Kapat Ankara Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Farmasötik Teknoloji Anabilim Dalı ki-** »"• Ankara Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Farmasötik Teknoloji

Anabilim Dalı Ankara Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Yayınları Yayın No: 95

Farmasötik Teknoloji Deneysel Uygulamalar Kitabı
Asuman Bozkır Nilüfer Yüksel AyĢegül KarataĢ NurĢin Gönül Canan Hasçiçek Nurten Özdemir Kandemir Canefe Tamer Baykara Müge Kılıçarslan Tangül Kılınç-ġen Nilüfer Tarımcı Tansel Çomoğlu Bu kitabın hazırlanmasında son aĢamada, yazım hatalarının bir ilkeler bütünü doğrultusunda düzeltilmesi, sayfa düzeninin yeniden oluĢturulması ve bilgisayarla bazı formatlama çalıĢmaları sırasında göstermiĢ olduğu titizlik ve özveri için Anabilim Dalımız AraĢtırma görevlisi Uzm.Ecz.Ongun Mehmet SAKA' ya, kitap yazarları adına sonsuz teĢekkürlerimizi sunuyoruz. Farmasötik Teknoloji Deneysel Uygulamalar kitabının, fakültemizden veya fakültemiz dıĢından olan tüm öğrencilere, Farmasötik Teknolojinin değiĢik konularında bilgi edinmek veya bilgilerini yenilemek isteyen herkese çok yararlı olacağına inanıyoruz. iv

içindekiler Önsöz iii-iv Ġçindekiler v-xi Bölüm 1 1. GĠRĠġ ve ÇALIġMA ESASLARI 1 1.1. Pratik ÇalıĢmalarda Uyulması Gereken Kurallar 1 Bölüm 2 2.T ARTIM ve ÖLÇÜM 2 2.1. Genel Kurallar 2 2.2. Reçete Terazisi 2 2.3. Sıvıların Ölçülmesi 7 2.4. Alkol Hesaplamaları 8 Bölüm 3 3. FARMASÖTĠK ÇÖZELTĠLER 12 3.1. Aromatik Sular 27 3.2. ġuruplar 28 3.3. Eliksirler 35 3.4. Enemalar (Lavmanlar) 37 3.5. Kollodyon 40 3.6. Ağız BoĢluğuna Uygulanan Çözeltiler 41 3.6.1. Ağız sulan 41 3.6.2. Gargaralar 43 3.6.3. Kollutuvarlar 44 Bölüm 4 4. SU VE KONTROLLERĠ 46 Bölüm 5 5. AMBALAJ MALZEMESĠ VE ĠLAÇ KAPLARI 51 5.1 .Kauçuk Tıpa Kontrolleri 52 5.1.1. Fiziksel kontroller 53 5.1.2. Fizikokimyasal kontroller 53 5.1.3. Kimyasal kontroller 54 5.1.4. Biyolojik kontroller 55 5.1.5. Sıcaklıkla ilgili özelliklerin tayini 55 5.2. Cam Kap Kontrolleri 55 5.2.1. Fiziksel kontroller 57 5.2.2. Hidrolıtik direnç testi 57 5.3. Plastik Kaplar 59 5.3.1. Sulu parenteral infüzyonlar için plastik kaplar 60 5.3.2. Ġnsan kanı ve kan bileĢenleri için steril plastik kaplar 60 5.3.3. Ġnsan kanı ve kan bileĢenleri için plastiklenmiĢ poli(vinil 61 klorür) boĢ steril kaplar

5.3.4. Antikuagülan çözeltisi içeren insan kanı için plastiklenmiĢ poli(vinil klorür) steril kaplar 5.3.5. Kan ve kan bileĢenlerinin transfîizyonu için setler Bölüm 6 6. PANSUMAN MALZEMESĠ VE CERRAHĠ MALZEME 6.1. Hidrofil Pamuk 6.1.1. Fiziksel kontroller 6.1.2. Kimyasal kontroller 6.1.3. Batma süresi tayini (Hidrofîllik) 6.1.4. Su tutma yeteneği 6.1.5. Nem miktar tayini 6.1.6. Topak tayini 6.2. Flasterler 6.2.1. Fiziksel kontroller 6.2.2. YapıĢkanlık kontrolü 6.2.3. Su buharı geçirgenliği 6.2.4. Suya dayanım 6.2.5. Uzama kontrolü 6.2.6. YapıĢtırıcının çinko oksit içeriği 6.2.7. Sterilite testi 6.3. Hidrofil Gaz Bezi 6.3.1. Fiziksel kontroller 6.3.2. Kimyasal kontroller 6.3.3. Hidrofıliklik 6.3.4. Kurutma ile ağırlık kaybı 6.3.5. Kopma dayanımı 6.4. Emilebilir Steril Katgüt 6.4.1. Fiziksel kontroller 6.4.2. Kimyasal kontroller 6.4.3. Ġğneden ayrılma kuvveti 6.4.4. Sterilite deneyi Bölüm 7 7. YÜZEY GERĠLĠMĠ VE TAYĠNĠ Bölüm 8 8. VĠSKOZLUK VE TAYĠN YÖNTEMLERĠ 8.1. Viskozluk (Viskozite) 8.2. Viskozluk Tayin Yöntemleri 8.2.1. Viskozluğun kılcal viskozimetre yöntemi ile tayini 8.2.2. Viskozluğun düĢen bilya yöntemi ile tayini VI

61 62 63 63 64 64 65 65 66 66 66 66 67 67 67 67 68 68 68 68 69 70 71 71 71 71 72 73 73 74 77 77 78 79 80

8.2.3. Viskozluğun rotasyonel viskozimetre ile tayini Bölüm 9 9. KOLLOÎDAL DĠSPERSĠYONLAR 10. SÜSPANSĠYONLAR 10.1. Sedimentasyon Hacminin Hesaplanması 10.2. Flokülasyon Derecesinin Saptanması 10.3. Geometrik Seyreltme Yöntemi 11. EMÜLSĠYONLAR 11.1. Emülsiyonların Hazırlanması 11.2. HLB Değeri ve Hesaplanması 11.3. Emülsiyonlarda Yapılan Kontroller 11.4. Emülsiyonlarda Yapılan Stabilite ÇalıĢmaları 12. YARI KATI PREPARATLAR 12.1. Merhemler 12.2. Kremler 12.3. Jeller 12.4. Pastalar 12.5. Lapalar 12.6. Tıbbi Flasterler 12.7. Yan Katı Sıvağların Sınıflandırılması 12.8. Yan Katı Preparatlann Hazırlanması 12.9. Yan Katı Preparatlarda Yapılan Kontroller

81

83 Bölüm 10 84 85 85 85 Bölüm 11 91 91 92 95 95 Bölüm 12 98 98 98 98 99 99 99 100 101 102

12.10. Merhemlerden in vitro Etkin Madde ÇıkıĢının Ġncelenmesi 103 12.11. Yan Katı Preparatlann Ambalajlanması 12.12. Yan Katı Preparatlann Saklanmaları 105 105 Bölüm 13

13. SUPOZITUVARLAR 13.1. Supozituvar Sıvağlan 13.2. Supozituvarlann Hazırlanması miktarının hesaplanması 13.3. Supozituvarlarda Yapılan Kontroller 14. OVÜLLER 15. REKTAL VE VAJĠNAL TABLETLER 16. KOZMETĠK PREPARATLAR Losyonları vıı 16.2. Antiperspiran ve Deodoranlar 16.3. Dudak Boyaları 16.4. GüneĢ Preparatlan 16.5. TraĢ Preparatlan 16.6. Depilatuvarlar 16.7. ġampuanlar 16.8. Tırnak Bakım Preparatlan 16.9. Ağız Bakım Preparatlan 16.10. Bebek Preparatlan 17. TOZLAR, TOZ TEKNOLOJĠSĠ VE MĠKROMERĠTĠK 17.1. Toz ve Granüllerde Partikül Büyüklüğü ve Büyüklük Ġncelenmesi 17.2. Toz ve Granüllerde AkıĢ Özelliklerinin Ġncelenmesi

116 116 119 13.2.1. Gerekli sıvağ 120 121 Bölüm 14 128 Bölüm 15 130 Bölüm 16 131 16.1. Deri Krem ve 131

138 140 141 143 145 147 150 152 154 Bölüm 17 158 160 Dağılımının

165

17.3. Toz ve Granüllerde Basılabilme Özelliklerinin Ġncelenmesi 167 Bölüm 18 18. KAġELER 19. PĠLÜLLER 19.1. Pilül Üretimi 169 Bölüm 19 171 171

Dolu Kapsüller Üzerinde Yapılan Kontroller 22. BitmiĢ Ürün Olarak Granüller 21.1. Katı Dispersiyon Hazırlama Yöntemleri 21. Birinci Derece Kinetik 24. TABLETLER Hazırlama Yöntemleri vııı 23. Sert Jelatin Kapsüller Ġçine Sıvı ve Yarı-Katı (SemiMateryallerin Doldurulması Bölüm 23 23. Weibull Dağılımı 24. Katı Dispersiyon Sistemlerini Ġnceleme Yöntemleri 21.19. SERT JELATĠN KAPSÜLLERĠN DOLDURULMASI VE KONTROLLER 22. Tablet 196 198 Bölüm 24 24.2.2.3.3. Sıfır Derece Kinetik 24. Katı Dispersiyonların Stabilitesi 22. KATI ÎLAÇ ġEKĠLLERĠNDEN ETKĠN MADDE ÇÖZÜNME 208 HIZI DENEYĠ 24.3. Hixson-Crowell Küpkök Kanunu 24.4.3. Pilül Hazırlamada Dikkat Edilecek Hususlar 20.2.1.4. Katı Dispersiyonlann Smıflandınlması 21. Tabletler Üzerinde Yapılan Kontroller 198 172 Bölüm 20 175 YAPILAN 177 Bölüm 21 182 182 183 184 185 Bölüm 22 186 UYGULANAN 18 8 190 191 Solid Matrix) 194 23. KATI DĠSPERSĠYONLAR 21.2.1.1.5.2.1. Higuchi EĢitliği 209 210 210 211 212 . Dolgu Maddelerinin Miktarlarının Belirlenmesi 22. Tablet Basımı 23. GRANÜLASYON ĠġLEMĠ VE GRANÜLLER ÜZERĠNDE KONTROLLER 20.

Mikromeritik özelliklerinin incelenmesi 26. Sonuçlann değerlendirilmesi 25.1.Fark Benzerlik Faktörü 24.7.2. Mikrokürelerde 236 238 28. Tabletlerin ġeker Kaplanması Draje Ġmalatı 25. Mikrokapsüllerde Yapılan Kontroller 26.4.5.2.7.2. MĠKROPELLETLER Mikropelletlerde Yapılan Kontroller Bölüm 29 213 214 214 214 213 Faktörü ve f2 - 215 216 Bölüm 25 217 218 220 223 Bölüm 26 228 228 26.1.3. Deneysel Bölüm 24.2.1.3.2. Mikrokapsül içeriği miktar tayini 26.4. MĠKROKAPSÜLLER 26. Mikrokapsül çeper kalınlığı tayini 27.1.2.2.1. MĠKROKÜRELER Yapılan Kontroller Bölüm 28 28. Etkin madde miktar tayini 24. FARMASÖTĠK DOZAJ FORMLARININ KAPLANMASI 25.3. 240 .1.24. Verilerin tablo haline getirilmesi 24. Mikrokapsül Hazırlama Yöntemleri (Koaservasyon) yöntemi 26.6.7.2.1. Mikroskobik çalıĢmalar 26. Ġki Çözünme Profilinin KarĢılaĢtırılması Ġçin fi . KaplanmıĢ Dozaj Formlarının Kontrolleri 26. Film Kaplama 25.2.5. Deneyin yapılıĢı 24.7. Kalibrasyon eğrisi 24.7. Faz ayrımı 229 230 230 230 231 231 231 Bölüm 27 235 27.7. Mikrokapsüllerden etkin madde salımı 26.1.

7. Yapacakları çalıĢmalar ile ilgili olarak yapmaları gereken hazırlıklar burada bildirilecektir. lavabo ve diğer yerler) temizliğine titizlikle dikkat etmelidir. 242 4. Her iki koldaki ayar vidalan yardımı ile terazi açıldığında göstergenin sıfır noktasında durması sağlanır. Öğrenci çalıĢmalarını kendi baĢına yapmalıdır. hazırlayacağı preparatlar hakkında ön araĢtırma yapıp. baĢka arkadaĢlarından yardım beklememelidir. ÇalıĢmasını bitiren öğrenci. Pratik ÇalıĢmalarda Uyulması Gereken Kurallar 1. GĠRĠġ ve ÇALIġMA ESASLARI 1. kullandığı malzemeleri temiz ve eksiksiz olarak teslim etmeli. Dahilen kullanılan ilaçlar için beyaz etiket. özelliklerine uygun kaplar içine konularak uygun Ģekilde etiketlenmelidir. çalıĢma sırasında ve sonrasında kullanılacak malzemelerin ve çalıĢma yerinin (banko. Laboratuvarda hazırlanan ilaç Ģekilleri. Öğrenci. 6. Etiket üzerinde: • • • • • Preparatm adı ya da bileĢimi Preparatm miktarı Preparatm kullanımı ve saklanması ile ilgili uyan Preparatm üretim tarihi Öğrencinin adı-soyadı ve numarası yer almalıdır. laboratuvardaki yardımcı kitaplara ve öğretim elemanlarına danıĢarak çözmeli. Öğrenciler. bölüm ilan dolabına asılan tüm duyuruları izlemek zorundadır. Her öğrenci çalıĢmaya baĢlamadan önce. beyaz önlükle girilir. Laboratuvara temiz. 2.1. Ayrıca öğrencinin laboratuvar çalıĢma düzeni. bilgi edinerek laboratuvara gelmelidir. 8. haricen kullanılan ilaçlar için ise kırmızı etiket kullanılır. hazırladığı raporu ve çalıĢma sırasında almıĢ olduğu sözlü notları da baĢarısının değerlendirilmesinde etkili olacaktır. Öğrencilerin konu ile ilgili bilgileri her çalıĢmada sınav yapılarak değerlendirilecektir. Herhangi bir sorunu olduğu zaman. KONTROLLÜ SALIM SĠSTEMLERĠ ıx 1. 3. Öğrenciler çalıĢma sırasında laboratuvardan izinsiz çıkamazlar. Laboratuvara zamanında gelmeyenler laboratuvara alınmazlar. çalıĢma yerini temiz bırakmalıdır. 2. .29. 9. 5.

Her iki kefeye 20'Ģer g konulur. Aynı koĢullarda terazinizde 1 g maddeyi yüzde kaç hata ile tartabilirsiniz? 5 mg 3 mg .3. Sapma belirgin olarak izlenemiyorsa 10 mg yerine 20 mg konularak tekrarlanır. gösterge sıfırda durmuyorsa ek ağırlıklarla dengeye getirilir. 4. 4. 3. sonra her iki kefenin merkezine 20'Ģer g konulur ve terazi açılır. Her iki kefede 100'er g varken kefelerden birisine 10 mg konulduğunda gösterge kaç bölme çizgisi sapıyor? Sonucu 1 ve 2 nolu soruların cevapları ile karĢılaĢtırınız. sınır çizgilerinin dıĢına çıkıyorsa en küçükten baĢlayarak göstergenin sınır çizgileri arasında durması sağlanır. 5.1. Duyarlılığı 3 mg olan bir terazide % 5 hata ile en az ne kadar madde tartabilirsiniz? 100 mg X mg X = 60 mg Bu terazi ile 60 mg'ın altında bir ağırlık tartılırsa % 5' den fazla hata yapılır. Terazi kapatılır.2. Sorular: 1. kol yavaĢça çevrilerek terazi çalıĢır hale getirilir. Sağ kefeye 10 mg konulur. Kolların eĢit ve ağırlıkların güvenilir olacağı varsayımından hareketle terazinizde 20 mg'lık bir madde tarttığınız zaman kaç mg hata yapabilirsiniz ve bu yüzde kaç hataya karĢılık gelir? 5. Sahnımların sonunda. Örnek 2. Sağ kefeye 10 mg ilave edilip terazi açılır. Göstergenin durduğu bölme çizgisi saptanır. 4. Not: Yapılan kontroller sırasında gösterge. 10 mg ile 2 bölme çizgisi sapan terazinin duyarlılığı nedir? 10 mg X mg 2 bölme 1 bölme X = 5 mg/bölme Örnek 2. Her iki kefede 20'Ģer g varken kefelerden birisine 10 mg konulduğunda gösterge kaç bölme çizgisi sapıyor? Duyarlılık ne kadardır? 3. maddede bulunmuĢ olan duyarlılık. Göstergenin kendi kendine durduğu bölme çizgisi belirlenip yazılır. fark varsa nedenini açıklayınız. bundan böyle terazinin duyarlılığı olarak değerlendirilir. Terazinin göstergesi 10 mg ile kaç bölme sapıyor? Duyarlılık ne kadardır? 2. Son iki Ģıktaki iĢlemler bir kez de 100'er g ile tekrarlanır ve her üç sonuç bir tablo halinde gösterilir. maddedeki değerden ne kadar saptığı yazılır. 6. göstergenin kendi kendine durduğu bölme çizgisi belirlenip yazılır.

6. b) Suyun ve yüzey etken madde içeren sulu çözeltinin 1 mi ve 1 gramının damla sayısını pipet ve terazi kullanarak bulun.a) Su ve yüzey etken madde içeren sulu çözeltiden birer damla temiz bir cam üzerine damlatarak damlaların durumlarını karĢılaĢtırın. Kolları eĢit bir terazide kefelere 2'Ģer g konulduğu zaman terazi 20 mg ile dengeye geliyorsa.Pipetin eğik (20 derece civarında) ve dik tutarken suyun 1 ml'sinin kaç damla geldiğini bulun. Yüzey etken madde içeren sulu çözeltinin yüzey gerilimini hesaplayın. 3. 3. sıfır noktası kontrol edilerek ayarlanır. Bu sapmanın kabul edilebilir sınırlarda olması için sapmayı dengeleyen ağırlığın 20 mg'dan fazla olmaması gerekir.6 mg/bölme b. Terazi kollarının eĢitlik kontrolü Tartımlann doğru olabilmesi için terazi kollarının eĢit olması gerekir.2. Bu fark yüzde kaça eĢdeğerdir? 2000 mg 100 mg X = ±%1 2. AĢağıda verilen değerlere sahip terazilerden hangisinin duyarlılığı daha fazladır? a. Terazi dengeye getirilir. 2. terazi açılır. Her iki kefenin merkezine 20'Ģer g ağırlık konulur. 4. terazinizle hatasız olarak en az kaç mg madde tartabilirsiniz? 7. bu 2'Ģer g'lar arasında 20 mg'lık bir sapma olduğunu gösterir. Eğer terazi dengede değilse hafif olan kefe ilave ağırlıklarla dengeye getirilir.4 mg/bölme ÇalıĢma 2. Sorular: 1.Elinizdeki damlalık ile 1 gram suyun kaç damla geldiğini. Farmasötik sıvıların ölçümünde kullanacağınız ölçüm kaplarını nasıl seçersiniz. Örnek 3. 2'Ģer g'lardan biri ile yapılan tartım diğerinden 20 mg farklı olacaktır. kaç mg'lık sapma yaptığı bulunur (kaç mg'a eĢdeğer bir sapma yaptığını duyarlılıktan yararlanarak da saptayabilirsiniz). gösterge sıfır noktasından sapıyorsa. Reçetelerde tartım hatası % 5'i geçmeyeceğine göre. damlalığı eğik ve dik tutarak bulun. açıklayınız? 20 mg X . 1. Kefelerdeki 20'Ģer g'lann (varsa ilave ağırlıklarla birlikte) yerleri değiĢtirilir.

3: 96° alkolden hareketle 50 g 60° alkol hazırlayınız.xd. Yüzey etken madde içeren sulu çözeltinin 1 gramı 46 damla.27. arıtılmıĢ su ile mezürde 100 ml'ye tamamlanır.4: 96° alkolden hareketle 100 mi 70° alkol hazırlayınız. aynı damlalıkla suyun 1 gramı 20 damla geldiğine göre yüzey etken madde içeren çözeltinin yüzey gerilimi ne kadardır? 2. V. d.2.= V2xd2 V. h/h miktarı 555g x 100x70 = 72. 5. 1000 g 60° lik alkol için 555 g 96° alkol gereklidir.5 g 27. Damlatma özelliğine göre sizin damlalığınızın bu standartlara uyması ile ilgili görüĢünüzü açıklayınız. Standart damlalık ile 1 gramı 30 damla gelen bir sıvıdan kullandığınız damlalık ile (1 g su 24 damla gelir) 1 gram alabilmek için kaç damla almanız gerekir? 4. ağırlık ve hacim miktarlarına göre düzenlenmiĢ tablo ve formüller vardır. 1000g 50 g x. Örnek 2. Tartılan alkol üzerine hesaplanan miktar arıtılmıĢ su ilave edilir. Alkol Hesaplamaları Pratikte alkol derecelerini hacim ve ağırlık olarak belirten. V2 d2 :Ġstenen alkolün mi miktarı :Ġstenen alkolün %. h/h miktarı : Eldeki alkolden alınması gereken mi miktarı : Eldeki alkolün %. Damla ağırlığına etki eden faktörler nelerdir? Bunu bir formülle göstererek açıklayınız.5 g 96° alkolden alınır.9 mi % 96 h/h alkolden alınıp. Bu tablolar yardımı ile istenilen alkol derecesine göre eldeki belli dereceye sahip alkolden kaç gram alınacağı bulunur. Standart damlalık nedir? Tarif ediniz. 3.4. Alkol derecesi: Bir etanol-su karıĢımının içinde bulunan saf etanol miktarı "alkol derecesi" olarak tanımlanır ve (%) ve (°) terimleri ile gösterilir.9 mi 96 72. 50 g' a arıtılmıĢ su ile tamamlanır. Örnek 2. Hesaplama örnekleri: -Ağırlık esas alınarak alkol seyreltilmesinde istenilen derecede 1000 g alkol hazırlamak için alınacak su ve alkol miktarlarını gram olarak gösteren tablolar vardır. .

xd.çözücünün sıvı olduğu (oksijenli su. Çözeltilerde en az bir çözünen madde (solute) ve bir çözücü (solvent) madde vardır. Çözünen maddenin molekülleri birbirleriyle tam karıĢmıĢ veya tektür bir faz oluĢturmuĢ ise meydana gelen sisteme gerçek çözelti veya tek fazlı sistemler de denir. Farmasötik teknolojide önem taĢıyan çözelti çeĢitleri. • • Çözünenin gaz . di V2 d2 :Ġstenen alkolün gram miktarı :Ġstenen alkolün %. V. Çözücü ve çözünen maddeler değiĢik Ģekillerde bir araya gelerek çözelti Ģekillerini oluĢtururlar. su-gliserin gibi) • Çözünenin katı . a/a miktarı 400 x 40 = 177. izotonik sodyum klorür çözeltisi gibi) çözeltilerdir. • • • Katı içinde katı karıĢtırılarak hazırlanan formüller için "a/a" Sıvı içinde katı madde çözülerek hazırlanan formüller için "a/h" Sıvı içinde sıvı madde çözülerek hazırlanan formüller için "h/h" dir. arıtılmıĢ su ile terazide 400 g'a tamamlanır.5: % 90 a/a alkolden hareketle 400 g % 40 a/a alkol hazırlayınız.7 g 90 177.7 g % 90 a/a alkolden alınıp. FARMASÖTĠK ÇÖZELTĠLER Uygun bir çözücüde ya da çözücü karıĢımı içinde bir veya daha fazla maddenin çözündüğü ya da moleküler düzeyde disperse olduğu tek tür (homojen) sıvı preparatlara "çözelti" denir. a/a miktarı :Eldeki alkolden alınması gereken gram miktarı :Eldeki alkolün %. Çözeltilerde yer alan moleküllerin tektür bir Ģekilde dağılması çözeltilerin konsantrasyonu ve dozaj güvenilirliği açısından son derece önemlidir. 3. formaldehit çözeltisi gibi) Çözünenin sıvı . .çözücünün sıvı olduğu (su-alkol. Çözeltilerin hazırlanmasında kullanılan konsantrasyon ifadeleri. • • • 100 gram çözeltide bulunan etkin maddenin gram olarak miktarı (a/a) 100 mi çözeltide bulunan etkin maddenin gram olarak miktarı (a/h) 100 mi çözeltide bulunan etkin maddenin mi olarak miktarı (h/h) Eğer % konsantrasyon yukarıdaki ifadeler gibi kesin olarak belirtilmemiĢse.Örnek 2.çözücünün sıvı olduğu (Ģekerli su.= V2xd2 V.

Su yerine kullanılabilen çözücüler Ģunlardır: • • • • • • • Bitkisel kaynaklı sabit yağlar Alkoller Polihidrik alkoller Dimetil sülfoksit Etil eter Sıvı parafin ÇeĢitli çözücüler Farmasötik çözeltilerin formülasyonlarına giren yardımcı maddeler: • • Tamponlar Renk maddeleri . Çözücüsü su olan çözeltiler Çözücüsü su olmayan çözeltiler olarak değerlendirilebilir. • • • • • • • Sudaki çözünürlük pH kontrolü KompleksleĢme Partikül büyüklüğü Yardımcı çözücü (co-solvent) ÇözünürleĢtirme Kimyasal modifikasyon sayılabilir.Farmasötik Çözeltilerin Formülasyonları Farmasötik çözeltiler çözücülerine göre. Çözücüsü su olmayan çözeltilerde. • • 12 Çözücüsü su olan çözeltilerde önemli formülasyon parametreleri olarak. su yerine uygun alternatif çözücüler kullanılır.

) olarak sınıflandırılabilir.1. Lugol çözeltisi vs. • • Basit çözeltiler (örn: Rivanol çözeltisi. Farmasötik çözeltiler grubunda yer alan preparat çeĢitleri ise: • • • • • 13 • • • • Nazal çözeltiler Kulak damlaları Enemalar Haricen kullanılan preparatlar olarak sınıflandırılır. dekoksiyon vs. Farmasötik Çözeltilerin Dayanıklılığı Çözeltilerde yer alan maddeler kimyasal stabilite açısından katı formlarla kıyaslandığında daha dayanıksızdır. ÇalıĢma 3. Aromatik sular ġuruplar Eliksirler Linktuslar Ağız suları ve gargaralar Farmasötik çözeltiler hazırlanma yöntemlerine göre. sıkıca kapatılmıĢ kaplarda. . Çözeltilerin hepsi özellikle uçucu çözücü içerenler.• • • • • • Lezzet ve koku vericiler Yoğunluk ayarlayıcılar Ġzotoni ayarlayıcılar Koruyucular Antioksidanlar Tatlandırıcılar olarak sıralanabilir. yüksek sıcaklıktan korunarak saklanmalı ve kullanılmalıdır.) Kimyasal reaksiyon ile hazırlanan çözeltiler (örn: Alüminyum subasetat çözeltisi) • Ekstraksiyon yöntemi ile hazırlanan çözeltiler (örn: enfüzyon.

soğutulur ve tartılır. Eğer gerekirse çözelti vakum yardımıyla süzülür. Erlen (ağzı pamuklu tülbent ile kapatılmıĢ) içinde 10 dakika kaynatılır.m. Eksilen su miktarı kaynatılıp soğutulmuĢ su ile tamamlanır. Borik asit çözeltisi hazırlanırken kaynatılmasının nedenlerini anlatınız. Çözelti süzülür ve üzerine kalsiyum karbonat (birkaç kısım halinde ve karıĢtırarak) ilave edilir. Sonra asetik asit azar azar ilave edilir. ÇalıĢma 3. Baume derecesi nedir? Farmasötik teknolojideki kullanımını araĢtırarak yazınız. 1000 mi .2.% 3 a/a Borik Asit Çözeltisi Hazırlama: Borik asit kaynar suda çözülür. 3. Bu çözelti ne amaçla kullanılır? 2. 14 ÇalıĢma 3. Büchner hunisi içerisinde kalan tortu azar azar su ilave edilerek yıkanır ve mezürde 1000 mi'ye tamamlanır. Sorular: 1. Avrupa Farmakopesine (EP) göre sıvı preparatlar nasıl sınıflandırılmıĢtır? Yazınız. 145 g 160 mi 70 g y. süzülerek ĢiĢeye konur. Sorular: 1. Alüminyum Subasetat Çözeltisi (USP 27) Aluminium Subacetate Topical Solution Alüminyum sülfat Asetik asit Kalsiyum karbonat ArıtılmıĢ su Hazırlama: Alüminyum sülfat 600 mi soğuk suda çözülür.3. karıĢtılır ve bu karıĢım 24 saat bekletilir.

ġiĢesine konarak. üstte kalan berrak kısım çözeltiyi bulandırmadan dikkatlice aktarılarak ĢiĢeye konur. Sorular: 3g 1000 mi 545 mi 15 mi y. Gerekli miktar suyla istenilen hacme tamamlanır.4. USP' ye göre farmasötik çözeltiler nasıl sınıflandırılır? Yazınız. Bu çözelti hangi amaçlarla ve nasıl kullanılır? 3.m. 1000 mi . Üzerine glasiyal asetik asit ilave edilir. karıĢtırılır ve gerekirse süzülür. uygun Ģekilde etiketlenip teslim edilir. 15 Sorular: 1. ÇalıĢma 3. Bu çözelti % kaç alüminyum asetat içerir? 2. Kireç Suyu (USP 27) Calcium Hydroxide Topical Solution Aqua Calcariae Lime Water Kalsiyum hidroksit ArıtılmıĢ su Hazırlama: 3 g kalsiyum hidroksit 1000 mi su ile iyice çalkalanır ve duruluncaya kadar yaklaĢık 1 saat kadar bekletilir.Alüminyum Asetat Çözeltisi (USP 27) Aluminium Acetate Topical Solution Solutio Alumini Acetatis (Burow 's Solution) Alüminyum Subasetat Çözeltisi Glasiyal asetik asit ArıtılmıĢ su Hazırlama: Bir erlene daha önce hazırladığınız alüminyum subasetat çözeltisinden gerekli miktar konulur. çalkalanır. Bu çözeltinin USP'ye göre pH'sı kaç olmalıdır? 4.

.5 mi % 1 'lik niĢasta çözeltisi konularak.6. ayarlı 0.00 mi 1. Nötr Sodyum Hipoklorür Çözeltisi (USP 27) Sodium Hypochloride Topical Solution Sodyum hipoklorür çözeltisi Monobazik sodyum fosfat monohidrat Dibazik sodyum fosfat anhidri ArıtılmıĢ su Hazırlama: Monobazik sodyum fosfat monohidrat ve dibazik sodyum fosfat yaklaĢık 500 mi suda çözülür.02 g 17. ÇalıĢma 3.1N sodyum tiyosülfat çözeltisi ile açık saman rengine dönüĢünceye kadar titre edilir. Sodyum hipoklorür çözeltisini nasıl hazırladınız? Hesaplamaları gösteriniz.00 mi 5. 2.5 mi % 25' lik HC1 ile asitlendirilir. Bu ilaç Ģeklinin özel ismi nedir? Ne amaçla kullanılır ve nasıl saklanır? 3. renk değiĢimi oldu mu? Bu çözeltinin pH'sı hangi aralıkta olmalıdır? 4.5. Ġyice çalkaladıktan sonra pipetle 10 mi çekip bir erlene konur. HazırlamıĢ olduğunuz çözeltiye potasyum permanganat ilavesinin nedenini açıklayınız. Bu çözelti. Kireç suyunun kullanılıĢ amacını ve saklama koĢullarını yazınız. 5. Bu sırada üzerine 0. y. Bu çözeltiye sodyum hipoklorür çözeltisi ilave edilerek 16 iyice karıĢtırılır ve gerekli hacme arıtılmıĢ su ile tamamlanarak uygun Ģekilde ambalajlanır. Sorular: 1. Kireç suyunun kullanılacağı zaman süzülmesinin nedenlerini açıklayınız. Aktif Klor Miktar Tayini: Piyasadan alınan sodyum hipoklorür çözeltisinden 5 mi alınarak bir balonjojeye konur.61 g 1000. üzerine % 5'lik Ki çözeltisinden 4 mi eklenip 0.m.1. 2. Pratikte kullanılan kaç tür sodyum hipoklorür çözeltisi vardır? Ġsimleri nelerdir? Aralarındaki fark nedir? ÇalıĢma 3. Üzerine su katılarak 50 ml'ye tamamlanır. Ayırdığınız 1 mi çözeltiye 1 damla fenolftalein çözeltisi ilave ediniz.

Bu çözeltinin stabilitesi nasıl sağlanır ve nasıl saklanmalıdır? Açıklayınız.003546 g Cl Sorular: 1.003723 gNaOCĠ = 0. Gerekli seyreltme su ile yapılarak uygun ĢiĢeye konur.oluĢan mavi renk kayboluncaya kadar ve her defasında iyice çalkalanarak titrasyon sonuçlandırılır. Oksijenli suyun stabilitesine etki eden faktörler nelerdir? 5. Perhidrol ve oksijenli suda bulunan hidrojen peroksit yüzdeleri nedir? 2. Elinizdeki konsantre hidrojen peroksit çözeltisi hidrojen peroksit miktarına göre orantı kurarak hazırlamanız istenen miktardaki çözelti için perhidrolden alacağınız miktar bulunur. 6. Perhidrol ve oksijenli su hangi amaçla kullanılır? 4. Sudaki klor miktarı en fazla ne kadar olmalıdır? 17 ÇalıĢma 3. Hazırlama: Hazırlamanız istenen çözelti için gerekli hidrojen peroksit miktarı hesaplanır.1N-Na2S2O3 = 0. Diluted Önceden konsantrasyonu saptanmıĢ olan konsantre hidrojen peroksit çözeltisinden % 3 a/h'lik seyreltik hidrojen peroksit çözeltisi hazırlayınız. Seyreltik Hidrojen Peroksit Çözeltisi Solutio Hydrogenii Peroxidi Hydrogen Peroxide Solution.15 Volümlük 50 g seyreltik hidrojen peroksit çözeltisi hazırlamak için gerekli hesapları gösteriniz.7. ÇalıĢmada kullandığınız reaktiflerin görevlerini yazınız? 3. Sorular: 1. Bilgi: NaOCĠ + 2HC1 +2KI-> NaCl + 2KC1 +I2 +H2O h + 2Na2S2O3 -> Na2S4O6 + 2NaI lml0. Size verilen sodyum hipoklorür çözeltisinde yüzde kaç aktif klor buldunuz? 2. Bu çözeltinin hidrojen peroksit yüzdesi ne kadardır? .10 volümlük hidrojen peroksit çözeltisi ne demektir? 3.

Bir mezüre aktarılır.9. Harcanan sodyum hidroksit miktarı 0. ÇalıĢma 3. III.8.1N potasyum permanganat ile titre edilir. deriĢik H2O2 çözeltisinde olduğu gibi miktar tayinine devam edilir. Kalan su ile havan yıkanarak mezürde istenilen hacme tamamlanır ve uygun ĢiĢeye konarak etiketlenip. **Titrasyona baĢlandığında ilk anda oluĢan renk dönüĢümü reaksiyonun bitimini göstermemektedir.m. Hazırladığınız çözeltinin etkin madde yüzdesi ne kadardır? y.ÇalıĢma 3.1N KMnO4 0. Bilgi: 1 mi 0. I.Çözeltinin Asitliğinin Saptanması: 10 mi çözelti su ile 20 ml'ye seyreltilir ve üzerine 5 damla metil kırmızısı konarak 0. Bundan 20 mi alınıp üzerine 5 mi seyreltik sülfırik asit katılır ve 0. Bu karıĢıma yaklaĢık 100 mi arıtılmıĢ su yavaĢ yavaĢ iyice karıĢtırılarak ilave edilir ve tamamen çözülür.Seyreltik Hidrojen Peroksit Çözeltisinde Hidrojen Peroksit Miktar Tayini: 5 mi hidrojen peroksit çözeltisi arıtılmıĢ su ile 100 ml'ye tamamlanır. teslim edilir. Konsantre Ġyot Çözeltisi (USP 27) Strong Iodine Solution Ġyot Potasyum iyodür ArıtılmıĢ su Hazırlama: Ġyot ve potasyum iyodür cam havanda iyice ezilir.DeriĢik Hidrojen Peroksit Çözeltisinde Hidrojen Peroksit Miktar Tayini: 1 mi çözelti su ile 100 ml'ye seyreltilir. **Titrasyon hafifçe ısıtılarak yapılmalıdır. Sorular: 1.1N sodyum hidroksit ile renk değiĢene kadar titre edilir.001701 g H2O2' ye eĢdeğerdir.2 mi' den az ve 1 mi' den çok olmamalıdır. 18 II. 50 g 100 g 1000 mi .

arıtılmıĢ su ile havan yıkanarak mezürde istenilen hacme tamamlanır. etiketlenip. Bu çözelti ne amaçla ve ne Ģekilde kullanılır? 4. teslim edilir. Kalan su ile havan yıkanarak mezürde istenilen hacme tamamlanır. Bu çözeltinin ambalajı ve saklanması nasıl olmalıdır? 19 ÇalıĢma 3. ÇalıĢma 3. 3. Etanollü Ġyot Çözeltisi (USP 27) Ġodi Solutio Spirituosa Iodine Tincture Tinctura îodi Ġyot Sodyum iyodür Alkol ArıtılmıĢ su Hazırlama: Ġyot ve sodyum iyodür cam havanda iyice ezilir. Bu çözeltiden hastaya bir defada ve bir günde verilebilecek en fazla doz nedir? 5. Bir mezüre aktarılıp.10.m.2. Sorular: 1. Bu çözelti baĢka hangi isimle de bilinmektedir? Yazınız. y. Bu preparata potasyum iyodür ilavesinin nedenlerini açıklayınız. uygun ĢiĢeye konur.11. Bu karıĢıma 500 mi alkol yavaĢ yavaĢ iyice karıĢtırılarak ilave edilir ve tamamen çözülür. 1000 mi . 20 g 24 g 500 mi 1000 mi 20 g 24 g y. Bir mezüre aktarılır.m. etiketlenip teslim edilir. Topikal Ġyot Çözeltisi (USP 27) Iodine Topical Solution Ġyot Sodyum iyodür ArıtılmıĢ su Hazırlama: Ġyot ve sodyum iyodür cam havanda iyice ezilir. uygun ĢiĢeye konarak. Buna suyun 50 mi'si yavaĢ yavaĢ iyice kanĢtırarak ilave edilir ve tamamen çözülür.

13. ÇalıĢma 3. Bu preparatın hazırlanması sırasında dikkat edilmesi gereken noktalan belirterek. ÇalıĢma 3. Alkol ile mezürde gerekli hacme tamamlanır. Bilgi: 1 mi 0.m.12. Bu sırada üzerine birkaç damla %1'lik niĢasta çözeltisi konup oluĢan mavi renk kayboluncaya kadar ve her damla sodyum tiyosülfat ilavesinden sonra iyice çalkalayarak titrasyona devam edilir. 4. Ġyot ile çalıĢırken dikkat edilmesi gereken noktalar nelerdir? Açıklayınız. Konsantre Etanollü Ġyot Çözeltisi (USP 27) Strong Iodine Tincture Potasyum iyodür 50 g Ġyot 70 g ArıtılmıĢ su 50 mi Alkol y. nedenleri ile birlikte açıklayınız. Preparatın kullanılıĢ amacını yazınız. Serbest Ġyot Miktar Tayini: Ġyot çözeltisi örneğinden pipet ile 2 mi çekilip bir erlene konur (varsa kapaklı erlen kullanılır) ve üzerine 5 mi arıtılmıĢ su ilave edilir.1N sodyum tiyosülfat çözeltisi ile açık sarı renge kadar titre edilir. 0. Örnek çözeltinizde % kaç iyot buldunuz? .1N Na2S2O3 0. 21 Sorular: 1.20 Sorular: 1. Bu preparatın hazırlanması sırasında sodyum iyodür ilave edilmesinin nedenlerini açıklayınız. 3.012692 g iyoda eĢdeğerdir. 2. 1000 mi Hazırlama: Potasyum iyodür 50 mi antılmıĢ suda tamamen çözülür ve bu çözeltiye iyot ilave edilir.

2. Sorular: y. Preparatın hazırlanması sırasında dikkat edilmesi gereken noktaları belirtiniz. Renksiz Ġyot Çözeltisi (Martindale. ÇalıĢma 3. Ġyice 22 çalkalanıp yedi gün kapalı bir kap içinde arasıra çalkalanarak masere edilir. 3. Bu preparat ne amaçla kullanılır? 2. kapalı bir kapta iyice çalkalanır ve üzerine 50 g polisorbat 80 ve 700 mi alkol ilave edilir. Renk tamamen kaybolunca alkol ile 100 ml'ye tamamlanır.00 mi . 200 g 50 g 1000 mi 2.m.25 mi 100. Hazırlama: Ġyot alkolde çözülür (gerekirse su banyosunda hafif ısıtılır). kap ve kalıntı tekrar alkol ile çalkalanarak süzülür ve 1000 ml'ye tamamlanır.) Decolourised Solution oflodine Ġyot DeriĢik amonyak çözeltisi Alkol (90°) y.m. Taze iyot çözeltisi lekesi ne ile çıkar? ÇalıĢma 3.15. Kömür Katranı Çözeltisi (USP 27) Coal Tar Topical Solution Liquor Carbonis Detergens Kömür katranı Polisorbat 80 Alkol Hazırlama: 200 g kömür katranına 500 g yıkanmıĢ kum katılır.14. 29th ed. Preparatın hazırlanması sırasında bir reaksiyon oluĢuyor mu? OluĢuyorsa yazınız. Sonra deriĢik amonyak çözeltisi ilave edilir ve rengi gidinceye kadar bekletilir (birkaç gün olabilir).86 g 6. Sorular: 1. Bu sürenin sonunda pilili süzgeç kağıdından süzülür.

17.16. Gül suyu ilave edilir. Pilili süzgeç kağıdından süzülür ve uygun özellikteki ĢiĢeye konur. Arap sabunu alkolün geri kalan kısmında çözülür ve ardıç katranı ile birleĢtirilir. Rezorsin-Salisilik Asit Çözeltisi Solute Resorcini-Acidi Salicylici Salisilik asit Rezorsin Alkol Gül suyu 23 Hazırlama: ġahsilik asit ve rezorsin alkolde çözülür. Sorular: 3g 3g 150 g 150 g 25 g 225 g 750 g . Bu çözelti ne amaçla kullanılır? 3. Ardıç Katranı Losyonu Pix Juniperi Lotion Ardıç Katranı Alkol Arap sabunu Hazırlama: Ardıç katranı ile alkolün 1/5'i karıĢtırılır. 2. Ardıç katranında bulunan etkili maddeler nelerdir? ÇalıĢma 3. Sorular: 1. Bu preparat hangi amaçla kullanılır? 2. Preparatın hazırlanmasında yıkanmıĢ kum kullanılmasının nedenini açıklayınız? ÇalıĢma 3.1. Formüle giren maddelerin görevlerini yazınız.

18.m.19. Daha sonra 1000 ml'ye alkol ile tamamlanır. Preparat içindeki maddelerin görevleri nedir? 3. kullanım süresi ve ambalajı hakkındaki düĢüncelerinizi yazınız. 24 Sorular: 1.20. ÇalıĢma 3. ÇalıĢma 3. Bu preparatın stabilitesi.m. Bu ilaç Ģekli hangi amaçlarla kullanılır? 2. Her ilaveden sonra çalkalanarak karıĢtırılır ve 1000 mi'ye tamamlanır. y. saklama koĢulları. Hazırladığınız çözeltiden 1 mi alın ve üzerine damla damla su ilave edin. Hazırlama: Kafur etanolde çözülür. Kuvvetle çalkalanarak azar azar arıtılmıĢ su ilave edilir. Çözelti kaç damla su ilavesi ile bulanıyor? Nedenlerini yazınız. Gerekirse pilili süzgeç kağıdından süzerek ĢiĢeye konur.1. ÇalıĢma 3. 100 g 1000 mi 40 g 600 mi 1000 mi . Bu preparat hangi amaçla kullanılır? 2. Alkollü Kafur Çözeltisi (USP 27) Spiritus Camphoratus Camphor Spirit Kafur Alkol Hazırlama: Kafur havanda önce 800 mi alkol ile çözülür. Konsantre Kafurlu Su (BP 1999) Concentrated Camphor Water Kafur Etanol (% 90) ArıtılmıĢ su y.

21. Bu çözelti hangi amaçla ve nasıl kullanılır? 2.23. Çözeltide yer alan maddelerin görevleri nelerdir? ÇalıĢma 3. 24 saat bekletilir ve bir ĢiĢeye süzülür. Alkollü kafur çözeltisi ve safran tentürü konup. karıĢtırılır. 1000.22. Üzerine çinko sülfat ilave edilerek karıĢtırılır. Konsantre Kloroformlu Su (BP 1999) Double-strength Chloroform Water Kloroform ArıtılmıĢ su (taze kaynatılmıĢ-soğutulmuĢ) ÇalıĢma 3. ArıtılmıĢ suyun 1/3'ü ilave edilir. Kloroformu! Su (BP 1999) Chloroform Water Kloroform ArıtılmıĢ su (taze kaynatılmıĢ-soğutulmuĢ) 25 ÇalıĢma 3. 5 mi y.0 mi 1g 4g 1g 10 g 984 g .m. Kalan su ilave edilerek karıĢtırma iĢlemine devam edilir.m. Bu ilaç Ģeklinin özel ismi nedir? 3. Bu ilaç Ģekli nasıl saklanmalıdır? 4.Alibor Suyu Aqua Zinco Cuprica Bakır sülfat Çinko sülfat Safran tentürü Alkollü kafur çözeltisi ArıtılmıĢ su Hazırlama: Bakır sülfat saat camında tartılır ve bir cam havana aktarılıp iyice toz edilir.5 mi y. Sorular: 1. 1000 mi 2.

Aromatik Sular Aromatik sular.420 g * sodyum lauril eter sülfat ÇalıĢma 3.m.0 g 0.1 mi 2.Povidon-Ġyot çözeltisi Povidon-Iyot 30/06 10. Magnezyum Sitrat Çözeltisi (USP 27) Magnesium Citrate Oral Solution Magnezyum karbonat Sitrik asit (susuz) ġurup Talk Limon esansı Potasyum bikarbonat ArıtılmıĢ su y. Droglardan hazırlanabildikleri gibi sentetik esanslardan da hazırlanabilirler.003 g Sodyum hidroksit (1 molar) 2.25.000 g ArıtılmıĢ su 86.1.080 g Gliserin 1. Özellikle dahilen kullanılacak çözeltilerin koku ve tadlannın düzeltilmesi için. Nane Suyu Peppermint Water Aqua Menthae Piperitae Nane esansı Talk ArıtılmıĢ su (40°C) Hazırlama: 1g 10 g 999 g 350.000 g Teksapon K 12* 0.003 g Sodyum bifosfat 0. berrak ve sulu çözeltileridir. ÇalıĢma 3.140 g Sodyum sitrat 0. 26 3.24.0 mi 5.4 g 60. tadı hoĢ olmayan etkin maddeler için taĢıyıcı ve nadiren de etkin madde olarak kullanılırlar. uçucu yağların veya hoĢ kokulu uçucu maddelerin doymuĢ.0 g 27.5 g . suda çözünen.0 mi 15.

Örneğin. Aromatik suların hazırlama yöntemlerini kısaca açıklayınız. efedrin hidroklorür Ģurubu. yazınız. kiraz Ģurubu. kaç damlasının bir gram geldiğini saptayınız. ġuruplar ġuruplar. kodein fosfat Ģurubu. süzülür. Sonra 1 saat bekletilip ıslak pilili süzgeç kağıdından süzülür. 3. Nane suyu hazırlanmasında talkın hesaba katılmama nedenlerini yazınız. 2. Örneğin. ara sıra çalkalayarak bir kaç saat bekletilip. Genel hazırlama yöntemleri: y. Bu karıĢıma. portakal Ģurubu gibi. Ģekerin sudaki veya diğer su içeren sıvılardaki konsantre çözeltileridir. Genel olarak etkin madde içermeyen fakat koku verici maddeler içeren Ģuruplara aromalı Ģuruplar denir. 2. karbetapentan sitrat Ģurubu gibi. kakao Ģurubu.Nane esansı talk ile iyice ezilerek karıĢtırılır. arabistan zamkı Ģurubu. ÇalıĢma 3. 20 mi 600 mi 1000 mi . iyice çalkalanarak küçük hacimler halinde arıtılmıĢ suya ilave edilir ve 1000 ml'ye tamamlanır. parasetamol Ģurubu. Önceden sterilize edilmiĢ 50 g talk ilave edilir. Her iki formülde yer alan talkın kullanım amaçlarını karĢılaĢtırınız. Aromatik suların stabilitesi nasıldır? Açıklayarak. Tedavi edici bir etkin madde içeren Ģuruplara etkin maddeli Ģurup denir. Sorular: 1. ĢiĢeye konarak uygun Ģekilde etiketlenip teslim edilir.m. Sorular: 1. 3.2. Bunlar. kaynatılıp 40 C°'ye kadar soğutulmuĢ su ilave edilir. Kullandığınız esansın bir damlasının ağırlığını hesaplayıp.26. Konsantre Tarçın Suyu (BP 1999) Concentrated Cinnamon Water Tarçın esansı Etanol (% 90) ArıtılmıĢ su 27 Hazırlama: Tarçın esansı üzerine azar azar etanol ilave edilerek çözülür. koku ve tat düzeltmek için taĢıyıcı olarak kullanılırlar. 5'er dakikalık aralarla bir saat çalkalanır. ipeka Ģurubu.

Etkin maddesi sıcaktan etkilenen Ģuruplar ise etkin madde ile Ģurubun oda sıcaklığında karıĢtırılması ile hazırlanırlar. 5.Monografisinde özel bir hazırlama yöntemi gerektirmeyen Ģuruplar Ģekerin suda çözünmesinden sonra bir taĢım kaynatılması ve soğutulması ve gereken hacme veya ağırlığa tamamlanması ile hazırlanırlar.27. Bir baĢka ĢiĢeye yine 10 g Ģurup alın.28. üzerine kaynatılıp soğutulmuĢ sudan 5 mi ilave edin ve iyice çalkalayın. Örneğin. Dördüncü hafta sonunda bozunma varsa nedenlerini haftalık olarak değerlendirerek yorumlayınız. Hazırladığınız Ģurubun yoğunluğunu ve spesifik ağırlığını hesaplayınız. 667 g 1000 g . Bir baĢka ĢiĢeye 10 g hazırladığınız Ģuruptan koyarak etiketleyip. soğutulmuĢ su ilave ederek iyice çalkalayınız. üzerine 15 mi kaynatılıp. temiz bir ĢiĢeye koyup. Hazırladığınız Ģurup a/a ve a/h cinsinde yüzde kaç Ģeker içerir? 2. ġeker yüzdesini a/a cinsinden hesaplayıp. 3. Hazırladığınız Ģuruptan 10 g alarak. Sorular: 1. 6. ÇalıĢma 3. her üç ĢiĢeyi ağızlan kapalı olarak dolabınıza kaldırınız. Basit Ģurup kaynatıldıkça neden rengi koyulaĢır? 7. ġeker yüzdesini a/a olarak hesaplayıp etiketine yazınız. Dört hafta boyunca her hafta ĢiĢelerinizi kontrol ederek gözlem sonuçlarını rapor haline getiriniz. ġuruplara hangi koruyucu maddeler. ġurupların içerdiği Ģeker oranının stabiliteleri üzerindeki etkisi nedir? 8. 4. etiketine yazınız. kodein Ģurubu. hangi oranlarda konur? Üç tane örnek veriniz. ÇalıĢma 3. ġurup (USP 27) Syrup y. Gerektiğinde bir veya birkaç koruyucu ilave edilebilir. Basit ġurup (BP 2002) Sirupus Simplex ġeker ArıtılmıĢ su 28 Hazırlama: ġeker suda çözünene kadar ısıtılır ve kaynar su ile istenen hacme tamamlanır.m. sitrik asit Ģurubu gibi.

Etkin maddesi nedir? 2. Sorular: 1. 29 ÇalıĢma 3. Hazırlama: Tolu balsamı tentürü havandaki 10 g magnezyum karbonat ve 60 g Ģeker üzerine ilave edilerek karıĢtırılır. ġurup ılıkken süzülür ve 1000 mi'ye kaynatılıp ılıtılmıĢ arıtılmıĢ su ile tamamlanır.m. Tolu Balsamı ġurubu (USP 27) Tolu Balsam Syrup Tolu balsamı tentürü Magnezyum karbonat ġeker ArıtılmıĢ su y. Hazırladığınız Ģuruptaki Ģeker konsantrasyonunun yüzdesini hesaplayınız. Bu Ģurup hangi amaçla kullanılır.30.29. Ayrıca ısıtma yapılmadan uygun bir perkolatör yardımı ile USP 27'ye göre de hazırlanabilir. OluĢan berrak çözeltide geriye kalan Ģeker hafif ısıtılarak çözülür. Daha sonra 1000 mi ye su ile tamamlanır. Taze hazırlandığı taktirde koruyucu ilave etmeye gerek yoktur. Kodein Fosfat ġurubu (Remington 20thed. ÇalıĢma 3.m. 1000 mi Bir behere konan Ģeker kaynatılmıĢ su ile Ģeker tamamen çözünene kadar karıĢtırılır.) Codeine Linctus Kodein fosfat 3g BileĢik tartarazin çözeltisi 10 mi Benzoik asit çözeltisi 20 mi 50 mi 10 g 820 g 1000 mi . 430 mi arıtılmıĢ su azar azar eklenerek karıĢtırılır ve elde edilen karıĢım süzülür.ġeker ArıtılmıĢ su Hazırlama: 850 g y.

m.Kloroform spirit nedir? Açıklayınız.280 g Amonyum klorür 2. Daha sonra Ģurup ile 1000 mi'ye tamamlanır.31. Hazırlama: 20 mi 20 mi 200 mi 1000 mi Kodein fosfat suda çözülür. Bu Ģurup ne amaçla kullanılır? 2. Difenhidramin Hidroklorür ġurubu Dıfenhidramin hidroklorür 0. Oral Kodein Fosfat Çözeltisi (BP 1999) Codeine Phosphate Oral Solution Kodein fosfat ArıtılmıĢ su Kloroform spirit ġurup Hazırlama: Kodein fosfat arıtılmıĢ suda çözülür. karıĢtırılır. 5g 15 mi 25 mi 1000 mi . Diğer maddeler bu karıĢım üzerine ilave edilir. ġurubun yaklaĢık yarısı bu karıĢıma ilave edilir. ÇalıĢma 3. Sonra kloroform spirit ilave edilir ve karıĢım 1000 mi'ye Ģurup ile tamamlanır. Formülde yer alan maddelerin kullanılıĢ amaçlannı yazınız.Kloroform spirit ArıtılmıĢ su Limon Ģurubu ġurup y.32. karıĢtırılır. 750 mi Ģurup ilave edilerek.700 g y. 30 Sorular: 1. Sorular: 1 .m. ÇalıĢma 3.

Demir Sülfat ġurubu (USP 27) Ferrous Sulfate Syrup Demir sülfat 40. amonyum klorür ve mentol. çözülür.0 g ArıtılmıĢ su y. Çözelti berraklaĢıncaya kadar süzülür. nane spirit ve 200 g Ģeker suyun 450 ml'sinde çözülür. 2. Nane Spirit (USP 27) Peppermint Spirit Nane yağı 100 mi . 1000. Hazırlama: 1. Ġki kat tülbentten süzdükten sonra etiketlenerek teslim edilir. ArıtılmıĢ su ile 1000 ml'ye tamamlanır.000 mi % 0. ÇalıĢma 3.140 g 0.33.m.022 g 5.34.Sodyum sitrat Mentol Alkol Propil paraben Metil paraben Basit surun v. Nane spirit nasıl hazırlanır? Yazınız. Sorular: 1. Ġyice kanĢtmlır.03 % 0.000 mi Difenhidramin hidroklorür. Süzüntüye geri kalan Ģeker ilave edilerek. Sodyum sitrat bir miktar Ģurupta çözülerek. Bu preparat kullanılırken nelere dikkat edilmelidir? ÇalıĢma 3.0 g Sitrik asit (sulu) 2. metil ve propil paraben alkolde çözülür. sitrik asit.0 mi Hazırlama: Demir sülfat. gerekirse bez filtreden süzülür. Bu preparat ne amaçla ve nasıl kullanılmalıdır? 3. her iki 31 çözelti karıĢtırılır.1 g Nane spirit 2.07 100.0 mi ġeker 825.m.

0 g 15.m. 1000. iyice karıĢtırılır (iĢleme baĢlamadan önce 1000 ml'lik hacim hassas olarak ölçülüp beherin üzerinde iĢaretlenir).35. Litrelik bir beher içine bu iki çözelti konulup karıĢtırılır.m.ı g 20.m.5 g Alkol 40.0 g Sodyum sakarin 0.36. 250 mi y.0 g 4. ÇalıĢma 3.38.0 g 31. Parasetamol ġurup Paracetamol Syrup 5.7 g Propil paraben 0.0 mi Hazırlama: Karbetapentan sitrat bir beherde 100 mi arıtılmıĢ suda çözülür. ÇalıĢma 3.m. Üzerine sodyum sakarin ilave edilip çözünene kadar karıĢtırılır.m. Diğer bir beherde 40 mi alkol içersinde metil paraben ve propil paraben çözülür. Ġpeka Ģurubu (USP 27) Ipecae Syrup Ġpeka (toz edilmiĢ) Gliserin ġurup y.Nane (kaba toz) Alkol 32 10 g y. Karbetapentan Sitrat ġurubu Sirupus Carbetapentanecitras Karbetapentan sitrat 2.0 g 33 ÇalıĢma 3. Senna ġurubu (USP 27) Senna Syrup Senna sıvı ekstresi Uygun bir esans ġeker ArıtılmıĢ su y. 1000 mi ÇalıĢma 3.0 g 20. Daha önceden hazırladığımız Ģurup beherdeki karıĢım üzerine azar azar karıĢtırılarak ilave edilir.0 mi ArıtılmıĢ su 100.3 g ġurup (% 50 a/a) y.0 g Parasetamol Kristal sorbitol Sodyum siklamat Çilek esansı Kollidon 25 Gliserin Propilen glikol ArıtılmıĢ su o.37.0 mi Metil paraben 0. 635 g 1000 mi 70 g 100 mi 1000 mi .0 g 5. Toplam hacim Ģurup ilavesi ile 1000 mi'ye tamamlanıp.

Daha sonra ĢiĢe doldurma makinesi her bir ĢiĢeye 90 mi Ģurup dolduracak Ģekilde ayarlanıp. Doldurduğunuz ĢiĢelerdeki ortalama Ģurup miktarını (mi). Formülasyonda kullanılan maddelerin görevlerini yazınız. ortalama ve standart sapmasını ve her bir ĢiĢedeki miktarın. propilen glikol. sorbitol.Hazırlanan bütün Ģuruplar ana Ģurup toplama tankında birleĢtirilir ve hepsi birden tektür oluncaya kadar karıĢtırılır. Çözücü ortamının alkol ve su karıĢımından oluĢması nedeni ile hem suda hem de alkolde çözünen maddeleri çözelti içinde tutabilirler. 34 2. koruyucu. 3. Vakum ile cam filtreden süzülür. Sodyum Pentobarbital Eliksiri Sodium Pentobarbital Elixir Sodyum pentobarbital Gliserin Alkol Portakal esansı 4. Ġki çözelti tamamen karıĢtırıldıktan sonra karıĢım istenilen miktar veya hacme reçetede kayıtlı çözücü ile tamamlanır. hazırlanan Ģurup ĢiĢelere doldurularak. Bulduğunuz tablo sonuçlarını yorumlayarak.39. Sorular: 1. renk ve koku verici maddeler de bulunabilir. Formüldeki alkolde çözünen maddelerin alkol içinde. ġuruplarla karĢılaĢtırıldığında daha az tatlı ve daha az viskozdurlar. Hazırlanan Ģurubun doldurma iĢlemine geçmeden önce dansitesi saptanır. değerlendiriniz. Formül yapılarında etil alkol ve suyun yanısıra gliserin. etiketlenir (ġurup ĢiĢeleri boĢ ve kapaklan kapalı iken tek tek numaralanıp tartılır. ortalamadan % sapmasını hesaplayıp bir tablo halinde gösteriniz. Doldurma iĢleminden sonra ĢiĢeler etiketlenmeden önce tıpa ve kapaklan kapatılıp tekrar tartılır). Ģurup. Etkin maddeyi taĢıyıcı olarak (sıvağ) kullanılabildikleri gibi lezzet düzeltici (aromatik eliksir) ve tedavi edici amaçla da (deksametazon eliksir. 3. suda çözünen maddelerin ise su içinde çözünmesinden sonra sulu çözelti alkollü çözeltiye eklenir.00 mi 150. tatlı ve alkol-su karıĢımından oluĢan preparatlardır. ġuruplarda zamanla gözlenen değiĢiklikler nelerdir? Yazınız. kapakları kapatılıp. berrak.00 g 450. Genel hazırlama yöntemi: Eliksirler genellikle basit çözelti hazırlama yöntemlerinden karıĢtırma ile veya iki ya da daha fazla sayıdaki sıvı maddenin birbiri ile karıĢtırılması ile hazırlanırlar. Eliksirler Eliksirler. ÇalıĢma 3.3. Bunun için darası alınmıĢ 100 ml'lik bir balon joje Ģurup ile doldurulup hassas olarak tartılır ve Ģurubun dansitesi bulunur.75 mi .00 mi 0. 4. fenobarbital eliksir) kullanılırlar. Her bir ĢiĢedeki Ģurup miktarını gram ve mi olarak bir çizelge halinde gösteriniz.

40.000 g Portakal esansı 0. Portakal esansı alkolde çözülür ve diğer karıĢıma ilave edilir.100 mi Benzaldehit 0.00 mi 35 Hazırlama: Sodyum pentobarbital suyun bir kısmı ile erlende çözülür.m. Pediatrik Parasetamol Eliksir Pediatric Paracetamol Eliksir Parasetamol Eritrosin çözeltisi Kloroform spirit Konsantre ağaç çileği suyu Alkol (%95) Propilen glikol Ġnvert Ģurup Gliserin y. Gliserin. ÇalıĢma 3. Sorular: 1. karamel.) Terpin Hydrate Elixir Terpin hidrat 6. 1000. Eliksirlerin Ģuruplardan farklı yönleri nelerdir? Bir eliksir formülasyonu hazırlarken stabilitesi açısından nelere dikkat edilmelidir? ÇalıĢma 3.th Terpin Hidrat Eliksin (Remington 20m ed.00 mi Seyreltik hidroklorik asit 6. Ģurup ve seyreltik hidroklorik asit ilave edilir. Suyun geri kalanı ilave edilerek istenen hacme tamamlanıp karıĢtırılır.Karamel 2.m.m. 20 mi 25 mi 100 mi 100 mi 275 mi . .41.005 mi Sorbitol çözeltisi (USP) 10.000 mi 1000 mi 24 g y.00 mi ArıtılmıĢ su y.00 g ġurup 150.

000 mi 100.m. Alkol veya arıtılmıĢ su y. NiĢastalı Enema (Remington 20th ed. 36 ÇalıĢma 3.4.m. sedatif veya uyarıcı olarak tedavi amacı ile kullanılanları olduğu gibi radyolojik incelemelerde teĢhis amacı ile kullanılanları da vardır. **Bu lavman tek baĢına ve baĢka enemalar için sıvağ olarak kullanılabilir.0 mi . Daha sonra preparat tekrar ısıtılarak Ģeffaf hale getirilir. rektal bölgedeki rahatsızlıklarda lokal etki meydana getirmek amacı ile hazırlananlar olmak üzere baĢlıca üç grup altında toplanabilirler. 37 ÇalıĢma 3.m. 1000 mi 3.000 mi Aromatik Eliksir (USP 27) Aromatic Elixir ġurup 375 mi Talk 30 g Esans y. 40.) Starch Enema Ġnce toz edilmiĢ buğday niĢastası ArıtılmıĢ su Hazırlama: 30 g niĢasta 200 mi soğuk su ile ezilir ve pasta haline getirilir.m. Kaynama sıcaklığına kadar ısıtılmıĢ arıtılmıĢ su bu karıĢıma azar azar çalkalayarak ilave edilir.42.000 mi 43. Enemalar (Lavmanlar) ÇeĢitli amaçlarla rektum içine verilerek uygulanan sulu veya yağlı çözelti. 30.Propilen glikol Alkol ArıtılmıĢ su y. Antihelmentik. ÇalıĢma 3. Genel olarak kullanımlarına göre.43. besleyici.0 g 1000. Fosfatlı Enema I (BP 1999) Phosphates Enema Sodyum dihidrojen fosfat dihidrat 160 g y. absorbsiyonla sistemik etki oluĢturmak amacıyla hazırlanan enemalar.44. emülsiyon veya süspansiyon tipindeki preparatlara denir. barsaklan boĢaltmak için kullanılan enemalar.

5-Aminosalisilik Asitli Enema (Remington 20 th ed. . Sabunlu Enema (Remington 20th ed.) 5-Ammosahsılik asit 168.9 g Sodyum klorür 36.45. 1000 mi *Uygun bir koruyucu içerebilir.) Enema ofSoap YumuĢak sabun (potas veya sodyum sabunu) 50 g ArıtılmıĢ su y.0 g Kitre zamkı 16.6 g Disodyum hidrojen fosfat 17. 4000. Sorular: 1 . 1000 mi 38 ÇalıĢma 3.m.46.0 mi ArıtılmıĢ su y. ÇalıĢma 3. Fosfatlı Enema II (BP 1999) Phosphates Enema Sodyum dihidrojen fosfat dihidrat Disodyum hidrojen fosfat dodekahidrat 100 g 80 g ArıtılmıĢ su (taze kaynatılıp soğutulmuĢ) y.47. 1000 mi *Uygun bir koruyucu içerebilir.Disodyum hidrojen fosfat dodekahidrat 60 g ArıtılmıĢ su (taze kaynatılıp soğutulmuĢ) y.0 g Metil paraben 8.48.Yukarıdaki preparatlan nasıl hazırlarsınız? 2.0 g Sodyum askorbat 2.0 g Propil paraben 2.0 g Sodyum dihidrojen fosfat 1.0 mi ÇalıĢma 3.0 g Propilen glikol 100. Bu preparatlar hangi amaçla kullanılırlar? ÇalıĢma 3.m.m.m.

piroksilinin (nitroselüloz) etil eter ve etanol karıĢımındaki çözeltisidir. Haricen deri ve derideki çatlaklar üzerine uygulanan kollodyon. Sorular: 1. Kollodyon Kollodyon. Hint Yağlı Enema II Hint yağı NiĢasta müsilajı 39 3. ÇalıĢma 3. 120 g 100 mi 500 mi . Elastik kollodyonda kullanılan hint yağı' nm görevi nedir? y. Hint Yağlı Enema I Hint yağı YumuĢak sabun çözeltisi ÇalıĢma 3.51. Salisilik Asitli Kollodyon (USP 27) Salicylic Acid Collodion Salisilik asit Elastik kollodyon Hazırlama: Salisilik asit 750 mi civarında elastik kollodyonda çözülür. çözücüsü uçtuktan sonra deri üzerinde elastik. ince bir tabaka halinde kalır.m.50.) Barium sulfate enema Baryum sülfat Arap zamkı müsilajı NiĢastalı enema ÇalıĢma 3.Baryum Sülfath Enema (Remington 20 th ed. 100 g 1000 mi % 10 h/h % 20 h/h % 10 h/h % 5 a/h y.49.5. 1000 ml'ye elastik kollodyon ilave edilerek tamamlanır.m.

Mandel Boyası (Martindale 29th ed. Kullammlan ve hazırlanmaları sırasında nelere dikkat edilmelidir? 3.1. Bu preparatlarda çözücü olarak genellikle alkol.2. Elastik Kollodyon (USP 27) Flexible Collodion Kafur Hint yağı Kollodyon y.54. 100.m.00 mi y.6.00 mi .40 mi 4. Formülasyonlarında renk vericiler.m. Bu preparatlar için en uygun pH 6. Ağız suları Ağız yıkama çözeltileri. 20 g 30 g 1000 g 40 g 750 mi 250 mi 3. Salisilik asitli kollodyon ne amaçla kullanılır? ÇalıĢma 3. gliserin ve su kullanılır.50 mi 0. baĢlıca ağzın lokal hijyenini korumak.) Mandl 's Paint Ġyot Potasyum iyodür ArıtılmıĢ su Nane esansı Alkol (%90) Gliserin 1.57.50 g 2.53.0 arasında olmalıdır.52. Kollodyon (USP 27) Collodion Piroksilin Eter Alkol 40 ÇalıĢma 3. Ağız BoĢluğuna Uygulanan Çözeltiler 3.25 g 2. mukozadaki hastalıklan tedavi etmek ve diĢ çürümelerini önlemek amacıyla kullanılırlar. Bu preparatlar nasıl kullanılır. sentetik tatlandırıcılar ve yüzey etken maddeleri de içerebilirler.6. ÇalıĢma 3.

50 mi gliserin ve nane esansı ilave edilerek ve gliserin ile 100 ml'ye tamamlanır. ÇalıĢma 3. Tween 60 % 0.3 Etanol %10 ArıtılmıĢ su % 69.56.55.1 Sitrik asit %0. ÇalıĢma 3. 1000 mi 15 g 10 g 500 mi 25 mi *Bu çözelti kullanılmadan önce ılık su ile yarı yanya seyreltilmelidir.05 Nane esansı %0.m.4 Not: Fungusit ve bakterisit olan bu banyo kullanılmadan önce 1:3 oranında sulandırılmahdır. Sodyum klorür ve Sodyum bikarbonat içeren ağız suyu (BP 1999) Sodyum klorür Sodyum bikarbonat Konsantre kloroformlu su Konsantre nane emülsiyonu ArıtılmıĢ su y.1 Renk maddesi y. Timol Alkol Boraks Sodyum bikarbonat Gliserin % 0. Setil piridinyum klorür %1 Sorbıtol (%70'lik çözeltisi) %20 Tarçın esansı % 0.03 %3 %2 %1 % 10 . 41 ÇalıĢma 3.m.Hazırlama: Ġyot ve potasyum iyodür suda çözülür.57.

Bu çözeltilerin çözücüleri genellikle sudur.59. 5 mi y. 100 mi * Kullanılmadan önce eĢit miktarda ılık su ile sulandırılmalıdır. Rivanol Basit Ģurup ArıtılmıĢ su 43 ÇalıĢma 3. 100 mi y.5 mi 100 mi . Gargaralar ve ağız yıkama çözeltileri birbirlerinin yerine de kullanılabilirler.m.Tadlandırıcı ArıtılmıĢ su y.5 g 50. Timol miktarı artırıldığında alkol oranı da artırılmalıdır. 42 3. Bu yolla boğazın mukoz zarının ilaçla temas etmesi sağlanır.m.0 g 500.60.m. Gargaralar Gargaralar farinks ve nazofarenksin hastalıklı durumlarında kullanılır. Bu formül antiseptik olarak kullanılır. Tannik Asit Gargarası Tannik asitli gliserin (%15 a/a tannik asit) ArıtılmıĢ su ÇalıĢma 3. 12. Fenollü Gargara Phenol Gargle Fenol gliserin (%16 a/a fenol ve % 84 a/a gliserin) Renk maddesi ArıtılmıĢ su y.61. ÇalıĢma 3. Hidrojen Peroksit Ağız Suyu (EP.6.m.m. Bunlarda etkin maddelerin yanı sıra formüllerinde renk ve tat maddesi de içerirler.2. ÇalıĢma 3. 4) 0.0 g y. Kullanılmadan önce seyreltilirler.58.

m. Metilen Mavisi Kollutuvarı Metilen mavisi 0.63.0 g ArıtılmıĢ su y. Kollutuvarlar Ağız yada boğaz mukozasındaki lezyon üzerine lokal olarak dokundurularak kullanılan preparatlardır. Bu preparatlarda çözücü gliserin. 44 ÇalıĢma 3. Stabilizatör ilave edilir ve ıĢıktan uzakta saklanır. Ġyotlu Kollutuvar Gliserine Iode Ġyot Potasyum iyodür Gliserin (% 85) Nane suyu Hazırlama: Ġyot ve potasyum iyodür cam havanda nane suyu ile iyice ezilir.3. gliserin ilave edilir ve karıĢtırmaya devam edilir. Bu preparat hangi amaçla ve nasıl kullanılır? 2. Sorular: 1. Genellikle antiseptik ve lokal anestezik etkili etkin maddeler içerirler. 3. Hazırlama: Metilen mavisi 1-2 damla su ile cam havanda karıĢtırılarak. ÇalıĢma 3.6. azar azar gliserin ilave edilerek karıĢtırılır. Ġyot ve gliserin içeren preparatlann stabilitesi hakkındaki görüĢlerinizi yazınız. 2g 4g 90 g 4g .% 6'lık a/h hidrojen peroksit çözeltisi hazırlanır.62.6 g Gliserin 30. alkol veya su olabilir.

son arıtmada distilasyon veya ters ozmoz yöntemlerinin uygulanması gerektiği belirtilmektedir. Tablo 4. ters ozmoz.1.64. iyon değiĢimi. ġekil . ArıtılmıĢ sular taĢıdıkları özelliklere göre veya suyun arıtılmasında kullanılan arıtma yöntemine göre adlandırılabilmektedir. Avrupa Farmakopesi (EP 5) ve Amerikan Farmakopesi (USP 27)'ne göre arıtılmıĢ su çeĢitleri EP5 ArıtılmıĢ su (Water. Benzokain Kollutuvarı Benzokain 3. Enjeksiyonluk su ise arıtılmıĢ suyun taĢıması gereken özelliklerin aynısını içeren ve aynı zamanda ml'sinde 0. Ġki farmakopeye göre verilen sınıflandırma Tablo 4.1 'de yer almaktadır. içme suyunun kaynak suyu olarak kullanılması ve deiyonizasyon.ÇalıĢma 3.25 USP Endotoksin Unit'den fazla endotoksin içermeyen sudur. distilasyon.0 g Nane esansı 0. Enjeksiyonluk su için farmakopede arıtılmıĢ su tanımından farklı olarak. Punfıed) a) Büyük hacimli arıtılmıĢ su (Purifıed water in bulk) b) AmbalajlanmıĢ arıtılmıĢ su (Purifıed vvater in containers) Yüksek derecede arıtılmıĢ su (Water. Hıghly Purifıed) Enjeksiyonluk su (Water for Injections) (Water for ınjections in bulk) b) Steril enjeksiyonluk su (Sterilised water for injections) USP 27 ArıtılmıĢ su (Purifıed water) Steril arıtılmıĢ su (Sterile purifıed water) Enjeksiyonluk su (Water for injection) Steril enjeksiyonluk su (Sterile water for injection) Bakteriostatikli enjeksiyonluk su (Bacteriostatic water for injection) (Sterile water for irrigation) Ġnhalasyon için steril su (Sterile water for inhalation) a) Büyük hacimde enjeksiyonluk su Ġrrigasyon için steril su USP 27'ye göre arıtılmıĢ su.0 mi 45 4. SU VE KONTROLLERĠ Farmakopelere göre farmasötik amaçlı olarak kullanılmakta olan su arıtılmıĢ su genel adı ile tanımlanmaktadır.0 mi Propilen glikol 30. fıltrasyon veya diğer uygun yöntemlerle elde edilen sudur.3 mi Alkol 5.

