Kapat Ankara Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Farmasötik Teknoloji Anabilim Dalı ki-** »"• Ankara Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Farmasötik Teknoloji

Anabilim Dalı Ankara Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Yayınları Yayın No: 95

Farmasötik Teknoloji Deneysel Uygulamalar Kitabı
Asuman Bozkır Nilüfer Yüksel AyĢegül KarataĢ NurĢin Gönül Canan Hasçiçek Nurten Özdemir Kandemir Canefe Tamer Baykara Müge Kılıçarslan Tangül Kılınç-ġen Nilüfer Tarımcı Tansel Çomoğlu Bu kitabın hazırlanmasında son aĢamada, yazım hatalarının bir ilkeler bütünü doğrultusunda düzeltilmesi, sayfa düzeninin yeniden oluĢturulması ve bilgisayarla bazı formatlama çalıĢmaları sırasında göstermiĢ olduğu titizlik ve özveri için Anabilim Dalımız AraĢtırma görevlisi Uzm.Ecz.Ongun Mehmet SAKA' ya, kitap yazarları adına sonsuz teĢekkürlerimizi sunuyoruz. Farmasötik Teknoloji Deneysel Uygulamalar kitabının, fakültemizden veya fakültemiz dıĢından olan tüm öğrencilere, Farmasötik Teknolojinin değiĢik konularında bilgi edinmek veya bilgilerini yenilemek isteyen herkese çok yararlı olacağına inanıyoruz. iv

içindekiler Önsöz iii-iv Ġçindekiler v-xi Bölüm 1 1. GĠRĠġ ve ÇALIġMA ESASLARI 1 1.1. Pratik ÇalıĢmalarda Uyulması Gereken Kurallar 1 Bölüm 2 2.T ARTIM ve ÖLÇÜM 2 2.1. Genel Kurallar 2 2.2. Reçete Terazisi 2 2.3. Sıvıların Ölçülmesi 7 2.4. Alkol Hesaplamaları 8 Bölüm 3 3. FARMASÖTĠK ÇÖZELTĠLER 12 3.1. Aromatik Sular 27 3.2. ġuruplar 28 3.3. Eliksirler 35 3.4. Enemalar (Lavmanlar) 37 3.5. Kollodyon 40 3.6. Ağız BoĢluğuna Uygulanan Çözeltiler 41 3.6.1. Ağız sulan 41 3.6.2. Gargaralar 43 3.6.3. Kollutuvarlar 44 Bölüm 4 4. SU VE KONTROLLERĠ 46 Bölüm 5 5. AMBALAJ MALZEMESĠ VE ĠLAÇ KAPLARI 51 5.1 .Kauçuk Tıpa Kontrolleri 52 5.1.1. Fiziksel kontroller 53 5.1.2. Fizikokimyasal kontroller 53 5.1.3. Kimyasal kontroller 54 5.1.4. Biyolojik kontroller 55 5.1.5. Sıcaklıkla ilgili özelliklerin tayini 55 5.2. Cam Kap Kontrolleri 55 5.2.1. Fiziksel kontroller 57 5.2.2. Hidrolıtik direnç testi 57 5.3. Plastik Kaplar 59 5.3.1. Sulu parenteral infüzyonlar için plastik kaplar 60 5.3.2. Ġnsan kanı ve kan bileĢenleri için steril plastik kaplar 60 5.3.3. Ġnsan kanı ve kan bileĢenleri için plastiklenmiĢ poli(vinil 61 klorür) boĢ steril kaplar

5.3.4. Antikuagülan çözeltisi içeren insan kanı için plastiklenmiĢ poli(vinil klorür) steril kaplar 5.3.5. Kan ve kan bileĢenlerinin transfîizyonu için setler Bölüm 6 6. PANSUMAN MALZEMESĠ VE CERRAHĠ MALZEME 6.1. Hidrofil Pamuk 6.1.1. Fiziksel kontroller 6.1.2. Kimyasal kontroller 6.1.3. Batma süresi tayini (Hidrofîllik) 6.1.4. Su tutma yeteneği 6.1.5. Nem miktar tayini 6.1.6. Topak tayini 6.2. Flasterler 6.2.1. Fiziksel kontroller 6.2.2. YapıĢkanlık kontrolü 6.2.3. Su buharı geçirgenliği 6.2.4. Suya dayanım 6.2.5. Uzama kontrolü 6.2.6. YapıĢtırıcının çinko oksit içeriği 6.2.7. Sterilite testi 6.3. Hidrofil Gaz Bezi 6.3.1. Fiziksel kontroller 6.3.2. Kimyasal kontroller 6.3.3. Hidrofıliklik 6.3.4. Kurutma ile ağırlık kaybı 6.3.5. Kopma dayanımı 6.4. Emilebilir Steril Katgüt 6.4.1. Fiziksel kontroller 6.4.2. Kimyasal kontroller 6.4.3. Ġğneden ayrılma kuvveti 6.4.4. Sterilite deneyi Bölüm 7 7. YÜZEY GERĠLĠMĠ VE TAYĠNĠ Bölüm 8 8. VĠSKOZLUK VE TAYĠN YÖNTEMLERĠ 8.1. Viskozluk (Viskozite) 8.2. Viskozluk Tayin Yöntemleri 8.2.1. Viskozluğun kılcal viskozimetre yöntemi ile tayini 8.2.2. Viskozluğun düĢen bilya yöntemi ile tayini VI

61 62 63 63 64 64 65 65 66 66 66 66 67 67 67 67 68 68 68 68 69 70 71 71 71 71 72 73 73 74 77 77 78 79 80

8.2.3. Viskozluğun rotasyonel viskozimetre ile tayini Bölüm 9 9. KOLLOÎDAL DĠSPERSĠYONLAR 10. SÜSPANSĠYONLAR 10.1. Sedimentasyon Hacminin Hesaplanması 10.2. Flokülasyon Derecesinin Saptanması 10.3. Geometrik Seyreltme Yöntemi 11. EMÜLSĠYONLAR 11.1. Emülsiyonların Hazırlanması 11.2. HLB Değeri ve Hesaplanması 11.3. Emülsiyonlarda Yapılan Kontroller 11.4. Emülsiyonlarda Yapılan Stabilite ÇalıĢmaları 12. YARI KATI PREPARATLAR 12.1. Merhemler 12.2. Kremler 12.3. Jeller 12.4. Pastalar 12.5. Lapalar 12.6. Tıbbi Flasterler 12.7. Yan Katı Sıvağların Sınıflandırılması 12.8. Yan Katı Preparatlann Hazırlanması 12.9. Yan Katı Preparatlarda Yapılan Kontroller

81

83 Bölüm 10 84 85 85 85 Bölüm 11 91 91 92 95 95 Bölüm 12 98 98 98 98 99 99 99 100 101 102

12.10. Merhemlerden in vitro Etkin Madde ÇıkıĢının Ġncelenmesi 103 12.11. Yan Katı Preparatlann Ambalajlanması 12.12. Yan Katı Preparatlann Saklanmaları 105 105 Bölüm 13

13. SUPOZITUVARLAR 13.1. Supozituvar Sıvağlan 13.2. Supozituvarlann Hazırlanması miktarının hesaplanması 13.3. Supozituvarlarda Yapılan Kontroller 14. OVÜLLER 15. REKTAL VE VAJĠNAL TABLETLER 16. KOZMETĠK PREPARATLAR Losyonları vıı 16.2. Antiperspiran ve Deodoranlar 16.3. Dudak Boyaları 16.4. GüneĢ Preparatlan 16.5. TraĢ Preparatlan 16.6. Depilatuvarlar 16.7. ġampuanlar 16.8. Tırnak Bakım Preparatlan 16.9. Ağız Bakım Preparatlan 16.10. Bebek Preparatlan 17. TOZLAR, TOZ TEKNOLOJĠSĠ VE MĠKROMERĠTĠK 17.1. Toz ve Granüllerde Partikül Büyüklüğü ve Büyüklük Ġncelenmesi 17.2. Toz ve Granüllerde AkıĢ Özelliklerinin Ġncelenmesi

116 116 119 13.2.1. Gerekli sıvağ 120 121 Bölüm 14 128 Bölüm 15 130 Bölüm 16 131 16.1. Deri Krem ve 131

138 140 141 143 145 147 150 152 154 Bölüm 17 158 160 Dağılımının

165

17.3. Toz ve Granüllerde Basılabilme Özelliklerinin Ġncelenmesi 167 Bölüm 18 18. KAġELER 19. PĠLÜLLER 19.1. Pilül Üretimi 169 Bölüm 19 171 171

4.1.2.2. Birinci Derece Kinetik 24. BitmiĢ Ürün Olarak Granüller 21.3. Hixson-Crowell Küpkök Kanunu 24. GRANÜLASYON ĠġLEMĠ VE GRANÜLLER ÜZERĠNDE KONTROLLER 20. Pilül Hazırlamada Dikkat Edilecek Hususlar 20. SERT JELATĠN KAPSÜLLERĠN DOLDURULMASI VE KONTROLLER 22. Tablet 196 198 Bölüm 24 24.5.1. Katı Dispersiyon Sistemlerini Ġnceleme Yöntemleri 21. Tablet Basımı 23.2.3. Tabletler Üzerinde Yapılan Kontroller 198 172 Bölüm 20 175 YAPILAN 177 Bölüm 21 182 182 183 184 185 Bölüm 22 186 UYGULANAN 18 8 190 191 Solid Matrix) 194 23.4. Katı Dispersiyonların Stabilitesi 22. Higuchi EĢitliği 209 210 210 211 212 . KATI DĠSPERSĠYONLAR 21.1.2.3.3. Sıfır Derece Kinetik 24.2. TABLETLER Hazırlama Yöntemleri vııı 23. Dolu Kapsüller Üzerinde Yapılan Kontroller 22.1.1. Katı Dispersiyonlann Smıflandınlması 21. Weibull Dağılımı 24. Sert Jelatin Kapsüller Ġçine Sıvı ve Yarı-Katı (SemiMateryallerin Doldurulması Bölüm 23 23. KATI ÎLAÇ ġEKĠLLERĠNDEN ETKĠN MADDE ÇÖZÜNME 208 HIZI DENEYĠ 24.19. Dolgu Maddelerinin Miktarlarının Belirlenmesi 22. Katı Dispersiyon Hazırlama Yöntemleri 21.

MĠKROKAPSÜLLER 26.7.2. Tabletlerin ġeker Kaplanması Draje Ġmalatı 25. Verilerin tablo haline getirilmesi 24.7.2. FARMASÖTĠK DOZAJ FORMLARININ KAPLANMASI 25. Mikromeritik özelliklerinin incelenmesi 26.4.3.7.2. Ġki Çözünme Profilinin KarĢılaĢtırılması Ġçin fi .3.7.24. Mikroskobik çalıĢmalar 26.1. MĠKROPELLETLER Mikropelletlerde Yapılan Kontroller Bölüm 29 213 214 214 214 213 Faktörü ve f2 - 215 216 Bölüm 25 217 218 220 223 Bölüm 26 228 228 26.1. Mikrokürelerde 236 238 28. Kalibrasyon eğrisi 24. Sonuçlann değerlendirilmesi 25.2. Etkin madde miktar tayini 24.7. Mikrokapsül Hazırlama Yöntemleri (Koaservasyon) yöntemi 26. Mikrokapsül çeper kalınlığı tayini 27.5. KaplanmıĢ Dozaj Formlarının Kontrolleri 26.4.2.1. Faz ayrımı 229 230 230 230 231 231 231 Bölüm 27 235 27.1. Mikrokapsüllerde Yapılan Kontroller 26.1. Deneysel Bölüm 24.2. Mikrokapsüllerden etkin madde salımı 26. 240 .5.1.6.Fark Benzerlik Faktörü 24.2. Film Kaplama 25. MĠKROKÜRELER Yapılan Kontroller Bölüm 28 28.2. Mikrokapsül içeriği miktar tayini 26.1. Deneyin yapılıĢı 24.3.7.2.1.

bilgi edinerek laboratuvara gelmelidir. 6. 2.29. Laboratuvara zamanında gelmeyenler laboratuvara alınmazlar. KONTROLLÜ SALIM SĠSTEMLERĠ ıx 1. haricen kullanılan ilaçlar için ise kırmızı etiket kullanılır. 2. Laboratuvara temiz. 3. Öğrenci. hazırladığı raporu ve çalıĢma sırasında almıĢ olduğu sözlü notları da baĢarısının değerlendirilmesinde etkili olacaktır. Herhangi bir sorunu olduğu zaman. . özelliklerine uygun kaplar içine konularak uygun Ģekilde etiketlenmelidir. Etiket üzerinde: • • • • • Preparatm adı ya da bileĢimi Preparatm miktarı Preparatm kullanımı ve saklanması ile ilgili uyan Preparatm üretim tarihi Öğrencinin adı-soyadı ve numarası yer almalıdır. Öğrencilerin konu ile ilgili bilgileri her çalıĢmada sınav yapılarak değerlendirilecektir. Dahilen kullanılan ilaçlar için beyaz etiket. 8. çalıĢma yerini temiz bırakmalıdır. Yapacakları çalıĢmalar ile ilgili olarak yapmaları gereken hazırlıklar burada bildirilecektir. Pratik ÇalıĢmalarda Uyulması Gereken Kurallar 1. Laboratuvarda hazırlanan ilaç Ģekilleri. bölüm ilan dolabına asılan tüm duyuruları izlemek zorundadır. Öğrenciler çalıĢma sırasında laboratuvardan izinsiz çıkamazlar. beyaz önlükle girilir. laboratuvardaki yardımcı kitaplara ve öğretim elemanlarına danıĢarak çözmeli. hazırlayacağı preparatlar hakkında ön araĢtırma yapıp. kullandığı malzemeleri temiz ve eksiksiz olarak teslim etmeli.1. 9. ÇalıĢmasını bitiren öğrenci. GĠRĠġ ve ÇALIġMA ESASLARI 1. 7. lavabo ve diğer yerler) temizliğine titizlikle dikkat etmelidir. baĢka arkadaĢlarından yardım beklememelidir. çalıĢma sırasında ve sonrasında kullanılacak malzemelerin ve çalıĢma yerinin (banko. Ayrıca öğrencinin laboratuvar çalıĢma düzeni. Öğrenciler. 5. Her iki koldaki ayar vidalan yardımı ile terazi açıldığında göstergenin sıfır noktasında durması sağlanır. 242 4. Öğrenci çalıĢmalarını kendi baĢına yapmalıdır. Her öğrenci çalıĢmaya baĢlamadan önce.

maddede bulunmuĢ olan duyarlılık. Göstergenin kendi kendine durduğu bölme çizgisi belirlenip yazılır. kol yavaĢça çevrilerek terazi çalıĢır hale getirilir.3. gösterge sıfırda durmuyorsa ek ağırlıklarla dengeye getirilir. sınır çizgilerinin dıĢına çıkıyorsa en küçükten baĢlayarak göstergenin sınır çizgileri arasında durması sağlanır. Her iki kefeye 20'Ģer g konulur. 4. Sağ kefeye 10 mg ilave edilip terazi açılır. 4. Aynı koĢullarda terazinizde 1 g maddeyi yüzde kaç hata ile tartabilirsiniz? 5 mg 3 mg . Örnek 2. bundan böyle terazinin duyarlılığı olarak değerlendirilir. 5. 4. maddedeki değerden ne kadar saptığı yazılır. Terazi kapatılır. sonra her iki kefenin merkezine 20'Ģer g konulur ve terazi açılır. Kolların eĢit ve ağırlıkların güvenilir olacağı varsayımından hareketle terazinizde 20 mg'lık bir madde tarttığınız zaman kaç mg hata yapabilirsiniz ve bu yüzde kaç hataya karĢılık gelir? 5. 10 mg ile 2 bölme çizgisi sapan terazinin duyarlılığı nedir? 10 mg X mg 2 bölme 1 bölme X = 5 mg/bölme Örnek 2. Duyarlılığı 3 mg olan bir terazide % 5 hata ile en az ne kadar madde tartabilirsiniz? 100 mg X mg X = 60 mg Bu terazi ile 60 mg'ın altında bir ağırlık tartılırsa % 5' den fazla hata yapılır. Sağ kefeye 10 mg konulur. Sorular: 1. Son iki Ģıktaki iĢlemler bir kez de 100'er g ile tekrarlanır ve her üç sonuç bir tablo halinde gösterilir. Terazinin göstergesi 10 mg ile kaç bölme sapıyor? Duyarlılık ne kadardır? 2.1. Sapma belirgin olarak izlenemiyorsa 10 mg yerine 20 mg konularak tekrarlanır.2. Sahnımların sonunda. 6. fark varsa nedenini açıklayınız. Her iki kefede 20'Ģer g varken kefelerden birisine 10 mg konulduğunda gösterge kaç bölme çizgisi sapıyor? Duyarlılık ne kadardır? 3. Her iki kefede 100'er g varken kefelerden birisine 10 mg konulduğunda gösterge kaç bölme çizgisi sapıyor? Sonucu 1 ve 2 nolu soruların cevapları ile karĢılaĢtırınız. Göstergenin durduğu bölme çizgisi saptanır. 3. göstergenin kendi kendine durduğu bölme çizgisi belirlenip yazılır. Not: Yapılan kontroller sırasında gösterge.

Kolları eĢit bir terazide kefelere 2'Ģer g konulduğu zaman terazi 20 mg ile dengeye geliyorsa. gösterge sıfır noktasından sapıyorsa. Her iki kefenin merkezine 20'Ģer g ağırlık konulur. bu 2'Ģer g'lar arasında 20 mg'lık bir sapma olduğunu gösterir. b) Suyun ve yüzey etken madde içeren sulu çözeltinin 1 mi ve 1 gramının damla sayısını pipet ve terazi kullanarak bulun. Bu sapmanın kabul edilebilir sınırlarda olması için sapmayı dengeleyen ağırlığın 20 mg'dan fazla olmaması gerekir.Elinizdeki damlalık ile 1 gram suyun kaç damla geldiğini. Örnek 3. Sorular: 1. Yüzey etken madde içeren sulu çözeltinin yüzey gerilimini hesaplayın.4 mg/bölme ÇalıĢma 2. terazi açılır. kaç mg'lık sapma yaptığı bulunur (kaç mg'a eĢdeğer bir sapma yaptığını duyarlılıktan yararlanarak da saptayabilirsiniz).a) Su ve yüzey etken madde içeren sulu çözeltiden birer damla temiz bir cam üzerine damlatarak damlaların durumlarını karĢılaĢtırın. 2. 3. Eğer terazi dengede değilse hafif olan kefe ilave ağırlıklarla dengeye getirilir. Terazi kollarının eĢitlik kontrolü Tartımlann doğru olabilmesi için terazi kollarının eĢit olması gerekir. Terazi dengeye getirilir. Kefelerdeki 20'Ģer g'lann (varsa ilave ağırlıklarla birlikte) yerleri değiĢtirilir. açıklayınız? 20 mg X . 2'Ģer g'lardan biri ile yapılan tartım diğerinden 20 mg farklı olacaktır. Reçetelerde tartım hatası % 5'i geçmeyeceğine göre.6 mg/bölme b. Bu fark yüzde kaça eĢdeğerdir? 2000 mg 100 mg X = ±%1 2.6. terazinizle hatasız olarak en az kaç mg madde tartabilirsiniz? 7. sıfır noktası kontrol edilerek ayarlanır. damlalığı eğik ve dik tutarak bulun.Pipetin eğik (20 derece civarında) ve dik tutarken suyun 1 ml'sinin kaç damla geldiğini bulun. 1. AĢağıda verilen değerlere sahip terazilerden hangisinin duyarlılığı daha fazladır? a. Farmasötik sıvıların ölçümünde kullanacağınız ölçüm kaplarını nasıl seçersiniz.2. 3. 4.

h/h miktarı 555g x 100x70 = 72. Alkol derecesi: Bir etanol-su karıĢımının içinde bulunan saf etanol miktarı "alkol derecesi" olarak tanımlanır ve (%) ve (°) terimleri ile gösterilir. Örnek 2. V2 d2 :Ġstenen alkolün mi miktarı :Ġstenen alkolün %.27. Standart damlalık nedir? Tarif ediniz. Damlatma özelliğine göre sizin damlalığınızın bu standartlara uyması ile ilgili görüĢünüzü açıklayınız. 1000g 50 g x. 5.= V2xd2 V. d.2. Örnek 2.4: 96° alkolden hareketle 100 mi 70° alkol hazırlayınız. .3: 96° alkolden hareketle 50 g 60° alkol hazırlayınız. Yüzey etken madde içeren sulu çözeltinin 1 gramı 46 damla. 3.xd.5 g 96° alkolden alınır. aynı damlalıkla suyun 1 gramı 20 damla geldiğine göre yüzey etken madde içeren çözeltinin yüzey gerilimi ne kadardır? 2. Bu tablolar yardımı ile istenilen alkol derecesine göre eldeki belli dereceye sahip alkolden kaç gram alınacağı bulunur.9 mi % 96 h/h alkolden alınıp. 1000 g 60° lik alkol için 555 g 96° alkol gereklidir. 50 g' a arıtılmıĢ su ile tamamlanır. arıtılmıĢ su ile mezürde 100 ml'ye tamamlanır. Hesaplama örnekleri: -Ağırlık esas alınarak alkol seyreltilmesinde istenilen derecede 1000 g alkol hazırlamak için alınacak su ve alkol miktarlarını gram olarak gösteren tablolar vardır. ağırlık ve hacim miktarlarına göre düzenlenmiĢ tablo ve formüller vardır.4.9 mi 96 72. h/h miktarı : Eldeki alkolden alınması gereken mi miktarı : Eldeki alkolün %. V. Damla ağırlığına etki eden faktörler nelerdir? Bunu bir formülle göstererek açıklayınız. Standart damlalık ile 1 gramı 30 damla gelen bir sıvıdan kullandığınız damlalık ile (1 g su 24 damla gelir) 1 gram alabilmek için kaç damla almanız gerekir? 4. Alkol Hesaplamaları Pratikte alkol derecelerini hacim ve ağırlık olarak belirten.5 g 27. Tartılan alkol üzerine hesaplanan miktar arıtılmıĢ su ilave edilir.

.Örnek 2. arıtılmıĢ su ile terazide 400 g'a tamamlanır.7 g % 90 a/a alkolden alınıp. Çözeltilerde en az bir çözünen madde (solute) ve bir çözücü (solvent) madde vardır. Farmasötik teknolojide önem taĢıyan çözelti çeĢitleri.5: % 90 a/a alkolden hareketle 400 g % 40 a/a alkol hazırlayınız.xd. Çözeltilerin hazırlanmasında kullanılan konsantrasyon ifadeleri. Çözeltilerde yer alan moleküllerin tektür bir Ģekilde dağılması çözeltilerin konsantrasyonu ve dozaj güvenilirliği açısından son derece önemlidir. di V2 d2 :Ġstenen alkolün gram miktarı :Ġstenen alkolün %.7 g 90 177.çözücünün sıvı olduğu (Ģekerli su. • • • 100 gram çözeltide bulunan etkin maddenin gram olarak miktarı (a/a) 100 mi çözeltide bulunan etkin maddenin gram olarak miktarı (a/h) 100 mi çözeltide bulunan etkin maddenin mi olarak miktarı (h/h) Eğer % konsantrasyon yukarıdaki ifadeler gibi kesin olarak belirtilmemiĢse.çözücünün sıvı olduğu (su-alkol.çözücünün sıvı olduğu (oksijenli su. a/a miktarı 400 x 40 = 177. izotonik sodyum klorür çözeltisi gibi) çözeltilerdir. formaldehit çözeltisi gibi) Çözünenin sıvı .= V2xd2 V. a/a miktarı :Eldeki alkolden alınması gereken gram miktarı :Eldeki alkolün %. Çözünen maddenin molekülleri birbirleriyle tam karıĢmıĢ veya tektür bir faz oluĢturmuĢ ise meydana gelen sisteme gerçek çözelti veya tek fazlı sistemler de denir. V. • • • Katı içinde katı karıĢtırılarak hazırlanan formüller için "a/a" Sıvı içinde katı madde çözülerek hazırlanan formüller için "a/h" Sıvı içinde sıvı madde çözülerek hazırlanan formüller için "h/h" dir. Çözücü ve çözünen maddeler değiĢik Ģekillerde bir araya gelerek çözelti Ģekillerini oluĢtururlar. 3. su-gliserin gibi) • Çözünenin katı . FARMASÖTĠK ÇÖZELTĠLER Uygun bir çözücüde ya da çözücü karıĢımı içinde bir veya daha fazla maddenin çözündüğü ya da moleküler düzeyde disperse olduğu tek tür (homojen) sıvı preparatlara "çözelti" denir. • • Çözünenin gaz .

Su yerine kullanılabilen çözücüler Ģunlardır: • • • • • • • Bitkisel kaynaklı sabit yağlar Alkoller Polihidrik alkoller Dimetil sülfoksit Etil eter Sıvı parafin ÇeĢitli çözücüler Farmasötik çözeltilerin formülasyonlarına giren yardımcı maddeler: • • Tamponlar Renk maddeleri . • • 12 Çözücüsü su olan çözeltilerde önemli formülasyon parametreleri olarak. Çözücüsü su olan çözeltiler Çözücüsü su olmayan çözeltiler olarak değerlendirilebilir.Farmasötik Çözeltilerin Formülasyonları Farmasötik çözeltiler çözücülerine göre. • • • • • • • Sudaki çözünürlük pH kontrolü KompleksleĢme Partikül büyüklüğü Yardımcı çözücü (co-solvent) ÇözünürleĢtirme Kimyasal modifikasyon sayılabilir. Çözücüsü su olmayan çözeltilerde. su yerine uygun alternatif çözücüler kullanılır.

) olarak sınıflandırılabilir. yüksek sıcaklıktan korunarak saklanmalı ve kullanılmalıdır. Farmasötik Çözeltilerin Dayanıklılığı Çözeltilerde yer alan maddeler kimyasal stabilite açısından katı formlarla kıyaslandığında daha dayanıksızdır.• • • • • • Lezzet ve koku vericiler Yoğunluk ayarlayıcılar Ġzotoni ayarlayıcılar Koruyucular Antioksidanlar Tatlandırıcılar olarak sıralanabilir. Aromatik sular ġuruplar Eliksirler Linktuslar Ağız suları ve gargaralar Farmasötik çözeltiler hazırlanma yöntemlerine göre. Çözeltilerin hepsi özellikle uçucu çözücü içerenler. Farmasötik çözeltiler grubunda yer alan preparat çeĢitleri ise: • • • • • 13 • • • • Nazal çözeltiler Kulak damlaları Enemalar Haricen kullanılan preparatlar olarak sınıflandırılır. • • Basit çözeltiler (örn: Rivanol çözeltisi.) Kimyasal reaksiyon ile hazırlanan çözeltiler (örn: Alüminyum subasetat çözeltisi) • Ekstraksiyon yöntemi ile hazırlanan çözeltiler (örn: enfüzyon. Lugol çözeltisi vs. dekoksiyon vs. . sıkıca kapatılmıĢ kaplarda. ÇalıĢma 3.1.

Sorular: 1. Sorular: 1. Erlen (ağzı pamuklu tülbent ile kapatılmıĢ) içinde 10 dakika kaynatılır. ÇalıĢma 3. 14 ÇalıĢma 3.m. 3. 1000 mi . Sonra asetik asit azar azar ilave edilir. Çözelti süzülür ve üzerine kalsiyum karbonat (birkaç kısım halinde ve karıĢtırarak) ilave edilir.% 3 a/a Borik Asit Çözeltisi Hazırlama: Borik asit kaynar suda çözülür.2. Eğer gerekirse çözelti vakum yardımıyla süzülür. Avrupa Farmakopesine (EP) göre sıvı preparatlar nasıl sınıflandırılmıĢtır? Yazınız. süzülerek ĢiĢeye konur. Borik asit çözeltisi hazırlanırken kaynatılmasının nedenlerini anlatınız. Eksilen su miktarı kaynatılıp soğutulmuĢ su ile tamamlanır. Bu çözelti ne amaçla kullanılır? 2.3. 145 g 160 mi 70 g y. Baume derecesi nedir? Farmasötik teknolojideki kullanımını araĢtırarak yazınız. Alüminyum Subasetat Çözeltisi (USP 27) Aluminium Subacetate Topical Solution Alüminyum sülfat Asetik asit Kalsiyum karbonat ArıtılmıĢ su Hazırlama: Alüminyum sülfat 600 mi soğuk suda çözülür. Büchner hunisi içerisinde kalan tortu azar azar su ilave edilerek yıkanır ve mezürde 1000 mi'ye tamamlanır. karıĢtılır ve bu karıĢım 24 saat bekletilir. soğutulur ve tartılır.

USP' ye göre farmasötik çözeltiler nasıl sınıflandırılır? Yazınız. ÇalıĢma 3. Üzerine glasiyal asetik asit ilave edilir.Alüminyum Asetat Çözeltisi (USP 27) Aluminium Acetate Topical Solution Solutio Alumini Acetatis (Burow 's Solution) Alüminyum Subasetat Çözeltisi Glasiyal asetik asit ArıtılmıĢ su Hazırlama: Bir erlene daha önce hazırladığınız alüminyum subasetat çözeltisinden gerekli miktar konulur. Gerekli miktar suyla istenilen hacme tamamlanır. Sorular: 3g 1000 mi 545 mi 15 mi y. uygun Ģekilde etiketlenip teslim edilir. üstte kalan berrak kısım çözeltiyi bulandırmadan dikkatlice aktarılarak ĢiĢeye konur. Bu çözelti hangi amaçlarla ve nasıl kullanılır? 3.4. Bu çözelti % kaç alüminyum asetat içerir? 2.m. Bu çözeltinin USP'ye göre pH'sı kaç olmalıdır? 4. 15 Sorular: 1. karıĢtırılır ve gerekirse süzülür. 1000 mi . ġiĢesine konarak. çalkalanır. Kireç Suyu (USP 27) Calcium Hydroxide Topical Solution Aqua Calcariae Lime Water Kalsiyum hidroksit ArıtılmıĢ su Hazırlama: 3 g kalsiyum hidroksit 1000 mi su ile iyice çalkalanır ve duruluncaya kadar yaklaĢık 1 saat kadar bekletilir.

5.02 g 17. ayarlı 0.1. Üzerine su katılarak 50 ml'ye tamamlanır.00 mi 1. Bu ilaç Ģeklinin özel ismi nedir? Ne amaçla kullanılır ve nasıl saklanır? 3.5 mi % 1 'lik niĢasta çözeltisi konularak.6. 2. 2. y. Aktif Klor Miktar Tayini: Piyasadan alınan sodyum hipoklorür çözeltisinden 5 mi alınarak bir balonjojeye konur. Sodyum hipoklorür çözeltisini nasıl hazırladınız? Hesaplamaları gösteriniz.61 g 1000. Ayırdığınız 1 mi çözeltiye 1 damla fenolftalein çözeltisi ilave ediniz. Sorular: 1. renk değiĢimi oldu mu? Bu çözeltinin pH'sı hangi aralıkta olmalıdır? 4. . Bu çözeltiye sodyum hipoklorür çözeltisi ilave edilerek 16 iyice karıĢtırılır ve gerekli hacme arıtılmıĢ su ile tamamlanarak uygun Ģekilde ambalajlanır. HazırlamıĢ olduğunuz çözeltiye potasyum permanganat ilavesinin nedenini açıklayınız. Bu çözelti.1N sodyum tiyosülfat çözeltisi ile açık saman rengine dönüĢünceye kadar titre edilir. Ġyice çalkaladıktan sonra pipetle 10 mi çekip bir erlene konur.5 mi % 25' lik HC1 ile asitlendirilir. ÇalıĢma 3.m.5. Pratikte kullanılan kaç tür sodyum hipoklorür çözeltisi vardır? Ġsimleri nelerdir? Aralarındaki fark nedir? ÇalıĢma 3. Nötr Sodyum Hipoklorür Çözeltisi (USP 27) Sodium Hypochloride Topical Solution Sodyum hipoklorür çözeltisi Monobazik sodyum fosfat monohidrat Dibazik sodyum fosfat anhidri ArıtılmıĢ su Hazırlama: Monobazik sodyum fosfat monohidrat ve dibazik sodyum fosfat yaklaĢık 500 mi suda çözülür.00 mi 5. Kireç suyunun kullanılıĢ amacını ve saklama koĢullarını yazınız. Kireç suyunun kullanılacağı zaman süzülmesinin nedenlerini açıklayınız. Bu sırada üzerine 0. üzerine % 5'lik Ki çözeltisinden 4 mi eklenip 0.