1. 46 Ulusal içme suyu düzenlemelerine uygun kalitede içme suyu *^ Diğer kullanımlar Tipik Arıtma Basamakları * YumuĢatma *Deklorinizasyon *Deiyonizasyon * Ters ozmoz *Ultrafıltrasyon *Distilasyon Özel farmasötik amaçlar için iĢlem suyu (Büyük hacimli farmasötik kimyasallar) Ġngradient Su** Distilasyon veya Ters Ozmoz Enjeksiyonlıık Su Ambalajlama ve Sterilizasyon Ambalajlama ve Sterilizasyon J Parenteral olmayan ilaç Ģekilleri Steril ArıtılmıĢ Su AmbalajlanmıĢ Su Steril Enjeksiyonluk Su Ġrrigasyon için Steril Su Bakteriostatikli Enjeksiyonluk Su Ġnhalasvon için Steril Su .'de USP 27'de yer alan farmasötik amaçlar için kullanılan su ve bu suların elde ediliĢ yöntemlerini sınıflandıran bir Ģema verilmiĢtir.4.

1.2.ġekil 4. Asitlik ve alkalilik 2.2 mi gümüĢ nitrat çözeltisi R2 ilave edilir.5 mi nitratsız su R ve 0.3 mi doygun potasyum klorür çözeltisi ilave edilerek hazırlanan çözeltinin potansiyometrik olarak pH'sı ölçülür.4 mi ve difenilamin çözeltisi R'den 0. ArıtılmıĢ su ve kontrolleri Kullandığınız arıtılmıĢ suya (deiyonize ve distile su) aĢağıda verilen kontrolleri uygulayınız ve sonuçları bir tablo halinde gösteriniz. 5.1 mi brom timol mavisi Rl eklendiğinde mavi renk oluĢmamalıdır. renk.1. pH ölçümü (USP 27) 100 mi arıtılmıĢ su üzerine 0. 2. Ġndikatörle belirleme (EP 5) Borosilikat camdan yapılmıĢ bir kap içindeki taze kaynatılmıĢ ve soğutulmuĢ arıtılmıĢ suyun 10 ml'sine 0.05 mi metil kırmızısı R çözeltisi eklendiğinde kırmızı renk oluĢmamak. 48 . Kalsiyum (USP 27) Kontrol edilecek suyun 100 ml'sine 2 mi amonyum oksalat TS ilave edildiğinde bulanıklık oluĢmamalıdır.1.5 mi standart nitrat çözeltisi R (2 ppm NO3) içeren karıĢımından farklı bir mavi renk oluĢmamalıdır. 2. yine alınan 10 mi' lik bir kısma 0. 4.1 mi ilave edilir ve bir yandan tüpteki bu karıĢım çalkalanırken diğer yandan damla damla azotsuz sülfırik asit R'den 5 mi ilave edilir. 3. üzerine 100 g/l konsantrasyondaki potasyum klorür çözeltisi R'den 0. Organoleptik Kontrol ArıtılmıĢ suyu berraklık. 15 dakika sonra çözeltide. Çözelti en azından 15 dakika berrak ve renksiz kalmalıdır. aynı koĢullarda ve aynı zamanda 4. 47 1. Klorür (EP 5) Kontrol edilecek suyun 10 ml'sine 1 mi dilüe nitrik asit R ve 0. Nitrat (EP 5) Kontrol edilecek suyun 5 mi'si test tüpüne konarak bir buz banyosuna yerleĢtirilir. koku ve tat yönünden kontrol ediniz. Tüp 50°C'lik su banyosuna alınır. Farmasötik amaçlar için kullanılan su [USP 27] **Parenteral amaçlar dıĢında kullanılan su ÇalıĢma 4.

ÇalıĢma 4.1 N NaOH ile ve metil oranj indikatörü kullanılarak titrasyonla tayin edilir. 7. varsa bu farklılığın neden kaynaklanabileceğini yazınız. Üstte kalan sıvının alkaliliği veya asitliği 0. bu numunelerin farmakopelere uygun olup olmadığını belirtiniz.02 M potasyum permanganat ilave edilerek 5 dakika kaynatılır. 9. Uçmayan artık ağırlığı 1 mg'dan (% 0.1 mi 0. Uçmayan artık (EP 5) Kontrol edilecek suyun 100 mi'si su banyosu üzerinde buharlaĢtırılır ve 100-105 °C'lik etüvde kurutulur. Karbondioksit (USP 27) Kontrol edilecek suyun 25 ml'sine 25 mi kalsiyum hidroksit TS ilave edildiğinde karıĢım berrak kalmalıdır.001) fazla olmamalıdır. Deiyonize su hazırlanmasında kullanılan iyon değiĢtiricilerin kapasitelerinin tayini Cam kapaklı 200 ml'lik bir erlen içerisinde dikkatle 1 g anyon değiĢtirici veya 1 g katyon değiĢtirici tartılır. Üzerine katyon değiĢtirici için 100 mi 0.1 N NaOH ve anyon değiĢtirici için 100 mi 0.6. USP'ye göre enjeksiyonluk su ile steril arıtılmıĢ suyun birbirinden farklılığının ne olduğunu yazınız. ROH + HC1 -----> RC1 + H2O (Anyon değiĢtirici) RSO3H + NaOH -----> RSO3Na + H2O (Katyon değiĢtirici) 49 Sorular: 1. Harcanan asit veya alkali miktarlarından 1 g iyon değiĢtiricinin tuttuğu anyon veya katyon. ekivalan /g cinsinden hesaplanır.1 N HC1 veya 0. . Okside olabilen madde (EP 5) Kontrol edilecek suyun 100 ml'sine 10 mi dilüe sülfirik asit R ve 0. 2. açık pembe renk tamamen kaybolmamalıdır. Sülfat (USP 27) Kontrol edilecek suyun 100 mi'sine 1 mi baryum klorür TS ilave edildiğinde sıvı berrak ve renksiz kalmalıdır. 8. 24 saat arasıra çalkalanarak bekletilir. 3.1 N HC1 ilave edilir. USP'de yer alan farklı steril suların tanımlarını yaparak. Deiyonize su ve distile su ile yapmıĢ olduğunuz kontrollerin sonuçlarını karĢılaĢtırmalı bir tablo hazırlayarak yazıp.2. bunlarda yapılması istenen kontrolleri karĢılaĢtırmalı olarak inceleyip birbirinden farkı olup olmadığını.

temininde kolaylık gibi özellikler göz önüne alınarak ilacın yapısına ve formuna yönelik seçim yapılır. Ġlaç kaplan ise farmasötik kullanıma yönelik olarak ilaç formunu içinde bulunduran ve bir kısmı onunla doğrudan temas eden koruyucu ve muhafaza edici malzemelerdir. bekletildiği ve kullanıldığı ortamın tahrip ediciliğine bağlı olarak değiĢik derecelerdeki koruyuculukta ve içeriğindeki ilaç kaybını en az düzeyde tutacak Ģekilde üretilmiĢ olmalıdır. tahta sandık gibi) Ģeklinde gruplandırılırlar. kapak. Ambalaj malzemesi ve ilaç kaplarının yapımında cam. kavanoz. poĢet. 5. tıpa. Sizin çalıĢmalarınız sırasında yapmadığınız Total Organik Karbon testi farmasötik amaçlı sularda neden yapılır ve Avrupa Farmakopesinde verilen total organik karbon sınırı nedir? 6. kavanoz. selüloz bazlı malzeme ve çeĢitli sentetik materyal kullanılır. 8. Ağır metal tayini hangi tip arıtılmıĢ sular için yapılmaktadır? Yazınız. 7. depolamak ve nakletmek amacıyla kullanılan materyallerdir. tüp. torba. ventil. Ġlaç kapları kullanım Ģekillerine ve içindeki ilacın özelliklerine göre aĢağıdaki Ģekilde sınıflandırılır: •Tek dozlu kaplar: Tek dozlu bir kap tek bir uygulamada tümüyle veya kısmen kullanılmak üzere ilacı muhafaza eder.). hacmi ve ağırlığı. USP'ye göre sınıflandırılmıĢ olan farklı tipte arıtılmıĢ sular için pH aralıklarının ne olduğunu yazınız. Bir ilaç kabı içeriğindeki ilacı kullanıma uygun bir Ģekilde verebilmeli ve ürünün doğasına. AMBALAJ MALZEMESĠ VE ĠLAÇ KAPLARI Ambalaj malzemesi ilacı dıĢ etkilerden korumak. blister. kimyasal ve biyolojik olarak hiç bir Ģekilde içeriğindeki ilaçla etkileĢmemelidir. . v. Kalan ilaç bir daha bu kaptan alınarak kullanılmaz. blister.4. ArıtılmıĢ sularda amonyak tayininin nasıl yapıldığını USP ve EP'ye göre yazınız. EP'ye göre hangi amaçlarla kullanılacak sular için alüminyum tayini yapılır ve bu test nasıl uygulanır? Yazınız. kutu. Ġlaç kaplan ĢiĢe. metal. Ġlaç kapları belirlenmiĢ smırlann ötesinde kalitesini değiĢtirecek Ģekilde fiziksel. ambalaj kağıdı gibi) ve ilaçlann topluca taĢınmasında kullanılan nakliye ambalajı (büyük karton kutu. Ambalaj malzemesi ve ilaç kaplarının tercihinde müstahzara uygunluğu. iĢlenme ve üretim kolaylığı. kağıt gibi çeĢitli yapıda ana gövde ve parçalardan oluĢur. plastik. •Çok dozlu kaplar: Çok dozlu bir kap ilacın iki veya daha çok dozunu barındırır. ana kabın konulduğu bir koruyucu dıĢ kap (karton kutu. maliyeti. tüp.b. 50 5. Ġlaç kaplan ve ambalaj malzemesi kullanım amacına yönelik olarak ilaçla doğrudan temas eden bir ana kap (ĢiĢe.

Fiziksel kontroller (TS 5540) 1. özel kullanımlar için (birçok defa delinme gibi) gerekli mekanik özelliklere sahiptirler ve kimyasal bileĢimleri nedeniyle ilk sınıftaki tıpalar kadar katı koĢullan karĢılayamazlar. yarı saydam veya opaktır ve kullanılan katkı maddelerine bağlı olarak değiĢtiğinden belli bir renge sahip değildir. sıvıları ve gazlan saklama ve taĢıma sırasında içeriden dıĢarı veya tersine geçirmez. elastik. artık kauçuk parçaları) içermezler.•Ġyi kapatılmıĢ kaplar: Ġyi kapatılmıĢ bir kap içindeki ilacı normal Ģartlar altında dıĢarıdan gelebilecek katı veya sıvıların bulaĢmasından ya da içindeki maddenin kaybından saklama ve taĢıma sırasında korur. Homojendirler. hızlandırıcılar. yabancı partiküller.1. stabilizörler. göze çarpan yabancı maddeler (örneğin. lifler. Kauçuk Tıpa Kontrolleri Kauçuk tıpalar. Asıl bileĢenlerin ve katkıların (örneğin. çok tabakalı tıpalar ve laklı tıpalar için bu özellikler geçerli değildir. 52 5. Kauçuk tıpalar iki tipte sınıflandırılabilir: •Tip I tıpalar. polikondensasyon ve poliadisyon ile üretilir. vulkanizasyon yapıcılar.1. •Hermetik kapatılmıĢ kaplar: Bu kaplar kabı oluĢturan malzemenin eritilerek kaynaĢtırılması suretiyle çok sıkı kapatılmıĢ kaplardır. 5. uygun katkılar kullanılarak makromoleküler organik maddelerin (elastomer) vulkanizasyonuyla (çapraz bağlanma) elde edilen malzemeden yapılırlar. Hemen hemen tetrahidrofuranda çözünmezler ancak önemli miktarda geri dönebilen bir ĢiĢme gösterebilirler. Silikon elastomerden yapılmıĢ tıpalar. •Kurcalanamaz kaplar: Açıldığını belli eden veya geri kapatılamayacak Ģekilde bir kapağa sahip olan kaplardır. Boyut muayenesi . •Tip II tıpalar. Eğer kap bir defadan fazla açılmak için tasarlanmıĢsa yeniden kapatıldığında hava sızdırmazlığmı devam ettirecek Ģekilde tasarlanmalıdır. •Çocuk korumalı kaplar: Çocuklar tarafından açılmasını önleyecek kapak ile kapatılmıĢ kaplardır. 51 •Sıkı kapatılmıĢ kaplar: Bunlar normal Ģartlar altında katıları. Elastomerler doğal veya sentetik maddelerden polimerizasyon. pigmentler) yapısı sonuç üründen istenen özelliklere bağlıdır. Bu özellikler liyofilize ürünlerin ve tozların konduğu kaplarda kullanılan tıpalar için de geçerlidir.1. en üst düzeyde istenen özellikleri sağlarlar ve genellikle tercih edilirler. Parenteral kullanılmak üzere sıvı içeren preparatların konduğu kaplarda kullanılan kauçuk tıpalar.

30 dakika tutulur.1 a/h) ilave edilir. toz.Tıpaların. Aynı Ģartlarda karĢılaĢtırma çözeltisi olarak kör ekstraksiyon çözeltisi hazırlanır. yağ gibi yıkamakla giderilemeyen yabancı maddeler. Otoklavdan çıkarıldıktan sonra tıpalarda yapıĢma. lif. KaplanmıĢ tür tıpalarda en azından tıpanın ĢiĢenin içine giren ve ĢiĢeyle temas eden yüzeyleri kaplanmıĢ olmalıdır. 2. 0. GiriĢ kanalı olan tıpaların üst yüzeyinde iğnenin gireceği yer belli olmalıdır.5 cm'den küçük boyutları 0. Çözeltilerin pH'sı hemen ölçülür ve aralarındaki fark 0.01 mm duyarlılıkta. 1. karĢılaĢtırma çözeltisinin bulanıklığından.5 cm'den büyük boyutları 0. 3. Ģekil bozukluğu. Daha sonra 60 °C'de en çok 60 dakika kurutulur. Absorbans (EP 5) . yumuĢama. 3. fiziksel özelliklerinde bir değiĢiklik olmamalıdır. nodul. Fiziksel deneyler için ayrılmıĢ numuneler yaklaĢık 60 °C sıcaklıktaki suyla iki defa yıkanır. 0. GörünüĢ ve yapılıĢ Tıpaların üzerinde. daha az olmalıdır. pH (TS 5540) 20 mi ekstraksiyon çözeltisi ve 20 mi kör çözeltiye 1 mi potasyum klorür çözeltisi (% 0.1. Çözelti kokusuz ve renksiz olmalıdır. Sertlik tayini.1 mm duyarlılıkta ölçülür. sterilizasyona dayanım ve parçacık verme tayini gibi fiziksel bazı kontrollerin yapılabilmesi için ekstraksiyon çözeltisi hazırlanır. 60 °C'de en çok 60 dakika kurutulur ve 100±5 cm2 tıpa yüzeyi için 200 mi taze arıtılmıĢ su kullanılarak ağzı beherle kapatılmıĢ erlene konularak otoklavda 53 121+1 °C'de. a)Sertlik tayini (TS 1324) b)Sterilizasyona dayanım Analizi yapılacak numuneler 121+1 °C sıcaklıktaki otoklavda 30 dakika tutulur. çapak. 2. Fizikokimyasal kontroller Deneylerin yapılacağı ekstraksiyon çözeltisi hazırlanır. delik ve benzeri diğer kusurlar bulunmamalı ve tıpaların rengi homojen olmalıdır. GörünüĢ (TS 5540) Ekstraksiyon çözeltisinin bulanıklığı. pürüz. süngerleĢme veya kullanımı engelleyecek baĢkaca bir kusur meydana gelmemeli. 30 dakika otoklavda tutulur. uygun büyüklükte bir behere konularak 121 °C'de. c)Parçaçık verme tayini (TS 4397) 5.5 den az olmalıdır. kesik.2. Deneyler için ayrılmıĢ örnekler yaklaĢık 60 °C sıcaklıktaki suyla iki defa yıkanır. boya lekeleri.

Geçirgenlik testi 9. Kimyasal deneyler için ayrılmıĢ örnekler yaklaĢık 60 °C sıcaklıktaki suyla iki defa yıkanır.01 M sodyum tiyosülfat çözeltisi ile açık kahverengine kadar titre edilir.4. Amonyum 5. 60 °C'de en çok 60 dakika kurutulur ve 100+5 cm2 tıpa yüzeyi için 200 mi taze arıtılmıĢ su ilave edilip.01 M sodyum hidroksit ilave edildiğinde mavi renk yada en fazla 0. Ekstre edilebilir ağır metaller 4. Uçucu sülfürler 6. Uçmayan artık (EP 5) 5.4. Kendi kendine kapanma testi 8. Kimyasal kontroller (EP 5) Deneylerin yapılacağı ekstraksiyon çözeltisi hazırlanır.3 mi 0. Ekstre edilebilir çinko 7.3.1.25 mi %1'lik niĢasta çözeltisi damlatıldıktan sonra renk gidinceye kadar titrasyon sürdürülür. ağzı beherle kapatılmıĢ erlene konularak otoklavda 121±1 °C'de yaklaĢık 30 dakika tutulur.8 mi hidroklorik asit ilave edildiğinde san renk oluĢmamalıdır. Ġki deney farkı harcanan miktar hesaplanır. Bu çözeltiler 3 dakika kaynatılır ve soğutulur. Ġndirgen madde 20 mi ekstraksiyon ve karĢılaĢtırma çözeltisine 1 mi dilüe sülfirik asit çözeltisi ve ardından 20 mi 0. Pirojenite 3. Biyolojik kontroller (TS 4397) 1. Daha sonra bu çözeltilere 1 g potasyum iyodür ilave edilir ve 0. Toksisite 2.1 mi bromtimol mavisi ilave edilir.01 M 0. Bu çözelti karıĢımına en fazla 0.002 M potasyum permanganat çözeltisi ilave edilir. Dağılma testi 5. Tip I kauçuk tıpalar için bu fark 3 mi'den fazla olmamalı ve Tip II kauçuk tıpalar için 7 mi'den fazla olmamalıdır. Aynı Ģartlarda karĢılaĢtırma çözeltisi olarak kör ekstraksiyon çözeltisi hazırlanır.1. 54 3. 1. Hemolitik etki . Asitlik ve alkalilik 20 mi ekstraksiyon çözeltisine 0. Ġndikatör olarak 0. 2.

oluĢan alkaliliğin titre edilmesiyle değerlendirilir. Sıcaklığa dayanım 5. Cam kaplar hidrolitik dirence göre aĢağıdaki Ģekilde sınıflandırılır (EP 5): • Tip I cam kaplar.1. 55 Soda-kireç-silisyum camı.5. farmasötik ürünlerle doğrudan temas etmesi amaçlanan camdan malzemelerdir. yüksek termal dirence ve çok yüksek hidrolitik dirence sahiptir. nötral camdan yapılırlar. • Tip II cam kaplar. Hidrolitik direnç. alkali metal oksitler. genellikle soda-kireç-silisyum camdan yapılırlar ve orta düzeyde hidrolitik dirence sahiptirler. Farmasötik kullanım için olan cam kapların kimyasal stabilitesi. Bu özellik belirli koĢullar altında. tüm preparatlar için kullanılmaya uygundur. sodyum oksit ve toprak alkali oksitler. genel olarak asidik ve nötral sulu preparatlar için uygundur. önemli miktarda boroksit.2. kabın iç yüzeyi ile temasta olan veya toz edilmiĢ camdan suya geçerek çözünen maddelerin salınma direncidir. Farklı Ģekildeki farmasötik preparatlar için kullanılabilecek cam kap tipleri genel kurallar çerçevesinde aĢağıdaki koĢullara göre saptanır. •Tip II cam kaplar. Renksiz cam görünür dalga boyundaki ıĢığa karĢı geçirgendir. Sıcaklıkla ilgili özelliklerin tayini (TS 5540 ve TS 1324) 1. alüminyum veya toprak alkali oksitler içeren borosilikat camdır. parenteral amaçlar için olsun veya olmasın. arzu edilen spektral absorpsiyonu sağlamak için metal oksitlerin küçük miktarlarda ilavesiyle elde edilir. Nötral cam yapısından dolayı.5. • Tip I cam kaplar. parenteral amaçlar için olsun veya olmasın. . Soğutmaya dayanım 2. yapısından dolayı ancak orta düzeyde hidrolitik dirence sahiptir. baĢlıca da kalsiyum oksit içeren silisyum camıdır. Soda-kireç-silisyum camı. Renkli cam. •Tip III cam kaplar. Nötral cam. genellikle soda-kireç-silisyum camdan yapılırlar ve yüzeylerine uygulanan bir kimyasal iĢlem sonucunda yüksek bir hidrolitik dirence sahiptirler. Cam Kap Kontrolleri Farmasötik kullanım için cam kaplar. kullanılan camın kimyasal yapısından dolayı yüksek hidrolitik dirence sahiptirler. Bir farmasötik ürünün üreticisi uygun özellikteki kabın seçiminden sorumludur. hidrolitik dirençle gösterilir.

0.02 M HC1 ml'si olarak verilir. Kör çözeltide elde edilen rengin bir benzeri oluĢuncaya kadar test çözeltisinin titrasyonu yapılır. Cam tanecikleri bir kurutma tepsisine konur. Her iki erlende arıtılmıĢ su ile yıkanmıĢ nötral cam bir kap veya alüminyum folyo ile kapatılır. 57 . 56 5. erlenler dikkatle kurulanır ve su ilavesiyle ilk ağırlığına getirilir.Eğrilik kontrolü 5. 10 g kurutulmuĢ cam tozu.2. Silindirik kısımların toleransı 3. Gözle muayene 2. Ayrıca insan kan ve kan ürünleri için olan kaplar yeniden kullanılmamalıdır. bir erlene konur ve üzerine 50 mi arıtılmıĢ su ilave edilir ve tartılır. Hidrolitik direnç testi (EP 5) A. Fiziksel kontroller (TS 4865) 1. Tanecikleri süspande etmek için çalkalanır ve süzülür. parenteral uygulanım için olan susuz preparatlar. Parenteral kullanım için olan tüm sıvı ve toz preparatlann konduğu cam kapların içeriğin kontrolüne imkan vermesi önerilir.Doldurma hacmi 5. Parenteral olmayan preparatlar için renkli veya renksiz cam kaplar kullanılabilir.2.1.02 M HC1 ile titre edilir. ĠĢlem birkaç kez tekrarlanır. Soğuduktan sonra kapaklar açılır. 50 mi arıtılmıĢ su ile benzer bir erlende kör çözelti hazırlanır. asetonun tamamen uçması için 140°C'lik etüvde 20 dakika kurutulur ve soğuması beklenir.Yükseklik toleransı 4. Bununla birlikte ıĢığa duyarlı olduğu bilinen maddeleri içeren preparatlar için renkli cam kap kullanılabilir. Aynı Ģekilde ikinci bir erlene kör olarak kullanılmak üzere 50 mi arıtılmıĢ su konur ve tartılır. Erlen otoklava yerleĢtirilir ve 121°C'de 30 dakika. Toz edilmiĢ camda hidrolitik direnç testi EP 5'te belirtilen Ģekilde toz edilerek hazırlanmıĢ numunelerden 10 g örnek alınarak erlene aktarılır ve 30 mi aseton ile yıkanır. Titrasyon: 50 ml'lik sıvı erlene alınır. Parenteral kullanım için olan preparatlann renksiz cam kap içinde olması gerekir. Her erlene 0. Cam taneciklerinin tabanda düzgün bir Ģekilde yayılması sağlanır. EP 5'te belirtildiği Ģekilde otoklavlanır.• Tip III cam kaplar.05 mi metilen kırmızısı çözeltisi ilave edilir. parenteral kullanılan toz preparatlar (freze-dried preparatlar hariç) ve parenteral amaçlar için olmayan preparatlar için uygundur.2. Test sıvısından elde edilen değerden kör çözeltiden elde edilen değer çıkanlır ve sonuçlar her 1 gram cam için 0. Tip I cam kaplar hariç farmasötik preparatlar için olan cam kaplar yeniden kullanılmamalıdır. Özel tipteki preparatlar için yukarıda önerilenden daha yüksek hidrolitik dirence sahip cam kaplar kullanılabilir.

Sonuçlar Tablo 5. Kaplardan elde edilen çözeltiler birleĢtirilir ve karıĢtırılır.2 8. Yüzey hidrolitik direnç testi Yüzey hidrolitik direnç testi için test edilecek cam kaplar EP 5'te belirtilen Ģekilde temizlenerek.8 3.Titrasyon sayısı ve test sıvısı hacmi.01 M hidroklorik asitin mi si olarak belirtilir. Tip II ve Tip III cam kaplar için ise bu miktar 8. Tablo ġ.Sınır değerleri: Tip I cam kaplar için harcanan 0. Numuneler otoklavdan farmakope uyarılarına göre çıkarılır ve soğutulur.8 2. Kör çözelti 0. benzer ikinci bir erlene konur.0 100.l.0 0.1 6. Bu iki erlenede her 25 mi için 0.Yüzey hidrolitik direnci için olan test'te sınır değerleri.02 M HC1 miktarı 1 ml'den fazla olmamalıdır. Önceden belirtilen hacimdeki sıvılar (Tablo 5. Otoklavdan çıkarılan kaplara bir saat içinde titrasyon uygulanır.5 ml'den fazla olmamalıdır.4 0.8 1.05 mi metilen kırmızısı çözeltisinden ilave edilir.0 100.0 50.8 0.6 0. Test çözeltisi için elde edilen değerden kör çözeltisinin değeri çıkarılır.01 M HCl'in mi cinsinden hacmi Tip I ve II cam 1'e kadar 1-2' e kadar 2-5'e kadar 5-10 10-20 20-50 50-100 100-200 200-500 2.3 Tip III cam 20.01 M hidroklorik asit ile titre edilir.3 1.0 . Doldurma hacmi (mi) Her 100 mi test sıvısı için 0.2 10.2' ye uymalıdır.0 17.1) bir erlene konur.6 13. B. Sonuçlar 100 ml'de 0.1 4. Dolum hacmi (mi) ____ 3'e kadar 3'den30'a kadar 30'dan 100'e kadar 100'ün üzeri 58 Tablo 5.5 0. kör çözeltide ortaya çıkan renk oluĢuncaya kadar aynı asitle titre edilir.0 1. doldurulur ve belirtilen Ģartlarda otoklavlanır.9 Titrasyon sayısı Bir titrasyon için ______________ test sıvısı hacmi (mi) 1 2 2 3 25. Aynı miktardaki bir arıtılmıĢ su.2. Test sıvısıda.

Otoklava konularak 20-30 dakika içinde 121 °C'ye getirilir ve bu sıcaklıkta 30 dakika bekletilir. 59 5.1 mi metil kırmızısı çözeltisi ilave edildiğinde çözelti turuncu-kırmızı veya kırmızı renk alır. polivinil klorür.01 M hidroklorik asit ve 0. Çözelti renksiz kalmalıdır.3. Ġnsan kanı ve kan bileĢenleri için steril plastik kaplar . Ġndikatör olarak 0. Katkıların miktarı ve özellikleri polimerin tipine. her materyal için farmakopede tanımlanmıĢ tip özelliklerine göre belirlenir. Katkılar. plastiğe çevrilen maddeye ve düĢünülen amaca göre belirlenir. Asitlik ve alkalilik Analizi yapılacak olan kabın kapasitesinin %4'ü kadar miktarda ekstraksiyon çözeltisinden alınır. lubrikantlar. 0.1 mi fenolftalein çözeltisi ilave edilir. 3.001 M sodyum tiyosülfat ile titre edilir. Sulu parenteral infüzyonlar için plastik kaplar Deneylerin yapılacağı ekstraksiyon çözeltisi hazırlanır. içinde bazı katkılar içerebilen bir ya da daha çok polimerden oluĢmuĢtur.4 mi 0.1. aynı iĢlemler borosilikat bir cam kaba arıtılmıĢ su konularak yapılır.3. Diğer katkılar. preparatın satıĢ ruhsatını onaylayan ilgililer tarafından belirlenir. 20 mi 0.5 mi den fazla olmamalıdır. Antistatik ve kalıptan çıkıĢı kolaylaĢtıran maddeler yalnızca oral ve haricen kullanılmasına müsaade edilen kaplarda kullanılır. Kör çözelti için.002 M potasyum permanganat ilave edilir. 2. Saydamlık (EP 5) 5. 3 dakika kaynatılır ve soğutulur. renklendirici maddeler ve katalizörler olabilir.8 mi 0.25 mi niĢasta çözeltisi kullanılır. Ġndirgen madde 20 mi ekstraksiyon çözeltisine 1 mi dilüe sülfirik asit.2 2. Bu malzemeler yapılarında etkiyi veya ürünün stabilitesini değiĢtirebilecek veya toksisitesini artıracak ekstrakte edilebilir miktarda hiçbir madde içermemelidir.2. Aynı iĢlem 20 mi kör çözelti için de yapılır.3. Kabul edilebilir katkılar. Farmasötik kullanım için olan kaplarda kullanılan malzemeler. Ġki deney arasındaki harcanan miktar farkı 1. plastizerler.01 M sodyum hidroksit ilave edildiğinde pembe renk. Daha sonra bu çözeltiye 1 g potasyum iyodür ilave edilir ve derhal 0. Eğer bu sıcaklıkta kapta bir bozulma var ise 100 °C'de 2 saat bekletilir. Analiz yapılacak olan kap arıtılmıĢ su ile kapasitesi kadar doldurulur ve ağzı kapatılır. 1. polietilenteraftalat polimerleri ve etilenvinil asetat gibi kopolimerleri kullanılmaktadır. Plastik ilaç kaplarının üretiminde genellikle polietilen. 0. Bu çözeltiye 0. Plastik Kaplar 0.500'ün üzeri 5. polipropilen. Absorbans (EP 5) 4.2 Farmasötik kullanım için olan plastik bir kap bir ürünü içeren veya taĢıyan ve onunla doğrudan temas eden plastik malzeme olarak tanımlanır.

Amonyum 5. 1. Sızdırma testi 4. Santrifüjlenmeye dayanım 2. Asitlik ve alkalilik 3. Dolum hızı 7. Ġnsan kan ve kan bileĢenleri için steril kaplarda Avrupa Farmakopesi 5'e göre aĢağıda belirtilen kontroller yapılmaktadır. Gerilmeye karĢı direnç 3. Basınç altında boĢaltma testi 6. Saydamlık testi 9. Absorbans . Okside olabilen maddeler 2. Pirojen testi 12. Toksisite testi 13. TamponlanmıĢ sistemlerde hemolitik etki 10. eğer gerekiyorsa katkı maddeleri ilavesi ile bir veya daha fazla polimerden üretilir. Sterilizasyon testi 11. Buhar geçirgenliği 60 5. Uçurmada artık 6.Ġnsan kanı ve bileĢenlerinin toplanması.3. Klorür 4. 1. Ekstre edilebilir madde 5.3. iĢlenmesi ve değerlendirilmesi için kullanılan plastik kaplar. Sıcaklık değiĢimlerine karĢı dayanım 8. Ġnsan kanı ve kan bileĢenleri için plastiklenmiĢ poli(vinil klorür) boĢ steril kaplar Ġnsan kanı ve kan bileĢenleri için plastiklenmiĢ poli(vinil klorür) boĢ steril kaplarda Avrupa Farmakopesi 5'e göre aĢağıda belirtilen kontroller yapılmaktadır.

Antikuagülan çözeltisi içeren insan kanı için plastiklenmiĢ poli(vinil klorür) steril kaplar Bu tip kaplarda insan kan ve kan bileĢenleri için plastiklenmiĢ poli(vinil klorür) boĢ steril kaplarda Avrupa Farmakopesi 5'in istediği testler ile. Fiziksel kontroller 1.1. Lif uzunluğu Hidrofil pamukta 10 mm ve daha uzun liflerin miktarı ağırlıkça en az % 70 ve 6 mm den daha kısa liflerin miktarı ağırlıkça en çok % 10 olmalıdır. Deney numunesi rastgele bir iki nokta dıĢında floresan özelliği göstermemelidir. Tüpün birine üç damla fenolftalein çözeltisi. aĢağıda belirtilen testler yapılır. 6.3. Klorür.1. diğerine bir damla metil oranj çözeltisi eklenir. Ekstre edilebilir di(2-hekzil)ftalat 5.5 mi gümüĢ nitrat. 30 sn içinde 30 kez kuvvetlice çalkalanır. Fenolftaline karĢı pembe renk. Tüpler iyice çalkalanır. Amonyum oksalat ve baryum klorür çözeltisi . Bu tüplere daha sonra sırasıyla 0. metil oranj a karĢı soğan kabuğu renk oluĢmamalıdır.7. 2. Optik beyazlatıcılar Paket veya paketlerden alınan 5 mm kalınlığındaki vatkalar dalga boyu 366±5 nm olan filtre edilmiĢ mor ötesi (UV) ıĢık altında fluoresan özelliği gösterip göstermemesi açısından incelenir. Yüzey Aktif Madde Bu çözeltiden 10 mi bir deney tüpüne alınır. Çalkalanma bitiminden 10 dakika sonra çözelti üzerinde ve tüpün kenarlarında 2 mm'den fazla kalıcı köpük görülmemelidir. 1. Tekrar aynı Ģekilde çalkalanır. 2 saat sonunda elde edilen bu sıvı aktarılarak ekstraksiyon çözeltisi elde edilir.2. Üzerine 100 mi arıtılmıĢ su konur ve iki saat bekletilir. 6. birkaç damla baryum klorür ve 5 ml'lik tüpe ise birkaç damla amonyum okzalat eklenir. 3. Sülfat ve Kalsiyum Ġyonları Aranması Temiz ve kuru üç ayrı deney tüpünün iki tanesine ekstraksiyon çözeltisinden 10 mi üçüncüsüne de 5 mi konur.1. 1 dakika beklenir. Asitlik ve Alkalilik Ekstraksiyon çözeltisinden iki ayrı deney tüpüne 25'er mi çözelti konulur.4. Kimyasal kontroller El değmeden alman 10 g hidrofil pamuk temiz bir erlen içine alınır. Birkaç dakika sonunda hiçbir tüpte bulanıklık oluĢmamalıdır. 61 Hidrofil pamuk % 100 pamuk liflerinden yapılmıĢ olmalıdır. 2.

3.2. Boyar maddelerin tayini (TS 4786) 6. Suda çözünen madde miktarı (%): a-b / p a: Etüvde kurutulan beherin kütlesi (g) b: Beherin darası.5'den fazla olmamalıdır. gümüĢ nitrat çözeltisi katıldığında ise bulanıklık görülmemelidir. Hidrofil pamuk her bir gram kütlesi baĢına en az 23 g su tutabilmelidir. Su tutma yeteneği Numune birimini oluĢturan paketin veya paketlerin değiĢik yerlerinden kesilmeden pensle çekilerek alınan yaklaĢık 1 g'lık 5 deney numunesi bir araya getirilerek tel sepete yerleĢtirilir ve sepetle beraber 0.2. Süzüntünün 400 mi'si uçurulur. Tel sepet 10 mm yükseklikten beher içindeki 20 C° deki arıtılmıĢ suya bırakılır. 6.0lg yaklaĢımla tartılır.1. (g) p: Deneyde kullanılan pamuğun kütlesi 5. Kül miktar tayini (TS 4786) 7. Bütün çözelti sıcakken süzülür. Suda çözünen madde miktarı tayini 5 g pamuk 500 mi arıtılmıĢ su içinde 30 dakika ara sıra karıĢtırılarak kaynatılır. 64 4.1. Kalan kısmı 100-105 °C de kurutulur ve hassas olarak tartılır. Hidrofil pamuğun tamamıyla batma süresi 10 saniyeden fazla olamamahdır. Hunide kalan pamuk cam çubukla dikkatlice sıkılır ve alınır. Darası alınmıĢ bir beher içinde 0. Viskozluğun düĢen bilye yöntemi ile tayini . Batma süresi tayini (Hidrofillik) Numune birimini oluĢturan paketin veya paketlerin değiĢik yerlerinden kesilmeden pensle çekilerek alman yaklaĢık 1 g' lık 5 deney numunesi bir araya getirilerek tel sepete yerleĢtirilir ve sepetle beraber 0. BuharlaĢma ile kaybolan su eklenir. Pamuk suya deydiği anda kronometre çalıĢtırılır ve pamuğun tamamen batma süresi belirlenir.01 g yaklaĢımla tartılır. Bir huniden darası bilinen behere aktarılır. Yağ ve yağlı madde miktarı tayini (TS 4786) 6. 65 8.01 g yaklaĢımla tartılır. Su tutma yeteneği 1 g kütle baĢına hesaplanır. Deney sonunda sepet sudan çıkarılır ve 30 sn süreyle suyun süzülmesi sağlanır. Suda çözünen madde miktarı % 0.katıldığında hemen bulanıklık oluĢmamalı. Tel sepet 10 mm yükseklikten beher içindeki 20 C° deki arıtılmıĢ suya bırakılır.4.

Bilyenin borudaki iki iĢaret çizgisi arasındaki mesafeyi geçiĢ süresi (t) saptanır ve aĢağıdaki denklem yardımı ile viskozluk (n) hesaplanır.cm"3) Seçilen bilyeye ait ve aletin kitapçığında verilen bir sabit Örnek tüpü içindeki bilye ġekil 8. Yağ ve yağlı madde miktarı tayini (TS 4786) 6.Aletin cam borusu viskozluğu ölçülecek sıvı ile doldurulur. Boyar maddelerin tayini (TS 4786) 6. Tel sepet 10 mm yükseklikten beher içindeki 20 . BuharlaĢma ile kaybolan su eklenir. Bir huniden darası bilinen behere aktarılır.2. 1993]. Kalan kısmı 100-105 °C de kurutulur ve hassas olarak tartılır. 463. Suda çözünen madde miktarı % 0. Aletin bilyelerinden biri seçilerek boru içine üstten bırakılır. Kül miktar tayini (TS 4786) 7. Süzüntünün 400 mi'si uçurulur. Physical Pharmacy.cm"3) Sıvının yoğunluğu (g. Batma süresi tayini (Hidrofillik) Numune birimini oluĢturan paketin veya paketlerin değiĢik yerlerinden kesilmeden pensle çekilerek alman yaklaĢık 1 g' lık 5 deney numunesi bir araya getirilerek tel sepete yerleĢtirilir ve sepetle beraber 0. 80 4. (g) p: Deneyde kullanılan pamuğun kütlesi 5.1.5'den fazla olmamalıdır. Martin. Philadelphia. Bütün çözelti sıcakken süzülür. Lippincott Williams & Wilkins. 4th Edition. Suda çözünen madde miktarı (%): a-b / p a: Etüvde kurutulan beherin kütlesi (g) b: Beherin darası.0lg yaklaĢımla tartılır. Hoeppler düĢen bilye viskozimetresi [A. Suda çözünen madde miktarı tayini 5 g pamuk 500 mi arıtılmıĢ su içinde 30 dakika ara sıra karıĢtırılarak kaynatılır.3. Hunide kalan pamuk cam çubukla dikkatlice sıkılır ve alınır. Ti = t(Sb-Sf)B r\ : t: Sb: Sf: B: Sıvının viskozluğu (cP) Bilyenin geçiĢ süresi (s) Bilyenin yoğunluğu (g.

Hidrofil pamuğun tamamıyla batma süresi 10 saniyeden fazla olamamalıdır. Nem miktar tayini El değmeden alman 3 g hidrofil pamuk darası alınmıĢ bir kap içinde hassas bir Ģekilde tartılır. 2.01 g yaklaĢımla tartılır. Topak tayini 1 g hidrofil pamuk iki cam levha arasına tülbent Ģeklinde yayılır ve topaklar sayılır. pansuman malzemesini tespit etmekte. Ağırlık kaybı % olarak hesaplanır.1.1. GeniĢlik .1. yaraları kapatmakta ve küçük bölgeleri harekesiz tutmakta kullanılan tıbbi malzemelerdir. Darası alınmıĢ bir beher içinde 0.2.01 g yaklaĢımla tartılır. 6. Fiziksel kontroller 1. Su tutma yeteneği 1 g kütle baĢına hesaplanır. 3. Bir paketin en az 10 değiĢik yerinden numune alınarak topaklar sayılır ve ortalama bir değer bulunur. 6. 6. Deney sonunda sepet sudan çıkarılır ve 30 sn süreyle suyun süzülmesi sağlanır. 6. Su tutma yeteneği Numune birimini oluĢturan paketin veya paketlerin değiĢik yerlerinden kesilmeden pensle çekilerek alman yaklaĢık 1 g'hk 5 deney numunesi bir araya getirilerek tel sepete yerleĢtirilir ve sepetle beraber 0.2. pamuk viskon veya ikisinin karıĢımı ipliklerden düz olarak dokunmuĢ bezler veya plastik bir film tabakasının iç yüzeyine homojen olarak yayılmıĢ kauçuk veya akrilat esaslı. Etüvde 105-110°C de sabit tartıma gelene kadar beklenir. Altıdan fazla topak ihtiva etmemelidir.C° deki arıtılmıĢ suya bırakılır.6. Tel sepet 10 mm yükseklikten beher içindeki 20 C° deki arıtılmıĢ suya bırakılır. Hidrofil pamuk her bir gram kütlesi baĢına en az 23 g su tutabilmelidir. GörünüĢ Elinizdeki flasteri gözle kontrol edin düzgün görünüĢlü olup olmadığını yapıĢkan kısmın alt tabakanın üst yüzeyine yapıĢıp yapıĢmadığını saptayın. Flasterler (TS 3957) Flasterler.5. Pamuk suya deydiği anda kronometre çalıĢtırılır ve pamuğun tamamen batma süresi belirlenir. basınca hassas yapıĢtırıcı içeren.1.4. 65 6. Uzunluk Flasteri tamamen açarak ambalajda belirtilen uzunluğun %98'den az olup olmadığını hesaplayın. Paket içindeki hidrofil pamuğun nemi % 7 den fazla olmamalıdır.

6. Kauçuk yapıĢtırıcılı flasterlerin yapıĢmaya dayanımı 0.16 kgf/cm den az olmamalıdır. YapıĢkanlık kontrolü (TS 3957) Bir flasterin yapıĢkanlığını ölçmek için 2. Suya dayanım (TS 3957) Bir flasterin yapıĢkanlığını ölçmek için 2. 6.2. 66 5.2.2. Yarı geçirgen ve geçirmez plastik flasterlerin yapıĢma gücü 0.5 mm den büyük fark olmamalıdır.6 mm den.5 cm eninde 50 cm boyunda bir Ģerit el değmeden kesilir. Flasterin uzun ekseni yönünden cama paralel olarak gerekli çekme iĢlemi yapılır. 6. Uzama kontrolü Plastik plasterlerin % 20 uzaması için gerekli kuvvet 1. akrilat yapıĢtırıcı flasterlerin dayanımı 0.4 kgf/cm'den çok olmamalı ve deney sonunda kendi haline bırakıldığında ilk uzunluğunun % 5'inden fazla değiĢiklik göstermemelidir.3. Su buharı geçirgenliği Deney TS 3957' e göre yapılır ve 24 saatteki su buharı geçirgenliği delikli bez flasterlerde 500 g/m2 den yarı geçirgen plastik flasterlerde 1000 g/m2 den geçirgen plastik flasterlerin yapıĢma gücü 2000 g/m2 den az olmamalıdır. etiketinde belirtilen geniĢlikten ± 1. ġerit temiz ve özel çelikten yapılmıĢ bir levha üzerine yapıĢtırılır.Yırtılabilme Flaster bir ucundan ölçülen herhangi bir ende en az bir metre yırtıldığında baĢlangıç geniĢliğini ± 1 sapma ile muhafaza edip etmediğini tespit edin.2.5. çözgü sayısı 27'den az olmamalıdır. 6. 67 . 4. Standart atmosferde 10 dakika bekletildikten sonra yapıĢma gücü daha önceki deneyde olduğu gibi test edilir.18 kgf/cm'den az olmamalıdır.4. Atkı ve çözgü sayısı Bezin 1 cm'sindeki atkı ve çözgü ipliklerinin sayısı saptanır. ġerit temiz ve özel çelikten yapılmıĢ bir levha üzerine yapıĢtırılır. Her cm'sine 2 kg ağırlığındaki levha üzerine yapıĢtırılan lastik. Eni 5 cm den dar olan flasterlerin geniĢliğinde. Sudan çıkarıldıktan sonra kendi halinde bırakılarak kurutulur. bez flasterin 1 cm'deki atkı sayısı 22'den.2. plastik yada metal merdane 30 cm/dakika hızla flaster üzerinden her iki yönde üç kez geçirilir.2 kgf/cm'den. eni 5 cm den geniĢ olanlarda etikette belirtilen geniĢlikten ± 2.Makaraya sarılı flasterin enleri flasterin 5 ayrı yerinden ölçülür ve ortalaması alınır.5 cm eninde 50 cm boyunda bir Ģerit el değmeden kesilir. 23 °C deki suda 24 saat tutulur.

: b)10xl0 cm'lik örnek ile metrekare ağırlığın tayini: Bez düz olarak ve üzerine herhangi bir gerilme uygulanmadan yayılır. Her örnek için en az üç deney yapılır. Tablo 6. kusurlar bulunup bulunmadığı yönünden kontrol edilir.2. Hidrofil Gaz Bezi (TS 6077) 6.5 duyarlılık ile yapılmalıdır. 6. birim alandaki iplik sayısını verir.3.7. bir iplik olarak kabul edilerek sayılır. Parça boyu tayini %0. Sayımın 0. Lup'un iki sol kenarı sayılacak ipliklere paralel ve en sondaki ipliğin sağ kenarına uyacak Ģekilde yerleĢtirilir. Bu iki değerin toplamı. ek yeri delik yırtık v.1. Hidrofil gaz bezleri deney sonuç değerlendirilmesi Çözgü teli sayısı (cm Atkı teli sayısı (cm baĢına en az) baĢına en az) 10 12 12 14 68 3.6. Metal Ģablon köĢegenleri atkı ve çözgü ipliklerine paralel 10 10 12 10 Birim alan kütlesi (en az g/m2) 24 30 32 32 Kopma dayanımı (çözgü yönünde) (en az kgf) 5 6 6 7 . Atkı ve çözgü iplikleri sayısı bir "lup" yardımıyla saptanır. 2. 6. muntazam dokumalı olup olmadığı. Birim uzunlukta bulunan atkı ve çözgü sıklığı değerlerinin aritmetik ortalaması kumaĢın ortalama atkı ve çözgü sıklığını verir. Bu sonuçlar saptandığında Tablo 6.2. Bu taktirde cm baĢına beĢ çiften az olmamalıdır.3.5 m boyunda olan örneğin eni ve boyu ölçülür. Gözle muayene Gaz bezinin temiz. Aynı ağızlıktan çift atkı atılan dokuma Ģekillerinde atkı teli sayısı çift sayılmalıdır. YapıĢtırıcının çinko oksit içeriği Deney TS 3957' e göre yapılır ve kauçuk esaslı yapıĢtırıcı esasların çinko oksit içeriği en az % 10 olmalıdır.5 ipliğe kadar duyarlı olması gerekir. Atkı-çözgü sayısı Gaz bezi kontrast bir zemin üzerine serbestçe yayılır. %0.b. Bir boĢluk ve bir iplik.6. Birim Alan kütlesi a)Topun bir parça üzerinden metrekare ağırlığının tayini: Bunun için topun orta yerinden enlemesine kesilmiĢ en az 0.1. Sterilite testi Deney TS 3957' e göre yapılır ve deney sonunda mikroorganizma ürememelidir.1'de verilen değerlere uygun olmalıdır.2 duyarlılıkta tartılır. Fiziksel kontroller 1. beyaz görünüĢlü.

3. 30 saniye içinde 30 kez Ģiddetle çalkalanır. Terazide tartılarak kütlesi bulunur. Temiz bir huni yardımı ile süzüntü 250 ml'lik bir balon jojeye aktarılır. 1 . Sülfat ve Kalsiyum iyonları Ekstraksiyon çözeltisinden 20 mi temiz ve kuru üç ayrı tüpe konur. Sırasıyla tüplere ayrı ayrı %5 a/h gümiĢ nitrat. Her iki tüpe de pembe renk meydana gelip gelmediği saptanır. Bir jilet yardımı ile deney örneği kesilir.3. Çözeltilerde ölçülen pH 4.gelecek Ģekilde bezin üstüne sıkıca bastırılır. Kimyasal kontroller (TS 4260) Ekstraksiyon Çözeltisinin Hazırlanması: 10 g gaz bezi 150 mi arıtılmıĢ su ile 15 dakika kaynatılır. Sıvının tüp çeperi ile temas ettiği yüzeyde ince zincir halindeki köpük tabakasının yüksekliği 3 mm'den çok olmamalıdır. baryum klorür %10 a/h ve amonyum okzalat çözeltisinden (% 3 a/h) 2-3 damla konur ve hemen karıĢtırılır. Klorür. Bir parça kesilir.5'den az ve 8. Optik beyazlatıcılar El değmeden kesilen bir miktar gaz bezi 366 nm dalga boyundaki UV lambası altında incelenir. amonyum oksalat ilavesinde ise hemen bir bulanıklık görülmemelidir. Tüpün birine 3 damla fenolftalein diğerine 3 damla metil oranj damlatılır.2. Sentetik lif . GümüĢ nitrat. Tüp 10 dakika dinlendirilir. Gaz bezlerinden alanı hesaplanabilir. Bariz parlak olarak yada sarımsı görülen lif taĢıyıp taĢımadığı saptanır. Asitlik alkalilik Ekstraksiyon çözeltisinden temiz ve kuru iki tüpe 5'er mi çözelti koyulur.Yüzey aktif madde miktar tayini Ekstraksiyon çözeltisinden 10 mi temiz ve kuru bir cam tüpe aktarılır. Bulanıklık oluĢup oluĢmadığı gözlenir. Apre aranması El değmeden bir miktar gaz bezi üzerinde en az beĢ ayrı noktaya 1-2 damla iyot tentürü damlatılır.2 duyarlılıkla tartılır. baryum klorür ilavesinde bulanıklık görülmemelidir. Tüpler iyice çalkalanır.6'dan çok olmamalıdır. Mor renk meydana gelip gelmediği saptanır. Hunideki bez üzerinden geçirilerek 100 mi daha kaynamıĢ su ilavesiyle 250 ml'ye tamamlanır. 5. Bu değer oranlanarak metrekare baĢına düĢen ağırlık hesaplanır. Deneyler bu süzüntüde yapılır. 4. 4. Örnekler % 0. 6. Mor renk niĢastayı belirtir. Parlak yada sarımsı görülen lifler optik beyazlatıcı yada sentetik lif belirtisidir. 69 2.

Emilebilir Steril Katgüt (TS 3497) Katgüt. 1 cm yükseklikten bırakılır. 70 6.3. üzerinde girinti ve çıkıntı ile ince lifler görülmemelidir.1. Kurutma ile ağırlık kaybı YaklaĢık 5 g gaz bezi 0. Katgütler tek parça.1 mg duyarlılıkta tartılır ve 50 mi ZnCl2 çözeltisinde (27 g ZnC12.3. Gözle kontrol Steril ambalajlarında delik. Eterde çözünebilen maddeler (TS 6077) 8. Sürenin sonunda asit reaksiyon vermeyene kadar su ile yıkanır.4. Kopma dayanımı (TS 4260) 6. Ağırlık kaybı % 0.4.5. yaklaĢık 1 g tartılır. Hidrofiliklik El değmeden kesilen yaklaĢık 10 cm2 lik bir parça pens yardımı ile 4 defa ikiye katlanır.001 g hassasiyetle tartılır. DeğiĢmez ağırlığa gelene kadar kurutulur ve tartılır. 15 mi su) 2. Katgütler emilme sürelerine göre normal sürede emilenler (basit) ve yavaĢ emilenler (krome) olmak üzere iki tipe ayrılır. Sülfat külü tayini (TS 6077) 6. Bu sürenin 10 sn'nin altında olup olmadığı belirlenir.7 g sargı bezi 0.YaklaĢık 0. Numune. kusurlar görülmemelidir.b. Boya maddeleri (TS 6077) 7. 6. Ġplikler ıslanıp su yüzeyini tamamen terk edinceye kadar geçen süre bir kronometre ile saptanır.5 saat 40 °C'de su banyosunda sık sık çalkalanarak tutulur. 6. 100-105 °C'de değiĢmez ağırlığa kadar kurutulur. Fiziksel kontroller 1. sağlıklı memeli hayvanların ince barsaklarınm submukoza kısmından alınmıĢ kollojen yapılı cerrahi amaçlı kullanıldığı dokuda emilebilir ipliktir. kesik v. Kuru artık 0. Boyut muayenesi . 5. %8'den fazla ağırlık kaybı olmamalıdır. Katgütler piyasaya sunuĢ Ģekline göre de yanlız iplik halinde olanlar ve cerrahi iğneye takılmıĢ halde olanlar (atravmatik) olmak üzere iki türe ayrılır.02 g'den çok olmamalıdır. 6.4. 2. Bu parça içinde 1 litre arıtılmıĢ su bulunan bir behere. 75 mi formik asit.3.1'den çok olmamalıdır. sıcaklığı 103 ± 2°C arasında bulunan bir etüvde sabit ağırlığa kadar kurutulur. Cerrahi iğneye takılı olanlarda katgüt cerrahi iğnenin iplik takılan kısmına özel Ģekilde tutturulmuĢ olmalıdır. düzgün yüzeyli ve silindirik görünüĢlü olmalı.3. yırtık.5-0. Kuru artık Ekstraksiyon çözeltisinin 100 mi'si su banyosu üzerinde kuruluğa kadar uçurulur.

699 0.5 10 12.3 0.Katgüt numunelerinin koruyucu sıvı içerisinde saklananları ambalajları açıldıktan hemen sonra.650 0.70 1.300 0.8 7.5 38. -Uzunluk: Her bir katgütün uzunluğu 350 cm'den fazla olmamak üzere bildirilen değerin %90'mmdan az olmamalıdır.045 0.250 0.850 0.550 0.5 20.060 0. kuru olarak saklananları ise %96 (h/h) etanol veya 2-propanolol R (%90 h/h) içersinde 24 saat bekletildikten sonra çap ve uzunluk ölçümleri yapılır.40 0.035 0.05 0.050 0. Katgütlerin anma numaralarına karĢılık gelen çap değerleri Tablo 6.5 38.7 1 1.060 0.0 D N 0.150 0.8 3.175 0.025 0.5 20 27.5 2 2.30 0.950 Kopma Yükü C N 0.125 0.600 0.275 0.325 0.700 0.299 0.045 0.049 0.225 0. Çaplar (mm) Anma numarası A en az en çok 0.039 0.325 0.550 0.2 0.5 4 5 6 7 8 3.499 0.0 45.030 0.750 0.70 1.450 0.085 0. kuru olarak saklananları %96 (h/h) etanol veya 2-propanol R (%90 h/h) içersinde 24 saat bekletildikten sonra deneye alınmalıdır.899 B en az en çok 0.085 0.199 0.750 0.349 0. Katkütlerin çaplan ve kopma yükleri.800 0.8 7. 71 Tablo 6.4 0.40 0.650 0.2'de A sütununda verilen değerler arasında olmalıdır.599 0.799 0.029 0.0 45.8 3.350 0. Kopma yükü Koruyucu sıvı içersinde saklanan katgütler ambalajlan açıldıktan hemen sonra.099 0.019 0.2'de D sütununda verilen değerden küçük olmamalıdır.10 0.2.5 0. 0.025 0.040 0.1 0.20 0.30 0.200 0.035 0.005 0.399 0.5 3 3.100 0.5 10 12.175 0.20 0.400 0.0 70.0 .125 0. En az 2/3'ü bu değer aralıklar içinde kalmalı hiç bir ölçüm B sütununda verilen sınır değerlerinden az veya çok olmamalıdır.070 0.010 0.0 27.375 0.015 0.2'de C sütununda verilen değere eĢit veya büyük olmalı her bir iplik için ölçülen bireysel sonuç ise Tablo 6. Belirtilen anma numarası için deneyde ölçülen sonuçlann ortalaması Tablo 6.375 0.450 0.0 60. -Çap: Deneyde kullanılacak numunelerin en az beĢ adedinin çapları TS 5460' a göre ölçülür.225 0.149 0.069 0.500 0.020 0.249 0.275 0.

bazıları ise hem yüzey hem de arayüzey geriliminin saptanmasında kullanılır.m"1). KarĢılaĢtırma çözeltisi 1 ppm krom bulundurmalıdır.8 erg/cm2'dir. Kullanılan baĢlıca yöntemler. Örneğin 20°C'deki suyun yüzey gerilimi 72.6. yüzey geriliminden daha düĢük bir değere sahiptir. 72 KarĢılaĢtırma çözeltisi: Deney tüpüne 5 mi potasyum dikromat R çözeltisi (2. Bu çözeltinin 5 mi'si deney tüpüne konulur ve üzerine difenilkarbazid'inin %96 (h/h) etanoldeki çözeltisinden 2 mi ve seyreltik sülfürik asit R den 2 mi ilave edilir.83 /Jg/ml).2. Süre sonunda soğutulur ve çözelti süzülür.cm1). 1. Yüzey ve arayüzey geriliminin tayininde çeĢitli yöntemler uygulanır. yüzeyin 1 cm2 artırılması için yapılması gereken iĢ olarak tanımlanabilir. Bu yöntemlerin bazıları sadece yüzey geriliminin.8 dyn/cm. Deney çözeltisinin rengi karĢılaĢtırma çözeltisinin renginden koyu olmamalıdır. Ġğneden ayrılma kuvveti (TS 5461) 6. SI sistemine göre ise miliNewton/metredir (mN.4. Yüzey ve arayüzey gerilimi sayısal olarak yüzey serbest enerjisine eĢittir. yüzey serbest enerjisi ise 72. Bu. 37 °C'de su banyosunda 24 saat tutulur. 4.4. 6. Yüzey gerilimi ve arayüzey gerilimi "y" ile gösterilir ve birimi cgs sistemine göre (dyn. Yüzeyler arasındaki gerilim ise arayüzey gerilimi adını alır. Yüzey serbest enerjisi.25 g katgüt içinde 25 mi antılmıĢ su bulunan erlene konulur ve ağzı kapatılır. YÜZEY GERĠLĠMĠ VE TAYĠNĠ Yüzey gerilimi. Sterilite deneyi (TS 8232) 73 7. 2. • • • Kapillerde (kılcal boruda) yükselme yöntemi Wilhelmy plate (plaka) yöntemi DuNouy halka yöntemi Damla yöntemi Basit damlalık yöntemi Donnan pipeti yöntemi Pendant damla yöntemi . Kimyasal kontroller 1. bir sıvının yüzeyini 1 cm2 artırmak için birim uzunluğa uygulanması gereken kuvvettir.3.4. Çözünebilen krom bileĢikleri 0. 2 mi seyreltik sülfürük asit R ve 2 mi difenilkarbazid'inin %96 (v/v) etanol deki çözeltisi konulur. Yüzey gerilimi sıcaklıkla değiĢir. 3. Sıcaklık arttıkça düĢme gösterir.4.

• 5. 5. 74 b) Yukarıdaki formüle göre hazırlanan çözeltiden 10 mi baĢka bir tüpe konur.2 Basit Damlalık ile Bir Sıvının Yüzey Geriliminin Tayini Bu yöntemin esası. Her iki sıvı üzerine konan zeytinyağının durumu arasında fark var mı? Yüzey etkin maddelerin zeytinyağı ile su-zeytinyağı karıĢımlarının arayüzeyleri arasında fark görüyor musunuz? 2. Her bir karıĢımı koyduğunuz tüpleri laboratuvardan çıkarken kontrol edin ve iki karıĢım arasında gördüğünüz farkları yazınız. 6.m. Tüp kıpırdatılmadan incelenir. Yüzey gerilimini açıklayınız.1 Yüzey Etkenlik Yüzey etkin madde ArıtılmıĢ su Hazırlama a) Bir tüpe 10 mi su konur ve üzerine 1 mi zeytinyağı katılır. Sorular: 1. 4. üzerine 1 mi zeytinyağı katılır. lg 100 mi 3. Kullanılan yüzey etkin madde nedir? ÇalıĢma 7. Tüp kıpırdatılmadan incelenir. sonra 1 dakika çalkalanır. Sonra 1 dakika çalkalanır ve izlenir. Hangi karıĢım elinizden daha kolay yıkanıyor? Nedenini açıklayınız. Yüzey etkin madde nedir? y. yüzey gerilimi bilinen bir sıvının damla sayısı. Sonra diğer karıĢımı elinize sürerek yıkayınız. 6. damla ağırlığı veya damla hacmi yardımı ile ve Hagen-Poiseuille denklemine dayalı bir eĢitlik ile sıvının yüzey . Her bir karıĢımdan 2'Ģer mi alınız. Önce yüzey etkin maddeyi içeren karıĢımdan elinize sürüp yıkayınız. Her iki karıĢımın çalkalandıktan sonraki görünüĢleri arasında fark oluyor mu? Oluyorsa nedenini açıklayınız. Sessile damla yöntem Oscillating j et yöntemi Maksimum kabarcık yöntemi ÇalıĢma 7. izlenir.

y = m.cm"3) 76 8. Yi : Suyun yüzey gerilimi (dyn.cm"3) p2: Zeytinyağının yoğunluğu (g. Damla koptuğu anda damlanın ağırlığı sıvının yüzey gerilimine eĢittir.7 cm. Yi : Suyun yüzey gerilimi (dyn.8 dyn/cm) yardımıyla zeytinyağının yüzey geriliminin tayini A.cm'1) y2 : Zeytinyağının yüzey gerilimi (dyn.cm"1) y2 : Zeytinyağının yüzey gerilimi (dyn.cm"1) .cm"1) mı: Suyun kütlesi (g) m2: Zeytinyağının kütlesi (g) B. m. Bir damlalıktan damlamak üzere olan bir damlayı damlalık ucunda tutan kuvvet.geriliminin saptanmasıdır. damlalık yarıçapı ve sıvının yüzey gerilimi ile orantılıdır. AĢağıdaki eĢitlikten yağın yüzey gerilimi hesaplanır.g = 27try .g/ 27tr m : Sıvı damlasının kütlesi (g) g : Yerçekimi ivmesi (980.Su ve zeytinyağından 5'er gram tartarak herbirinin kaç damla geldiğini saptayınız ve aĢağıdaki eĢitlik ile zeytinyağının yüzey gerilimini hesaplayınız.Bir damlalık veya pipet alınır. Bu kap kurutulur ve içine aynı damlalık ile bu kez zeytinyağından 50 damla damlatılır ve tekrar tartımı alınarak 50 damla yağın kütlesi ile bir damla yağın kütlesi (m2) bulunur.cm"1) r|ı : Suyun damla sayısı (5 gramının) •n2: Zeytinyağının damla sayısı (5 gramının) pı: Suyun yoğunluğu (g. VĠSKOZLUK VE TAYĠN YÖNTEMLERĠ Sıvının yüzey gerilimi (dyn.s"2) r : Damlalık yarıçapı (cm) y: 75 Suyun yüzey gerilimi (72. Darası alınmıĢ bir kaba bu damlalık ile 50 damla su damlatılır ve tekrar tartımı alınarak 50 damla suyun kütlesi ile bir damla suyun kütlesi (mı) bulunur.

v : Kinematik viskozluk (m2.s"1) T| : Dinamik viskozluk (Pa. Kinematik viskozluk ise dinamik viskozluğun yoğunluğa bölünmesi ile elde edilen değer olup . Viskozluk (Viskozite) Viskozluk. kinematik viskozluk da mmV olarak ifade edilir. uymayanlar ise non-Newtonian sıvılar olarak adlandırılmıĢtır. bir sıvının akmaya karĢı gösterdiği dirençtir. emülsiyon. eĢitliği ile gösterilir. Avrupa Farmakopesi 4'e göre viskozluk n ile.s) p : Sıvının belirli bir sıcaklıktaki yoğunluğu (kg. saniye (mPa. Bilyenin borudaki iki iĢaret çizgisi arasındaki mesafeyi geçiĢ süresi (t) saptanır ve aĢağıdaki denklem yardımı ile viskozluk (r|) hesaplanır. gliserin. T] = t(Sb-Sf)B . F / A= n (dv/ dx) Bu denklemde.1. Sıvıların akıĢ özellikleri kantitatif olarak ilk kez Newton tarafından incelenmiĢ ve aĢağıdaki denklem ile ifade edilmiĢtir. Viskozluğun düĢen bilye yöntemi ile tayini Aletin cam borusu viskozluğu ölçülecek sıvı ile doldurulur. krem. Su. Newton akıĢ yasasına uyan sıvılar Newtonian.8. sıvı parafin gibi yalın sıvıların viskozlukları sayısal bir değer ile ifade edilebilirken süspansiyon. Aletin bilyelerinden biri seçilerek boru içine üstten bırakılır. kinematik viskozluk ise v ile gösterilir. dv / dx : Birbiri üzerinden kaymakta olan iki sıvı tabakası arasındaki kayma hızı (hız gradyanı) F / A : Kayma hızı oluĢturmak için birim alana düĢen kuvvet veya kayma gerilimi n : Dinamik viskozluk katsayısı veya dinamik viskozluk Avrupa Farmakopesi 4'e göre dv/dx.m"3) 77 8.s). n= t/D Ģeklini almaktadır. merhem gibi non-Newtonian sistemlerin viskoziteleri akıĢ eğrileri (reogram) ile ifade edilebilmektedir.2. D ile F/A ise t ile gösterilmekte ve denklem. Direnç ne kadar büyük ise viskozluk o denli yüksektir.2. Dinamik viskozluk milipaskal.

bir rotasyonel viskozimetre tipi olan Bob and Cup viskozimetresinde (ġekil 8. Philadelphia. Hoeppler düĢen bilye viskozimetresi [A. koni veya döner disk (spindle) Ģeklinde olabilen kısmı daldırılır.3. 1. 4th Edition. . 4th Edition. 1993].3) sıvı içerisine daldırılan silindir Ģeklindeki kısım döndürüldüğünde etrafındaki sıvıyı sürüklemesi sonucu oluĢan dönme momenti bir yay ya da sensör ile ölçülür. Viskozluğun rotasyonel viskozimetre ile tayini Bu viskozimetreler ile elde edilen kayma hızı ve kayma gerilimi verileri grafiğe geçirilerek reogram oluĢturulur. Örneğin. Physical Pharmacy.t Sb Sf: B: Sıvının viskozluğu (cP) Bilyenin geçiĢ süresi (s) Bilyenin yoğunluğu (g. 463. cihazın silindir. Ġçine. Martin.cm"3) Sıvının yoğunluğu (g.2. 463.cm"3) Seçilen bilyeye ait ve aletin kitapçığında verilen bir sabit Örnek tüpü içindeki bilye ġekil 8.%3 a/h'lik karboksimetilselüloz (CMC) çözeltisinin . Dönme momenti sıvının kayma gerilimi ile orantılıdır.3. Lippincott fVilliams & Wilkins. Philadelphia. Motora bağlı Ģaft Örnekteki kayma gerilimi ile orantılı dönme momenti takımı Sabit cup Kayma gerilimi altındaki örnek HapsedilmiĢ hava kabarcığı ġekil 8. Physical Pharmacy. 1993]. Rotasyonel cup ve bob viskozimetresinin Ģematik gösterimi (Searle tip) [A. Lippincott Williams & JVilkins. Martin. Viskozluğu ölçülecek sıvı aletin kabına konur.2. 80 8.1. 81 ÇalıĢma 8.

5 g y.1. DüĢen bilye yöntemi ile güvenilir viskozluk değeri elde edilebilmesi için tayinde nelere dikkat edilmelidir? 82 9.2. sıvı bir faz içinde dağıtılması ile hazırlanan preparatlardır.m. liyofilik ve amfıfılik (assosiyasyon. Optik. Fazlardan biri dispers faz. KOLLOIDAL DISPERSIYONLAR Katı. kinetik ve elektriksel özellikler gösteren kolloidal sistemler. Ağzı kapatılarak homojen dağılana kadar bekletilir. sıvı veya gaz halindeki bir fazın. Protargol Su Hazırlama: Protargol saat camında tartılır. 3. ÇalıĢma 9. En az iki fazdan oluĢurlar. liyofobik. diğeri ise dispersiyon ortamı veya taĢıyıcı (vehikül) olarak adlandırılan sürekli faz veya dıĢ fazdır. 2.2. Kollargol %1 (a/a) 0. Sıvı vazelinin dinamik viskozluk ve kinematik viskozluk değerlerini deney sıcaklığınızda ne kadar buldunuz? 4. miseler) kolloidal dispersiyonlar Ģeklinde sınıflandırılırlar. 100. Sonuçlannı karĢılaĢtırıp nedenlerini yazınız. ÇalıĢma 9. Bentonitin %5 a/h'lik çözeltisi ne tip bir akıĢ göstermektedir? 6. Viskozluğun sıcaklık ile iliĢkisini yazınız. 5.001-1000 nm arasındadır. Mezüre aktarılıp soğutulan arıtılmıĢ suyun geri kalan kısmı ile istenen hacme tamamlanır. Sorular: 1.%5 a/h'lik bentonit çözeltisinin. Sıvının akıĢ tipine göre viskozimetre seçimi nasıl olur? 3. kaynatılan ve soğutulan arıtılmıĢ suyun bir kısmı ile bir erlene aktarılır. dağılan faz veya iç faz. oda sıcaklığındaki viskozluklannı her üç aletle de çalıĢarak tayin ediniz. Kolloidal partiküllerin büyüklüğü genellikle 0.Sıvı vazelinin.0 mi . Rotasyon viskozimetresine göre artan hızlarda herbir sıvının reogrammı çiziniz. Polimer ve protein gibi makromoleküllü maddelerin moleküler düzeyde dağılım gösterdikleri çözeltiler kolloidal dispersiyon Ģeklindedir.

havanda önce kaba partiküllü toz (d >5mm) maddeler ince partiküllü toz (d= 1-5 mm) haline getirilir.Su Hazırlama: y. Tozlar havana geometrik seyreltme yöntemine göre eklenir. etiketlenir. • • • Oral uygulanan karıĢımlar Haricen uygulanan losyonlar Enjeksiyonluk (parenteral) süspansiyonlar olarak sınıflandırılabilirler. Farmasötik süspansiyonlar.m. karıĢtırılır ve elde edilen karıĢım mezüre alınır. deflokülasyon ve süspansiyon ajanları. Süspansiyon ilaç Ģekli küçük çapta hazırlanırken. Suda çözünen maddeler. koku ve tat vericiler içerebilirler.Ticari preparatları var mıdır? AraĢtırınız. kıvam vericiler. Hemen bütün farmasötik süspansiyonlarda partikül büyüklüğü 0. Sorular 1. Kimyasal yönden stabil. Partikül büyüklüğü dağılımı dar bir aralıkta olmalı ve çöktüklerinde kek oluĢturmamalıdır. flokülasyon. Protargol ve kollargol preparatları ne amaçla kullanılırlar? 3. ıslatıcı ajan. Protargol preparatı gibi hazırlanır. Havanda kalan artık bir miktar su ile mezüre aktarılır ve istenen hacme tamamlanıp ambalaj kabına doldurulur. Süspansiyonlar formülasyonlannda iç faz olarak etkin madde. Viskozluğu. Ancak farmasötik bir süspansiyonun çökmesinin tersinir (reversibl) olması.1 um'den büyüktür. Ġyi formüle edilmiĢ süspansiyonlar bazı temel özelliklere sahip olmalıdırlar. çalkalanınca homojen dağılması ve her seferinde tam dozda ilaç alınmasına olanak verecek Ģekilde formüle edilmiĢ olması istenir. Homojen görünümlü heterojen özellikte dispers sistemler olan süspansiyonlarda dispersiyon ortamında dağılmıĢ dispers faz partikülleri zamanla çökerler. Ancak istenen ağırlığa tamamlanır. SÜSPANSĠYONLAR Farmasötik bir süspansiyon. pH ayarlayıcılar (tamponlar). Havandaki karıĢıma bir kısım taĢıyıcı (su) ilave edilir ve karıĢtırılır. Ayrıca "Kullanmadan önce çalkalayınız" uyarısı taĢıyan etiket yapıĢtınlmalıdır. geri kalan suyun bir miktarında çözündürülerek havana eklenir. Protargol ve kollargolün bileĢimleri nedir? 2. kolay akabilecek bir Ģekilde olmalıdır. mikrobiyal kontaminasyona dayanıklı ve homojen bir görünümde olmalıdır. ince toz haline getirilmiĢ çözünmeyen katı bir maddenin sıvı bir ortam içinde dağıtılması ile oluĢmuĢ kaba bir dispersiyondur. . koruyucular. renk. dıĢ faz olarak ise taĢıyıcı (vehikül). 83 10. köpük kırıcı ajan. koruyucu kolloid.

10. Ġdeal olanı F=l olmasıdır. Geometrik Seyreltme Yöntemi . P değeri ayrıca floküle süspansiyonun final çökelti hacminin (Vu). Sonra bu formülasyona flokülasyon ajanı eklenerek floküle süspansiyon oluĢturulur.3.) hesaplanır. oranından flokülasyon derecesi "p" bulunur.1.Süspansiyon ilaç Ģeklinin kalitesini. F değeri l'e eĢit veya l'e yakın olmalıdır. Formülasyon çalıĢmalarında floküle süspansiyon amaçlanmıĢ ise P değerinin yüksek olması istenir. F / Fa.) oranından da (P =VU/Va)) hesaplanabilir. Flokülasyon Derecesinin Saptanması Bir süspansiyon formülasyonunun hazırlandığı andaki sedimentasyon hacmi (Fa. kabul edilebilirliğini ve performansını belirleyen bazı önemli parametreler vardır. Vu/V0 veya hu/ho oranından F değeri hesaplanır. rengi pH'sı yoğunluğu viskozluğu sedimentasyon parametreleri kolay karıĢabilirliği partikül büyüklüğü zeta potansiyeli iĢaretli potensi (etki gücü) mikrobiyal içeriği insanda kullanım güvenliği sayılabilir. • • • • • • • • • • • görünüĢü. Bu durumda F değeri hesaplanır. defloküle süspansiyonun final çökelti hacmine (Vo.2. Sedimentasyon Hacminin Hesaplanması Hazırlanan süspansiyonun hacmi (Vo) veya yüksekliği (h0) hazırlandıktan hemen sonra ölçülür. kokusu. Süspansiyon çöktükten sonra ise çöken kısmın hacmi (Vu) veya yüksekliği (hu) ölçülür. Süspansiyonların 84 değerlendirilmesinde gözönünde bulundurulan baĢlıca parametreler arasında süspansiyonun. 10. 10.

Tüpler A. mi) veya çökelti yüksekliklerini (hu. Ardından konan tozu izleyen daha fazla miktardaki tozdan havandaki madde miktarı kadar 85 alınıp eklenir ve karıĢtırılır. Her eklemeden sonra karıĢtırma yapılır. Çalkalama iĢleminden sonra herbir tüpte 5. B ve C tüplerindeki süspansiyonların belirli zamanlardaki sedimentasyon hacimlerini (F= Vu/ Vo) hesaplayınız ve verileri bir tablo halinde gösteriniz 5g 20 g 70 mi . Havana önce formülasyonda yer alan en düĢük miktardaki madde konur. A tüpüne 10 mi su B tüpüne 10 mi % 0. Suyun bir miktarı ile karıĢtırılarak bir mezüre alınır. cm) bir tablo halinde gösteriniz (Tablo 10. ÇalıĢma 10. 10.3 'lük kitre zamkı çözeltisi C tüpüne 10 mi % l'likkarboksimetilselüloz (25 cP) çözeltisi konur ve tüpler çalkalanır. Havandaki artık geri kalan su ile mezüre aktarılarak süspansiyon 70 ml'ye tamamlanır. • A.m. Mezürdeki süspansiyon iyice çalkalandıktan sonra bundan bir tüplüğe yan yana yerleĢtirilmiĢ 3 ayrı deney tüpüne 10'ar mi konur.Tozların birbiriyle karıĢtırılmasında uygulanan bir yöntemdir. B ve C tüplerindeki süspansiyonların belirli zamanlarda ölçtüğünüz çökelti hacimlerini (Vu. B.1).1. • A. 15. Herbir tüpte 20'Ģer mi (Vo) süspansiyon bulunmaktadır. dakikalarda ve daha sonra 2 saat boyunca her 20 dakikada bir oluĢan çökeleğin hacmi (Vu) veya yüksekliği (hu) ölçülür. Süspansiyonlarda sedimentasyon hacminin saptanması Çinko oksit Gliserin ArıtılmıĢ su y. ve 20. Miktarı en az olandan en fazla olana doğru bir sıra izlenerek ve her defasında havandaki miktar kadar eklenerek tüm tozların ilavesi tamamlanır. C olarak kodlanır. Hazırlama: Bir havanda çinko oksit gliserin ile iyice ezilir.

(Tablo 10. Tüp kodu A B C 1.2. cm) belirli zamanlarda (t. 86 Tablo 10. Süspansiyonların belirli zaman aralıklarındaki çökelti yükseklikleri (hu).3. t (dakika) h0 (cm) hu (cm) F= V h0 5 10 15 20 40 60 80 120 140 87 h0 : BaĢlangıç yüksekliği (cm) t : Zaman (dakika) hu : t anındaki çökelti yüksekliği (cm) F=hu/h0 5 10 15 20 40 60 80 100 120 140 Zaman (dakika) 5 10 15 20 40 60 80 100 120 140 . Süspansiyonların ho ve t'ye bağlı olarak elde edilen huve F değerleri. Herbir süspansiyon için ayrı bir tablo oluĢturunuz. Tablo 10.1. dakika) ölçülen çökelti yüksekliklerini (h^ cm) ve hesapla bulunan sedimentasyon hacmi değerlerini (F) bir tablo halinde gösteriniz. Süspansiyonların belirli zaman aralıklarındaki sedimentasyon hacimleri (F).2).Herbir tüpte baĢlangıçta ölçülen yüksekliği (h0. Tüp kodu A B C Tablo 10.

F : Floküle süspansiyonun sedimentasyon hacmi Fa. tüpe 3 mi miktarlarda flokülasyon ajanı olarak monobazik potasyum fosfat (KH2PO4) çözeltisi (%0. tüpler) sedimentasyon hacimleri saptanarak flokülasyon dereceleri (P) hesaplanır.tüp) ve floküle süspansiyonların (2..3'ten yararlanarak apsiste t değerlerine karĢı ordinatta F= hu/ ho değerleri bir grafik kağıdına geçirilerek grafiği çizilir.Losyon Lotion ÇöktürülmüĢ kükürt 10 g Talk 20 g Çinko oksit 20 g Gliserin 20 g Metilselüloz (25 cP) U . tüpe 5 mi distile su.Çizilen grafiğin yorumunu yapınız ve en uygun F değerini veren süspansiyon formülünü belirleyiniz.Tablo 10.: Defloküle süspansiyonun sedimentasyon hacmi Sorular: 1.2. 3.F : Sedimentasyon hacmi 2. ÇalıĢma 10.3. Defloküle süspansiyonun (l. 2. ve 4. 5g 5 mi 25 mi Bir mezüre bizmut subnitrat ve metilselüloz çözeltisi konup 25 ml'ye su ile tamamlanarak defloküle bir süspansiyon oluĢturulur. tüpe 2 mi ve 4. ve 4. 1. tüpe 1 mi. 2. 3. Süspansiyonlarda flokülasyon derecesinin (P) saptanması Bizmut subnitrat Metilselüloz çözeltisi (%1 'lik) ArıtılmıĢ su y. Bu süspansiyondan bir tüplüğe yerleĢtirilmiĢ 4 tüpün içine 5'er mi konur.Hazırladığınız süspansiyonlann p değerlerine göre yorumunu yapınız. 3. 3.5 a/h) eklenir. Grafik kağıdında her 20 dakika 1 cm olarak iĢaretlenecektir. Sulu pudra.m. Buna göre en iyi olanı hangisidir? 88 ÇalıĢma 10.. P=F/F. tüpler distile su ile 10 mi hacme tamamlanır.

ÇalıĢma 10. Buna metilselüloz eklenerek karıĢtırılır. Bir cam havana önce kükürt konup iyice ezilir.4. KarıĢımın üzerine gliserin damla damla eklenerek karıĢtırılır ve havana. Yarım saat bekletilir. Sonra üzerine aynı miktarda (5g) talk eklenip iyice karıĢtırılır.m. Üzerine suyun geri kalanı eklenerek karıĢım 10° C'ye kadar soğutulur.Formülasyondaki herbir maddenin görevini yazınız. azar azar karıĢtırarak metilselüloz müsilajı da eklendikten sonra kanĢım ĢiĢeye alınarak etiketlenir ve teslim edilir.ArıtılmıĢ su Hazırlama: 100 g Gerekli miktardaki suyun 1/3'ü 80-90° C'ye kadar ısıtılır. Kalamin Losyon (BP 1988) Calamine Lotion Kalamin Çinko oksit Bentonit Sodyum sitrat SıvılaĢtırılmıĢ fenol Gliserin 1000 mi 89 Hazırlama: 150 g 50 g 30 g 5g 5 mi 50 mi ArıtılmıĢ su (kaynatılmıĢ soğutulmuĢ) y. Her seferinde havandaki toplam madde miktan kadar eklemeler yapılarak talk ve çinko oksitin kükürt ile homojen kanĢması sağlanır.Bu ilaç Ģekli ne amaçla ve ne Ģekilde kullanılır? 2. Sorular: 1.Ambalaj üzerine hangi etiket yapıĢtınlır? 3. .

yağ ve emülgatör içerir ve üç fazdan oluĢur. . Benzoik asit 30 mi sıcak suda çözülür ve çözelti soğutularak havandaki karıĢıma azar azar eklenir. birbirleriyle karıĢmayan iki sıvıdan birinin diğeri içinde bir emülsiyon oluĢturucu (emülgatör) yardımıyla damlacıklar halinde dağılmasıyla oluĢmuĢ homojen görünümlü heterojen dispers sistemlerdir. • Ġç faz (dispers faz veya dağılan faz).000 g Pektin 1. Farmasötik bir emülsiyon temel olarak su. 90 11. Kaolin-Pektin Süspansiyonu (NF XIV) Kaolin-Pectin Suspension Kaolin 20.500 g Sodyum sakarin 0. Havana pektin.000 mi Benzoik asit 0.Bu preparat nasıl bir farmasötik sistemdir? ÇalıĢma 10. EMÜLSĠYONLAR Emülsiyonlar. Üzerine kaolin dispersiyonu ve nane esansı ilave edilerek oluĢan karıĢım mezürde istenilen hacme su ile tamamlanır.Formülde yer alan herbir maddenin görevini yazınız.Bu losyon ne amaçla kullanılır? 3. çinko oksit ve kalamin geometrik seyreltme ile karıĢtırılır.Havanda bentonit. Sorular: 1 .5.000 g Kitre zamkı 0. istenilen miktara geri kalan su ile tamamlanır. Sorular: 1. homojen hale getirilir.Kalamin nedir? 2.000 mi Hazırlama: Kaolin 50 mi su ile karıĢtırılır. Üzerine gliserin eklenerek toz karıĢımının iyice ıslanması sağlanır. Buna suyun 2/3'ünde çözündürülen sodyum sitrat çözeltisi eklenerek karıĢtırılır ve sıvılaĢtırılmıĢ fenol de eklenip karıĢım mezüre alınır.m 100. kitre zamkı ve sodyum sakarin konup üzerine gliserin eklenerek iyice ezilir.100 g Gliserin 2.075 mi ArıtılmıĢ su y.Bu süspansiyon ne amaçla kullanılır? 2.200 g Nane esansı 0.

uçucu yağ ve oleo-resin oluĢuna göre sırasıyla 4:2:1. 2:2:1. Daha sonra sürekli . Üzerine geri kalan sulu faz eklenerek istenilen hacme tamamlanır. Bir emülsiyonda yağ ve su fazı oranlan ile kullanılan emülgatör tipi emülsiyonun tipini belirler. hızla karıĢtırılır ve primer emülsiyon suyu eklenerek aynı yönde sürekli.1.• • Emülsiyon oluĢturucu (emülgatör) DıĢ faz (dispersiyon ortamı veya sürekli faz) Klasik emülsiyon. çoklu emülsiyon ve nanoemülsiyon gibi çeĢitleri bulunan farmasötik emülsiyonlar uygulanma alanlarına göre. sabit yağ. Kuru zamk yöntemi: Bu yöntemde emülgatör çözünmediği faza serpiĢtirilerek eklenir. Emülsiyonların Hazırlanması Hazırlama yöntemi. • • • Kuru zamk yöntemi (Kontinental yöntem) YaĢ zamk yöntemi (Ġngiliz yöntemi) ġiĢe yöntemi Her üç yöntemde esas önce primer emülsiyonun oluĢturulmasıdır. ürün miktarına ve formülasyona bağlı olarak farklılık gösterir. mikroemülsiyon . 1:2:1 (yağ:su:zamk) oranlan kullanılır. 11. emülsiyon çeĢidine. su ve zamk belirli oranlarda almır. Ġki fazlı olan klasik emülsiyonlar yağ/su (y/s) ve su/yağ (s/y) tipinde. Primer emülsiyon için yağ. 3:2:1. YaĢ zamk yöntemi: Bu yöntemde emülgatör çözündüğü faza eklenir ve üzerine diğer faz eklenerek primer emülsiyon oluĢturulur.Yağın. primer emülsiyon oluĢumunu gösteren karakteristik "Ģak 91 Ģak" sesi duyulana kadar karıĢtırılır. üç fazlı olan çoklu emülsiyonlar ise su/yağ/su (s/y/s) ve yağ/su/yağ (y/s/y) tipinde hazırlanabilirler. Küçük çapta hazırlamada baĢlıca üç yöntem uygulanır. • • • Oral emülsiyonlar Topikal emülsiyonlar Ġnjeksiyonluk (parenteral) emülsiyonlar Ģeklinde sınıflandırılır. mineral yağ.Bu oranlar yağın özelliğine göre seçilir.

Amfıfılik moleküllerin hidrofilik ve lipofılik kısımları arasında bir denge vardır.7) sahiptirler. Aynı yağ fazı ile yağ içinde su (s/y) tipi bir . HLB= E / 5 formülünden hesaplanabilir. HLB değeri daha düĢük olan bir yüzey etkin maddenin lipofılik özelliği daha fazladır. Stabil emülsiyonların oluĢturulabilmesi için yağ fazının HLB değerine eĢit değerde HLB değerine sahip emülgatör veya emülgatör karıĢımı kullanılmalıdır.1 'de gösterilmiĢtir.2. Primer emülsiyon oluĢumu gözlenince geri kalan sıvı faz eklenir ve çalkalanır.8-8. Bu. Su içinde yağ (y/s) tipi bir emülsiyonun yağ fazı için "gerekli hidrofil-lipofil denge (RHLB)" olarak adlandırılan spesifik bir HLB gereklidir. Yüzey etkin maddelerin HLB değerlerinin hesaplanmasında değiĢik formüllerden yararlanılabilir: • Hidrofilik kısmı polioksietilen olan noniyonik bir yüzey etkin maddenin HLB değeri. yüzey etkin maddelerin HLB değerlerinin bir ölçüsü olarak ampirik bir cetvel oluĢturmuĢtur. Griffin. hidrofilik-lipofılik denge "HLB" olarak ifade edilir. Bu cetvel yardımıyla her bir sınıf yüzey etkin maddenin optimum etki aralığını saptamak mümkündür. 11. Griffin'e göre. amfıfılik molekülün hidrofilik kısmının yüzde ağırlığının beĢe bölünmesi ile elde edilen değerdir. 92 S: Esterin sabunlaĢma sayısı A: Yağ asidinin asit sayısı Çok sık kullanılan yüzey etkin maddelerin bazılannm HLB değerleri Tablo 11.6) sahiptirler. Sorbitan esterleri olan Spanlar lipofiliktirler ve düĢük HLB değerlerine (1.fazın geri kalan kısmı eklenerek istenilen hacme tamamlanır. ġiĢe yöntemi: Genellikle uçucu yağ içeren emülsiyon formülasyonları için uygun bir yöntemdir. Primer emülsiyon için 1 k zamk ĢiĢeye alınır ve üzerine 2 k uçucu yağ eklenip iyice çalkalanır. HLB=20[l-(S/A)] formülü ile hesaplanabilir. HLB Değeri ve Hesaplanması HLB. Üzerine 2 k su eklenerek çalkalamaya devam edilir.6-16. Spanlarm polioksietilen türevleri olan Tweenler ise hidrofiliktirler ve yüksek HLB değerlerine (9. E: Etilenoksitin ağırlıkça yüzdesi • Gliseril monostearat gibi polihidrik alkollerin yağ asidi esterlerinin HLB değeri.

0 x 0.3) / (15.m. Bu nedenle 100 g emülsiyon için. yağ fazına katkıda bulunan yağ benzeri her bir bileĢenin.59 = 1. Tablo 11.0 .00 Setil alkol (5/50) x 15 = 1.40 Parafin (20/50) x 10 = 4. 2.emülsiyon oluĢumu için farklı bir RHLB gereklidir.HLB düĢük) / (HLB yüksek .1 HLB 1. y/s tipi emülsiyon için 2.59 hesaplanmıĢ olur.4.0 2.60 Bundan sonra HLB değerleri emülsiyon için gerekli HLB değerinin (bu örnekte HLB = 10. 100 g Toplam RHLB değeri.0 g emülgatör gerekli idi. ağırlık fraksiyonu ile RHLB değerinin çarpımından elde edilen değerlerin toplamıdır.1.1. 93 % Tween 80 = (RHLB.70 Lanolin (10/50) x 12 = 2. Balmumu (15/50) x 9 = 2. Yağ/su tipi bir emülsiyon formülü ve RHLB RHLB değeri Balmumu 15 g 9 Lanolin 10 g 12 Katı parafın 20 g 10 Setil alkol 5g 15 Emülgatör 2g Koruyucu 0.3 olan Span 80 seçilmiĢ olsun.18 g Tween 80 alınmalı ve geri kalan 0.3) = 0.0 . Madde Oleik asit Polioksietilen sorbitol balmumu türevi (G-1706) Sorbitan tristearat 2.HLB düĢük) denklemi kullanılarak % Tween 80 = (10.82 g'ı da Span 80 ile tamamlanmalıdır.50 Toplam HLB (Emülsiyon için) 10. Omek 11. Örnek olarak HLB değeri 15 olan Tween 80 ile HLB değeri 4.6) biri altında ve diğeri üstünde olan iki emülgatör seçilir.2 g Boya gerekli miktar ArıtılmıĢ su y. y/s ve s/y tipi her iki emülsiyon için HLB değerleri birçok yağlar ve yağ gibi maddeler için ampirik olarak saptanabilir.4.6 . Bazı yüzey etkin maddelerin HLB değerleri.

Emülsiyonlarda Yapılan Kontroller 3.3 4.7 5. Emülsiyonlarda Yapılan Stabilite ÇalıĢmaları 1.9 18.8 11.5 6.8 1 .0 16. Viskozluk tayini 11.Etkin madde miktar tayini 3. 2. Damlacık büyüklüğü ve büyüklük dağılımının tayini 5.5 9.6 9. Emülsiyon tipinin tayini 4.0 13.5 10.8 10.3.0 20.Organoleptik kontroller 2. 3.4.1 8.1 12.0 40.1 15. Fiziksel stabilite Kimyasal stabilite Mikrobiyolojik stabilite .7 16.8 4.Gliseril monostearat Sorbitan mono-oleat (Span 80) Dietilen glikol monostearat Gliseril monostearat (Tegin) Dietilen glikol monolaurat Sorbitan monolaurat (Span 20) Polietilen lauril eter (Brij 30) Jelatin (Pharmagel B) Metil selüloz (Methocel 15 cP) Polioksietilen lauril eter (G-3705) Polioksietilen monostearat (Myrj 45) Trietanolamin oleat Polietilen glikol 400 monolaurat Polioksietilen sorbitan mono-oleat (Tween 80) Polioksietilen sorbitan monolaurat (Tween 20) Polioksietilen lauril eter (Brij 35) Sodyum oleat Potasyum oleat Sodyum lauril sülfat 94 11.0 Polioksietilen alkil fenol (Igepal Ca-630) 12.

3:2:1 (yağ:su:emülgatör) oranına göre hesaplanan primer emülsiyon suyu ilave edilir. Primer emülsiyonun oluĢtuğunu gösteren belirgin Ģak Ģak sesi duyulana kadar karıĢtırmaya devam edilir. Sıvı parafin emülsiyonu Emulsio olei paraffıni Sıvı parafin 12 mi Arap zamkı 4g Nane suyu y. Üzerine yavaĢ yavaĢ ve karıĢtırılarak 10 mi basit Ģurup katılır. istenen hacme tamamlanır. Üzerine zeytinyağı ilave edilip. Primer emülsiyon oluĢunca 2-3 dakika daha karıĢtırılır ve kalan nane suyu ilave edilip.m. Sorular: 1 .ÇalıĢma 11. Sonra sıvı parafin azar azar ve karıĢtırılarak ilave edilir. havan eli ile yavaĢça karıĢtırılır. Karakteristik Ģak Ģak sesleri . ġiĢeye konur ve uygun Ģekilde etiketlenerek teslim edilir. 95 ÇalıĢma 11.Emülsiyonun tipini belirleyiniz.2. 4 mi suyun hepsi birden katılır.Preparatın farmasötik Ģekli nedir? Hangi amaçla kullanılabilir? 3.Preparatın hazırlanma yöntemi nedir? 2. Zeytinyağı emülsiyonu Olive oil emulsion Emulsio olei olivae Zeytinyağı 8 mi Arap zamkı 2g ArıtılmıĢ su 4 mi Basit Ģurup 10 mi ArıtılmıĢ su 15 mi Hazırlama: Kuru bir porselen havana arap zamkı konur. Sonra beĢ dakika daha karıĢtırılır. derhal hızla ve aynı yönde karıĢtırılır.1. Daha sonra 15 mi su yine azar azar ve devamlı karıĢtırılarak ilave edilir. Hazırlama B Toz halindeki arap zamkı üzerine sıvı parafin ilave edilip karıĢtırılır. Emülsiyon tipini hangi yöntemler ile tayin ettiniz? Sizin emülsiyonuzun tipi nedir? Yazınız. 50ml Hazırlama A: Toz halindeki arap zamkı üzerine gerekli miktarda primer emülsiyon suyu konup karıĢtırılır ve zamk müsilaj haline getirilir.

A ve B yöntemleri arasındaki fark nedir? Her iki yöntemin adını yazınız.Absorpsiyon sıvağlan • Anhidr absorpsiyon sıvağlan • s/y tipi absorpsiyon sıvağlan 3. Uygun Ģekilde etiketlenip.Bu formülasyon hangi amaçla kullanılır ve etiketine neler yazılmalıdır? 2.Linimentler hangi amaçlarla kullanılır? 3. hangi özellikte bir emülgatördür? 97 12.3. Sorular: 1. ġiĢe döndürülerek yağın ĢiĢenin iç yüzeyini bir film halinde kaplaması sağlanır. Sonra üzerine süzülmüĢ kireç suyu ilave edilir.Havanlarınız suyla yıkanıyor mu? Nedenini yazınız. Hidrokarbon sıvağları 2. 2. teslim edilir.duyuluncaya kadar hızlıca karıĢtırılır. Suyla uzaklaĢtınlabilen (yıkanabilen) sıvağlar 15 mi 15 mi . Kalan nane suyu azar azar ilave edilerek istenilen hacme tamamlanır. Sorular: 1. ÇalıĢma 11.Hazırladığınız preparat hangi emülgatörü içeriyor? Bu.7. Kireç Linimenti Linimentum calcicum Zeytinyağı Kireç suyu 96 Hazırlama: Zeytinyağı kuru. Yarı Katı Sıvağların Sınıflandırılması ( USP 27.NF 22 ) 1.Hazırlanan preparatın farmasötik Ģekli nedir? Ġç ve dıĢ fazına göre tipini yazınız. Her iki yöntemden hangisi ile emülsiyon daha kolay hazırlanıyor? 3.Bu emülsiyon hangi amaçla kullanılır? 4. renksiz bir ĢiĢeye konur. ġiĢenin ağzı kapatılır ve beyaz-krem renkli bir emülsiyon oluĢana kadar hızla çalkalanır.

• (y/s tipi sıvağlar) 4. Suda çözünen sıvağlar 1) Hidrokarbon Sıvağlan: • Su tutma özellikleri yoktur. . absorplayan anhidr sıvağlardır. • Okluzif (örtücü-koruyucu) etkileri vardır. • Suda çözünmezler. a) Anhidr absorpsiyon sıvağlan: • Eklenen suyu. • Temizlenmeleri. sonradan eklenen bir miktar suyu da tutabilirler.) değiĢtirmeden yapılannda su tutabilen sıvağlardır. • Sürüldüklerinde yağlı bir his bırakırlar. 100 • Suda çözünmezler. • Emoliyan özellikleri vardır. Örnek: Susuz lanolin (Anhidr lanolin) b) s/y tipi absorpsiyon sıvağlan: • s/y tipi emülsiyon yapısında sıvağlar olduklarından kendi yapılannda su vardır. Bununla birlikte. Örnek: Beyaz vazelin Katı parafın Balmumu 2) Absorpsiyon Sıvağlan: • Fiziksel özelliklerini (kıvam vb. • Deri üzerinde yağlı bir his bırakırlar. • Deride yağlı bir his bırakırlar. • Emoliyan (yumuĢatıcı) özellikleri vardır. Ağırlıklarının iki katı su tutabilirler. bir s/y tipi emülsiyon oluĢumu ile bünyesine alan. Bu sıvağlar iki alt gruba ayrılırlar. • Sıvı etkin maddelerin hastaya verilmesinde ve sulu yaralarda tercih edilirler. suyla yıkanmaları çok zordur.

Örnek: Kold krem (USP 21 . Hazırlama yöntemi sıvağın cinsine ve etkin maddelerin özelliklerine göre seçilir. su ile seyreltilebilirler. • Koku ve renk maddeleri bulunabilir.NF 22) 4.) içermezler.NF 22) Gliserin Merhemi Yan katı preparatlarda. • Antioksidanlar. etkin madde ve sıvağdan baĢka. 12. • Deride yağlı bir his bırakmazlar. • y/s tipi emülsiyon sıvağlan. Örnek: Polietilenglikol merhemi (USP 27 . • Okluzif etkileri yoktur. Yarı Katı Preparatlarin Hazırlanması • Oda sıcaklığında hazırlama • Eritme ve sıcakta hazırlama olmak üzere 2 Ģekilde hazırlanırlar. deriden ve giysilerden su ile kolayca uzaklaĢtırılabilirler. su ile yıkanabilirler. • Deriye sürüldüklerinde yağlı his bırakmazlar. • Okluzif etkileri yoktur. • Antimikrobiyal koruyucular. • Stabilize edici maddeler.8. Suda Çözünen Sıvağlar: • Suda tamamen çözünürler. y/s Tipi Emülsiyon Sıvağları (su ile uzaklaĢtınlabilen/yıkanabilen sıvağlar): • Bu sıvağlar su ile yıkanabilir. • Viskozluk artırıcılar. . • Penetrasyon artırıcı maddeler. Örnek: Hidrofil merhem (USP 27 . • Yapılarında suda çözünmeyen yağlı maddeler (vazelin vb.NF 16) 3.

Fiziksel kontroller 3. Sıvağ. balmumu gibi yüksek derecede eriyen maddeler porselen bir kapsül içinde su banyosunda eritilir.Homojenite kontrolü 2. • Etkin madde su. Daha sonra bu kütle. ince toz haline getirilmiĢ katı etkin madde eklenip.Reolojik kontroller 4. Özellikle merhem tipi majistral preparatların hazırlanmasında tercih edilen bir yöntemdir. katı parafın gibi oda sıcaklığında katı olan maddeler ile yarı katı maddelerin bir karıĢımı ise eritme yöntemi tercih edilir. daha sonra diğer maddeler karıĢtırılır. Yarı Katı Preparatlarda Yapılan Kontroller 1. sıvağm küçük bir miktarı ile homojen olarak karıĢtırılır. sürülebilen kıvamda olan sıvağlar ile çalıĢırken kullanılır.Sterilite kontrolü (oftalmik preparatlar) 6. 12. • Emülsiyon tipi sıvağlarda sıvağ hazırlandıktan sonra ılık iken etkin madde emülsiyona eklenebilir. Burada: • Sıvağm eritilerek hazırlanmasında katı parafın. Ayrıca etkin madde eğer sıvağm erimiĢ halinde çözünebiliyor ise yine bu yöntem kullanılabilir.9. alkol ya da deriye zarar vermeyen baĢka bir çözücüde çözünmüyorsa ince toz edilmiĢ etkin maddenin tamamı. alkol gibi bir çözücüde çözünüyorsa önce bu çözelti formüldeki sıvağa yedirilir. sonra diğerleri ilave edilir.pH kontrolü 5. ayrı ayrı kaplarda su banyosu üzerinde 70-72°C'ye kadar ısıtılır. yağ fazının üzerine eklenip soğuyuncaya kadar karıĢtırılır. • Emülsiyon tarzında olan formüllerde yağ fazını ve su fazını oluĢturan maddeler.Ağırlık kontrolü . Bu iĢlemde havan ve havan 101 elinden yararlanılır. Sürekli karıĢtırılan sıvağa. soğuyana kadar karıĢtırılır.Oda sıcaklığında karıĢtırma yöntemi bu sıcaklıkta yan katı. Su fazı. Burada: • Sıvağı oluĢturan maddelerin havanda karıĢtırmaya uygun yumuĢaklıkta olması gerekir (vazelin gibi). • Etkin madde su. sıvağm kalanı ile geometrik olarak seyreltilir.

Merhemlerden in vitro Etkin Madde ÇıkıĢının Ġncelenmesi Sodyum salisilat Sıvağ 5g 100 g Bu çalıĢmada birbirinden farklı tipte merhem sıvağları kullanılacaktır.Kantitatif Yöntemler • Zarlı yöntemler • Zarsız yöntemler 9. Kağıtlar boĢ ve uygun büyüklükteki iki beherin üzerine yerleĢtirilir.7 mi %10 FeCl3 çözeltisi ile kağıdın her tarafı damla damla ıslatılır.NF 22) Gliserin merhemi a.in vitro etkin madde çıkıĢ tayini a.10. Kalitatif Yöntemler Kromatografık yöntem (Kağıt kromatografısi) Deneyin yapılıĢı: Ġki tane kantitatif süzgeç kağıdı alınır.in vivo tayinler 12.NF 22) Stearik asit merhemi 4.NF 22) 2.7.Suyla yıkanabilen sıvağlar Hidrofil merhem (USP 27 . Bir petri kutusunun iç çapı büyüklüğünde kesilir. 10 dakika bekletilir.Mikrobiyolojik kontroller 102 8. Sonra kağıtlar .Suda çözünen sıvağlar PEG merhemi (USP 27 . Deneyler her gruptan bir sıvağ ile iki paralel olarak gerçekleĢtirilecektir. 1 . YaklaĢık 0.Absorpsiyon sıvağları Susuz lanolin Basit merhem (BP 1999) 3.Kalitatif Yöntemler • Kromatografık yöntem (Kağıt kromatografısi) • Ağar jeli yöntemi b.Hidrokarbon sıvağları Beyaz vazelin Beyaz merhem (USP 27 .

45.. Merhem yüzeyi burada çok hafif dıĢ bükey 103 olmalıdır. Dolu jelatin kapsüller hafifçe bastırılarak reaktifli süzgeç kağıtlarının ortasına yerleĢtirilir.0 fosfat tamponu içeren beher içerisine zar yüzeyi sıvı yüzeyine değecek Ģekilde tutturulur.petri kutularına aktarılır. bağlanır. Petriler. Sorular: 1. Merhem ile doldurulup hazırlanan hücre tekrar tartılır.. Sorular: 1. hızda karıĢtırılır. Alınan numunelerin üzerine l'er mi FeCl3 çözeltisi konulup bunlar pH 6. kalibrasyon eğrisi yardımı ile jig/ml veya mg/1 cinsinden etkin madde konsantrasyonu hesaplanır. Cam hücrelerin boĢken darası alındıktan sonra hazırlanan sıvağ hücre içerisine hava kabarcığı kalmadan iyice doldurulur ve hücrenin üzeri selofan zar ile hiç hava kabarcığı bırakmadan kaplanıp.0 fosfat tamponu ile 10 ml'ye tamamlanır. Yarı Katı Preparatların Ambalajlanması Yarı katı preparatlar genel olarak. Deney sonunda elde ettiğiniz sonuçlan tablo Ģeklinde gösteriniz. Daha sonra bu hücre 37°C'lik su banyosu içerisine yerleĢtirilmiĢ. • Cam veya plastik kavanozlarda . îki saat sonra oluĢan renkli bölgenin çapı ölçülür ve difuzyon uzaklığı hesaplanır. dakikalarda 2'Ģer mi örnek alınır ve her seferinde alman miktar kadar 37°C'deki etkin madde içermeyen pH 6. 15. Örneklerin absorbans değerleri okunarak. Çözelti magnetik karıĢtırıcı ile 300 devir/dak. içinde 200 mi pH 6. Kantitatif Yöntemler Zarlı yöntemler Deneyin yapılıĢı: Yeterli boyuttaki selofan zar 1 saat 37°C suda bekletilir. Ġki jelatin kapsülün tepesi toplu iğne ile delinir ve içi hazırlanan sıvağ ile doldurulur. En az ve en çok etkin maddenin açığa çıktığı sıvağ gruplannın hangileri olduğunu belirtiniz. Zamana (x ekseni) karĢı açığa çıkan etkin madde miktarı (y ekseni) olacak Ģekilde grafiğe geçirilir. ağızlan açık olarak altında su bulunan desikatörlere (%100 bağıl nem ortamı) konulur ve desikatörün ağzı hemen kapatılır. 2.. ve 120. 5. sebebi nedir? b. 2.. 90. 30.0 fosfat tamponu ortama ilave edilir. Doldurulan jelatin kapsüllerin ağız kısmı spatül yardımıyla düzeltilir. 60. Sıvağlar arasında difuzyon açısından ne fark gördünüz.11. 104 12. Çizdiğiniz grafikteki profilleri ait olduğu sıvağı dikkate alarak karĢılaĢtınp yorumlaymız..

Soğuduktan sonra kutuya boĢaltılır.2. hava geçirmeyen ambalajlar kullanılmalıdır. soğutulur. 30°C'nin üzerindeki sıcaklıklarda bulundurulmamalıdır.1. 12. Eğer preparatta su veya uçucu bileĢik bulunuyorsa. Yarı Katı Preparatların Saklanmaları Yan katı preparatlar. Eczanede hazırlanan yan katı preparatlarm ambalajlarına kırmızı etiket yapıĢtırılır. Özel bir uyarı olmadıkça buzdolabında saklanmamalıdır. Çinko Oksit Merhemi (BP 1999) Unguentum Zinci Oxydi Zinc Ointment Çinko oksit Basit merhem Hazırlama: 15 g 85 g . eĢit miktarlardaki setil ve stearil alkolün bir kapsülde su banyosu üzerinde eritilip karıĢtınlması ile hazırlanır. Setostearil alkolün görevi nedir? ÇalıĢma 12. Basit Merhem (BP 1999) Unguentum Simplex Simple Ointment Susuz lanolın 50 g Katı parafin 50 g Setostearil alkol 50 g Vazelin (yumuĢak) 850 g Hazırlama: Hesaplanan miktar setostearil alkol. Bu merhem hangi amaçlarla kullanılır? 2. Geri kalan maddeler aynı kapsüle konulur. ÇalıĢma 12. Bu ambalajların iyice kapatılmıĢ olması gereklidir.12. 105 Sorular: 1. Tüpler.• Sıkılabilir metal veya plastik tüplerde ambalajlanır. oda sıcaklığında (25°C) saklanmalıdır. Su banyosu üzerinde beraberce eritilir ve pat kıvamını alıncaya kadar karıĢtınlır. yarı katı preparatm hava ve mikroorganizmalarla temasına izin vermediği için tercih edilir. Uygun Ģekilde etiketlenip teslim edilir.

Bu merhem hangi amaçlarla kullanılır? 2. iyice ezilir. sonra her iki karıĢım birleĢtirilir. kutuya konulur. ÇalıĢma 12. Wilkinson Merhemi (Remington 12*) Unguentum Wilkinsoni Wilkinson 's Ointment Kayın ağacı katranı 10 g Süblime kükürt 10 g Kalsiyum karbonat 20 g Sarı vazelin 20 g Potas sabunu 20 g 106 Hazırlama: Kükürt havanda iyice ezilerek kalsiyum karbonat ile karıĢtırılır. uygun Ģekilde etiketlenip teslim edilir.000 g 25.3. Bir kapsülde kayın ağacı katranı ile potas sabunu tektür oluncaya kadar karıĢtırılır. Kutuya konulur.Çinko oksit havana konulur. Hidrofil Merhem ( USP 27 . Uygun Ģekilde etiketlenip teslim edilir. Üzerine vazelin azar azar ilave edilir.NF 22) Unguentum Hydrophilicum Hydrophilic Ointment Beyaz vazelin Stearil alkol 25. Formüldeki maddelerin Latince adlarını yazınız.000 g . Sonra geri kalan basit merhem ile iyice karıĢtırılır. Sorular: 1. Yıkanabilme özelliği nasıldır? ÇalıĢma 12. Basit merhemin yarısı su banyosunda iyice eritilip sıcakken havandaki çinko oksit üzerine ilave edilip tektür hale sokulur. Sorular: 1. Merhemi elinize sürünüz ve yıkayınız. üzerine birkaç damla sıvı vazelin damlatılır. Bu merhem hangi amaçlarla ve nasıl kullanılır? Ayrıntılı olarak anlatınız.4. 2. iyice homojenize edilir.

015 g ArıtılmıĢ su 37. Sorular: 1. beyaz vazelin ve propil paraben su banyosu üzerinde eritilerek 70-72°C'ye kadar ısıtılır. Çok hafif alevde amyant üzerine konup karıĢtırmaya devam edilir. Üzerine gliserin ilave edilip tekrar karıĢtınlır.000 g Sodyum lauril sülfat 1. 4. 3. Uygun Ģekilde etiketlenip teslim edilir. NOT: Hesap 100 g üzerinden yapılır.5. Hidrofil merhemin fiziksel stabilite yönünden taĢıdığı özellikler nedir? 107 ÇalıĢma 12. (a) ve (b) de hazırlanan iki ayrı karıĢımdan (b). .000 g Hazırlama: a) Stearil alkol. su banyosu üzerinde 70-72°C'ye getirilir. Gliserin Merhemi Unguentum Glycerini Glycerini Ointment Buğday niĢastası 7g Gliserin 93 g ArıtılmıĢ su 7g Hazırlama: NiĢasta bir kapsülde cam baget yardımıyla su ile iyice karıĢtınlır.025 g Propil paraben 0. Bu formül hangi amaçlarla kullanılır? 2.Propilen glikol 12. Kutusuna konulup uygun Ģekilde etiketlenip teslim edilir. (a)'nm üzerine yavaĢ yavaĢ ve karıĢtırarak ilave edilip soğuyuncaya kadar karıĢtırılır.000 g Metil paraben 0. Kutuya konulur. Bu preparatın emülsiyon tipini yazınız. Bu merhemdeki her bir maddenin görevini yazınız. Yarı Ģeffaf bir hal alıp ağırlığı 100 grama ininceye kadar ısıtılır. b) Diğer maddeler de suda çözülerek.

/ ââ.7.Sorular: 1.3 Hazırlama: Su ve yağ fazı ayrı kaplarda su banyosu üzerinde 70-72°C'ye kadar ısıtılır. 108 ÇalıĢma 12. Sonra vazelin ilave edilerek iyice karıĢtınlır. Oda sıcaklığına gelinceye kadar karıĢtırmaya devam edilir.0 g 1. Rivanollü çözelti lanolin ile bir cam havanda sulu çözelti kalmayıncaya kadar kanĢtmlır. Su Ġçinde Yağ Tipi Krem HLB değeri Sıvı parafın 16 g 11 Stearik asit 2g 15 Setil alkol 4g 15 Gliseril monostearat 2g Emülgatör 4g Gliserin 9g ArıtılmıĢ su ym 100 g Tween 80'in HLB değeri: 15 Span 80'in HLB değeri : 4. Hangi tip merhem sıvağıdır.0 g 20. Merhem .0 g .6. 100. YavaĢ yavaĢ ve devamlı karıĢtırılarak su fazı yağ fazının üzerine ilave edilir. Merhem kutusuna konularak uygun Ģekilde etiketlenip teslim edilir. NiĢasta niçin önce su ile karıĢtınlır? ÇalıĢma 12. Akrinol Merhem Rivanol Merhem Rivanol Vazelin Lanolin ArıtılmıĢ su Hazırlama: Hesaplı miktar rivanol suda çözülür. hangi amaçlarla kullanılır ? 2.

9. Hazırladığınız krem ne amaçla kullanılır? Ġçindeki maddelerin görevlerini yazınız. Sorular: 1. 3.kutusuna konulur. 109 ÇalıĢma 12.8. 2. 2. HLB değerinin ne olduğunu açıklayınız. Sorular: 1. Küçük bir behere alınan boraks arıtılmıĢ suda çözülüp su banyosunda 70-72°C'ye kadar ısıtılır. . Kold Krem (USP 21 . Soğuyuncaya kadar devamlı karıĢtırılır ve kutusuna konulur. uygun Ģekilde etiketlenip teslim edilir. Yukarıdaki formülde kullanılan emülgatör karıĢımının HLB değerini hesaplayınız. 3. Bu çözelti aynı sıcaklıktaki önceki erimiĢ karıĢım üzerine yavaĢ yavaĢ ve hızla karıĢtırılarak ilave edilir.NF 16) Unguentum Leniens Cold Cream Balık nefsi 125 g Beyaz balmumu 120 g Sıvı parafın 560 g Boraks 5 g ArıtılmıĢ su 190 mi Hazırlama: Balık nefsi ve beyaz balmumu küçük parçalara bölünerek bir kapsüle alınır. Bu formüldeki maddelerin latince isimlerini yazınız. Uygun Ģekilde etiketlenip teslim edilir. Formülde yer alan her bir maddenin görevini açıklayınız. Kold krem ne tip bir merhem sıvağıdır? Hangi amaçla kullanılır? ÇalıĢma 12. Ġkinci soruda bulduğunuz HLB değeri ne tip emülsiyon oluĢturmak için uygundur? s/y ve y/s tipi emülsiyonlar için ortamın ideal HLB değerleri hangi aralıklarda olmalıdır? 4. Üzerine sıvı parafın ilave edilip su banyosunda eritilir ve 70-72°C'ye kadar ısıtılır.

Bir havanda çinko oksit gliserin ile iyice ezilerek karıĢtırılır ve pat haline getirilir. Jelatin eriyinceye kadar hava kabarcığı oluĢturmayacak Ģekilde hafifçe karıĢtırılarak su banyosunda ısıtılır. Bu karıĢım jelatin çözeltisi üzerine azar azar ve karıĢtırılarak ilave edilir. Hazırladığınız bu pat nasıl saklanmalıdır? ÇalıĢma 12. kalan su ile yıkanarak behere ilave edilir. Uygun Ģekilde etiketlenip teslim edilir. Sorular: 1. soğumadan kutuya konulur.10. Uygun Ģekilde etiketlenip teslim edilir. Tektür bir jel elde edilene kadar dikkatle karıĢtırılır. KarıĢım 10 dakika bekletilir. Havan.Çinko Oksitli Jelatin ( BNF 63) Unna 's Paste Paste Gelat. Çinko Oksit Patı (USP 27 . Zinc Çinko oksit Jelatin Gliserin ArıtılmıĢ su 110 Hazırlama: ArıtılmıĢ suyun yüzde doksanı üzerine jelatin azar azar ve karıĢtırılarak ilave edilir. Kalamin nedir? ÇeĢitli farmakope ve formülerlere göre hangi maddeleri içerir? 111 100 g 150 g 400 g 350 mi . Üzerine eritilmiĢ vazelin ilave edilir ve homojen bir pat oluĢana kadar iyice ezilir. Pat ve merhem arasında ne fark vardır? 3. Bu ilaç Ģekli hangi amaçla kullanılır ve nasıl uygulanır? 2. Sorular: 1. Bu preparat hangi amaçlarla kullanılır? 2.NF 22) Pasta Zinci Oxydi Çinko oksit 25 g NiĢasta 25 g YumuĢak vazelin 50 g Hazırlama: NiĢasta ve çinko oksit havanda iyice karıĢtırılır.

0 g Esans y. Setil alkol. Uygun Ģekilde ambalajlanıp etiketlenir. Homojen bir görünüĢ elde edince bir miktar su ile karıĢtırılmıĢ propilen glikol ilave edilir.0 g* Karbopol 934 1.0 g ArıtılmıĢ su 61. Naproksen Jel Naproksen 10.0 g Gliserin 7. stearil alkol ve beyaz vazelin bir kapsül içinde su banyosu üzerinde 70°C'ye kadar ısıtılır (I).0 g ArıtılmıĢ su y.11. bu kanĢıma yaklaĢık 50 mi kadar su ilave edilerek homojenize edilir.m.15 112 Hazırlama: Eritme yöntemi kullanarak büyük çaplı merhem imalatı yapılacaktır.0 g * naproksene eĢdeğer miktarda naproksen sodyum kullanılır.0 g Trietanolamin 3.12. Gerekli ağırlığa su ile tamamlanır. Daha sonra trietanolamin suda çözülür ve karbopollü kanĢıma damla damla ilave edilir.0 g Sodyum lauril sülfat 1. arıtılmıĢ suyun üçte birine sodyum lauril sülfat. Merhemlerin Endüstriyel Ġmalatı Setil alkol 5.0 g Beyaz vazelin 20. Metil paraben % 0. Naproksen sodyum gerekli suda çözüldükten sonra yukarıdaki karıĢıma eklenir. propilen glikol ilave ederek su banyosu . JelleĢme tamamlanıncaya kadar kanĢtınlır. Bu preparat ne amaçla kullanılır? 2.5 g Ġzopropil alkol 20. Hazırlama: Karbopol 934 ve gliserin karıĢtırılır.m.0 g Propilen glikol 8. Sorular: 1. Hazırlanan preparat ne tür bir j eldir? ÇalıĢma 12. Bir beherde.ÇalıĢma 12.0 g Stearil alkol 5. 100.

5 Trietanolamin 0.0 Setil alkol 0. Önce yağlı faz su banyosu üzerinden alınarak (I karıĢımı) planet karıĢtırıcıya dökülür ve karıĢtırıcı çalıĢtırılır.19.üzerinde aynı sıcaklıkta (70°C) ısıtılır (II).13. tüpün içinde hava kalmamasıdır).18.14.0 113 ÇalıĢma 12. Cool tar and salicylic acid ointment (BP 1999) ÇalıĢma 12. ÇöktürülmüĢ kükürt ig Ġhtiyol ig Ardıç katranı 10 g Lanolin 10 g Vazelin 10 g ÇalıĢma 12. Hazırlanan merhem kitlesi merhem doldurma aletine boĢaltılır. 28th) .0 Stearik asit 5. Bulduğunuz tablo sonuçlanna göre kiĢisel yorumunuzu belirtiniz.0 ArıtılmıĢ su 86. Sulu faz (II ve III karıĢımları bir araya getirildikten sonra) kanĢtıncı devamlı çalıĢırken planet karıĢtıncıdaki yağlı fazın üzerine ilave edilir.5 Gliserin 7.6 g 60. Geri kalan suda metil paraben çözülüp bu da 70°C'ye ısıtılır (III). Soğuyuncaya kadar karıĢtırma iĢlemine devam edilir.20. ÇalıĢma 12.6 g 3. KanĢımın sıcaklığı 40°C'ye kadar soğuyunca parfüm ilave edilip karıĢtırmaya devam edilir. Doldurma iĢleminden sonra tüpler kapatılır. Tüpler (kapakları kapatılmıĢ olarak) tekrar tartılır (merhemler doldurulurken dikkat edilecek nokta. Her bir tüpteki merhem içeriğini gram olarak bir çizelge haline getiriniz. Bizmut gallat Vazelin Lanolin ArıtılmıĢ su 4g 10 g 25 g 25 g ÇalıĢma 12. fVhite ointment (USP 27-NF22) ÇalıĢma 12. standart sapmasını ve her bir tüpteki miktann ortalamadan % sapmasını hesaplayın. Sodyum aljinat 1. KarıĢtırma iĢlemi planet karıĢtırıcıda gerçekleĢtirilir. Merhem tüpleri boĢ ve kapaklan kapalı iken tek tek numaralanıp tartılır. Daha sonra merhem doldurma aleti her bir merhem tüpüne 20g merhem doldurulacak Ģekilde ayarlanır ve hazırlanan merhem tüplere doldurulur. Salisilik asit ÇöktürülmüĢ kükürt Kayın ağacı katranı Kold krem 1. bir tablo halinde gösterin.0 g ÇalıĢma 12.NF 22) ÇalıĢma 12. Sulphur ointment (USP 27 . Aluminium subacetate ointment (Martindale.17.16. Doldurduğunuz tüplerdeki ortalama merhem miktannı.15.8 g 3.

21. antiromatizmal ve analzejik etkin maddeleri içeren supozituvarlar ile sağlanabilir.23. Cetrimide emulsifying ointment (BP 1999) 114 ÇalıĢma 12. SUPOZITUVARLAR ġekilleri. Sistemik etki ise.22. Resorcinol-sulfur paste (Martindale. antiastmatik.Ağız yolu ile hastaya ilaç verilemediği durumlar • • • • ameliyat sonrası mide-barsak rahatsızlıkları bebek/yaĢlı hastalar hastanın mental bozukluğu olması 2. Supozituvarlar hem lokal hem de sistemik etki oluĢturmak amacıyla kullanılır. Rektal yol ile supozituvar uygulamanın tercih edilme nedenleri: 1. Burrow's paste (Martindale. Örneğin lokal etki için hemoroidde ağrı ve irritasyonun giderilmesinde uygulanabildikleri gibi astrenjan.1-40 gibi geniĢ bir aralıkta olabilir. hacimleri ve kıvamları rektal uygulamaya uygun katı tek dozluk preparatlardır. Bunların etkin madde içerikleri % 0. 28"') 115 13. .Oral uygulamanın etkin madde açısından uygun olmadığı durumlar • • • etkin maddenin mide-barsak kanalının pH'smda stabil olmaması etkin maddenin mide-barsak kanalında enzimatik bozunmaya uğraması etkin maddenin karaciğerden ilk geçiĢ etkisine uğraması Supozituvarlar değiĢik Ģekil (konik veya torpido) ve büyüklüklerde (genellikle 1-4 g) hazırlanabilirler. lokal anestezik.24. Cetrimide cream (BP 1999) ÇalıĢma 12. Lokal enfeksiyonların tedavisinde vajinal uygulanan bu tip preparatlar da vardır.ÇalıĢma 12. antiseptik. 28*) ÇalıĢma 12. damar geniĢletici ve antienflamatuvar etkili etkin maddelerin supozituvarlan ile lokal etki elde edilmesi de mümkündür.

Kakao yağı ile çalıĢırken. 1. Kakao yağı ile çalıĢırken sıcaklık 35°C'nin üzerine çıkarsa stabil olmayan a. Sıcaklık etkisiyle fiziksel özelliklerini değiĢtirebilen bir sıvağdır. Ġdeal bir supozituvar sıvağmm taĢıması gereken özellikler: • • • • 116 • • • • • Erime noktası ile donma noktası arasındaki fark fazla olmamalıdır Çabuk bozunmamalı. fakat kalıplara yapıĢmamahdır Eritme yöntemi veya basınçla Ģekil verme yöntemi kullanılarak üretime elveriĢli olmalıdır Preparatın saklanması/kullanılması sırasında Ģekli bozulmamalıdır Vücut sıvılarında erimeli/dağılmalıdır Mukozaya nüfuz etmeli/temas yeteneği fazla olmalıdır Ġrritan/toksik olmamalıdır Etkin maddeler ile geçimli olmalıdır Supozituvar sıvağları 4 grupta incelenir. Suda çözünen ve su ile karıĢabilen sıvağlar 1. p1 ve y polimorfları oluĢur. Sentetik ve yarı sentetik sıvağlar 3. Yağlı Sıvağlar Kakao Yağı: Doğal bir maddedir. uzun süre stabil kalmalıdır Oda sıcaklığında kolayca kalıplara dökülebilmeli.1. Ġyonize olmayan yüzey aktif maddeler 4. • Sıcaklığın devamlı kontrol edilmesi ve 35°C'i aĢmaması. Supozituvar Sıvağları Etkin madde uygun bir sıvağ içinde hazırlanır. .13. Yağlı sıvağlar 2. p polimorfu en dayanıklı ve erime noktası en yüksek olan Ģeklidir ve bu polimorfu içeren supozituvarın katılaĢması ancak 15°C civarında olmaktadır.

1-0. ayrılan katı kısmın ilave edilerek supozituvarın hazırlanması gerekmektedir.. Eğer etkin maddenin yoğunluğu sıvağın yoğunluğuna eĢitse.)+(f2..• Daha yüksek sıcaklıklarda çalıĢılması durumunda sıvağm bir kısmının (-1/3) ayrılması ve diğer kısmı eritildikten sonra. Erime derecesini düĢüren maddeler ile çalıĢılırken formüle erime derecesinin düĢmesini engellemek için sıvağın % 20'i kadar balık nefsi veya % 4'ü kadar balmumu ilave edilebilir. süspansiyon/emülsiyon haline getirmek gerekir. Burada aĢağıdaki formül kullanılır: M = S .1. 117 Supozituvarlarm hazırlanması sırasında amaç. 1 g etkin maddenin yerini tutan supozituvar sıvağmın miktarına veya 1 g sıvağın yerini tutan etkin maddenin miktarına "yer tutma değeri (f) veya deplasman faktörü" denir. Gerekli sıvağ miktarının hesaplanması Supozituvann hazırlanabilmesi için etkin maddenin supozituvar sıvağı içerisinde ne kadar yer kapladığının bilinmesi gerekir. Bu iĢleme "aĢılama" adı verilir.2.+(fn-gn)] M : Gerekli sıvağın miktarı (g) S : Sadece sıvağ ile hazırlanan boĢ kalıp ağırlığı (g) f : Yer tutma değeri g : Formüldeki etkin madde miktarı (g) Örnek 13. araĢit yağı gibi sıvı yağlar (genellikle % 0. Bu durum her etkin maddenin kendi yoğunluğuna bağlı olarak değiĢir.. Yer tutma değeri ile gerekli sıvağ miktarının hesaplanması: Reçete için gerekli sıvağın hesaplanması yer tutma değeri ile yapılır.5) ilave edilmelidir. 13.. Rx . Etkin maddenin yoğunluğu sıvağın yoğunluğundan farklı ise o zaman etkin maddenin o sıvağ için ne kadar yer kapladığının hesaplanması gerekir... etkin maddeyi sıvağ içerisinde çok ince ve homojen bir Ģekilde dağıtmaktır. Yer tutma değeri çözünmeyen maddelere uygulanır ve pratikte hesaplanmıĢ olarak liste halinde çeĢitli maddeler için verilmiĢtir.... Buna karĢılık erime derecesini yükselten maddeler ile çalıĢırken formüle uygun miktarda susam yağı. supozituvar içerisindeki etkin madde eĢit ağırlıktaki sıvağm hacmini kaplayacaktır. Etkin madde suda çözünmüyor ise. Kakao yağı ile çalıĢırken dikkat edilmesi gereken diğer bir konu da bazı maddelerin sıvağm erime derecesini düĢürmesi ya da yükseltmesidir.g.g2)+.[(f.1.

YaklaĢık 1/3 kadarı ayrılır.6 g) ilave edilir ve homojen oluncaya kadar karıĢtırılır. Uygun Ģekilde ambalajlanıp etiketlenir.92 g) tartılır. Prokainf=0.6) M = 1.8 g olsun.8-(0. Bu karıĢıma prokain (3. 3. dondurulur ve kalıptan çıkarılarak tartılır.8 M = S-(f.32 g 1 supozituvar için gereken kakao yağı miktarı Reçetede istenilen supozituvar sayısından 1 fazlası üzerinden hesap yapılır. Örneğin bu değer 1. Supozituvarlarda Yapılan Kontroller 1.g) M =1.92 g Supozituvarın hazırlanması: Bunun için hesaplanan miktar kakao yağı (7. Yani reçetede 5 supozituvar istendiğine göre 6 supozituvar için hesap yapılır. Daha sonra su banyosundan alınarak üzerine katı haldeki kakao yağı ilave edilir ve karıĢtırarak eritilir.I. No:V 120 0. Donduktan sonra üzerinde kalan fazlalıklar sıyrılarak alındıktan sonra kalıplar açılıp supozituvarlar çıkartılır.6 g y.m. Buna boĢ kalıp ağırlığı denir.3.Prokain Kakao yağı P.6x6 = 3. 13. Erime süresinin saptanması Dağılma süresinin saptanması Kırılma ve mekanik dayanıklılık kontrolü in vitro etkin madde çıkıĢ testi Etkin madde içeriği . geri kalanı 35°C'i geçmeyecek Ģekilde su banyosu üzerinde ısıtılarak eritilir. 2. Buna göre formül: prokain kakao yağı 0. Kakao yağı ile sadece sıvağdan oluĢan bir supozituvar hazırlanır. Supp.32x6 = 7. 5. 4.8x0.6 g 1. Elde edilen kütle daha önceden sıvı parafin ile yağlanmıĢ olan supozituvar kalıplarına donmaya yakınken karıĢtırılarak dökülür ve donmaya bırakılır.

Supozituvarlann Endüstriyel Ġmalatı Sodyum salisilat WitepsolH15 0. Genellikle yarım saat içinde erimeli ve dağılmalıdır.71'dir. Ġki faz süzülerek ayrılır. Tekrar 50 mi arıtılmıĢ suyla karıĢtırılır. Supozituvarm tamamının eridiği veya dağılarak alet sepetli ise sepetin altına veya üstüne geçtiği zaman ölçülür. 2. Aspirinin Witepsol H15'e göre yer tutma değeri 0. Etkin maddenin ve sıvağm yoğunluğu verildiğinde yer tutma değerinin nasıl hesaplandığını gösteriniz. Hazırlanan supozituvarlardan 5 tanesi bir beherde su banyosunda eritilir. 7. 121 Ağırlık sapması pH kontrolü kalıba karıĢtırarak dökülür.200 g y. Donduktan sonra kalıbın üzerindeki fazlalıklar bir spatül yardımı ile kazınır. Sorular: 1 . NOT: 4 supozituvarlık kütle ile çalıĢılır. Bu formüle göre hazırlanan supozituvarlar üzerinde aĢağıdaki kontroller gerçekleĢtirilecektir. Bu supozituvar hangi amaçla kullanılır? 4. Uygun Ģekilde ambalajlanıp etiketlenir.Deneysel olarak parasetamolün yer tutma değerini hesaplayın ve nasıl yaptığınızı yazınız. Kalıp açılıp supozituvarlar çıkarılır. Tamamen eridikten sonra 50 mi arıtılmıĢ suyla karıĢtırılır.4. 3. 3. 2. ÇalıĢma 13.6. Diğer etkin maddeler için referans kitaplarda verilen kendi monografmdaki analiz yöntemleri kullanılmalıdır. Kalan sıvağ tekrar eritilir. Kullandığınız sıvağın yapısını yazınız. Etkin madde miktar tayini: Burada örnek olarak sodyum salisilat için etkin madde tayininin nasıl yapıldığı anlatılacaktır. GörünüĢ: Supozituvarlar boyuna kesilip incelendiklerinde iç ve dıĢ yüzeyleri tek biçim olmalıdır. Erime-dağılma (EP 4): ÇeĢitli aletlerle 37°C'lik su banyosunda tayin edilir. 1.m. Sıvağ . Üstteki yağlı tabaka donuncaya kadar buzdolabında bekletilir.

Bu süzüntüden 2 mi alınıp antılmıĢ suyla 100 ml'ye tamamlanır. Sodyum salisilat WitepsolH15 200 mg y. içine supozituvarın yerleĢtirildiği bir bölme ve bu bölmedeki suyun dolaĢımını sağlayan termostatlı su banyosundan oluĢur. Acetarsol WitepsolH15 ÇalıĢma 13.124 kısmı donunca alttaki sulu tabaka ilk süzüntünün üzerine süzülür. çözeltinin absorbans değeri kalorimetrede 510 nm'de okunur.7.0 g 0. 4.5. tüm ağırlıkların toplamı alınır. Kopma 40 s'den sonra meydana gelmiĢse diskin tüm ağırlığı toplam ağırlığa katılır. Bu amaçla supozituvarlann kırılma noktasını saptayan alet kullanılacaktır. 2.00 g . Benzokain 5. Rektuma konurken yapılacak basınca dayanıklı olup olmadığının anlaĢılması bakımından ve ambalajlama sırasındaki kayıp bakımından önemlidir. Eldeki kalibrasyon doğrusu yardımıyla sodyum salisilatın miktarını hesaplanır. Alet istenen test sıcaklığına ayarlanır. 125 ÇalıĢma 13. Supozituvarlar en az 24 saat test sıcaklığında bekletilmelidir. NOT: Eğer supozituvar ilk 600 g'lık boĢ ağırlık ile kınlıyorsa. Formül 1 supozituvar içindir. toplam ağırlığa eklenmez.6.m. Birer dakika ara ile 200 g ağırlığındaki diskler ilave edilir. Kırılma ve mekanik dayanıklılık kontrolü: Supozituvar Ģeklini almıĢ sıvağın belirli sıcaklıkta üzerine konan ağırlıklara dayanması ile ölçülür.m. ÇalıĢma 13. son konan diskin yarı ağırlığı toplama katılır (100 g).25 g y. Bu çözeltiden 9 mi alınıp üzerine 1 mi % 10'luk FeCl3 çözeltisi ilave edilip. Son ilave edilen disk konulduktan ilk 20 s sonra kopma olmuĢsa. Bulunan konsantrasyon değeri (x) mg/1 veya ug/ml cinsindendir. Önceden bekletilen supozituvarlar test bölmesine sivri kısmı yukarı gelecek Ģekilde yerleĢtirilir. Bölmenin kapağı kapatılır. Bulunan etkin madde miktarı istenen miktardan ±% 10'dan fazla sapma göstermemelidir. Alet. kullanılamayacak kadar yumuĢaktır. Kopma olayı 20-40 s arasında olmuĢsa. Deneyin yapıldığı sıcaklık 25°C'dir. Supozituvar kınlana kadar bu iĢleme devam edilir (aletin boĢ ağırlığı 600 g'dır). Eğer supozituvara ilave edilen diskler ile kınlmıĢsa.

m.11. ÇalıĢma 13.m.9.0 mi y.m.0 g (BaĢka uygun sıvağ da kullanılabilir) ÇalıĢma 13.Nord.10. BileĢik Benzokain Supozituvarı (P.1 g 0. Ġndometazin 25 mg 200 mg 60 mg 60 mg 120 mg y. Bizmut Subgallat-Rezorsin Supozituvan (Martindale 28th) Compound Bismuth and Resorcin Supp. ÇalıĢma 13.12. 100.) Suppositoria Benzocaini Composito Benzokain 200 mg Çinko oksit 500 mg Peru balsamı 100 mg Bizmut oksigallat 200 mg Kakao yağı y.m.8.2 g 5. Bebekler için Kloral Supozıtuvar (NF 1955) Supp. ÇalıĢma 13. Chloral for Infants Kloralhıdrat 60 mg Kakao yağı y. . Bizmut subgallat Hintyağı Rezorsin ' Çinko oksit Kakao yağı 126 ÇalıĢma 13.Adrenalin Borik asit ArıtılmıĢ su Kakao yağı 0.m. PEG400:PEG 4000 (1:1) y.

Henüz sıcak iken sıvı parafın ile yağlanmıĢ kalıba dökülür. Üzerine hesaplı miktar gliserinin 2/3'ü ilave edilir ve su banyosu üzerinde kanĢtınlarak ısıtılır. Ovüllerin küre Ģeklinde olanlarına globül (bol) adı verilmektedir. Ġhtiyol ovülü (Martindale 28*) Ichtammol Pessaries ihtiyol 5g Jelatin 7g Gliserin 60 g ArıtılmıĢ su 28 g Hazırlama: Bir kapsülde jelatin hesaplı miktar su ile ıslatılarak iyice ĢiĢene kadar bekletilir. Donduktan sonra üzeri bir jilet yardımıyla kesilir ve kalıptan çıkanlır. T.002 g Ovüller. OVÜLLER 0. Kalıba dökülür donduktan sonra çıkanlıp tartılır ve böylece övül kalıbının sıvağ ağırlığı bulunur. Geri kalan gliserin ile ihtiyol bir saat camında homojenize edilir ve önceki kanĢıma katılarak karıĢtmlır. Bunun yanısıra kakao yağı. supozituvarlar gibi etkin madde ve sıvağdan oluĢan ve vajinaya uygulanan oval veya küre Ģeklindeki preparatlardır. Witepsol.Ġzoprenalin sülfat Sodyum metabisülfıt WitepsolH15 y. Bu grup preparatlann ortalama ağırlıkları 5 g'dır. 2.010 g 0. Bu ilaç Ģeklinde sıvağı hangi maddeler oluĢturuyor? 4k 10 k 2k .1. 128 Sorular: 1. NOT: Önce yukandaki oranda 5 g'lık bir kütle hazırlanır. Övül sıvağı olarak genellikle jelatin-gliserin-su sıvağı kullanılır. Bu ağırlık esas alınarak ve kayıplar gözönünde bulundurularak gerekenden bir fazla övül üzerinden hesaplamalar yapılır.F. polietilen glikollerin de kullanımı vardır.m. 1974'de verilmiĢ olan jelatin-gliserin-su sıvağı Ģu Ģekildedir: Jelatin Su Gliserin ÇalıĢma 14. Hafifçe yağlanmıĢ kağıda sanlır.000 g 127 14.

Soğuyuncaya kadar karıĢtırmaya devam edip. 125 g 120 g 560 g Boraks 190 mi 5g . su banyosunda eritilir ve 70-75°C'ye kadar ısıtılır.2. ÇalıĢma 16. Üzerine sıvı parafin ilave edip. gliserin 7 g. 70-75°C'ye kadar ısıtılır.1. Küçük bir behere alınan boraks arıtılmıĢ suda çözülüp o da su banyosunda. Laktik asit / ââ 0 02 g Asetik asit/ Jelatin-gliserin sıvağı y. bir kapsüle alınır.m. su 24 g) 129 kremleri de bu gruptadır. su 3 k) ÇalıĢma 14. Bu ilaç Ģekli ne amaçla kullanılır? 3. Formülde yer alan her bir maddenin görevini açıklayınız. Borik asit 0. kutusuna konulur. Bu çözelti yağ fazı üzerine azar azar ve hızla karıĢtırarak ilave edilir. (Sıvağ: jelatin 10 g. Ġhtiyolün diğer isimleri nelerdir? ÇalıĢma 14. Formülasyonlarda yer alan okluzif (örtücü) ve emoliyan (yumuĢatıcı) maddeler sayesinde yumuĢak bir cilt sağlanabilir.125 g Jelatin-gliserin sıvağı y.2. Kold Krem Cold Cream Unguentum Leniens Balık nefsi Beyaz balmumu Sıvı parafın ArıtılmıĢ su Hazırlama: Balık nefsi ve balmumu küçük parçalara ayrılıp. 2. gliserin 12.3. Sorular: 1. (Sıvağ: jelatin 3 k. Uygun Ģekilde etiketlenip teslim edilir.m.5 k. Bu formüldeki maddelerin Latince isimlerini yazınız.

9 Metil paraben 0. sıcaklık 40°C civarına inene kadar karıĢtırmaya devam edilir. nemlendirici krem ve losyonlar Çoğunlukla y/s tipi emülsiyon tarzında hazırlanırlar. 133 ÇalıĢma 16. Kold krem ne tip bir merhem sıvağıdır? Hangi amaçla kullanılır? 4. SabunlaĢma tamamlanıncaya kadar karıĢtırılıp kapsül su banyosundan alınır. iyice karıĢtırılır.0 Boraks 0. Bentonit 10 mi kadar suda ĢiĢirilir.3. DıĢ fazlarının su olması nedeniyle formüllerinde bir nemlendirici (hümektan) madde bulunur. Stearik asit 15 . Temizleyen Krem Cleansing Cream Balmumu 13.Vanishing krem. Bu kremin emülsiyon tipi nedir? 2. uygun Ģekilde etiketlenip teslim edilir.0 Hazırlama: Balmumu ve sıvı vazelin bir kapsülde su banyosu üzerinde eritilip 70-75°C'ye kadar ısıtılır. Bu hazır ilaç Ģekline kold krem adı neden verilmiĢtir? 5. Bu preparatın emülgatörü nedir? Nasıl oluĢur? 132 ÇalıĢma 16. Geri kalan suda metil paraben ve boraks su banyosu üzerinde çözülür. Sorular: 1. Temizleme yeteneği nereden ileri gelir? b. Genellikle stearat kremleri Ģeklindedirler.0 Bentonit 1.0 Sıvı vazelin 50. Üzerine ĢiĢmiĢ haldeki bentonit ilave edilir.m ArıtılmıĢ su 34. Deriden hemen emilip yok olan ve deride yağlı his bırakmayan kremlerdir. kreme ilave edilir.2. Su banyosu üzerinde sulu faz yağlı faza karıĢtırılarak ilave edilir.1 Alkol 1. Kabına konulur.0 Parfüm y. Bu karıĢım iyice karıĢtırılarak su banyosunda 70-75°C ye kadar ısıtılır.6. Parfüm alkolde çözülüp.

Balmumu Boraks Balık nefsi Susam yağı 12.Lanolin Balmumu Sıvı parafin PEG-40 stearat Sorbitol Parfüm Koruyucu ArıtılmıĢ su Sorular: 4 2 23 5 12 y.0 g ÇalıĢma 16.0 g Parfüm y.5 g Lanolin 2.5 ve 16.m. ArıtılmıĢ su 33. 1.0 0.m. 100.m. Koruyucu y.8.6'daki preparatlarm emülsiyon tipleri nedir? Deneysel olarak nasıl saptarsınız? ÇalıĢma 16.0 Sıvı parafın 50. y.2 136 ÇalıĢma 16. ÇalıĢma 16.0 .0 Boraks 0.0 g Setil alkol 2.m.m.8 Parfüm y.5 g Ġsopropil miristat 3.m. Setrimonyum bromür 1.5 12.9.5 40. y.0 g Gliserin 8.m.7. Balmumu 16. Koruyucu y.m. ArıtılmıĢ su y.

40 .m.0 Parfüm y.10.0 Setil alkol 1.6 Katı parafin 5.40 2.0 Balık nefsi 1. y.0 Bentonit 2. Koruyucu y. 2.90 0.0 Sodyum setil sülfat 3.12. ArıtılmıĢ su 35.5 10.m ArıtılmıĢ su y.11.0 Setil alkol 3.0 ÇalıĢma 16.5 Gliseril stearat 1. Sıvı parafin 52. Sıvı parafin 20.4 Parfüm y.Parfüm y.0 y.m.5 0. y.0 Sodyum lauril sülfat 0.m ArıtılmıĢ su 23.0 Vazelin 8.50 0.13.m.0 Balmumu 5.5 Pudra baz ve renklendirici 8.40 2. Stearik asit Lanolin Sorbitan oleat Polisorbat 60 Sorbitol Parfüm Koruyucu ArıtılmıĢ su ÇalıĢma 16.m.0 0.m Koruyucu y.m.m 137 ÇalıĢma 16. Sıvı parafin Ġzopropil miristat Stearik asit Lanolin Setil alkol 7.5 0.m Koruyucu y.0 ÇalıĢma 16.

ArıtılmıĢ su 84. Co. Bu karıĢım 30°C civarına soğutulur ve .m.7-16. ÇalıĢma 16. Antiperspiran ve deodoran preparatlar.95 Propilen glikol 4. Alüminyum klorhidrat çözeltisi ilave edilir.) 40.80 Setil piridinyum klorür 0.2.45 Sorular: 1. Parfüm y. deodoranlar ise vücut kokularını önleyen preparatlardır. Natrosol tamamen hidrate oluncaya kadar iyice karıĢtırılır. Koruyucu y.00 Natrosol 250 H* 0.14.m. 16.00 Trietanolamin 0. Deodoran formülasyonlannda yer alan antimikrobik maddeler bu 138 parçalanmayı önledikleri için hem vücudun normal bir fonksiyonu olan terlemeyi engellemezler hem de istenmeyen vücut kokularının oluĢmasını önlerler.13 de hazırladığınız her bir kremin emülsiyon tipini ve ne amaçla kullanılacağını yazınız.) Hazırlama: Deiyonize su 70-75°C'ye ısıtılır. Antiperspiran ve Deodoranlar Antiperspiran preparatlar terlemeyi.50 * Hidroksietil selüloz (Hercules Powder.Gliseril stearat 1. bilyeli ĢiĢe (roll-on) veya yarı katı formda hazırlanabilirler. Ter vücut yüzeyine salgılandığı zaman epidermis florasında bulunan bakteriler tarafından parçalanır ve hoĢa gitmeyen koku oluĢur.05 Parfüm 0.00 Triklosan 0.00 Alkol (% 99 h/h) 25. Deiyonize su 29. aerosol. ÇalıĢma 16.10 Propilen glikol 4. çubuk (stick).m.40 Alüminyum klorhidrat (% 50 çöz. propilen glikol içinde disperse edilir ve bu karıĢım iyice karıĢtırılarak deiyonize suya ilave edilir.20 Renk verici y. Natrosol.