Oksijenli suyun stabilitesine etki eden faktörler nelerdir? 5. Gerekli seyreltme su ile yapılarak uygun ĢiĢeye konur.003723 gNaOCĠ = 0.15 Volümlük 50 g seyreltik hidrojen peroksit çözeltisi hazırlamak için gerekli hesapları gösteriniz. Perhidrol ve oksijenli su hangi amaçla kullanılır? 4. Bu çözeltinin hidrojen peroksit yüzdesi ne kadardır? . Sorular: 1. Elinizdeki konsantre hidrojen peroksit çözeltisi hidrojen peroksit miktarına göre orantı kurarak hazırlamanız istenen miktardaki çözelti için perhidrolden alacağınız miktar bulunur. ÇalıĢmada kullandığınız reaktiflerin görevlerini yazınız? 3. Bilgi: NaOCĠ + 2HC1 +2KI-> NaCl + 2KC1 +I2 +H2O h + 2Na2S2O3 -> Na2S4O6 + 2NaI lml0. Seyreltik Hidrojen Peroksit Çözeltisi Solutio Hydrogenii Peroxidi Hydrogen Peroxide Solution. Sudaki klor miktarı en fazla ne kadar olmalıdır? 17 ÇalıĢma 3. Hazırlama: Hazırlamanız istenen çözelti için gerekli hidrojen peroksit miktarı hesaplanır. Diluted Önceden konsantrasyonu saptanmıĢ olan konsantre hidrojen peroksit çözeltisinden % 3 a/h'lik seyreltik hidrojen peroksit çözeltisi hazırlayınız. 6. Perhidrol ve oksijenli suda bulunan hidrojen peroksit yüzdeleri nedir? 2.003546 g Cl Sorular: 1.7.1N-Na2S2O3 = 0.10 volümlük hidrojen peroksit çözeltisi ne demektir? 3. Bu çözeltinin stabilitesi nasıl sağlanır ve nasıl saklanmalıdır? Açıklayınız.oluĢan mavi renk kayboluncaya kadar ve her defasında iyice çalkalanarak titrasyon sonuçlandırılır. Size verilen sodyum hipoklorür çözeltisinde yüzde kaç aktif klor buldunuz? 2.

1N potasyum permanganat ile titre edilir. I. Konsantre Ġyot Çözeltisi (USP 27) Strong Iodine Solution Ġyot Potasyum iyodür ArıtılmıĢ su Hazırlama: Ġyot ve potasyum iyodür cam havanda iyice ezilir.Seyreltik Hidrojen Peroksit Çözeltisinde Hidrojen Peroksit Miktar Tayini: 5 mi hidrojen peroksit çözeltisi arıtılmıĢ su ile 100 ml'ye tamamlanır.ÇalıĢma 3. Harcanan sodyum hidroksit miktarı 0. **Titrasyona baĢlandığında ilk anda oluĢan renk dönüĢümü reaksiyonun bitimini göstermemektedir. Sorular: 1. III.Çözeltinin Asitliğinin Saptanması: 10 mi çözelti su ile 20 ml'ye seyreltilir ve üzerine 5 damla metil kırmızısı konarak 0. Hazırladığınız çözeltinin etkin madde yüzdesi ne kadardır? y. Bundan 20 mi alınıp üzerine 5 mi seyreltik sülfırik asit katılır ve 0. Bu karıĢıma yaklaĢık 100 mi arıtılmıĢ su yavaĢ yavaĢ iyice karıĢtırılarak ilave edilir ve tamamen çözülür.1N sodyum hidroksit ile renk değiĢene kadar titre edilir. Kalan su ile havan yıkanarak mezürde istenilen hacme tamamlanır ve uygun ĢiĢeye konarak etiketlenip.8.2 mi' den az ve 1 mi' den çok olmamalıdır.DeriĢik Hidrojen Peroksit Çözeltisinde Hidrojen Peroksit Miktar Tayini: 1 mi çözelti su ile 100 ml'ye seyreltilir. ÇalıĢma 3.m. **Titrasyon hafifçe ısıtılarak yapılmalıdır.001701 g H2O2' ye eĢdeğerdir. teslim edilir. Bir mezüre aktarılır.1N KMnO4 0. 50 g 100 g 1000 mi . Bilgi: 1 mi 0. 18 II. deriĢik H2O2 çözeltisinde olduğu gibi miktar tayinine devam edilir.9.

Bir mezüre aktarılıp. Topikal Ġyot Çözeltisi (USP 27) Iodine Topical Solution Ġyot Sodyum iyodür ArıtılmıĢ su Hazırlama: Ġyot ve sodyum iyodür cam havanda iyice ezilir. arıtılmıĢ su ile havan yıkanarak mezürde istenilen hacme tamamlanır. 3. etiketlenip teslim edilir. Buna suyun 50 mi'si yavaĢ yavaĢ iyice kanĢtırarak ilave edilir ve tamamen çözülür. Bu çözeltinin ambalajı ve saklanması nasıl olmalıdır? 19 ÇalıĢma 3. teslim edilir. Etanollü Ġyot Çözeltisi (USP 27) Ġodi Solutio Spirituosa Iodine Tincture Tinctura îodi Ġyot Sodyum iyodür Alkol ArıtılmıĢ su Hazırlama: Ġyot ve sodyum iyodür cam havanda iyice ezilir.2. Bu karıĢıma 500 mi alkol yavaĢ yavaĢ iyice karıĢtırılarak ilave edilir ve tamamen çözülür.m. Bu çözeltiden hastaya bir defada ve bir günde verilebilecek en fazla doz nedir? 5. Bu preparata potasyum iyodür ilavesinin nedenlerini açıklayınız. ÇalıĢma 3. uygun ĢiĢeye konur. y. Bu çözelti ne amaçla ve ne Ģekilde kullanılır? 4. Kalan su ile havan yıkanarak mezürde istenilen hacme tamamlanır.10. 20 g 24 g 500 mi 1000 mi 20 g 24 g y. Sorular: 1. Bu çözelti baĢka hangi isimle de bilinmektedir? Yazınız. 1000 mi . uygun ĢiĢeye konarak.11.m. Bir mezüre aktarılır. etiketlenip.

1000 mi Hazırlama: Potasyum iyodür 50 mi antılmıĢ suda tamamen çözülür ve bu çözeltiye iyot ilave edilir. 21 Sorular: 1.1N Na2S2O3 0. Bu sırada üzerine birkaç damla %1'lik niĢasta çözeltisi konup oluĢan mavi renk kayboluncaya kadar ve her damla sodyum tiyosülfat ilavesinden sonra iyice çalkalayarak titrasyona devam edilir.13. 2. Ġyot ile çalıĢırken dikkat edilmesi gereken noktalar nelerdir? Açıklayınız.20 Sorular: 1.12. Serbest Ġyot Miktar Tayini: Ġyot çözeltisi örneğinden pipet ile 2 mi çekilip bir erlene konur (varsa kapaklı erlen kullanılır) ve üzerine 5 mi arıtılmıĢ su ilave edilir.012692 g iyoda eĢdeğerdir. ÇalıĢma 3.1N sodyum tiyosülfat çözeltisi ile açık sarı renge kadar titre edilir. Bu preparatın hazırlanması sırasında sodyum iyodür ilave edilmesinin nedenlerini açıklayınız. Örnek çözeltinizde % kaç iyot buldunuz? . ÇalıĢma 3. Alkol ile mezürde gerekli hacme tamamlanır. 0. 4. Bilgi: 1 mi 0. nedenleri ile birlikte açıklayınız. Konsantre Etanollü Ġyot Çözeltisi (USP 27) Strong Iodine Tincture Potasyum iyodür 50 g Ġyot 70 g ArıtılmıĢ su 50 mi Alkol y. Preparatın kullanılıĢ amacını yazınız. Bu preparatın hazırlanması sırasında dikkat edilmesi gereken noktalan belirterek.m. 3.

29th ed.25 mi 100.m. Sonra deriĢik amonyak çözeltisi ilave edilir ve rengi gidinceye kadar bekletilir (birkaç gün olabilir).2. Sorular: y. 3. Ġyice 22 çalkalanıp yedi gün kapalı bir kap içinde arasıra çalkalanarak masere edilir. ÇalıĢma 3. Renksiz Ġyot Çözeltisi (Martindale.86 g 6. Sorular: 1.00 mi . Hazırlama: Ġyot alkolde çözülür (gerekirse su banyosunda hafif ısıtılır). Preparatın hazırlanması sırasında bir reaksiyon oluĢuyor mu? OluĢuyorsa yazınız.15. Renk tamamen kaybolunca alkol ile 100 ml'ye tamamlanır. kapalı bir kapta iyice çalkalanır ve üzerine 50 g polisorbat 80 ve 700 mi alkol ilave edilir. Preparatın hazırlanması sırasında dikkat edilmesi gereken noktaları belirtiniz. Bu preparat ne amaçla kullanılır? 2. Kömür Katranı Çözeltisi (USP 27) Coal Tar Topical Solution Liquor Carbonis Detergens Kömür katranı Polisorbat 80 Alkol Hazırlama: 200 g kömür katranına 500 g yıkanmıĢ kum katılır. Bu sürenin sonunda pilili süzgeç kağıdından süzülür. 200 g 50 g 1000 mi 2.14. kap ve kalıntı tekrar alkol ile çalkalanarak süzülür ve 1000 ml'ye tamamlanır.) Decolourised Solution oflodine Ġyot DeriĢik amonyak çözeltisi Alkol (90°) y.m. Taze iyot çözeltisi lekesi ne ile çıkar? ÇalıĢma 3.

2.17. Arap sabunu alkolün geri kalan kısmında çözülür ve ardıç katranı ile birleĢtirilir. Ardıç Katranı Losyonu Pix Juniperi Lotion Ardıç Katranı Alkol Arap sabunu Hazırlama: Ardıç katranı ile alkolün 1/5'i karıĢtırılır. Preparatın hazırlanmasında yıkanmıĢ kum kullanılmasının nedenini açıklayınız? ÇalıĢma 3. Sorular: 3g 3g 150 g 150 g 25 g 225 g 750 g . Sorular: 1. Bu çözelti ne amaçla kullanılır? 3. Ardıç katranında bulunan etkili maddeler nelerdir? ÇalıĢma 3. Gül suyu ilave edilir. Rezorsin-Salisilik Asit Çözeltisi Solute Resorcini-Acidi Salicylici Salisilik asit Rezorsin Alkol Gül suyu 23 Hazırlama: ġahsilik asit ve rezorsin alkolde çözülür.1. Pilili süzgeç kağıdından süzülür ve uygun özellikteki ĢiĢeye konur. Bu preparat hangi amaçla kullanılır? 2.16. Formüle giren maddelerin görevlerini yazınız.

Konsantre Kafurlu Su (BP 1999) Concentrated Camphor Water Kafur Etanol (% 90) ArıtılmıĢ su y. saklama koĢulları. Bu ilaç Ģekli hangi amaçlarla kullanılır? 2. y. Preparat içindeki maddelerin görevleri nedir? 3. Alkollü Kafur Çözeltisi (USP 27) Spiritus Camphoratus Camphor Spirit Kafur Alkol Hazırlama: Kafur havanda önce 800 mi alkol ile çözülür. Her ilaveden sonra çalkalanarak karıĢtırılır ve 1000 mi'ye tamamlanır.19. ÇalıĢma 3. 24 Sorular: 1. Bu preparat hangi amaçla kullanılır? 2. Bu preparatın stabilitesi. Hazırlama: Kafur etanolde çözülür. kullanım süresi ve ambalajı hakkındaki düĢüncelerinizi yazınız. ÇalıĢma 3.20.1. Çözelti kaç damla su ilavesi ile bulanıyor? Nedenlerini yazınız. Gerekirse pilili süzgeç kağıdından süzerek ĢiĢeye konur.m. 100 g 1000 mi 40 g 600 mi 1000 mi . ÇalıĢma 3.m. Hazırladığınız çözeltiden 1 mi alın ve üzerine damla damla su ilave edin. Kuvvetle çalkalanarak azar azar arıtılmıĢ su ilave edilir.18. Daha sonra 1000 ml'ye alkol ile tamamlanır.

Kloroformu! Su (BP 1999) Chloroform Water Kloroform ArıtılmıĢ su (taze kaynatılmıĢ-soğutulmuĢ) 25 ÇalıĢma 3.Alibor Suyu Aqua Zinco Cuprica Bakır sülfat Çinko sülfat Safran tentürü Alkollü kafur çözeltisi ArıtılmıĢ su Hazırlama: Bakır sülfat saat camında tartılır ve bir cam havana aktarılıp iyice toz edilir. 5 mi y.23. Bu ilaç Ģeklinin özel ismi nedir? 3.5 mi y. Bu çözelti hangi amaçla ve nasıl kullanılır? 2.m. karıĢtırılır. Alkollü kafur çözeltisi ve safran tentürü konup. Çözeltide yer alan maddelerin görevleri nelerdir? ÇalıĢma 3. 1000.22. 1000 mi 2. Üzerine çinko sülfat ilave edilerek karıĢtırılır. Konsantre Kloroformlu Su (BP 1999) Double-strength Chloroform Water Kloroform ArıtılmıĢ su (taze kaynatılmıĢ-soğutulmuĢ) ÇalıĢma 3.m. 24 saat bekletilir ve bir ĢiĢeye süzülür. Bu ilaç Ģekli nasıl saklanmalıdır? 4. Kalan su ilave edilerek karıĢtırma iĢlemine devam edilir.0 mi 1g 4g 1g 10 g 984 g .21. Sorular: 1. ArıtılmıĢ suyun 1/3'ü ilave edilir.

Droglardan hazırlanabildikleri gibi sentetik esanslardan da hazırlanabilirler. Nane Suyu Peppermint Water Aqua Menthae Piperitae Nane esansı Talk ArıtılmıĢ su (40°C) Hazırlama: 1g 10 g 999 g 350.000 g ArıtılmıĢ su 86.140 g Sodyum sitrat 0.080 g Gliserin 1. Aromatik Sular Aromatik sular.420 g * sodyum lauril eter sülfat ÇalıĢma 3.0 mi 5. ÇalıĢma 3.0 g 27.4 g 60.1 mi 2. uçucu yağların veya hoĢ kokulu uçucu maddelerin doymuĢ.0 g 0. tadı hoĢ olmayan etkin maddeler için taĢıyıcı ve nadiren de etkin madde olarak kullanılırlar.1.24.Povidon-Ġyot çözeltisi Povidon-Iyot 30/06 10.000 g Teksapon K 12* 0. Özellikle dahilen kullanılacak çözeltilerin koku ve tadlannın düzeltilmesi için.003 g Sodyum bifosfat 0.0 mi 15.25. Magnezyum Sitrat Çözeltisi (USP 27) Magnesium Citrate Oral Solution Magnezyum karbonat Sitrik asit (susuz) ġurup Talk Limon esansı Potasyum bikarbonat ArıtılmıĢ su y.m. berrak ve sulu çözeltileridir. suda çözünen. 26 3.5 g .003 g Sodyum hidroksit (1 molar) 2.