Dudak Boyaları Yağlı bir sıvağ içerisinde süspansiyon halinde renk ve boya maddesi taĢıyan ve dudak üzerinde bir film tabakası bırakan preparatlardır. % Triklosan Propilen glikol Alkol (% 99 h/h) Parfüm Püskürtücü gaz 16. Triklosan ilave edilir ve bulanıklaĢan karıĢım 60-75 °C'ye ısıtılır.0 Triklosan 0.2 Parfüm 2.45 0.0 Ġzopropil miristat 5.05 2. triklosan ve parfüm bu karıĢıma iyice karıĢtırılarak ve yavaĢça ilave edilir. etil alkol. Ambalajına konulur.00 .16.alkol. propilen glikol ve izopropil miristat karıĢtırılır.0 Hazırlama: Oda sıcaklığında sodyum stearat.50 40. ÇalıĢma 16.3.00 57. Oda sıcaklığına inince parfüm ilave edilir.0 Etil alkol 74. ÇalıĢma 16. Balmumu Lanolin Parafın 30 10 8 0.8 Propilen glikol 10.15. uygun Ģekilde etiketlenip teslim edilir. KarıĢım sıcakken bulanıklık geçinceye kadar karıĢtırmaya devam 139 edilir. 5-8° C civarına karıĢtırılarak soğutulur ve kalıba dökülür. ÇalıĢma 16. Sodyum stearat 8.17.

Dudak boyalarında erime derecesi sınırlan ne kadar olmalıdır? 2. a) Bütün dudak boyası ağırlıkları sıfırdan sonra iki haneye kadar tartılır. lanolin ve sıvı vazelin bir kapsülde su banyosunda eritilir. Sorular: 1. e) Kalan rujlar kutuya konulur. Uygun Ģekilde etiketlenip teslim edilir. c) Kesilen rujdan biri diklemesine bir kapsüle konulur ve 50°C'lık etüve yerleĢtirilir. Bu karıĢım mum eriyiğine katılır.C. Hava kabarcığı oluĢturmadan yavaĢ yavaĢ tektür hale getirilir ve yavaĢça kalıba dökülür. Kalıba dökülen kütle oda sıcaklığında bir hafta bekletilir. Diğer tarafta bir saat camında da hint yağı ile boya maddesi iyice karıĢtırılır ve titandioksit ile tektür hale getirilir. b) Bir ruj ortadan diklemesine kesilip renk tektürlüğüne bakılır. 5. Kütlenin yukarıya kaydığı nokta. Ġki saat sonra bir beher içindeki suda ve 40-50°C 140 arasında erime derecesi tayin edilir. 4. Balmumu. 6.Hint yağı Sıvı vazelin Boya (D. Sizin formülünüzü yeterli sertlikte buluyor musunuz? ÇalıĢma 16. d) Supozituvar sertlik tayini aleti kullanılarak iki rujun sertlikleri tayin edilir. ErimiĢ kütleyi kalıba dökmeden iki tarafı açık kılcal bir boruya (erime noktası tayini kılcal borusu) bir cm yüksekliğinde çekilir ve buzdolabına konulur. .18. Bu derecede yumuĢayıp erimesi gözlenir. Bir dudak boyasındaki madde miktarları hesaplanır. 3.Ağırlık sapmaları ve güvenirlik sınırlan hesaplanır. Yukarıdaki formülden 5 g'lık bir kütle hazırlanıp bir kalıbın ağırlığı bulunur. 2. Kırmızı) Titandioksit Hazırlama: 45 3 1 3 1.21. erime derecesi olarak kabul edilir. parafın.

GüneĢ Preparatları GüneĢ ıĢınlanna karĢı hazırlanan kozmetik ürünler.0 g 2. GüneĢten koruyucu preparatlar emülsiyon.5 g 44.m 16. Ürünlerin temel amacı dalga boyu 290-350 nm arasındaki UVA ve UVB ıĢınlannm zararlı etkilerinden deriyi korumaktır. rahatlatıcı ve deriyi nemlendirici ürünler (After Sun) ile güneĢsiz bronzlaĢma (ġelf Tanning) ürünlerini kapsar. TraĢ Sonrası Losyonu After shave % Etil alkol Propilen glikol Parfüm Demineralize su ÇalıĢma 16.5 g 0.23.m Parfüm y. TraĢ Sonrası Losyonu After shave Alkol Sorbitol çözeltisi (%70) Mentol Borik asit Parfüm ArıtılmıĢ su 50. yağlı veya sulu jel.1 g 2. bronzlaĢtırıcı (Sun Tan) preparatlar.4. aerosol ve çubuk (stick) tarzında hazırlanabilir.0 g 0.Karnauba mumu 10 Balmumu 15 Lanolin 5 Setil alkol 5 Hint yağı 65 Boya y. güneĢ ıĢınlarının bronzlaĢtırıcı etkisini önleyen ürünler. güneĢ sonrası serinletici.24. 141 ÇalıĢma 16.9 g 60 3 1 36 .

59. 6. d) Supozituvar sertlik tayini aleti kullanılarak iki rujun sertlikleri tayin edilir.m.005 0. Kalıba dökülen kütle oda sıcaklığında bir hafta bekletilir.ÇalıĢma 16. Uygun Ģekilde etiketlenip teslim edilir. Karnauba mumu 10 Balmumu 15 Lanolin 5 Setil alkol 5 0.25. Dudak boyalarında erime derecesi sınırları ne kadar olmalıdır? 2.000 0.Ağırlık sapmaları ve güvenirlik sınırları hesaplanır. b) Bir ruj ortadan diklemesine kesilip renk tektürlüğüne bakılır. Kütlenin yukarıya kaydığı nokta. Sorular: 1. e) Kalan rujlar kutuya konulur.025 y. Antiseptik TraĢ Sonrası Losyonu After shave Hyamin 10-X (% 25)* Etil alkol Mentol Benzokain Parfüm ArıtılmıĢ su * Metil benzetonyum klorür 144 arasında erime derecesi tayin edilir. 5. a) Bütün dudak boyası ağırlıkları sıfırdan sonra iki haneye kadar tartılır.250 40. erime derecesi olarak kabul edilir.720 .18. Sizin formülünüzü yeterli sertlikte buluyor musunuz? ÇalıĢma 16. c) Kesilen rujdan biri diklemesine bir kapsüle konulur ve 50°C'hk etüve yerleĢtirilir. Bu derecede yumuĢayıp erimesi gözlenir.

141 ÇalıĢma 16. bronzlaĢtırıcı (Sun Tan) preparatlar. GüneĢten koruyucu preparatlar emülsiyon.9 g 60 3 1 36 . GüneĢ Preparatları GüneĢ ıĢınlarına karĢı hazırlanan kozmetik ürünler.Hint yağı Boya Parfüm 65 y.24. TraĢ Sonrası Losyonu After shave Etil alkol Propilen glikol Parfüm Demineralize su ÇalıĢma 16.25. rahatlatıcı ve deriyi nemlendirici ürünler (After Sun) ile güneĢsiz bronzlaĢma (ġelf Tanning) ürünlerini kapsar.0 g 2. güneĢ ıĢınlarının bronzlaĢtırıcı etkisini önleyen ürünler.4. TraĢ Sonrası Losyonu After shave Alkol Sorbitol çözeltisi (%70) Mentol Borik asit Parfüm ArıtılmıĢ su ÇalıĢma 16.1 g 2.250 50.5 g 0. Antiseptik TraĢ Sonrası Losyonu After shave Hyamin 10-X (% 25)* 0.5 g 44.m 16.m y.23.0 g 0. güneĢ sonrası serinletici. aerosol ve çubuk (stick) tarzında hazırlanabilir. Ürünlerin temel amacı dalga boyu 290-350 nm arasındaki UVA ve UVB ıĢınlarının zararlı etkilerinden deriyi korumaktır. yağlı veya sulu jel.

a) Bütün dudak boyası ağırlıkları sıfırdan sonra iki haneye kadar tartılır.m. c) Kesilen rujdan biri diklemesine bir kapsüle konulur ve 50°C'lık etüve yerleĢtirilir.18.025 y.m. GüneĢ Preparatları . erime derecesi olarak kabul edilir. d) Supozituvar sertlik tayini aleti kullanılarak iki rujun sertlikleri tayin edilir.4. Dudak boyalarında erime derecesi sınırlan ne kadar olmalıdır? 2.Ağırlık sapmaları ve güvenirlik sınırlan hesaplanır. b) Bir ruj ortadan diklemesine kesilip renk tektürlüğüne bakılır. 5. Kalıba dökülen kütle oda sıcaklığında bir hafta bekletilir. Karnauba mumu 10 Balmumu 15 Lanolin 5 Setil alkol 5 Hint yağı 65 Boya y. Kütlenin yukarıya kaydığı nokta.Etil alkol Mentol Benzokain Parfüm ArıtılmıĢ su * Metil benzetonyum klorür 144 40. e) Kalan rujlar kutuya konulur.000 0. 6. Sizin formülünüzü yeterli sertlikte buluyor musunuz? ÇalıĢma 16. Sorular: 1. Parfüm y. 16.720 arasında erime derecesi tayin edilir. Bu derecede yumuĢayıp erimesi gözlenir.m. 59. Uygun Ģekilde etiketlenip teslim edilir.005 0.

0 Ġzopropil miristat 2.m. Yukarıdaki formül ne tip bir emülsiyondur? 2. Ürünlerin temel amacı dalga boyu 290-350 nm arasındaki UVA ve UVB ıĢınlannın zararlı etkilerinden deriyi korumaktır.m Su fazı 1.0 ArıtılmıĢ su 77. aerosol ve çubuk (stick) tarzında hazırlanabilir. rahatlatıcı ve deriyi nemlendirici ürünler (After Sun) ile güneĢsiz bronzlaĢma (ġelf Tanning) ürünlerini kapsar.0 Oleil oleat 4. .2 Trietanolamin 1. y. GüneĢ Yağı Oktilmetoksi sinnamat Sıvı parafın Setil oktanoat Butilhidroksi toluen Parfüm 2 70 28 y. GüneĢ Losyonu Yağ fazı Oktilmetoksi sinnamat 3. güneĢ ıĢınlarının bronzlaĢtıncı etkisini önleyen ürünler. Formüldeki maddelerin görevi nedir? ÇalıĢma 16. güneĢ sonrası serinletici.0 Stearik asit 2.0 Karboksivinil polimer 0.0 Stearil alkol 1.20.3-butilen glikol 5. bronzlaĢtırıcı (Sun Tan) preparatlar.m Koruyucu y.m Parfüm y.0 Gliseril monostearat 2. GüneĢten koruyucu preparatlar emülsiyon. yağlı veya sulu jel.0 Vazelin 2.m.19. 141 ÇalıĢma 16.GüneĢ ıĢınlarına karĢı hazırlanan kozmetik ürünler.0 Vitamin E asetat y.8 Sorular: 1.

0 Ġzopropil palmitat 1. .0 Tween 60 2. traĢ sonrası cildin rahatlaması ve tahriĢlerin giderilmesi için).8 Stearil alkol 2.Sorular: 1. Bunlar. ÇalıĢma 16.4 * Sodyum lauril sülfat ÇalıĢma 16.0 Trietanolamin 1.0 Lanolin 2.5. TraĢ Öncesi Kremi Stearik asit 13.9 Sıvı parafın 2.0 Parfüm 0.0 Dupanol C* 1. ArıtılmıĢ su 43 143 ÇalıĢma 16.4 Span 60 1.m. TraĢ Sonrası Kremi Stearik asit 36 Hindistan cevizi yağı 9 Potasyum hidroksit 8 Sodyum hidroksit 1 Sorbitol çözeltisi (%70) 3 Koruyucu y.m. TraĢ Preparatlan TraĢ preparatlan temel olarak 3 grupta toplanabilir.21.5 ArıtılmıĢ su 72. • • TraĢ öncesi preparatlan (sakal ve yüz derisini traĢa hazırlamak için) TraĢ iĢleminde kullanılan preparatlar (traĢ sabunlan ve traĢ kremleri) • TraĢ sonrası preparatlar (after shave. Parfüm y.22.23. Formüldeki güneĢ filtresi hangi maddedir? 142 16.

9 g 60 3 1 36 . 0.24.5 g 44.0 g 2.5 g 0.1 g 2.250 40.0 g 0.m. 59.000 0.025 y.TraĢ Sonrası Losyonu After shave Etil alkol Propilen glikol Parfüm Demineralize su ÇalıĢma 16. TraĢ Sonrası Losyonu After shave Alkol Sorbitol çözeltisi (%70) Mentol Borik asit Parfüm ArıtılmıĢ su ÇalıĢma 16.25.720 50.26. Antiseptik TraĢ Sonrası Losyonu After shave % Hyamin 10-X (% 25)* Etil alkol Mentol Benzokain Parfüm ArıtılmıĢ su * Metil benzetonyum klorür 144 ÇalıĢma 16.005 0.

Depilatuvar Losyon Kalsiyum tiyoglikolat 5. Sorular: 1.Aerosol TraĢ Köpüğü Tnetanolamin stearat 8. Uygun Ģekilde etiketlenip teslim edilir.5 Hazırlama: Trietanolamin stearat.6 Boraks 0.27. Depilatu varlar Kıl dökücü preparatlardır. Boraks suda çözülüp 70-75°C'ye ısıtılır. çözelti.4 Kalsiyum hidroksit 6.6.5 Parfüm 0. Daha sonra boraks aynı sıcaklıktaki eriyiğin üzerine ilave edilir. Toz.m Krem baz* 67. SabunlaĢma tamamlanana kadar su banyosu üzerinde kanĢtınlmaya devam edilir. sodyum stearat ve potasyum stearat su banyosu üzerinde eritilip sıcaklığı 70-75°C'ye getirilir.6 Stronsiyum hidroksit 3.9 ArıtılmıĢ su 72. sıcaklığı 40°C'nin altına inince parfüm ilave edilir.7 Parfüm y. losyon. SabunlaĢma tamamlanınca su banyosunun üzerinden alınır.0 Sodyum stearat 1.2 * Krem baz 0/ Setil alkol 6 Brij 35** 1 . Püskürtücü gaz olarak ne kullanılabilir? 16. Aerosol tüpüne doldurulur ve aerosol kapatma cihazında tüpler kapatılır. 145 ÇalıĢma 16.0 ArıtılmıĢ su 17. krem veya jel tipi formülasyonlar halinde hazırlanabilirler. Bu formülün preparat Ģekli nedir? 2.0 Potasyum stearat 4.5 Püskürtücü gaz 12. Ġstenmeyen kıllan kimyasal olarak parçalayarak kopmalarını sağlarlar. Daha sonra bu tüpe aerosol dolum cihazında püskürtücü gaz doldurulur.

Daha sonra stronsiyum hidroksit ve suyun geri kalanı eklenir.4 10.0 17. Bu preparatın etki mekanizması nedir? Açıklayınız. Bu çözelti üzerine kalsiyum hidroksit yavaĢça ve karıĢtırılarak ilave edilir. 3. * ÇalıĢma 27'deki krem baz formülünü kullanınız.m. Formülde yer alan maddelerin görevlerini yazınız. Depilatuvar Losyon Kalsiyum tiyoglikolat Kalsiyum hidroksit Parfüm Krem baz* ArıtılmıĢ su 5. Uygun Ģekilde ambalajlanıp etiketlenir. Depilatuvar Krem Sodyum sülfür Kalsiyum hidroksit Kaolin Gliserin ArıtılmıĢ su 5 5 58 2 30 . Krem baz ve çözelti kısmı bir araya getirilip parfüm ilave edilir ve iyice karıĢtırılır.ArıtılmıĢ su 60 * * Polioksietilen lauril eter Hazırlama: Krem baz 70-75 °C de hazırlanır ve oda sıcaklığına kadar karıĢtırılarak soğutulur. 146 ÇalıĢma 16. Diğer tarafta suyun 2/3'üne kalsiyum tiyoglikolat ilave edilir ve iyice karıĢtırılır. 67.29.3 Preparatın sürüldükten bir süre sonra yıkanmasının gerekçesini açıklayınız. ÇalıĢma 16. Sorular: 1.4 y.28. 2.

50 g . 2g 35. krem.16.10 g y. sitrik asit ve sorbik asit çözülür. Ġyi bir Ģampuanın pH değeri hangi sınırlar arasında olmalıdır? Bunun önemi nedir? ÇalıĢma 16.00 mi y.m.m. 1. aerosol. Hazırladığınız Ģampuanın pH'smı ölçün.00 g 0. Bu çözelti önceki behere kanĢtırılarak ilave edilir ve hepsi sıcak su banyosunda tektür oluncaya kadar karıĢtırılır. Sıvı Berrak ġampuan Sodyum lauril eter sülfat (% 30) Sodyum klorür Sitrik asit Sorbik asit (veya formalin) Koruyucu Parfüm ArıtılmıĢ su *Kokonut dietanolamid Hazırlama: Darası alınmıĢ bir behere yüzey aktif maddeler tartılıp bir bagetle iyice karıĢtırılır. uygun Ģekilde etiketlenip teslim edilir. Sıvı berrak. Ambalajına konulur.00 g ComperlanKD* 2.m. Sorular: 1. Sıcak su ilave edilerek bütün kütle istenilen ağırlığa tamamlanır. sıvı mat. Formüldeki maddelerin görevleri nelerdir? 2.m. toz veya kuru Ģampuan formülleri hazırlanabilir. 100. Boya (FDC Yellow No:5) y.40 g 0. 147 ÇalıĢma 16. Diğer bir beherde 20 mi suda sodyum klorür.30.7. ġampuanlar Saç ve saçlı deriye zarar vermeden saçı temizleyen ve bakımını sağlayan ürünlerdir.31.m. Trietanolamin lauril sülfat (% 28) Renk maddesi 18 g Kokonut monoetanolamid y. y.

33.2 g .m.m.32.00 g Sodyum lauril eter sülfat (% 27-30) 20.0 g 9.60 g Sodyum klorür 1. ÇalıĢma 16. II eritilip sıcaklığı 70-75°C'ye getirilir ve üzerine aynı sıcaklıktaki sulu karıĢım karıĢtınlarak ilave edilir. 100.m. AntılmıĢ su y.m.60 g Susuz lanolin 0. Trietanolamin lauril sülfat (% 28) Trietanolamin oleat (% 50) Propilen glikol Oleil alkol AntılmıĢ su ÇalıĢma 16. KanĢım 40°C'ye kadar soğutulup parfüm eklenir.0 g 1.00 g Comperlan KD* 0. 100 g ÇalıĢma 16. Trietanolamin lauril sülfat (% 33) Kokonut monoetanolamid 45 g 2g 49.8 g 2.m.Parfüm ArıtılmıĢ su 148 y.34. Koruyucu y. Krem ġampuan I Sodyum lauril sülfat (% 90) 20. Parfüm y.m. y. Oda sıcaklığına gelince uygun Ģekilde ambalajlanıp etiketlenir.00 g *Kokonut dietanolamid Hazırlama: I ve III antılmıĢ suda çözülüp su banyosu üzerinde 70-75°C'ye kadar ısıtılır.00 g III Sodyum hidroksit 2.0 g 38.20 g II Stearik asit 4.12 g Renk maddesi y.

Ağız Bakım Preparatları Ağız mukozasına uygulanan kozmetik ürünler. diĢlerin periodontal hastalıklara ve diĢ çürüklerine karĢı korunmasıdır. plastizer karıĢtırılarak nitroselülozlu çözeltiye ilave edilir.00 .9.ArıtılmıĢ su 149 ÇalıĢma 16.m. * Toluen sülfonamid/formaldehit rezin (Satolite MS 80) ** Kafur veya dibutil ftalat Hazırlama: Etil asetat. 100 mi Tırnak Cilası Nail Varnish % Nitroselüloz Rezin* Plastizer** Alkol Etil asetat Butil asetat Toluen Boyar madde 10 10 5 5 20 15 35 y. 16. ağız kokularım giderici gargara ve spreyler ile diĢ bakım preparatlarıdır.40. 152 ÇalıĢma 16. Geri kalan çözücü karıĢımında rezin. Elde edilen çözelti filtre edildikten sonra ambalajına konulur. butil asetat ve toluen karıĢımının 3/4'ü ile nitroselüloz karıĢtırılarak çözeltisi hazırlanır. y. Boyar madde alkolde çözüldükten sonra hepsi bir araya getirilir.41. Ana hedefleri diĢlerin ve ağız içinin temizliğinin sağlanması. DiĢ Patı (Macunu) Dibazik kalsiyum fosfat dihidrat 45.00 Gliserin 15.m. ağız kokularının giderilmesi. ağız suları.00 Silika 2.

Ağız Suyu Timol 0.00 0. ÇalıĢma 16. sodyum karboksimetilselüloz. Sorular: 1.Sodyum karboksimetilselüloz Karragen Sodyum lauril sülfat Sodyum sakarin Tat verici Etil paraben ArıtılmıĢ su Hazırlama: 1. Formüldeki maddelerin görevleri nelerdir? ÇalıĢma 16.. tat verici ve etil paraben ilave edilerek homojen oluncaya kadar kanĢtınlır.50 0.42. . Daha sonra sodyum sakarin çözeltisi. Yan katı karıĢım tüplere doldurularak.00 g Tat verici y.10 y.01 35.m.R.G.00 mi NOT: Yukandaki çözelti % 5-20 arasında seyreltilerek kullanılır. *** Brookfıeld Engineering Laboratoties Stoughton.03 g Alkol 3. 100. ĠKA WERK-Stanfen Ġ.46. Bu kanĢıma dibazik kalsiyum fosfat. karragen ve arıtılmıĢ su vakumlu karıĢtırıcıda kanĢtınlır.A. 153 Emülgatör karıĢımı HLB değeri Sorbitan monooleat 4.30 1. ArıtılmıĢ su y. Breisgan B.m.m. Diğer tarafta gliserin. etiketlenir. U.00 g Sodyum bikarbonat 1-00 g Gliserin 10.S.3 Polisorbat 80 15.00 g Boraks 2. Mass.D.09 Sodyum sakarin bir miktar suda çözülür.0 ** Ultra-Turrax (nach Prof. 0.D.Willems) Janke und Kundel K. silika ve sodyum lauril sülfat karıĢtınlarak eklenir.

Bebek Yağı % Hafif sıvı parafin Ġzopropil miristat Zeytinyağı Silikon yağı Propil gallat Parfüm 156 ÇalıĢma 16. 35.00 0.00 64.90 5.5 0.15 0.50 1.15 0.Bebek Pudrası % Sterilize talk Benzalkonyum klorür Kaolin Parfüm ÇalıĢma 16.95 5. .00 2.00 5.00 1.10 4.m.00 0.00 25. 79.0 y.48.5 20.05 y.10 50. Bebek Kremi Hafif sıvı parafın Lanolin Setil alkol Arlacel 80 Tween 80 Sıvı silikon FĠ 10/1000 Propil paraben Metil paraben Parfüm ArıtılmıĢ su ÇalıĢma 16.m.47.49.

Öğütme iĢleminin etkinliği. Büyük miktardaki farmasötık materyallerin daha küçük parçacıklar haline getirilmelerinde genel olarak üç grup cihaz kullanılır: 1.15 ArıtılmıĢ su 64. Orta derecede öğüten öğütücüler (örneğin. paket. Geometrik seyreltme yöntemi ile tozlar havana eklenir ve ezilip karıĢtırılarak homojen hale getirilir.15 Trietanolamin 1.vurma. Bu değirmenler. halinde ambalajlanabilirler. dönen kesiciler.00 Susuz lanolin 2. disk ve çekiçli değirmenler gibi). sert jelatin kapsül. kesilme ve kopma sonucunda daha küçük partiküller haline gelirler.70 157 17. . Bu mekanizmalara bağlı olarak partiküller sırasıyla parçalanma. Tozlar.00 Zeytinyağı 12.kaydırma ve germe Ģeklinde farklı etki mekanizmalarına dayanan öğütücüler (değirmenler) ile yapılır. 2. kolloıd ve akıĢkan enerji değirmenleri gibi).00 Metil paraben 0.Bebek Losyonu Gliseril monostearat 12. dahilen veya haricen kullanılmak amacıyla hazırlanırlar ve kaĢe. sıkıĢtıran parçalayıcılar gibi).00 Ġzopropil miristat 1. sıkıĢtırma. kırılma. TOZLAR. sürtme . öğütme odası ve öğütülen ürünü toplama kabı olmak üzere üç temel kısımdan oluĢur. çubuklu. poĢet vb. çarpma . Renkli tozlar için cam havan.00 Parfüm 0. toplu.00 Stearik asit 4. toz edilmiĢ bir veya daha fazla katı maddenin homojen karıĢımından oluĢan farmasötık katı dozaj Ģekilleridir. Kaba öğüten parçalayıcılar (örneğin. Küçük çaptaki katı maddelerin toz edilmesinde ve homojen karıĢımlarının hazırlanmasında havan ve havan eli kullanılır. TOZ TEKNOLOJĠSĠ VE MĠKROMERĠTĠK Tozlar. Bu karıĢımdan her bir doz tartımla alınarak ambalaj kabına konur. Ġnce öğüten değirmenler (örneğin. beyaz tozlar için ise porselen havan kullanılır. Tozların renkli ve aĢındırıcı karakterdeki maddeler veya beyaz oluĢuna göre farklı havan seçilir. besleme hunisi. 3. çekiçli. öğütücünün tipine ve katı maddenin özelliğine bağlıdır. kıran. ġekil l'de değiĢik tipteki bazı öğütücüler Ģematik olarak gösterilmiĢtir.00 Sorbitol çözeltisi (% 70) 5. Katı maddelerin daha küçük partiküllü toz haline getirilmesi (öğütülmesi). ezen.

1. 21-46. emülsiyon.Tozların bir dozaj formu olarak kullanımı azalmakta ise de ince toz edilmiĢ katı materyallerin davranıĢ ve özellikleri eczacılıkta önemlidir. tablet. Farmasötik iĢlemlerde kullanılan dört tip öğütücünün Ģematik gösterimi. Tozlar iki önemli özelliğe sahiptir: Bunlardan birisi bireysel olarak partikülün Ģekli ve yüzey alanı. Philadelphia. akıĢ özellikleri. 159 17.. 1986]. Bu iki temel özelliğe dayanan ve bunlardan türetilmiĢ diğer önemli özellikleri ise porozite. Bıçaklar Elek ~\B -> Siklon U3 =— Hava Hava püskürtücü baĢlıklar Elek ġekil 17. (C)Çekiçli değirmen. (D)Dönen silindirli değirmen [Lachman. hem fiziksel 158 stabilite hem de terapötik etki açısından baĢarılı formülasyonlan ürün içinde ulaĢılmıĢ partikül büyüklüğüne bağlıdır. The Theory and Practice of Industrial Pharmacy. sıkıĢabilme / hacmini küçültebilme (konsolidasyon) ve basılabilme özellikleridir. (B)AkıĢkan enerji değirmeni. Süspansiyon. diğeri ise partiküllerin sayı veya ağırlık olarak yer aldığı büyüklük aralığı ve dolayısıyla toplam yüzey alanıdır. Toz ve GranüUerde Partikül Büyüklüğü ve Büyüklük Dağılımının Ġncelenmesi Partikül büyüklüğü ve büyüklük dağılımının tayini değiĢik yöntemler kullanılarak yapılabilir: • Elek yöntemi • Mikroskop yöntemi . Lea Febiger. L. Tozların özellikleri bireysel ve kümesel olarak incelenir.. kapsül ve toz farmasötik ilaç Ģekillerinin.1. Srd Ed. et al. (A)Kesici.

Bağlayıcı çözeltiyi içeren beher tekrar tartılarak harcanan bağlayıcı çözelti miktarı hesaplanır ve kaydedilir. 160 ÇalıĢma 17. Elde edilen hamur 1.2.1.6 mm gözenek çaplı elekten geçirilir. . Hava akımlı kurutma dolabında 40-50°C sıcaklıkta kurutulup 1.l'de elek yöntemi ve titreĢimle çalıĢan elek takımı (vibrasyonlu elek seti) kullanılacaktır. Elek analizinin Ģematik gösterimi. 6g 2g 92 g 70 g 30 g y.25mm Elek altı ġekil 17.2 mm gözenek çaplı elekten geçirilir. Elde edilen granül kütlesi tartılır (m) ve kaydedilir. Havandaki karıĢıma bağlayıcı çözeltiden damla damla eklenerek uygun kıvamda hamur haline gelene kadar karıĢtırılır.OOtnm 0. Elek çalkalayıcj (vibratör) l.50mm 0.75mm 0. I-Partikül Büyüklüğü ve Büyüklük Dağılımının Ġncelenmesi Granül formülü Patates niĢastası Laktoz Bağlayıcı çözelti Bağlayıcı çözelti Jelatin Gliserin Su Hazırlama: Laktoz ve niĢasta havanda iyice karıĢtırılır. Küçük bir behere 25 g kadar bağlayıcı çözelti konup tartılır ve tartım kaydedilir.• Sedimentasyon yöntemi • Coulter counter yöntemi • HIAC / Royco partikül sayacı yöntemi • Dar açılı lazer ıĢığı kırınımı yöntemi ÇalıĢma 17.m.

161 Mezürün vuruĢ hareketini sağlayan mekanizma ġekil 17. The Theory and Practice of Industrial Pharmacy. .. Eleklerin gözenek çaplan 1. ĠĢlem sonunda her bir elek üstünde kalan toz veya granül miktarı hassas olarak tartılır ve Tablo 17.3. 1. Toz hacminde küçülme olmayıncaya kadar vuruĢ iĢlemi yaptırarak yeni hacmini (Vv) okuyunuz ve sıkıĢtırılmıĢ dansitesini (pv) hesaplayınız. 10 dakika süre ile ve aralıklı olarak çalıĢtırılır. et al. Kapladığı hacmi okuyunuz (Vk).2.25 mm ve 1. Partikül büyüklüğünün küme dansitesi ve sıkıĢabilme üzerine etkisi.50 mm ve 0. 1. Tablo 17. 164 III. AĢağıdaki eĢitlikleri kullanarak Hausner indeksi (HI) ve % sıkıĢabilme (Carr Ġndeksi) değerlerini hesaplayınız: HI= % sıkıĢabilme= [ (pv .pk) / pv] x 100 III. Philadelphia.00 mm. 0. 3rdEd. IlI-Partikül Büvüklüğünün Küme Dansitesi Üzerine Etkisinin Ġncelenmesi III.00 mm'den küçük) granülleri iyice karıĢtırınız ve yukarıdaki iĢlemi tekrarlayarak küme hacmini (Vk). 21-46.25 mm. Elekler.2.3. en büyük gözeneklisi en üstte. yukarıdaki eĢitlikleri kullanarak HI ve % sıkıĢabilme değerlerini hesaplayınız. 0.2) kullanılır. Sonuçlarınızı aĢağıdaki tablo Ģeklinde gösteriniz. Toz veya granüllerin sıkıĢtırılmıĢ hacimlerinin tayini için kullanılan aletin Ģematik gösterimi [Lachman.Elek analizi: TitreĢimle çalıĢan elek takımı (ġekil 17. 1. L. Mezürdeki tozu tartıp küme dansitesini (pk) bulunuz. 1. Lea Febiger.00 mm'den büyük) granülleri iyice karıĢtırınız ve ortalama 10 mi tozu 10 ml'lik bir mezüre koyunuz.1'e kaydedilir.75 mm.00 mm'lik eleklerin üstündeki (1. vibratörünün yaklaĢık olarak 1 mm'lik titreĢim genliğinde.00 mm'lik eleğin altına geçen (1. en küçük gözeneklisi en altta yer alacak Ģekilde büyükten küçüğe doğru üstüste yerleĢtirilip vibratör üzerine konur. küme dansitesini (pk) ve sıkıĢtırılmıĢ dansitesini (pv) . 1986]. Hazırlanan granül veya toz karıĢımı en üstteki eleğe konup kapağı kapatılır ve cihaz.25 mm'dir.

1 ve çizdiğiniz grafiklerden. yığın açısı olarak tanımlanır (ġekil 17. partikül büyüklüğü açısından nasıl bir sonuç çıkardınız? 2. Küme dansitesi EP'ne göre ne Ģekilde saptanmaktadır? Yazınız. 5. 3. Kullandığınız bağlayıcı çözelti miktarının partikül büyüklüğü dağılımına etkisi olup olmadığım.00 mm'den büyük ve küçük olan tozların / granüllerin küme dansitelerini karĢılaĢtırınız..Toz / granül partikül büyüklüğü (mm) Küme Ağırlığı hacmi (g) (cm3) Küme SıkıĢtırılmıĢ VuruĢ dansitesi hacim Vv sayısı pk (g/cm3) (cm3) SıkıĢtırılmıĢ dansite pv (g/cm3) Hausner indeksi (HI) Sorular: 1. Hesapladığınız HI ve % sıkıĢabilme değerleri hakkında yorumunuz nedir? Yazınız. Birim zamanda akan toz miktarı ise akıĢ hızı olarak tanımlanır. Toz ve Granüllerde AkıĢ Özelliklerinin Ġncelenmesi Tozların akıĢ özelliklerinin incelenmesi. Farklı buldunuz ise nedenini açıklayınız. 4. 165 Kavvakita eĢitliği: V--V. ĠĢlemler sırasında kaybolan toz veya granül miktarını ve %'sini hesaplayınız. Tablo 17. Yığın Açısının ve AkıĢ Hızının Tayini Düz bir zemin üzerinde koni oluĢturmuĢ bir toz yığınının yan yüzeyi ile oturduğu düzlem arasındaki açı. yığın açısının ve akıĢ hızının tayini ile yapılabilir. Partikül büyüklüğü 1.4). diğer grubun kullandığı bağlayıcı çözelti miktarlarını ve partikül büyüklüğü dağılımını gözönüne alarak inceleyin ve vardığınız sonucu yazınız. abp o p v0 1 + bp ■pil ___________J____"P . Bu açının değeri tozun akıĢ özelliği hakkında bilgi verir.2. 6. 17.

kaĢeler birkaç saniye suya batırılır.75 0. dil üstüne koyulur ve su ile yutulur. Avrupa Farmakopesinde yer almaktadırlar ve hem Avrupa Birliği ülkelerinde. mayalanmamıĢ hamurdan yapılır.vp) / v0 'dır. Numaralarına göre aldıkları toz madde miktarı yaklaĢık olarak Ģöyledir: KaĢe No: Toz madde miktarı (yaklaĢık g olarak): 00 0 1 ÇalıĢma 18.00 . hem de ülkemizde kullanılmaları hala devam etmektedir. 168 18.C ab a Alman toz veya granül hacmi (boĢ mühreyi dolduracak hacim) v. Salisilik asit Fenasetin 22. Alınmadan önce. Günümüzde yerlerini jelatin kapsüllere bırakmalarına rağmen.75-1. KaĢeler büyüklüklerine göre numaralandırılırlar.1.2 g 0. Toz halindeki ilaçların lezzetini gizlemek ve bunların alınmasını kolaylaĢtırmak için ağız yoluyla kullanılırlar. 2 tanesinde ise ± %15'i geçmemelidir.50-0. Basılan tozun baĢlangıç porozitesi ile ilgili katsayı Basım (kompresyon) katsayısı olup sistemin elastik deformasyonu ile ilgilidir.25-0. KAġELER KaĢeler içinde bir veya daha çok etkin maddenin tek dozunu içeren sert bir kılıftan oluĢan katı preparatlardır. Doldurulmaları ağırlık esaslı olup. Alt ve üst kapaktan oluĢan kaĢe kılıfı genellikle pirinç unundan hazırlanmıĢ. doldurulmuĢ kaĢede ağırlık sapması 20 tanesinin 18'inde ± %10. p Cab P basıncının uygulanmasından sonraki tablet hacmi Hacim küçülmesi olup (v0.7 g 16.50 0.

01 g 0. uygun bir bağlayıcı ile etkin ve diğer yardımcı maddelerin karıĢtırılması ve Ģekillendirilmesi ile hazırlanan küre Ģeklinde preparatlardır. Pilül kütlesine. 1 Cachet No. PILÜLLER 3. No. Pilül formülasyonlarmda kullanılan yardımcı maddeleri aĢağıdaki gibi gruplayabilirız.3.02 g P. Helmitol Luminal Papaverin klorür P. Pilül sıvağları aĢağıda belirtilen özellikleri taĢımalıdır. Hazırlanan pilülün sindirim sisteminde çözünmesine veya dağılmasına imkan vermelidir.01 0.15 0.Kafein ÇalıĢma 18.02 g 0.01 Pilüller. Kütlenin iyi yoğurulabilmesine imkan vermeli.2 g Div. 100 Cach 0. 1 Cach. Pilüllerin hazırlandıktan sonra uzun süre Ģeklini korumasını sağlamalıdır.10 g 0.XV 170 19. . Aminopirin Kodein Papaverin klorür Luminal 169 ÇalıĢma 18. 0. yoğurabilecek Ģekilde kıvam veren sıvı katı veya yankatı özellikteki yardımcı maddelere pilül sıvağları denir. fazla yumuĢak ve yapıĢkan olmamalıdır. Pilülller etkin ve yardımcı madde olmak üzere baĢlıca iki kısımdan meydana gelir. X 0.2.10 g'dan az olmamalıdır. Ağırlıkları çoğunlukla 50-250 mg arasında değiĢir.

Ġlave edilen madde miktarı hiçbir zaman pilülün ağırlığının üst sınırından daha fazla arttırmamalıdır. Sıvağ ilavesine. lk su. Kalıp üzerinde hem yuvarlama. pilül tahtasının oyuklu. gliserin-su karıĢımı veya kitre zamkı çözeltisi ( lk kitre zamkı. hem de kesme yapılarak Ģekillendirilir. parçalar iki parmak arasında hafifçe sıkılarak küre Ģekli verilir. laktoz veya bolus alba Formülde yer alan etkin madde miktarı bir pilülün en az ağırlığı olan 0. laktoz vb. bal. 19. Etkin madde gerekli miktar bağlayıcı (beher pilül için yaklaĢık 0. Bu kütle havandan alınır.2. 19. bira mayası.02-0. Dolgu maddeleri kimyasal ve farmakolojik yönden inert olmalıdır. kuruması için bir süre havada veya desikatörde bekletilir. Tozlayıcı olarak niĢasta. Bir spatül yardımı ile kütleyi sık sık havan içinde toplamak faydalıdır Kütlenin bölünmesi: YoğurulmuĢ kütle. pilül tahtası üzerinde önce küre sonra silindir haline getirilir ve istenilen sayıya göre kesilir.05 g) ile karıĢtınlır. maddelerden yararlanılır. Pilüllerin yapıĢmasını önlemek için ambalaj kutusunun içine inert bir tozlayıcı madde konur. En son Ģekillendirme pilül tahtasının yuvarlama kısmında tek parmak ile yapılır. bolus alba vb.10 g'dan daha az ise uygun bir dolgu maddesi ile her pilül 0. Kütle istenilen pilül sayısına göre istenilen uzunluğa getirilip. Pilül Hazırlamada Dikkat Edilecek Hususlar . plastik bir hal alıncaya kadar devam edilir. Bunlar pilül ağırlığım 50-250 mg'a ayarlamak için kullanılırlar. niĢasta. niĢasta ve kaolendir.1. Formülde sıvı bir madde mevcutsa kütleye ilave edilir.Bağlayıcı maddeler (pilül sıvağları) : Jansiyan ekstresi. tamamen havandan alınır ve pilül Ģekillendirme ve bölme kalıbı yardımı ile düzgün bir silindir Ģekline getirilir. kaolen. Hazırlanan pilüller. Pilül Üretimi Pilül kütlesinin hazırlanması: Formüldeki maddelerin kristal halde olanları iyice toz edilir ve tozların hazırlanmasındaki düzene göre dikkatle ve homojen bir kütle elde edilecek Ģekilde karıĢtırılır. 7 k gliserin) Dolgu maddeleri: Laktoz. madeni kısmına yerleĢtirilir. Daha sonra sıvağ azar azar ve her ilaveden 171 sonra havan eli ile karıĢtırarak formüle eklenir. Örtücü maddeler: Likopod.10 g'a tamamlanır.Meydana gelen kütle havan eli ile çevirme sırasında havana yapıĢmadan çıkarılabiliyorsa kıvamı uygun demektir. havan içindeki kütle rahatça toplanıp yoğrulacak ve havan yüzeyine yapıĢmayacak. En çok kullanılan yardımcılar laktoz. Sonra kutuya konularak üzerine örtücü toz ilave edilir.

Kaplama.02 g Bağlayıcı (jansiyan ekstresi) y.No.0 g Potasyum karbonat 7.10 g Kodein 0. Bu amaçla ve pilülün özelliklerinin korunması. hazırlanan pilüllerin ağıza alındığı zaman ilk acı lezzeti hissettirmemek için de yapılabilir.7 g Meyan kökü usaresi 1. Hesapsız olarak veya göz kararı alınan takribi miktarlar pilül ağırlığını rastgele arttırabilir.K 1948) Pilulae Ferratae Blaudii KurutulmuĢ demir II sülfat 9.m P. Bu amaçla genellikle balsam.02 g Belladon ekstresi 0.01 g Luminal 0. reçine ve zamk yapısında maddeler kullanılır. Bağlayıcı olarak jansiyan ekstresi ilave edilerek kütle hazırlanır ve Ģekillendirilir. Kütleyi çok fazla yumuĢatacak sıvağ ilavesinden daima sakınılmalıdır. havan içinde iyice homojen olarak karıĢtırılmıĢ toz kütlesi üzerine azar azar ve karıĢtırarak ilave edilmelidir.XXI Hazırlama: Toz maddeler tartılır.3 g Gliserin 4.01 g Papaverin klorür 0. kaolen vb. Bağlayıcı maddeler. 172 ÇalıĢma 19.2. maddelerin miktarı daima hesaplanıp tartılır.0 g Formül 100 pilül içindir Hazırlama: .10 grama ayarlamak için formüle ilave edilen niĢasta.Dolgu maddesi olarak .0 g Magnesie kalsine 0. görünüĢünün düzeltilmesi için pilüller kaplanabilir. Blaud Hapları (T. Bazı maddeler pilül Ģeklinde hazırlanıp verildiğinde midede tahriĢ edici etki gösterir veya sindirim sıvısı içinde etkisiz hala geçer. Böylece bir defada gereğinden fazla sıvağ ilave edilmemiĢ olur. pil. Aminopirin 0.1. ÇalıĢma 19.0 g ġeker 3. laktoz.I. havanda geometrik seyreltme ile karıĢtırılır. bir pilül ağırlığını asgari değer olan 0.

Granülasyon iĢleminin sağladığı yararlar Ģunlardır: 0.015 g Bağlayıcı (excipient glycerine) y. Demir sülfat ve Ģeker ilave edilir. 15 dakikada bir karıĢtırılır. kuru agregatlar haline getirilmesidir. 7 k gliserin ve 2 k su karıĢımından oluĢmaktadır. Kodein Dionin Luminal 0.YeĢilimsi renk oluĢuncaya kadar karıĢtırılır. Çoğunlukla tablet veya kapsüllerin imalatında ara ürün olmalarına rağmen granüller. Sorular: Pilül hazırlanmasının avantajları nelerdir? 174 20.4. bir dozaj formu olarak paketlenebildiği gibi tablet basımı ya da kapsül hazırlanması için kullanılabilmektedir. Ardından magnesie kalsine ve meyan kökü usaresini ilave edilerek gliserinin kalanı konur ve Ģekil verilir.Potasyum karbonat 3-4 damla gliserin ile iyice ezilir. mide ortamına dayanıklı granüller. toz partiküllerınin bir bağlayıcı veya mekanik güç yardımı ile birleĢtirilerek katı.m 173 Excipient glycerine: lk kitre zamkı. Pilüller en fazla 2 saatte dağılmalıdır.005 g 0. GRANÜLASYON ĠġLEMĠ VE GRANÜLLER ÜZERĠNDE YAPILAN KONTROLLER Granülasyon. bitmiĢ ürün Ģeklinde bir dozaj formu olarak da örneğin.01 g 0.3.50 g . kaplanmıĢ granüller. ÇalıĢma 19. Prominal Luminal Formül 20 pilül içindir Kontroller: T. Granülasyona formülasyonda yer alan herbir toz bileĢenin homojen Ģekilde karıĢtırılmasından sonra baĢlanmakta ve granülasyon iĢleminden sonra elde edilen granüller.K'ne göre 100 mL'lik bir erlene 50 mL 37°C'deki su ve pilül konur. efervesan granüller. ÇalıĢma 19. etkin madde Ģahmının değiĢtirildiği granüller gibi kullanılabilmektedir.60 g 0.

Granülasyon yöntemleri baĢlıca iki grup halinde sınıflandırılabilmektedir: Kuru granülasyon: Toz partikülleri yüksek basınç uygulanarak agregatlar haline getirilmektedir. 2. • Hem sıkıĢabilme (konsolidasyon) ve basılabilirlik. OluĢan yaĢ kütle bir elekten geçirilip kurutulmakta ve sonrasında tekrar elenerek granüller elde edilmektedir. toz kalinde toz karıĢımına ilave edilmesi durumunda (internal bağlayıcı olarak) tek baĢına ilave edilebildiği gibi bağlayıcı maddeyi içeren bir çözelti veya pasta (eksternal bağlayıcı olarak) Ģeklinde de ilave edilebilmektedir.• Toz karıĢımmdaki bileĢenlerin ayrıĢmasını (segregasyonunu) önlemektedir. . yaĢ kütlenin hazırlanması için yüksek hızlı. yeterli bir sıvı dağılımı ve yapıĢkan bir kütle oluĢturmak için gerekli zamanı ve iĢ gücünü. • TozlaĢmanın azalmasını sağlayarak çapraz bulaĢma riskini azaltmakta ve çalıĢanın emniyetini artırmaktadır. yaĢ granülasyon ile basımın düzeltilemediği durumlarda ve materyaller neme ve ısıya duyarlı olduğunda kullanılmaktadır. Granülasyon yöntemi ve kullanılan ekipman. 175 Bu yöntemler. çünkü nem absorbe etmelerine rağmen granüller akıĢkanlıklarını koruyabilmektedir. Briket tabletler halinde toz karıĢımının basılmasından sonra bu tabletlerin kırılması ve sonra elenmesi ile granül oluĢumu (slugging). • KarıĢımın akıĢ özelliklerinde düzelme sağlamaktadır. • KarıĢımın basım özelliklerini iyileĢtirmekte. zımba yüzeyine yapıĢma ve kapak atma eğilimini azaltmaktadır. • Higroskobik materyaller toz halinde saklandıklarında yapıĢarak bir kek Ģeklini alabilmektedir. hem de taĢıma ve saklama açısından daha elveriĢli olacak Ģekilde karıĢımın küme dansitesini artırmaktadır. Bu amaçla iki yöntem kullanılmaktadır: 1. granüller arası ve granül içi poroziteyi önemli ölçüde etkilemektedir. Yas granülasvon: Bu yöntem toz karıĢımının bir sıvı ilave edilerek yaĢ bir kütle haline getirilmesini içermektedir. Dönen silindirler arasında toz karıĢımının sıkıĢtırılması ile Ģeritler halinde kompakt yapıların elde edilip bunların elekten geçirilmesi ile granül oluĢumu (roller compaction). bıçaklı karıĢtırıcılar ve granülatörler kullanılmaktadır. Bu sıvı. YaĢ granülasyonda. granülasyon iĢlemi bu olasılığı düĢürmekte. bağlayıcı maddelerin katı. • Tektür (uniform) bir tanecik Ģekli ve çap dağılımı sağlamaktadır. AkıĢkan yatak cihazı ile bir cihazdan diğerine kütlenin transferi gerekmeksizin tüm iĢlemler aynı sistem içinde gerçekleĢtirilebilmektedir.

Çok dozlu preparatlan. Granüller tek doz veya çok dozlu olarak ambalajlanabilirler. yardımcı maddeler. gerekli ise renk ve koku verici maddeler de içerirler. depolama ve dağıtımları mikrobiyal kontaminasyondan uzak olarak gerçekleĢtirilmelidir.Tabletlerin kalitesi esas olarak oluĢturuldukları toz veya granüllerin fizikokimyasal özelliklerine bağlıdır. Tek doz granüller poĢet. izlemek ve kantitatif ölçümlerden yararlanmak gerekmektedir. Yardımcı madde olmaksızın da hazırlanabilirler. bazıları çiğnenerek. istenilen dozda alınabilmeleri için uygun bir ölçekle birlikte ambalajlanır. Suda disperse edilebilir diklofenak granülleri (50 mg) . Uçucu veya korunması gereken madde içeren granüller sıkı kapatılmıĢ kaplarda muhafaza edilmelidir. bazıları ise suda veya diğer uygun bir sıvı içinde çözülerek veya dağıtılarak kullanılırlar. GMP (Ġyi Ġmalat Uygulamaları) kapsamında ürün validasyonunun yer alması ile birlikte granülasyon iĢleminin de tekrarlanabilir ve kontrol altında olmasını sağlamak üzere granülasyon iĢlemi ile ilgili kritik iĢlem değiĢkenlerini belirlemek. ambalajları. Bu açıdan granüllerde incelenmesi gereken faktörler Ģunlardır: • Granül oluĢumunun mekanizması • Granül çapını etkileyen faktörler ve granül çapının iĢlem ve dozaj formu üzerindeki etkileri • Granül çap dağılımının ölçülmesi ve yorumlanması • Granül Ģekli ve yüzey alanı tayini • Granül dansitesi ve sıkıĢabilmesi • Granül mekanik direnci ve kırılganlığı • Granüllerin elektrostatik özellikleri • Granüllerin akıĢ özellikleri • Granüllerin basılabilirliği • Granüllerin nem tayini 176 20.1. BitmiĢ Ürün Olarak Granüller Oral yolla uygulanmak üzere hazırlanırlar. Üretimleri.1. Granüller bir veya daha fazla etkin madde. kağıt paket veya flakon gibi tek birimlik kaplarda sunulur. Bazıları yutularak. Örnek 20.

H2O Tartarik asit Sodyum bikarbonat Hazırlama: Kristal sulu sitrik asit tartılarak bir kapsüle konulur. Efervesan Granül Granulatum Effervescens Sitrik asit.1.8 mm delik çaplı elekten geçirilir.4 g Cremophor RH 4.I. Sorular: 1. 4.3 g Portakal araması 4.3 g Sorbitol 85. Sıcaklığı 50°C'yi geçmeyen etüvde kurutulur. II. hızla 1. 2 dakika bekledikten sonra çıkarılır. Bu formülde niçin içerisinde 1 mol kristal suyu bulunan sitrik asit kullanılır? 2. 50 mg diklofenak sodyuma karĢılık gelen 3. Hazırladığınız granül niçin su ile pat haline getirilmiyor? 3. Uygulamadan önce suda çözülür veya dağıtılır. Elde ettiğiniz granülleri hangi ortam koĢullarında tablet haline getirebilirsiniz? Nedenini açıklayınız.6 g 4. 5. 6. 100-105°C'lik etüvde 3-5 dakika bekletilir.1 mm delik çaplı elekten geçirilir. Sonra 1. Tartarik asit ve sodyum bikarbonat eklenir.0 g Hazırlama: II nolu çözelti ile I nolu karıĢım granüle edilir.0 g 9. Elde edilen pat. 177 ÇalıĢma 20.9 g granül poĢetler içine doldurulur. Hazırladığınız ilaç Ģekli ne amaçla ve nasıl kullanılır? Yazınız. 0. kurutulur ve tekrar elenir. Uygun Ģekilde paketlenir ve etiketlenerek teslim edilir.6 mm delik çaplı elekten geçirilir. Reaksiyon denklemini yazınız. Etüvden çıkarıldıktan sonra karıĢtırılır ve tekrar etüve konulur.0 g .4 g Su 50. karbonatlar veya bikarbonatlar içeren ve su ile hızla reaksiyona girerek karbondioksit açığa çıkaran granüllerdir. Etkin madde taĢıyıcısı olarak kullanılırlar. Genellikle asit maddeler. NOT: Bütün gereçler kuru olacaktır. porselen spatül ile karıĢtırılır. Diklofenak sodyum Lutrol F 68 1. Efervesan granüller: KaplanmamıĢ granüllerdir.0 g 15.

m. Uçucu veya korunması gereken madde içeren granüller sıkı kapatılmıĢ kaplarda muhafaza edilmelidir. istenilen dozda alınabilmeleri için uygun bir ölçekle birlikte ambalajlanır. Hazırlama: II nolu çözelti ile I nolu karıĢım granüle edilir. bazıları ise suda veya diğer uygun bir sıvı içinde çözülerek veya dağıtılarak kullanılırlar. Suda disperse edilebilir diklofenak granülleri (50 mg) I.3 g Portakal aroması 4. kurutulur ve tekrar elenir. Örnek 20. Etkin madde taĢıyıcısı olarak kullanılırlar. Üretimleri. kağıt paket veya flakon gibi tek birimlik kaplarda sunulur.6. Genellikle asit maddeler. ambalajları.2. Bazıları yutularak. 50 mg diklofenak sodyuma karĢılık gelen 3. Yardımcı madde olmaksızın da hazırlanabilirler. Çok dozlu preparatlan.4 g Cremophor RH 4. Granüller tek doz veya çok dozlu olarak ambalajlanabilirler. karbonatlar veya bikarbonatlar içeren ve su ile hızla reaksiyona girerek karbondioksit açığa çıkaran granüllerdir. depolama ve dağıtımları mikrobiyal kontaminasyondan uzak olarak gerçekleĢtirilmelidir. Tek doz granüller poĢet.0 g 5g 23 g 17 g y.1. yardımcı maddeler.4 g Su 50. bazıları çiğnenerek. Magnezyum Sitrat Efervesan Granülü Magnesii Citrat Effervescens Magnezyum karbonat Sitrik asit (susuz) Sodyum bikarbonat Alkol (%95 h/h) 180 20. BitmiĢ Ürün Olarak Granüller Oral yolla uygulanmak üzere hazırlanırlar. 0.3 g Sorbitol 85. Granüller bir veya daha fazla etkin madde. Bu ilaç Ģekli nasıl ambalajlanır? Neden? ÇalıĢma 20. .6 g 4. Efervesan granüller: KaplanmamıĢ granüllerdir. gerekli ise renk ve koku verici maddeler de içerirler. Diklofenak sodyum Lutrol F 68 1.9 g granül poĢetler içine doldurulur.1. II.8 mm delik çaplı elekten geçirilir. Uygulamadan önce suda çözülür veya dağıtılır.

Dağılma süresi tayin edilir. Kollidon 306 g Ġzopropanol (veya etanol) y. Örnek 20. doksilamin 5 mg ve kafein 33 mg miktarda bulunacaktır. Efervesan granüller üzerinde diğer testlerin yanısıra Avrupa Farmakopesi'ne (EP5) göre dağılma testi de yapılır. Bir doz efervesan granül bir beherglas içindeki 15-25°C'deki 200 mi suya konur. sodyum bikarbonat ve sodyum bifosfat gibi alkali maddeler içerirler. 60°C'de kurutulur. Parasetamol (toz) 500 g Doksilamin süksinat 5g Kafein 33 g Tartarik asit 391 g Sodyum hidrojen karbonat 417 g II. fumarik asit gibi asit maddeler ile sodyum karbonat. . Bir poĢet içinde parasetamol 500 mg. tartarik asit.177 Formülasyonlannda sitrik asit. KaplanmıĢ granüller: Çoğunlukla çok dozlu preparatlardır ve çeĢitli yardımcı madde karıĢımlarıyla bir veya daha fazla tabaka halinde kaplanmıĢ granüllerden oluĢur.1 g miktarda doldurulur. içinde dağılırsa granül preparatı test ile uyumludur.m. Parasetamol (Asetaminofen) + Doksilamin + Kafein Efervesan Granülleri I. III.2. Sodyum sitrat 30 g ġeker (kristal) 707 g Hazırlama: I nolu karıĢım II nolu çözelti ile granül haline getirilir. NOT: Çözücü olarak su kullanılacak olursa. Maksimum %30 bağıl nem koĢullarında poĢetler içine 2. 6 dozun herbiri 5 dak. Kaplayıcı olarak kullanılan maddeler çoğu kez çözelti 178 veya süspansiyon Ģeklinde ve sıvı kısımlarının buharlaĢtırıldığı koĢullarda uygulanır. elenir ve III nolu karıĢım ile karıĢtırılır. ĠĢlem 5 adet tek doz granül üzerinde tekrarlanır. granülasyonun akıĢkan yatak cihazında yapılması gerekir.

Granüller üzerinde yapılan kontroller • Granül büyüklüğü ve dağılımı • Granüllerin akıĢ özelliğinin tayini (yığın açısı.1. geciktirilmiĢ salım yapan granüllerdir. etkin maddenin salım tarzını göstermek için uygun bir çözünme testi uygulanır.0 g 15. Bu granüller üzerinde. kaplanmıĢ ya da kaplanmamıĢ granüllerdir. akıĢ hızı tayini) • Küme dansitesi ve sıkıĢabilme tayini • Nem içeriği tayini • Dağılma süresi tayini (EP5) • Çözünme hızı tayini (EP5) • Ġçerik tekdüzeliği (EP5) • Kütle tekdüzeliği (EP5) 179 ÇalıĢma 20. Efervesan Granül Granulatum Effervescens Sitrik asit. ayrı ayrı veya birlikte.KaplanmıĢ granüllere. Mide ortamına dayanıklı (gastro-resistant) granüller: Mide sıvısında dayanıklı olan ve intestinal sıvı içinde etkin maddenin (maddelerin) salımı için tasarlanmıĢ. yerini veya zamanını modifiye etmek üzere tasarlanmıĢ.0 g 9. granüllerın mide sıvısına dayanıklı bir materyal ile kaplanmasıyla (enterik kaplı granüller) veya uygun diğer vasıtalar ile sağlanmaktadır. Bu granüller üzerinde.0 g . H2O Tartarik asit Sodyum bikarbonat Hazırlama: 6. Bu özellikleri. etkin maddenin uygun salım gösterdiğini tespit etmek için uygun bir çözünme testi örneğin katı dozaj formları için açıklanan testlerden biri uygulanabilir. özel yardımcı maddeler içeren veya özel iĢlemlerle hazırlanan. Modifiye salım yapan granüller: Aktif madde veya maddelerin salım hızını. etkin maddenin uygun salım gösterdiğini tespit etmek için uygun bir çözünme testi örneğin katı dozaj formları için açıklanan testlerden biri uygulanabilir.

1 mm delik çaplı elekten geçirilir. porselen spatül ile karıĢtırılır. 5. hızla 1. 4.6 mm delik çaplı elekten geçirilir. Hazırladığınız ilaç Ģekli ne amaçla ve nasıl kullanılır? Yazınız. Kuruyan granüller 1. Etüvden çıkarıldıktan sonra karıĢtırılır ve tekrar etüve konulur. Hava ve nem almayacak Ģekilde sıkı kapalı bir kaba konulur. Damla damla alkol eklenerek karıĢtırmaya devam edilir. Bu formülde niçin içerisinde 1 mol kristal suyu bulunan sitrik asit kullanılır? 2.Kristal sulu sitrik asit tartılarak bir kapsüle konulur. 100-105°C'lik etüvde 3-5 dakika bekletilir. NOT: Bütün gereçler kuru olacaktır. Hava akımlı kurutma dolabında 50°C'de kurutulur. Uygun Ģekilde etiketlenerek teslim edilir. 6. Kütle 1. Tartarik asit ve sodyum bikarbonat eklenir. Reaksiyon denklemini yazınız. Kütle irmik gibi taneleĢmeye baĢlayınca alkol eklemeye son verilir. Uygun Ģekilde paketlenir ve etiketlenerek teslim edilir. Sorular: 1. Hazırladığınız granül niçin su ile pat haline getirilmiyor? 3. Sıcaklığı 50°C'yi geçmeyen etüvde kurutulur. üzerine susuz sitrik asit ilave edilip homojen hale getirilir. Elde ettiğiniz granülleri hangi ortam koĢullarında tablet haline getirebilirsiniz? Nedenini açıklayınız. Magnezyum Sitrat Efervesan Granülü Magnesii Citrat Effervescens Magnezyum karbonat Sitrik asit (susuz) Sodyum bikarbonat Alkol (%95 h/h) 180 Hazırlama: Magnezyum karbonat ve sodyum bikarbonat havanda karıĢtırılır. Elde edilen pat.2.6 mm delik çaplı elekten geçirilir. Sorular: 1. .m.1 mm delik çaplı elekten geçirilir. Bu granülün hazırlanmasında neden su yerine alkol kullanıyorsunuz? 5g 23 g 17 g y. Bu ilaç Ģekli nasıl ambalajlanır? Neden? ÇalıĢma 20. 2 dakika bekledikten sonra çıkarılır. Sonra 1.

Bu granül ne amaçla kullanılır? Avrupa Farmakopesi'ne göre efervesan granüller üzerinde hangi kontroller yapılır? 181 21. Ötektik karıĢımlar Katı çözeltiler . lg granülü 50 ml'lik bir beherdeki su içine koyarak yapınız. Katı dispersiyonlarda ayrıca yapıda bulunan taĢıyıcı nedeniyle de partiküller arası topaklanmalar ortadan kalkmaktadır. partikül büyüklüğünün bir fonksiyonudur. çözünürlüğü az olan etkin maddelerin suda çok çözünen inert bir katı taĢıyıcıda çözme ve/veya eritme yöntemi kullanılarak dağıtılması ile oluĢturulmuĢ sistemlerdir. çözücü kullanılan yöntemlerde çözücü toksisitesi gibi) son yıllarda etkin maddelerin katı dispersiyonlarmın hazırlanması tercih edilmektedir. çözünme hızı ile kontrol ediliyorsa yani maddenin çözünme hızı emilme hızından çok yavaĢ ise bu maddelerin absorpsiyonu ve biyoyararlammı çözünme hızının bir fonksiyonu olmaktadır. KATI DĠSPERSĠYONLAR Etkin maddeler gastrointestinal kanalda (GI) çözündükten sonra absorbe olmaktadır. Maddenin çözünme hızı ve belirli partikül iriliğinin altında olmak koĢuluyla çözünürlüğü. püskürterek kurutma vb. 3. Katı Dispersiyonlann Sınıflandırılması Etkin maddenin taĢıyıcı içinde dağılma ve açığa çıkma mekanizmalarına göre 6 temel grupta incelenebilirler: 182 1. çözünme ortamında taĢıyıcının kolaylıkla çözünmesi ile ortamda dağılıp kolayca ıslanabilmektedir. Katı dispersiyon oluĢması halinde etkin madde taĢıyıcı içinde moleküler düzeyde dağılmıĢ olduğundan çözünme ortamında çözünmesi daha kolay olmaktadır. Bu sistemlerde dağılmıĢ olan kristal ve amorf haldeki madde. Bunun için de öğütme. yöntemlerden yararlanılmaktadır. 21.2. uygulama alanları da vardır. 4.1. çözünürlüğü fazla olan maddelerin kontrollü salım yapan preparatlarınm hazırlanması vb. Bu parametreleri artırmak için. maddenin ortam sıvısıyla temasta olan etkin yüzey alanının artırılması gerekmektedir. Maddenin GI kanaldan absorpsiyon hızı. kontrollü çöktürme. Ancak bu yöntemlerin gözlenen bazı dezavantajları nedeniyle (örneğin: öğütmede artan yüzey yüklerine bağlı olarak topaklanma ve etkin yüzey alanının azalması. 2. Katı dispersiyonlann yukarıda bahsedilen uygulamaları yanında bazı etkin maddelerin stabilitelerinin sağlanması. Elde ettiğiniz efervesan granülün dağılma kontrolünü ve çözeltinin görünümünün kontrolünü. Elde ettiğiniz granülün kayıp miktarını ve kayıp yüzdesini hesaplayınız. Katı dispersiyon.

Eritme yönteminin uygulanabilmesi için. eritme ve çözme yönteminin avantaj ve dezavantajlarını birlikte taĢır. çözücü uçurulduktan sonra kütle toz edilir. Yöntemin avantajı. aseton.2. taĢıyıcının erime noktasının 200°C'nin üzerinde olmaması. Çözme yöntemi: Etkin madde ile taĢıyıcının fiziksel karıĢımı organik çözücüde çözülür ve çözücü buharlaĢtmlarak uçurulur. 1. 183 Tablo 21. uygun çözücü seçimindeki güçlükler ve aynı kristal Ģeklinin elde edilebilme zorluklarıdır. Etkin maddenin ise suda zor çözünmesi.3. Dezavantajı ise pahalı olması. 4. buz banyosunda karıĢtırılarak soğutulur. suda iyi çözünmesi ve inert olması gereklidir. Yöntem. Katı dispersiyon hazırlamada kullanılan taĢıyıcı örnekleri ġekerler Polimerler Dekstroz Polivinil Sukroz pirolidon Galaktoz Polietilen Sorbitol glikoller Maltoz Yüzey aktif maddeler Polioksietilen-propilen glikol kopolimerleri (Poloxamer® 188) Polioksietilenalkil Asitler Diğerleri Sitrik asit Pentaeritritol Süksinik Üre asit Üretan Hidroksipropil eterleri (Texafor® AIP) . Cam çözelti veya süspansiyonlar Kristal bir taĢıyıcıda etkin maddenin amorf halde kristallendiği sistemler Etkin madde ile taĢıyıcı arasında kompleks oluĢumu ile hazırlanan sistemler Yukarıdaki beĢ olasılığı birlikte taĢıyan karıĢık sistemler 21. EritilmiĢ karıĢım. uygulanan sıcaklıkta taĢıyıcı ve etkin maddenin parçalanma ve buharlaĢma olasılığının bulunmasıdır. 5. Dezavantajı ise. erime noktasının 250°C'nin üzerinde olmaması gerekir.1. Bu çözelti 70°C civarında eritilmiĢ taĢıyıcı ile karıĢtırılır. Yöntemin avantajı. organik çözücünün tamamen uzaklaĢtırılamaması. 2. erime noktasına kadar dayanıklı olması. düĢük buhar basıncına sahip olması. Eritme yöntemi: Suda çözünen taĢıyıcı ile suda zor çözünen etkin madde birlikte ısıtılır ve eritilir. bu sıcaklığa kadar dayanıklı olup bozunmaması. 3. Katı Dispersiyon Hazırlama Yöntemleri Katı dispersiyonları hazırlamak için genel olarak 3 farklı yöntem kullanılmaktadır. Çözme yönteminde genellikle çözücü olarak kloroform. organik çözücü düĢük sıcaklıkta uçurulduğunda termal parçalanma olasılığının ortadan kalkmasıdır. Eritme-çözme yöntemiı Etkin madde uygun çözücüde çözülür. KatılaĢmıĢ kütle öğütülür ve elenir. metanol veya bunların karıĢımları kullanılmaktadır. 6. basitliği ve ekonomik olmasıdır.

4.3. erime dereceleri düĢük olmalı (200°C'den düĢük olmalı). . 5. Termal analiz yöntemleri • soğutma eğrisi yöntemi • çözülme-erime yöntemi • termomikroskop yöntemi • diferansiyel termal analiz (DTA) kalorimetresi (DSC) yöntemleri • bölgesel eritme yöntemi (Zon melting) 2.4. suda çözünmeli. X-ıĢmı kırınım yöntemi Mikroskop yöntemi Spektroskopik yöntemler Çözünme hızı yöntemi Termodinamik yöntem ve diferansiyel tarama 184 21. 21. nisbeten düĢük buhar basıncına sahip olmalı ve fizyolojik olarak inert olmalıdır. kullanılan taĢıyıcıya ve saklama koĢullarına bağlı olarak yeniden kristallenme.Mannitol metil selüloz Laktoz Metil selüloz Pektin Galaktomannan Deoksikolik asit Polisorbatlar (Tweenler) Sorbitan yağ asidi Siklodekstrinler esterleri (Spanlar) Katı dispersiyon hazırlamada kullanılan taĢıyıcılar. Katı Dispersiyon Sistemlerini Ġnceleme Yöntemleri Hazırlanan ürünlerle katı dispersiyon elde edilip edilemediğini. stabilite problemleri gösterebilirler. kristal Ģekilden amorf yapıya dönüĢüm. 6. 3. taĢıyıcının yapıya nem çekmesi nedeniyle kimyasal yapı değiĢiklikleri vb. fiziksel. kimyasal ve termal stabiliteleri iyi olmalı. renk değiĢimi. erime noktalarını. Katı Dispersiyonların Stabilitesi Katı dispersiyonlar hazırlama yöntemine. kristal durumlannı ve hangi tip bir katı dispersiyon olduğunu belirlemek için kullanılan temel yöntemler Ģunlardır: 1.

Laboratuvar koĢullarında bir maddenin katı dispersiyonunu hazırlayıp hazırlayamadığmızı nasıl test edebileceğinizi yazınız.1. minitabletlerin yanısıra yarıkatılann konabildiği ve oral kullanım için tasarlanmıĢ katı dozaj formlarıdır. mikrokapsül. bu nemi koruyabilmeleri için sıcaklığı 15-25°C.ÇalıĢma 21. Hacim (mi ) 1.5-16. mikropellet. W. Çözücü 60°C'de su banyosunda uçurulup elde edilen kütle 50°C'de vakum altında 1 saat kurutulur ve öğütülür.21 0. Furosemid Polivinilpirolidon (PVP-40) Hazırlama: Furosemid ve PVP. bunların hacimleri ve bunlara karĢılık gelen numaraları ġekil 22. Katı dispersiyonu hazırlanarak çözünürlüğünü artırabileceğiniz az çözünür etkin maddelere örnekler veriniz.95 0. Çözünürlük nedir ve nasıl artırılır? Farmasötik teknolojideki önemini belirterek yazınız. Sert jelatin kapsüller hacim esasına göre doldurulmakta ancak içlerine konacak maddeler ağırlık olarak verilmekte. i 4 s ġekil 22.63 0. yani stabil küme özelliklerine sahip olmaları gerekmektedir. Maddelerin küme dansiteleri ve miktarlarına bağlı olarak seçilmesi gereken kapsül numaraları [Fahrig.1. 2. Technologie und Biopharmazie 1k 6k . Hofer. Bu nedenle sert jelatin kapsüller içine doldurulacak toz kütlesinin düzenli bir akıĢ özelliği.13 BBBbbb Kapsül No ono 00 o \ ?.0.50. Sorular: 1. mikroküre.1'de görülmektedir. SERT JELATĠN KAPSÜLLERĠN DOLDURULMASI VE UYGULANAN KONTROLLER Kapak ve gövde olmak üzere iki parçadan oluĢan. yine kontrolleri de ağırlık olarak yapılmaktadır. 3. granüle. Sert jelatin kapsüller hacimlerine göre sekiz farklı büyüklükte üretilmektedir. metanol:antılmıĢ su (95:5) karıĢımında tamamen çözülür. Ġçerdikleri nem miktarı %12. içlerine toz. Die KapsetGrundlagen.37 0. bağıl nemi %30-70 arasında olan ortamlarda ve nem geçirmeyen kaplar içinde saklanmaları gerekmektedir.0 olup. 185 22.37 0. Elde edilen kütle elenerek istenilen partikül büyüklüğüne ayrılır.30 0. U.. dar bir partikül çap dağılımı ve mümkün olduğunca küresel partikül Ģekillerine..

21 0. pg.5 0. 2000. pg. Örneğin küme dansitesi 1.0 950 680 500 370 300 210 130 1.1.1 1045 748 550 407 330 231 143 1. Chapter 46.7 g)'ın iĢaretlenip.5 475 340 250 185 150 105 65 0. ona göre hangi kapsül büyüklüğünün seçileceği ġekil 22. Kapsül dolum kartı [Limmer. dibazik ve tribazik kalsiyum fosfat olabilir.8 760 544 400 296 240 168 104 0.The Science andPractice ofPharmacy. herhangi bir seyreltmeye gerek göstermeyecek miktarda iseler küme dansiteleri hesaplanıp.95 0. mannitol. bu iki noktanın birleĢtirilmesi ile 2 nolu kapsüle doldurulmasının uygun olacağı bulunmaktadır.5-50 mg) bu miktardaki maddenin fizyolojik etkiye sahip olmayan.3 285 204 150 111 90 63 39 0. niĢasta. Remington. laktoz.3 1235 884 650 481 390 273 169 1. inert dolgu maddeleri içinde seyreltilmeleri gerekmektedir.1'den hesaplanabilir. Seçimlerinde etkin madde ile geçimli olup olmadıkları değerlendirilmeli.7 665 476 350 259 210 147 91 0. Stuttgart].858-893. küme dansiteleri belirlenerek etkin maddenin küme 187 . (ed.68 0.3 0.8'e karĢılık gelen nokta.).9 855 612 450 333 270 189 117 1. Bu yardımcı maddeler mikrokristal selüloz. kalsiyum sülfat dihidrat.4 1330 952 700 518 420 294 182 1.fi. Tablo 22.einermodernen Arzneiform. Kapsül Hacmi (mi) Küme 0. Baltimore].2 1140 816 600 444 360 252 156 1.Wissenschaftliche Verlagsgesellscha. kalsiyum karbonat.1'de maddelerin küme dansiteleri ve miktarlarına bağlı olarak seçilmesi gereken kapsül numaralan tablo Ģeklinde verilmektedir.4 380 272 200 148 120 84 52 0. 20th Ed.83-111. yine Ģekilde bulunan bir kapsüle doldurulması gereken ağırlık skalasmda 700 mg (0. 186 Sert jelatin kapsüller içine doldurulacak maddeler. D. Tablo 22.8 g/cm3 olan bir etkin maddenin kapsül içinde bulunması gereken miktarı 700 mg ise Ģekilde yer alan küme dansitesi skalasından 1.6 570 408 300 222 180 126 78 0. Lippincott fVilliams & Wilkins. 1983.5 1425 1020 750 555 450 315 195 Sert jelatin kapsüllerin içine doldurulacak etkin madde veya maddelerin miktarlan çok az ise (0.13 Dansitesi Kapsül Büyüklüğü (g/ml) 00 0 1 2 3 4 5 0.37 0.

Bunun yanısıra küçük çaplı bir üretim için gerekli miktarda etkin madde bir mezüre alınıp doğrudan dolgu maddesi ile Vt' ye tamamlanabilir. stearik asit ve talk ilave edilebilir.m * e.m Ve m: Ġstenen kapsül adedine göre mezüre alınan etkin maddenin hacmi Vdm: Ġstenen toplam kapsül adedine göre ilave edilecek dolgu maddesinin hacmi 188 'dm v. Dolgu Maddelerinin Miktarlarının Belirlenmesi • Kullanılacak kapsül büyüklüğüne göre alabileceği hacim Ģekilden tespit edilir ve istenen kapsül adedine göre toplam hacim belirlenir. Me. Eczane boyutunda üretimler için kullanılabilecek bir kapsül doldurma aleti ġekil 22. • Etkin madde ve yardımcı maddeler spatülle uygun Ģekilde kanĢtınldıktan sonra sert jelatin kapsüller içerisine doldurulur.m de. B/C:KapBül alt kıemını(hazneyi) muhafaza eden plakalar.2'de Ģematik olarak gösterilmektedir.1.m) ve kullanılacak dolgu maddesinin küme dansiteleri (ddm) bir mezür kullanılarak hesaplanır (g/cm3) Etkin maddenin birim dozu x kapsül adedi = Gerekli etkin madde miktarı (Mem) Dolgu maddesinin küme dansitesinden gerekli kapsül adedi için ilave edilmesi gereken dolgu maddesi miktarı bulunur. Kapsül hacmi x kapsül adedi = Gerekli tozun hacim olarak miktarı (Vt) • Etkin madde (de. Bunların yanısıra formülasyonlara akıĢ özelliklerini iyileĢtirmek üzere silisyum dioksit. 22.dansitesine yakın olanlar tercih edilmelidir. A :Kapsüllerin üst-kapak kısmını ayıran ve sonra kapatan plaka. . metalik stearatlar.

1. Sorular: 1.75 g/ml ise hangi boyuttaki kapsül kullanılmalıdır ? 200 mg . •\ s 1 S«rt jelatin kapsül doldurma ve kapatma aleti (Aponorm. Mikrobiyal kalite tayini (EP5). Bölge Samsun Eczacı Odası Dergisi. Kütle tekdüzeliği (EP5).22]. Eczane boyutunda üretimler için kullanılabilecek bir kapsül doldurma aleti [Baykara T. Sert jelatin kapsüller içinde verilecek bir etkin maddenin teorik dolum ağırlığı 350 mg ve küme dansitesi 0. 60 kapuülliık) . Parasetamol 30 kapsül hazırlayınız.0 :SıkıĢtırma plakası. Çözünme testi (EP5). Dağılma testi (EP5).. E t Aletin ana gövdesi. sf. Kullanılacak dolgu maddesi seçilir. ÇalıĢma 22. 189 22.TEB 6. Ocak 1987. Dolu Kapsüller Üzerinde Yapılan Kontroller • • • • • Ġçerik tekdüzeliği (EP5). 10 ml'lik mezür yardımıyla etkin madde ve dolgu maddesinin küme dansiteleri bulunur.2. Hesaplanan miktarda etkin madde ve dolgu maddesi uygun Ģekilde karıĢtırılıp kapsül doldurma makinasmda kapsüller içine doldurulur. ġekil 22.2. Hazırlama: Size verilen kapsül büyüklüğüne göre doldurulması gerekli kütlenin toplam hacmi hesaplanır. Dolu kapsüller üzerinde kütle tekdüzeliği Avrupa Farmakopesine göre incelenerek sonuçlan kaydedilir. Bir kapsül için ve istenen kapsül adedi için gerekli etkin madde ve dolgu maddesinin miktarları hem ağırlık hem de hacim olarak belirlenir.

2. Küme dansitesi 0.80 g/ml olan bir maddenin bir kapsül için dolum ağırlığı 500 mg olarak verilmiĢtir. Elinizde 0 numaralı kapsül varsa bu dolumu yapabilmek için dolgu maddesi kullanımına ihtiyaç varsa, bir kapsül için gerekli dolgu maddesi miktarını hesaplayınız. 3. Sert jelatin kapsüllerin doldurulmaları sırasında ortam sıcaklığı ve nemi nasıl olmalıdır? Yazınız. 4. Sert jelatin kapsüllerin saklanmaları sırasında dikkat edilmesi gereken noktalar nelerdir? Yazınız. 5. Sert jelatin kapsüllerin içine konamayacak maddeler nelerdir? Açıklayarak yazınız. 190 ÇalıĢma 22.2. Ramipril Prejelatinize niĢasta Kapsül no:4 ÇalıĢma 22.3. Metiltestosteron Mısır niĢastası Kapsül no: 4 22.3. Sert Jelatin Kapsüller Ġçine Sıvı ve Yarı-Katı (Semi-Solid Matrix) Materyallerin Doldurulması Sert jelatin kapsüller içine yumuĢak jelatin kapsüllerde olduğu gibi akıĢkan ve yarı katı maddelerin doldurulmasıdır. Kilitli sert jelatin kapsüllerin geliĢtirilmesi, kapsüllerin kap ve kapak kısımlarının dıĢtan bir bantla mühürlenmesini sağlayan tekniğin geliĢtirilmesi gibi faktörler bu teknolojinin ilerlemesini sağlamıĢtır. Sert jelatin kapsüller içinde sıvı veya yarı-katı matris Ģeklinde dozaj formlan olarak etkin maddelerin formülasyonlarınm geliĢtirilmesi Ģu amaçlarla uygulanmaktadır: • • Suda çözünürlüğü düĢük olan etkin maddelerin biyoyararlanımlannm artırılması, DüĢük erime noktasına sahip olan veya oda sıcaklığında sıvı olan maddelerin verilmesi, 10 mg y.m.

5mg y.m.

• DüĢük dozlu, yüksek potense sahip etkin maddelerin dozaj formlannm hazırlanmasında içerik tekdüzeliğine ulaĢma zorluğu ve çapraz bulaĢma problemlerinin önlenmesi, • • 191 Sert jelatin kapsüller içinde sıvı ve yarı-katı matris teknolojisinde kullanılabilecek yardımcı maddeler üç grup altında verilebilir: l.Sıvı yağlar (yerfıstığı yağı, zeytin yağı, soya yağı, susam yağı gibi) ve orta Neme duyarlı etkin maddelerin stabilitesinin artınlması, Etkin madde Ģahmının modifiye edilmesi.

zincir uzunluğuna sahip trigliseridler (Miglyol 810, 812 ve 820; Labrafac CC, PG; Lauroglycol FCC). 2.Yarı-katı lipofilik taĢıyıcılar ve lipofılik sıvı taĢıyıcılar için viskozite modifıye ediciler (setil alkol, setostearil alkol, gliseril behenat, gliseril palmitostearat, hidrojene sıvı yağlar, Aerosil, Gelucire'ler). 3.ÇözünürleĢtirici ajanlar, surfaktanlar, absorpsiyon artırıcılar, emülsifıye edici maddeler (yüksek HLB'ye sahip Gelucire tipleri, Molekül ağırlığı 4000'den büyük olan PEG'ler, Tween 80, Poloxamer F68). Sert jelatin kapsüller içinde yarı-katı matris tipi preparatlann imalatında iki yöntem söz konusudur: Tiksokap yöntemi: Etkin maddelerin yardımcı maddelerle tiksotropik özellikteki dispersiyonlannm hazırlanmasıdır. Bu dispersiyon karıĢtırılarak akıcı halde tutulurken kapsüller içine hacim olarak doldurulmaktadır. Dolum iĢleminden sonra sistem katılaĢarak sızmaya ve akmaya dirençli bir j el yapısı oluĢturmaktadır. Termokap yöntemi: Yardımcı maddeler ısı uygulanarak eritildikten sonra etkin madde ilave edilip karıĢtırılmakta ve bu karıĢım katılaĢmasına yakın bir sıcaklıkta kapsüller içine doldurulmaktadır. Bu iki yöntemin birarada kullanılması ile de yarı-katı matrisler hazırlanabilmektedir. ÇalıĢma 22.4. Ġbuprofen PEG-stearat Eudragit S-100 60.0 mg 37.4 mg 2.6 mg

192 Hazırlama: Termokap yöntemi ile hazırlanacak olan bu preparatta, PEG-stearat termostatlı bir su banyosu üzerinde erime noktasına kadar ısıtılır. Daha sonra içine polimer ve etkin madde ilave edilerek karıĢtırılır. Böylece elde edilen yarı katı matris kütlesi, içindeki dispers partiküllerin çökmesini önlemek üzere katılaĢmasına yakın bir sıcaklığa kadar soğutularak bir plastik enjektör içine boĢaltılır ve volumetrik olarak kapsüller içine doldurulur. ÇalıĢma 22.5. Oksprenolol HC1 Sıvı parafın CutinaHR Aerosil 200 Hazırlama: Tiksokap yöntemi ile hazırlanacak olan bu preparatta, formüldeki yardımcı maddeler bir su banyosu üzerinde karıĢtırılarak ısıtılır ve sonra oda sıcaklığına kadar soğutulur. Bu Ģekilde elde edilen tiksotropik jelin içine etkin madde ilave edilip karıĢtırılır. Bu karıĢım bir plastik enjektör içine boĢaltılır ve volumetrik olarak kapsüller içine doldurulur. 193 23. TABLETLER Tabletler etkin madde yanısıra ilacın özellikleri ve basıma yardımcı olmak üzere seçilen belirli yardımcı maddeleri içeren bir formülasyonun kompakt hale getirilmesi ve sıkıĢtırılması vasıtasıyla yapılan katı dozaj formlarıdır. Tabletler, kullanılan zımba/kalıp veya ekipmana bağlı olarak çeĢitli büyüklükte ve daire, oval, kare, üçgen, oblong gibi çeĢitli Ģekillerde üretilebilirler. Oral kullanım için tabletler Ģu Ģekilde sınıflandırılır (EP5): • KaplanmamıĢ tabletler • KaplanmıĢ tabletler • Efervesan tabletler • Suda çözünen tabletler • Suda dağılan tabletler • Ağızda dağılan tabletler • Mide ortamına dayanıklı tabletler (enterik tabletler) 50.0 46.5 1.5 2.0

• Modifiye salım sağlayan tabletler Tabletler uygun etkin madde salımı oluĢturmak, kabul edilebilir fiziksel ve mekanik özellikler sağlamak için ve imalatı kolaylaĢtırmak amacı ile çeĢitli yardımcı maddeler (eksipiyanlar) içermektedir. Dolgu maddeleri: Tabletin kütlesini artırırlar. Uygun dolgu maddelerinin seçimi için formülasyon geliĢimi sırasında etkin madde ile yardımcı maddeler arasında geçimsizlik olup olmadığı, etkin maddenin biyoyararlanımınm etkilenip etkilenmediği incelenmelidir. Çözünmeyen dolgu maddeleri: Kalsiyum sülfat dihidrat, kalsiyum fosfat dibazik ve tribazik, kalsiyum karbonat, niĢasta, modifiye edilmiĢ niĢastalar (karboksimetil niĢasta vs.) ve mikrokristal selüloz gibi. Çözünen dolgu maddeleri: Laktoz, sukroz, dekstroz, mannitol, sorbitol gibi. Bağlayıcılar: Granüle oluĢturmak üzere tozlan birarada tutan maddelerdir. Tablet basımı sırasında granülelerin birbirine bağlanmalarını sağlamak için gerekli kohezif özelliği oluĢtururlar. Bağlayıcılar, toz karıĢımına doğrudan ilave edilip bu karıĢım, su, alkol-su karıĢımı ile ıslatılarak granüle haline getirilebileceği gibi genellikle % 5-20 konsantrasyondaki sulu veya alkollü çözeltileri veya pastaları Ģeklinde de ilave edilebilirler. Yaygın olarak kullanılmakta olan bağlayıcılar Ģunlardır: NiĢasta, prejelatinize niĢasta, jelatin, akasya, sukroz, polivinil pirolidon, polivinil alkol, polietilen glikol, metil selüloz, sodyum karboksimetil selüloz, etil selüloz gibi. 194 Dağıtıcılar: Sulu ortama konulduklarında tabletlerin dağılmasını, granüller ve toz partiküllerine ayrılmasını sağlamak amacıyla tablet formülasyonuna ilave edilirler. Hazırlama esnasında granüle oluĢturulmasından önce toz karıĢımına veya daha sonra oluĢturulan granülelere karıĢtırılarak ilave edilebilirler. Dağıtıcılara örnek olarak niĢasta (Starch 1500), mikrokristal selüloz (Avicel), toz edilmiĢ selüloz (Elcema), sodyum niĢasta glikolat (Explotab, Primojel), guar reçinesi (Jaguar), aljinik asit, çapraz bağlı polivinil pirolidon (Kollidon CL, Polyplasdone XL ve XL10, Polyclar AT) ve çapraz bağlı sodyum karboksimetil selüloz (Ac-Di-Sol) verilebilir. Doğrudan tabletleme ajanları (DTA): Bu maddeler hem dolgu maddesi hem de bağlayıcı olmak üzere iki fonksiyona birarada sahip olan maddelerdir. Basılabilir olmaları ve uygun akıĢ özelliklerine sahip olmaları gerekmektedir. Bu maddeler: Laktozlar: Alfa laktoz monohidrat, Ludipress, Tablettose, Laktoz NF (anhidr), Laktoz Fast Flo. ġekerler: Nu-Tab, Di-Pac.

ġeker alkolleri: Sorbitol (Neosorb), mannitol (Mannitab), inozitol, ksilitol. Kalsiyum bileĢikleri: Kalsiyum sülfat (Compactrol, Celocal), dikalsiyum fosfat (Di-Cafos A), dikalsiyum fosfat dihidrat (Di-Cafos, Di-Tab, Emcompress), trikalsiyum fosfat (tri-Cafos), kalsiyum silikat (Cal Flo E). Selülozlar: Elcema, Avicel, Vitacel, Emcocel. Minör bileĢenler Lubrikantlar: Tabletlerin zımbalara yapıĢmasını önleyen, matris boĢluğu veya mühreden atılma kolaylığı sağlayan, zımbalar ve mühre arasındaki sürtünmeyi dolayısı ile aletlerin aĢınmasını önleyen ve zımba basıncının tablete eĢit olarak dağılımını sağlayan maddelerdir. Etkinlikleri partikül çaplan ve yüzey alanları, formüle ilave edilme Ģekli ve sırası, karıĢtırma süresi ile iliĢkilidir. Tabletlerin dağılma ve çözünme özelliklerini de tipleri, tablet basım kütlesi ile karıĢtırılma süreleri ve kullanılan miktarlarına bağlı olarak önemli derecede etkileyebilirler. 195 Lubrikantlar Ģunlardır: Hidrofob lubrikantlar: Metal stearatlar (Ca-, Mg-, Zn-stearatlar), stearik asit, hidrojene bitkisel yağlar, niĢasta, hafif sıvı parafın. Suda çözünen lubrikantlar: Sodyum benzoat, sodyum klorür, sodyum ve magnezyum lauril sülfat, polietilen glikol 4000 ve 6000, DL-lösin. Glidantlar: Tablet basımı anında matris boĢluğuna materyalin akıĢını kolaylaĢtıran ekstra küçük partiküllü, dansitesi düĢük maddelerdir. Silika tipli olanlar (Aerosil, Cab-O-Sil) en etkin glidantlardır. Diğerleri, metalik stearatlar, kalsiyum silikat, niĢasta ve Starch 1500, magnezyum karbonat, magnezyum oksit ve talktır. Antiadherentler: Basılacak partiküllerin zımba-matris yüzeylerine yapıĢıp yüzeyden parçacık kopmasını ve pürüzlü tablet yüzeyi oluĢmasını önlemek için kullanılırlar. Talk, kolloidal silisyum dioksit (Aerosil, Syloid, Cab-O-Sil), magnezyum stearat ve mısır niĢastası antiadherent olarak kullanılabilen maddelerdir. Diğer yardımcı maddeler: Renk maddeleri Tat ve koku vericiler Adsorbanlar Tampon maddeleri 23.1. Tablet Hazırlama Yöntemleri Tablet imalatında kullanılan yöntemler Ģu Ģekilde sınıflandınlabilir: I- Granülasyon yöntemi I-A- YaĢ granülasyon I-B- Kuru granülasyon

sert tabletlerin basılması (briket veya slug tablet) 4. Büyük.Dönen silindirler arasında sıkıĢtırma (roller compaction) ile granüle hazırlanması II.I-B-l. Nemli granülenin kurutulması 6. KurutulmuĢ granülenin elenmesi ve kanĢtınlması 7.Doğrudan basım yöntemi 196 Farklı yöntemlerle tablet imalatında iĢlem basamaklan Ģunlardır: YaĢ granülasyon Kuru granülasyon Doğrudan basım 1. Briket tabletlerin kırılıp elenmesi (briket granüle) 5. Etkin ve yardımcı maddelerin öğütülmesi . Dönen silindirler arasında sıkıĢtırma (roller compaction) ile granüle hazırlanması 1. YaĢ kütlenin 6-12 mesh elekten geçirilmesi 5. Tozlann karıĢtınlması 3. Tablet basımı B. Briket (slug) tabletlerden granüle hazırlanması 1. Tozlar ve bağlayıcı çözeltinin karıĢtınlması. Etkin ve yardımcı maddelerin öğütülmesi 2. Etkin ve yardımcı maddelerin öğütülmesi 2. Tablet basımı A.Briket (slug) tabletlerden granüle hazırlanması I-B-2. Minör bileĢenlerle kanĢtırma 6. ıslatma 4. Tozların karıĢtırılması 3.

2. Tozlann karıĢtınlması 3. Dönen silindirler arasında sıkıĢtırarak granüle hazırlanması ve elenmesi 4. Minör bileĢenlerle kanĢtırma 5. Tablet basımı 1. Etkin ve yardımcı maddelerin öğütülmesi 2. Tozlann kanĢtınlması 3. Tablet basımı 23.2. Tablet Basımı Tablet makinaları iki tiptir: Ekzantrik tablet makineleri: Üst ve alt zımba ile matris halkasından oluĢan tek bir zımba setini içerir. Tablet ağırlığı, alt zımbanın mühre içindeki en alt pozisyonu belirlenerek ayarlanırken, tablet sertliği üst zımbanın mühre içinde alacağı yol veya giriĢ derinliği ile ayarlanmaktadır. Bu makine ile dakikada yaklaĢık olarak 60 adet tablet basılabilir. Sayı, matris ve zımba çiftleri, üçlüleri kullanılarak dakikada 120-180 adet tablete kadar artırılabilir. Laboratuvar tipi makinedir. Ön formülasyon çalıĢmaları, küçük serilerin üretimi ve briket tablet basımında tercih edilir. Rotasyon tipi tablet makineleri: Ġki adet yatay olarak dönen dairesel tabladan üsttekinde üst zımbalar, alttakinde matris halkaları ve bunlara giren alt zımbalar bulunmaktadır. Bunlarda 12-73 adet zımba seti bulunabilir. Tablet sertliği, ekzantrik olanlardan farklı olarak hem alt hem de üst zımbalar tarafından basınç uygulanması ile sağlanmaktadır. Tablet ağırlığı ise alt zımbaların mühre içindeki pozisyonunun ayarlanması vasıtasıyla yapılmaktadır. Bu makineler endüstri tipi olup yaklaĢık olarak dakikada 500-17000 adet tablet basabılen yüksek hızlı makinelerdir. 23.3. Tabletler Üzerinde Yapılan Kontroller • BaĢlangıç maddelerin kontrolleri (teĢhis, saflık, potens, miktar tayini, katıların partikül büyüklüğü dağılımı ve Ģekli, nem tayini vb.), • ĠĢlem içi (in-process) ve ara ürün (tozlar veya granüleler, Bkz:sf. 179) kontrolleri, • BitmiĢ ürün kontrolleri Ģeklinde uygulanmaktadır. Tabletler üzerinde yapılan bitmiĢ ürün kontrolleri aĢağıda verilmektedir:

• Renk, görünüĢ, • Kalınlık kontrolü, • Nem içeriği tayini, • Ġçerik tekdüzeliği (EP5), • Kütle tekdüzeliği (EP5), • Kırılmaya karĢı direncin (sertlik) tayini (EP5), • Kırılganlık (friabilite) veya ufalanma-aĢınma tayini (EP5), 198 Dağılma testi (EP5), Çözünme testi (EP5), Mikrobiyal kalite tayini (EP5). ÇalıĢma 23.1. Parasetamol Tableti Compressi Paracetamolum Parasetamol NiĢasta Laktoz Jelatin çözeltisi (% 8 a/a) Glidant-lubrikant Formül 1 tablet içindir. Glidant-lubrikant karıĢımı: Talk NiĢasta Magnezyum stearat Kolloidal silisyum dioksit (Aerosil 200) Hazırlama: Parasetamol, niĢasta ve laktoz küp karıĢtırıcıda 15 dakika süreyle karıĢtırılır. Toz karıĢımı bir kürek yardımı ile planet karıĢtırıcıya alınır. Bir erlene jelatin çözeltisi konup erlenle birlikte tartılır. Planet karıĢtırıcıda toz 5 dakika karıĢtırıldıktan sonra üzerine, 10 ml'lik bir pipet yardımı ile, sıcak jelatin çözeltisinden azar azar ilave edilir. Çözeltinin homojen olarak dağılması için karıĢtırma iĢlemine devam edilir. KarıĢım hamur kıvamına gelince (parmaklar arasında sıkıĢtınldığmda dağılmamalı ve kompakt bir hale gelebilmeli) jelatin çözeltisi 50 40 8 2 0.250 g 0.100 g 0.050 g y.m. y.m.

ilavesine son verilir. Erlenle birlikte jelatin çözeltisi tekrar tartılıp kullanılan bağlayıcı çözelti miktarı kaydedilir. Elde edilen hamur plastik spatüller yardımı ile bir plastik kaba alınır. 1.25 mm gözenek çaplı elek takılmıĢ salınımlı granülatöre boĢaltılır ve granülatör orta hızda çalıĢtırılır. OluĢan granüle üzeri kağıtla kaplı tepsiler 199 üzerine ince bir tabaka halinde yayılarak 50°C'de kurutulur. KurutulmuĢ granüle, 1.00 mm gözenek çaplı elek takılmıĢ granülatörden geçirilir. Glidant-lubrikant karıĢımından tartımın % 3'ü kadar ilave edilir. Bu karıĢım küp karıĢtırıcıda 20 rpm'de 10 dakika karıĢtınlıp kürek yardımı ile bir plastik kaba alınır. Ġçinde 250 mg parasetamol olacak Ģekilde 1 tablet ağırlığı hesaplanır. Basım kütlesi kürekle besleme hunisine konup hesaplanan ağırlık için alt zımba konumu ve istenen sertlik için de üst zımba konumu ayarlanarak basıma geçilir. Hazırlanan tabletler kabına konarak uygun Ģekilde etiketlenir. Tabletler üzerinde daha önce belirtilen kontroller yapılır ve sonuçlar tablo halinde gösterilir. Sorular: 1. 2. 3. 4. 5. Bu üretimde kullandığınız yöntem hangisidir? Kaç gram jelatin çözeltisi kullandınız? Bu miktar kaç gram jelatine karĢılık gelmektedir? Teorik kütle kaç gramdır? Hazırladığınız kütle (pratik kütle) kaç gramdır? Kaç gram glidant-lubrikant ilave ettiniz? 250 mg Parasetamol içeren bir tabletin ağırlığı ne kadardır?

6. Elinizdeki basım kütlesinden her biri 250 mg Parasetamol içeren kaç tablet basabilirsiniz? Hesaplayınız. 7. Hazırladığınız granülenin nem miktarını tayin ederek sonucu yorumlaymız.

ÇalıĢma 23.2. Sodyum Novamin Sülfonat (Novaljin) Tablet Compressi Natrii Novamin Sulfonas Sodyum novamin sülfonat Laktoz Patates niĢastası Jelatin çözeltisi (% 10 a/a) Magnezyum stearat 0.500 g 0.040 g 0.060 g y.m. %1

Aerosil 200:NiĢasta (0.5:9.5) Formül 1 tablet içindir. 200 Hazırlama:

%2

Patates niĢastası, laktoz ve sodyum novamin sülfonat küp karıĢtırıcıda 15 dakika karıĢtırılır. Toz karıĢımı bir kürek yardımı ile sigma karıĢtırıcıya alınır. Bir erlene jelatin çözeltisi konup erlenle birlikte ağırlığı belirlenir. Sigma karıĢtırıcıda 5 dakika karıĢtırıldıktan sonra tozun üzerine 10 ml'lik bir pipet yardımı ile azar azar sıcak jelatin çözeltisinden ilave edilir. Çözeltinin homojen olarak dağılması için karıĢtırma iĢlemine devam edilir. KarıĢım hamur kıvamına gelince jelatin çözeltisi ilavesine son verilir. Erlenle birlikte jelatin çözeltisinin ağırlığı tekrar belirlenip kullanılan bağlayıcı çözelti miktarı kaydedilir. Elde edilen hamur plastik spatüller yardımı ile bir plastik kaba alınır. 1.25 mm gözenek çaplı elek takılmıĢ salınımlı granülatöre boĢaltılır ve granülatör çalıĢtırılır. OluĢan granüle üzeri kağıtla kaplı tepsiler üzerine ince bir tabaka halinde yayılarak 50°C'de kurutulur. KurutulmuĢ granüle, 1.00 mm gözenek çaplı elek takılmıĢ granülatörden geçirilir. 10 g'ı alınıp nem oranı tayin edilir. Granüle 50°C'de tekrar kurutulur. 10 g'ı alınıp nem oranı tekrar tayin edilir. Granüle tartılıp küp karıĢtırıcıya konur. Kütlenin % 2'si kadar Aerosil-niĢasta karıĢımı ilave edilir. Küp karıĢtırıcıda orta hızda 5 dakika karıĢtırılır. Üzerine magnezyum stearat ilave edilip 3 dakika daha karıĢtırılır. Bu karıĢım kürek yardımı ile bir plastik kaba alınır. Ġçinde 500 mg sodyum novamin sülfonat olacak Ģekilde 1 tablet ağırlığı hesaplanır. Basım kütlesi kürekle besleme hunisine konup, hesaplanan ağırlık için alt zımba konumu ve istenen sertlik için de üst zımba konumu ayarlanarak basıma geçilir. Basım esnasında zaman zaman 5'er tablet olarak ağırlık ve sertlik tayinleri yapılır. Hazırlanan tabletler kabına konup uygun Ģekilde etiketlenir. Tabletler üzerinde daha önce belirtilen kontroller, yapılır ve sonuçlar tablo halinde gösterilir. Sorular: 1. 2. 3. 4. 5. Bu tableti hazırlamak için hangi yöntemi kullandınız? Kaç gram jelatin çözeltisi kullandınız? Bu miktar kaç gram jelatine karĢılık gelmektedir? Teorik kütle kaç gramdır? Hazırladığınız kütle (pratik kütle) kaç gramdır? Kaç gram glidant-lubrikant ilave ettiniz? 500 mg Novaljin içeren bir tabletin ağırlığı ne kadardır?

6. Elinizdeki basım kütlesinden her biri 500 mg Novaljin içeren kaç tablet basabilirsiniz? Hesaplayınız. 201 7. Hazırladığınız granülenin nem miktarını tayin ederek sonucu yorumlaymız.

ÇalıĢma 23.3. Aspirin- Fenasetin-Kafein Tableti Compressi Acidum Acetyl Salisylicum-Phenacetinum-Coffeinum Kafein Fenasetin Mısır niĢastası NiĢasta müsilajı (% 10 a/a) Aspirin Glidant-lubrikant Formül 1 tablet içindir. Hazırlama: Kafein, fenasetin ve mısır niĢastası küp karıĢtırıcıda 15 dakika süre ile karıĢtırılır. Toz karıĢımı bir kürek yardımı ile sigma karıĢtırıcıya alınır. Sigma karıĢtırıcıda 5 dakika karıĢtırıldıktan sonra tozun üzerine azar azar niĢasta pastasından ilave edilir. KarıĢım hamur kıvamına gelince 1.25 mm gözenek çaplı elek takılmıĢ salmımlı granülatörden geçirilir. OluĢan granüle hava akımlı etüvde 40-50°C'de kurutulur. Bu kez 1.00 mm gözenek çaplı elek takılmıĢ salınımlı granülatörden geçirilir ve tartılır (P). Tartılan aspirin 20 mm'lik zımba ile tablet makinesinde basılır. Basılan bu briket (slug) tabletler granülatörde kırılarak granüle haline getirilir. Her bir tabletteki etkin maddelerin yukarıdaki formülde verilen miktarlarda olması için gereken hesaplar yapılır. Hesaplanan miktarda aspirin granülesi (A) yaĢ yöntemle hazırlanmıĢ olan granüleye (P) ilave edilir. Toplam granül miktarının (P+A) % 2'si kadar glidant-lubrikant ilave edilir ve küp karıĢtırıcıda 15 dakika karıĢtırılır. Basım kütlesi kürekle besleme hunisine konur, hesaplanan ağırlık için alt zımba konumu ve istenen sertlik için de üst zımba konumu ayarlanarak basıma geçilir. Hazırlanan tabletler kabına konarak uygun Ģekilde etiketlenir ve teslim edilir. 202 Hesaplama: 1. Ġlave edilecek aspirin granülesi miktarının hesaplanması: 1000 tablet için gerekli teorik miktarlar aĢağıda verilmektedir. Kafein Fenasetin 50 g 200 g 0.050 g 0.200 g 0.100 g y.m. 0.200 g y.m.

Bir tablet ağırlığı = 50 + 200 + —M+ 100+ 200 ||l 100 x1 1000 (Teorik kütleden hareketle hesaplanmaktadır.550 +-----M 1001 100 Teorik kütle (T) = 50 + 200 + 100 +—M 100 (Kafein-fenasetin içeren granüle için) „ ıv . A 100 2.2.lubrikant (teorik) =----.Mısır niĢastası 100 g NiĢasta müsilajı (% 10 a/a) M Aspirin 200 g Glidant . i ■ -i 200. Her bir maddeden ne kadar tarttınız? 2. Kaç gram niĢasta müsilajı harcadınız? . 2 ( 2 3. Glidant . . Aspirin niçin diğer etkin maddelerle beraber granüle haline getirilmiyor? Hesabınızı ayrıntılı olarak gösteriniz. 2.) Sorular: 1. Tablet basım kütlesi = (P + A) +-----(P + A) = (P + A) 1 +----v } ıoov ' { ıoo 4.lubrikant (pratik) =-----(P + A) 100V .1.P Gerekli aspirin granülesi miktarı =-------2 2.

ÇalıĢma 23.4. Toz karıĢımı bir kürek yardımı ile sigma karıĢtırıcıya alınır.6. Basıma hazır kütleden kaç adet tablet basabilirsiniz? 3.55 g 0. Erlen ve pipetle birlikte jelatin çözeltisinin ağırlığı tekrar belirlenip kullanılan bağlayıcı çözelti miktarı hesaplanır.50 .2. Formülde verilen miktarlarda etkin maddeleri içerecek bir tabletin ağırlığı ne olmalıdır? 2.01 g 0. YaĢ granülasyon yöntemi ile hazırladığınız granüle (P) kaç gram 203 geldi? Buna ilave edeceğiniz aspirin kuru granülesi ne kadar olmalıdır? 2. Çözeltinin homojen olarak dağılması için karıĢtırma iĢlemine devam edilir.06 g y. Benzokainli Emme Tableti Trochiscum Benzocainum Benzokain ġeker (ince toz edilmiĢ) Polietilen glikol 6000 (toz) Mısır niĢastası Jelatin çözeltisi (% 15 a/a) Tat ve koku verici Polietilen glikol 6000 (toz) Stearik asit (toz) Formül 1 tablet içindir. Hazırlama: Benzokain.m. toz edilmiĢ Ģeker.10 g 0. KarıĢım hamur kıvamına gelince jelatin çözeltisi ilavesine son verilir. 0. Bir erlene jelatin çözeltisi konup erlenle ve 10 ml'lik pipetle birlikte ağırlığı belirlenir.5.4. Hazırladığınız tabletlerin çap ve kalınlıklarını ölçüp sonuçlarını yazınız. Sigma karıĢtırıcıda 5 dakika karıĢtırıldıktan sonra tozun üzerine 10 ml'lik bir pipet yardımı ile sıcak jelatin çözeltisinden azar azar ilave edilir. % 0.70 % 1. PEG 6000 ve mısır niĢastası küp karıĢtırıcıda 20 rpm hızda 30 dakika süre ile karıĢtırılır.00 % 0. Elde ettiğiniz toplam granüle karıĢımına (P+A) ne kadar glidant-lubrikant koydunuz? 2.3.

Elde edilen hamur plastik spatüller yardımı ile bir plastik kaba alınır. Sorular: 1. çap. Basım kütlesi kürekle besleme hunisine konup. YaklaĢık % 0. Vitamin C (Askorbik asit) Çiğneme Tableti Askorbik asit Sukroz (kristal) Avicel PH 101 Kollidon VA 64* Magnezyum stearat 500 g 850 g 575 g 60 g 15 g Formül 1000 tablet içindir.5'i kadar stearik asit ve % 0. hesaplanan ağırlık için alt zımba konumu ve istenen sertlik için de üst zımba konumu ayarlanarak basıma geçilir. standart sapma ve bağıl sapma değerlerini hesaplayınız ve sonuçlan yorumlayınız. Küp karıĢtırıcıda 20 rpm hızda 15 dakika karıĢtırılır. vinilpirolidon-vinilasetat kopolimeridir. Ġçinde 10 mg benzokain olacak Ģekilde 1 tablet ağırlığı hesaplanır. 2.7'si kadar tat ve koku verici madde ilave edilir. .5-1. Hazırlanan tabletler kabına konarak uygun Ģekilde etiketlenir ve teslim edilir. Granüle tartılıp küp karıĢtırıcıya konur. Tartım sonucu bulunan miktarın yani pratik kütlenin % l'i kadar polietilen glikol 6000. Hazırladığınız tabletler üzerinde sertlik.6 mm gözenek çaplı elek takılmıĢ granülatör çalıĢtırılır. 4. OluĢan granüle üzeri kağıtla kaplı tepsiler üzerine ince 204 bir tabaka halinde yayılarak 50°C'de kurutulur. % 0. Salınımlı granülatöre boĢaltılır ve 1. dağılma ve ağırlık sapması kontrollerini yapınız. Formülde yer alan her bir maddenin görevini açıklayarak emme tabletlerinin formülasyonları sırasında baĢka hangi yardımcı maddelerin alternatif olarak kullanılabileceğini belirtiniz? 3.2 mm) takılmıĢ granülatörden geçirilir.0 oranında nem kalıncaya kadar kurutulan granüle (nem miktarı tayin edilmeli). kalınlık. ÇalıĢma 23. Kollidon VA 64.5. Ağız içinde kullanılan diğer tablet türlerini de yazarak bunların birbirleri arasındaki farklan belirtiniz. Basım esnasında zaman zaman 5'er tablet alınarak ağırlık ve sertlik tayinleri yapılır. bir numara küçük gözenek çaplı elek (1. Sonuçlan bir tablo haline getirerek ortalama. Bir tabletin ağırlığını nasıl hesapladığınızı gösteriniz.

3.205 Hazırlama: Tüm bileĢenler 0.0 % 0. Sorular: 1. standart sapma ve bağıl sapma değerlerini hesaplayınız. Kollidon'un bu formülasyonda ne amaçla kullanıldığını yazınız.8 mm gözenek çaplı elekten geçirilir. Hazırlanan tabletler kabına konarak uygun Ģekilde etiketlenir ve teslim edilir.0 mg 30. Küp karıĢtırıcıda 15 dakika süre ile karıĢtırılır. 300. Bir tabletin ağırlığını ve içerdiği etkin madde miktarını hesaplayınız.0 mg 110. Sorular: 1. ağırlık ve dağılma kontrolünü yapınız ve sonuçların ortalama. KarıĢım bir kürek yardımı ile bir plastik kap içine alınır. Toz karıĢımı kürekle tablet makinesinin besleme kabına konup hesaplanan ağırlıkta ve yeterli sertlikte basılmak üzere alt ve üst zımbalar ayarlanır ve basıma geçilir. Formülasyonda yer alan her bir maddenin fonksiyonunu açıklayınız. mikrokristal selüloz ve patates niĢastası küp karıĢtırıcıda 20 dakika karıĢtırılır. Hazırladığınız tabletlerin sertlik.6. ÇalıĢma 23. Toz karıĢım kürekle tablet makinesinin besleme kabına konup hesaplanan ağırlıkta ve istenen sertlikte basmak üzere alt ve üst zımbalar ayarlanır ve basıma geçilir. Bu toz karıĢımının üzerine önce lubrikant (partikül irilikleri 0.250 mm'den küçük olacak Ģekilde) ilave edilerek 1 dakika. Aspirin tabletlerin basımında uyguladığınız tabletleme yöntemi nedir? Formülasyonda yer alan her bir maddenin görevim yazınız. Hazırlama: Aspirin. 1 tablet ağırlığı hesaplanır. sonra glidant ilave edilerek 5 dakika karıĢtırılır.0 mg % 1. 2. Aspirin Tablet Aspirin Mikrokristal selüloz (Avicel PH 101) Patates niĢastası Gliserin palmitostearat (Precirol ATO 5) Kolloidal silisyum dioksit (Aerosil 200) Formül 1 tablet içindir.5 . 2. Basılan tabletler kabına konarak uygun Ģekilde etiketlenir ve teslim edilir.

basım ve çevre koĢulları açısından dikkat edilecek noktalar nelerdir? Yazınız. Sorular: 1. formülasyon bileĢenleri. Efervesan tabletlerin üretiminde.7. Bu örneğe alternatif olarak baĢka hangi maddeleri ne amaçla önerirsiniz? Yazınız. laktoz monohidrat ve Kollidon 30 içermektedir. 4. Hazırlama: Tüm bileĢenler 0. 5. Toz karıĢımı kürekle tablet makinesinin besleme kabına konup hesaplanan ağırlıkta ve yüksek sertlik değerinde basmak üzere alt ve üst zımbalar ayarlanır ve basıma geçilir. Hazırladığınız tabletlerin sertlik. Ludipress gibi bir maddenin bu formülde sağlayacağı yararı farmasötik teknoloji açısından yorumlaymız. Formüldeki maddelerin ne amaçla kullanıldığını yazınız. Bir tabletin ağırlığını ve içerdiği etkin maddelerin miktarını hesaplayınız. standart sapma ve bağıl sapma değerlerini hesaplayınız.8 mm gözenek çaplı elekten geçirilir. ÇalıĢma 23.206 3.Vitamin C Efervesan Tableti Asetilsalisilik asit Askorbik asit Ludipress LCE* Sitrik asit (kristal) Sodyum bikarbonat Polietilen glikol 4000 400 g 250 g 600 g 300 g 600 g 90 g Formül 1000 tablet içindir. Aspirin . 207 . Ludipress LCE. Hazırladığınız tabletlerin dağılma süresini belirleyiniz ve sonucu farmakopeye (USP veya EP) uygunluk açısından yorumlaymız. Küp karıĢtırıcıda 15 dakika süre ile karıĢtırılır. 2. Bu tableti eme yönteminde kullanılacak yardımcı maddelerin özellikleri neler olmalıdır? 4. Hazırlanan tabletler kabına konarak uygun Ģekilde etiketlenir ve teslim edilir. 3. ağırlık ve dağılma kontrolünü yapınız ve sonuçların ortalama.

iyonik direnci. DeğiĢik dozaj formlarından etkin madde açığa çıkıĢ hızı tayinleri için geliĢtirilmiĢ farklı yöntemler bulunmaktadır. ortamda herhangi bir t anında bulunan konsantrasyon. Bu adımlardan ilk ikisi olan etkin maddenin salımı ve çözünmesi kritik faktörlerdir ve bu nedenle in vitro çözünme hızı tayini. stabilitesi. Apparatus 6) yöntemi ve aĢağı yukarı hareket eden örnek tutucu (reciprocating holder. • Formülasyon. bu etkin maddenin ortamdaki çözünürlüğünün (Cs) %20'sini geçmemelidir. Apparatus 4) yöntemi.24. Apparatus 2) yöntemi. imalat iĢlemi imalat yeri ve imalat iĢleminin seri hacmindeki bazı değiĢiklikler sonrasında ürün kalitesi ve performansının devamlılığının belirlenmesi için uygulanmaktadır. Apparatus 5) yöntemi. ortam havasının alınması vb. preparatın vücuda tatbik edileceği bölge ve özellikleri. . Ġn vivo koĢullara uygunluk açısından sink koĢulun olup olmadığı incelenmelidir. Apparatus 3) yöntemi. disk üzerinde palet (paddle över disk. Bunun sonucunda ortamdaki konsantrasyon yükseleceğinden etkin maddenin 208 çözünmesi yavaĢlayabilir. Sink koĢula göre çözünme deneyinde herhangi bir t zamanında çözünmüĢ etkin madde konsantrasyonu (Ct). Kullanım ruhsatı alan bir ilacın farmakopelerde yer alan çözünme testi ile ilgili gereksinimleri karĢılaması gerekmektedir. permeabilitesi gibi bilgilerin değerlendirilmesi gerekmektedir. in vivo performansın önceden tahmini için uygun bir gösterge olabilmektedir. 2 mg/ml'den fazla olmamalıdır. KATI ĠLAÇ ġEKĠLLERĠNDEN ETKĠN MADDE ÇÖZÜNME HIZI DENEYĠ Oral yolla verilen katı bir dozaj formundan etkin maddenin absorpsiyonu. Farmakope monograflarmda belirtilmemiĢ bir preparatm çözünme testi yöntemi ve koĢullarının (çözünme ortamı bileĢimi. sürekli akıĢ hücresi (flow-through celi. çözünmesi veya fizyolojik koĢullar altında çözünür hale gelmesi ve gastrointestinal sistemden permeabilitesine bağlıdır. Ġn vitro çözünme deneyinde önemli bir faktör sink koĢulun sağlanmasıdır. Sepet (basket. • Yeni formülasyonların geliĢtirilmesi • Bir ilacın seriden seriye kalite güvenliğinin kontrolü • Stabilite değerlendirmesi. Ġn vivo ortamda çözünen etkin madde gastrointestinal kanaldan hemen absorbe edilir. Bunların ötesinde yasal bir zorunluluktur. döner silindir (cylinder. palet (paddle. Apparatus 1) yöntemi. pH'sı. Ġn vitro deneyde ise çözünen etkin madde yine ortamda kalır. Bu durum çözünürlüğü düĢük etkin maddeler için önemlidir.Ġn vitro çözünme hızı testleri. gibi) belirlenmesi için etkin maddenin çözünürlüğü. Örn: Cs=10 mg/ml olduğunda. (Ct< 0. bu etkin maddenin dozaj formundan açığa çıkması. Apparatus 7) yöntemi USP 27'de yer alan yöntemlerdir. ortamın karıĢtırılma hızı. aĢağı yukarı hareket eden silindir (reciprocating cylinder. Böylece etkin maddenin gastrointestinal kanalda konsantrasyonu yükselmez.2 Cs).

Etkin maddenin çözünmesinin hangi modele uyum gösterdiği.Belirli koĢullar altında yapılan bir çözünme testi sonucunda etkin maddenin dozaj formundan çözünme profili.1. Farklı teorilere dayanan bu modeller genellikle doğrusal bir eĢitlik Ģeklindedir ve etkin maddenin dozaj formundan çıkıĢ mekanizmasını tanımlamaktadır. Bu kinetiğe göre dozaj formundan herbir zaman aralığında çözeltiye geçen etkin madde miktarı sabit olmaktadır. Çözünme verileri bu eĢitliklere uygulanarak lineer regresyon yapılmakta ve doğrusal denklemin m (eğim).Hixson-Crowell Küpkök Kanunu Hixson ve Crowell aĢağıdaki varsayımlara bağlı olarak 'küpkök kanunu' nu geliĢtirmiĢlerdir: . Sıfır Derece Kinetik Sıfır derece hız ifadesi aĢağıdaki eĢitlikle verilmektedir: C = Co. böylece aynı etkin maddenin farklı durumlar için (örn: formülasyon geliĢimi / değiĢimi. imalat yöntemi veya yerinin değiĢmesi. n (kesiĢim) değerleri ve doğrusallık derecesini gösteren r2 (determinasyon katsayısı) değerleri hesaplanmakta ve istatistiksel olarak değerlendirilmektedir. 24. Birinci Derece Kinetik Bu kinetiğe göre hız ifadesi Ģu eĢitlikle verilmektedir: lnC = lnC0 . Çözünme profilleri ve çözünme verileri (zaman-çözünen etkin madde miktarları) değerlendirilerek . Çözünme verilerinin değerlendirilmesi için farklı matematiksel modeller bulunmaktadır. bu parametrelerden belirlenmektedir.kt C :t anında çözünmeden kalan etkin madde miktarı Co :BaĢlangıçtaki etkin madde miktarı k :Birinci derece çözünme hız sabitesi t : Zaman lnC değerleri t'ye karĢı grafiğe geçirildiğinde eğimi k olan bir doğru elde edilmektedir. seri içi ve seriler arası çözünme değiĢiminin veya stabilitenin incelenmesi gibi) elde edilen çözünme profilleri karĢılaĢtınlabilmektedir.Salım hızının değiĢtirildiği pek çok dozaj formunda. Ayrıca bu parametreler çözünme profillerinin karĢılaĢtırılması için kullanılmaktadır. etkin maddenin dozaj formundan çözünme mekanizması belirlenmekte ve sayısal parametreler elde edilmektedir. zamana karĢı çözünen kümülatif (yığılmalı) etkin madde miktarının ölçülmesiyle oluĢturulmaktadır.3. zamana bağlı olarak çözünen etkin madde miktarı üssel Ģekilde azalmaktadır.kot C :t anında çözünmeden kalan etkin madde miktarı Co: BaĢlangıçtaki etkin madde miktarı ko: Sıfır derece çözünme hız sabitesi t : Zaman 209 Sıfır derece kinetikte t'ye karĢı C değerleri grafiğe geçirildiğinde eğimi k0 olan bir doğru elde edilmektedir.2. 24. Klasik dozaj formlarının çoğu bu çözünme mekanizmasını göstermekte ve uzatılmıĢ salım yapan formülasyonlar da bu tip çözünme iĢlemine uyum sağlamaktadır. özellikle kontrollü salım / uzatılmıĢ salım yapan formlarda asıl olarak bu tip çözünme kinetiğine uyum sağlanması hedeflenmektedir. 24. Birinci derece kinetikte.

farklı yüzeylerden çözünme hızlarındaki farklılıklar önemsizdir. olan bir doğru elde edilmektedir. ortalama bir hız oluĢturmak üzere birleĢtirilmiĢ bir iĢleme katkıda bulunmaktadır. özellikle partiküler ilaç Ģekilleri için uygun olmaktadır.dak Ta:Etkin maddenin % 63. Doğrunun eğimi p ve ordinat kesiĢimi . . log[ln(l/l-Q)] = plogr-plogtd Q :Çözünen etkin madde % 'si P : ġekil faktörü t: Zaman . c) Çözünen partikülün belirli bir geometrik Ģekilde olması gerekmez ve dolayısıyla ağırlık dıĢında diğer ölçümlerin yapılması gerekmez. 3 değerleri t'ye karĢı grafiğe geçirildiğinde eğimi lc. çünkü tümü.a) Çözünme iĢlemi partikülün yüzeyine dik olarak gerçekleĢir ve katının yüzey alanının tamamına karĢı. Bu eĢitlik. P parametresi orijinal çözünme profillerinin Ģekillerini sayısal olarak karakterize etmektedir. d) Bu koĢullar altında. 24.Weibull Dağılımı Çözünme verilerinin doğrusallaĢtırılması ve parametrelerle tanımlanması amacıyla uygulanan diğer bir modeldir.piogxd 'dir. e) Partikülün etrafında yoğun bir karıĢtırma söz konusudur. Zamana (t) karĢı çözünen etkin madde yüzdelerinin (%F) grafiğe geçirilmesi ile elde edilen farklı eğrilerin P değerleri vasıtasıyla karĢılaĢtırılması aĢağıdaki Ģekilde gösterilmektedir. b) Çoğunlukla küresel Ģekilde olan katı partikül çözünme iĢlemi süresince Ģeklini korur. karıĢtırılma etkisi esas olarak aynı derecededir. böylece bu bölgede difüzyonun yavaĢlamasına neden olacak Ģekilde durağan bir sıvı tabakası oluĢmamaktadır. 210 Bu kanuna göre çözünme hızı eĢitliği Ģu Ģekildedir: Wo :BaĢlangıçtaki etkin madde miktarı W :t anında çözünmeden kalan etkin madde miktarı k4 :Spesifik çözünme hızı sabitesi t : Zaman Wo" 3 .dak Bu eĢitlikte x = logt ve y =log[ ln(l/l-Q)] 'dir. Sistemi tanımlayan iki önemli parametre.2'sinin çözünmesi için geçen süre . xd ve p parametreleridir.4.Wı.

r —^TBf ____—" -—-■" ■— . ■ — .211 100 Yo) 80 60 40 20 /> 0 0. Salman etkin madde miktarı zamanın kareköküne karĢı grafiğe geçirildiğinde. p < 1 olduğunda ise baĢlangıçta hızlı etkin madde Ģahmını takiben basit birinci derece eğri ile uyumlu hızda platoya ulaĢılması söz konusudur. eğer etkin madde 212 salımı difüzyon kontrollü ise eğimi k sabitine eĢit olan bir doğru elde edilmektedir. EĢitlik aĢağıdaki Ģekilde uygulanmaktadır: ı/2 = kt Q : t zamanında salman etkin madde miktarı k : salım hızı sabiti t : zaman Bu eĢitlik 'karekök kanunu' olarak bilinmektedir. 100 200 J00 Zaman P > 1 olması baĢlangıçta yavaĢ etkin madde Ģahmını takiben hızla bir platoya ulaĢılması Ģeklinde oluĢan çan eğrilerini tanımlamaktadır. kontrollü salım yapan katı matrisler içinde disperse edilmiĢ etkin maddelerin salım hızlarını belirleyen matematiksel ılĢkileri teorik olarak incelemiĢtir. 24. T.5.2 -"" // V.Higuchi.Higuchi EĢitliği Etkin madde salımı değiĢtirilmiĢ dozaj formlarının çoğu bir matris sistemi Ģeklindedir.

enjektörle belirli hacimde örnekler alınır (bu çalıĢmada 5.24. Deneysel Bölüm Yöntem : Döner Palet Yöntemi 213 24. Ġki Çözünme Profilinin KarĢılaĢtırılması Ġçin fi .6.Benzerlik Faktörü Biri test diğeri referans olmak üzere iki formülasyondan birim zamanda çözünen etkin madde %'lerinin arasındaki farb / benzerliği değerlendirmek için iki eĢitlik önerilmiĢtir. Örneklerin içerdiği etkin madde. 24.2.) Her örnek alındıktan sonra alman hacim kadar çözünme ortamı küvete ilave edilir. 20.1 N HC1 çözeltisinden) 900 mi alarak küvetin (çözünme kabının) içine koyulur ve sıcaklığı 37°C'ye ulaĢıncaya kadar beklenir.7. 214 24. 24. önceden numaralandırılmıĢ tüpler içine alınacaktır. VERĠLERĠN TABLO HALĠNE GETĠRĠLMESĠ .4. Kalibrasyon eğrisi Etkin maddenin çözünme ortamı içindeki konsantrasyonları bilinen çözeltileri kullanılarak uygun Ģekilde çizilir. 30'uncu dakikalarda 5'er mi örnek.5 fi : fark faktörü f2 : benzerlik faktörü R. Deneyin yapılıĢı Çözünme ortamından (0..: referans formülün t anında çözünme %'si Tt: test formülün t anında çözünme %'si n : çözünme sırasında numune alma zamanlarının sayısı Çözünme profillerinin benzer olarak kabul edilmesi için f.Fark Faktörü ve f2 . değerleri 0-15 arasında ve f2 değerleri 50-100 arasında olmalıdır. t=l -0.7. 10. Belirli zaman aralıklarında.3.7.1. 24. 25. Sonra küvetin içine bir tablet atılarak ve zamanı saptanarak deneye baĢlanır. Etkin madde miktar tayini Tayini yapılacak etkin maddeye bağlı olarak kullanılacak yöntem saptanır.7.7. uygun bir miktar tayini yöntemi ile belirlenir. 15.

g) 4: Çözünme ortamındaki etkin madde miktarı ()j. fonksiyonel olarak tamamlanmıĢ bir f ve f2 faktörlerine göre ne sonuç buldunuz yazınız. Sorular: 1.n T (dak) A r S.5. Çözünme deneyi yapan diğer grup arkadaĢlarınızdan çözünme verilerini ve matematiksel modellere iliĢkin sonuçlan alınız ve kendi sonuçlarınızla birlikte bir tablo halinde gösteriniz. t zamanına karĢı tabletlerimizden çözünen % etkin madde miktarlarını grafiğe geçiriniz. 216 25. Pekçok durumda kaplama. neden? 2. 3. diğer grubunki test olmak üzere fi ve f2 faktörlerini hesaplayınız. özellikle tabletlerin yüzeyinin kaplanması iĢlemi yaklaĢık 150 yıldır uygulanmaktadır. Hesapladığınız P değerine göre çözünme profilinizin Ģeklini tanımlayınız. Diğer grubun matematiksel modellere uygunluk sonuçlarını kendi grubunuzla karĢılaĢtırdığınızda bir fark buluyormusunuz? Buluyorsanız nedenini açıklayınız. 24. Modellerin parametrelerini hesaplayarak r2 değerleri ile birlikte bir tablo halinde gösteriniz. 4.F CiXSFx5 CnxSF x900 l'cixSFx5 + CnxSF ' 2 3 4 CnxSFx900 5 % çıkan % kalan 15 2 10 3 15 4 20 5 25 6 30 ': Etkin maddenin kalibrasyon eğrisinin denkleminde A değerleri yerine konarak hesaplanır. Çözünme verilerini herbir matematiksel modele uygulayarak lineer regresyon yapınız ve grafiklerini çiziniz. . 4. Bu çözünme verilerinden kendi grubunuzunki referans. 2. Sonuçların değerlendirilmesi 1.g) 5: Çözünme ortamından önceki t zamanlarında 5 mi örnek içinde çekilen etkin madde miktarlan bir sonraki t anında çözünme ortamındaki etkin madde miktarına ilave edilir. FARMASÖTĠK DOZAJ FORMLARININ KAPLANMASI Farmasötik katı dozaj formlarının.7. 3. Tabletinizden etkin maddenin çözünmesi hangi modele uyuyor. 2: Seyreltilen çözelti hacmi/örnek hacmi 3: 5 mi örnek içindeki etkin madde miktarı (|j.

Kaplamanın uygulanacağı yapı çekirdek veya substrat adını almaktadır. Çekirdek tipleri. Ģeker kaplama. nem. • Enterik kaplama. yaygın olarak kullanılan bir iĢlemdir. • Ürünün mekanik bütünlüğünü sağlar. ıĢık gibi dıĢ ortam etkilerinden koruyarak stabiliteyi artırır. yinelenen etki ve kontrollü salım Ģeklinde etkin madde Ģahmının modifiye edilmesini sağlar. köĢe ve kenarlarının uygun Ģekilde kaplanmalarını sağlamak için dıĢ bükey olmaları ve derin iç bükey zımbalarla basılmıĢ olmaları gerekir. • Gerek imalat sırasında gerekse hasta kullanımı sırasında ürünün tanınmasını kolaylaĢtırır. bunların üstüste yapıĢmalarını önlemek. sürtünme. • HoĢa gitmeyen tat ve kokuyu maskeler.dozaj formu üzerine uygulanması ve ilave bir masraf gerektirmesine rağmen. • Geçimsiz bileĢenler arasında etkileĢme riskini minimuma indirir. Bu sertlik dozaj formunun biyolojik fonksiyonunu ters yönde etkilememelidir. Film Kaplama . 217 • Kaplama tabakasının adhezyonu için çekirdek yüzeylerinin düzgün olması (partiküler sistemlerde kaplanacak partikülün küresel forma yakın olması) ve toz içermemesi gerekir.1. Farmasötik katı ilaç Ģekillerinin kaplanmasında kaplanacak çekirdek ve kullanılacak kaplama materyaline göre farklı yöntemler uygulanabilmektedir. • Hasta tarafından ilacın daha kolay yutulmasını sağlar. Kaplama iĢleminin faydalan Ģunlardır: • Etkin maddeyi hava. • Eğer çekirdek olarak tabletler kullanılacaksa. sert jelatin kapsüller ve yumuĢak jelatin kapsüller olabilmektedir. film kaplama. • ĠĢlemde uygulanan ısı nedeniyle çekirdeği oluĢturan maddelerin ısıya duyarlı olup olmadıkları belirlenmelidir. • Çekirdek ve kaplama arasındaki etkileĢim incelenmelidir. çeĢitli tipte granüller. 25. Örneğin. kaplama sırasında dönme. tabletler. Çekirdekten beklenen özellikler ve dikkat edilmesi gereken noktalar Ģunlardır: • Çekirdekler. kristaller. ısı ile eritilen materyallerle kaplama (hot melt). basımla kaplama (compression coating) vb. mikropelletler. çarpıĢma Ģeklindeki etkilere karĢı dirençli ve uygun sertlikte olmalıdır.

sistemler ve ozmotik kontrollü sistemler) gibi. Polimerler: Çözünürlüklerine bağlı olarak suda veya organik çözücülerdeki %10-15 konsantrasyonda çözeltileri kullanılır. • Otomasyonun da sağlandığı daha basit iĢlem. Eudragit L ve S vb. enterik kaplamalar. granüller. Film kaplamanın sağladığı baĢlıca avantajlar Ģunlardır: • Uygulanan kaplama miktarında azalma. EC. CAT. süt görünümündeki hazır dispersiyonlar (lateksler ve psödolateksler) veya sonradan suda disperse edilebilecek mikronize toz halinde bulunurlar. depo. Enterik kaplama için yukarıdaki polimerlerin asit esterleri (CAP. etkin madde kristalleri. çözücüler ve renk verici maddelerdir. Film kaplama formülasyonlarının baĢlıca bileĢenleri polimerler.) kullanılabilir. tozlar gibi) uygulanabilirlik. Na-CMC). filmin kırılma riskini azaltmak ve filmin çekirdeğe adhezyonunu artırmak için kullanılırlar. inert boncuklar -nonpareils-. • Daha hızlı iĢlem. Farmasötik ürünlerin film kaplanması etkin madde Ģahmına etkileri yönünden iki gruba ayrılmaktadır: 1-Fonksiyonel film kaplama: Etkin madde Ģahmını modifıye etmek amacıyla uygulanan kaplamalardır. Kontrollü salım için akrilik polimerler (Eudragit RS ve RL gibi) ve EC kullanılabilir. viml polimerler (PVP) ve akrilik polimerler (Eudragit E ve NE vb. PVAP. Film kaplama için selüloz türevleri (HPMC. kontrollü salım sağlayan kaplamalar (membran-. Daha yeni bir yaklaĢım ise 218 organik çözücülerin çevre ve insan sağlığı açısından yan etkilerini gidermek üzere suda çözünmeyen polimerlerin su bazlı dispersiyonlarınm kullanımıdır. HPMC-P. OluĢan film kaplamanın kalınlığı 20-200 um'dir. • ÇeĢitli farmasötik formlara (tabletler. • ĠĢlem etkinliği ve verim artıĢı. Bu dispersiyonlar %20-30 konsantrasyonda polimer içerirler ve 1-1000 nm arasında partikül çapına sahip yarı kolloidal özelliktedirler.Film kaplama iĢlemi uygun bir çekirdek üzerinde ince bir polimer bazlı tabakanın oluĢturulmasıdır. Örneğin. yutmayı kolaylaĢtırmak. MC. kapsüller. tadı maskelemek veya stabiliteyi artırmak amacıyla uygulanan kaplamalardır. • Kaplama materyalleri ve sistemlerinin çeĢitliliğinin sonucu olarak formülasyonların optimizasyonunda artan esneklik. 2-Fonksivonel olmayan film kaplama: Ürünün görünümünü düzeltmek. Polimerle geçimli olmaları ve uçucu . plastizerler.) kullanılmaktadır. HPC. Plastizerler: Kaplamanın esnekliğini artırmak. HPMCAS.

Accela-Cota gibi). ketonlar. BaĢlangıçta klasik kaplama kazanları kullanılmıĢ ancak kurutma koĢullarının yetersizliği. Renk verici maddeler olarak suda çözünen boyalardan çok pigmentler ve özellikle laklar tercih edilir. Plastizerlere gliserin. Bu yöntemde kullanılan üç temel sistem Ģunlardır: 219 • Üstten püskütmeli sistem (top spray granulator) • Alttan püskürtmeli sistem (bottom spray. I&i A-Ustten püskül sistem 4 \ I. tabletlerin yanısıra partiküler materyallerin de kaplanması için yaygın Ģekilde kullanılmaktadır (ġekil 25. bu eksiklikleri elimine etmek üzere modifıye edilmiĢ kaplama kazanlarının tasarımına ve kullanımına neden olmuĢtur (Pellegrini Pan. film kaplamanın oluĢumu ve mekanik özellikleri açısından gerekmektedir. propilen glikol. uygulanacak kaplamanın istenen fonksiyonu ve yapısına bağlıdır. AkıĢkan yatak (fluidized-bed) yöntemi.özellikte olmamaları gerekmektedir.'» m *V V . PEG'ler. özellikle organik çözücüler kullanıldığında tam olarak kapalı sistemlerin gerekmesi ve çekirdeklerin karıĢtırılmasında yetersizlik gibi faktörler. klorlu hidrokarbonlar ve sudur. Çözücüler: Film kaplamada kullanılan çözücüler. Film kaplama formülasyonları püskürtme-atomizasyon teknikleri ile uygulanmaktadır. önceleri toz/granüllerin hızlı kurutulması için geliĢtirilmiĢ ve kullanılmıĢ bir sistem olmasına rağmen son 20 yıldır özellikle Wurster iĢlemi. Çözücüler polimerlerin çekirdeğe uygulanmasında yardımcı maddelerdir. dietilftalat ve asetillenmiĢ monogliseridler örnek olarak verilebilir. Polimerler ve çözücüler arasında iyi bir etkileĢim.1). Glatt Pan. rotor processor) Bu sistemlerin seçimi. triasetin. alkoller. Wurster kolonu) • Yandan püskürtmeli sistem (tangential spray.

Bununla birlikte Ġyi Ġmalat Uygulamaları (Good Manufacturing Practice . Diğer materyaller kaplamanın elastikiyeti ve direncini artıran bağlayıcılar (akasya zamkı.).GMP) gereksinimlerine uygun. PVP. Kaplama iĢlemi. ĠĢlem basamakları ve uygulanan formülasyonlarm çeĢitliliği açısından tam olarak otomasyona geçiĢi güçleĢtiren kompleks bir uygulama söz konusudur. D. laktoz-sukroz karıĢımı ve insülin yükü diğer Ģekerlere göre daha az olan maltitol. Renk. Ca-laktat. kuru. 25. Son yıllardaki 220 modernizasyon ve otomatizasyona rağmen bu iĢlem bilimden çok bir sanat olarak düĢünülmektedir. Remington. KaplanmıĢ çekirdekler arasında sürtünmeyi azaltmak ve kurutma fazında toz oluĢumunu önlemek üzere talk gibi lubrikantlar kullanılır. glukoz. tat ve koku verici maddeler. Tabakalar oluĢturulurken uygulanan iĢlem. Baltimore]. selüloz eterleri. 20th Ed. PVA.5H2O gibi).2H2O. jelatin. ürünün kullanılabilirliğini artırmak üzere kullanılan diğer yardımcı maddelerdir. Lippincott Williams & JVilkins. Diğer materyaller. CaSO4. ĠĢlem sonunda yapıĢkan olmayan. CaHPO4. . kalite ve performans açısından tekrarlanabilirliği yüksek bir iĢlem olarak halen uygulanmaktadır. 2000. ıslatıcı ve dispersiyon ajanı olarak da yüzey aktif maddeler kaplama formülasyonuna girebilir. sorbitol ve ksilitol gibi Ģeker alkolleridir. talk.2H2O.2. Tabletlerin Ģeker kaplanması draje imalatı ġeker kaplama iĢlemi kaynağını Ģekercilik endüstrisinden alan ve halen uygulanmakta olan belki de en eski farmasötik iĢlemdir. • tabakanın kristalizasyonu için kurutma. • kaplama formülasyonunun çekirdekler üzerine porsiyonlar halinde uygulanması.1. sukroz'dur.B-Alttan püskürtmeli sistem püskürtmeü (VVurster kolonu) ir JkĠġekil 25. kütle veren ve kaplamanın bütünlüğünü sağlayan dolgu maddeleridir (CaCO3. iĢlem basamaklarının tekrarlamalı bir uygulaması Ģeklindedir. Na-aljinat gibi). pg.894-902. • uygulanan porsiyonun homojen dağılımı için çekirdekler hareket halinde iken bir süre beklenmesi. niĢasta. düzgün ve yüksek kalitede kaplamalar sağlaması nedeniyle kullanılan baĢlıca Ģeker kaplama materyali..The Science and Practice of Pharmacy. izomalt. (ed. AkıĢkan yatak yöntemi ile film kaplamada uygulanan 3 temel iĢlemin Ģematik gösterimi [Limmer. karboksimetil niĢasta. Kaplama süspansiyonunun sedimantasyonunu önlemek üzere kıvam verici maddeler. TiO2.

Çözeltinin homojen bir Ģekilde dağılmasına dikkat edilir. Hazırlama: ġeker gerekli suyun yarısında çözülür. 2.0 g Arap zamkı 5. 1. . 2. Soğuk suyun V^'ünde jelatin ve '/i'ünde de arap zamkı ĢiĢirilir. Tabletler birbirine yapıĢırsa.0 mi 20 mi hazırlayınız. 60 g tablet tartılır ve kazana konulur. Hazırlama: CAP metilen klorürde çözülür.1. Bir Ģeker kaplama iĢlemi beĢ tabakanın sıra ile oluĢumunu içerir: 1-Koruyucu kaplama (sealing): Çekirdeklerin sulu kaplama formülasyonları ile temasta fiziksel ve kimyasal stabilitelerini sağlamak ve bazı çekirdek 221 ÇalıĢma 25.0 g Distile su y.0 g 3. Tabletlerin kuruması için uygulamalar arasında 5-10 dakika beklenir. Uygulama sırasında sıcaklık 30°C'de tutulur.0 mi 100. kazan döndürülerek 30°C'ye kadar ısıtılır.Ģeklindedir.0 g ġeker 50.0 g 48. Alt kaplama Alt kaplama çözeltisi Jelatin 2. Uygulama: 1. bunlar sıcak Ģeker çözeltisi içine ilave edilir. Propilen glikol ilave edilip karıĢtırılır ve alkol ile 100 ml'ye tamamlanır. KarıĢtırma sırasında hava kabarcıkları 10.m. Koruyucu kaplama Selüloz asetat ftalat (CAP) Propilen glikol Metilen klorür Alkol y. bunu önleyecek miktarda talk serpilir. dönen tabletler üzerine 3 kere koruyucu kaplama çözeltisi püskürtülür. Her uygulamada yaklaĢık 1 mi olmak üzere.m 100.0 g 40 g hazırlayınız.

karboksimetil niĢasta. ġellak. Renk. CaSO4. TiO2. ĠĢlem basamakları ve uygulanan formülasyonların çeĢitliliği açısından tam olarak otomasyona geçiĢi güçleĢtiren kompleks bir uygulama söz konusudur. • tabakanın kristalizasyonu için kurutma. sukroz'dur. glukoz. düzgün ve yüksek kalitede kaplamalar sağlaması nedeniyle kullanılan baĢlıca Ģeker kaplama materyali. niĢasta. izomalt. Kaplama iĢlemi.GMP) gereksinimlerine uygun. kuru. Na-aljinat gibi). iĢlem basamaklarının tekrarlamalı bir uygulaması Ģeklindedir.5H2O gibi). jelatin. • kaplama formülasyonunun çekirdekler üzerine porsiyonlar halinde uygulanması. tat ve koku verici maddeler. Bu çözelti. ĠĢlem sonunda yapıĢkan olmayan. su banyosu üzerinde üstü saat camı ile kapatılarak 50°C civarında bekletilir.2H2O. Diğer materyaller kaplamanın elastikiyeti ve direncini artıran bağlayıcılar (akasya zamkı. kütle veren ve kaplamanın bütünlüğünü sağlayan dolgu maddeleridir (CaCO3. Kaplama süspansiyonunun sedimantasyonunu önlemek üzere kıvam verici maddeler. selüloz eterleri. PVAP ve CAP gibi polimerlerin organik çözücülerdeki % 15-30 a/h konsantrasyondaki çözeltileri bu amaçla kullanılmaktadır. sorbitol ve ksilitol gibi Ģeker alkolleridir. Tabakalar oluĢturulurken uygulanan iĢlem.oluĢmamasına dikkat edilmelidir. ıslatıcı ve dispersiyon ajanı olarak da yüzey aktif maddeler kaplama formülasyonuna girebilir. KarıĢım su ile istenen ağırlığa tamamlanır. 224 modernizasyon ve otomatizasyona rağmen bu iĢlem bilimden çok bir sanat olarak düĢünülmektedir. Ģeklindedir. Diğer materyaller. laktoz-sukroz karıĢımı ve insülin yükü diğer Ģekerlere göre daha az olan maltitol. HPMC. talk.2H2O. Bir Ģeker kaplama iĢlemi beĢ tabakanın sıra ile oluĢumunu içerir: 1-Koruyucu kaplama (sealing): Çekirdeklerin sulu kaplama formülasyonları ile temasta fiziksel ve kimyasal stabilitelerini sağlamak ve bazı çekirdek 221 bileĢenlerinin kaplama ile etkileĢimini önlemek için polimer bazlı maddelerin dökme veya püskürtme Ģeklinde birkaç kez uygulanmasıdır. ürünün kullanılabilirliğini artırmak üzere kullanılan diğer yardımcı maddelerdir. zein. kalite ve performans açısından tekrarlanabilirliği yüksek bir iĢlem olarak halen uygulanmaktadır. PVA. PVP. CaHPO4. . Ca-laktat. PVP. KaplanmıĢ çekirdekler arasında sürtünmeyi azaltmak ve kurutma fazında toz oluĢumunu önlemek üzere talk gibi lubrikantlar kullanılır. Bununla birlikte Ġyi Ġmalat Uygulamaları (Good Manufacturing Practice . • uygulanan porsiyonun homojen dağılımı için çekirdekler hareket halinde iken bir süre beklenmesi.

KaplanmıĢ Dozaj Formlarının Kontrolleri 1. bağlayıcı çözelti ve tozlama karıĢımının sırayla uygulanması ve kurutulması Ģeklinde iĢlem basamaklarının tablet kenarları yuvarlanmcaya ve istenen kalınlığa ulaĢılıncaya kadar tekrarlanmasıdır. Ġçerik tekdüzeliği (EP5). . 3. Çözünme testi (EP5). Renk. 5. 4-Renk kaplama (color coating): Renk verici maddelerin Ģurup çözeltisi içindeki karıĢımları uygulanır. Bu kazanların modifikasyonu ile pek çok kaplama ekipmanı oluĢturulmuĢtur. Buna "tektür (uniform) kaplama" adı verilir. 3-Düzeltici kaplama (smoothing): Alt kaplama esnasında oluĢan tablet yüzeyi pürüzlülüğünü örtmek için. L. 3rd Ed. Tipik olarak böyle bir kaplama kazanında. kaplamanın plastik özelliğini etkileyen kritik bir parametredir.. aĢamalardaki formülasyonların tek bir formülasyon halinde birleĢtirilerek uygulanması da söz konusu olabilir. 2. nem ve tozları uzaklaĢtırmak için kullanılan sistemler bulunmaktadır. 1986. The Theory and Practice of Industrial Pharmacy.346-373.2'de klasik bir kaplama kazanı görülmektedir. Lea Febiger. 3 ve 4. 2. Philadelphia]. özellikle iĢlemin sonuna doğru daha uzun süreli olmasını gerektirir. Kurutma hızı. görünüĢ. 25. 222 HAVA GRĠSĠ HAVA ÇIKISI TABLET YATAĞI ġekil 25. 5-Parlatma-cilalama (polishing"): Parlatma. Ġyi bir renk temeli için bu süspansiyona az miktarda renk maddesi de ilave edilebilir. kaplama kazanları veya kanvas kaplı cilalama kazanlarında Ģeker kaplı tabletlere toz edilmiĢ mumların (karnauba mumu. et al. ġekil 25. 4. Alt kaplama iĢlemi.3. balmumu gibi) veya bu mumların organik çözücülerdeki ılık çözeltilerinin uygulanmasıdır. Ģurup çözeltisi içinde CaCO3. niĢasta ve talk gibi dolgu maddelerini içeren bir süspansiyon halinde uygulanmaktadır.2-Alt kaplama (subcoating'): Tablet kenarlarının yuvarlanmasını sağlamakta ve tablet ağırlığının %50-100 oranında artıĢına neden olmaktadır. BaĢlangıçta kısa olan kurutma periyotlarının. Klasik bir kaplama kazanının görünüĢü [Lachman.. pg.2. Dağılma testi (EP5). Kütle homojenliği (EP5). tabletlerin kurutulması için gerekli havayı sağlamak. ġeker kaplama iĢlemi için kaplama kazanları kullanılır.

dönen tabletler üzerine 3 kere koruyucu kaplama çözeltisi püskürtülür.0 g 48. Uygulama: 1. 60 g tablet tartılır ve kazana konulur. Mikrobiyal kalite tayini (EP5). Film adhezyonunun tayini.0 mi 100.0 g 3. Uygulama sırasında sıcaklık 30°C'de tutulur. Koruyucu kaplama Selüloz asetat ftalat (CAP) Propilen glikol Metilen klorür Alkol y.0 g 10. pH'ya bağımlı çözünme davranıĢı. Tabletlerin kuruması için uygulamalar arasında 5-10 dakika beklenir. 10. Hazırlama: CAP metilen klorürde çözülür. kazan döndürülerek 30°C'ye kadar ısıtılır. Çözeltinin homojen bir Ģekilde dağılmasına dikkat edilir. Çözücü artıklarının tayini. 9. 2.6. 11.1. Tabletler birbirine yapıĢırsa. Film kaplı dozaj formlarında uygulanabilecek ilave testlerden bazıları Ģunlardır: 7. . 223 ÇalıĢma 25. 8. 2. Yüzey görünümünün incelenmesi.0 mi 20 mi hazırlayınız. 1. Alt kaplama Alt kaplama çözeltisi Jelatin Arap zamkı 2.m.0 g 5. Kaplamanın ĢiĢme derecesinin tayini. Propilen glikol ilave edilip karıĢtırılır ve alkol ile 100 ml'ye tamamlanır. Her uygulamada yaklaĢık 1 mi olmak üzere. bunu önleyecek miktarda talk serpilir.