Önceden sterilize edilmiĢ 50 g talk ilave edilir. ara sıra çalkalayarak bir kaç saat bekletilip. Sorular: 1. koku ve tat düzeltmek için taĢıyıcı olarak kullanılırlar. 5'er dakikalık aralarla bir saat çalkalanır. Örneğin.m. kakao Ģurubu. efedrin hidroklorür Ģurubu. 3. parasetamol Ģurubu. Bu karıĢıma. ÇalıĢma 3. arabistan zamkı Ģurubu. 20 mi 600 mi 1000 mi . Ģekerin sudaki veya diğer su içeren sıvılardaki konsantre çözeltileridir. Genel olarak etkin madde içermeyen fakat koku verici maddeler içeren Ģuruplara aromalı Ģuruplar denir. Aromatik suların hazırlama yöntemlerini kısaca açıklayınız. Sonra 1 saat bekletilip ıslak pilili süzgeç kağıdından süzülür. Genel hazırlama yöntemleri: y. süzülür. kiraz Ģurubu. Her iki formülde yer alan talkın kullanım amaçlarını karĢılaĢtırınız. Örneğin. Aromatik suların stabilitesi nasıldır? Açıklayarak. Nane suyu hazırlanmasında talkın hesaba katılmama nedenlerini yazınız.26. Tedavi edici bir etkin madde içeren Ģuruplara etkin maddeli Ģurup denir. portakal Ģurubu gibi. kodein fosfat Ģurubu. kaç damlasının bir gram geldiğini saptayınız. Konsantre Tarçın Suyu (BP 1999) Concentrated Cinnamon Water Tarçın esansı Etanol (% 90) ArıtılmıĢ su 27 Hazırlama: Tarçın esansı üzerine azar azar etanol ilave edilerek çözülür. karbetapentan sitrat Ģurubu gibi. Kullandığınız esansın bir damlasının ağırlığını hesaplayıp. 3.2. 2. kaynatılıp 40 C°'ye kadar soğutulmuĢ su ilave edilir. 2. yazınız. ĢiĢeye konarak uygun Ģekilde etiketlenip teslim edilir.Nane esansı talk ile iyice ezilerek karıĢtırılır. Bunlar. ġuruplar ġuruplar. iyice çalkalanarak küçük hacimler halinde arıtılmıĢ suya ilave edilir ve 1000 ml'ye tamamlanır. ipeka Ģurubu. Sorular: 1.

Dört hafta boyunca her hafta ĢiĢelerinizi kontrol ederek gözlem sonuçlarını rapor haline getiriniz. kodein Ģurubu. her üç ĢiĢeyi ağızlan kapalı olarak dolabınıza kaldırınız. üzerine kaynatılıp soğutulmuĢ sudan 5 mi ilave edin ve iyice çalkalayın. sitrik asit Ģurubu gibi.27. 667 g 1000 g . Bir baĢka ĢiĢeye 10 g hazırladığınız Ģuruptan koyarak etiketleyip. ġurupların içerdiği Ģeker oranının stabiliteleri üzerindeki etkisi nedir? 8. Basit ġurup (BP 2002) Sirupus Simplex ġeker ArıtılmıĢ su 28 Hazırlama: ġeker suda çözünene kadar ısıtılır ve kaynar su ile istenen hacme tamamlanır. Etkin maddesi sıcaktan etkilenen Ģuruplar ise etkin madde ile Ģurubun oda sıcaklığında karıĢtırılması ile hazırlanırlar.28. Basit Ģurup kaynatıldıkça neden rengi koyulaĢır? 7. Gerektiğinde bir veya birkaç koruyucu ilave edilebilir. 6. Sorular: 1.Monografisinde özel bir hazırlama yöntemi gerektirmeyen Ģuruplar Ģekerin suda çözünmesinden sonra bir taĢım kaynatılması ve soğutulması ve gereken hacme veya ağırlığa tamamlanması ile hazırlanırlar. ġuruplara hangi koruyucu maddeler.m. 3. ġeker yüzdesini a/a olarak hesaplayıp etiketine yazınız. ÇalıĢma 3. ÇalıĢma 3. ġeker yüzdesini a/a cinsinden hesaplayıp. hangi oranlarda konur? Üç tane örnek veriniz. Örneğin. ġurup (USP 27) Syrup y. Dördüncü hafta sonunda bozunma varsa nedenlerini haftalık olarak değerlendirerek yorumlayınız. etiketine yazınız. Bir baĢka ĢiĢeye yine 10 g Ģurup alın. soğutulmuĢ su ilave ederek iyice çalkalayınız. üzerine 15 mi kaynatılıp. temiz bir ĢiĢeye koyup. Hazırladığınız Ģuruptan 10 g alarak. Hazırladığınız Ģurubun yoğunluğunu ve spesifik ağırlığını hesaplayınız. 4. Hazırladığınız Ģurup a/a ve a/h cinsinde yüzde kaç Ģeker içerir? 2. 5.

Tolu Balsamı ġurubu (USP 27) Tolu Balsam Syrup Tolu balsamı tentürü Magnezyum karbonat ġeker ArıtılmıĢ su y. Hazırlama: Tolu balsamı tentürü havandaki 10 g magnezyum karbonat ve 60 g Ģeker üzerine ilave edilerek karıĢtırılır. Etkin maddesi nedir? 2. 1000 mi Bir behere konan Ģeker kaynatılmıĢ su ile Ģeker tamamen çözünene kadar karıĢtırılır. Kodein Fosfat ġurubu (Remington 20thed.30. 430 mi arıtılmıĢ su azar azar eklenerek karıĢtırılır ve elde edilen karıĢım süzülür.m. Hazırladığınız Ģuruptaki Ģeker konsantrasyonunun yüzdesini hesaplayınız.m.) Codeine Linctus Kodein fosfat 3g BileĢik tartarazin çözeltisi 10 mi Benzoik asit çözeltisi 20 mi 50 mi 10 g 820 g 1000 mi .29.ġeker ArıtılmıĢ su Hazırlama: 850 g y. 29 ÇalıĢma 3. ÇalıĢma 3. ġurup ılıkken süzülür ve 1000 mi'ye kaynatılıp ılıtılmıĢ arıtılmıĢ su ile tamamlanır. Taze hazırlandığı taktirde koruyucu ilave etmeye gerek yoktur. Ayrıca ısıtma yapılmadan uygun bir perkolatör yardımı ile USP 27'ye göre de hazırlanabilir. Sorular: 1. OluĢan berrak çözeltide geriye kalan Ģeker hafif ısıtılarak çözülür. Bu Ģurup hangi amaçla kullanılır. Daha sonra 1000 mi ye su ile tamamlanır.

Daha sonra Ģurup ile 1000 mi'ye tamamlanır. Sorular: 1 . Formülde yer alan maddelerin kullanılıĢ amaçlannı yazınız. Difenhidramin Hidroklorür ġurubu Dıfenhidramin hidroklorür 0.m. 750 mi Ģurup ilave edilerek.32. 30 Sorular: 1. ġurubun yaklaĢık yarısı bu karıĢıma ilave edilir.Kloroform spirit ArıtılmıĢ su Limon Ģurubu ġurup y. Hazırlama: 20 mi 20 mi 200 mi 1000 mi Kodein fosfat suda çözülür. Diğer maddeler bu karıĢım üzerine ilave edilir. ÇalıĢma 3.280 g Amonyum klorür 2. karıĢtırılır.31.m. ÇalıĢma 3. Oral Kodein Fosfat Çözeltisi (BP 1999) Codeine Phosphate Oral Solution Kodein fosfat ArıtılmıĢ su Kloroform spirit ġurup Hazırlama: Kodein fosfat arıtılmıĢ suda çözülür.Kloroform spirit nedir? Açıklayınız. Sonra kloroform spirit ilave edilir ve karıĢım 1000 mi'ye Ģurup ile tamamlanır. Bu Ģurup ne amaçla kullanılır? 2.700 g y. karıĢtırılır. 5g 15 mi 25 mi 1000 mi .

Ġki kat tülbentten süzdükten sonra etiketlenerek teslim edilir. Süzüntüye geri kalan Ģeker ilave edilerek.33.03 % 0. Çözelti berraklaĢıncaya kadar süzülür. Hazırlama: 1.0 mi Hazırlama: Demir sülfat.022 g 5.0 mi ġeker 825. Bu preparat ne amaçla ve nasıl kullanılmalıdır? 3. Nane Spirit (USP 27) Peppermint Spirit Nane yağı 100 mi .0 g Sitrik asit (sulu) 2. Sodyum sitrat bir miktar Ģurupta çözülerek. 1000.m. metil ve propil paraben alkolde çözülür. Nane spirit nasıl hazırlanır? Yazınız.Sodyum sitrat Mentol Alkol Propil paraben Metil paraben Basit surun v.000 mi % 0.000 mi Difenhidramin hidroklorür. her iki 31 çözelti karıĢtırılır.m. ÇalıĢma 3.07 100. nane spirit ve 200 g Ģeker suyun 450 ml'sinde çözülür. ArıtılmıĢ su ile 1000 ml'ye tamamlanır. Sorular: 1.1 g Nane spirit 2.140 g 0. amonyum klorür ve mentol. gerekirse bez filtreden süzülür. 2. Demir Sülfat ġurubu (USP 27) Ferrous Sulfate Syrup Demir sülfat 40. çözülür.0 g ArıtılmıĢ su y. Ġyice kanĢtmlır. sitrik asit.34. Bu preparat kullanılırken nelere dikkat edilmelidir? ÇalıĢma 3.

38.0 mi Hazırlama: Karbetapentan sitrat bir beherde 100 mi arıtılmıĢ suda çözülür.36.0 g 15. Karbetapentan Sitrat ġurubu Sirupus Carbetapentanecitras Karbetapentan sitrat 2.m.0 g 33 ÇalıĢma 3.35. Ġpeka Ģurubu (USP 27) Ipecae Syrup Ġpeka (toz edilmiĢ) Gliserin ġurup y. 1000 mi ÇalıĢma 3. 635 g 1000 mi 70 g 100 mi 1000 mi .0 g 20.0 g Sodyum sakarin 0.m. 1000.0 g Parasetamol Kristal sorbitol Sodyum siklamat Çilek esansı Kollidon 25 Gliserin Propilen glikol ArıtılmıĢ su o.0 g 31. Senna ġurubu (USP 27) Senna Syrup Senna sıvı ekstresi Uygun bir esans ġeker ArıtılmıĢ su y. Diğer bir beherde 40 mi alkol içersinde metil paraben ve propil paraben çözülür.0 g 4. Parasetamol ġurup Paracetamol Syrup 5. ÇalıĢma 3.Nane (kaba toz) Alkol 32 10 g y.5 g Alkol 40.7 g Propil paraben 0.m.0 g 5. iyice karıĢtırılır (iĢleme baĢlamadan önce 1000 ml'lik hacim hassas olarak ölçülüp beherin üzerinde iĢaretlenir).0 mi ArıtılmıĢ su 100. Toplam hacim Ģurup ilavesi ile 1000 mi'ye tamamlanıp.m. 250 mi y.37.ı g 20.m.0 mi Metil paraben 0. Üzerine sodyum sakarin ilave edilip çözünene kadar karıĢtırılır. Daha önceden hazırladığımız Ģurup beherdeki karıĢım üzerine azar azar karıĢtırılarak ilave edilir.3 g ġurup (% 50 a/a) y. Litrelik bir beher içine bu iki çözelti konulup karıĢtırılır. ÇalıĢma 3.

sorbitol. değerlendiriniz. tatlı ve alkol-su karıĢımından oluĢan preparatlardır. Formül yapılarında etil alkol ve suyun yanısıra gliserin. ġuruplarla karĢılaĢtırıldığında daha az tatlı ve daha az viskozdurlar.75 mi . berrak. Ģurup. Bulduğunuz tablo sonuçlarını yorumlayarak.00 mi 150. kapakları kapatılıp. 4. Bunun için darası alınmıĢ 100 ml'lik bir balon joje Ģurup ile doldurulup hassas olarak tartılır ve Ģurubun dansitesi bulunur. Hazırlanan Ģurubun doldurma iĢlemine geçmeden önce dansitesi saptanır. 3. Sorular: 1. Formüldeki alkolde çözünen maddelerin alkol içinde. suda çözünen maddelerin ise su içinde çözünmesinden sonra sulu çözelti alkollü çözeltiye eklenir. Her bir ĢiĢedeki Ģurup miktarını gram ve mi olarak bir çizelge halinde gösteriniz. ġuruplarda zamanla gözlenen değiĢiklikler nelerdir? Yazınız. propilen glikol. Sodyum Pentobarbital Eliksiri Sodium Pentobarbital Elixir Sodyum pentobarbital Gliserin Alkol Portakal esansı 4.Hazırlanan bütün Ģuruplar ana Ģurup toplama tankında birleĢtirilir ve hepsi birden tektür oluncaya kadar karıĢtırılır. ortalamadan % sapmasını hesaplayıp bir tablo halinde gösteriniz. Formülasyonda kullanılan maddelerin görevlerini yazınız. Vakum ile cam filtreden süzülür. etiketlenir (ġurup ĢiĢeleri boĢ ve kapaklan kapalı iken tek tek numaralanıp tartılır. Çözücü ortamının alkol ve su karıĢımından oluĢması nedeni ile hem suda hem de alkolde çözünen maddeleri çözelti içinde tutabilirler. 34 2.00 g 450. hazırlanan Ģurup ĢiĢelere doldurularak. Doldurduğunuz ĢiĢelerdeki ortalama Ģurup miktarını (mi). Doldurma iĢleminden sonra ĢiĢeler etiketlenmeden önce tıpa ve kapaklan kapatılıp tekrar tartılır). Genel hazırlama yöntemi: Eliksirler genellikle basit çözelti hazırlama yöntemlerinden karıĢtırma ile veya iki ya da daha fazla sayıdaki sıvı maddenin birbiri ile karıĢtırılması ile hazırlanırlar. ÇalıĢma 3.39. fenobarbital eliksir) kullanılırlar. Ġki çözelti tamamen karıĢtırıldıktan sonra karıĢım istenilen miktar veya hacme reçetede kayıtlı çözücü ile tamamlanır. koruyucu. Eliksirler Eliksirler. 3. renk ve koku verici maddeler de bulunabilir.00 mi 0. Etkin maddeyi taĢıyıcı olarak (sıvağ) kullanılabildikleri gibi lezzet düzeltici (aromatik eliksir) ve tedavi edici amaçla da (deksametazon eliksir. ortalama ve standart sapmasını ve her bir ĢiĢedeki miktarın.3. Daha sonra ĢiĢe doldurma makinesi her bir ĢiĢeye 90 mi Ģurup dolduracak Ģekilde ayarlanıp.

m.Karamel 2.m.000 mi 1000 mi 24 g y. .th Terpin Hidrat Eliksin (Remington 20m ed. 20 mi 25 mi 100 mi 100 mi 275 mi .100 mi Benzaldehit 0. Gliserin.m. Eliksirlerin Ģuruplardan farklı yönleri nelerdir? Bir eliksir formülasyonu hazırlarken stabilitesi açısından nelere dikkat edilmelidir? ÇalıĢma 3.00 mi ArıtılmıĢ su y.00 mi Seyreltik hidroklorik asit 6.40. Sorular: 1. Pediatrik Parasetamol Eliksir Pediatric Paracetamol Eliksir Parasetamol Eritrosin çözeltisi Kloroform spirit Konsantre ağaç çileği suyu Alkol (%95) Propilen glikol Ġnvert Ģurup Gliserin y. Suyun geri kalanı ilave edilerek istenen hacme tamamlanıp karıĢtırılır. Ģurup ve seyreltik hidroklorik asit ilave edilir.00 mi 35 Hazırlama: Sodyum pentobarbital suyun bir kısmı ile erlende çözülür.00 g ġurup 150. Portakal esansı alkolde çözülür ve diğer karıĢıma ilave edilir.) Terpin Hydrate Elixir Terpin hidrat 6.41. 1000. karamel.005 mi Sorbitol çözeltisi (USP) 10. ÇalıĢma 3.000 g Portakal esansı 0.