0 g 50 g hazırlayınız. Düzeltici kaplama Kalsiyum karbonat Mısır niĢastası ġurup (%50 a/a Ģeker) Hazırlama: 10. KarıĢtırma sırasında hava kabarcıkları oluĢmamasına dikkat edilmelidir. Uygulama: 1.0 g 1/10 oranında hazırlayınız.0 g 17. Hazırlama: Tozlar karıĢtırılır ve ince bir elekten elenir. Son kaplama uygulamasından sonra kazan içine tabletler kuruyuncaya kadar hava verilir (30 . Soğuk suyun Vi'ünde jelatin ve %'ünde de arap zamkı ĢiĢirilir.0 g 50. Bu çözelti. Hazırlama: 100.0 g 73.40°C). Isı ve hava uygulanmaksızın dönmekte olan kazan içindeki koruyucu kaplama uygulanmıĢ tabletlere 1. Daha sonraki uygulamalarda her seferinde 1 mi olmak üzere toplam 10 kaplama uygulanır.ġeker Dıstile su y. 2. 3. .m 40 g hazırlayınız. KarıĢım su ile istenen ağırlığa tamamlanır. Gerekirse kurutma iĢlemi 40°C'de kurutma dolabında yapılabilir. su banyosu üzerinde üstü saat camı ile kapatılarak 50°C civarında bekletilir.o g ġeker (toz edilmiĢ) 38. tabletlerin serbestçe dönüĢünü sağlayacak ve yapıĢmayı önleyecek miktarda tozlama karıĢımı serpilir. bunlar sıcak Ģeker çözeltisi içine ilave edilir. Tabletler arasında yapıĢma görülürse.0 g Talk 61. Her uygulama arasında yeterli kuruma sağlanması için en az 5 dakika süre bırakılır.5 mi ılık alt kaplama çözeltisi homojen olarak ilave edilir. 224 Alt kaplamanın tozlama karıĢımı Titanyum dıoksit ı.0 g ġeker gerekli suyun yarısında çözülür.

hidrofılik ve hidrofobik özellikteki polimerler arasından seçilmektedir. Antibiyotik. selüloz ve türevleri. Alt kaplaması yapılmıĢ düzgün görünümde olmayan tabletler kazana konur. polivinil pirolidon (PVP). pektin. Mikrokapsülleme ise. polietilen glikol (PEG). Bu dispersiyon daha hızlı kuruduğundan. Genel olarak etkin madde "çekirdek". antihistaminik. boyalar. pestisitler. polivinil alkol (PVA). BaĢlamadan önce kazan cidarına yapıĢmıĢ olan tozlar temizlenir. albumin. hızlı ve tektür olarak 225 26. silikonlar. hormon ve enzimler gibi farklı farmakolojik gruplara ait etkin maddeler ile bakteriler. • • • • • • • • Sıvıların kolay taĢınmasını sağlamak için katı hale getirmek Uçucu maddelerin buharlaĢma kaybını önlemek Ġstenmeyen tat ve kokuyu gizlemek Geçimsizliği gidermek Atmosfer koĢullarından korumak Stabiliteyi arttırmak Etki süresini uzatmak Kontrollü salım yapan sistemler hazırlamaktır. sıvı. poliortoesterler. sentetik polimerlere örnek olarak da akrilik polimerler.. kitozan. 26. esanslar.1. v. Kullanılan doğal polimerlere örnek olarak ağar. zein. Çekirdek maddeler katı. polistiren.Yeterli miktarda (15-25 damla) kaplama süspansiyonu tabletler üzerine uygulanır. peptit-protein. partikül büyüklüğü yaklaĢık olarak 5-500 u. MĠKROKAPSÜLLER Mikrokapsül. emülsiyon ve süspansiyon Ģeklinde olabilmektedir. Uygulama: 1. OluĢan bu süspansiyon ısıtılmamalıdır. Çeper maddeleri doğal ve sentetik. analjezik. kollajen. mürekkep v. jelatin.b de mikrokapsüllenebilmektedir. kaplama maddesi de "çeper" adını alır. Mikrokapsüllemenin amacı ve nedenleri. poliüretanlar. antikorlar. gaz. antikanserojen. dekstran. sıvı veya gaz formundaki maddelerin inert polimerik bir madde ile bir film Ģeklinde kaplanması iĢlemidir. alifatik poliesterler. katı. Mikrokapsül Hazırlama Yöntemleri . niĢasta. Kazan döndürülür ve tabletlerin sıcaklığı yaklaĢık 50°C'ye getirilir.b verilebilir. aljinat. 2.m arasında olan dozaj Ģeklidir. bir çekirdeğin çeperle kaplanması sonucu oluĢan. vitamin. Ģellak v. arabistan zamkı. ġurup azar azar ilave edilir ve tozlar bu Ģurup içinde homojen olarak disperse edilir.Kalsiyum karbonat ve mısır niĢastası havanda karıĢtırılır.b.

3. Gerekirse kurutma iĢlemi 40°C'de kurutma dolabında yapılabilir.0 g Talk 61. Daha sonraki uygulamalarda her seferinde 1 mi olmak üzere toplam 10 kaplama uygulanır. 2. tabletlerin serbestçe dönüĢünü sağlayacak ve yapıĢmayı önleyecek miktarda tozlama karıĢımı serpilir.o g ġeker (toz edilmiĢ) 38. Hazırlama: Tozlar karıĢtırılır ve ince bir elekten elenir. • 1.0 g Mısır niĢastası 17.0 g ġurup (%50 a/a Ģeker) 73. Son kaplama uygulamasından sonra kazan içine tabletler kuruyuncaya kadar hava verilir (30 . Uygulama: 1. Hazırlama: Kalsiyum karbonat ve mısır niĢastası havanda karıĢtırılır. Isı ve hava uygulanmaksızın dönmekte olan kazan içindeki koruyucu kaplama uygulanmıĢ tabletlere 1. OluĢan bu süspansiyon ısıtılmamalıdır. Tabletler arasında yapıĢma görülürse. Her uygulama arasında yeterli kuruma sağlanması için en az 5 dakika süre bırakılır. Düzeltici kaplama Kalsiyum karbonat 10.0 g 50 g hazırlayınız. ġurup azar azar ilave edilir ve tozlar bu Ģurup içinde homojen olarak disperse edilir. 228 Alt kaplamanın tozlama karıĢımı Titanyum dioksit ı.5 mi ılık alt kaplama çözeltisi homojen olarak ilave edilir.Genel olarak üç sınıf altında incelenmektedir.40°C). 2. Uygulama: Kimyasal yöntemler: Yüzeylerarası polimerizasyon In-situ polimerizasyon .0 g 1/10 oranında hazırlayınız.

Sorular: 1. 2. Bu Ģekilde tablet yüzeyleri düzgünleĢinceye kadar 5-15 kaplama yapılır. Renk kaplama çözeltisi uygulanır. 4. 5. hızlı ve tektür olarak 225 dağılmasına dikkat edilmelidir. Uygulama: 1. tabletlerin yüzeyi donuklaĢmadan ve tozlaĢmadan hemen önce uygulanır. tabletlerin ortalama ağırlığını. . Tartılan 10 tabletten. Isı uygulamasına son verilir ve 3-4 kaplama daha uygulanır. ' y. Tabletler kazan içinde bırakılır ve yavaĢ kurumaları için bir gece bekletilir. BaĢlamadan önce kazan cidarına yapıĢmıĢ olan tozlar temizlenir. (Ġyi bir renk temeli için renk maddesi düzeltici kaplama dispersiyonuna da ilave edilebilir). 2.m.Yeterli miktarda (15-25 damla) kaplama süspansiyonu tabletler üzerine uygulanır. Bu Ģekilde 5 kaplama yapılır. 85. standart ve bağıl sapmalarını bulunuz.0 g 100. bu sıcaklıkta muhafaza edilir. Kazan döndürülür ve tabletlerin sıcaklığı yaklaĢık 50°C'ye getirilir. Toz edilmiĢ karnauba mumu veya balmumu ilave edilir. Uygun parlaklık elde edilinceye kadar iĢleme devam edilir. Renk kaplama Renk verici madde ġeker (toz edilmiĢ) Distile su Hazırlama: Distile su içinde Ģeker ısıtılarak çözülür ve renk verici madde ilave edilir.1. Parlatma-cilalama BoyanmıĢ çekirdekler parlatma kazanına konup kazan çalıĢtırılır. y. Bu dispersiyon daha hızlı kuruduğundan. Son kaplamadan sonra kazan durdurulur ve birkaç dakikada bir aralıklı olarak çalıĢtırılır. Alt kaplaması yapılmıĢ düzgün görünümde olmayan tabletler kazana konur. Herbir kaplama. Tabletlerin yüzeyi hafifçe matlaĢmaya / donuklaĢmaya baĢlamadan önce tekrar renk kaplama uygulanır. Kazan döndürülür ve tabletler 50°C'ye kadar ısıtılır.0 mi 2. Tabletler kuruyup hafif tozlu bir yüzey görünümü gözlendiğinde tekrar dispersiyon uygulanır.m. 4. 3. Toz karıĢımından ve herbir kaplama karıĢımından ne kadar kullandığınızı yazınız.

5. Ģellak v. Mikrokapsül Hazırlama Yöntemleri . Mikrokapsülleme ise. esanslar. niĢasta. standart ve bağıl sapmalarını bulunuz. kitozan. • • • • • • • • Sıvıların kolay taĢınmasını sağlamak için katı hale getirmek Uçucu maddelerin buharlaĢma kaybını önlemek Ġstenmeyen tat ve kokuyu gizlemek Geçimsizliği gidermek Atmosfer koĢullarından korumak Stabiliteyi arttırmak Etki süresini uzatmak Kontrollü salım yapan sistemler hazırlamaktır. Antibiyotik.b de mikrokapsüllenebilmektedir. poliüretanlar. polivinil alkol (PVA). Çeper maddeleri doğal ve sentetik. peptit-protein. 26. Çekirdek maddeler katı. 226 4. polivinil pirolidon (PVP). hormon ve enzimler gibi farklı farmakolojik gruplara ait etkin maddeler ile bakteriler. boyalar.b verilebilir. Çekirdeklerin ve kaplamanın ortalama ağırlığını ve bunların tamamlanmıĢ drajelerin yüzde kaçı olduğunu hesaplayınız. aljinat. selüloz ve türevleri. antihistaminik. pektin. emülsiyon ve süspansiyon Ģeklinde olabilmektedir. katı. poliortoesterler. bir çekirdeğin çeperle kaplanması sonucu oluĢan. antikorlar. mürekkep v. albumin. arabistan zamkı. polietilen glikol (PEG). MĠKROKAPSÜLLER Mikrokapsül. ortalama ağırlığını. kaplama maddesi de "çeper" adını alır.. dekstran. sentetik polimerlere örnek olarak da akrilik polimerler. 227 26. vitamin. silikonlar. antikanserojen.b. analjezik. pestisitler. hidrofılik ve hidrofobik özellikteki polimerler arasından seçilmektedir. Hazırladığınız drajelerden 10 adedini tartınız. sıvı. jelatin.3. sıvı veya gaz formundaki maddelerin inert polimerik bir madde ile bir film Ģeklinde kaplanması iĢlemidir. v. Genel olarak etkin madde "çekirdek". gaz. Draje hazırlama esnasında dikkatinizi çeken durum ve önerileriniz varsa yazınız.1. Kullanılan doğal polimerlere örnek olarak ağar. polistiren. partikül büyüklüğü yaklaĢık olarak 5-500 um arasında olan dozaj Ģeklidir. kollajen. Mikrokapsüllemenin amacı ve nedenleri. alifatik poliesterler. zein.

Delik yöntemi ■ Fizikokimyasal yöntemler: 1. geçimli olmayan baĢka bir polimerin eklenmesi ya da polimer-polimer etkileĢimi sonucu oluĢmaktadır.1. 4. sulu ve organik çözücüden faz ayrımı olmak üzere iki grup altında incelenmektedir. 4. Wurster yöntemi Püskürterek kurutma Vakumda kaplama Elektrostatik aerosol yöntemi 26. 2. 228 3. Bu yöntem basit ve kompleks koaservasyon adı altında iki alt bölüme ayrılmaktadır.1. Burada çeper maddesi suda çözülür ya da dağıtılır ve hidrofobik çekirdek maddesi bu çözeltide dispers edilir. Bu yöntem. Faz ayrımı (Koaservasyon) yöntemi Koaservasyon. Sulu çözücüden faz ayrımı yöntemi: Bu yöntem suda çözünmeyen katı ve sıvı özellikteki maddelerin kaplanmasında kullanılır. 2. • 1. non-solvent ya da tuz eklenmesi.Genel olarak üç sınıf altında incelenmektedir. Sulu çözücüden faz ayrımı Basit koaservasyon Kompleks koaservasyon Organik çözücüden faz ayrımı Kompleks emülsiyon yöntemi Eriyebilir dispersiyon ve soğutma Kimyasal yöntemler: Yüzeylerarası polimerizasyon In-situ polimerizasyon • Mekanik yöntemler: 1. . 3. 3. • • 2. sıcaklık değiĢmesi.

1. b) Kompleks Koaservasyon: Bu yöntem karĢıt yüklü polielektrolitlerin birbirleriyle etkileĢmesiyle. Organik çözücüden faz ayrımı yöntemi: Bu yöntemde çeper maddesi hidrofobik. o. kaplama oluĢturacak Ģekilde çekirdek maddesi üzerinde toplanır (®). Suda çözünen sıvı veya katı özellikteki maddeler organik çözücüde çözünmüĢ çeper maddesiyle. oo o& «o» o. Mikroskobik çalıĢmalar: Mikrokapsüllerin yüzey özelliklerini tayin etmek için optik mikroskop ve taramalı elektron mikroskopu (SEM) kullanılmaktadır.2. .2. non-solvent özellikteki ikinci bir polimerin eklenmesiyle oluĢan faz ayrımı sonucu kaplanır. biri kolloid damlacıkları açısından yoğun. ooo oo oo • o» o. çekirdek maddesi ise hidrofılik özelliktedir. 26.1. (4) Kaplama sertleĢtirilir (O). çözünürlüğün azalarak kompleks oluĢumunu sağlaması ve faz ayrıĢması meydana gelmesi Ģeklinde açıklanmaktadır. pH.. ĠĢlem temel olarak 4 adımda geliĢir. Eklenen maddeler. Bu etkileĢme pH ve sıcaklık değiĢmesiyle olmaktadır. (2) Çözeltiye koservasyonu sağlayacak faz ilave edilerek kaplayıcı maddenin (•) ortamdaki çözünürlüğü azaltılır böylece kaplayıcı madde ayrı bir faz halinde ayrılır.a) Basit Koaservasyon: Sıcaklık. 229 oo ooo ooo (1) (2) ®©® ©© (3) (4) ġekil 26. Basit koesarvasyonla mikrokapsül oluĢumunun Ģematik gösterimi (1) Çekirdek maddesi ( o) polimer çözeltisinde disperse edilir. herhangi bir sulu polimer çözeltisi basit koaservasyona uğrar. Nötral pH' daki jelatin ve arabistan zamkının birlikte kullanımı bu yönteme iyi bir örnektir. (3) Kaplayıcı madde. diğeri ise seyreltik iki fazın oluĢumuna neden olur (ġekil 1). Mikrokapsüllerde Yapılan Kontroller 26. çözücü (alkol) ve tuz uygun oranlarda seçildiğinde.

çözünme ile de yavaĢ olarak parçalanmaktadır.26. Mikrokapsül çeper kalınlığı tayini ÇalıĢma 26. I.m. mikrokapsül boyutuna ve çeper kalınlığına bağlı olarak değiĢmektedir. 26. Mikrokapsül içeriği miktar tayini: Çekirdek materyal ve kaplayıcı polimerin çözünürlüğüne dayanan iki ana yöntem kullanılarak içerik miktar tayini yapılmaktadır. Mikromeritik özelliklerinin incelenmesi Çekirdek maddenin partikül büyüklüğü oluĢan mikrokapsüllerin özelliklerine etki ettiği için çekirdek maddenin ve oluĢan mikrokapsüllerin partikül dağılımı analizi optik mikroskop veya Coulter counter gibi metodlar kullanılarak yapılmaktadır. 8g 100 g .5.3. Sadece çekirdek materyalin suda çözündüğü durumlarda ise mikrokapsüllerin yüksek hızdaki parçalayıcılar/kanĢtıncılar veya ultrasonik banyo kullanılarak su içinde parçalanması sağlanmaktadır.2. Non-solvent çözeltisi Poliisobutilen 6g y. Kapsül çeperi termal.1. kimyasal etkilerle hızlı olarak.2.2. Mikrokapsüllerden etkin madde salımı Mikrokapsüllerden etkin maddenin salımı kullanılan polimer konsantrasyonuna. Etkin madde ve kaplayıcı polimer çözeltisi Parasetamol (250-354 um) 25 g Poliisobutilen 6g EudragıtRS 100 Kloroform 20 g hazırlayınız 231 II. Eğer her iki materyal de lıpofilik çözücülerde çözünüyor ise.4. aĢınma. mekanik. Parçalanan mikrokapsüllerden açığa çıkan etkin madde miktarı uygun yöntemler kullanılarak tayin edilmektedir.2.2. Verimin hesaplanması: % ürün verimi: [Elde edilen toplam mikrokapsül miktarı (mg) / Formüldeki toplam katı madde miktarı (mg)] x 100 Etkin madde yükleme kapasitesinin hesaplanması: % Etkin madde yükleme kapasitesi: [Mikrokapsüle yüklenmiĢ olan (ölçülen) etkin madde miktarı(mg) / Formülde yer alan (teorik) etkin madde miktan(mg)] xl00 26. 26. bir organik çözücü içersinde 230 mikrokapsüller çözülmekte ve etkin madde uygun analitik yöntem kullanılarak tayin edilmektedir.

7 saat boyunca belli zaman aralıklarında alman örnekler içersindeki parasetamol içeriği.m. Üzerine partikül büyüklüğü önceden ayarlanmıĢ parasetamol (250-354 (im ) ilave edilir.6 g PIB olan 60 g siklohekzan çözeltisi ilave edilir.6 g Eudragit RS içeren 20 mi kloroform çözeltisi konulur.m. içerisinde 3. Çözünme hızı tayini: Çözünme hızı pH 5. Yapılan kontroller: Miktar tayini: Parasetamolün miktar tayini.2 g Kloroform y.8 fosfat tamponu içersinde sürekli akıĢ yöntemi kullanılarak yapılmaktadır. 25 °C) 0. 232 EudragitRS 100 1.5 nm dalga boyunda spektrofotometrik olarak tayin edilmektedir. Balondaki içerik bir magnetik karıĢtırıcı ile sürekli karıĢtırılırken (300 rpm) içerisine bir damlatma hunisi yardımıyla dakikada 0.6 g PIB içeren 60 g siklohekzan çözeltisi Mikrokapsül Siklohekzan 100 mi 2 kere yıkama r . 100 g 25 °C'ye ayarlanmıĢ termostattı su banyosu içerisinde yer alan üç boyunlu bir balona (250 mi) 1. Elde edilen mikrokapsüller oda sıcaklığında kurutulur. Mikrokapsül yüzeyinde kalabilecek PIB kalıntısını ve boĢ polimer artıklarını ayırmak için mikrokapsüller 2 kere 100'er ml'lik porsiyonlar halindeki siklohekzan ile yıkanır.9 g/dakika Damlatma 3. 240.9 g damlayacak Ģekilde.Siklohekzan 60 g hazırlayınız Hazırlama: y. Son olarak mikrokapsüllere 50 mi siklohekzan ilave edip vakumla filtre edilir. Ġlave iĢlemi bittikten bir süre sonra mikrokapsül oluĢumu tamamlanır.6 g Poliisobutilen 1.2 g poliisobutilen (PIB) ve 1.20 g Çözelti Parasetamol 5 g r Çözelti içinde disperse edilir KarıĢtırma (300 rpm. metanol içersinde 246 nm dalga boyunda spektrofotometrik olarak yapılmaktadır.

Mikrokürelerden beklenen baĢlıca özellikler. poliakrilamidler ve silikonlar gibi sentetik yapılı polimerler yaygın olarak kullanılmaktadır. Mikrokürelerin hazırlanmasında kullanılan yöntemler Ģöyle sıralanabilir. hedefe ulaĢana dek etkin madde sızıntısı olmaması. • Emülsiyon oluĢturma yöntemleri. içlerinde etkin maddenin moleküler düzeyde ya da makroskopik partiküller halinde disperse edildiği.MikrokapsüUeri hangi yöntemle hazırladınız? Neden? 2. mikrokapsül gibi ilaç taĢıyıcı mikropartiküler sistemlerden ayıran en önemli fark mikrokürelerde etkin maddenin taĢıyıcı matriks içerisinde çözünmüĢ veya dağılmıĢ halde bulunmasıdır. Mikroküre sistemleri bu yapıları nedeniyle matriks ilaç dağıtım sistemlerine örnektir. . 234 27. düĢük dozda etkin madde kullanımına olanak sağlaması. mikropellet.Siklohekzan 50 mi Vakumla filtrasyon Oda sıcaklığı.Hazırladığınız mikrokapsüUeri optik mikroskop altında inceleyerek sonuç hakkında yorumlarınızı yapınız. düĢük doza bağlı olarak toksisitesinin azalması ve biyolojik sistemle uyumlu olmasıdır. 2 saat Kurutma ġekil 26. aminopolisakkaritler. 3. etkin maddenin yapı ve akti vitesinin olumsuz yönde değiĢtirmemesi. Mikrokürelerin hazırlanmasında lipitler. etkin maddeyi kontrollü Ģekilde salması. doku ve hücreye taĢıması.Mikrokapsüllerdeki etkin madde miktarını tayin ediniz ve sonuçları kaydediniz. proteinler ve karbonhidratlar gibi doğal polimerler veya selüloz türevleri. in vitro ve in vivo koĢullarda oldukça dayanıklı olması. çapları birkaç mikrometreden birkaç yüz mikrometreye kadar değiĢebilen monolitik yapıda katı küresel partiküler sekideki mikrotaĢıyıcılardır. Mikroküreleri. Mikrokapsül hazırlama akıĢ Ģeması 233 Sorular: 1 .2. 4. MĠKROKÜRELER Mikroküreler. etkin maddeyi hedef organ. MikrokapsüUerde ürün verimini etkileyen faktörler nelerdir? Sizin bulduğunuz ürün verimi ve etkin madde yükleme verimi sonuçlarını yorumlayınız. poliesterler.

Ardından bu çözeltide alüminyum stearat ve potasyum klorür disperse edilir. Mikroküreler tamamen çözündükten sonra süzün ve balonjojede belirli hacme çözücü ile tamamlayın. 27. • • • • • 235 Mikrokürelerin tanımlanmasında ve kullanımında. Mikrokürelerde Yapılan Kontroller • Etkin madde miktar tayini: Formülden bir miktar hassas olarak tartın. saklama ve sterilizasyon kriterleri incelenir ve esas alınır. süspansiyon polimerizasyonu) Koeservasyon yöntemleri (Basit koeservasyon. lokal anestezikler.0 g Alüminyum stearat 1. Çözeltinin. Polimer ve etkin maddenin ortak çözücüsü olan bir çözücüde çözün.1. büyüklük ve yüzey özellikleri.5 g Potasyum klorür 2. antikanserojen ilaçlar. kemoembolizasyon. y/y emülsiyonu. Ardından n-hekzanla yıkanarak süzülür ve 40°C'de kurutulur. doku. ortopedik uygulamalar. beyine implantasyon. yüklenen etkin madde miktarı. Etilselüloz 2. desolvasyon. etkin maddenin salımı. ASTM standartlarına uygun ( DĠN 4188 ) mini elek takımı ile cihazı 100 ayarında 10 dakika Protein jelasyon yöntemi (Isı denatürasyonu. s/y/s çoklu emülsiyonu) Çözücü ekstraksiyon yöntemi. peptid ve proteinlere bağlanma ve aĢılar olarak yoğunlaĢmıĢtır.0 g Aseton 100 mi Sıvı parafin 100 mi n.1. • Partikül iriliği ve dağılımı: Bu amaçla elek analizi veya mikroskop yöntemi uygulanabilir. Mikrokürelerin klinik uygulamalarında uygulama alanları.Hekzan 50 mi Hazırlama: 200 ml'lik bir beherde etilselüloz 100 mi asetonda tamamen çözülür. . KarıĢım 25°C'lik su banyosunda 10 dakika (150-350 rpm) karıĢtırılır ve 25°Ç'deki 100 mi sıvı parafin içine boĢaltılır. etkin maddenin maksimum absorbans verdiği dalga boyunda UV spektrofotmetrede absorbansını ölçerek etkin maddeye ait kalibrasyon denklemi yardımıyla etkin madde miktarını hesaplayın. Püskürterek dondurma. antienflamatuar ilaçlar.-Çözücü buharlaĢtırma yöntemi (y/s emülsiyonu. hücre veya organa hedefleme. ÇalıĢma 27. biyolojik uyum ve toksisite. OluĢan emülsiyon 45°C'ye ısıtılarak ve sürekli karıĢtırılarak aseton uçurulur. kompleks koeservasyon) Püskürterek kurutma. kimyasal çapraz bağlanma) Polimerizasyon yöntemleri (Emülsiyon polimerizasyonu.

Uygulanabilecek Diğer Kontroller ĠĢlem etkinliği ġiĢme derecesi tayini Sorular: 1. genellikle 0. kurumadan ve oluĢumları esnasında gözlemlediklerinizle arasındaki farkları belirtin. Etkin madde içermeyen.4 1. • Küme hacmi ve yoğunluğu ( mezürde): Mikrokürelerden 10 mi alın. küre biçiminde yuvarlanmıĢ.0 mm arasında yer alabilmekte ve "mikrodraje" veya sadece "pellet" adıyla da isimlendirilebilmektedirler. Tespit edilen aralıklarla 5ml numune alarak (her defasında ortamdan alınan numune hacmi kadar taze çözelti çözünme ortamına ilave edin) belirlenen dalga boyunda spektrofotometrede absorbansı okuyarak kalibrasyon denkleminden etkin madde konsantrasyonunu hesaplayın. Ağırlığı bilinen toz kümesinin. tek veya çok tabakadan oluĢan. 20 tapping yaparak hacmini ölçün.1 .5 mm arasındaki çaplarda partiküler ilaç formlarıdır. ilaç formlarının veya ara ürünlerin hacim / ağırlık oranlarını duyarlı olarak kontrol altında tutarak kesin doz ayarlaması yapabilmek ve formül yapısındaki maddelerin karĢılıklı etkileĢmelerini engellemek için tasarlanan bu oluĢumlar. Bu huninin içine 10 g mikropellet koyarak alttaki kağıda serbest akıĢını sağlayın. ağırlığının hacmine bölünmesiyle yoğunluğunu hesaplayın. daha sonra bu özelliklerinin yanısıra modifiye salım . MIKROPELLETLER Mikropelletler. partiküler materyalin karıĢımlanna uygun akıĢ özellikleri kazandırmak.236 çalıĢtırın. Önceleri etkin madde dayanıklılığını arttırmak. Her elek üzerindeki fraksiyonu tartarak % olarak belirleyin ve grafiğini çizin. • AkıĢkanlık . sadece çekirdekten oluĢan mikropelletlere de "non pareille" adı verilmektedir. 0. Etkin maddelerin mikrokürelerinin hazırlanmasının avantaj ve dezavantajları nelerdir? 3. Palet yöntemi uygulanıyorsa mikrokürelerin çözünme ortamı ile temas yüzeyini artırmak için ortama % 0. • Çözünme hızı deneyi: Ġstenilen miktar etkin maddeyi içerecek Ģekilde hesaplayarak tarttığınız mikroküreleri 900 ml'lik çözünme ortamına koyarak palet ya da sepet yöntemi ile çözünme hızı deneyi uygulayın. Mikroküre üretimi amacıyla laboratuvarda uyguladığınız yöntem hangisidir? Bu amaçla kullanılabilecek diğer yöntemler hangilerdir? 2. 237 28.9 cm boyun geniĢliği ve 1 cm boyun uzunluğu olan bir cam huniyi.01-0. Bazen çap büyüklükleri 0. etkin maddenin kötü tat ve kokusunu ortadan kaldırmak.2.03 oranında Tween 60 ilave edilebilirsiniz. Elde ettiğiniz kuru mikroküreleri mikroskopta inceleyerek.Yığın açısı: 10 cm üst çapı. ağız noktasından 10 cm yükseğe yerleĢtirin. Mikromeritik bölümünde anlatıdığı Ģekilde yığın açısını belirleyin.

üzerine etkin madde/lerin kaplanması yöntemleri. kontrollü salım veya sürekli salım yapan preparatların üretiminde yoğun olarak kullanılmaya baĢlanmıĢlardır. • Toz karıĢımlarından doğrudan mikropelletlerin üretimini gerçekleĢtiren yöntemler olarak toplanabilirler. Granülatörler ve marumerizerler. • 238 • • • • Tabak ve basamaklı tabak cihazları. dolgu maddeleri. Mıkropelletlerin üretiminde baĢlıca üç ana yol izlenir. AkıĢkan yatak (Fluidized bed) cihazları. kaydırıcılar ve kaplayıcı maddelerdir. bunların belli baĢlı olanları kısaca. Bu ana üretim yöntemleri. • Belirli büyüklükte bir çekirdek esas alınarak (non pareille). yapıĢmayı önleyiciler. seyrelticiler. • Zamanla fiziksel veya kimyasal olarak yapılarında fazla değiĢiklik göstermemesi olarak özetlenebilir. Formlarının düzgün . Püskürterek Ģekillendirme (Spray congealing veya spray drying) Amaca uygun draje kazanları. Mikropelletler oluĢturulurken etkin madde/lerin yanısıra bazı grup yardımcı maddelere ihtiyaç duyulur. .küresel Ģekilli ve yüzeylerinin olabildiğince pürüzsüz olması. Partikül büyüklüğü dağılımlarının dar bir aralıkta olup. Yukarıda sayılan yöntemlerin uygulanmasında değiĢik yapı ve özelliklerde cihazlar kullanılır ki. Ġyi bir mikropellet yapısının sahip olması gereken özellikler. az aĢınma ve ufalanma göstermesi. cihazları olarak sayılabilir. Yeterli sertlikte olup.yapmak ve optimal biyoyararlanım sağlamak üzere geliĢtirilerek böylece uzatılmıĢ salım. esas olarak bunların hepsi yukarıda sayılan cihaz ve yöntemlerin geliĢtirilmesiyle oluĢturulmuĢ modifikasyonlardır ve ana sistemleri aynıdır. düĢük porozite göstermesi. • • • • Yüksek miktarda etkin madde oranına sahip olabilmesi. Bunlardan baĢlıcaları. yapıĢtırıcı ve bağlayıcılar. bunlar değiĢik alt teknikleri de içerirler. Ayrıca son yıllarda baĢka Ģekillerde cihaz ve yöntemler de kullanılmaktaysa da. • Püskürtülerek partiküllerin oluĢumunu sağlayan yöntemler.

28. ufalanma . Bundaki amaçlar. özellikle dıĢ faktörlerden iç yapının korunarak stabilitenin arttırılması ve etki süresinin ayarlanarak çeĢitli özelliklerdeki modifiye salımın sağlanmasıdır. Mikropelletlerde Yapılan Kontroller • Etkin madde miktar tayini: Formülden bir miktar hassas olarak tartın.1.0 g y.2 g 2. ancak araĢtırmalarda kullanılabilmektedirler. grafiğini çizin.m . pnömatik taĢıyıcı sistemler.0 g 0. etkin maddenin maksimum absorbans verdiği dalga boyunda UV spektrofotmetrede absorbansmı ölçerek etkin maddeye ait kalibrasyon denklemi yardımıyla etkin madde miktarını hesaplayın. Polimer ve etkin maddenin ortak çözücüsü olan bir çözücüde çözün. • Partikül büyüklüğü ve dağılımı (Elek analizi): Bu amaçla ASTM standartlarına uygun mini elek takımı (DĠN 4188) kullanılabilir. Accela-Cota sistemi ve Driacoater kaplama kazanı kullanılmaktadır. Çözeltinin. Pellegrini kaplama kazanı. akıĢkan yatak cihazları. Mikropelletlerin kaplanması iĢlemlerinde genellikle draje kazanları. tabak açısı 45° olarak ayarlanır.Mikropelletlerin kaplanması sıkça uygulanan bir iĢlem olmuĢtur. Mikropelletler tamamen çözündükten sonra süzün ve balonjojede belirli hacme çözücü ile tamamlayın. final ürün kontrolleri kapsamında baĢlıca. Gerektiğinde partiküler sistemlerde kullanılan diğer kalite kontrolleri de programa alınır. organoleptik kontroller.0 g 2. Tartılan toz maddeler cihazın tabak bölümüne yerleĢtirilerek karıĢtırmaya baĢlanır. Cihazı 100 ayarında 10 dakika süreyle çalıĢtırın. tabak açısı azaltılarak tabaktan alınır. daldırma kılıcı sistemi. OluĢan mikropelletler. Her fraksiyonu % Ģeklinde belirleyerek. Ģekillerinin düzgünleĢtirilmesi. ÇalıĢma 28. Belirli aralıklarla karıĢmakta olan toz kütlesi üzerine bağlayıcı çözeltiden püskürtülür (atomizörün tabağa uzaklığı 20 cm olacak ve bağlayıcı çözelti 10 saniye aralıklarla 0. Mikropelletler 30°C'lik etüvde 45 dakika kurutulur. dağılma testi ve çözünme hızı testi gibi kontroller yapılır. Mikropelletlerin üretiminde rutin olarak iĢlem içi ve iĢlem kontrolleri ile.05 mi püskürtülecek Ģekilde ayarlanır).aĢınma kontrolleri. Basamaklı Tabak Metodu ile Mikropellet Üretimi Etkin madde (Teofıllin) Laktoz Aerosil 200 AvicelPHĠOl Bağlayıcı çözelti (%3-5a/h) 239 Hazırlama: Basamaklı tabak aletinin. 16. tanecik büyüklüğü ve dağılımı kontrolleri.1. küme dansitesi-yığın açısı ölçümleri. Diğer bazı yöntemler endüstriyel üretime uygun olmayıp.

240 • Nem içeriği (Sauter Inframatic): 10 g mikropelleti cihazın kefesine yerleĢtirerek 60°C'de 60 dakika tutun.9 cm boyun geniĢliği ve 1 cm boyun uzunluğu olan bir cam huniyi. Palet yöntemi uygulanıyorsa mikropelletlerm çözünme ortamı ile temas yüzeyini artırmak için ortama % 0. 0. Eleyerek tozlarından ayırın.Tekrar tartarak nem içeriğini % ağırlık kaybı olarak hesaplayın. • Küme hacmi ve yoğunluğu: Mikropelletlerden 10 mi alarak 10 mi hacimdeki bir mezüre koyun.• AkıĢkanlık . Dağılma sürelerini not edin. Tespit edilen aralıklarla 5mL numune alarak (her defasında ortamdan alınan numune hacmi kadar taze çözeltiyi çözünme ortamına ilave edin) belirlenen dalga boyunda spektrofotometrede absorbansı okuyarak kalibrasyon denkleminden % etkin madde miktarını hesaplayın.aĢınma: Mikropelletlerden 10 g tartarak. KONTROLLÜ SALIM SĠSTEMLERĠ Kontrollü salım yapan sistemler klasik (derhal salım yapan) dozaj formlarından farklı olarak etkin maddeyi önceden belirlenen bir tarzda ve daha uzun bir süre boyunca salan sistemlerdir.03 oranında Tween 60 ilave edilebilirsiniz.Yığın açısı: 10 cm üst çapı. • Çözünme hızı deneyi : Ġstenilen miktar etkin maddeyi içerecek Ģekilde hesaplayarak tarttığınız mikropelletleri 900 mL'lik çözünme ortamına koyarak palet ya da sepet yöntemi ile çözünme hızı deneyi uygulayın. Ağırlığı bilinen toz kümesinin. • Dağılma testi: Mikropelletleri 0 numaralı jelatin kapsüllere koyarak 37°C'deki su banyosuna 30 kez daldırılıp çıkarın. ağız noktasından 10 cm yükseğe yerleĢtirin. friabilitörde 25 devirde 5 dakika çevirin. Model etkin maddenin mikropelletleri halinde hazırlanmasıyla etkin maddenin hangi özellikleri değiĢtirilmiĢ. düzeltilmiĢtir ? 2. Tekrar tartarak ufalanma aĢınmayı % olarak belirleyin. Etkin madde salım hızı ve süresi klasik dozaj formlarından farklı olan sistemler genel olarak Mikropelletlerde yapılan kontroller nelerdir? Hangi amaçlarla yapılmaktadırlar? . • Ufalanma. 241 29. ağırlığının hacmine bölünmesiyle yoğunluğunu hesaplayın. 20 vuruĢ iĢlemi yaparak mikropelletlerin hacmini ölçün. Bu huninin içine 10 g mikropellet koyarak alttaki kağıda serbest akıĢını sağlayın. Uygulanabilecek diğer kontroller Yoğunluk Tayini Sorular: 1.01-0. Salım hızı ve sürelerinin etkin maddenin fızikokimyasal ve farmakokinetik özellikleri gözönünde bulundurularak önceden yapılacak bir tasarımla belirlenmesi gerekmektedir. Mikromeritik bölümünde anlatıldığı Ģekilde yığın açısını hesaplayın. Mikropellet üretiminde laboratuvarda kullandığınız Basamaklı Tabak cihazı dıĢında baĢka hangi cihazlar ve yöntemler kullanılmaktadır? 3.

d-UzatılmıĢ etki.Derhal salım.Tekrarlanan etki. Terapötik aralık Zaman ġekil 29.Kontrollü salım).GeciktirilmiĢ salım. Kontrollü salım sistemlerinin sakıncaları ise Ģunlardır: • Bu tip dozaj formları ile tedavi sırasında istenmeyen yan etkiler oluĢtuğunda etkinin daha uzun sürmesi ve tedavinin kesilememesi.1'de değiĢik salım profilleri ve bunlarla ilgili terminoloji yer almaktadır.farmakopelerde "modifıed release" (değiĢtirilmiĢ salım) baĢlığı altında yer almaktadır. hasta bakımının kolaylaĢması. özellikle hastanelerde zaman tasarrufunun sağlanması. Kontrollü salım sistemlerinin yararları Ģöyle sıralanabilir: • Dozların sayı ve sıklığının azalması nedeniyle hasta uyuncunun artması. Etkin maddenin bu açıdan belirlenmesi gerekli özellikleri Ģunlardır: Fizikokimyasal özellikler -Doz büyüklüğü -Suda çözünürlük -Partisyon katsayısı ve molekül büyüklüğü Biyolojik özellikler -Absorpsiyon -Dağılma -Metabolize olma .1. b. Bu özellikler bir etkin maddenin kontrollü salım formu halinde hazırlanması ve ilacın veriliĢ yolunu kısıtlayabilmektedir. 242 • Hastada uzun süre ve uygun farmakolojik cevap sağlayan etkin madde terapötik kan düzeylerinin sağlanması. ÇeĢitli dozaj Ģekillerinin plazma konsantrasyonu . • GeliĢtirilmeleri ve üretimlerinin pahalı olması. • Formülasyonlarında kullanılan etkin madde miktarı yüksek olduğundan herhangi bir nedenle örneğin hız kontrol eden membranlann yırtılması sonucunda hızlı salım olduğunda vücutta toksik düzeylerin oluĢabilmesidir. • Kullanılan toplam doz miktarının azalması ve uzun süreli kullanımda etkin madde birikiminin minimuma inmesi. e. c. • Yan etki Ģiddeti ve sıklığının azalması. Bu tür sistemleri tanımlamada terminolojide bir bütünlük olmamasına rağmen ġekil 29.zaman eğrileri (a. Kontrollü salım sistemlerinin tasarımı ve performansında etkin maddenin özellikleri önemlidir.

Magnetik kontrollü sistemler 5. sıcaklık) . . Çözücünün harekete geçirdiği sistemler .2E) .2A) .2'de görülmektedir.Depo (membran) sistemler (ġekil 29. implant sistemleri gibi) smıflandınlabildikleri gibi etkin madde salım mekanizmalarına göre de aĢağıdaki Ģekilde sınıflandırılmaktadırlar: 1. transdermal.ġiĢme kontrollü sistemler (ġekil 29.Elektrik ve nükleer enerji kullanan sistemler Bu sistemler Ģematik olarak ġekil 29.Matris sistemler (ġekil 29. Kimyasal olarak kontrollü sistemler .Polimer zincire takılı sistemler (ġekil 29.Ozmotik kontrollü sistemler (ġekil 29. Mekanik kontrollü sistemler .Ultrasonik sistemler .Ortama duyarlı sistemler (pH.-Stabilite -Yanlanma ömrü -Yan etkileri -Terapötik indeksi -Proteine bağlanma -Hastalığın rolü Kontrollü salım sistemleri uygulama yerine göre (örneğin: oküler. bukkal. peroral.2F) 4.Vücutta aĢınan sistemler (ġekil 29.2C) . Fblimer Etkin maddi 2aman=0 Zaman=t Etkin madde + polimer . rektal. Difüzyon kontrollü sistemler .2B) 243 2. nazal.2D) 3.

kontrollü salım sistemlerinin tasarlanması.Zaman=0 Etkin madde + polimer Zaman=0 Zaman=t polimer iskeleti |-»-| polimer iskeleti [ tttttV Trryy su veya emim Zaman=0 ZamarM Polimerde çözünmüĢ etkin madde Ozmotik çıkıĢ aralığı Hkin madde çöz. A. Yüzen Dozaj Formları Kontrollü salım yapan oral preparatlardan etkin madde Ģahmının yetersizliği yanında. . Kontrollü salım yapan polimerik sistemlerden etkin madde salım mekanizmaları. E-ġiĢme kontrollü sistem. açığa çıkan etkin maddenin gastrointestinal kanalda (GI) absorbe edileceği bölgede kalıĢ süresinin kısalığının biyoyararlamm sorunu doğurduğu bilinmektedir. mideden ve/veya ince barsağın üst taraflarından emilimi olan bir etkin maddeyi içeren preparatm midede kalıĢ süresinin uzatılması gerektiği belirtilmektedir. Genel olarak. 29. değerlendirilmesi ve kontrolünde önemli bir araçtır. B-Matris sistem.r JHjıkar Etkin maddenin salındığı ĢiĢmiĢ polimer Zaman=0 Yarı geçirgen v^ zar Zaman=0 Su gjrer Zaman^t Etkin madde Zaman^t ġekil 29. 244 Kontrollü salım sistemlerinden etkin madde salım tarzının in vitro ve in vivo yöntemlerle ispatlanması gerekmektedir. Bu amaçla.1.2. D-Polimer zincire takılı sistem.Membran sistem. Bunu önlemek için örneğin. katı ilaç Ģekilleri için kullanılan duyarlı ve tekrarlanabilirliğe sahip bir çözünme testi yöntemi ile etkin maddenin salım hızı profilleri ve salım mekanizmalarına iliĢkin verilerin elde edilmesi gerekmektedir. in vitro çözünme testi. C-Vücutta aĢınan sistem. F-Ozmotik kontrollü sistem.

Hidrodinamik dengeli sistemler (HBS) olarak da bilinen yüzen dozaj formları genel olarak GI sıvılarla temasta jel oluĢturan hidrokolloidlerle etkin madde ya da maddelerin karıĢtırılmasıyla hazırlanan tablet. ÇalıĢma 29.• Mide boĢalma hızını yavaĢlattığı bilinen yağ asitlerinin formüllere ilavesi. Daha sonra çıkıĢı kontrol eden karıĢım konularak kütle basılır. kapsül. I II HPMC 4000 Sodyum bikarbonat Sitrik asit Asetilsalisilik asit HPMC 100 Basılabilir Ģeker (Di-Pac) Hazırlama: Her iki tabakayı içeren karıĢımlar ayrı ayrı hazırlanır. • Ġnce barsak sıvısında çözünme ve/veya stabilite probleminin olması. böylece midede daha uzun zaman kalabilen yüzen dozaj formlarının geliĢtirilmesi önerilmektedir. formül içine preparatm 245 250 mg 34 mg 28 mg 100 mg 30 mg 20 mg yüzmesine katkıda bulunmak üzere gaz kabarcıkları veren efervesan kısım da ilave edilebilmektedir. • Absorpsiyonunun sadece mideden ve/veya ince barsağm üst kısmından olması durumunda HBS Ģeklinde formüle edilmesi düĢünülebilmektedir. granül Ģeklindeki preparatlardır. • Lokal olarak midede etkili olması. Yüzen tablet Ģeklindeki dozaj formları. Suyla temasta efervesan kısmın oluĢturduğu kabarcıklar jel yapının içine hapsolmakta ve preparatm yüzmesini sağlamaktadır. ortam sıvısıyla jel yapısı veren ve preparatm yoğunluğunun mide sıvısının yoğunluğunun altında kalmasını sağlayan tablet Ģeklinde hazırlanabileceği gibi. Mühreye önce yüzmeyi sağlayan kısım konarak düĢük basınçta 12 mm'lik zımba ile sadece toz kütlesinin sıkıĢmasını sağlayacak Ģekilde ön basım yapılır. Bir etkin maddenin.1. . • Dansitesi mide sıvısı dansitesinden düĢük olduğu için mide içeriği üzerinde yüzebilen. • Mide-barsak epitel yüzeyine yapıĢma yeteneğine sahip polimerlerin formüllere ilavesi.

polimerler kullanılarak hazırlanan inert (plastik) matrisler yapılarında bulunan etkin madde serbest hale geçtikten sonra feçesle değiĢmeden atılmaktadır (monolit).) etkin madde Ģahmında etkili olmaktadır. 2. Sistemden etkin madde çıkıĢı difüzyon mekanizması ile gerçekleĢmektedir. Sorular: 1. hidrojene pamuk tohumu yağı. 4.2.2 yapay mide ortamına konularak yüzmeye baĢlama süresi saptanır. HBS sistemlerde kullanılabilecek efervesan karıĢımlar neler olabilir? 3. Hazırladığınız preparatın yüzmeyi sağlayan tabakası ve kontrollü salımı sağlayan tabakası hangisidir? Bu amaçla kullanılabilecek formül önerileriniz neler olabilir? 246 29.. Bu sistemlerden etkin madde çıkıĢında difüzyon etkili olmakla beraber kullanılan matris maddesinin preparatın tatbik edildiği bölgede bulunan enzimlerden etkilenmesi durumunda erozyon mekanizması da gözlenebilmektedir. hidrojene hint yağı. karboksimetil selüloz. HBS sistemde kullanılacak hidrokolloidlere örnekler veriniz.Hidrofılik matrisler . polivinil asetat. Yüzen dozaj formu hazırlamak için baĢka öneriler neler olabilir? Açıklayınız. bütil stearat.Hazırlanan preparat 100 mi pH 1.Mum (lipid) matrisler Ġnert matrisler: Polivinil klorür. stearil alkol vb.Yüzmeye baĢlama süresi tayininde kullanılan tablet laboratuvar süresince yapay mide ortamında tutularak yüzme süresi saptanır. su içeriği vs.Ġnert matrisler . Bu sistemlerde kullanılan polimerin yapısı ve preparatın tatbik edildiği ortamın özellikleri (pH. etil selüloz vb. Hidrofılik matrisler: Sodyum karboksimetil selüloz. stearik asit. . Mum (lipid) matrisler: Bu tür sistemleri hazırlayabilmek için karnauba mumu. . Matris Tipi Preparatlar Matris tipi preparatlar kontrollü salım yapan oral dozaj formlarının bir grubunu oluĢturmaktadır. hidroksipropilmetil selüloz gibi hidrofılik karakterdeki polimerler kullanılarak hazırlanan matrislerdir. kullanılabilmektedir. Sistem bütünlüğünü koruduğu sürece etkin madde salımı difüzyon mekanizmasıyla meydana gelirken zamanla ĢiĢen polimerde meydana gelen kopmalarla erozyon mekanizması da etkin madde Ģahmında rol almakta ve sistem aĢınarak kaybolmaktadır. polivinil pirolidon. Üç grupta incelenebilirler: .

Bu amaçla baĢlıca 3 yöntem kullanılabilir: 1.h Di = Cp. 247 2. buna etkin maddenin ilave edilip solvanm uçurulması sonucunda elde edilen kütlenin elenmesi ile granüllerin elde edilmesi ve tablet basılması.Bu çalıĢmada hazırlanıĢ kolaylığı göstermesi nedeniyle mum matris tipi kontrollü salım yapan tabletlerin hazırlanıĢı verilecektir.2. 3. Ds = kr°. Parasetamol Lipid materyal Formül 1 tablet içindir. Hazırlama: 306 mg 62 mg . Toz etkin madde ve lipid materyalin fiziksel karıĢımlarının tablet halinde basılması. EritilmiĢ mum materyale etkin maddenin ilave edilip karıĢtırılması ve kütlenin donmaya yakın uygun eleklerden elenerek mum granüllerinin elde edilmesi ve tablet halinde basılması. Öncelikle bu tür dozaj formlarında kullanılacak etkin maddenin fızikokimyasalbiyofarmasötik özelliklerinden hareketle doz tasarımının yapılması gerekmektedir.Vd DT = Dj + Ds Ds D( DT Cp kr° Vd kd h : Sürdürme dozu : Ġlk doz : Toplam doz : Etkin maddenin etkin kan konsantrasyonu : Sıfır derece salım hız sabiti : Dağılım hacmi : Eliminasyon hız sabiti : Etkin maddenin kr° hızıyla salımı istenen süre ÇalıĢma 29. Mum materyal organik çözücüde çözüldükten sonra. Buna göre sıfır dereceden sabit hızla salım yapması planlanan dozaj formunun içermesi gereken etkin madde miktarının ve etkin madde açığa çıkıĢ hız sabitinin hesaplanabilmesi için aĢağıdaki eĢitliklerin kullanılması gerekir.

. 3. AĢağıda farmokokinetik parametreleri verilen etkin maddenin doz tasarımını yapınız. 249 30. Eğer etkin madde katı halde püskürüyorsa pudra spreyleri denilen aerosoller oluĢur ve bunlarda itici gaz oranı %5-20 arasında değiĢir. Hazırlanan tabletler çözünme hızı deneylerinde kullanılmak üzere saklanır. haricen kullanılanlar da püskürtme aerosolleri (sprey) olarak tanımlanırlar.76 saat"1 2. AEROSOLLER Bir gaz fazı içinde sıvı veya katı taneciklerin dispersiyonu halinde püskürtülerek kullanılan tek veya çok fazlı sistemlerdir. Kullanım bölgesine ve amacına göre farklı yapıda ve özelliktedirler. • Enerji taĢıyıcısını içeriğinde sıkıĢtırılmıĢ ve/veya sıvılaĢtırılmıĢ itici gaz olarak bulunduranlar ki bunlarda da genellikle aerosol veya sprey isimleri kullanılmaktadır. • Ġçeriğini dıĢarıdan verilen enerji ile verenler ki bunlara genellikle nebülizör ve atomizör isimleri verilmiĢtir. Eczacılık ve tıpta solunum yoluyla veya haricen kullanılan preparatlardır. bunlarda püskürtücü gaz miktarı % 10-20 arasındadır. Haricen kullanılan ve yüzey spreyleri diye tanımlananlarda sıvılaĢtırılmıĢ itici gaz oranı %40-70 arasında değiĢir ve püsküren partiküllerin boyutları 50-250 um arasındadır. Gerçek aerosoller olarak nitelendirilenler içeriğinde %80'in üzerinde püskürtücü (itici) gaz bulundururlar ve püsküren parçacıkların boyutları 5 um'nin altındadır. Püskürtücü gaz oranı %30'un altına düĢerse ıslak spreyler diye tanımlanan preparatlar oluĢur ki burada püsküren tanecikler bir demet Ģeklinde değil. 250-1000 um arasındaki boyutta damlalar Ģeklinde olur. 248 Sorular: 1. Basınçla püskürtme gösterdiklerinden iki Ģekilde çalıĢırlar.Kütle yukarıda verilen yöntemlerden biri kullanılarak hazırlandıktan sonra 10 mm çaplı zımba kulanılarak uygun basınç altında el presinde basılır.35 1 ka= 0.326 saat'1 ka= 6. Etkin madde sıvılaĢtırılmıĢ püskürtücü gaz ile emülsiyon oluĢturuyorsa köpük aerosolleri ortaya çıkar. Hangi tür enerji kullanımıyla uygulanırsa uygulansınlar hepsi fiziksel olarak aerosol sistemleridir. Hazırladığınız preparatın çözünme hızı tayini için önereceğiniz yöntem veya yöntemler ne olabilir? Açıklayınız. CP = 20 mg/ml Vd= 6. Genelde solunum yoluyla kullanılanlar inhalasyon aerosolleri. Lipid matrislerden etkin madde açığa çıkıĢ mekanizması hakkında bilgi veriniz.

gibi) oluĢur. çözücü ve yardımcı çözücü (kosolvan) ve formülasyonda gerekli olan diğer yardımcı maddelerden (yüzey etken maddeler vb. önde gelen iki kısmı püskürtme odacığı ve püskürtme deliğidir.) kaplanarak kullanılırlar. Bu kısımlar aerosol sisteminin içeriğindeki itici gazla birlikte püsküren taneciklerin püskürme özelliklerini ve büyüklük dağılımım belirler. inhalasyon aerosollerinde ise daha da düĢük olması gerekir. izobütan gibi hidrokarbonlar veya vinil klorür. Frigen veya Freon adıyla tanımlanan klorlu-florlu hidrokarbonlar gibi halojenli hidrokarbonlardır. Kesintisiz (devamlı) ve ölçülü (belli dozda) püskürtme yapanlar olarak iki tiptedirler. haricen deri üzerine püskürtülecek aerosollerde basıncın 3-5 atm civarında. cam veya plastikten yapılır ve tek parça (monoblok). sıvılaĢtırılmadan kullanılanlar. buna karĢı iç yüzeyleri inert bir tabakayla (laklama. Cam kaplar diğer tip kaplara göre saydam olmasının 250 yanısıra. SıvılaĢtınlarak kullanılanlar ise propan. vb. argon. Bunlar mekanik Ģoklara ve daha yüksek iç basınçlara dayanırlar. Ġnhalasyon aerosollerinde basmç/partikül büyüklüğü iliĢkisi çok önem kazanır. çelik. etil bromür. plastik kaplama. Metal kaplarda korozyon oranı yüksektir. ölçülü püskürtme yapanlara basıldığında ne kadar süre basılı tutulursa tutulsun sadece tek bir defa belirli dozda püskürtme yaparlar. Püskürtme basınçları tiplerine ve karıĢım oranlarına göre değiĢir. azot oksidül. 20-30 um büyüklükte püsküren parçacıklar trakeada kalırken. SıkıĢtırılmıĢ gazlardan. Ana kap metal (alüminyum. Bir aerosol sisteminde konsantrat olarak tanımlanan kısım ise etkin madde. Eğer etkin madde içeren konsantrat sıvılaĢtırılmıĢ itici gaz fazında çözünerek homojen bir karıĢım oluĢturuyorsa iki fazlı bir aerosol sistemi ortaya çıkar. Valf takımı çeĢitli parçalardan oluĢur. Buna karĢın üstte buharlaĢmıĢ itici gaz. Genel olarak havaya püskürtülecek aerosollerde basıncın 3-4 atm civarında olması istenirken. Kesintisiz püskürtenler valfın üzerindeki aktivatör baĢlığına basılı tutuldukça devamlı püskürtme yaparken. 5-10 um arasındakiler ise bronĢiyollere ulaĢırlar . azot. tıp ve eczacılıkta genellikle 1-10 atm arasında iç basınç sağlayacak oranlarda kullanılır.Daha küçük boyuttakiler ise alveollere inerler. daha çok basınç enerjisini dıĢarıdan alan nebülizör sistemlerinde tercih edilirler. valf takımı. teneke). böyle bir 251 sistemde fazlar. Kabın yapısının seçimi kullanma tekniğine. metil klorür. içerikle etkileĢme tehlikesinin en az düzeyde olması dolayısıyla avantajlı görünürse de. mekanik ve termik dirençlerinin azlığı nedeniyle kullanımları sınırlı kalır. içeriğin formülasyonuna ve ticari bakıĢ açısına göre değiĢir. püskürtücü (itici veya sevk edici) gaz ile etkin maddeyi taĢıyan konsantrattan oluĢur. 10-20 um arasındakiler bronĢlara. Basınç enerjisini içinde taĢıyan aerosollerin içeriğinde yer alan püskürtücü ise sıkıĢtırılmıĢ ve/veya sıvılaĢtırılmıĢ itici gazlardan (propellan) oluĢur. Plastik kaplar ise oldukça merttirler ama ancak düĢük basınçlı içerik taĢıyabilirler. üstte buharlaĢmıĢ itici gaz ve altta ise sıvı faz halinde geri kalan bütün karıĢım bulunur. Valf takımı sistemin püskürmesini ve püskürtme Ģeklini belirler. bunun altında ayrı ayrı iki faz . karbondioksit gibi inert gazlardır. iki parça veya üç parça (bodymaker) halindedir.Bir aerosol sistemi baĢlıca ana kap. bütan.

Valfin daldırma borusu kullanılacak tüpe göre ayarlanır ve aerosol kapatma cihazında tüplere valfleri takılır. Normal sıcaklıkta basınçla doldurmada ise önce kaba etkin madde konsantratı konur.halinde etkin madde konsantratı ve sıvılaĢtırılmıĢ itici gaz fazlan duruyorsa üç fazlı bir aerosol sistemi oluĢur. Bunlar iyice çalkalanarak kullanılmalıdır. Uygun Ģekilde etiketlenir. kurulanır ve her kutu 5 saniye süre ile püskürtülür (zamanı tespit için kronometre kullanılır).1. Kapağı ve koruyucusu çıkartılır. Her saniye için gram olarak ortalama püskürtme miktarı hesaplanır. Antimikotik Etkin Maddeli Aerosol Ġmalatı Oksikonazol 250 g Etil alkol (%96) 10. Soğukta doldurma iĢleminde . ÇalıĢma 30. 252 ÇalıĢma 30. Aerosollerin üretimi soğukta basınç kullanmadan veya normal sıcaklıkta basınçla yapılır. Basınç testi . Ġç basınçları dengeye gelen kaplar su banyosundan alınır. valf sistemi takılır ve sıvılaĢtırılmıĢ püskürtücü gaz valf ağzından basınçla itilerek içeri doldurulur. 2. Püskürtme enerjisini içeriğinde taĢımayan aerosol sistemleri ise esnek plastikten yapılmıĢ kabın sıkılarak içeriğin dıĢarı püskürtülmesiyle veya kaba eklenmiĢ bir puarın sıkılmasıyla çalıĢan ve itici gaz içermeyen yapıdadır. Herbiri iki-üç saniye süre ile püskürtülür ve tam olarak tartılır.9 g HazırlanıĢı: Oksikonazol etil alkolde çözülür ve önceden temizlenmiĢ aerosol tüplerine 13'er mi olarak doldurulur.2. Daha sonra bu tüplere aerosol dolum cihazında itici gaz gerektiği kadar doldurulur.5 g Freon 12 15. Kaplar 25 ± l°C'deki su banyosuna daldırılıp iç basınçları dengeye gelinceye kadar tutulur. Ġç basıncın dengeye gelip gelmediği Madde 2' de açıklandığı gibi ölçülür. Bunlar sıkma basıncına ve püskürtme deliğinin inceliğine göre değiĢik büyüklükte ve miktarda damlacığı sis Ģeklinde püskürtür. SıvılaĢtırılmamıĢ itici gaz kullanımında da bu yöntem uygulanır.40°C'ye kadar soğutulan konsantrat ve sıvılaĢtırılmıĢ itici gaz ayrı ayrı kaba doldurulur ve valf sistemi kaba takılarak kapatılır. Püskürtme hızı kontrolü En az dört aerosol kabı alınır. Kaplar sıcaklığı ayarlanmıĢ su banyosuna tekrar daldırılır ve püskürtme ve tartma iĢlemi üç defa tekrarlanır. Aerosollerde Kontroller 1. Her kap tekrar tartılır.

kağıt 253 alınıp üzerinde homojen damla dağılımı görülüp görülmediği incelenir. Kabm korozyona dayanıklılığının kontrolü . Katı partikül taĢıyan aerosoUerde tanecik büyüklüğü tayini Aerosol kabı iyice çalkalanır ve sabit olarak yerleĢtirilir. Saptanan sonuçların ortalaması alınır. Formülasyon yoğunluğu. Deney. ıslaklık varsa kurulanır. 5. valf spesifıkasyonu ile karĢılaĢtırılır. Bu iĢlem en az on defa uygulanır. En az 1200 partikül sayarak boyutlarına göre sınıflandırılır. 6. Bu amaçla değiĢik seri ve değiĢik püskürtücü baĢlıkların gösterdiği püskürtme farklılığını ölçmek üzere özel cihaz kullanılır. Kapağı ve koruyucusu çıkarılır ve iç basınç sabit hale gelinceye kadar 25 ± l°C'deki su banyosunda tutulur. Belirli bir alandaki damlacıkların sayısı ve büyüklüğü uygun büyütme cihazları (örneğin mikroskop) kullanılarak % olarak hesaplanır. Bu uzaklığın yarısında. Kap tekrar temizlenir. 3. Aerosol iki-üç saniye püskürtülerek etkili püskürtme uzaklığı saptanır. dönen diskin hemen arkasına sabit olarak bağlanır. kurulanır ve tartılır. Aerosol kabı iyice kurulanarak tartılır ve darası almır. Birim doz püskürten aerosoUerde püskürtme hacmi tayini Aerosol formülasyonunun önceden yoğunluğu saptanır. valflere uygun adaptör ile sıkıca bağlanmalıdır. Ġki fazlı aerosollerde damlacık büyüklüğü tayini Bu metod boya-talk karıĢımı ile muamele görmüĢ bir kağıt parçasının püskürtme ile lekelenmesi esasına dayanır.Dört taneden az olmayan aerosol kabı alınır. Sonuçlar log-olasılık grafiğine geçirilir. ortalama ağırlık kaybına bölünerek püskürtme hacmi bulunur. içeriğin özelliğine göre yağda veya suda çözünen boyaların formüle eklenmesi ile yapılır. Basınç doğrudan doğruya manometre göstergesinden okunur. Mikroskop yöntemiyle katı partiküllerin boyutları saptanır. Aktüvatöre basarak püskürtme yapılır. Partiküller kağıda çarptığında absorbe olur ve bu kağıt karĢılaĢtırma için kullanılır. Ağırlık kaybı hassas olarak saptanır. Basınç ölçer yaklaĢık olarak beklenen basınca önceden ayarlanmıĢ olmalı. Buradan ortalama damlacık büyüklüğü ve standart sapma hesaplanır. Sızdırma Testi 7. Kaplar su banyosundan alındıktan sonra iyice çalkalanır. Püskürtücü baĢlığı çıkarılır. püskürtücü baĢlık ile aynı düzlem üzerinde iyice temizlenmiĢ bir lamın köĢelerine aerosol püskürtülür. Özel cihazda kağıt. Her kap dik tutularak valfe basınç ölçer (manometre) sıkıca bağlanır. Aerosol kabı cihaza yerleĢtirilir. Sonuçlar log-olasılık grafiğine geçirilerek ortalama tanecik büyüklüğü ve standart sapma hesaplanır. Net ağırlık saptanması 8. 4. Sonuç. Bir veya iki saniye püskürtme yapılır. Lam üzerine yapıĢan tozlar uygun bir sıvağ kullanılarak dağıtılır.

yollarla verilmektedir. intraartiküler. Ġnfüzyonların da verilmeden önce seyreltilen sıvı konsantre ve kullanılmadan önce sulandırılan toz Ģeklindeki formları bulunmaktadır. subkutan. Etkin maddenin uzun süreli salımı için tasarlanmıĢlardır. Ġmplantlar. Enjeksiyon baĢlığı altında verilenler Ģu Ģekilde sınıflandırılmaktadır.1. kanın plazma hacmini artırıcı olarak kullanılmaktadır. Hangi tip içerik yapısı ile hangi tip aerosol kapları kullanılmalıdır. AerosoUerde ne kadar basınç olmalı ve kaplar ne kadar basınca dayanabilmelidir ? 3.b. elektrolit dengesini sağlayıcı. Büyük hacimdeki veriliĢ için tercih edilmektedir. 31. 31. • • • • • • Kullanıma hazır çözeltiler Kullanılmadan önce çözücü ile karıĢtırılan çözünür kuru ürünler Kullanıma hazır süspansiyonlar Kullanılmadan önce bir taĢıyıcı ile karıĢtırılan çözünmeyen kuru ürünler Emülsiyonlar Verilmeden önce seyreltilen sıvı konsantreler Bu tip enjeksiyonlar. intradermal. PARENTERAL PREPARATLAR Parenteral preparatlar insan ya da hayvan vücuduna. intravenöz. Birim doz püskürten aerosoUerde miktar tayininin önemini açıklayınız. Bu preparatlar llitre'den daha fazla hacimde de olabilir. Ġrrigasyon. infüzyon ya da implantasyon yolu ile verilen steril preparatlardır. 254 31.Sorular 1. enjeksiyon. Ġnfüzyonlar. intramusküler. hemofiltrasyon ve peritonal dializ için kullanılan çözeltiler de büyük hacimli parenteral preparatlar (LVP) içerisinde yer almaktadır. neden ? 2. herhangi bir koruyucu içermeyen infüzyon Ģeklindeki veriliĢ için tasarlanmıĢ ve hermetik olarak kapatılmıĢ preparatlardır. Büyük Hacimli Parenteral Preparatlar 100 mi ya da daha fazla hacimdeki tek kullanımlık. Küçük Hacimli Parenteral Preparatlar .2. steril sulu çözelti ve emülsiyon Ģeklinde hazırlanan preparatlardır. parenteral implantasyon için uygun Ģekil ve boyuttaki steril katı preparatlardır. intratekal v. Besleyici ve kalori verici.

Ġntravenöz çözeltiler de veriliĢ hızı.3. fındık. gliserin gibi suyla karıĢabilen çözücü maddeler ve susam. zeytin. mısır yağı gibi suda çözünmeyen bitkisel yağlar da kullanılmaktadır. süspansiyonlar ve emülsiyonların intramusküler ve subkütan olarak verilmesi tercih edilmektedir. Parenteral Preparatların VeriliĢ Yolu Ġntravenöz uygulama için genellikle 10 mi'den daha büyük hacimdeki preparatlann verilmesi tercih edilmektedir.5'dir. 31. Ayrıca propilen glikol. yağlı çözeltiler.5. Ġdeal pH.5. Formülasyona Ġlave Edilen Katı Maddeler Parenteral formüllere antioksidan. Bu problemlerden sakınmak için birçok ürüne tampon ilave edilir. pH ayarlayıcı tamponlar. ambalaj materyalleri (cam. flebit meydana gelmektedir. Ģelat yapıcı maddeler. intramusküler için 3 mi. Diğer . Çözücü ve taĢıyıcı seçimi de veriliĢ yolu ile doğrudan iliĢkilidir. etanol. Ġzotonik çözeltiler daha az irritan olmasına. tonisite ayarlayıcı maddeler ilave edilmektedir. çok dozlu kaplar ise 30 mi ile sınırlandırılmıĢtır. genellikle 1-50 mi hacimde hazırlanan preparatlardır. Uygun bir tampon sistemi. Ancak intraspinal enjeksiyonlar serobrospinal sıvının yavaĢ sirkülasyonundan dolayı mutlaka izotonik olmalıdır. Sulu çözeltiler intravenöz ve intraspinal olarak verilirken. intravenöz veriliĢ için kabul edilebilir pH aralığı 3-10. EP 5) kullanılmalıdır. Tamponlar Bir preparatm pH'smdaki değiĢimler. yüzey etken maddeler. VeriliĢ hacmi intraspinal uygulama için 10 mi. Subkütan ve intramusküler enjeksiyonlar için hipertonik çözeltiler sıklıkla kullanılmaktadır. polietilen glikol.1. 31.4. 31. 255 31. intradermal için ise 0. pH 3'ün altında ağrı. kauçuk vb.4'dür. antimikrobiyal maddeler. Küçük hacimli parenteral preparatlarda. USP 27'de monografında baĢka Ģekilde belirtilmedikçe tek dozlu kaplar 1000 mi ile.) ile etkileĢmesinden gazlar ve su buharının çözünmesinden meydana gelebilir.2 mi ile sınırlandırılmıĢtır. kanın pH'sı olan 7. kanın ayarlamasına ve seyreltmesine izin verecek kadar yavaĢ olduğu sürece izotoniklik çok önemli değildir.100 ml'den daha az. Bu pH'dan aĢın sapmalar komplikasy onlara sebep olmaktadır. subkütan için 2 mi. saklama esnasında ürünün pH'sını stabil bir değerde tutmak 256 ve vücut sıvıları ile pH'yı kanın pH'sına kolaylıkla ayarlamak için yeterli tampon kapasitesine sahip olmalıdır. Çünkü kanın kendi tamponlama kapasitesi vardır. Formülasyonda Kullanılan Çözücüler Parenteral preparatlarda çözücü olarak enjeksiyonluk su (USP 27. daha az toksisiteye sebep olmasına ve olası bir hemolizi ortadan kaldırmasına rağmen tüm enjeksiyonluk preparatlar izotonik olmayabilir. pH 9'un üzerinde doku nekrozu görülürken. ürünün saklanması sırasındaki parçalanma reaksiyonlarından.

yollarla verilen parenteraller için pH 4-9 arasına ayarlanmalıdır.5. Bazı enjeksiyonlarda düĢük hacimde yüksek etkin madde konsantrasyonu gerekli olduğu için.2 .5. 31. Tonisite ayarlayıcı olarak.5 .3.2) kullanılmaktadır.5. sitrik asit ve bir tuzu (pH 2. veriliĢ yolu ile doz rejiminin çeĢitlilik göstermesi ve ürünün stabilite koĢullarından dolayı bu durum her zaman gerçekleĢememektedir. Parenteral bir ürünün. daha yüksek olan çözeltilere hipertonik çözeltiler adı verilmektedir.7). Ozmotik basıncı plazmanın ozmotik basıncından daha düĢük olan çözeltilere hipotonik. glutamik asit (pH 8. klinik uygulamada Ozmol ya da 257 miliOzmol birimi ile ifade edilir. Ozmotik basınç (Ozmolalite) ise Ozmol/kg veya mOzmol/kg olarak ifade edilir.8.6). sodyum veya potasyum klorür ve sodyum sülfat kullanılmaktadır. dokuya zarannı ve irritasyonunu minimuma indirmek. n P (7T) =---------RT = cRT .2). kan hücrelerinin hemolizini azaltmak ve küçük hacimli parenteral preparatlann veriliĢinden sonra elektrolit dengesizliğini önlemek için izotonik olması istenir. Besleyici.5 .x 1000 x Çözeltideki mevcut Katı maddenin molekül ağırlığı iyon sayısı Ozmotik basınç aĢağıdaki formülle hesaplanır. tek bir dozu 15 ml'yi geçenlere ve intrasisternal. Bu amaçlar için asetik asit ve bir tuzu (pH 3.2 Antimikrobiyal maddeler Antimikrobiyal aktiviteye sahip maddeler aksi belirtilmedikçe veya etkin maddenin kendisi bakteriostatik etki göstermiyorsa çok dozlu kaplarda ambalajlanan ürünlere ilave edilmelidir. epidural. Madde miktarı (g/litre) mOzmol/litre =---------—----------------------. fosforik asit tuzları (pH 6 . Çözeltideki iyonlann molar konsantrasyonu (elektrolit konsantrasyonu) ozmotik basınç üzerine etki yaptığından. dekstroz. intra ve retrooküler ya da serebrospinal sıvıya herhangi bir yolla verilen enjeksiyonluk preparatlara mikrobiyal koruyucu madde ilave edilmemelidir. Ancak. 31. Çözeltilerin ozmolarite değerleri ise mOzmol/litre olarak ifade edilir ve aĢağıdaki formül kullanılarak hesaplanır.10. Tonisite Ġzotonik çözeltiler kan plazması ile aynı ozmotik basınca sahip çözeltilerdir. intratekal. elektrolit dengesi sağlayıcı ve plazma hacmini artırıcı gibi büyük hacimli parenteral preparatlara da antimikrobiyal maddeler ilave edilemez.

zayıf elektrolitler için 2.= mol/litre = molarite Molekül ağırlığı Elektrolitler için donma noktası AT = Liso.c Liso : Kan ile izotonik konsantrasyondaki etkin maddenin molar donma noktası alçalmasıdır. izotonik çözelti ile gerekli hacme seyreltme yöntemi: 258 Bu sınıfta White-Vincent ve Sprowls yöntemi yer almaktadır.86.1.V: Çözelti hacmi (litre) n: Katı maddenin mol sayısı R: Gaz sabiti 0. c: Katı maddenin konsantrasyonu (mol/litre = molarite) g/litre c =-------------------. NaCl=2.082 litre atm/mol (K°) T: Mutlak sıcaklık (K°) c: Katı maddenin konsantrasyonu (mol/litre = molarite) Ġyonlarına ayrılan maddeler için formüle iyonlaĢma sabiti (I) (Örneğin. .0.c. CaCl2=3. Ġzotonik Çözelti Hazırlama Yöntemleri • Çözeltinin donma noktasını kanın donma noktasına (. Kriyoskopi sabiti olarak da ifade edilmektedir.R. Donma noktası alçalması hesabı AT = Lis0. 31. KCI gibi) 3.C.6. uni-univalan elektrolitler için (NaCI.52°) düĢürmek için sodyum klorür veya baĢka bir izotoni ayarlayıcı madde ilave ederek izotonik yapma yöntemi: Bu sınıfta donma noktası alçalması (Kriyoskopi) ve sodyum klorür eĢdeğerliği yöntemi yer almaktadır.6.T 31. • Etkin maddeyi izotonik çözelti oluĢturması için yeterli miktardaki suda çözüp.4 gibi değerler almaktadır (Bakınız izotonik değerler tablosu). Elektrolit olmayanlar için 1.I I: ĠyonlaĢma sabiti (Çözeltideki iyon sayısı) Çözeltilerde donma noktası alçalması ve osmotik basınç arasındaki iliĢki aĢağıdaki formülle verilmektedir. P(tı ) = I. FeCl3= 4) ilave edilmektedir.