Daha sonra preparat tekrar ısıtılarak Ģeffaf hale getirilir. barsaklan boĢaltmak için kullanılan enemalar.4. 37 ÇalıĢma 3. **Bu lavman tek baĢına ve baĢka enemalar için sıvağ olarak kullanılabilir. 36 ÇalıĢma 3. 40.0 mi .m.000 mi 43. 30.m. sedatif veya uyarıcı olarak tedavi amacı ile kullanılanları olduğu gibi radyolojik incelemelerde teĢhis amacı ile kullanılanları da vardır.43. rektal bölgedeki rahatsızlıklarda lokal etki meydana getirmek amacı ile hazırlananlar olmak üzere baĢlıca üç grup altında toplanabilirler. ÇalıĢma 3.0 g 1000. absorbsiyonla sistemik etki oluĢturmak amacıyla hazırlanan enemalar. Kaynama sıcaklığına kadar ısıtılmıĢ arıtılmıĢ su bu karıĢıma azar azar çalkalayarak ilave edilir.44.42. Alkol veya arıtılmıĢ su y. Antihelmentik.) Starch Enema Ġnce toz edilmiĢ buğday niĢastası ArıtılmıĢ su Hazırlama: 30 g niĢasta 200 mi soğuk su ile ezilir ve pasta haline getirilir.m.000 mi Aromatik Eliksir (USP 27) Aromatic Elixir ġurup 375 mi Talk 30 g Esans y.m. Fosfatlı Enema I (BP 1999) Phosphates Enema Sodyum dihidrojen fosfat dihidrat 160 g y. 1000 mi 3. NiĢastalı Enema (Remington 20th ed. besleyici.Propilen glikol Alkol ArıtılmıĢ su y. emülsiyon veya süspansiyon tipindeki preparatlara denir.000 mi 100. Enemalar (Lavmanlar) ÇeĢitli amaçlarla rektum içine verilerek uygulanan sulu veya yağlı çözelti. Genel olarak kullanımlarına göre.

0 g Metil paraben 8.47.0 mi ArıtılmıĢ su y.) 5-Ammosahsılik asit 168.46. Sorular: 1 .9 g Sodyum klorür 36. 4000.0 g Sodyum dihidrojen fosfat 1.0 g Propilen glikol 100.m. ÇalıĢma 3.0 g Kitre zamkı 16.m. 1000 mi *Uygun bir koruyucu içerebilir.0 mi ÇalıĢma 3. 5-Aminosalisilik Asitli Enema (Remington 20 th ed.48. Sabunlu Enema (Remington 20th ed.0 g Sodyum askorbat 2.Yukarıdaki preparatlan nasıl hazırlarsınız? 2. 1000 mi 38 ÇalıĢma 3.m.Disodyum hidrojen fosfat dodekahidrat 60 g ArıtılmıĢ su (taze kaynatılıp soğutulmuĢ) y.6 g Disodyum hidrojen fosfat 17. Bu preparatlar hangi amaçla kullanılırlar? ÇalıĢma 3. .) Enema ofSoap YumuĢak sabun (potas veya sodyum sabunu) 50 g ArıtılmıĢ su y.m.45. 1000 mi *Uygun bir koruyucu içerebilir.0 g Propil paraben 2. Fosfatlı Enema II (BP 1999) Phosphates Enema Sodyum dihidrojen fosfat dihidrat Disodyum hidrojen fosfat dodekahidrat 100 g 80 g ArıtılmıĢ su (taze kaynatılıp soğutulmuĢ) y.

1000 ml'ye elastik kollodyon ilave edilerek tamamlanır. Elastik kollodyonda kullanılan hint yağı' nm görevi nedir? y.49.m.m.50. çözücüsü uçtuktan sonra deri üzerinde elastik. Haricen deri ve derideki çatlaklar üzerine uygulanan kollodyon. ÇalıĢma 3.5. ince bir tabaka halinde kalır.Baryum Sülfath Enema (Remington 20 th ed. Salisilik Asitli Kollodyon (USP 27) Salicylic Acid Collodion Salisilik asit Elastik kollodyon Hazırlama: Salisilik asit 750 mi civarında elastik kollodyonda çözülür. Hint Yağlı Enema I Hint yağı YumuĢak sabun çözeltisi ÇalıĢma 3.) Barium sulfate enema Baryum sülfat Arap zamkı müsilajı NiĢastalı enema ÇalıĢma 3. 100 g 1000 mi % 10 h/h % 20 h/h % 10 h/h % 5 a/h y. piroksilinin (nitroselüloz) etil eter ve etanol karıĢımındaki çözeltisidir. Hint Yağlı Enema II Hint yağı NiĢasta müsilajı 39 3. Sorular: 1.51. 120 g 100 mi 500 mi . Kollodyon Kollodyon.

Kullammlan ve hazırlanmaları sırasında nelere dikkat edilmelidir? 3. Mandel Boyası (Martindale 29th ed. sentetik tatlandırıcılar ve yüzey etken maddeleri de içerebilirler. Salisilik asitli kollodyon ne amaçla kullanılır? ÇalıĢma 3.50 mi 0. Bu preparatlar nasıl kullanılır.6.0 arasında olmalıdır. gliserin ve su kullanılır.m.52. ÇalıĢma 3.25 g 2. 100.) Mandl 's Paint Ġyot Potasyum iyodür ArıtılmıĢ su Nane esansı Alkol (%90) Gliserin 1.57. Kollodyon (USP 27) Collodion Piroksilin Eter Alkol 40 ÇalıĢma 3.m. Bu preparatlar için en uygun pH 6.54. Ağız suları Ağız yıkama çözeltileri.00 mi . Bu preparatlarda çözücü olarak genellikle alkol.40 mi 4. Formülasyonlarında renk vericiler.6. 20 g 30 g 1000 g 40 g 750 mi 250 mi 3.50 g 2. mukozadaki hastalıklan tedavi etmek ve diĢ çürümelerini önlemek amacıyla kullanılırlar. Elastik Kollodyon (USP 27) Flexible Collodion Kafur Hint yağı Kollodyon y.1.53. baĢlıca ağzın lokal hijyenini korumak. Ağız BoĢluğuna Uygulanan Çözeltiler 3.2.00 mi y.

Tween 60 % 0. ÇalıĢma 3. 41 ÇalıĢma 3.55.03 %3 %2 %1 % 10 . Sodyum klorür ve Sodyum bikarbonat içeren ağız suyu (BP 1999) Sodyum klorür Sodyum bikarbonat Konsantre kloroformlu su Konsantre nane emülsiyonu ArıtılmıĢ su y.57.1 Renk maddesi y.56.m.1 Sitrik asit %0. 50 mi gliserin ve nane esansı ilave edilerek ve gliserin ile 100 ml'ye tamamlanır.4 Not: Fungusit ve bakterisit olan bu banyo kullanılmadan önce 1:3 oranında sulandırılmahdır.3 Etanol %10 ArıtılmıĢ su % 69.05 Nane esansı %0. 1000 mi 15 g 10 g 500 mi 25 mi *Bu çözelti kullanılmadan önce ılık su ile yarı yanya seyreltilmelidir.Hazırlama: Ġyot ve potasyum iyodür suda çözülür. ÇalıĢma 3. Setil piridinyum klorür %1 Sorbıtol (%70'lik çözeltisi) %20 Tarçın esansı % 0. Timol Alkol Boraks Sodyum bikarbonat Gliserin % 0.m.

Hidrojen Peroksit Ağız Suyu (EP.6.Tadlandırıcı ArıtılmıĢ su y. Kullanılmadan önce seyreltilirler. Bu formül antiseptik olarak kullanılır.0 g 500. ÇalıĢma 3.5 g 50.5 mi 100 mi . Gargaralar ve ağız yıkama çözeltileri birbirlerinin yerine de kullanılabilirler. ÇalıĢma 3. Timol miktarı artırıldığında alkol oranı da artırılmalıdır. 12. 5 mi y. 4) 0.m.m.2. Gargaralar Gargaralar farinks ve nazofarenksin hastalıklı durumlarında kullanılır. Bu çözeltilerin çözücüleri genellikle sudur. Fenollü Gargara Phenol Gargle Fenol gliserin (%16 a/a fenol ve % 84 a/a gliserin) Renk maddesi ArıtılmıĢ su y.58. 100 mi y.61. Rivanol Basit Ģurup ArıtılmıĢ su 43 ÇalıĢma 3.m. 100 mi * Kullanılmadan önce eĢit miktarda ılık su ile sulandırılmalıdır. Bunlarda etkin maddelerin yanı sıra formüllerinde renk ve tat maddesi de içerirler.59. Bu yolla boğazın mukoz zarının ilaçla temas etmesi sağlanır.m. Tannik Asit Gargarası Tannik asitli gliserin (%15 a/a tannik asit) ArıtılmıĢ su ÇalıĢma 3.m. 42 3.0 g y.60.

alkol veya su olabilir. Sorular: 1. 2g 4g 90 g 4g . Stabilizatör ilave edilir ve ıĢıktan uzakta saklanır. 44 ÇalıĢma 3. gliserin ilave edilir ve karıĢtırmaya devam edilir. Genellikle antiseptik ve lokal anestezik etkili etkin maddeler içerirler. Ġyot ve gliserin içeren preparatlann stabilitesi hakkındaki görüĢlerinizi yazınız. Bu preparatlarda çözücü gliserin. azar azar gliserin ilave edilerek karıĢtırılır. 3. Ġyotlu Kollutuvar Gliserine Iode Ġyot Potasyum iyodür Gliserin (% 85) Nane suyu Hazırlama: Ġyot ve potasyum iyodür cam havanda nane suyu ile iyice ezilir. Bu preparat hangi amaçla ve nasıl kullanılır? 2.0 g ArıtılmıĢ su y. Kollutuvarlar Ağız yada boğaz mukozasındaki lezyon üzerine lokal olarak dokundurularak kullanılan preparatlardır.3.% 6'lık a/h hidrojen peroksit çözeltisi hazırlanır.62.6.m. ÇalıĢma 3.63.6 g Gliserin 30. Metilen Mavisi Kollutuvarı Metilen mavisi 0. Hazırlama: Metilen mavisi 1-2 damla su ile cam havanda karıĢtırılarak.

Enjeksiyonluk su ise arıtılmıĢ suyun taĢıması gereken özelliklerin aynısını içeren ve aynı zamanda ml'sinde 0.0 mi 45 4. Benzokain Kollutuvarı Benzokain 3. Punfıed) a) Büyük hacimli arıtılmıĢ su (Purifıed water in bulk) b) AmbalajlanmıĢ arıtılmıĢ su (Purifıed vvater in containers) Yüksek derecede arıtılmıĢ su (Water. fıltrasyon veya diğer uygun yöntemlerle elde edilen sudur. Avrupa Farmakopesi (EP 5) ve Amerikan Farmakopesi (USP 27)'ne göre arıtılmıĢ su çeĢitleri EP5 ArıtılmıĢ su (Water. iyon değiĢimi. Enjeksiyonluk su için farmakopede arıtılmıĢ su tanımından farklı olarak. SU VE KONTROLLERĠ Farmakopelere göre farmasötik amaçlı olarak kullanılmakta olan su arıtılmıĢ su genel adı ile tanımlanmaktadır.ÇalıĢma 3. distilasyon.0 g Nane esansı 0.1. Ġki farmakopeye göre verilen sınıflandırma Tablo 4. Tablo 4.3 mi Alkol 5.1 'de yer almaktadır.25 USP Endotoksin Unit'den fazla endotoksin içermeyen sudur. son arıtmada distilasyon veya ters ozmoz yöntemlerinin uygulanması gerektiği belirtilmektedir.0 mi Propilen glikol 30. ArıtılmıĢ sular taĢıdıkları özelliklere göre veya suyun arıtılmasında kullanılan arıtma yöntemine göre adlandırılabilmektedir. Hıghly Purifıed) Enjeksiyonluk su (Water for Injections) (Water for ınjections in bulk) b) Steril enjeksiyonluk su (Sterilised water for injections) USP 27 ArıtılmıĢ su (Purifıed water) Steril arıtılmıĢ su (Sterile purifıed water) Enjeksiyonluk su (Water for injection) Steril enjeksiyonluk su (Sterile water for injection) Bakteriostatikli enjeksiyonluk su (Bacteriostatic water for injection) (Sterile water for irrigation) Ġnhalasyon için steril su (Sterile water for inhalation) a) Büyük hacimde enjeksiyonluk su Ġrrigasyon için steril su USP 27'ye göre arıtılmıĢ su. içme suyunun kaynak suyu olarak kullanılması ve deiyonizasyon. ġekil .64. ters ozmoz.

'de USP 27'de yer alan farmasötik amaçlar için kullanılan su ve bu suların elde ediliĢ yöntemlerini sınıflandıran bir Ģema verilmiĢtir.4.1. 46 Ulusal içme suyu düzenlemelerine uygun kalitede içme suyu *^ Diğer kullanımlar Tipik Arıtma Basamakları * YumuĢatma *Deklorinizasyon *Deiyonizasyon * Ters ozmoz *Ultrafıltrasyon *Distilasyon Özel farmasötik amaçlar için iĢlem suyu (Büyük hacimli farmasötik kimyasallar) Ġngradient Su** Distilasyon veya Ters Ozmoz Enjeksiyonlıık Su Ambalajlama ve Sterilizasyon Ambalajlama ve Sterilizasyon J Parenteral olmayan ilaç Ģekilleri Steril ArıtılmıĢ Su AmbalajlanmıĢ Su Steril Enjeksiyonluk Su Ġrrigasyon için Steril Su Bakteriostatikli Enjeksiyonluk Su Ġnhalasvon için Steril Su .

1. 3. 15 dakika sonra çözeltide. Tüp 50°C'lik su banyosuna alınır. Organoleptik Kontrol ArıtılmıĢ suyu berraklık.1.2. renk. Çözelti en azından 15 dakika berrak ve renksiz kalmalıdır.2 mi gümüĢ nitrat çözeltisi R2 ilave edilir. 5. 48 . pH ölçümü (USP 27) 100 mi arıtılmıĢ su üzerine 0. 47 1.5 mi standart nitrat çözeltisi R (2 ppm NO3) içeren karıĢımından farklı bir mavi renk oluĢmamalıdır. aynı koĢullarda ve aynı zamanda 4.3 mi doygun potasyum klorür çözeltisi ilave edilerek hazırlanan çözeltinin potansiyometrik olarak pH'sı ölçülür. koku ve tat yönünden kontrol ediniz.5 mi nitratsız su R ve 0. Kalsiyum (USP 27) Kontrol edilecek suyun 100 ml'sine 2 mi amonyum oksalat TS ilave edildiğinde bulanıklık oluĢmamalıdır. Asitlik ve alkalilik 2. Ġndikatörle belirleme (EP 5) Borosilikat camdan yapılmıĢ bir kap içindeki taze kaynatılmıĢ ve soğutulmuĢ arıtılmıĢ suyun 10 ml'sine 0.1. 2. yine alınan 10 mi' lik bir kısma 0.1 mi brom timol mavisi Rl eklendiğinde mavi renk oluĢmamalıdır. 4.05 mi metil kırmızısı R çözeltisi eklendiğinde kırmızı renk oluĢmamak.ġekil 4.4 mi ve difenilamin çözeltisi R'den 0. Klorür (EP 5) Kontrol edilecek suyun 10 ml'sine 1 mi dilüe nitrik asit R ve 0. Farmasötik amaçlar için kullanılan su [USP 27] **Parenteral amaçlar dıĢında kullanılan su ÇalıĢma 4. üzerine 100 g/l konsantrasyondaki potasyum klorür çözeltisi R'den 0. 2. Nitrat (EP 5) Kontrol edilecek suyun 5 mi'si test tüpüne konarak bir buz banyosuna yerleĢtirilir. ArıtılmıĢ su ve kontrolleri Kullandığınız arıtılmıĢ suya (deiyonize ve distile su) aĢağıda verilen kontrolleri uygulayınız ve sonuçları bir tablo halinde gösteriniz.1 mi ilave edilir ve bir yandan tüpteki bu karıĢım çalkalanırken diğer yandan damla damla azotsuz sülfırik asit R'den 5 mi ilave edilir.