6.4 ------------=22.4 atm'dir) AT P(7t) = 22.4 atm.T = Gaz sabiti ile Kelvin derecesinin çarpımı (0°C de 22. AĢağıdaki formül ile hesaplanabilir.52 . 0.T ----------R. Donma noktası alçalması yöntemi Maddelerin %1'lik çözeltilerinin donma noktalan kaynaklarda listeler halinde verilir. Liso E = 17 ---------M M: Maddenin molekül ağırlığı Maddelerin sodyum klorür eĢdeğeri listeler halinde kaynaklarda yer almaktadır. W= 0.6.2.9 .(E x g) W: 100 mi çözeltiyi izotonik yapmak için gerekli NaCl miktarı (g) E : Etkin maddenin NaCl eĢdeğeri g : Etkin maddenin % miktarı (g) . Maddelerin sodyum klorür eĢdeğeri aĢağıdaki formülle hesaplanır.a w=-----------W: 100 mi çözeltiye konması gereken ayarlayıcı madde miktarı (g) a : Etkin maddenin % 1 'lik çözeltisinin donma noktasının maddenin % oranı ile çarpımı b : Ayarlayıcı maddenin %1 'lik çözeltisinin donma noktası 31.86.3. Sodyum klorür eĢdeğeri yöntemi 1 g etkin maddenin gösterdiği osmotik basıncı gösteren sodyum klorür miktarına o maddenin sodyum klorür eĢdeğeri denir ve E harfi ile gösterilir. AT ■Liso P(n)=12. Böylece %1'lik çözeltisinin donma noktası bilmen bir maddenin 100 ml'lik çözeltisini izotonik yapmak için aĢağıdaki formül kullanılır.AT P(7t)=R. AT 259 31. 25°C'de 24.4/1.

Öncelikle kullanılacak ayarlayıcı maddenin sodyum klorür eĢdeğeri kullanılarak çözeltiyi izotonik yapmak için gerekli sodyum klorür miktarı hesaplanır ve aĢağıdaki orantı kurularak tonisiteyi ayarlamak için gerekli izotoni ajanının miktarı bulunur.. x E.6.. Tablolarda 0.. 1 g ayarlayıcı madde Ayarlayıcı maddenin NaCl eĢdeğeri X 100 mi çözeltiyi izotonik yapmak için gerekli NaCl miktarı (g) (W) X = 100 mi çözeltiyi izotonik yapmak için gerekli ayarlayıcı madde miktarı (g) 31.1 Formülde yer alan madde ya da maddeler V hacmi kadar suda çözündükten sonra gerekli hacme izotonik çözelti ile tamamlanır... V = [ (W.(Wnx En) ] x 111.9 .Formülde birden fazla madde yer alıyorsa denklem aĢağıdaki Ģekle dönüĢür.. Sprovvls %1'lik bir çözeltinin 1 fluid ounce içindeki madde ağırlığı olan 0.x gı) + (E2x g2) +.4..( Enx g») ] 260 Toni siteyi ayarlamak için sodyum klorür yerine baĢka bir ayarlayıcı madde (dekstroz.3 g 261 Enjeksiyonluk su I Steril olmayan Formülasyon .9 Formülde birden fazla madde varsa denklem Ģu Ģekle dönüĢür.. Sprovvls yöntemi Sprowls tarafından White-Vincent yönteminin daha da basitleĢtirilmesiyle ifade edilen bir yöntemdir....) kullanmak isteniyorsa gerekli ayarlayıcı madde miktarı aĢağıdaki Ģekilde hesaplanır...6. White-Vincent yöntemi Bu yöntemde hazırlanan çözeltiyi izotonik hale getirmek için gerekli olan sıvı hacmi aĢağıdaki formülle hesaplanır. Formüldeki W değerinin sabitleĢtirilmesiyle bulunan V değeri tablolarda verilmektedir.l V : Maddenin çözüneceği sıvı hacmi (mi) W : Maddenin ağırlığı (g) 111. V = WxExlll. 31.5..) + ( W2 x E2) +.3 g'ı seçmiĢtir..[ ( E.. potasyum asetat veya nitrat vb..1 : 100/0. W = 0.

Sekonder ambalaj doğrudan steril ürün ile temasta değildir ve ürünün tanınmasına ve taĢınmasına yardım eder.1. Parenteral preparatlarda kullanılan ambalaj malzemeleri Steril ambalajlar. flakonlar.2 mikrometrelik membran Hava Filtresi Etkin madde koruyucu ilavesi pH 6. primer ve sekonder ambalaj bileĢenlerinden oluĢmaktadır. Primer ambalaj materyali temiz ve steril olmalıdır.II Steril Formülasyon III Aseptik Bölme Sodyum fosfat monobazikve dibazik ilavesi Steril 0.1.8. Ģırınga kartuĢları. USP 27 tarafından parenteral preparatlar için kullanılan cam ambalaj malzemeleri aĢağıdaki tablo'da gösterilmektedir. Primer ambalaj malzemesi olarak ampuller. Steril çözelti üretimi akıĢ Ģeması 31.8-7 kontrol EnjeksiyozüuJc su ile final hacmi ayarlama N2 Steril Toplama Tankı Temizlik Tankı Hava Filtresi ġekil 31. 264 . Ģırıngalar. Primer ambalaj steril ürün ile doğrudan temas halindedir ve hem ürünün sterilitesini muhafaza eder hem de ürünün fiziksel ve kimyasal olarak dekompoze olmasını engelleyen bir ortam sağlar. kauçuk ve plastik tıpalar sayılabilir.

antikoagülanlar.1. pirojensiz cam 265 ambalaj malzemeleri nemi kontrol edilen temiz alanda. hafif alkali ve termal Ģoka dayanması önemli olan büyük hacimli parenteral preparatlar Tip II Intravenöz çözeltiler. Sterilizasyon: Cam ambalaj malzemeleri kuru ısıyla sterilize edilmelidir. Ģırınga ve Ģırınga kartuĢları gibi camdan yapılan ambalaj malzemeleri kullanılmadan önce yıkanmalı. Ambalaj malzemelerinin dolum için hazırlanmaları Cam Malzemeler Ampul.2. ĢiĢe. Diğer bir cam tipi olan NP (Nonparenteral) camlar parenteral veriliĢ için kullanılmazlar. Parenteral ürünler için polikarbonat.8. Parenteral preparatlar için kullanılan cam ambalaj malzemeleri Cam tipi Ambalajlanan Ürün Tip I pH'sına bakılmaksızın tüm küçük hacimli parenteral preparatlar. irrigasyon çözeltileri. ĠĢlem 4 saat süreyle 250°C'lik etüvde uygulanmalıdır. bunlar. Silikonlama: Silikonlama cam kap içerisinden çözelti. Yıkama: Cam ambalaj malzemeleri sırasıyla filtre edilmiĢ hava. süspansiyon ya da toz Ģeklindeki katı ürünlerin tamamen dıĢarı alınmasını kolaylaĢtırmak için tercih edilmektedir. 31. bitkisel yağ içindeki süspansiyon veya çözeltiler. Steril. teĢhis preparatlan gibi büyük hacimli parenteral preparatlar. nötral ve asidik yapıdaki küçük hacimli parenteral preparatlar Tip III Soda kireç camında saklanması ve paketlenmesiyle zarar görmeyeceği onaylanmıĢ küçük hacimli parenteral preparatlar. flakon.1. kullanılmadan önce sulandırılan kuru tozlar ve birkaç nötral sulu ürün. buhar ve filtre edilmiĢ sıcak pirojensiz su ile yıkanmalıdır. insan kanı ve komponentleri. Tablo 31. soğukta tercihen laminar hava akımı altında kapalı paslanmaz çelik tepsilerde saklanmalıdır. sterilize edilmeli ve gerekiyorsa silikonlanmalıdır. polivinil klorür ve poliolefınler (polietilen ve polipropilen) gibi plastik ambalaj materyalleri de kullanılmaktadır.USP 27 tarafından parenteral preparatlar için kullanılan cam ambalaj malzemeleri aĢağıdaki tablo'da gösterilmektedir. Kauçuk Malzemeler .

Sterilizasyon için baĢlıca beĢ yöntem verilmektedir. • YaĢ ısı ile sterilizasyon . Bu amaçla azot ya da argon gibi gazlar kullanılmaktadır. vakumlu boya banyosudur. Bunun en kolay yolu ürünün liyofılizasyon ile hazırlanmasıdır. 1) Ampulün boyun kısmının ısıtılması sonucu bu bölgenin erimesi ve çevirme hareketi ile kapatılmasıdır. Sterilizasyon Sterilizasyon bir preparat içersindeki ya da bir nesne üzerindeki tüm canlı mikroorganizmaları tahrip etmek için yapılan iĢlemdir. Yıkama: Yıkama iĢleminde deterjan kullanılması tercih edilmez. Kauçuk materyal otaklavlandıktan sonra mutlaka kurutulmalı. Kullanılmadan önce yıkanmalı.2.Tıpalar gibi kauçuk bileĢimler kullanılıncaya kadar soğuk ve temiz alanlarda saklanmalıdır.8. Kapatma esnasında aĢırı ısıtma sonucu cam baloncuk oluĢması. Dönme hareketi yetersiz olursa ampulde çatlak oluĢmaktadır. En yaygın yöntem. Ġki Ģekilde kapatılabilir. 31. kauçuk üzerinde hiçbir kalıntı kalmamasına dikkat edilmelidir. 266 2) Ampulün uç kısmının ısıyla eritilerek kapatılması iĢlemidir. Kauçuk materyallerde yaĢ ısı ile sterilizasyon ısı penetrasyonunun hızlı olmasından dolayı tercih edilmektedir. Ampuller. Sterilizasyon: YıkanmıĢ kauçuk materyaller otoklavda yaĢ ısı ile sterilize edilmelidir. 31. sterilize edilmeli ve gerekiyorsa silikonlanmalıdır. Ampullerde kapanma sırasında oluĢan çatlakları kontrol etmek için çeĢitli yöntemler kullanılmaktadır. alev altında. Ampuller kapatıldıktan ve sterilize edildikten sonra boya banyosuna (metilen mavisi çözeltisi gibi) daldırılmakta ve 15 dakika vakum uygulanmaktadır. Bu Ģart birkaç yolla sağlanmaktadır.8. Kapatma sırasında ampulün boyun kısmında çözelti kalmamasına dikkat edilmelidir. Kuru ısı ile sterilizasyon ısının yavaĢ penetrasyonuna bağlı olarak kauçuk materyalin kuruması ve çatlamasına neden olabilmektedir. 2-3 psig basınçta filtre ve sterilize edilmiĢ inert bir gaz altında kapatılmasıdır. Parenteral ürünün doldurulması. yetersiz ısıtma sonucu ile de delik oluĢumu gibi riskler söz konusudur. camın bir kısmının erimesiyle kapanan ambalaj malzemeleridir. Diğer yolu ise ambalajın. kapatılması ve sızdırmazlık kontrolünün yapılması Oksijene duyarlı bazı parenteral ürünlerin inert atmosfer Ģartlarında ambalajlanması gerekmektedir.3. ancak gerekiyorsa deterjan dikkatlice uygulanmalı. nemi kontrol edilen soğuk ve temiz alanda tercihen laminar hava akımı altında saklanmalıdır.

3. Çoğu giysilere 2 atm basınç altında 134°C de 3 dakika sterilizasyon uygulanmaktadır. Ancak bazı farmasötik preparatlar bu gibi koĢullara da dayanıklı değildir.• • • • Kuru ısı ile sterilizasyon Radyasyonla sterilizasyon Gazlarla sterilizasyon Filtrasyonla sterilizasyon 31. Bu terminal sterilizasyon yöntemi ile bakteriyolojik ortamlar.3. En etkili sterilizasyon yöntemi olmasına rağmen. kemik ve doku implantlan ile plastik Ģırıngalar.1. YaĢ ısı ile sterilizasyon DoymuĢ buhar basıncı altında.8. Kemoterapötik maddeler. Radyasyonla sterilizasyon Ġyonize radyasyon vitaminler. Bu yöntemin en büyük sakıncası organik moleküllerde etkinliği değiĢtirecek ve toksisite meydana getirebilecek değiĢikliklere sebep olabilmesidir. 170°Cde(370°F)l saat 150°Cde(300°F)2. kataterler. . hormonlar. iğneler.8. Kuru ısı ile sterilizasyonda hava sirkülasyonlu fınn ya da bu iĢ için özel tasarlanmıĢ ekipman kullanılmaktadır.2.5saat 140°C de (285°F) 3 saat gibi sterilizasyon koĢullan da farmasötik ve hastane malzemelerinin sterilizasyonunda kullanılmaktadır. Bu yöntem için verilen referans koĢul 160°C (320°F) de 2 saattir. steroidler. otoklavda yapılan sterilizasyon yöntemidir. ısıya duyarlı maddeler ve bazı plastik malzemeler için kullanımı sınırlıdır. Kuru ısı ile sterilizasyon Yüksek ısıdan etkilenmeyen çözücüsü yağ olan preparatlar. cam ve paslanmaz çelik malzemeler. 31. protezler ve cerrahi ipliklerin endüstride sterilizasyonu için kullanılan terminal sterilizasyon yöntemidir. fermantasyon tankları.3. ameliyat eldivenleri ile giysiler sterilize edilmektedir.8. 31. antibiyotikler.3. Kuru ısı yaĢ 267 ısıdan daha az etkin olduğu için sterilizasyon için daha uzun süre ve daha yüksek sıcaklık gereklidir. kuru tozlar ve malzemeler için uygun bir terminal sterilizasyon yöntemidir. için daha düĢük sıcaklıklarda ve daha uzun zaman içeren özel sterilizasyon koĢulları tasarlanmıĢtır. minimum 121°C lik sıcaklıkta en az 15 dakika sterilize edilir. Özellikle çözücüsü su olan preparatlar için uygundur ve bu preparatlar 1 atm basınç altında. düĢük erime noktasına sahip tozlar. dimerkaprol gibi sıvılar vb.

8. GeçmiĢte sintirlenmiĢ cam.6. aseptik hazırlama tüm maddeleri steril olan reçetelerin hazırlanmasında sıklıkla kullanılmaktadır.8. Gazlarla sterilizasyon Etilen oksit. Sterilizasyon amacı ile 0.5. Çünkü gaz plastik filmler ve karton malzemeden geçmektedir. rutin olarak filtreye zarar verici olmayan membran bütünlük testleri ile kontrol edilmelidir. 269 31. gaz konsantrasyonu ve gazla temas süresi) kontrol altında tutulmalıdır. Filtrasyonla sterilizasyon Filtrasyonla sterilizasyonda. . Tüm kaplar ve cihazlar sterilize edilmiĢ olmalı ve çalıĢma laminar hava akımı veren cihazlar altında yapılmalıdır. Çünkü çok sayıda parametre (sıcaklık.5 Mrad olarak verilmektedir. ozon vb.7 nm dalga boyunda yapay olarak oluĢturulan UV radyasyonunun germisit etkisi olmakla birlikte sterilizasyon yöntemi olarak kullanılması tavsiye edilmemektedir. Bu yöntem için absorbe edilen birim doz 25 kGy ya da 2. 253. Kobalt-60 ve sezyum-137 gibi radyoaktif maddelerden yayılan gama radyasyon en yaygın kullanılan elektromagnetik radyasyon sterilizasyon kaynağıdır. Bu durumda sterilite.Radyasyonla sterilizasyon hem elektromagnetik hem de partikül radyasyonuyla yapılmaktadır. 31. Diğer sterilizasyon yöntemlerine dayanıklı olmayan çözeltilerin sterilizasyonu için uygulanır. steril malzemeler kullanılarak ve çalıĢma koĢulları kontrol altında tutularak sürdürülmelidir. gazlar germisit özellik göstermektedir. Bu yöntem endüstride sıcaklığa duyarlı tıbbi cihazların sterilizasyonunda kullanılabilir. Membran filtreler ince.3. porselen veya selüloz gibi porlu malzemelerden hazırlanan filtre sistemleri kullanılırken. X ve kozmik radyasyon içeren foton enerjisinden oluĢmuĢtur. Ancak alan ve odaların aseptikliğini sürdürmek için farmasötik endüstride sıklıkla uygulanır.3.8. En eski yöntemlerden biridir. Membran filtrelerin performansları sterilizasyon iĢleminden önce ve sonra. homojen polimerik malzemelerdir. sağlam. Ancak bunlardan sadece etilen oksit tıbbi ürünlerin sterilizasyonu için kullanılmaktadır.Parenteral preparatlarda yapılan kalite kontrol testleri Parenteral preparatlarda diğer preparatlardan farklı olarak.4. mikroorganizmalar ortamdan filtrasyonla uzaklaĢtırılır. nem. Bu sterilizasyon iĢlemi yaĢ ve kuru ısı ile sterilizasyon yöntemlerinden daha zordur. Bu yöntemin bir avantajı koli haline getirilmiĢ ürünlerin sterilizasyonuna olanak vermesidir. Aseptik hazırlama Etkin bir sterilizasyon iĢlemi olmamasına rağmen. günümüzde membran filtreler tercih edilmektedir. 268 31.22 um por büyüklüğündeki filtreler kullanılır.3. propilen oksit. gama. formaldehit. 31. Elektromagnetik radyasyon ultraviyole (UV).4.8.

0 g 0. etüvde kurutulduktan sonra hazırlanan çözeltiden enjektörle 5. Uygun Ģekilde etiketlenerek teslim edilir. su ve doygun potasyum klorür çözeltisi karıĢımında çözülür. berraklık kontrolü yapılır.m. Sterilizasyondan sonra ampulleri neden metilen mavisi çözeltisine batırıyorsunuz ? 5. BoĢ ampuller. Küçük Hacimli Parenteral Preparatlar ÇalıĢma 31. Otoklavda 110°C'de 40 dakika sterilize edilir. 270 Sorular: 1. 3. hamlaçta boyun kısmı ısıtıldıktan sonra bir pensle çekerek kapatılır. (Ampul doldurulurken çözeltinin ampulün boyun kısmına bulaĢmamasına dikkat edilir).2.5'er mi çekilerek doldurulur. membran veya cam süzgeçten süzülür. gözle renk. Doldurulan bu ampuller. Porselen.0 mi 5 ml'lik ampuller hazırlayınız. Otoklavdan çıkarılır çıkarılmaz sıcak ampuller %0.3 mi y. Formüldeki hidroklorik asitin görevi nedir ? 4.17 g Hazırlama: Bir erlende D-glukoz monohidrat.1. Bu çözeltinin ozmotik basıncını hesaplayınız. .• • • • • Sterilite (EP 5) Pirojen (EP 5) Partiküler bulaĢma (EP 5) Alınabilir hacim (EP 5) Ambalaj bütünlük (çatlaklık) testleri yapılmaktadır. buradan çıkarılarak yıkanır. nasıl oluĢmaktadır? Bu ürünün oluĢmasını nasıl engellersiniz? ÇalıĢma 31. Glukozun parçalanması sonucu hangi ürün.5'lik soğuk metilen mavisi çözeltisine boyun kısmı aĢağı gelecek Ģekilde batırılır. 100. ampul yıkama makinasında yıkanıp. Enjeksiyonluk Glukoz Çözeltisi (USP 27) Dextrose injection D-Glukoz monohidrat Doygun potasyum klorür Enjeksiyonluk su 5. Bu çözelti hangi yolla ve amaçlarla kullanılır ? 2. D-Glukoz monohidrat'ın (dekstroz) molekül ağırlığı : 198.

Sorular: 1. Süzüntü ikiye ayrılır.m.1 mi doldurulur.1985) %50 oranında sodyum novamin sülfonat içeren 2 ml'lik ampuller hazırlayınız. gözle renk.5'lik metilen mavisi çözeltisine batırılır. 3.1 mi çözelti konulmaktadır? 3. Sorular: 1.1 mi diğer ampule de sodyum metabisülfit içeren çözeltiden 2. Hidrokortizon sodyum fosfat 50 mg Benzil alkol 9mg Sodyum sitrat 10 mg Sodyum bisülfit 3mg Sodyum hidroksit 1 mg Enjeksiyonluk su y. cam veya membran filtreden süzülür. Ampullere sodyum metabisülfit ilavesinin nedenlerini ve otoklavdan çıkarıldıktan sonra iki tip çözelti arasındaki farkları yazınız. Hazırlama: Bir erlende steril enjeksiyonluk su ile 6 mi %50 a/h oranında sodyum novamin sülfonat çözeltisi hazırlanır. 2 ml'lik ampullere neden 2. Formülde yer alan etkin maddenin farmakolojik etkisini ve diğer Maddelerin formülasyonda kullanım amaçlarını yazınız. Otoklavdan çıkan sıcak ampuller hemen %0. Önceden yıkanmıĢ kurutulmuĢ ampullerden birine enjektör ile sodyum metabisülfit içermeyen çözeltiden 2. buradan çıkararak yıkayıp. Hidrokortizon sodyum fosfatın stabil olduğu pH nedir ? Bu çözeltiyi hangi pH' da hazırlamanız gerekir ? . berraklık kontrolü yapılır. Bu preparat için ne tür ampuller kullanılır? Neden? 271 ÇalıĢma 31. Hazırladığınız çözeltinin izotoni hesabını yapınız 2. 2.Enjeksiyonluk Sodyum Novamin Sülfonat Çözeltisi {Sodiurn Novamine Sulphonate solutionfor injectiori) (Genel ve Endüstriyel Farmasötik Teknoloji Öğrenci Deneysel ÇalıĢmaları.1 oranında sodyum metabisülfit ilave edilir. Ampuller kapatılır ve 121°C'de 1 atm basınç altında en az 15 dakika sterilize edilir. Uygun Ģekilde etiketlenerek teslim edilir. yarısına %0.3. Ġmi 1 ml'lik ampuller hazırlayınız. Porselen.

Metil paraben ve sisteinin oda sıcaklığındaki enjeksiyonluk su ile hazırlanan çözeltileri 0.2 %0.2 veya 0. Prokain Penisilin Enjeksiyonluk Süspansiyon (300 mg/ml) (Procaine penicillin injectable suspensiori) Prokain penisilin G Kollidonl7PF Karboksi metilselüloz Sodyum sitrat Sistein Metil paraben Enjeksiyonluk su y. otoklavda sterilizasyon uygulanır. 1980) {Procaine .P. Laminar hava akımı altında steril ampullere doldurulur.5.4.01 100. Sorular: 1.45 um por geniĢliğindeki membran filtreden 272 geçirilerek aseptik ortamda bu çözeltiye karıĢtırılır. Tüm karıĢım steril enjeksiyonluk su ile yeterli hacme tamamlanır.ÇalıĢma 31. Hazırlama: Prokain penisilin G gerekli partikül büyüklüğüne getirildikten sonra (5-10 um) 80°C kadar ısıtılmıĢ enjeksiyonluk suyun bir kısmı ile karıĢtırılır. Prokain-Adrenalin Enjeksiyonluk Çözeltisi (B.m.57 g % 0.m. Bir miktar 80°C'lik enjeksiyonluk su ile Kollidon 17 PF ve Karboksi metilselüloz ayrı ayrı karıĢtırılır.adrenaline injection) Prokain hidroklorür Sodyum klorür Klorkrezol 2.00 mi 10 ml'lik flakonlar hazırlayınız.ı g . Parenteral bir süspansiyon formülünde bulunması gereken özellikleri yazınız.15 g 0. ÇalıĢma 31. 30.40 g 0. Formülde yer alan maddelerin kullanım amaçları nedir ? 2. o. Preparat hangi parenteral yolla kullanılır ? 3.0 g y.00 g 0.

2.0 mi Sorular: 1.6.30 g 0. Büyük Hacimli Parenteral Preparatlar ÇalıĢma 31.1 g Enjeksiyonluk su y.2 mg 1. 2 H2O 8.m. 273 Sorular: 1. Bu preparatm hazırlanıĢını anlatınız.0 mi Sodyum metabisülfıt 0. 4. Ġzotoni hesabını yaparak kullanılması gereken NaÇl miktarını hesaplayınız. Bu formülasyon için nasıl bir sterilizasyon yapıldığını açıklayınız. Preparatın izotoni hesabını yapınız. 3. 2.m. 1. Siyanokobalamin Sodyum klorür Metil paraben Propil paraben Enjeksiyonluk su lml'lik ampuller hazırlayınız. Formülde yer alan etkin ve yardımcı maddelerin kullanım amaçlarını yazınız. Prokain HC1 ve adrenalin'in stabilitesi açısından bu çözeltiyi hangi pH'da hazırlamanız gerekir ? ÇalıĢma 31.1 mg y. 0.0 mi . Formüldeki her bir maddenin görevini yazınız.Adrenalin çözeltisi (1/1000) 2. 3.33 g y.60 g 0.7. BileĢik Sodyum Klorür Enjeksiyonluk Çözeltisi (USP 27) Ringer 's Injection Sodyum klorür Potasyum klorür Kalsiyum klorür. 100.m.5 mg 0.

8. uygun Ģekilde etiketlenerek teslim edilir. Ġstenen hacme enjeksiyonluk su ile tamamlanır.0 g y.0 g 4. Sorular: 5. Sorular: 1.00 mi Sodyum klorür.m. potasyum klorür ve kalsiyum klorür bir beherde bir miktar enjeksiyonluk su ile çözülür.m. NaCl miktarlarını bularak yazınız. 1000. bir erlende bir miktar enjeksiyonluk su ile çözülür. potasyum ve kalsiyumun mEq/l değerlerini bulunuz. potasyum klorür ve sodyum bikarbonat.1985) Sodyum klorür Sodyum bikarbonat Potasyum klorür Enjeksiyonluk su Hazırlama: Sodyum klorür. Otoklavda 121°C de (1 atmosfer basınç altında) en az 15 dakika sterilize edilip uygun Ģekilde etiketlenerek teslim edilir. bir mezüre aktarılır. membran veya cam süzgeçten ĢiĢeye süzülerek ĢiĢenin ağzı uygun Ģekilde kapatılır.0 g 1. KC1. Porselen. Bu çözelti hangi yolla ve ne dozda kullanılır ? 4. Litresinde 2. 274 ÇalıĢma 31. Kolera Çözeltisi (Genel ve Endüstriyel Farmasötik Teknoloji Öğrenci Deneysel ÇalıĢmaları. Çözelti membran veya cam süzgeçten ĢiĢeye süzülerek ĢiĢenin ağzı uygun Ģekilde kapatılır. 2. mezüre alınarak istenen hacme tamamlanır. Bu çözelti hangi amaçlarla kullanılmaktadır ? 3. Otoklavda 121°C'de (1 atmosfer basınç altında) en az 15 dakika sterilize edilip.7 mEq/l kalsiyum.0 mi . 4 mEq/l potasyum ve 130 mEq/l sodyum bulunan bir çözeltinin formülündeki CaCl2. Formüldeki sodyum. 1000.Enjeksiyonluk su Hazırlama: y.6H2O.

Bu çözelti hangi tip camdan yapılmıĢ ĢiĢelere konur.1.30 g 2. Bu preparat için uygun sterilizasyon yöntemi hangisidir? Neden? 3. 275 Hazırlama: Formülasyonda bulunan tüm katı maddeler ayrı ayrı porsiyonlar halinde çözülerek karıĢtırılır ve istenen hacme enjeksiyonluk su ile tamamlanır. plazmanın elektrolit bileĢimine yakın konsantrasyonda elektrolit içeren intraperitonal olarak kullanılan çözeltilerdir. Antikoagülan Sitrat Fosfat Dekstroz Çözeltisi (USP 27) {Anticoagulant citrate phosphate dextrose solution) Sitrik asit (susuz) Sodyum sitrat dihidrat Monobazik sodyum fosfat monohidrat Dekstroz monohidrat Enjeksiyonluk su y. Antikoagülan terimini açıklayarak bu amaçla kullanılan ve farmakopelere kayıtlı olan preparatlara örnek veriniz. Hazırlanan çözelti porselen. 1000. membran veya cam süzgeçten ĢiĢeye süzülerek uygun Ģekilde sterilize edilip etiketlenerek teslim edilir. 2.99 g 26. 31. hangi yolla hastaya verilir ? 3.50 g . HCO3\ Cl' iyonlarının mEq/l olarak miktarlarını bulunuz.9. Çözeltideki bileĢiklerin litre baĢına düĢen konsantrasyonu genellikle tablo 31.m. Böyle bir çözeltiyi ne tip ambalajlarda muhafaza edebilirsiniz ? 4.22 g 25. Bu çözeltinin ozmotik basıncını hesaplayınız. HazırlamıĢ olduğunuz çözeltinin hangi pH aralığında olmasını beklersiniz? 5. Formüle göre 1000 mi kolera çözeltisindeki Na+. ÇalıĢma 31. K+. ÇeĢitli konsantrasyonlarda glukoz ya da uygun ozmotik madde içerirler. Sorular: 1.3'de verilen değerler arasındadır.00 mi 2. HazırlamıĢ olduğunuz bu çözeltinin kullanım amacı nedir ? 2. Peritonal Diyaliz Çözeltileri (EP 5) Peritonal diyaliz çözeltileri.9.

612 g Kalsiyum klorür dihidrat 7.Tablo 31.0 Sodyum klorür 214.720 g Magnezyum klorür hekzahidrat 3.5 74. 1000.6 147.25-1.0 Ters ozmoz yöntemiyle y.0 60. 1000. (Çözelti I + Çözelti II + Ters ozmoz yöntemiyle elde edilmiĢ su : 1 litre + .558 g Asetik asit (% 100) 4.5 Magnezyum 0.3.0 g 84.207 g Ters ozmoz yöntemiyle y.0 mi elde edilmiĢ su Hazırlama: Çözelti I ve Çözelti II belirli oranlarda karıĢtırılıp ters ozmoz ile elde edilmiĢ su ile seyreltilir.10. Diyaliz çözeltilerindeki bileĢenlerin litredeki konsantrasyonları mmol mEq Sodyum 125-150 125-150 Potasyum 0-4.5 0.0 203. sodyum hidrojen karbonat çözeltisi ayrı bir kapta hazırlanmalı ve kullanılmadan önce elektrolit çözeltisine ilave edilmelidir. 276 ÇalıĢma 31. Diyaliz Çözeltisi Çözelti I Molekül Ağırlıkları 58. Aksi belirtilmedikçe metabisülfıt tuzlan gibi antioksidan maddeler çözeltilere ilave edilmemelidir.50-3.m.800 g Potasyum klorür 2.m.000 mi elde edilmiĢ su Çözelti II Sodyum bikarbonat 84.5 0-4.0 Asetat ve/veya laktat 30-60 30-60 ve/veya hidrojen karbonat Klor 90-120 90-120 Glukoz 25-250 Eğer formülde hidrojen karbonat yer alıyorsa.5 Kalsiyum 0-2.5 0-5.

I) 5 g yağ için b mi harcanmıĢsa 100 g yağ için X mi harcanır . HCO3\ Cl\ CH3COO" iyonlarının mEq/ 1.1.225 litre+ 32. K+.1 N KOH çözeltisi ile pembe renk 15 saniye sabit kalıncaya kadar titre edilir.1 N KOH çözeltisi ile pembe renk görülüp 10 saniye sabit kalıncaya kadar titre edilir. 3. Zeytinyağının asitlik derecesinin tayini Yukarıdaki iĢlemden sonra bir erlen içinde 5 g yağ tartılıp. Yağ iyice çözündükten sonra bu karıĢım üzerine 1. 277 ÇalıĢma 31. Harcanan miktar 0. Steril Nötral Zeytinyağı (T. Ca+2. asitlik derecesi 100 g yağ için gereken miktar olduğu için.1 N KOH (b) mi olsun. Mg+2. 0. Bu çözelti ne Ģekilde kullanılmaktadır? 5. Sonra bu değerlerden faydalanarak zeytinyağını nötralleĢtirecek kristal sodyum karbonat miktarı hesaplanır. Bu preparat neden ters ozmoz ile elde edilmiĢ su ile hazırlanmalıdır? 2. 1. Hazırladığınız çözeltideki Na+. Nötral eter: alkol çözeltisinin hazırlanması Bu amaçla. Asitlik derecesi : 100 g yağda bulunan serbest asitleri nötralize etmek için gerekli N KOH çözeltisinin hacmen (mi) miktarıdır. Bu karıĢıma 1. üzerine bu çözelti ilave edilir. 2. SeyreltilmiĢ çözeltinin pH'sı kaç olmalıdır? 4.11. devamlı çalkalayarak 0.0 mi fenolftalein çözeltisi (1 k fenolftalein + 99 k alkol) ilave edilir.775 litre) Sorular: 1. mmol/1 miktarlarını ve total çözelti ozmolaritesini hesaplayınız. Diyaliz çözeltilerinin taĢıması gereken özellikleri yazınız.. önce 30 mi eĢit hacimdeki alkol:eter karıĢımından (15 mi %95 h/h alkol + 15 mi eter) hazırlanır. Asitlik derecesi aĢağıdaki formülle hesaplanır.0 mi fenolftalein çözeltisi konup. 1974) Oleum Olivae Nuetralisatum Sterilisatum Hazırlama: Steril nötral zeytinyağının hazırlanması için önce zeytinyağının asitlik derecesi tayin edilir.F.

Yağın asitlik derecesinden faydalanılarak 100 g yağda bulunan serbest oleik asit miktarı hesaplanıp bulunan değer 2.5 ile çarpılır.282 x AD g kadar oleik asite karĢılık gelir.=N2xV2 0. tesir değeri 1 2 x 56.1 x AD)/1000 X X = 0.5 ile çarpılarak ilave edilmesi gereken Na2CO3.xV.1 g.1NKOH Asitlik derecesi ĠN KOH'in hacmen miktarıdır.10H2O miktarı —» 286 g ise 0.5 .1 x (20xb)=lxV2 V2= 20 x b x 0.282xAD x 286 2 x 56.1 g harcanıyorsa (56. 100 g yağda bulunan oleik asit miktarı Ģöyle hesaplanır: R-COOH + KOH------> R-COOK + H2O Birer mol kullanıldığından KOH 1 mol 1 mol miktarından hesaplanabilir. tesir değeri 2 KOH molekül ağırlığı = 56.1' e karĢılık gelecek Na2CO3.1 = Asitlik derecesi (AD) 278 1. oleik asit'in molekül ağırlığı 282 g'dır.282 x AD x 2.1 giĢe AD için X= (56.1 Bulunan oleik asit miktarı için kullanılacak Na2CO3.1 x AD)/ 1000 282 g'a karĢılık X 56. Kullanılacak yağın içerdiği serbest asit. oleik asit üzerinden hesaplanır.10H2O) kullanılır. Na2CO3. Böylece 100 g yağı nötralleĢtirecek kristal sulu sodyum karbonat miktarı bulunmuĢ olur.1 N olduğu için.X = 20xbml0.282 x AD' e karĢılık gelecek Na2CO3. KOH molekül ağırlığı 56. N.10H2O' in molekül ağırlığı = 286 g. 1000 mi ĠN KOH 56.10H2O miktarı = 0.1 g. bizim kullandığımız KOH 0.10H2O miktarı bulunmuĢ olur. Zeytinyağının nötralleĢtirilmesi a) Bu amaçla kristal sulu sodyum karbonat (Na2CO3.10H2O miktarı —>0. Bu değer 2.

Dikkat edilecek hususlar: 1. çünkü süzmede su alta geçer ve yağlanmıĢ olan süzgeç kağıdından kendisi süzülmediği gibi yağın süzülmesine de engel olur. b)Ya da yağın asitlik derecesinin 0. Steril nötral zeytinyağı eczacılıkta nerede kullanılır? Bununla hazırlanan preparatların isimlerini Latince ve Türkçe olarak yazınız. Su banyosunda 45°C'ye kadar ısıtılmıĢ olan yağ içine ilave edip kuvvetle çalkalanır. göz damlası ve göz banyosu hazırlamak için tozlar. Not: Süzme iĢlemi masada birleĢik olarak yapılabilir.1.6 ile çarpımının sonucu ile de ilave edilmesi gereken Na2CO3. Göz damlaları . Göz preparatları EP 5'e göre baĢlıca göz damlaları. 2. bir kağıt üzerine ters kapatılıp suyu süzdürülür. ağırlığının 1/10'u su ile bulamaç haline getirilir.1. Yağları oksidasyondan korumak için hangi maddeler kullanılır ? 4. BURUN VE KULAK PREPARATLARI 32. GÖZ. 150°C'de sterilizasyon sırasında en altta toplanmıĢ olan su bu sıcaklıkta birden buharlaĢacağından patlama yapabilir. 32. Sorular: 1. göz banyoları.1. Sonra kuru süzgeç kağıdından süzülüp. yarı katı göz preparatlan ve insertler olmak üzere sınıflandırılırlar. fazla konan su emülsiyon meydana getirerek preparatm bulanık olmasına sebep olur. Uygun Ģekilde etiketlenip teslim edilir. Ayrıca sterilizasyon sırasında sıcakta. Sonra kurutma dolabında kurutulur. Kauçuk kapaklar 150°C'lik kuru sıcaklıkta doldurulup kapatılmıĢ ĢiĢelerle beraber sterilize edilirler. Steril nötral zeytinyağı ile hazırlanan preparatlar vücuda hangi yolla verilir. Önce ĢiĢeler iyice yıkanır.10H2O miktarını bulmak mümkündür. Kuru havada 150°C'de 2 saat sterilize edilir. Su gereğinden fazla konulmamalıdır.3 mi nötral zeytinyağı doldurulup. Çözücüsü su ve yağ olan ilaç Ģekillerinin sterilizasyonu nasıl yapılır ? 3. Hazırlayacağınız yağın miktarına göre gereken sodyum karbonat miktarı hesaplanır. gerekli miktarı ĢiĢelere konularak kapatılır. Bir müddet çalkalanan yağ 24 saat kendi haline bırakılır. 5. 2. Miktarı saptanan sodyum karbonat. neden ? 280 32. Süzüntüye az miktarda da olsa su geçerse. Göz Preparatları Göze uygulanan preparatlar lokal etki oluĢturmak üzere uygulanan steril preparatlardır.279 NOT: 100 g yağın nötralizasyonu için bulunmuĢ olan bu değer hazırlanması istenen nötral yağ miktarına göre tekrar hesaplanır. yıkanıp kurutulmuĢ olan kauçuk kapaklar kapatılır ve sterilize edilir.

1. Ġzotoni: Göz yaĢının ozmotik basıncı kanın ozmotik basıncına eĢittir. viskozite ve sterilite en önemli özelliklerdir. Eğer antimikrobiyal madde konulması uygun değilse preparat tek dozluk kaplarda hazırlanmalıdır. mannitol. kullanılmak üzere açıldıktan kısa bir süre sonra kontamine olur. pamuk. lokal uygulanarak kullanılan.1. Çok dozlu kaplarda hazırlanan göz damlalarının baĢka bir Ģekilde önerilmedikçe hacminin en fazla 10 mi olması gerekir.8'dir. sodyum klorür. kullanımları. Göz damlalarının formülasyonları Göz damlalarının formülasyonunda izotoni. preparatı en stabil olduğu pH'ya getirmek ve etkin maddenin çözünürlüğünü artırmak amacıyla bazı yardımcı maddelerden de yararlanılır. Bu nedenle ambalajlan açıldıktan sonraki maksimum kullanım zamanları ambalajlannda belirtilmelidir. Göz damlalarında kabul edilebilir en uygun pH aralığı 6. Göz % 0. stabilite. özel bir ambalaj materyali içermiyorsa. Göz çözeltilerinde iyi bir biyoyararlanım için preparatm en stabil olduğu pH ile fizyolojik pH arasında bir pH değeri (euhydrie) seçilmelidir.0-8. Çözücü seçiminde etkin maddenin özellikleri dikkate alınmalıdır. göz ameliyatlarında kullanılan göz damlaları koruyucu içermez ve tek dozluk kaplarda hazırlanır.1. antioksidan.8 sodyum klorür çözeltisine eĢdeğer tonisiteli çözeltileri tolere edebilir. dekstroz vb. .6-1. Çözücüsü su olan göz preparatları çok dozluk kaplarda hazırlanacağı zaman uygun bir antimikrobiyal madde içermelidir. Örneğin. çözücü. Göz damlalarının tonisiteleri 250-350 mOsmol/kg değerleri arasında olabilir. maddeler kullanılabilir. koruyucu ve tonisite ayarlayıcı yardımcı maddeleri içerir. süspansiyon halinde olan göz damlalarının ise çalkalama ile tekrar homojen olarak dağılması (redisperse olması) ve her bir damlatma ile verilen doz homojenliğinin doğru ve yeterli olması gerekmektedir. Bir göz preparatı etkin madde dıĢında baĢlıca. sorbitol. izohidri. steril sulu çözelti. Göz damlalarında tonisite ayarlamak için. Çözücüsü su olan damlaların steril olmasının yanısıra partiküllerinden arındırılmıĢ ve berrak olması. Çözücü olarak yağ kullanılması gerekiyorsa susam.Bir veya daha fazla etkin madde içeren. Göz damlalarının hazırlanmasında uygun pH'daki tampon çözeltileri de çözücü olarak kullanılabilir. tampon. stabiliteleri ve etkileri açısından çok önemlidir. yer fıstığı yağı gibi bitkisel yağlar tercih edilir. dekstran. yağlı çözelti ve süspansiyon yapısındaki preparatlardır. Göz çözetilerinde en çok kullanılan tamponlar. Göz damlalarının formülasyonu sırasında etkin madde/maddelerin yanısıra. Preparatın stabilite problemi varsa etkin ve yardımcı madde karıĢımı steril toz halinde ambalajlanır ve kullanımdan hemen önce uygun steril çözücü ile çözelti veya süspansiyon haline getirilerek uygulanır. asetat. Ancak. izotonik olmayan çözeltilerin uygulanması gözde irritasyon ve yaĢarmaya neden olur. Göz yaĢının bu pH sınırları arasında olan çözeltileri tamponlama kapasitesi vardır. viskozite ayarlamak. Göz preparatlan. Çözücüler: Göz damlalarında genellikle kullanılan çözücü arıtılmıĢ sudur. 281 32. stabilizan. Göz çözeltilerinin izotonik olması istenirse de hafif hipotonik veya hipertonik olabilir. Ġzohidri: Göz çözeltilerinin pH değeri. tonisite ayarlamak. borat.

Gözün kabul edebileceği en uygun viskozite değeri 15-30 cP arasındadır.fosfat ve sitrat tamponlarıdır. Göz preparatlannm sterilizasyonları hazırlanan formülasyonun ve etkin maddelerin özelliklerine göre değiĢik yöntemlerle yapılabilir. Aksi belirtilmedikçe çok dozluk göz banyolarının hacminin en fazla 200 mi olması istenir. maddeler kullanılabilir. 282 civalı koruyucular (fenil merküri asetat. pH ayarlamak için yardımcı maddeler kullanılabilir. sulu çözeltilerdir. kuaterner amonyum bileĢiklerinden benzalkonyum klorür.1.1. Ġnsertler her biri tekli ambalaj içersinde ve steril olarak muhafaza edilir. krem veya jel yapısındadır. 32. katı veya yarı katı preparatlardır. Göz banyolarında da etkin maddenin yanı sıra tonisite. viskozite. polivinil alkol (PVA). tiyomersal).4. Tampon seçiminde etkin maddeler ile olabilecek etkileĢimlere dikkat edilmelidir. Koruyucular: Çok dozlu bir göz preparatı (ameliyat sırasında kullanılanlar hariç) koruyucu içermelidir.2. Bu preparatlann da en fazla 5 g'lık uygun ambalajlar içinde bulunması ve ambalajın mikrobiyal kontaminasyona engel olacak Ģekilde kapatılabilmesi gerekir. fenil merküri nitrat. Ancak bu maddelerin etkin madde ile etkileĢmemesi ve lokal irritasyona neden olacak konsantrasyonlarda bulunmaması gerekir. Fizyolojik sıvı içinde az veya çok çözünen etkin madde membran veya matris yapıya bağlı olarak belli zaman aralıklarında salınır. 32. Bir göz dokusunun göz damlası ile temas süresini artırmak üzere metil selüloz (MC). klorbutanol vb.3. Göz banyoları Göz banyoları gözü ve çevresini yıkamak için kullanılan steril. Bu preparatlar genel olarak etkin maddeyi bir matris yapı içinde bulundururlar veya depo Ģeklinde ve hız kontrol edici bir membran içeren yapıya sahiptirler. poliakrilik asit polimerleri (karbomerler) vb. Viskozluk: Sulu göz preparatları göz yaĢı sıvısı ile kolayca karıĢır ancak drenajla çabuk atıldığı için göz dokusu ile temas süresi azalır. hidroksipropil metilselüloz (HPMC). Kullanılan sıvağm konjunktiva üzerinde irritan etkisinin olmaması gerekir. 32. maddelerdir. Göz preparatlannda en çok kullanılan koruyucular. Yarı katı göz preparatları Yan katı göz preparatları konjunktivaya uygulanmak üzere hazırlanan steril merhem. 283 . Disodyum EDTA koruyucularla sinerjik etki elde etmek amacıyla kullanılabilir. Göz içi sistemler (Oftalmik insertler) Gözün cul de sac bölgesine yerleĢtirmek üzere tasarlanmıĢ uygun büyüklük ve Ģekle sahip steril. Sterilite: Her göz preparatı steril olarak hazırlanmak zorundadır.1. Göz banyoları da formülasyonları açısından göz damlaları ile aynı özelliklere sahip olmalıdır. Uygun bir taĢıyıcı sıvağ içerisinde bir veya daha fazla etkin maddenin çözünmesi veya disperse olması ile hazırlanan homojen görünüĢlü preparatlardır.

Otoklavda 121°C'de.m. Avrupa Farmakopesine göre çok dozlu kaplarda bulunan göz damlalarının ve göz banyolarının ambalaj açıldıktan sonraki kullanım süreleri ile ilgili olarak etiketlerine yazılması gereken uyarılar nelerdir? Yazınız ve nedenini açıklayınız.5 fosfat tamponu y. cam veya membran filtreden ĢiĢeye süzülür ve ĢiĢenin ağzı uygun bir Ģekilde kapatılır. Pilokarpin Hidroklorür Göz Damlası Pilokarpin hidroklorür %1 Benzalkonyum klorür % 0.00 mi .m. ÇalıĢma 32.2. 10. pH 5. Göz preparatları hazırlandıktan sonra Avrupa Farmakopesine göre hangi kalite kontrollerinin yapılması gereklidir? Yazınız.m.05 g y.01 Sodyum klorür y.ÇalıĢma 32. 0. Bu göz damlasının NaCl-ekivalan ve White-Vincent yöntemlerine göre izotoni hesabını yapınız. Atropin Sülfat Göz Damlası Atropin sülfat Sodyum klorür ArıtılmıĢ su Hazırlama: Bir erlende atropin sülfat ve sodyum klorür arıtılmıĢ suda çözülür. Formüldeki maddelerin görevlerini yazınız. 7. 2. y. Porselen. 15 dakika sterilize edildikten sonra uygun Ģekilde etiketlenip teslim edilir. Yukarıdaki formülasyonda arıtılmıĢ su yerine tampon çözelti kullanılması gerekirse tampon çözelti seçimi nasıl yapılır? 4. Bir göz preparatının hazırlanmasında dikkat edilmesi gereken baĢlıca faktörler nelerdir? Yazınız. 3.1.004 EDTA % 0. Sorular: 1. 6. Süspansiyon ve yarı katı yapısında olan göz preparatlarınm partikül büyüklüğü sınırlan ile ilgili Avrupa Farmakopesinin önerisi nedir? 5.m. 10 mi hazırlayınız.

8 sitrat tamponunun bir kısmında formülasyondaki maddeler çözülür. % 0.25 % 0. ÇalıĢma 32.m. Sorular: 1.5 fosfat tamponunun bir kısmında formülasyondaki maddeler çözülür. Bir göz damlasının izohidrik olmasının nedenini açıklayınız.0025 y.284 Hazırlama: Uygun bir yöntemle formülün tonisitesi hesaplanır.5. Hazırlanan çözeltinin pH'sı kontrol edilir ve cam filtreden süzülür. . Çözelti otoklavda 121°C'de 15 dakika sterilize edilir. ÇalıĢma 32.3. tzotonik olması için gerekli yardımcı madde miktarı bulunur. pH kontrolünden sonra cam filtreden süzülür. pH 6.8 sitrat tamponu 10 mi hazırlayınız. Kalan tampon ile istenen hacme tamamlanır. Çok dozluk bir göz preparatı kullanırken hasta nelere dikkat etmelidir? 2.4. pH 5. Hazırlanan preparatm kullanım amacı nedir? 285 ÇalıĢma 32. Hazırlama: Uygun bir yöntemle formülün tonisitesi hesaplanır. Ġzotonik olması için gerekli yardımcı madde miktarı bulunur. Çinko Sülfat Göz Damlası Çinko sülfat Tiyomersal Borik asit pH 6. Hazırladığınız göz damlası ne amaçla kullanılır? 2. GümüĢ Nitrat Göz Damlası 15 mi. otoklavda 121°C'de en az 15 dakika sterilize edilir. Sorular: 1. y. Ġstenen hacme kalan çözücü ile tamamlanır. izotonik % l'lik gümüĢ nitrat çözeltisini hazırlayınız.m.

000 g 50 g hazırlayınız. pH 7.004 g Sodyum hidroksit y.01 Sodyum klorür y.100 g ArıtılmıĢ su y. Sert Kontakt Lens Temizleme Çözeltisi Hidroksıpropil selüloz % 0.m.8. ÇalıĢma 32.2.m. 100.4 Fosfat tamponu y. ÇalıĢma 32.7.6. 286 ÇalıĢma 32. Burun Preparatlan Burun preparatlan. Çözücüsü su olan burun 2.m.0004 Disodyum edetat % 0. Yapay Göz YaĢı Preparatı Karbomer (Carbopol 934) 0.Prokain Hidroklorür Göz Damlası %1. (* 1 g Karbomer için 400 mg sodyum hidroksit olacak Ģekilde ayarlanır.0 g 0. sistemik veya lokal etki sağlamak için burun boĢluğuna uygulanan sıvı. 100. 50 mi hazırlayınız.5 g y.m. Disodyum edetat 0.) 32. Gentamisin sülfat Prokain hidroklorür Sodyum klorür ArıtılmıĢ su 10 mi hazırlayınız.000 g Tiyomersal 0.0 mi .50 Benzalkonyum klorür % 0. Burun preparatlan mümkün olduğunca burun mukozasının fonksiyonları ve silia üzerinde irritasyona ve olumsuz etkilere neden olmamalıdır.m.5 konsantrasyonda. Formülasyonlannda bir veya birden fazla etkin madde kullanılır. yan katı ve katı preparatlardır.300 g Mannitol 5. 30 mi izotonik prokain hidroklorür çözeltisini hazırlayınız.

sekonder sodyum fosfat. Bu ilaç Ģeklinin tonisitesini NaCl-ekivalanı yöntemi ile hesaplayarak gösteriniz. Hazırladığınız çözeltinin pH'smı ölçünüz. 2. . Efedrin Sülfatlı Burun Damlası Efedrin sülfat 0. Formül yapılannda preparatm viskozitesini.5-6. Burun çözeltilerinde pH'nın önemini yazınız.9. 4. Sorular: 1.5 g Sekonder sodyum fosfat 0.5 g ArıtılmıĢ su y. etkin maddenin çözünürlüğünü artırmak veya preparatı stabilize etmek için yardımcı maddeler içermektedir. Geriye kalan su ile 100 ml'ye tamamlanır. 3. burun damlaları.preparatlan genellikle izotoniktir.5 g Primer sodyum fosfat 0. burun spreyleri.15 g Susuz glukoz 1.10.m. Üzerine efedrin sülfat ilave edilerek karıĢtırılır. klorbutanol ve glukoz bir erlende az miktarda arıtılmıĢ suda çözülür. Bu preparatm ambalajı nasıl olmalıdır? Neden? ÇalıĢma 32. yarı katı burun preparatlan. Uygun bir cam süzgeçten süzülerek etiketlenip teslim edilir. burun banyolan ve burun stikleri olmak üzere sınıflandırılırlar. Formülasyonda bulunan tüm maddelerin görevini yazınız. pH'sını ayarlamak.15 g Potasyum klorür 0. primer sodyum fosfat.0 g Klorbutanol 0. Hazırlama: Potasyum klorür. tek dozlu ve çok dozlu olan ve çözücüsü su olan burun preparatlan farklı bir uyan yapılmadıkça uygun bir antimikrobiyal madde içermelidir. pH'lan bir tampon çözelti yardımı ile 5.5 g Sodyum klorür 0. 100 mi 15 mi hazırlayınız. burun tozlan. sodyum klorür. 287 ÇalıĢma 32.5 arasında olmalıdır. Burun preparatları EP 5'e göre.

Formülasyondaki maddelerin kulanım amaçlan nelerdir? Yazınız.5 g 10. sodyum klorür çözeltisinin bir kısmında çözülür.12. Oksimetazolin Hidroklorür Burun Spreyi Oksimetazolin hidroklorür klorür EDTA 5. 288 Hazırlama: Fenilefrin hidroklorür ve efedrin hidroklorür.m. 3.m. ÇalıĢma 32.0 mg Benzalkonyum 1. Kaynatılıp soğutulmuĢ suya metil selüloz ilave edilerek çözünmeye bırakılır.5 g 0.000 mi 0.0 mi 0. 2.Fenilefnn Burun Damlası Fenilefrin hidroklorür Efedrin hidroklorür Metil selüloz çözeltisi (400 cP.5 g 5. Burun damlalarının hazırlanıĢları ve kullanımları sırasında silia ve mukozaya zarar vermemeleri için nelere dikkat edilmelidir? Yazınız. Sorular: 1. % 2) Benzalkonyum klorür çözeltisi (% 0.025 g 25. Efedrin Hidroklorür Burun Damlası (Remington 20111 ed.500 mi .0 mg y. Bu preparatın kullanım amacını yazınız.025 g 0. Uygun ambalaja konarak etiketlenir. Üzerine benzalkonyum klorür çözeltisi ilave edilir. Ġki karıĢım birleĢtirilip sodyum klorür çözeltisi ile istenen hacme tamamlanır. 100.5 g 0.11.000 mi 0. ) Efedrin hidroklorür Klorbutanol Sodyum klorür ArıtılmıĢ su ÇalıĢma 32.1) Sodyum klorür çözeltisi y.

289 Operasyonlarda kullanılan kulak preparatlan tek dozluk ambalajlarda ve antimikrobiyal madde içermeden hazırlanır. 0. etkin maddenin çözünürlüğünü artırıcı maddeler ve mikrobiyal korumayı sağlayıcı maddeler bulunabilir.0 mi Tedavi veya kulak yıkama amacıyla kulak yoluna damlatılarak. yarı katı kulak preparatlan. su banyosu üzerinde gliserin ile karıĢtınlarak çözülür. Benzokain-Antipirin Kulak Damlası Antipirin Benzokain Gliserin Hazırlama: Benzokain ve antipirin havanda iyice toz edildikten sonra.m. 2. Bu preparatın kullanım amacını ve günlük dozunu yazınız. kulak banyolan ve kulak tamponları olmak üzere sınıflandınlır.14. Ambalajları tek dozluk ve çok dozluk olabilir. Aminofenazon Kulak Damlası Aminofenazon Lidokain hidroklorür Etanol (% 95) Gliserin y.3 g 1. püskürtülerek veya sürülerek uygulanan sıvı.0 mi . kulak damlaları ve spreyleri. Genellikle bir veya birkaç etkin maddeyi uygun bir taĢıyıcı içinde içerir. EP 5'e göre kulak preparatlan. yarı katı ve katı preparatlardır. Uygun bir ĢiĢeye konarak etiketlenir. Kulak damlalarında çözücü olarak suyun kullanılmama nedenini açıklayınız. ÇalıĢma 32.13.3. Sorular: 1.pH 6.0 fosfat tamponu 32.0 g 30. ÇalıĢma 32. Bu preparatlann formülasyonunda tonisite. Tülbentten süzülerek mezürde 30 ml'ye tamamlanır. viskozite ve pH ayarlayıcılar. Kulak Preparatları 10. 100 g 4g 1g 24 g y. kulak tozlan.m.

19. Alüminyum Sülfatlı Kulak Damlası Alüminyum sülfat Asetik asit (% 33) Tartarik asit Kalsiyum karbonat ArıtılmıĢ su ÇalıĢma 32.m.18.15.290 ÇalıĢma 32.17. ÇalıĢma 32. Borik asit çözeltisi (%4) Oksijenli su 291 ÇalıĢma 32. Fenollü Kulak Damlası Fenol-Gliserin* Gliserin * Fenol.) Sodyum bikarbonat Gliserin ArıtılmıĢ su y.m. 10 mi 10 mi 5g 30 mi 100 mi 160g 840 g y.Gliserin Fenol Gliserin ÇalıĢma 32.16. 40 mi 100 mi 225 g 250 mi 45 g 100 g 750 mi . Sodyum Bikarbonatlı Kulak Damlası (Remington 20 th ed.

kimyasal veya terapötik olarak ya da aynı anda birçok mekanizmayla ortaya çıkabilir ve incelenebilir. tedavi değerinin değiĢmesi veya sakınca yaratması geçimsizlik olarak nitelendirilir. Geçimsizlik hangi aĢamada ve özelliklerde olursa olsun ilaç stabilitesinin bir parçasıdır ve bu yönde ele alınır. kullanımda veya tedavide zorluklar çıkarması. etkin ve yardımcı maddelerin vücuda alındıktan sonra etkileĢerek toksik etki kazanması ya da ilacın vücuttaki maddelerle etkileĢerek zararlı özellikler göstermesi. Geçimsizlik ilacın üretim veya bekletilmesi sırasında belirgin olarak izlenebildiği gibi. yardımcı madde/ler. çökme. ambalaj materyali/yalleri arasındaki etkileĢmelerden ortaya çıkabileceği gibi. Limitlerin aĢılmaması ve/veya kaydadeğer sakıncalı veya zararlı bir durumun doğmaması halinde ilacın tedavide kullanılmasında bir mahsur görülmez. karĢılıklı reaksiyona girerek yeni maddelerin ortaya çıkması ya da ilacın kullanımından sonra organlarda bulunan maddelerle kimyasal reaksiyona girmesiyle ortaya çıkabilir. ilaç vücuda alındıktan sonra vücutta bulunan maddelerle veya beraberce kullanılan diğer ilaçlarla ilacın yapısındaki maddeler arasındaki etkileĢmeyle de meydana gelebilir. sertleĢme. depolanması ve kullanımı esnasında yapısında bulunan maddelerin etkileĢerek üretiminde. renklenme. Kimyasal veya fızikokimyasal olarak bu belirtilerin yanısıra veya bu belirtiler gözükmeden formül yapısındaki bir veya birkaç maddenin parçalanması.Borik asit Gliserin 292 33. Geçimsizlik fiziksel. Ġlacın/ların vücuda alınmasından sonra terapötik/farmakolojik olarak izlenen geçimsizlikler ise ancak pozolojisinin veya tedavi Ģeklinin değiĢtirilmesi ile giderilebilir. kristallenme gibi değiĢik Ģekillerde görülebilir. . sulanma.5 g 20 g Ġlacın üretimi. viskozluk değiĢmesi. ilacın pozolojisinde yapılan hatalar dolayısıyla organlarda 293 birikmesi. etki değiĢmesi veya ilacın toksisite kazanması olarak görülür. Terapötik geçimsizlik ise ilacın vücuda alındıktan sonra yan etki. tedavi sırasında hastaya verilecek ilaçların önceden karıĢtırılması veya vücuda alındıktan sonra karıĢması durumunda ortaya çıkan geçimsizlik de uygulama Ģeklinin değiĢtirilmesi ile giderilebilir. Fiziksel olarak ilaçta nemlenme. beraberce vücuda alındıktan sonra birkaç ilaç arasında antagonist tesir gözükmesi sayılabilir. yapısında gözle görülür bir değiĢiklik olmadan gizlice de seyredebilir ki buna larva geçimsizlik denir. GEÇĠMSĠZLĠK 0. hastanın metabolik yapısına bağlı olarak ilacın resorpsiyon hızının aĢırı artması. Bunlara neden olarak hatalı dozda ilaç verilmesi. Ġlacın formülasyonunun yapısından kaynaklanan geçimsizlikler formül düzeltmeleriyle giderilebildiği gibi. Geçimsizlik etkin madde/ler. Fiziksel ve kimyasal geçimsizliklerin nitelendirilmesi ve giderilmesinde stabilite testlerinde öngörülen limitlerin aĢılıp aĢılmadığı esastır.

m. ÇalıĢma 33.2. 0. 3.20 g Papaverin hidroklorür 0.00 g 50.00 g 50. Kafein Sodyum benzoat Basit Ģurup ArıtılmıĢ su y.30 g 15.00 g 294 Sorular: 1. Sorular: 0.m.00 g Ratanya Ģurubu 5.00 g ÇalıĢma 33.00 g ArıtılmıĢ su y.20 g 2. 0. 30.3. Her iki reçetenin hazırlanıĢında dikkatinizi çeken hususlar nelerdir? Nedenlerini açıklayınız. Papaverin hidroklorür Luminal sodyum Sodyum bromür ArıtılmıĢ su y. Geçimli/Geçimsiz Reçeteler ÇalıĢma 33.00 mi . Bu reçeteler nasıl hazırlanır? 2.10 g 0.80 g Sodyum bromür 1.4. vakit geçirmeden eczacının ve hastanın hekimi haberdar etmesi ve geçimsizliği giderecek önlemlerin alınması gerekir. Reçetedeki her bir maddenin kullanılma amacını yazınız.m. Reçetedeki maddelerin birbiri ile geçimsiz olanlarını nedenleri ile açıklayınız.1.m. Bu reçetedeki herbir maddenin farmakolojik etkisini açıklayınız. ÇalıĢma 33.00 g 50.Her ne Ģekilde ortaya çıkarsa çıksın.30 g 15. Kafein Sodyum benzoat Ratanya Ģurubu ArıtılmıĢ su y.00 g Sorular: 1. Atropin sülfat 0.30 g 0.30 g 0. 2.

5 g Efedrin hidroklorür 2.23 Sodyum fenobarbitalin molekül ağırlığı 254.00 g/l .4 Fenobarbitalin molekül ağırlığı 232 Fenobarbital sodyumun molekül ağırlığı 254 ÇalıĢma 33. Reçetedeki maddelerin farmakolojik etkisini açıklayınız. a) Reçetedeki geçimsizlik nedenlerini açıklayınız. Bu reçete ne amaçla kullanılır? 2.m 30. 2.0 mi 295 Sorular: 1. 3.9 g/l Fenobarbitalin pKa'sı 7. 3. Bu reçeteyi hastaya ne Ģekilde hazırlayıp vermek gerekir? Veriler: Fenobarbitalin çözünürlüğü 0.22 Efedrinin çözünürlüğü 50.9 g/l Fenobarbitalin pKa'sı 7.4 Fenobarbitalin molekül ağırlığı 232. a) Bu reçetedeki papaverin hidroklorür hangi pH'da çökelmeye baĢlar? Hesaplayınız. c) Bulduğunuz sonuçları değerlendirerek reçetedeki maddelerin çözünme durumu hakkındaki düĢüncelerinizi yazınız.02 g/l Papaverinin pKa'sı 5.0 g ArıtılmıĢ su y.5.9 Papaverinin molekül ağırlığı 340 Papaverin HCl'ün molekül ağırlığı 376 Fenobarbitalin çözünürlüğü 0. Sodyum fenobarbital 0.1. b) Bu ortamda sodyum fenobarbital ve efedrin hidroklorür hangi pH'da çökelmeye baĢlar? Hesaplayınız. b) Bu reçetedeki sodyum luminal hangi pH'da çökelmeye baĢlar? Hesaplayınız. Bu reçetedeki geçimsizlikleri nedenleri ile açıklayınız. Veriler: Papaverinin çözünürlüğü 0. Bu reçetedeki her bir maddenin farmakolojik etkisini açıklayınız.

Yukarıdaki formülde oluĢan reaksiyonları açıklayınız.8. Mentol 1. Kloral hidrat Sodyum bromür Garus eliksiri 2g 3g 100 mi 296 ÇalıĢma 33. Bu patlamanın nedenini kimyasal denklemlerle açıklayınız.23 201. Bu maddeler bir arada ne tür bir reaksiyon verirler? . Bu reçetelerdeki geçimsizliği nasıl giderirsiniz? ÇalıĢma 33.6. 2.80 g Sorular: 1.7.64 165. birkaç dakika sonra ĢiĢenin kapağı fırlayacaktır. Bu reçetelerdeki geçimsizlik nedenini ve hangi çeĢit geçimsizlik olduğunu yazınız.Efedrinin pKb'si Efedrinin molekül ağırlığı Efedrin HCl'ün molekül ağırlığı ÇalıĢma 33. Salisilik asit 3g Rezorsin 3g Alkol 100 g Gülsuyu 200 g Sorular: 1.09 10 g 5g 85 mi Bu preparat hazırlanıp derhal ĢiĢeye konup ağzı mantarla kapatılırsa. ÇalıĢma 33.9.80 g Salisilik asit 1.25 g Kafur 1-25 g Fenol 0. Bizmut subnitrat Sodyum bikarbonat Nane suyu 4.

Bir ilacın stabilitesi. baĢta içindeki etkin madde/ler olmak üzere. Bu nedenle bir ilaç oluĢturulurken. Bizmut subnitrat Sodyum bikarbonat 0. Ġki maddenin çözeltileri bir araya getirildiği zaman bir değiĢiklik oluyor mu? Nedeni nedir? 297 ÇalıĢma 33. bir yandan ilaç formülasyonu geliĢtirilmesi sırasında iç faktörler olarak tanımlanan. GeliĢtirilen ilaç Ģekli bütün yapıyı koruyarak. Çinko sülfat Potasyum sülfür ArıtılmıĢ su Sorular: 1. Böyle bir reçeteyi hastanıza verir misiniz? Neden? 298 34.2.5 g 0. özellikle etkin madde/lerin stabilitesini arttırmalı. Sorular: 1. tüm komponentlerin ve hatta ambalaj materyalinin en uzun sürede dayanıklı kalabilecek Ģekilde bir formülasyonun hazırlanması öngörülür. bütün komponentlerin fiziksel ve kimyasal yapılarının kendi aralarında çeĢitli etkileĢmelere elveriĢli olup olmadıklarının. Bir aylık bekleme süresinden sonra hazırladığınız paketlerde ne gibi bir değiĢiklik oldu? 2.5 g 4g 4g 100 mi Sanatınıza göre karıĢtırarak 2 paket hazırlayınız. ĠLAÇ STABĠLĠTESĠ Üretilen farmasötik ürünlerin tüm özelliklerinin önceden belirlenmiĢ spesifıkasyonlara uyduğunun ve bu ürünün üretimi aĢamasından hasta tarafından kullanılıp yarar sağlanıncaya kadar geçen süre boyunca bu özelliklerinin belli sınırlar ötesinde değiĢmediğinin kanıtlanması ve düzenlenmesi gerekir.11. Hazırladığınız çözeltilerin ilk ve karıĢtırıldıktan sonraki görünümleri nasıldır? 2. aynı zamanda diğer etkin ve yardımcı maddelerle olabilecek etkileĢimleride önlemelidir.10. Eğer yukarıdaki formülü bir paket halinde hazırlamak isterseniz ne yapmanız gerekir? ÇalıĢma 33. kaliteli ve saf olup . genel özelliklerinin.

Aspirinin Dayanıklılığı ( Stabilite Testi) A. incelenmesi ve gerekli düzenlemelerin gerçekleĢtirilmesi ile sağlanabildiği gibi. ilacın polifarmasötik bir yapıda olup-olmadığının.m 9g 27 g 500 mi için a) Yukarıda formülü verilen çözeltiyi hazırlayın. Saati yazın.olmadıklarının. oda sıcaklığı 37°C. Oda sıcaklığını ölçerek kaydedin. Ġlaç oluĢturulurken hem önformülasyon. Böylece stabilite incelemeleri ve düzenlemeleri tamamlanan ilaç fiziksel.. oksijen oranı gibi etkenlerin incelenmesi ve ilacın yapısının bu Ģartlara uygun olarak oluĢturulmasıyla sağlanabilir. 60. dakikalarda numuneler alarak 0. ıĢık. üretim yöntemi ve kullanılan cihazların etkilerinin göz önüne alınması. ve 180. ilacın üretildiği. mikrobiyolojik. Böylece ilaçların stabilitelerinin incelenmesi ve sağlanması. kimyasal. genellikle kısa süreli ve/veya hızlandırılmıĢ stabilite testleri olarak. Bütün test sonuçlarının uygun ve yeterli olması halinde ilacın kullanıma girmesi ile birlikte izleme(follow-up) testleri olarak da ilaç kullanımda kaldığı sürece devam eder. tedavide 299 kullanıĢlı ve pazarlanabilir ürünlerin geliĢtirilmesi açısından da bir zorunluluk oluĢturur. Formülasyon oluĢturulduktan sonra da uzun süreli stabilite testleri olarak devam eder. biyofarmasötik. pH'sını ölçün. c) Oda sıcaklığında saklayacağınız ĢiĢedeki çözeltinin hemen miktar tayinini yapın. 45°C ve 60°C'lik su banyoları veya ısı dolaplarına koyun. sonra ara ürünlerde ve nihayet final üründe uzun süreli stabilite testleri olarak yapılır. b) Hazırladığınız çözeltileri ĢiĢelere koyarak etiketleyin. hem de formülasyon aĢamalarında stabilite incelemeleri ve düzenlemeleri baĢlar. Böylece stabilite testleri baĢlangıçtan itibaren önce etkin ve yardımcı maddeler üzerinde. bu miktarı %100 olarak kabul edin. Yöntem . diğer taraftan dıĢ faktörler olarak da. B. nem oranı. farmakolojik ve toksikolojik yönden dayanıklılık kazanır. Bu çözeltiden 50Ģer mi alarak 4 ĢiĢe veya erlene koyun. kaliteli olması zorunlu olan bir ilaçta güvenirlik ve etkinliğin sağlanmasının yanısıra. d) Dört farklı sıcaklıkta bekletilen çözeltilerden 30. miktar tayini yapm. bekletildiği ve kullanıldığı ortamlardaki sıcaklık. 90. 120..1 N NaOH çözeltisi ile titre ederek. Materyal Aspirin Sodyum sitrat Distile su y..1. ÇalıĢma 34.