3. 9.1 N NaOH ve anyon değiĢtirici için 100 mi 0. varsa bu farklılığın neden kaynaklanabileceğini yazınız. 8. Sülfat (USP 27) Kontrol edilecek suyun 100 mi'sine 1 mi baryum klorür TS ilave edildiğinde sıvı berrak ve renksiz kalmalıdır. Okside olabilen madde (EP 5) Kontrol edilecek suyun 100 ml'sine 10 mi dilüe sülfirik asit R ve 0. 24 saat arasıra çalkalanarak bekletilir. Üstte kalan sıvının alkaliliği veya asitliği 0. USP'ye göre enjeksiyonluk su ile steril arıtılmıĢ suyun birbirinden farklılığının ne olduğunu yazınız. USP'de yer alan farklı steril suların tanımlarını yaparak.1 N HC1 ilave edilir. ÇalıĢma 4.2. Deiyonize su ve distile su ile yapmıĢ olduğunuz kontrollerin sonuçlarını karĢılaĢtırmalı bir tablo hazırlayarak yazıp.02 M potasyum permanganat ilave edilerek 5 dakika kaynatılır.001) fazla olmamalıdır. Uçmayan artık ağırlığı 1 mg'dan (% 0. 2.1 mi 0. Deiyonize su hazırlanmasında kullanılan iyon değiĢtiricilerin kapasitelerinin tayini Cam kapaklı 200 ml'lik bir erlen içerisinde dikkatle 1 g anyon değiĢtirici veya 1 g katyon değiĢtirici tartılır. Karbondioksit (USP 27) Kontrol edilecek suyun 25 ml'sine 25 mi kalsiyum hidroksit TS ilave edildiğinde karıĢım berrak kalmalıdır.6.1 N NaOH ile ve metil oranj indikatörü kullanılarak titrasyonla tayin edilir. ROH + HC1 -----> RC1 + H2O (Anyon değiĢtirici) RSO3H + NaOH -----> RSO3Na + H2O (Katyon değiĢtirici) 49 Sorular: 1. Uçmayan artık (EP 5) Kontrol edilecek suyun 100 mi'si su banyosu üzerinde buharlaĢtırılır ve 100-105 °C'lik etüvde kurutulur. ekivalan /g cinsinden hesaplanır. . Harcanan asit veya alkali miktarlarından 1 g iyon değiĢtiricinin tuttuğu anyon veya katyon. 7. Üzerine katyon değiĢtirici için 100 mi 0. açık pembe renk tamamen kaybolmamalıdır. bunlarda yapılması istenen kontrolleri karĢılaĢtırmalı olarak inceleyip birbirinden farkı olup olmadığını. bu numunelerin farmakopelere uygun olup olmadığını belirtiniz.1 N HC1 veya 0.

ArıtılmıĢ sularda amonyak tayininin nasıl yapıldığını USP ve EP'ye göre yazınız. 8.). Ġlaç kaplan ise farmasötik kullanıma yönelik olarak ilaç formunu içinde bulunduran ve bir kısmı onunla doğrudan temas eden koruyucu ve muhafaza edici malzemelerdir. torba. ana kabın konulduğu bir koruyucu dıĢ kap (karton kutu. metal. Ġlaç kapları kullanım Ģekillerine ve içindeki ilacın özelliklerine göre aĢağıdaki Ģekilde sınıflandırılır: •Tek dozlu kaplar: Tek dozlu bir kap tek bir uygulamada tümüyle veya kısmen kullanılmak üzere ilacı muhafaza eder. tüp. depolamak ve nakletmek amacıyla kullanılan materyallerdir. iĢlenme ve üretim kolaylığı. kimyasal ve biyolojik olarak hiç bir Ģekilde içeriğindeki ilaçla etkileĢmemelidir. Sizin çalıĢmalarınız sırasında yapmadığınız Total Organik Karbon testi farmasötik amaçlı sularda neden yapılır ve Avrupa Farmakopesinde verilen total organik karbon sınırı nedir? 6. maliyeti. EP'ye göre hangi amaçlarla kullanılacak sular için alüminyum tayini yapılır ve bu test nasıl uygulanır? Yazınız. kutu. kağıt gibi çeĢitli yapıda ana gövde ve parçalardan oluĢur. plastik. Ġlaç kaplan ve ambalaj malzemesi kullanım amacına yönelik olarak ilaçla doğrudan temas eden bir ana kap (ĢiĢe. selüloz bazlı malzeme ve çeĢitli sentetik materyal kullanılır. 5. •Çok dozlu kaplar: Çok dozlu bir kap ilacın iki veya daha çok dozunu barındırır. ventil. bekletildiği ve kullanıldığı ortamın tahrip ediciliğine bağlı olarak değiĢik derecelerdeki koruyuculukta ve içeriğindeki ilaç kaybını en az düzeyde tutacak Ģekilde üretilmiĢ olmalıdır. ambalaj kağıdı gibi) ve ilaçlann topluca taĢınmasında kullanılan nakliye ambalajı (büyük karton kutu. Ağır metal tayini hangi tip arıtılmıĢ sular için yapılmaktadır? Yazınız. kavanoz. blister. USP'ye göre sınıflandırılmıĢ olan farklı tipte arıtılmıĢ sular için pH aralıklarının ne olduğunu yazınız. kavanoz. hacmi ve ağırlığı. kapak. Kalan ilaç bir daha bu kaptan alınarak kullanılmaz. tahta sandık gibi) Ģeklinde gruplandırılırlar. . Ġlaç kaplan ĢiĢe.b. Ambalaj malzemesi ve ilaç kaplarının yapımında cam.4. Ambalaj malzemesi ve ilaç kaplarının tercihinde müstahzara uygunluğu. Bir ilaç kabı içeriğindeki ilacı kullanıma uygun bir Ģekilde verebilmeli ve ürünün doğasına. temininde kolaylık gibi özellikler göz önüne alınarak ilacın yapısına ve formuna yönelik seçim yapılır. poĢet. tüp. 50 5. Ġlaç kapları belirlenmiĢ smırlann ötesinde kalitesini değiĢtirecek Ģekilde fiziksel. v. AMBALAJ MALZEMESĠ VE ĠLAÇ KAPLARI Ambalaj malzemesi ilacı dıĢ etkilerden korumak. blister. 7. tıpa.

1. Asıl bileĢenlerin ve katkıların (örneğin. Kauçuk Tıpa Kontrolleri Kauçuk tıpalar. •Kurcalanamaz kaplar: Açıldığını belli eden veya geri kapatılamayacak Ģekilde bir kapağa sahip olan kaplardır. •Hermetik kapatılmıĢ kaplar: Bu kaplar kabı oluĢturan malzemenin eritilerek kaynaĢtırılması suretiyle çok sıkı kapatılmıĢ kaplardır. yarı saydam veya opaktır ve kullanılan katkı maddelerine bağlı olarak değiĢtiğinden belli bir renge sahip değildir. Kauçuk tıpalar iki tipte sınıflandırılabilir: •Tip I tıpalar. lifler. sıvıları ve gazlan saklama ve taĢıma sırasında içeriden dıĢarı veya tersine geçirmez. elastik. en üst düzeyde istenen özellikleri sağlarlar ve genellikle tercih edilirler.•Ġyi kapatılmıĢ kaplar: Ġyi kapatılmıĢ bir kap içindeki ilacı normal Ģartlar altında dıĢarıdan gelebilecek katı veya sıvıların bulaĢmasından ya da içindeki maddenin kaybından saklama ve taĢıma sırasında korur. 5. özel kullanımlar için (birçok defa delinme gibi) gerekli mekanik özelliklere sahiptirler ve kimyasal bileĢimleri nedeniyle ilk sınıftaki tıpalar kadar katı koĢullan karĢılayamazlar. artık kauçuk parçaları) içermezler.1. göze çarpan yabancı maddeler (örneğin. •Tip II tıpalar. Boyut muayenesi . Elastomerler doğal veya sentetik maddelerden polimerizasyon. 52 5. polikondensasyon ve poliadisyon ile üretilir. •Çocuk korumalı kaplar: Çocuklar tarafından açılmasını önleyecek kapak ile kapatılmıĢ kaplardır. Eğer kap bir defadan fazla açılmak için tasarlanmıĢsa yeniden kapatıldığında hava sızdırmazlığmı devam ettirecek Ģekilde tasarlanmalıdır. 51 •Sıkı kapatılmıĢ kaplar: Bunlar normal Ģartlar altında katıları. vulkanizasyon yapıcılar. Bu özellikler liyofilize ürünlerin ve tozların konduğu kaplarda kullanılan tıpalar için de geçerlidir. Homojendirler. stabilizörler. Hemen hemen tetrahidrofuranda çözünmezler ancak önemli miktarda geri dönebilen bir ĢiĢme gösterebilirler. Parenteral kullanılmak üzere sıvı içeren preparatların konduğu kaplarda kullanılan kauçuk tıpalar. uygun katkılar kullanılarak makromoleküler organik maddelerin (elastomer) vulkanizasyonuyla (çapraz bağlanma) elde edilen malzemeden yapılırlar. yabancı partiküller.Fiziksel kontroller (TS 5540) 1. çok tabakalı tıpalar ve laklı tıpalar için bu özellikler geçerli değildir. hızlandırıcılar. pigmentler) yapısı sonuç üründen istenen özelliklere bağlıdır. Silikon elastomerden yapılmıĢ tıpalar.1.

Sertlik tayini. uygun büyüklükte bir behere konularak 121 °C'de. c)Parçaçık verme tayini (TS 4397) 5. 2. sterilizasyona dayanım ve parçacık verme tayini gibi fiziksel bazı kontrollerin yapılabilmesi için ekstraksiyon çözeltisi hazırlanır. GörünüĢ ve yapılıĢ Tıpaların üzerinde.1. Fiziksel deneyler için ayrılmıĢ numuneler yaklaĢık 60 °C sıcaklıktaki suyla iki defa yıkanır. yağ gibi yıkamakla giderilemeyen yabancı maddeler. lif. Ģekil bozukluğu. GörünüĢ (TS 5540) Ekstraksiyon çözeltisinin bulanıklığı. 3. KaplanmıĢ tür tıpalarda en azından tıpanın ĢiĢenin içine giren ve ĢiĢeyle temas eden yüzeyleri kaplanmıĢ olmalıdır.5 den az olmalıdır. çapak. 3. süngerleĢme veya kullanımı engelleyecek baĢkaca bir kusur meydana gelmemeli. a)Sertlik tayini (TS 1324) b)Sterilizasyona dayanım Analizi yapılacak numuneler 121+1 °C sıcaklıktaki otoklavda 30 dakika tutulur. Daha sonra 60 °C'de en çok 60 dakika kurutulur. 30 dakika otoklavda tutulur.5 cm'den küçük boyutları 0.01 mm duyarlılıkta. Çözelti kokusuz ve renksiz olmalıdır. Otoklavdan çıkarıldıktan sonra tıpalarda yapıĢma. nodul. yumuĢama. Absorbans (EP 5) . boya lekeleri. 0. Fizikokimyasal kontroller Deneylerin yapılacağı ekstraksiyon çözeltisi hazırlanır.1 mm duyarlılıkta ölçülür.1 a/h) ilave edilir. 60 °C'de en çok 60 dakika kurutulur ve 100±5 cm2 tıpa yüzeyi için 200 mi taze arıtılmıĢ su kullanılarak ağzı beherle kapatılmıĢ erlene konularak otoklavda 53 121+1 °C'de.Tıpaların. GiriĢ kanalı olan tıpaların üst yüzeyinde iğnenin gireceği yer belli olmalıdır. 1.2. fiziksel özelliklerinde bir değiĢiklik olmamalıdır. pürüz. 30 dakika tutulur. delik ve benzeri diğer kusurlar bulunmamalı ve tıpaların rengi homojen olmalıdır.5 cm'den büyük boyutları 0. Deneyler için ayrılmıĢ örnekler yaklaĢık 60 °C sıcaklıktaki suyla iki defa yıkanır. Çözeltilerin pH'sı hemen ölçülür ve aralarındaki fark 0. 0. Aynı Ģartlarda karĢılaĢtırma çözeltisi olarak kör ekstraksiyon çözeltisi hazırlanır. pH (TS 5540) 20 mi ekstraksiyon çözeltisi ve 20 mi kör çözeltiye 1 mi potasyum klorür çözeltisi (% 0. daha az olmalıdır. karĢılaĢtırma çözeltisinin bulanıklığından. 2. kesik. toz.

Bu çözeltiler 3 dakika kaynatılır ve soğutulur. Kimyasal kontroller (EP 5) Deneylerin yapılacağı ekstraksiyon çözeltisi hazırlanır. Uçmayan artık (EP 5) 5. Uçucu sülfürler 6. Asitlik ve alkalilik 20 mi ekstraksiyon çözeltisine 0. Kimyasal deneyler için ayrılmıĢ örnekler yaklaĢık 60 °C sıcaklıktaki suyla iki defa yıkanır.002 M potasyum permanganat çözeltisi ilave edilir. Ekstre edilebilir ağır metaller 4. Ġndirgen madde 20 mi ekstraksiyon ve karĢılaĢtırma çözeltisine 1 mi dilüe sülfirik asit çözeltisi ve ardından 20 mi 0. Pirojenite 3. Ekstre edilebilir çinko 7.3. 2. Amonyum 5. 1. Tip I kauçuk tıpalar için bu fark 3 mi'den fazla olmamalı ve Tip II kauçuk tıpalar için 7 mi'den fazla olmamalıdır. Bu çözelti karıĢımına en fazla 0. Dağılma testi 5.1 mi bromtimol mavisi ilave edilir.1. Aynı Ģartlarda karĢılaĢtırma çözeltisi olarak kör ekstraksiyon çözeltisi hazırlanır.3 mi 0. ağzı beherle kapatılmıĢ erlene konularak otoklavda 121±1 °C'de yaklaĢık 30 dakika tutulur. Ġndikatör olarak 0. Toksisite 2.4.25 mi %1'lik niĢasta çözeltisi damlatıldıktan sonra renk gidinceye kadar titrasyon sürdürülür. Daha sonra bu çözeltilere 1 g potasyum iyodür ilave edilir ve 0. Ġki deney farkı harcanan miktar hesaplanır.4. 60 °C'de en çok 60 dakika kurutulur ve 100+5 cm2 tıpa yüzeyi için 200 mi taze arıtılmıĢ su ilave edilip. Biyolojik kontroller (TS 4397) 1.01 M sodyum hidroksit ilave edildiğinde mavi renk yada en fazla 0.01 M sodyum tiyosülfat çözeltisi ile açık kahverengine kadar titre edilir. 54 3. Geçirgenlik testi 9.01 M 0.1. Hemolitik etki . Kendi kendine kapanma testi 8.8 mi hidroklorik asit ilave edildiğinde san renk oluĢmamalıdır.

yapısından dolayı ancak orta düzeyde hidrolitik dirence sahiptir. sodyum oksit ve toprak alkali oksitler.2. Soğutmaya dayanım 2. Farmasötik kullanım için olan cam kapların kimyasal stabilitesi. Renksiz cam görünür dalga boyundaki ıĢığa karĢı geçirgendir. parenteral amaçlar için olsun veya olmasın. Cam kaplar hidrolitik dirence göre aĢağıdaki Ģekilde sınıflandırılır (EP 5): • Tip I cam kaplar. hidrolitik dirençle gösterilir. baĢlıca da kalsiyum oksit içeren silisyum camıdır. 55 Soda-kireç-silisyum camı. arzu edilen spektral absorpsiyonu sağlamak için metal oksitlerin küçük miktarlarda ilavesiyle elde edilir. parenteral amaçlar için olsun veya olmasın. • Tip I cam kaplar. • Tip II cam kaplar. farmasötik ürünlerle doğrudan temas etmesi amaçlanan camdan malzemelerdir. Hidrolitik direnç. oluĢan alkaliliğin titre edilmesiyle değerlendirilir. Renkli cam. Farklı Ģekildeki farmasötik preparatlar için kullanılabilecek cam kap tipleri genel kurallar çerçevesinde aĢağıdaki koĢullara göre saptanır. Soda-kireç-silisyum camı. Sıcaklıkla ilgili özelliklerin tayini (TS 5540 ve TS 1324) 1. kabın iç yüzeyi ile temasta olan veya toz edilmiĢ camdan suya geçerek çözünen maddelerin salınma direncidir. Nötral cam. •Tip II cam kaplar.1. Nötral cam yapısından dolayı. tüm preparatlar için kullanılmaya uygundur. kullanılan camın kimyasal yapısından dolayı yüksek hidrolitik dirence sahiptirler. önemli miktarda boroksit. genellikle soda-kireç-silisyum camdan yapılırlar ve orta düzeyde hidrolitik dirence sahiptirler. Cam Kap Kontrolleri Farmasötik kullanım için cam kaplar. yüksek termal dirence ve çok yüksek hidrolitik dirence sahiptir. genel olarak asidik ve nötral sulu preparatlar için uygundur. . genellikle soda-kireç-silisyum camdan yapılırlar ve yüzeylerine uygulanan bir kimyasal iĢlem sonucunda yüksek bir hidrolitik dirence sahiptirler. alüminyum veya toprak alkali oksitler içeren borosilikat camdır. Bir farmasötik ürünün üreticisi uygun özellikteki kabın seçiminden sorumludur. alkali metal oksitler. Sıcaklığa dayanım 5. Bu özellik belirli koĢullar altında.5. •Tip III cam kaplar. nötral camdan yapılırlar.5.