Tablo 34.1N NaOH ile titre edin.10 mi aspirin çözeltisine 2-3 damla fenolftalein indikatörü ilave edilip. Derece kinetiğe uyan bu reaksiyon doğrularının denklemi. 1. Ġn C = Ġn Co .2'de gösterdiğiniz.kt . t) (x) konsantrasyonu (C) Tablo 34. 300 C.1.2'yi hazırlayın. Dört değiĢik sıcaklık kullanıldığı için dört ayrı doğru elde edilir. OluĢan doğrunun eğim (m). 301 .1N NaOH miktarıdır.1NNaOH'dır. l/T değerlerini serbest değiĢken (x) ve Ġn k değerlerini bağlı değiĢken (y) olarak grafiğe geçiriniz. (Aspirin tam hidroliz olduğu zaman harcanan miktar 2Aml0. kesiĢim (n) ve determinasyon katsayısı (r2) değerlerini hesaplayınız. Belli bir zaman sonra ortamda hidroliz olmadan kalan aspirin miktarı ( 2A B ) mi 0. Zaman (dakika. zaman (t) değerlerini serbest değiĢken (x) ve Ġn konsantrasyon değerlerini bağlı değiĢken (y) olarak grafiği ve oluĢan doğruların m (eğim).1' de gösterdiğiniz. her sıcaklık (T) için elde edilen doğrunun eğiminden. Sonuçların değerlendirilmesi Tablo 34. Her sıcaklık için aĢağıdaki gibi bir tablo yaparak sonuçlan gösteriniz. olarak yazılır. aspirin ortamda %100 iken harcanan 0.) B = Belli bir zaman sonra örnekteki hidroliz olmuĢ ve olmamıĢ aspirini nötralleĢtiren 0. 0. Renk değiĢimi 1 dakika sabit kalmalıdır. o sıcaklıktaki reaksiyon hız sabitesini (k) hesaplayın ve Tablo 34.1 N NaOH (B mi) % Kalan etkin madde Ġn C (y) x 100 Tablo 34.1 N NaOH miktarı (mi).____________________________________________________ Sıcaklık (°C) Sıcaklık (°K) x 1/T eğim (k) zaman"1 (Ġn k) y 0.2. k = Reaksiyon hız sabiti (zaman1) Co = BaĢlangıçtaki etkin madde konsantrasyonu Bu denkleme göre. n (kesiĢim) ve r2 (determinasyon katsayısı) değerlerini hesaplayınız. Bozulmadan kalan madde = {2AA B ' konsantrasyonu A = Hidroliz baĢlamadan.1 N NaOH'e karĢılıktır.

1. Sorular : 1. 4. Hazırladığınız aspirin çözeltisinin molaritesini ve normalitesini hesaplayın ve deneyde bunun önemini belirtin. Aspirin hidrolizinin ortamın pH'sı ile olan iliĢkisini grafik ile göstererek açıklayın. Kısa Farmasötik Sözlük (Genel ve Endüstriyel Farmasötik Teknoloji ÇalıĢmaları. Buna göre çözeltinin dayanıklılığı hakkında yorum yapın. Aktivasyon enerjisi 10 kcal. Aspirinin hidroliz reaksiyon denklemini açık formüllerle yazın. / R) x (1 / T) S = Frekans faktörü (moleküllerin birbiri ile çarpıĢma sıklığı) Ea = Aktivasyon enerjisi (kcal.mol"1'den yüksek aktivasyon enerjisine sahip olan reaksiyonlar güç oluĢacağı için. 5.Ü. Tam hidroliz olduğu ve hiç hidroliz olmadığı zamanlardaki baz sarfiyatının farkını açıklayın. 30 kcal. çözeltideki etkin maddenin %10 kaybolması için geçen zamanı eğimden bulduğunuz k'ya göre hesaplayın. EKLER Tablo 35.moı"1. HızlandırılmıĢ stabilite testi hangi durumlarda ve hangi ilaç Ģekillerinde yapılır. kesiĢim değerinden de moleküllerin birbiri ile çarpıĢma sıklığını veren frekans faktörünü hesaplayın.derece"') T = Sıcaklık (Kelvin) Tablo 34. 2.987 cal. Bu bilgilere dayanarak çözeltinizin dayanıklılığı hakkında yorum yapınız. 3.2'ye göre hesaplamıĢ olduğunuz doğrunun eğiminden aktivasyon enerjisini (Ea). 302 35. Sonuçların yorumlanması. Basımevi Ankara 1985) TÜRKÇE LATtNCE ĠNGĠLĠZCE FRANSĠZCA Çözelti Solutio Solution Solution Damla Gutta Drop Goutte Dekoksiyon Decoctum Decoction Decoction Dilaltı tableti Compressi Sııblingual tablet Linguette sublinguales Draje Compress i -obducti Coated tablet Dragee Öğrenci Deneysel ALMANCA Lösung Tropfen Dekokt Lingual Tablette Drage . yorumlayın. Ġn k = Ġn S . çözelti oda sıcaklığında daha çabuk bozulacaktır. A.Reaksiyon hızı ile sıcaklık arasındaki iliĢki Arrhenius eĢitliği ile tanımlanmaktadır.mor''den küçük olan reaksiyonlar kolay oluĢacağı için.mol"1) R = Gaz sabiti (1. Oda sıcaklığında. çözelti oda sıcaklığında dayanıklıdır.(E.

13*) Latince KarĢılığı Anlamı ante önce auris kulak ana her birinden (eĢit miktarlarda) ante cibos yemeklerden önce ad a' kadar (tamamlayınız) adde.addendo ad libitum arzuya göre admove uygulayın (kullanın) . adm. a.c. Latince Kısaltmalar (Merck IndexEd. a.Emülsiyon Extre Granül tniüsyon Kapsül KaĢe Liniment Losyon Müsilaj Merhem Pastil Pat Pilül ġurup Sera Sıvağ Sıvı Su Supozituvar Süspansiyon Tablet Tentür Toz Vajinal tablet Yağ Ovul Emulsio Extractum Granum Infusum Capsula Capsula amylace Linimentum Lotion Muciiago Unguentum Pastillus Pasta PĠlula Sirupus Ceratum Masse Liquor Aqua Supositorium Suspensione Compressi Tinctura Pulvis Compressi vaginales Oleum Ovula Emulsion Extract Granule Infusion Capsule Caclıet Liniment Lotion Mucilage Ointment Lozange Pasta Pili Syrup Cerate Base Liquid Water Suppository Suspension Tablet Tincture Povvder Vaginal tablet Oil Vaginal suppository Emulsion Extrait Granule Infusion Capsule Cachet Liniment Lotion Mucilage Pommade Pastille Pâte Pilule S i rop Cerat Velıicule Liquide Eau Suppositoire Suspension Comprimee Teinture Poudre Pessaire Huile Ovule Emulsion Extrakt Granulat Aufguss Kapsel Staıke-Kapsel Liniment Lotion Sclıleim Salbe Pastille Paste Pille Sinip Wachs Vehikel FlüPig Wasser ZSpfchen Suspension Tablette Tiııktıır Pulver Vaginal Tablette Öl Vaginal kugel 303 Tablo 35. addantur. Ad add. ilave ediniz addendus.2. Kısaltmalar a.. aur aa. ad lib.

çorda chirurgicalis katgüt cito disp! cito dispensetur! derhal kullanınız coch. Amp. kaynatınız bulliant c. aq. bib. bulliat. bolus bol Brevis brevis kısa bull. Devamı Kısaltmalar Latince KarĢılığı Anlamı bol. capsula kapsül cerat. Mod. capiat hastaya veriniz caps. bull. kağıt paket chart.2. dest. cochleare medium tatlı kaĢığı dolusu coch. 304 ad saturandum agita albus alternis horis ante meridiem amplus ampulla applicandus aqua aqua bulliens aqua destillata aqua fervens aqua frigida bis bene bibe bis in die talep eden doktora elden teslim ediniz doygunluğa kadar çalkalayınız beyaz iki saatte bir öğleden önce büyük ampul uygulanacak olan su kaynar su distile su sıcak su soğuk su iki defa iyi içecek günde iki defa Tablo 35. charta kağıt.M. charta cerata mumlu kağıt chirurg. ben. cochleare magnum çorba kaĢığı dolusu coch. cochleare amplum çorba kaĢığı dolusu coch. bulliens. hor. ad manus medici ad satur.i. aq. ampul. applicand. ampl. aq. ceratum sera chart. cum ile C centum yüz cap. ferv.ad man. Med. aq. Mag. Agit alb. Frig b. b. cochleare modicum tatlı kaĢığı dolusu . cerat. alt. A. chirurgicalis cerrahi chord chirurg. aq. med.d.

comp. fıkra süz fi. contusus ezilmiĢ Coq coque. collun. in. Devamı Kısaltmalar Anlamı cochleare parvum cola coletur collunarium collutorium collyrium compositus congius çay kaĢığı dolusu süz süzün burun çözeltisi ağız çözeltisi göz çözeltisi bileĢim galon Latince KarĢılığı cont. ex modo prescripto reçetedeki tarifine göre (tarzında) Et et ve Ex ex haricen ext. dentur veriniz det. diebus alternis değiĢik günlerde dieb. fluidus akıcı . col. dulcis tatlı dur. zıt contus. extractum ekstre f. dispensetur (ilaç reçetesini) hazırlayınız div. diebus secundus gün aĢın dil. detur veriniz dieb.d. dilue seyreltiniz disp.m.2. par. dexter sağ d. parv.coch. fiat. aeq. fervens sıcak filt. dosis bir doz da. dies bir gün d. secund. dentur tales doses bu dozda veriniz dulc. cong. d. coquatur kaynatınız d. divide bölünüz div. fıant yapınız ferv. 305 Tablo 35. dividatur in partes aequales eĢit parçalara bölünüz d. colet.. collyr. ft.t. contra -e karĢı.. dispensa. da veriniz dent. duruĢ sert e. alt.p. fac. collut.

magnus büyük m. frigidus soğuk garggargarisma gargara Gm. minimum en az 307 Tablo 35. Devamı Kısaltmalar Latince KarĢılığı Anlamı flav. inter cibos öğünler arasında juxt. mistura karıĢım mixtura karıĢım modo praescripto reçetede yazıldığı gibi mitte tales doses bu dozda gönderiniz Latince . alkollü çözelti lot.306 Tablo 35.2. fluidextractum sıvı ekstre fort. lotio losyon m. dict. liquor likör. juxta yanında. misçe karıĢtırınız m. gramma gram grgranum tane.s. pound lev. yakında Kal. levis ıĢık.t. mane sabah M. Devamı Kısaltmalar KarĢılığı Anlamı mist.p.2. fortis kuvvetli frig. aydınlık liq. mixt. hora sommi yatarken hydrarg. more dicto talimat verildiği gibi min. laevus sol lb.c. hydrargyrum civa i. m. mitte gönderiniz (gönder) mag. granulatus granüle edilmiĢ gttgutta damla h. kalium potasyum l. m.d.a. lege artis sanatınıza göre laev. flavus sarı fldext. libra libre. parça gran.

quaeque .u. numero noct. et m. Plumbum P.ae. naris Natr. pt. nebula n.d. tekrar etmeyin galonun sekizde biri sıvı ölçü birimi.M. post meridiem 308 Tablo 35. phiala Plumb. oculus dexter o. post cibos phial.. Octaris o. Natrium nebul.s. Devamı burun deliği sodyum nebülizasyon için gece ve sabah siyah sayı.c. oculus sinister o. qq. pond.r. ppt. partes aequales parv. oculus laevus omn. hor.o. optimus o. pulveres quodque. pulv.n. pro rect.l. nocte non rep. per os ponderosus praecipitatus pro re nata pro recto perstetur pulvis. man. q. p. niger no.n. omni hora omn. oculus uterque p. nocte maneque nig. parvus p.2. non repetatur 0. omni mane opt. numara gece tekrarlamayın. sağ göz sol göz her saatte her sabah en iyi sol göz her iki göz eĢit parçalar küçük yemeklerden sonra ĢiĢe kurĢun öğleden sonra Kısaltmalar Latince KarĢılığı Anlamı p.

op. rept. ren.v. Sig.. Sat Seat scat.d.a. sem.i. Sic sıccus ağızdan ağır çöktürülmüĢ quater in die quaque hora quantum rectum quantum sufficiat. qq. q. quoties opus sit quantum voleris recipe recens rectificatus renovetur semel repetatur ruber signa.R. s. rect.hor.s.sit. rub. S.q. R recen. q.orig. Q. signetur secundum artem saturatus scatula scatula originalis gerek duyulduğunda. quantum satis quot. ihtiyaca göre rektal .

her günde dört kez her saat doğru miktar yeterli miktar gereken sıklıkta dilediğiniz kadar çok alınız taze damıtılmıĢ (sadece) bir kere yenilenecek yineleyin. toz edilmiĢ her bir. üretici ambalajı (ve etiket) kurutulmuĢ 309 Tablo 35. solutio Anlamı özelliğine göre çözünür çözelti .2.sürdürün toz. (hastaya tarif Ģeklinde) yazılacak sanatınıza göre doymuĢ. Devamı Kısaltmalar Latince KarĢılığı s. doygun kutu orijinal ambalaj. tekrarlayın kırmızı yazınız.n. solubilis sol. secundum naturam sol.

tr.80 0.9927 0.9879 0. alınacak spiritus vini rectifıcatus alkol syrupus Ģurup tabella tablet talis.56° 'de 15.9894 0.9970 2 2. ungt. suc.9963 0.9902 7 8.9941 0.9945 4 3. t. tal.48 0.9912 6 4. sum.0000 1 0. vesp. tales.H. ut dict.V.00 1.56° 0 0.9985 0. stat.9928 5 4.9956 3 3.9945 0. vol.00 1.9901 0.9928 5 6.9985 1 1.0000 0 0.R.9927 0.9970 0. ter.56° 'de olarak olarak 25°'de 15.9914 0. unct. S..9956 0.80 0.61 0. tinct.51 0.solv.24 0.9881 . ss.00 0. Alkolometrık Tablo (USP 27) (1) (2) (3) (4) (5) (6) (7) (8) C.9981 0.0000 1.39 0.9896 7 5.9942 4 5. ult. talia böyle (o kadar) tere ovunuz ter in die günde üç kere tinctura tentür tritura seyreltiniz ultime son olarak unctus sıyrılmıĢ unguentum merhem ustus yanık. trit.9963 3 2.76 0.9915 6 7. volatile uçucu Tablo 35.o.9981 2 1.0000 1.s. yanmıĢ ut dictum tarif edildiği gibi vel veya vesper akĢam volatilis.71 0. sumendus alınız.00 0.9911 0.OH vüzdesi Havadaki i özgül CHsOH vüzdesi Havadaki özgül ağırlık aj ġırlık Hacim Ağırlık 25° Ağırlık Hacim olarak olarak 25°'de 15 . spiss.3.i.26 0. 310 solve çözünüz si opus sit ihtiyaç olduğunda sipiritus spirit spissum kurutulmuĢ semis yarım statim derhal succus sebze veya meyve özsuyu sume. syr. ung.56°C de 15 .19 0. s.59 0. ust. spir. tab..56° 15.d.56°C'de 25° 15. V.

8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48

6.42 7.23 8.05 8.86 9.68 10.50 11.32 12.14 12.96 13.79 14.61 15.44 16.27 17.10 17.93 i 8.77 19.60 20.44 21.29 22.13 22.97 23.82 24.67 25.52 26.38 27.24 28.10 28.97 29.84 30.72 3 1.60 32.48 33.36 34.25: 35.15 36.05 36.96 37.87 38.78 39.70 40.62

0.9888 0.9875 0.9862 0.9850 0.9838 0.9826 0.9814 0.9802 0.9790 0.9778 0.9767 0.9756 0.9744 0.9733 0.9721 0.9710 0.9698 0.9685 0.9673 0.9661 0.9648 0.9635 0.9622 0.9609 0.9595 0.9581 0.9567 0.9552 0.9537 0.9521 0.9506 0.9489 0.9473 0.9456 0.9439 0.9421 0.9403 0.9385 0.9366 0.9348 0.9328

0.9890 0.9878 0.9866 0.9854 0.9843 0.9832 0.9821 0.9810 0.9800 0.9789 0.9779 0.9769 0.9759 0.9749 0.9739 0.9729 0.9719 0.9708 0.9697 0.9687 0.9676 0.9664 0.9653 0.9641 0.9629 0.9617 0.9604 0.9590 0.9576 0.9562 0.9548 0.9533 0.9517 0.9501 0.9485 0.9469 0.9452 0.9434 0.9417 0.9399 0.9380

8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48

9.94 11.17 12.39 13.61 14.83 16.05 17.26 18.47 19.68 20.88 22.08 23.28 24.47 25.66 26.85 28.03 29.21 30.39 31.56 32.72 33.88 35.03 36.18 37.32 38.46 39.59 40.72 41.83 42.94 44.05 45.15 46.24 47.33 48.41 49.48 50.55 51.61 52.66 53,71 54.75 55.78

0.9863 0.9867 0.9848 0.9852 0.9833 0.9839 0.9818 0.9825 0.9804 0.9812 0.9789 0.9799 0.9776 0.9787 0.9762 0.9774 0.9748 0.9763 0.9734 0.9751 0.9720 0.9738 0.9706 0.9726 0.9692 0.9714 0.9677 0.9701 0.9663 0.9688 0.9648 0.9675 0.9633 0.9662 0.9617 0.9648 0.9601 0.9653 0.9585 0.9620 0.9568 0.9605 0.9551 0.9590 0.9534 0.9574 0.9516 0.9558 0.9498 0.9541 0.9480 0.9524 0.9461 0.9506 0.9442 0.9488 0.9422 0.9470 0.9402 0.9451 0.9382 0.9432 0.9362 0.9412 0.9341 0.9392 0.9320 0.9372 0.9299 0.9352 0.9278 0.9331 0.9256 0.9310 0.9235 0.9289 0.9213 0.9268 0.9191 0.9246 0.9169 0.9225

49 50 311

41.55 42.49

0.9309 0.9289

0.9361 0.9342

49 50

56,81 57.83

0.9147 0.9203 0.9124 0.9181

Tablo 35.3. Devamı (1) C,H,OH (2) (3) (4) (5) (6) (V) (8) vüzdesi Havadaki özgül C,H,OH vüzdesi Havadaki özgül ağırlık ağırlık Hacim Ağırlık Ağırlık Hacim olarak olarak 25°'de 15.56° 'de olarak olarak 25°'de 15.56°'de 15.56°C'de 25° 15.56° 15.56°C'de 25° 15.56° 51 43.43 0.9269 0.9322 51 58.84 0.9102 0.9159 52 44.37 0.9248 0.9302 52 59.85 0.9079 0.9137 53 45.33 0.9228 0.9282 53 60.85 0.9056 0.9114 54 46.28 0.9207 0.9262 54 61.85 0.9033 0.9092 55 47.25 0.9185 0.9241 55 62.84 0.9010 0.9069 56 48.21 0.9164 0.9220 56 63.82 0.8987 0.9046 57 49.19 0.9142 0.9199 57 64.80 Q.8964 0.9024 58 50.17 0.9120 0.9177 58 65.77 0.8941 0.9001 59 51.15 0.9098 0.9155 59 66.73 0.8918 0.8978 60 52.15 0.9076 0.9133 60 67.79 0.8895 0.8955 61 53.15 0.9053 0.9111 61 68.64 0.8871 0.8932 62 54.15 0.9030 0.9088 62 69.59 0.8848 0.8909 63 55.17 0.9006 0.9065 63 70.52 0.8824 0.8886 64 56.18 0.8983 0.9042 64 71.46 0.8801 0.8862 65 57.21 0.8959 0.9019 65 72.38 0.8777 0.8839 66 58.24 0.8936 0.8995 66 73.30 0.8753 0.8815 67 59.28 0.8911 0.8972 67 74.21 0.8729 0.8792 68 60.33 0.8887 0.8948 68 75.12 0.8706 0.8768 69 61.38 0.8862 0.8923 69 76.02 0.8682 0.8745 70 62.44 0.8837 0.8899 70 76.91 0.8658 0.8721 71 63.51 0.8812 0.8874 71 77.79 0.8634 0.8697 72 64.59 0.8787 0.8848 72 78.67 0.8609 0.8673 73 65.67 0.8761 0.8823 73 79.54 0.8585' 0.8649 74 66.77 0.8735 0.8797 74 80.41 0.8561 0.8625 75 67.87 0.8709 0.8771 75 81.27 0.8537 0.8601 76 68.98 0.8682 0.8745 76 82.12 0.8512 0.8576 77 70.10 0.8655 0.8718 77 82.97 0.8488 0.8552 78 71.23 0.8628 0.8691 78 83.81 0.8463 0.8528 79 72.38 0.8600 0.8664 79 84.64 0.8439 08503

80 81 .82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 312

73.53 74.69 75.86 77.04 78.23 79.44 80.66 81.90 83.14 84.41 85:69 86.99 88.31 89.65 91.03 92.42 93.85 95.32 96.82 98.38 100.00

0.8572 0.8636 0.8544 0.8608 0.8516 0.8580 0.8487 0.8551 0.8458 0.8522 0.8428 0.8493 0.8397 0.8462 0.8367 0.8432 0.8335 0.8401 0.8303 0.8369 0.8271 0.8336 0.8237 0.8303 0.8202 0.8268 0.8167 0.8233 0.8130 0.8196 0.8092 0.8158 0.8053 0.8118 0.8011 0.8077 0.7968 0.8033 0.7921 0.7986 0.7871 0.7936

80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100

85.46 86.28 87.08 87.89 88.68 89.46 90.24 91.01 91.77 92.52 93.25 93.98 94.70 95.41 96:10 96.79 97.46 98.12 98.76 99.39 100.00

0.8414 0.8389 0.8364 0.8339 0.8314 0.8288 0.8263 0.8237 0.8211 0.8184 0.8158 0.8131 0.8104 0.8076 0.8048 0.8020 0.7992 0.7962 0.7932 0.7902 0.7871

0.8479 0.8454 0.8429 0.8404 0.8379 0.8354 0.8328 0.8303 0.8276 0.8250 0.8224 0.8197 0.8170 0.8142 0.8114 0.8086 0.8057 0.8028 0.7998 0.7967 0.7936

Tablo 35.4. Termometrik eĢitlikler (Sıcaklık Cetveli) (Merck Index Ed.l3th) Sembol isimlendirme Sıfır noktası Suyun donma Standart noktası atmosfer basınçta suyun kaynama noktası °C °K Celsius derece veya santigrat Kelvin veya santigrat derecede mutlak sıcaklık °F Fahrenheit derece -178°C + 32°F 212°F Suyun donma 0°C noktası Mutlak sıfır 273.15°K 373.15°K 100°C

Tablo 35.5. Termometrik eĢitlikler. (AĢağıdaki formüller sıcaklıkların bir skaladan diğerine çevrilmesinde kullanılabilir) (Merck Index Ed. 13th ) Verilen istenilen sıcaklık °K °F C °C °K °F K-273.15 0.556F-17.8 313 Tablo 35.6. Yunan alfabesi (Merck Index 13lh) Harfin ismi alpha beta Büyük Küçük TransHarfin Büyük Küçük Transliterasyon(*) harfi harfi literasyon ismi harfi harfi A a a nu N V n B 6 veya P b xi X y 5 s ç n e l K X g d e (kısa) z omicron 0 pi rho sigma n p 2 T 0 o (kısa) C + 273.15 K 0.556F +255.3 1.8C + 32 1.8K-459.4 F

sıcaklık °C

gamma r delta A epsilon E zeta Z eta H

e (uzun) tau th i k,c 1 m

theta 0 iota I kappa K lambda A mu M

upsilon Y phi 0> chi X psi omega n

71 P P r ç veya s \J t T U y f X eh (Almancadaki gibi) ps o(uzun)

Transliterasyon : Yabancı yazıların, okunuĢları dikkate alınmadan harf harf aktarılması, harf çevirisi. Tablo 35.7. Romen Rakamları (Merck Index 13"') II I1 2 3 4 XX XXX XL L LX 60 LXX 70 LXXX 80 20 30 CC ece 40 50 CD D DC DCC DCCC 90 III IV V5 VI 6 7 8 xc IC 99 100 CM 900 XM 990 M 1000 C VII VIII IX 9 X 10

200 300 314

400 500 600

700

800

Tablo 35.8. SI Temel Birimleri (EP 5) Miktar Ġsim Uzunluk j Kütle Zaman Birim Sembol Ġsim 1 m t metre Sembol m Tanım Metre, ıĢığın vakum altında bir saniyenin 1/299 792 458'lik bir zaman dilimi içerisinde" kat ettiği mesafe Kilogram, kilogramın uluslararası prototipinin kütlesine eĢittir. Saniye, sezyum-133 atomunun temel Ģeklinin iki aĢırı saf seviyesi arasında geçiĢe uyan radyasyonun 9 192 631 770 periyotluk süresidir. Amper, ihmal edilebilir dairesel çapraz-kisımli sonsuz uzunlukta iki düz paralel iletkenle beslenen ve vakumda birbirinden 1 metre uzaklıkta yerleĢtirildiğinde bu iki iletken arasında metre uzunluk baĢına 2 X 10* newton'luk bir güce eĢit olarak meydana gelecek sabit akımdır. Kelvin, suyun üçlü noktasının termodinamik sıcaklığının 1/273.16'lık kısmıdır. Mol, karbon-12'nin 0.012 kilogramında bulunan atomları gibi bir çok temel birimi taĢıyan sistemin madde miktarıdır* Candela, verilen bir doğrultuda 540 x 10" hertz dalga boyunda monokromatik radyasyon yayan bir kaynağın ıĢık yoğunluğudur ve o doğrultudaki enerji yoğunluğu steradian baĢına 1/683 vvatt'dır

kilogram kg saniye s

Elektrik akımı

I

amper

A

Termodinamik T sıcaklık Madde miktarı n

kelvin mol

K mol

IĢık yoğunluğu iv

candela cd

* Mol kullanıldığında, temel birimler tarif edilmeli ve atomlar, moleküller, iyonlar, elektronlar, diğer partiküller veya bu gibi partiküllerin belirtilmiĢ grupları olabilmelidir (1) Uluslararası Sistemde kullanılan birimlerin tanımları Bureau International des Poids et Mesures, Pavillon de Breteuil, F-92310 Sevres tarafından basılmıĢ broĢürde verilmiĢtir. OJ Tablo 35.9. Avrupa Farmakopesinde kullanılan SI birimleri ve diğer birimler ile eĢdeğerliği (EP 5) Miktar tıim Birim Sentbol SltcnMĠbiriırılvri t>t^«r SI birimleri Uiger biTbntcriıı SI birlnrkrine

s" m.lff'kıtm" 1 mi.322 387 1>1 1 Tnrr. IĠ.cra'.^1 N.m'.. s N m.894 75T kl'a Dinamik vıskozltc Kinematik vııkttite Knerjı W pbMal ianıytüanıyi'de ııiı'tte kart fa. 10'1'a-s 111'N. lcm". iıfNms' llfj-j 1 Qd .s" NnıskıT ĠSI .sIs' ltrt-'s.1 rr.|iunluk V mene l.Ui' N.1 ml'as mVs ıpJ. metr* kare & V « r mare hür krt.1 cmJ. n. um ı. 10' J ĠOĠ.im1 1 d> .133.s ttsm* 11».m iiv m! m1 Hz ms' kert' (■■m).125 kl»a Ihar-Hm-0.s' N.ki.olarak ifadeli Dalga sayiM Dalga boyu Al ar Hacım (•Ye karıĢ ¥ı. \aa'i .10" % Abftarbe 1I02 D firay Oy .MiR.m Hık Kuvvet Ftisırç V F P m. 1 riin™.^5" 1 dın^m .Kfl'a.1 Hfı lmmH( . in'mV .m hasma bir m- dönüĢümü >• nlkrunrin A.m Itrjî .IO'W.s'.323 3öt 1» 1 psi .kSS' 1 *n .UTm' mrtrv küp kg-m1 bas'iia k iktiranı sür.101 325 fa 101.v IH" .ıjıeJıî nırtrt ne»t.m.4 1ġ»8J Akım yayan göç P watt W m'ke. 1 e-mu* 1«* N Mın/cm'.m* atro. 133.

10.(1/60) s.l yayılan encrjinir.1 dtıv1 ~ lû-1 m3 1 t .. ınolsr konsantrasyon Kütle knn&antrasv™.W kg 1 r/dak . V KA- Tablo 35. ĠM .J A' VA1.10" nmlnı' 0 A coulomfc c bel«tel A. mfirc kvtp kg-m' babına k ibranı kj.17-10* »ıi 37-lff's1 K »hm u m-.k(H4.60 sn 1 s . Birimlerin ondalık katlan ve altkatları (EP 5) Faktör Önek Sembol Faktör Önek Sembol 10* eksa E 10* desı d .1 mtVirtt .! Elektrik potir&ıyeli.k|t.. Uluslararası sistem ile kullanılan birimler (EP 5) Miktar Süre Düz açı Hacim Kütle Çevirim Frekansı Birim Süre dakika saat gün derece litre ton dakikada dönme 1 t r.11.ra-1 1 ımıM .dak Sembol dak s gün SI birimleri değeri 1 dak . 316 Tablo 35.60 dak .1 kfim» m«tre küpb^mı nvnl tvxA/ m'1 mtıl.3600 sn 1 gün -24 s 8fi 400 sn l°«m/I8ÛSrad 1 1 .1 volt V mJ.s 1 Cı . eU'ktromntıv güç BMttrik rezistansı EU-ktnk miktarı Hır radynnüklıtırs jktivıtrti Konsantrasyon c (bir madden ini.n!1 1 g 1 -i ıv'ıim».

718 1.92 4.72 3.689 1.727 2.54 2.11 12 .694 1.72 2.13 2.695 1.700 1.82 63.75 2.14 2.10* 10* 10ıJ 10" iû-f 102 10: 317 peta P tera T (Jiga C raega M kilo k hekto h deka da ıos ıo-' 10" 10" 10"u ll?a &anti c mili m mikro M nano n piko P atto 104* femto f Tablo 35.690 1.03 6 .14 3.58 2.50 8 .49 2.53 2.36 4.20 2.92 3 .57 2.02 2.52 2.711 1.11 2.31 2.86 20 .07 2.72 2.25 0.90 18 .05 0.36 3.07 2.62 2.80 .75 4.686 1.60 5 .30 6.692 1.17 11 .83 22 .688 1.82 23 .16 2. Biyoistatistik.55 2.741 2.000 6.45 3.09 2.706 1.74 2.60 2.685 1.02 0.81 24 .78 3.84 4 . 1988) t TABLOSU Tek Yönlü Testte Serbestlik 0.10 2.77 2.00 3.94 2.68 3.80 2.816 2.81 2.78 2.687 1.18 4.36 9 .12.691 1. Student t tablosu (Sümbüloğlu K.50 0.34 12.84 21 .06 2.08 2.35 3.26 2.86 2..66 2 0.005 Derecesi Çift Yönlü Testte 0.71 31.98 15 .92 17 .025 0.73 2.06 13 .82 3.73 2.12 2.688 1. Sümbüloğlu V.90 2.23 2.10 0.01 1 1.697 1.09 2.685 1.75 2.765 2..95 16 .54 5.76 3.01 0.65 3.90 3.18 2.51 2.57 3.13 2.25 10 .72 2.703 1.83 2.50 2.71 2.76 2.71 2.71 7 .96 9.686 1.05 0.01 14 .88 19 .

6 36 0.68 2.75 2.677 .58 2.66 1.59 2.37 2.11 0.68 2.9 5.681 .44 2.58 Tablo 35.11 4.76 2.677 .65 1.07 456 46 53.60 2.3 0.49 E 0.674 .65 2.4 7.79 176.41 1.677 .13 0.675 .70 0.69 2.1* t.00 1.48 2.34 2.08 6.39 2.70 2.35 2.63 2.35 2.675 .62 2.50 368.66 1.66 1.679 .2 312.79 2.684 .71 2.06 1.SĠ 0 18 6.76 2.» 23.48 2.82 S44 206.13.71 2.65 1.18 0.33 2.7 0.675 .5 3.5 .684 .65 1.04 1.64 2.72 2.06 1.02 1.06 10.676 .10 4.65 1.0 0.99 1.14 0. dehydrated Amiflophylllne Ammonıum chloride Amphetamine sulfate (beıuednne sullate) Anlipyhne Antistine hydrochlorıde (anU20Ġine hydrochlofide) Apomorphine hydrocriloride Ascorbic acid Atropine sullate Aureomycin hydrochloride Barnılal sodıum UW 46.03 1.64 3.12 694.71 2.04 1.0 o.34 2.676 .683 .25 26 27 28 29 30 35 40 45 50 60 70 80 90 100 125 150 200 300 400 500 1000 oe 318 .678 .98 1.47 2.70 2.97 1.40 2.36 2.17 5.0 0.99 1.46 2.64 1.22 V ar.10 1.78 2.59 2.96 1.29 2.96 2.7 0.13 48 18B22 0.3 0.97 1.38 2.00 1.680 .7 0.7 0.42 2.68 2.67 2.683 .684 .3 0.70 2.01 1.77 2.46 2.66 1.674 1.61 2.68 2.683 .678 .9 301.67 2.97 1.98 1.29 4.3 3.98 1.33 2.69 2.674 .682 .02 1.n 3.96 1.05 1.6 1.59 2.66 2. Izotonik değerler tablosu (Physical Pharmacy) Substance AJcohol.70 2.18 0.17 1.08 0.41 2.66 1.33 2.07 3.36 2.65 1.63 2.05 1.9 5.47 2.38 2.

05 8.8 1.23 0.3 3.50 Mtnlhol 156.09 2.0 0.8 3.9 1.3 0.7 0.08 3.23 Chloramphenıcol (chloromyeetin) 323.7 0.16 0.28 17.09 6.6 3.52 (mercury bicfıloride) Mercuric cyanide 252.7 0.88 Eucaıropine hydrochloride 327.95 (butyn sulfate) Calicine 194.0 0.6S Uercuric succinimide 396.17 0.10 0.7 0.3 0.56 Ephedrıne hydrochloride 201.20 5.4 4.69 Ephedrine sulfate 428.5 6.1 0.2 4.08 0.6 0.84 Butacaine sullate 710.39 Calcium lactale 308.8 0.11 5.14 6.8 0.3 0.8 3.04 5.34 3.16 0 18 0.30 5.7 0.0 0.77 Uethacholine chloride 195.3 0.14 6.19 3.3 0.6 1.3 0.6 1.20 0.11 9.3 0.14 4.19 Calicine and sodium benzoale Calcıum chloride ■ 2H.7 0 10 6.3 0.13 0.16 0.06 8.07 0.7 0.22 2.9 __ 4.0 0.0 0.0 0.5 3.20 67 0.12 8.18 7.25 0.8 3.7 0.30 0.3 0.10 5.13 4.31 0.10 2.34 0.7 .17 5.9 3.7 0.3 0 18 11.18 0.7 0.50 16.11 10.7 0.12 7.84 (tuphthalmine hydrochlorıde) Fluoresceın sodium 376 Glycerin 92.9 2.20 0 10 0.4 0.3 0.5 1.H20 198.29 0.66 Ethylhydrocupreıne hydrochloride 376.17 0.0 0.7 0.08 3.92 (nupercaine hydrochloride) Emeline hydrochloride 553.12 0.29 Epinephrırıe hydrochloride 219.4 0.17 0.23 0.09 Homalropıne hydrobromide 356.47 Cocaıne hydrochloride 339.3 0.6 5.81 Cupric sulfate ■ 5H2O 249.17 Dibucaıne hydrochloride 379.7 0.06 10.15 5.69 Imecholyl chloride) 0.69 Deiüose .32 10.29 1.79 (dcmsrol hydrochloride) Uercurtc chloride 271.3 0.54 Epinephrine bıtartrate 333.2O 6.24 0.7 2.12 3.30 Caınphor 152.92 (opiocnin) Ethyimorphint hydrochloride (dionın) 385.09 6.9 2.26 Laclose 360.09 7.31 Magnesium sultate ■ 7HjO 246.26 Meperidine hydrochloride 283.51 0.09 4.16 0 18 0.14 Chiorobulanol (chloretone) 177.2 0.0 147^03 Calcium gluconale 448.14 5.6 3.7 3.5 • 3.2 1.08 2.2 2.Senadryl hydrochlorlde 291 81 (dıphenhydramıne hydrochloride) 8orıc acıd 61.

3 0.0 5.33 11.20 0.3 0.46 Physostigmme sulfate 648.82 0.35 11.7 0.09 3.13.P04H.Uethamphetamine hydrxhloride (desoxyephedrine hydrochloride) Uetycaine hydrochloride Mild silver protein Uorphine hydrochloride Uorphine sullate Haptuzoline hydrochloride Iprıvme h/drochloride) ^eomycın sulfate Seostigmine bromide Iprosliemine bromide) Vicotinamide 'enicillin G potassium 3enicillin G Procaine inicinin G sodium ^nacaine hydrochlorıde Iholocaıne hydrochloride) 319 Tablo 35.82 0.32 (hyoscine hydrobromide) Silver itilme 169.24 3.18 35 0.7 0.8 3.7 0.06 0.3 E V ir.08 3.18 376~84 0.7 0.9 3.91 Ouinıne and urea hydrochlorıde 547.9 0.13 372.45 Pilocarpinc nıtrate 271.55 Potassıum lodide 166.25 3.2 .7 0.14 7.07 3.3 __ 0.73 0.8 7.06 — 303.22 Phenol 94.13 4.1 0.2 3.3 0.34 11.4 0.4 0.0 3.12 0.11 0.20 0.3 0.23 7.16 S.9 0.10 0.0 5.21 7.) Potassıum chlonde 74.7 6.5 3.0 0.47 588.71 356.11 0.20 1.76 25.11 Phertylephrın* hyrjrochloriae 203.3 0.4 0.43 14.6 0.3 0.67 (neosyneohrin* Yıydrochloridt) Physostigmın* saiicylate 413.2 0.38 352.3 0.2 122.48 Scopolamine hydrobromıde 438.7 0.0 0.0 0.11 0.22 6.13 (KHjPO.14 3.3 0.7 0.0 023 7." 0.15 758.12 4.20 8.12 3.11 3.3 6.37 12.26 0.24 8.3 0 20 3.27 Potassium acid phosphate 136.15 0.0) 189.32 9.40 13.14 4.27 6. devamı Substance MW Phenooarö'lal sodium 254.7 6.0 292.85 0.14 3.14 246.69 0.0 4.00 (NaH.7 0.18 0.11 3.45 3.09 0.02 Procaine hydrochloride 272.08 0 16 3.11 1.0 0.3 0.3 0.18 0.22 4.9 3.4 ~ 3.08 5.19 3.77 Ouinine hydrochlorida 396.89 Sodium acid phosphate 138.3 6.0 0.

65 21.11 0.44 0.58 3.31 4.0 0.7 0.2 480.24 3.9 __ 0.92 0.07 0.27 024 a.7 0.3 0.40 13.6 96.18 6.7 0.68 22.98 0.22 7.1 0.17 3.0 144.4 272.03 1.21 0.02 __ 300.0 __ 0.7 381.3 0.23 3.00 33.21 0.45 1.01 0.7 0.07 2.3 0. anhydrous Sodium phosphate-2HjO Sodium phosphale-7HjO Sodium phosphate'12H20 Sodium propıonale Sodium sulfite.22 7.43 0.53 17.6 254.3 0. «x&iccated Slreptomycin suilate SUong silver protein Sucrose Sullacelamıde sodium Sulladiazint sodium Sulfamerajıne sodium Sullanilamıda Sulfalhiazöle sodium Tannic acid Tetracaine hydrochloride (pontocaine hydroch(oride) Tetracycline hydrochloride Tripelennamine hydrochloridt (pyribenzamıne hydrochloride) ürea Zinc chlorid* Zinc phenolsulfonate Zinc !ullalf7H.0 0.13 4.11 5.04 6.3 0.0 291.9 172.62 20.42 14.7 0.9 0.07 061 20.3 0.00 0.4 126.05 1.7 0.29 9.42 14.4 268.13 22 304.33 0.14 3.4 84.8 1457.8 60.4 85.08 4.30 0.3 0.8 286.7 0.92 0.3 g etkin maddeye (%1 'lik çözeltinin 1 fluid ounce içindeki madde ağırlığı) suyun ilavesiyle hazırlanan izotonik çözeltinin mi olarak hacmi .38 3.36 3.17 46 358.5 MW : Etkin maddenin molekül ağırlığı E V : Etkin maddenin sodyum klorür eĢdeğeri : 0.18 6.4 149.14 3.09 .61 20.o 0.25 4.3 0.59 19.39 34 141.0 0.25 9.3 0.29 555.7 0.7 0.Sodium benioate Sodium btcarbonate Sodium bısulfite Sodium borate-lOHjO Sodium chloride Sodium iodide Sodium nitrate Sodium pbosphate.30 7.25 0.3 0.36 3.06 139.14 4.7 0.83 0.7 0.35 2.4 58.0 0.65 21.84 287.08 0.82 0.22 7.11 3.38 4.05 0.0 0.08 2.15 5.S6 0.0 0.2 104.37 5.14 3.06 0.23 7.39 13.4 178.13 3.1 0.23 7.0 0.2.05 __ 342.29 0.08 2.

1988) Formül Açıklamalar S : Standart sapma Standart sapma s. Sümbüloğlu V.: Örneklem ortalaması 3? : Standart hata t : Seçilen yanılma düzeyi (a ) ve n-1 serbestlik derecesinde t tablosundaki değer 321 Tablo 35. Elek numaralan (değerler mikrometre olarak verilmiĢtir)(EP 5) Aralıkların Toleransı cieK numaraları Bir aralık Ortalama için maksimum aralıkların (Aralıkların tolerans toleransı standart ölçüleri) +X ±Y 11200 770 350 8000 600 250 5600 470 180 4000 370 130 2800 290 90 2000 230 70 1400 180 50 1000 140 30 710 112 25 Tel Çaplan Ortalama Önerilen Kabul elek geniĢliği standart edilebilir toleransı ölçüler sınırlar +Z d dmaks dmin 560 2500 2900 2100 430 2000 2300 1700 320 1600 1900 1300 250 1400 1700 1200 190 1120 1300 950 150 900 1040 770 110 710 820 600 90 560 640 480 69 450 520 380 .ATg /!: Etkin maddenin %1 'lik çözeltisinin donma noktası alçalması Lise : Kan ve gözyaĢı sıvısı ile izotonik konsantrasyondaki etkin maddenin molar donma noktası alçalması 320 Tablo 35. Biyoistatistik..14. Ġstatistiksel değerlendirme formülleri (Sümbüloğlu K..15.tr? ' n n-1 Varyasyon Katsayısı Standart Hata V= Üx100 '■' : Örneklerin aldıkları değerlerin karelerinin toplamı ■-i : Örneklerin aldıkları değerlerin toplamı n : Örnek sayısı V : Varyasyon katsayısı S : Standart sapma X : Örneklem ortalaması x : Standart hata S : Standart sapma n : Örnek sayısı ' : Evren ortalaması Evren ortalaması güven sınırları Y— •*^.

4H2O NaHSO4.5 44 20 20 100 20 45 47 50.8 4.1 84 86 NaC2H3O2.5 88.9 Na.7H2O 52 24.S2O3.5 31 20 20 10 5 20 18.6H2O CaCl2.8 T12SO4 104.5 87 24.8 24. Vı H2O KC2H3O2 LĠC1.3 77.500 355 250 180 125 90 63 45 38 322 89 72 58 47 38 32 26 22 — 18 13 9.5 35 35 38 42 32.16.SO4 H2C2O4.5 92 24.6H2O CaCl2.6 5.10H2O BaCl2.6H2O CaCl2.4 ZnSO4.49 NH4C1 24. 2H2O 20 108 20 20 20 25 30 20 25 30 20 20 Katı faz t°C /o nem 75 75 76 76 78 79.3H2O 20 22.9 7.H2O KC2H3O2 KF NaBr CaCl2.6H2O K2CO3 2H2O K2CO3.4 18.7 84.6 3.9 NH4C1 NH4C1 (NH4)2SO4 (NH4)2SO4 KBr KHSO4 Na2CO3.5 51 .6H2O ZnNO3.5 88 20 20 20 88 90 92 103.3 (NH4)2SO4 39.39 30.5 79.2H2O K2Cr04 Pb(NO3)2 Na2CO3. 2H2O KNO2 KCNS Nal Ca(NO3)2.10H2O NaBrO3 NaCl.5 43 18.7 3.H2O 24 168 20 20 100 100 /o nem 9 13 15 20 NaC103 (NH4).5H2O 22.1 81. KNO3 ve NaNO3 16. Bazı katı maddelerin aĢın doygun sulu çözeltilerinin kapalı bir sistemde ve belirtilen sıcaklıkta sağladıkları % nem oranları (CRC Handbook and Chemistıy and Physics 57lh ed) Katı faz t°C H3PO4.1 -- 54 43 34 27 22 18 15 13 - 315 224 160 125 90 63 45 32 30 360 260 190 150 104 72 52 37 35 270 190 130 106 77 5438 27 24 Tablo 35.6H2O CrO3 CaCl2.5 81 81.

00 0.87 0.75 1.78 0.17.4H2O Mg(NO3)2.78 0.7H2O NaF 20 30 25 20 20 5 20 100 20 20 92 92.3 98.2H2O Mg(C2H3O2)2.67 0.28 0.25 0.2 TINO-.45 1.5 56 18.87 0.01 0.68 0.50 Bizmut subkarbonat 0.15-0.63 1.29 0.2 CuSO4.7 95 95 96.6 Pb(NO3)2 69.2 ZnSO4.57 0.75 0.67 1.NaCr2O72H2O Mg(NO3)2.24 0.6 TICI 100.6H20 NaC103 Ca(NO3)2.7H2O Na2HPO4.10H2O NH4H2PO4 Na2SO3.12H2O 20 68.00 0.71 0.40 0.70 0. Bazı madde ve ekstrelerin yer tutma faktörleri Witepsol için Yer tutma faktörü Madde adı Alum Aminofilin Aminopirin Anestezin Aspirin Atropin sülfat Balıknefsi Barbital Belladon ekstresi Benzoik asit Beyaz balmumu Bizmut subgallat Bizmut subnitrat Borik asit Çinko oksit Çinko sülfat Kakao yağı için Yer tutma faktörü (f) (f) 0.5 56 100 20 20 20 30 100 25 20 58 65 66 56.9 93 93 93.50 0.00 0.19 0.84 0.5 52 18.5H2O 71. 72.33 0.1 99.37 0.6H2O Ki NaBr.6 98 98 24.14 Bizmut subsalisilat 0.4H2O NaNO2 NH4CI ve KNO3 KBr NH4C1 ve KNO3 NH4CI ve KNO3 323 20 100 52 54 K2HPO4 NH4H2PO4 NH4H2PO4 Na2SO4.29 .1 94.7 Tablo 35.7 100.67 0.

44 0.76 0.17.23 0.68 0.83 1.76 1.35 0.72 Sodyum fenobarbital - .81 1.Efedrin hidroklorür 0.85 0.90 0.77 0.62 Papaverin hidroklorür 0.53 0.91 Kodein hidroklorür 0.65 0.90 0.12 0.67 0.80 Hamamelis ekstresi 0.00 0.65 0.90 0.25 0.71 0.28 1.83 0.97 0.00 0.80 0.50 - 0.62 0.49 1.75 1. Devamı Madde adı Kokain hidroklorür Mentol Morfin Hidroklorür Opium (toz) Parasetamol Peru balsamı Potasyum iyodür Prokain Rezorsin ġahsilik asit Salol Sitrik asit Sodyum bromür Sulfatiyazol 0.71 0.74 Kakao yağı için Yer tutma faktörü VVitepsol için Yer tutma faktörü (f) (f) 0.83 0.78 Fenol Gallik asit Gliserin Hidrokortizon Hintyağı Ihtiyol iyot Kafur Kafein Katı parafın Kinin hidroklorür Kloral hidrat Kodein fosfat 324 Tablo 35.78 0.84 0.78 1.00 0.71 0.

Tannik asit Tetrasiklin hidroklorür 325

0,61

0,68 -

ġekil 35.1a. Grafik kağıtları, (milimetrik kağıt) i I Kitap formatına bağlı olarak küçültülmüĢtür. 326 ġekil 35.1b. Grafik kağıtları.. (2 log x mm (Chart Well - Graph Data Ref. 5521) * Kitap formatına bağlı olarak küçültülmüĢtür. 327 ġekil 35.1c. Grafik kağıtlan. (Weibull - log-olasılık)* oooo //// // /// //»90.00 80.00 70.00 60.00 50.00 -40.00 30.00 20.00 ... .......^--"""" ^___.----" I

5.00 -

3.00 2.00

0.50 -

0.30 0.20 ĠDÎ ıll cc >n ı 0.10 * Kitap formatına bağlı olarak kiiçültülmOĢtflr. 328 ġekil 35.2. Üçgen faz diyagramı 100% 20% V\ÂAAaaAaAA B 329 KAYNAKLAR Ağabeyoğlu, Ġ., Doğanay, T., Çelebi, N., Acartürk, F., Üstün, G., Ocak, F., ĠĢcanoğlu, M., Erden, N., Takka, S., Ataberk, P., Ocak,- Ö., Değim, T., Değim, Z., KıĢlal, Ö. "Farmasötik Teknoloji Laboratuvar Elkitabı" 2.Baskı, Ankara, 1990. Ağabeyoğlu Ġ., Çelebi N., Ocak F.. Değim T., Takka S., Teksin Z.ġ., Uslu A., Parlatan Z., Ġmren S.G., Doğanay T., Acartürk F., Ocak Ö.H., Değim Z.G., Türkoğlu A., CoĢkun Ö., Yetkin G., Senkoylu A., Sever S., "Farmasötik Teknoloji Laboratuar El Kitabı" 3.Baskı, Ertem Matbaa,

Ankara, 1999. Ankara Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Parenteral Çözelti Merkezi, Hemodiyaliz Çözeltisi. Aulton, A.E., "Pharmaceutics, The Science of Dosâge Form Design", 2nd ed., Churchill Livingstone, Edinburg - London - New York - Oxford Philadelphia - St Louis - Sydney - Toronto, 2002. Avis K.E., Lachman L., Lieberman H.A., "Pharmaceutical Dosage Forms: Parenteral medications", Volume 1, Marcel Dekker, Inc., New York, 1984. Avis K.E., Lachman L., Lieberman H.A., "Pharmaceutical Dosage Forms: Parenteral Medications", Volume 2, Marcel Dekker, Inc., New York, 1984. Banakar U.V., "Pharmaceutical Dissolution Testing", Marcel Dekker, Inc., NewYork, 1991. Barry, B.W., "Dermatological Formulations", Marcel Dekker, Inc., New York-Basel, 1983. Baykara T., "Eczanelerde Ġlaç Üretimi - I Katı Ġlaç ġekillerinden Kapsüllerin Eczanelerde Hazırlanması", TEB 6. Bölge Samsun Eczacı Odası Dergisi, s.22, Ocak 1987. Baykara T., KarataĢ A., "Preparation of Acetaminophen Microcapsules by Coacervation-Phase Separation Method", Drug Dev. Ind. Pharm., 19(5), 587-601, 1993. Baykara T., Yüksel N., "The Preparation of Prolonged Action Formulations in the Form of Semi Solid Matrix into Hard Gelatin Capsules of Oxprenolol, I- Thermocap Method", Drug. Dev. Ind. Pharm., 17(9), 1215-1227, 1991. Baykara, T.,Yüksel, N., "The Preparation of Prolonged Action Formulations in the Form of Semi Solid Matrix into Hard Gelatin Capsules of Oxprenolol, II- Thixocap Method", Drug. Dev. Ind. Pharm., 18(2), 233243,1992. 331 Bayraktar-Alpmen, G., "Kozmetik Preparatlar", Nurettin Uycan Matbaası A.ġ., Ġstanbul, 1978. Benita S., "Microencapsulation: Methods and Industrial Applications"

Marcel Dekker, Inc., New York, 1996. Bozkır, A., Aydınlı, A., "in Vitro Release Study of Lidocaine Hydrochloride From Ophtalmic Gels Containing Polyacrylic Acid Polymers", Bolletino Chimico Farmaceutico, 136 (8), 550-555, 1997. Bozkır A., Kılıçarslan M., "Enemalar ve Enema Formülasyonlarmda Yeni GeliĢmeler", Ankara Ecz. Fak. Derg., 26(1), 36-51, 1997. British Pharmacopoeia, The University Press, Cambridge, 1980. British Pharmacopoeia, Stationery Office Ltd., London, 1999. Bühler V., "Generic Drug Formulations" Fine Chemicals, BASF, 4th ed., 2001. Canefe, K., Bozkır, A., Aydınlı, A., Çomoğlu,T. "Investigation on Formation of Tablets From Theophylline Micropellets by Stepped Rimmed Flatpan Method" Bolletino Chimico Farmaceutico, 136 (9), 589-592, 1997. Canefe, K., "Chorda Resorbilis Aseptica", Turkish Standard, No:3497, TSE Ankara, 1980. Canefe,K., Bozkır,A., "An Investigation of Stabilities on Tablets and Capsules Dosage Forms", Pharmacia, 30(3), 126-135, 1990. Canefe,K., "Ġlaçların Stabilitelerinde Sıcaklık ve Nem Değerleri", Aylık Rapor, 4 (30), 2, 1991. Canefe,K., Bozkır,A., " The Limitations and General Defmitations on the Stability Investigations of Drugs under Different Climatic Conditions", Pharmacia, 31(3), 129-145, 1991. Canefe.K., Duman,G., "Selective Drug Delivery and Targeting", J. Fac. Pharm. Ankara, 23, 53-63, 1994. Canefe.K., Özyurt,C, "Safety Closure and Packaging for Drugs", Standard, 25(296), 16-18, 1986. Canefe, K., Özyurt,C, "Studies on the Formulation Parameters and Technologies of Pilot-Production of Micropellets", Doğa, C 10(1), 1220, 1986. Carstensen, J. T., Rhodes, C. T., "Drug Stability", Marcel-Dekker Inc.,New York, 2000. Carstensen, J.T. "Pharmaceutics of Solids and Solid Dosage Forms", John Wiley& Sons, New York, London, Sydney, Toronto, 1977. CRC Handbook and Chemistry and Physics 57* ed. Weast, R.C., CRC Press Inc., 1976-77. Dittert L.W., "American Pharmacy" Sprovvls', Seventh Edition, Lippincot Comp., 1974.

332 Elsner, P., Maibach, H.I., "Cosmeceuticals", Marcel Dekker, Inc., New York-Basel, 2000. European Pharmacopoeia, 5th Ed., Council of Europe, Strasbourg, France, 2004. European Pharmacopoeia, 4th Ed., Council of Europe, Strasbourg, France, 2002. Fahrig, W., Hofer, U., "Die Kapsel:Grundlagen, Technologie und Biopharmazie einermodernen Arzneiform", Wissenschaftliche Verlagsgesellschaft, Stuttgart, 1983. Geçgil, ġ. "Farmasötik Teknolojiye BaĢlangıç", Cihan Matbaacılık, Ġstanbul, 1991. Gönül, N., "Çok Fazlı Sistemler I: Yüzey Kimyası ve Kolloidler", Ankara Üniversitesi Basımevi, Ankara, 2000. Gönül, N., "Çok Fazlı Sistemler II: Süspansiyon ve Emülsiyon Teknolojisi", Ankara Üniversitesi Basımevi, Ankara, 2000. Grimm,W.,"Stability Testing of Drug Products", Wissenschaftliche Verlag.mbH, Stuttgart, 1987. Gürsoy, A., Dortunç, B., Akbuğa, J. "Farmasötik Teknoloji Uygulamaları 1", Papirüs Basım Sanayi, Ġstanbul, 1992. Gürsoy, A., Dortunç, B., Akbuğa, J. "Farmasötik Teknoloji Uygulamaları 2", Papirüs Basım Sanayi, Ġstanbul, 1992. Gürsoy A. Z., "Kontrollü Salım Sistemleri", Elma Bilgisayar Basım, Ġstanbul, 2002. Gürsoy A.Z., "Farmasötik Teknoloji - Temel Konular ve Dozaj ġekilleri", Piksel BiliĢim Ltd. ġti., Ġstanbul, 2004. Gürsoy, A., et al.,"Kontrollü Ġlaç SerbestleĢtiren Sistemler", M. Ü. Eczacılık Fak. Yayınları No:469/5, Ġstanbul, 1989. Güven, K.C., "Tıbbi ve Kozmetik Formüleri" lO.Baskı, Nobel Tıp Kitabevleri, 2001. Güven, K.C. "Tıbbi Formüler", Çelik Cilt Matbaası, Ġstanbul, 1969. Güven, K.C, "Ġlaç Endüstrisi Teknolojisi, Cilt II: Katı Preparatlar", Hüsnütabiat Matbaası, Ġstanbul, 1979. Harry, R.G., "Harry's cosmeticology", 7th ed., Ed.: Wilkinson, J.B., Moore, R.S., George Godwin, London, 1982. Heckel R.W., "Density-Pressure Relationships in Powder Compaction",

E. "Mechanism of Sustained-action Medication: Theoretical Analysis of Rate of Release of Solid Drug Dispersed in Solid Matrices". 1989. Ağabeyoğlu. Ankara Üniversitesi Basımevi. MarcelDekker Inc. Fabrika ve ÇalıĢma Güvenliği". Pharma. Sağlık Bilimleri Enstitüsü. "The Theory and Practice of Industrial Pharmacy". Lieberman H. 1961.Theoretical Consideration". Lieberman H. Banker. N.A. "Genel ve Endüstriyel Farmasötik Teknoloji Öğrenci Deneysel ÇalıĢmaları". Kaynar. J..M. 1145-1149. "The Theory and Practice of Industrial Pharmacy". Ġzgü.L..I. Pharm... Ankara. N. Lea and Febiger.. Ankara Üniversitesi Basımevi..Trans.H. Lachman L.. Hickey.. T.923-931. New York. J. 3rdEd. Philadelphia. E.. "Genel-Endüstriyel Farmasötik Teknoloji II ve Ġlaç Sanayinde Organizasyon Uluslararası Ġyi Ġmalat (GMP). Ercan. Sci. Ġzgü. 1970. 656-662. 333 Hixson A. H.. Met.. 1992. A..S. Canefe."Pharmaceutical Inhalation Aerosol Technology". E.Kontrol (GLP) KoĢulları. M. Chem.A.. Çelebi.. Tarımcı.. 1931.. C.W. Baykara. 23.. Eng.. A. Kanig.. 1984. Ankara. "Dependence of Reaction Velocity Upon Surface and Agitation I . K.P. "Pharmaceutical Dosage . Ankara Üniversitesi Basımevi. F. Crowell J. 4 (8).J. A. Lachman L. S.. Acartürk. Lea&Febiger. G.M.E.L.. H. Alkan.. Rieger. Ağabeyoğlu Ġ. Ġzgü...Soc.A. "Studies on Sustained Release VI: Lipid Matrix Tablets Prepared by Employing Hydrogenated Gastor Oil" . Ankara. Kaynar-Özdemir N.. Kaning J. Higuchi T. 52. 1988. Philadelphia.. 1985..T. "Asetaminofen'in Koaservasyon-faz AyrıĢması Yöntemiyle Mikrokapsüllerinin Hazırlanması" Yüksek lisans Tezi. Özyurt. 1963.A. Lieberman.. Ankara. N. 1986. 671-675. Ind. 1983. L. "Genel ve Endüstriyel Farmasötik Teknoloji I".Ü. KarataĢ A. 221.

New York-Basel-Hong Kong. Marcel Dekker. Kawakita. Inc.. Özdemir N. "Die Pulverkompression".. Mec.... Ordu.A.. 1989..Forms.K. Fak. 21:393. New York.. Martin E. 25(2).... New York.. 1989. Ordu ġ. J. Schwartz J.B. Schwartz J. Inc. 2ııd Ed. Pharm... "Ophthalmic Drug Delivery Systems".73-80.F. Doktora tezi. Lachman L..B. "Studies on Floatîng Dosage Forms of Furosemide in Vitro and in Vıvo Evaluations of Bilayer Tablet . "Physical Pharmacy".H.. Rhemington's Pharmaceutical Sciences. Technol.A. "Furosemidin Çözünme Hızının PVP ile Katı Dispersiyonlan Hazırlanarak Artırılması"... 1989. Marcel Dekker..Ü. K... Volume 1". Cook E. Lippincott Williams&Wilkins. Flanner H. Ankara (1994). Lieberman H. Marcel Dekker.. 29th Edition.... Pharmazie. Reynolds. "New Cosmetic Science". Ed. 1992. AmsterdamLausanne-New York-Oxford-Shannon-Singapure-Tokyo. Inc.. Ordu ġ. 27* Editidion. Marcel Dekker. London. 16th Ed.B. 1989. Mack Publishing Comp. Marcel Dekker.. 1996.. "Pharmaceutical Dosage Forms: Tablets Volume 3". Elsevier. Ecz. Basel.. Inc.. Martin A. Mitra A. Lieberman H. Lachman L. Mitsui. London the Pharmaceutical Pres. Schwartz J.H. Reynolds. Özkan Y. Inc. Özdemir N. 1994. New York... Lachman L. 1996. Ed.. T. A.F. Martindale the Extra Pharmacopoeia. Lieberman H. 2nd Ed. "Pharmaceutical Dosage Forms: Tablets.. 334 Martindale.W. II". 1993.: Wade.. Vol. 1989.. Ankara Univ. The Pharmaceutical Press. Sağlık Bilimleri Enstitüsü. New York. 1997. Lüdde K..W. ġ.. The Extra Pharmacopoeia . June. Easton. USA. 64-74. "Mathematical Comparison of Dissolution Profıles". Moore J. 4* Ed. James E. A. 2nd Ed. "Pharmaceutical Dosage Forms: Tablets Volume 2"..E. "Yüzen dozaj formlarının in vitro-in vivo incelenmesi".A. 1977.F. 1966.

.26 (8). Rathbone M. "Drug Release From Lipid Matrices I: Influence of Formulation Factors on the Release of Water Soluble Drug".. Sağlık Bilimleri Enstitüsü. Özdemir N. Yüksek Lisans tezi.. 135(9). Pharmacia. "Aerosol Formulations Which Form Antiseptic Film and Evaluation of Their Antiseptic Effects". C. Lee V. Açta Poloniae Pharm. 2003... Parrott. E. "Mikropelletlerin Pilot Ġmalat Teknolojileri ve Formülasyon Yapılan Üzerine ÇalıĢmalar".K.K. 4*. Canefe. Burgess Publishing Company..: A.Formulatıons" . 413-416.. 20* Ed.. Minnesota. USA.. "Experimental Pharmaceutics".Drug Dev. M. 1996. 2000..Ü. E.A. Robinson J. New York. C. Pharm. Özyurt.1985. Macmillan Publishing Co.L. E.. Parrot. Remington: The Science and Practice of Pharmacy. Gennaro. Özyurt.Ü. Özyurt. "Pharmaceutical Technology Fundamental Pharmaceutics"...R. Burgess Publishing Company. Saski W.A.. 25:55(3). "Drug Release From Lipid Matrices II : Influence of Formulation Factors on the Release of Slightly Soluble Drug". "Controlled Release of Drugs:Polymers and Aggregate Systems" . Minneapolis.S.. Ed. 1992. 2. Özalp B... Ed. Marcel Dekker. Hadgraft J. Özdemir N.L. Canefe. "Bentley's Textbook of Pharmaceutics". 335 Rawlins. Inc. Inc. 3nd Ed.. 2000.857-866. 107-110. New York. C. New York.. Marcel Dekker. "Ülkemizde Topik Amaçla Kullanılacak Ġlaçların Aerosol Sistemlerinin GeliĢtirilmesine ĠliĢkin ÇalıĢmalar". 1977. 1984. 1977.L. Bolletino Chimico Farmaceutico. Akın. 1987.C. "Modifıed Release Drug Delivery Technology". Doktora tezi. 1989.. A. Roberts M.. "Safety Closure and Packagmg for Drugs". Fundamentals and Applications".Sağhk Bilimleri Enstitüsü.R. "Controlled Drug Delivery. Rosoff. 43-49...H.. 1971. A.J. Doğa . Özalp B. 53 (2). Özyurt. Inc. Ind. 1996. 8th Ed. 524-527.

.Inc.. London.1988. ġumnu. T. 2nd.. 2004. 11..F. 16.Enjeksiyon Preparatlannda Kullanılan TS 4786. Hidrofil Pamuk TS 4865. Y.. Baykara. 31:54-68..C.... Sağlık Bakanlığı.1988.Bil. 209. Hatipoğlu Yayınevi.1974.04... Model-dependent and -independent methods". Yazan. 1997.. FABAD Farm.. New York...1983. Introduction to Colloid and Surface Chemistry. Teorik inceleme"....Der. 01. TS 1324. 07. 2004.. Buttenvorths...02.1988... Milli Eğitim Basımevi. Gaz Bezi-Hidrofıl Türk Farmakopesi-I. Kauçuk Tıpalar.. 1984.. The Merck Index.. Pharmacia-JTPA.T.. The United States Pharmacopeia.. 2000. "Ek 2. Inc. "Katı dispersiyonlar 1...152 Ağız boĢluğuna uygulanan çözeltiler. Cam Ġlaç ġiĢeleri TS 5461..1986. 1991. Witepsol "Suppository excipients Witepsol®". 1970. Yüksel." Biyoistatistik. Türk Kodeksi. 336 DĠZĠN Ağız bakım preparatlan. 1961. USP 27. Yüksel N. N. 25.. 2004. 57-67..04. Pharm.. Kanık A..... 05. 231-245.. Baykara.. D. Lastikler TS 3957.. Plasterler TS 4397. Ġstanbul... Merck&Co. 1974....E. Shaw.03.. Ankara.... Ġlaç ve Eczacılık Genel Müdürlüğü. Chemische Werke Witten... 1989.VCH Publishers. "Ġlaç TaĢıyıcı Sistem Olarak Mikroküreler ve Hazırlama Yöntemleri".J. Sümbüloğlu V. "Kozmetik Bilimi".1986. Cerrahi Ġplikler TS 5540... 13...4l AkıĢ hızı.02..1985. T. Avrupa Farmakopesi Adaptasyonu.. Thirteenth Edition. 9..62. Inc. Sümbüloğlu K... 07.. ġti.... Ġstanbul. Nobel Tıp Kitabevleri Ltd. KauçukTıpalar-Liyofilize preparatlar için TS 6077.. T...02.1986.. 1998.10. Int. J... "Comparison of in Vitro Dissolution Profıles by ANOVA-based. Ed.. M..05. United States Pharmacopeial Convention. 167 .

.220 Aktivasyon enerjisi...........................................46 Arrhenius denklemi...46 Bakteriostatikli enjeksiyonluk su.......................................46 Büyük hacimde enjeksiyonluk su ...................46 Ġrrigasyon için steril su...270..302 Ambalaj malzemesi..................... 56.154 .......59...251 Antiperspiranlar.. 250 Plastik kap.............................................................................74 ArıtılmıĢ su..................................... 176.46 Enjeksiyonluk su... 194...................AkıĢkan yatak yöntemi............................................46 Yüksek derecede....... 46.........................................300 B Bağlayıcılar...................................221 Basılabilirlik.................. Ġlaç kapları.. Büyük hacimli. 263.....................51 Kauçuk tıpa... 172.. 273................ 274......171.........................................302 Aspirinin dayanıklılığı...............................46 Ġnhalasyon için steril su.............................46 AmbalajlanmıĢ...............138 Arayüzey gerilimi...52 Cam kap.......... 272.49.......................... 275 Steril arıtılmıĢ su......175 Bebek preparatları.................

.....223 Çözünürlük...4...177......... 178 .... 8...........185 D Dağılma testi..55............. Apparatus 2)............243 Deri krem ve losyonları..........................138 Depilatuvarlar....... 276 Çözünme hızı.............141 Duyarlılık. 69. 41.......... 241 Dağıtıcılar................171..... 213 Döner basket (paddle........... 223.............. 242 Deodoranlar..............287 Çözeltiler.............. 199..........179...................... 237... 208............................213 Birinci derece kinetik..................................... 194 Doz tasarımı...... 70 Efervesan granül.......................................... Apparatus 1)......... 12-15.......195 Dolgu maddeleri............... 257........... 190...................190.....................131 Doğrudan basım yöntemi..............210 Burun preparatlan............................ 249 Döner palet (paddle........ 208 Dudak boyalan.145 Deplasman faktörü. 184.196 Doğrudan tabletleme ajanları.....248....................3........ 199..195 DeğiĢtirilmiĢ salım (modifîye salım).......... 5..f2.............. 232........... 241 Çözünme testi.7.120 Depo (membran) sistemler........Benzerlik faktörü ..........

............. Farmasötik geçimsizlik...............293 Kimyasal geçimsizlik.........36.....91 YaĢ zamk (ingiliz) yöntemi..........................13.43............................. Kuru zamk (Kontinental) yöntemi ........ 98........240 Eliksir......... 92 ġiĢe yöntemi..... 66.293 Terapötik geçimsizlik...91........293 Fiziksel geçimsizlik.37........................... 99 337 Hidrofobik jeller...............183 Cerrahi malzeme....98 Gargara... 92 Enema........213 Flaster...f.............................. 207 Elek analizi........63.160............ 39 Eritme-çözme yöntemi..............194.............................................................................................204 Emoliyan özellik.....................................91. 119...............................205 Fark faktörü .................................. 162........ 161................................... 67.....63 Çiğneme Tableti..........152 Geçimsizlik........... 156 Emülsiyon..100 Emülgatör.................................37 Emme tableti..... 109....93....... 38...293 Geometrik seyreltme........................................158 ...........................................................Efervesan tablet..............

......302 Hidrodinamik dengeli sistem.............212 Hixson-Crowell küp kök kanunu...196 GüneĢ preparatları.. 176.... 282 Göz içi sistemler (Oftalmik insertler) ............ 176........... 156................. 303 YaĢ granülasyon................... 221...63. 175........ 203 Kuru granülasyon.... 217....................141 H Hausner indeksi....165 Heckel eĢitliği....... 192 K Kaplama....................................92. 230 ........ 109........... 197...........................175.............................. 196........Glidantlar....... 64.........283 Yarı katı göz preparatları.........281.......... 65 Higuchi eĢitliği..............161...................... 196...................283 Granül........................... 197 Briket tablet (Slugging)............................................ 179.............. Göz banyoları........... 180............ 94.....245 Hidrofil gaz bezi.196 Göz preparatları................................................... 197-199 Dönen silindirler arasında sıkıĢtırma (Roller compaction)........ 218.210 HLB.....283 Göz damlaları.........................68 Hidrofil pamuk.167 HızlandırılmıĢ stabilite.172............ 93.

.. 179..................................165......240 Kütle tekdüzeliği.................................83 Kollodyon....163...289............................ 216 Liniment..............303 Katı çözelti.................................... 231.131 Krem..221............ 134 Kulak preparatları.........98 Yağsız krem..........209..................................... 198 Lapa............................. 226 Film kaplama............ 190 Küme hacmi.....237................218...............98...........169.......96 ........................................ 225 Renk kaplama.....187.........163 Kozmetikler............... 191.........220...............99 Lineer regresyon.................. 224..41 Kollutuvar.........179....... 188..222............ġeker kaplama.........................183 Kawakita eĢitliği........ 222 Koruyucu kaplama.......40.... 225 Düzeltici kaplama..........222...44 Konsolidasyon............................................ 303 KaĢe....168 Kolloidal dispersiyon.....98..... 290 Küme dansitesi.... 224 Alt kaplama................ 190...................... Yağlı krem.............222.........................................................................................................219 Kapsül.....................................

.......247 Hidrofılik matris... 231.....................195............ 190.247 Mum matris....Losyon........ 113..........241 Supozituvarlar........ 107.................. 198. 119......................................... 147 Lubrikantlar. 232...46............... 235 Kompleks koaservasyon. 104.........................179...283.......190. 230....98 M Matris sistemler....... 146.........228...... 105.......155 Mikrobiyal kalite tayini.............239.............. 299 Ġyon değiĢtirici reçine.... 233 Faz ayırımı-koaservasyon yöntemi 229 Basit koaservasyon.. 293..247 Merhem........................237 Mikropellet......... 49 Jel Hidrofılik jeller........223 Ġlaç etkileĢmeleri... 125 Sürekli akıĢ hücresi (flow-through celi Apparatus 4).......243 Ġnert matris............. 109............................... 108.103......229.. 196 Ġçerik tekdüzeliği........ 124.................................208 .................. 116........223 338 Mikrokapsii!..........229 Mikroküre................. 199..........89...........

..................137 R Reaksiyon hız sabitesi................................ 303 N Newtonian sıvılar........ 28-31.....84................171..... 78 Non-Newtonian sıvılar............. 172. 101................................................... 158........94 Tablet kontrolleri...... 236..240 Pasta.77......77. 284....26............... 235.............152 Polimer............................... 33-35............100.............................83.....128 Ozmotik kontrollü sistemler.........301 RHLB............................93..303 Plastizer...................244 ġurup......218.... 244 Pudra..198 ........................................ 174............... 272..........111.. 240...........................Süspansiyon..........................147 ġiĢme kontrollü sistemler..... 225 0-0 Okluzif özellik..... 244 Ötektik karıĢım...63 Partikül büyüklüğü ve dağılımı.. 132 Ovüller.....303 Pilül. 85....................183 Pansuman malzemesi............... 37....... 78 ġampuanlar..198 Tablet makinası..............................................................................................

................değirmenler.................................. 190.................. 5............. 193 Toz öğütücüler ................. 6 Termokap.............................. 192 ............... 4...............................................................................150 Tiksokap.............192............77...244 Weibull dağılımı........... 187........ 193 Tıbbi flaster......325 Wurster cihazı.............................................. 78 Kinematik viskozluk.......... 78 Viskozimetreler...................88 Sert jelatin kapsül 186.................3.......................192.................... 220.................................................................... Dinamik viskozluk.............. 192 Sıfır derece kinetik. 165 Sink koĢul......98 Tırnak preparatları.143 V-W Viskozluk.............78-81 Vücutta aĢınan sistemler.210 SıkıĢtırılmıĢ dansite...SSM) ...........209 Stabilitetesti....... 191......................219.............Terazi........117..211..........77.....300 Steril katgüt........ 119 Yarı-katı matris (Semi-solid matrix............ 229 Sedimentasyon hacmi...........158 TraĢ preparatları.....................163.............71 Supozituvar sıvağları.....................................191.

.......................................100 Yer tutma değeri...........237..........74 Yüzey gerilimi..........98.......120 Yığın açısı....Yarı katı preparatlar................ 74-76 339 .......8.............................. 166................ 105 Yarı katı sıvağ............. 101....240 Yüzen dozaj formu........99... 167...246 Yüzey etkenlik................