Hidrolitik direnç testi (EP 5) A. Erlen otoklava yerleĢtirilir ve 121°C'de 30 dakika. Cam taneciklerinin tabanda düzgün bir Ģekilde yayılması sağlanır.2. EP 5'te belirtildiği Ģekilde otoklavlanır.02 M HC1 ile titre edilir. Cam tanecikleri bir kurutma tepsisine konur. Kör çözeltide elde edilen rengin bir benzeri oluĢuncaya kadar test çözeltisinin titrasyonu yapılır. erlenler dikkatle kurulanır ve su ilavesiyle ilk ağırlığına getirilir. 57 . Ayrıca insan kan ve kan ürünleri için olan kaplar yeniden kullanılmamalıdır. ĠĢlem birkaç kez tekrarlanır. Toz edilmiĢ camda hidrolitik direnç testi EP 5'te belirtilen Ģekilde toz edilerek hazırlanmıĢ numunelerden 10 g örnek alınarak erlene aktarılır ve 30 mi aseton ile yıkanır. Parenteral kullanım için olan tüm sıvı ve toz preparatlann konduğu cam kapların içeriğin kontrolüne imkan vermesi önerilir. Tanecikleri süspande etmek için çalkalanır ve süzülür.• Tip III cam kaplar. Her iki erlende arıtılmıĢ su ile yıkanmıĢ nötral cam bir kap veya alüminyum folyo ile kapatılır.02 M HC1 ml'si olarak verilir.1. Parenteral olmayan preparatlar için renkli veya renksiz cam kaplar kullanılabilir. Test sıvısından elde edilen değerden kör çözeltiden elde edilen değer çıkanlır ve sonuçlar her 1 gram cam için 0. parenteral uygulanım için olan susuz preparatlar.Eğrilik kontrolü 5. 56 5. parenteral kullanılan toz preparatlar (freze-dried preparatlar hariç) ve parenteral amaçlar için olmayan preparatlar için uygundur. 10 g kurutulmuĢ cam tozu.Doldurma hacmi 5. 50 mi arıtılmıĢ su ile benzer bir erlende kör çözelti hazırlanır. 0.2. Gözle muayene 2. Fiziksel kontroller (TS 4865) 1. bir erlene konur ve üzerine 50 mi arıtılmıĢ su ilave edilir ve tartılır. Tip I cam kaplar hariç farmasötik preparatlar için olan cam kaplar yeniden kullanılmamalıdır. Parenteral kullanım için olan preparatlann renksiz cam kap içinde olması gerekir.05 mi metilen kırmızısı çözeltisi ilave edilir. Silindirik kısımların toleransı 3.2.Yükseklik toleransı 4. Aynı Ģekilde ikinci bir erlene kör olarak kullanılmak üzere 50 mi arıtılmıĢ su konur ve tartılır. asetonun tamamen uçması için 140°C'lik etüvde 20 dakika kurutulur ve soğuması beklenir. Bununla birlikte ıĢığa duyarlı olduğu bilinen maddeleri içeren preparatlar için renkli cam kap kullanılabilir. Soğuduktan sonra kapaklar açılır. Özel tipteki preparatlar için yukarıda önerilenden daha yüksek hidrolitik dirence sahip cam kaplar kullanılabilir. Her erlene 0. Titrasyon: 50 ml'lik sıvı erlene alınır.

Aynı miktardaki bir arıtılmıĢ su.5 ml'den fazla olmamalıdır.2 10. Kör çözelti 0.01 M HCl'in mi cinsinden hacmi Tip I ve II cam 1'e kadar 1-2' e kadar 2-5'e kadar 5-10 10-20 20-50 50-100 100-200 200-500 2.0 0.2' ye uymalıdır.l.2 8.1) bir erlene konur.0 .Yüzey hidrolitik direnci için olan test'te sınır değerleri. Test sıvısıda. Kaplardan elde edilen çözeltiler birleĢtirilir ve karıĢtırılır.Titrasyon sayısı ve test sıvısı hacmi.8 2.5 0. Tip II ve Tip III cam kaplar için ise bu miktar 8. Test çözeltisi için elde edilen değerden kör çözeltisinin değeri çıkarılır.Sınır değerleri: Tip I cam kaplar için harcanan 0.01 M hidroklorik asitin mi si olarak belirtilir.0 50. Yüzey hidrolitik direnç testi Yüzey hidrolitik direnç testi için test edilecek cam kaplar EP 5'te belirtilen Ģekilde temizlenerek.3 Tip III cam 20.0 1.1 4.3 1. Sonuçlar 100 ml'de 0.0 100. Bu iki erlenede her 25 mi için 0.02 M HC1 miktarı 1 ml'den fazla olmamalıdır.2.8 1.05 mi metilen kırmızısı çözeltisinden ilave edilir. Tablo ġ. Dolum hacmi (mi) ____ 3'e kadar 3'den30'a kadar 30'dan 100'e kadar 100'ün üzeri 58 Tablo 5. Önceden belirtilen hacimdeki sıvılar (Tablo 5.01 M hidroklorik asit ile titre edilir. B. kör çözeltide ortaya çıkan renk oluĢuncaya kadar aynı asitle titre edilir. benzer ikinci bir erlene konur. Numuneler otoklavdan farmakope uyarılarına göre çıkarılır ve soğutulur. doldurulur ve belirtilen Ģartlarda otoklavlanır.8 0. Doldurma hacmi (mi) Her 100 mi test sıvısı için 0.9 Titrasyon sayısı Bir titrasyon için ______________ test sıvısı hacmi (mi) 1 2 2 3 25.6 0.6 13. Otoklavdan çıkarılan kaplara bir saat içinde titrasyon uygulanır.1 6.0 100.0 17.8 3. Sonuçlar Tablo 5.4 0.

Çözelti renksiz kalmalıdır. polipropilen. 2.25 mi niĢasta çözeltisi kullanılır. Analiz yapılacak olan kap arıtılmıĢ su ile kapasitesi kadar doldurulur ve ağzı kapatılır. Plastik Kaplar 0.2 2. Sulu parenteral infüzyonlar için plastik kaplar Deneylerin yapılacağı ekstraksiyon çözeltisi hazırlanır. 0. Ġki deney arasındaki harcanan miktar farkı 1. renklendirici maddeler ve katalizörler olabilir.01 M sodyum hidroksit ilave edildiğinde pembe renk. Bu malzemeler yapılarında etkiyi veya ürünün stabilitesini değiĢtirebilecek veya toksisitesini artıracak ekstrakte edilebilir miktarda hiçbir madde içermemelidir.4 mi 0. Ġndirgen madde 20 mi ekstraksiyon çözeltisine 1 mi dilüe sülfirik asit.2 Farmasötik kullanım için olan plastik bir kap bir ürünü içeren veya taĢıyan ve onunla doğrudan temas eden plastik malzeme olarak tanımlanır. Ġndikatör olarak 0. Saydamlık (EP 5) 5. polietilenteraftalat polimerleri ve etilenvinil asetat gibi kopolimerleri kullanılmaktadır. polivinil klorür.01 M hidroklorik asit ve 0.1 mi metil kırmızısı çözeltisi ilave edildiğinde çözelti turuncu-kırmızı veya kırmızı renk alır. 1.2.500'ün üzeri 5.001 M sodyum tiyosülfat ile titre edilir. Asitlik ve alkalilik Analizi yapılacak olan kabın kapasitesinin %4'ü kadar miktarda ekstraksiyon çözeltisinden alınır. 0. aynı iĢlemler borosilikat bir cam kaba arıtılmıĢ su konularak yapılır. her materyal için farmakopede tanımlanmıĢ tip özelliklerine göre belirlenir.1 mi fenolftalein çözeltisi ilave edilir. Kabul edilebilir katkılar. Aynı iĢlem 20 mi kör çözelti için de yapılır. 20 mi 0. Diğer katkılar. 3. Katkılar.5 mi den fazla olmamalıdır. lubrikantlar. Farmasötik kullanım için olan kaplarda kullanılan malzemeler.002 M potasyum permanganat ilave edilir. 59 5. Katkıların miktarı ve özellikleri polimerin tipine.8 mi 0. Bu çözeltiye 0. Eğer bu sıcaklıkta kapta bir bozulma var ise 100 °C'de 2 saat bekletilir. plastiğe çevrilen maddeye ve düĢünülen amaca göre belirlenir. Ġnsan kanı ve kan bileĢenleri için steril plastik kaplar . Otoklava konularak 20-30 dakika içinde 121 °C'ye getirilir ve bu sıcaklıkta 30 dakika bekletilir. preparatın satıĢ ruhsatını onaylayan ilgililer tarafından belirlenir.3. içinde bazı katkılar içerebilen bir ya da daha çok polimerden oluĢmuĢtur. Plastik ilaç kaplarının üretiminde genellikle polietilen. plastizerler. Daha sonra bu çözeltiye 1 g potasyum iyodür ilave edilir ve derhal 0. Kör çözelti için. 3 dakika kaynatılır ve soğutulur.3. Antistatik ve kalıptan çıkıĢı kolaylaĢtıran maddeler yalnızca oral ve haricen kullanılmasına müsaade edilen kaplarda kullanılır.3. Absorbans (EP 5) 4.1.

Ġnsan kan ve kan bileĢenleri için steril kaplarda Avrupa Farmakopesi 5'e göre aĢağıda belirtilen kontroller yapılmaktadır. Toksisite testi 13. Gerilmeye karĢı direnç 3. Basınç altında boĢaltma testi 6.Ġnsan kanı ve bileĢenlerinin toplanması. Santrifüjlenmeye dayanım 2. Buhar geçirgenliği 60 5. Sterilizasyon testi 11. Ġnsan kanı ve kan bileĢenleri için plastiklenmiĢ poli(vinil klorür) boĢ steril kaplar Ġnsan kanı ve kan bileĢenleri için plastiklenmiĢ poli(vinil klorür) boĢ steril kaplarda Avrupa Farmakopesi 5'e göre aĢağıda belirtilen kontroller yapılmaktadır. Sızdırma testi 4. Okside olabilen maddeler 2. Amonyum 5. Absorbans . TamponlanmıĢ sistemlerde hemolitik etki 10. Saydamlık testi 9. 1. Asitlik ve alkalilik 3.3. Klorür 4. eğer gerekiyorsa katkı maddeleri ilavesi ile bir veya daha fazla polimerden üretilir. Uçurmada artık 6. Dolum hızı 7. 1. Pirojen testi 12. Ekstre edilebilir madde 5. Sıcaklık değiĢimlerine karĢı dayanım 8.3. iĢlenmesi ve değerlendirilmesi için kullanılan plastik kaplar.

2. 2. 1. Ekstre edilebilir di(2-hekzil)ftalat 5. Yüzey Aktif Madde Bu çözeltiden 10 mi bir deney tüpüne alınır. birkaç damla baryum klorür ve 5 ml'lik tüpe ise birkaç damla amonyum okzalat eklenir.4. 6. aĢağıda belirtilen testler yapılır.2.5 mi gümüĢ nitrat.1. Amonyum oksalat ve baryum klorür çözeltisi . Sülfat ve Kalsiyum Ġyonları Aranması Temiz ve kuru üç ayrı deney tüpünün iki tanesine ekstraksiyon çözeltisinden 10 mi üçüncüsüne de 5 mi konur. Kimyasal kontroller El değmeden alman 10 g hidrofil pamuk temiz bir erlen içine alınır. Deney numunesi rastgele bir iki nokta dıĢında floresan özelliği göstermemelidir. metil oranj a karĢı soğan kabuğu renk oluĢmamalıdır.3. Asitlik ve Alkalilik Ekstraksiyon çözeltisinden iki ayrı deney tüpüne 25'er mi çözelti konulur. Tüpler iyice çalkalanır. 2 saat sonunda elde edilen bu sıvı aktarılarak ekstraksiyon çözeltisi elde edilir. 30 sn içinde 30 kez kuvvetlice çalkalanır. Tüpün birine üç damla fenolftalein çözeltisi. 61 Hidrofil pamuk % 100 pamuk liflerinden yapılmıĢ olmalıdır. Fiziksel kontroller 1. Antikuagülan çözeltisi içeren insan kanı için plastiklenmiĢ poli(vinil klorür) steril kaplar Bu tip kaplarda insan kan ve kan bileĢenleri için plastiklenmiĢ poli(vinil klorür) boĢ steril kaplarda Avrupa Farmakopesi 5'in istediği testler ile.7. 3. Lif uzunluğu Hidrofil pamukta 10 mm ve daha uzun liflerin miktarı ağırlıkça en az % 70 ve 6 mm den daha kısa liflerin miktarı ağırlıkça en çok % 10 olmalıdır.1. Tekrar aynı Ģekilde çalkalanır. Fenolftaline karĢı pembe renk. 6. Klorür. diğerine bir damla metil oranj çözeltisi eklenir. 1 dakika beklenir.1. Birkaç dakika sonunda hiçbir tüpte bulanıklık oluĢmamalıdır. Optik beyazlatıcılar Paket veya paketlerden alınan 5 mm kalınlığındaki vatkalar dalga boyu 366±5 nm olan filtre edilmiĢ mor ötesi (UV) ıĢık altında fluoresan özelliği gösterip göstermemesi açısından incelenir. Üzerine 100 mi arıtılmıĢ su konur ve iki saat bekletilir. Çalkalanma bitiminden 10 dakika sonra çözelti üzerinde ve tüpün kenarlarında 2 mm'den fazla kalıcı köpük görülmemelidir. Bu tüplere daha sonra sırasıyla 0.

64 4. 65 8. Viskozluğun düĢen bilye yöntemi ile tayini .2. Su tutma yeteneği Numune birimini oluĢturan paketin veya paketlerin değiĢik yerlerinden kesilmeden pensle çekilerek alınan yaklaĢık 1 g'lık 5 deney numunesi bir araya getirilerek tel sepete yerleĢtirilir ve sepetle beraber 0. Kül miktar tayini (TS 4786) 7. (g) p: Deneyde kullanılan pamuğun kütlesi 5. Hidrofil pamuk her bir gram kütlesi baĢına en az 23 g su tutabilmelidir.1. BuharlaĢma ile kaybolan su eklenir. Suda çözünen madde miktarı tayini 5 g pamuk 500 mi arıtılmıĢ su içinde 30 dakika ara sıra karıĢtırılarak kaynatılır. Hunide kalan pamuk cam çubukla dikkatlice sıkılır ve alınır.5'den fazla olmamalıdır. Suda çözünen madde miktarı (%): a-b / p a: Etüvde kurutulan beherin kütlesi (g) b: Beherin darası. Su tutma yeteneği 1 g kütle baĢına hesaplanır.0lg yaklaĢımla tartılır.katıldığında hemen bulanıklık oluĢmamalı. gümüĢ nitrat çözeltisi katıldığında ise bulanıklık görülmemelidir.3.01 g yaklaĢımla tartılır. Tel sepet 10 mm yükseklikten beher içindeki 20 C° deki arıtılmıĢ suya bırakılır. Pamuk suya deydiği anda kronometre çalıĢtırılır ve pamuğun tamamen batma süresi belirlenir. Deney sonunda sepet sudan çıkarılır ve 30 sn süreyle suyun süzülmesi sağlanır. Bütün çözelti sıcakken süzülür. Batma süresi tayini (Hidrofillik) Numune birimini oluĢturan paketin veya paketlerin değiĢik yerlerinden kesilmeden pensle çekilerek alman yaklaĢık 1 g' lık 5 deney numunesi bir araya getirilerek tel sepete yerleĢtirilir ve sepetle beraber 0. Bir huniden darası bilinen behere aktarılır.1. Darası alınmıĢ bir beher içinde 0. Hidrofil pamuğun tamamıyla batma süresi 10 saniyeden fazla olamamahdır. Boyar maddelerin tayini (TS 4786) 6. 6. Suda çözünen madde miktarı % 0.01 g yaklaĢımla tartılır.4.2. Kalan kısmı 100-105 °C de kurutulur ve hassas olarak tartılır. Tel sepet 10 mm yükseklikten beher içindeki 20 C° deki arıtılmıĢ suya bırakılır. Yağ ve yağlı madde miktarı tayini (TS 4786) 6. Süzüntünün 400 mi'si uçurulur.

Süzüntünün 400 mi'si uçurulur. Martin. Physical Pharmacy. Bütün çözelti sıcakken süzülür. Bir huniden darası bilinen behere aktarılır.0lg yaklaĢımla tartılır. Suda çözünen madde miktarı % 0.3. Ti = t(Sb-Sf)B r\ : t: Sb: Sf: B: Sıvının viskozluğu (cP) Bilyenin geçiĢ süresi (s) Bilyenin yoğunluğu (g. Batma süresi tayini (Hidrofillik) Numune birimini oluĢturan paketin veya paketlerin değiĢik yerlerinden kesilmeden pensle çekilerek alman yaklaĢık 1 g' lık 5 deney numunesi bir araya getirilerek tel sepete yerleĢtirilir ve sepetle beraber 0.cm"3) Sıvının yoğunluğu (g.Aletin cam borusu viskozluğu ölçülecek sıvı ile doldurulur. Kalan kısmı 100-105 °C de kurutulur ve hassas olarak tartılır. Boyar maddelerin tayini (TS 4786) 6. Bilyenin borudaki iki iĢaret çizgisi arasındaki mesafeyi geçiĢ süresi (t) saptanır ve aĢağıdaki denklem yardımı ile viskozluk (n) hesaplanır.2. Suda çözünen madde miktarı tayini 5 g pamuk 500 mi arıtılmıĢ su içinde 30 dakika ara sıra karıĢtırılarak kaynatılır.5'den fazla olmamalıdır. Aletin bilyelerinden biri seçilerek boru içine üstten bırakılır. Suda çözünen madde miktarı (%): a-b / p a: Etüvde kurutulan beherin kütlesi (g) b: Beherin darası. 463. BuharlaĢma ile kaybolan su eklenir. Hunide kalan pamuk cam çubukla dikkatlice sıkılır ve alınır. Tel sepet 10 mm yükseklikten beher içindeki 20 . Kül miktar tayini (TS 4786) 7. (g) p: Deneyde kullanılan pamuğun kütlesi 5.1.cm"3) Seçilen bilyeye ait ve aletin kitapçığında verilen bir sabit Örnek tüpü içindeki bilye ġekil 8. Hoeppler düĢen bilye viskozimetresi [A. 80 4. 1993]. Philadelphia. 4th Edition. Lippincott Williams & Wilkins. Yağ ve yağlı madde miktarı tayini (TS 4786) 6.

Pamuk suya deydiği anda kronometre çalıĢtırılır ve pamuğun tamamen batma süresi belirlenir. 6. pamuk viskon veya ikisinin karıĢımı ipliklerden düz olarak dokunmuĢ bezler veya plastik bir film tabakasının iç yüzeyine homojen olarak yayılmıĢ kauçuk veya akrilat esaslı. pansuman malzemesini tespit etmekte. Ağırlık kaybı % olarak hesaplanır. Hidrofil pamuğun tamamıyla batma süresi 10 saniyeden fazla olamamalıdır.5. Etüvde 105-110°C de sabit tartıma gelene kadar beklenir. yaraları kapatmakta ve küçük bölgeleri harekesiz tutmakta kullanılan tıbbi malzemelerdir.01 g yaklaĢımla tartılır. 65 6.01 g yaklaĢımla tartılır. Su tutma yeteneği Numune birimini oluĢturan paketin veya paketlerin değiĢik yerlerinden kesilmeden pensle çekilerek alman yaklaĢık 1 g'hk 5 deney numunesi bir araya getirilerek tel sepete yerleĢtirilir ve sepetle beraber 0.6. Uzunluk Flasteri tamamen açarak ambalajda belirtilen uzunluğun %98'den az olup olmadığını hesaplayın. Paket içindeki hidrofil pamuğun nemi % 7 den fazla olmamalıdır.1. 6. Nem miktar tayini El değmeden alman 3 g hidrofil pamuk darası alınmıĢ bir kap içinde hassas bir Ģekilde tartılır. Altıdan fazla topak ihtiva etmemelidir. GörünüĢ Elinizdeki flasteri gözle kontrol edin düzgün görünüĢlü olup olmadığını yapıĢkan kısmın alt tabakanın üst yüzeyine yapıĢıp yapıĢmadığını saptayın. Hidrofil pamuk her bir gram kütlesi baĢına en az 23 g su tutabilmelidir. Tel sepet 10 mm yükseklikten beher içindeki 20 C° deki arıtılmıĢ suya bırakılır. Bir paketin en az 10 değiĢik yerinden numune alınarak topaklar sayılır ve ortalama bir değer bulunur. Deney sonunda sepet sudan çıkarılır ve 30 sn süreyle suyun süzülmesi sağlanır.1.4. 6.1. Darası alınmıĢ bir beher içinde 0. Su tutma yeteneği 1 g kütle baĢına hesaplanır. 3.C° deki arıtılmıĢ suya bırakılır. Fiziksel kontroller 1. Topak tayini 1 g hidrofil pamuk iki cam levha arasına tülbent Ģeklinde yayılır ve topaklar sayılır. GeniĢlik . basınca hassas yapıĢtırıcı içeren.2.1. Flasterler (TS 3957) Flasterler. 6. 2.2.

23 °C deki suda 24 saat tutulur.2. Her cm'sine 2 kg ağırlığındaki levha üzerine yapıĢtırılan lastik. 6. bez flasterin 1 cm'deki atkı sayısı 22'den.6 mm den. Flasterin uzun ekseni yönünden cama paralel olarak gerekli çekme iĢlemi yapılır.Makaraya sarılı flasterin enleri flasterin 5 ayrı yerinden ölçülür ve ortalaması alınır. etiketinde belirtilen geniĢlikten ± 1.2. 66 5.2. 6.16 kgf/cm den az olmamalıdır. Uzama kontrolü Plastik plasterlerin % 20 uzaması için gerekli kuvvet 1.2. 4. Suya dayanım (TS 3957) Bir flasterin yapıĢkanlığını ölçmek için 2.5. Eni 5 cm den dar olan flasterlerin geniĢliğinde. ġerit temiz ve özel çelikten yapılmıĢ bir levha üzerine yapıĢtırılır.5 cm eninde 50 cm boyunda bir Ģerit el değmeden kesilir.2 kgf/cm'den.3. Standart atmosferde 10 dakika bekletildikten sonra yapıĢma gücü daha önceki deneyde olduğu gibi test edilir. eni 5 cm den geniĢ olanlarda etikette belirtilen geniĢlikten ± 2. ġerit temiz ve özel çelikten yapılmıĢ bir levha üzerine yapıĢtırılır. Atkı ve çözgü sayısı Bezin 1 cm'sindeki atkı ve çözgü ipliklerinin sayısı saptanır. çözgü sayısı 27'den az olmamalıdır.5 cm eninde 50 cm boyunda bir Ģerit el değmeden kesilir.4 kgf/cm'den çok olmamalı ve deney sonunda kendi haline bırakıldığında ilk uzunluğunun % 5'inden fazla değiĢiklik göstermemelidir.Yırtılabilme Flaster bir ucundan ölçülen herhangi bir ende en az bir metre yırtıldığında baĢlangıç geniĢliğini ± 1 sapma ile muhafaza edip etmediğini tespit edin. 6.5 mm den büyük fark olmamalıdır. 6.4. Su buharı geçirgenliği Deney TS 3957' e göre yapılır ve 24 saatteki su buharı geçirgenliği delikli bez flasterlerde 500 g/m2 den yarı geçirgen plastik flasterlerde 1000 g/m2 den geçirgen plastik flasterlerin yapıĢma gücü 2000 g/m2 den az olmamalıdır. Sudan çıkarıldıktan sonra kendi halinde bırakılarak kurutulur.18 kgf/cm'den az olmamalıdır. Yarı geçirgen ve geçirmez plastik flasterlerin yapıĢma gücü 0. plastik yada metal merdane 30 cm/dakika hızla flaster üzerinden her iki yönde üç kez geçirilir.2. 67 . akrilat yapıĢtırıcı flasterlerin dayanımı 0. Kauçuk yapıĢtırıcılı flasterlerin yapıĢmaya dayanımı 0. YapıĢkanlık kontrolü (TS 3957) Bir flasterin yapıĢkanlığını ölçmek için 2.

Parça boyu tayini %0. 6. %0. muntazam dokumalı olup olmadığı. Birim Alan kütlesi a)Topun bir parça üzerinden metrekare ağırlığının tayini: Bunun için topun orta yerinden enlemesine kesilmiĢ en az 0. Atkı-çözgü sayısı Gaz bezi kontrast bir zemin üzerine serbestçe yayılır. Bir boĢluk ve bir iplik. 6. YapıĢtırıcının çinko oksit içeriği Deney TS 3957' e göre yapılır ve kauçuk esaslı yapıĢtırıcı esasların çinko oksit içeriği en az % 10 olmalıdır.b.5 duyarlılık ile yapılmalıdır. Lup'un iki sol kenarı sayılacak ipliklere paralel ve en sondaki ipliğin sağ kenarına uyacak Ģekilde yerleĢtirilir.1.3. birim alandaki iplik sayısını verir.5 m boyunda olan örneğin eni ve boyu ölçülür. Bu sonuçlar saptandığında Tablo 6. Bu iki değerin toplamı. : b)10xl0 cm'lik örnek ile metrekare ağırlığın tayini: Bez düz olarak ve üzerine herhangi bir gerilme uygulanmadan yayılır.2 duyarlılıkta tartılır. 2. Tablo 6. Her örnek için en az üç deney yapılır. Sterilite testi Deney TS 3957' e göre yapılır ve deney sonunda mikroorganizma ürememelidir. Fiziksel kontroller 1.1. Birim uzunlukta bulunan atkı ve çözgü sıklığı değerlerinin aritmetik ortalaması kumaĢın ortalama atkı ve çözgü sıklığını verir. Hidrofil Gaz Bezi (TS 6077) 6.6. Bu taktirde cm baĢına beĢ çiften az olmamalıdır. Hidrofil gaz bezleri deney sonuç değerlendirilmesi Çözgü teli sayısı (cm Atkı teli sayısı (cm baĢına en az) baĢına en az) 10 12 12 14 68 3. bir iplik olarak kabul edilerek sayılır.2. beyaz görünüĢlü. Aynı ağızlıktan çift atkı atılan dokuma Ģekillerinde atkı teli sayısı çift sayılmalıdır.7.3. Atkı ve çözgü iplikleri sayısı bir "lup" yardımıyla saptanır.2. ek yeri delik yırtık v.5 ipliğe kadar duyarlı olması gerekir.6. Metal Ģablon köĢegenleri atkı ve çözgü ipliklerine paralel 10 10 12 10 Birim alan kütlesi (en az g/m2) 24 30 32 32 Kopma dayanımı (çözgü yönünde) (en az kgf) 5 6 6 7 .1'de verilen değerlere uygun olmalıdır. kusurlar bulunup bulunmadığı yönünden kontrol edilir. Gözle muayene Gaz bezinin temiz. Sayımın 0.

GümüĢ nitrat. Tüpün birine 3 damla fenolftalein diğerine 3 damla metil oranj damlatılır. Bir jilet yardımı ile deney örneği kesilir.5'den az ve 8. 6.3. Her iki tüpe de pembe renk meydana gelip gelmediği saptanır. Kimyasal kontroller (TS 4260) Ekstraksiyon Çözeltisinin Hazırlanması: 10 g gaz bezi 150 mi arıtılmıĢ su ile 15 dakika kaynatılır. Sıvının tüp çeperi ile temas ettiği yüzeyde ince zincir halindeki köpük tabakasının yüksekliği 3 mm'den çok olmamalıdır. Çözeltilerde ölçülen pH 4. Mor renk niĢastayı belirtir. Tüp 10 dakika dinlendirilir. Bu değer oranlanarak metrekare baĢına düĢen ağırlık hesaplanır. Tüpler iyice çalkalanır. Gaz bezlerinden alanı hesaplanabilir. Asitlik alkalilik Ekstraksiyon çözeltisinden temiz ve kuru iki tüpe 5'er mi çözelti koyulur. Bir parça kesilir. Deneyler bu süzüntüde yapılır. Parlak yada sarımsı görülen lifler optik beyazlatıcı yada sentetik lif belirtisidir. Bariz parlak olarak yada sarımsı görülen lif taĢıyıp taĢımadığı saptanır. Bulanıklık oluĢup oluĢmadığı gözlenir. baryum klorür ilavesinde bulanıklık görülmemelidir. 1 . Klorür. Terazide tartılarak kütlesi bulunur.2. Temiz bir huni yardımı ile süzüntü 250 ml'lik bir balon jojeye aktarılır.2 duyarlılıkla tartılır.gelecek Ģekilde bezin üstüne sıkıca bastırılır. Sülfat ve Kalsiyum iyonları Ekstraksiyon çözeltisinden 20 mi temiz ve kuru üç ayrı tüpe konur.6'dan çok olmamalıdır. Sırasıyla tüplere ayrı ayrı %5 a/h gümiĢ nitrat. 69 2. Örnekler % 0. Mor renk meydana gelip gelmediği saptanır. 5. Optik beyazlatıcılar El değmeden kesilen bir miktar gaz bezi 366 nm dalga boyundaki UV lambası altında incelenir. 4. Hunideki bez üzerinden geçirilerek 100 mi daha kaynamıĢ su ilavesiyle 250 ml'ye tamamlanır. Apre aranması El değmeden bir miktar gaz bezi üzerinde en az beĢ ayrı noktaya 1-2 damla iyot tentürü damlatılır. amonyum oksalat ilavesinde ise hemen bir bulanıklık görülmemelidir.Yüzey aktif madde miktar tayini Ekstraksiyon çözeltisinden 10 mi temiz ve kuru bir cam tüpe aktarılır. 3. 30 saniye içinde 30 kez Ģiddetle çalkalanır. baryum klorür %10 a/h ve amonyum okzalat çözeltisinden (% 3 a/h) 2-3 damla konur ve hemen karıĢtırılır. 4. Sentetik lif .

Kurutma ile ağırlık kaybı YaklaĢık 5 g gaz bezi 0.7 g sargı bezi 0. Katgütler piyasaya sunuĢ Ģekline göre de yanlız iplik halinde olanlar ve cerrahi iğneye takılmıĢ halde olanlar (atravmatik) olmak üzere iki türe ayrılır. Sürenin sonunda asit reaksiyon vermeyene kadar su ile yıkanır. Numune.5. DeğiĢmez ağırlığa gelene kadar kurutulur ve tartılır. 70 6.3.4.5 saat 40 °C'de su banyosunda sık sık çalkalanarak tutulur. Kopma dayanımı (TS 4260) 6. 1 cm yükseklikten bırakılır. kusurlar görülmemelidir.1'den çok olmamalıdır. Katgütler emilme sürelerine göre normal sürede emilenler (basit) ve yavaĢ emilenler (krome) olmak üzere iki tipe ayrılır.4. düzgün yüzeyli ve silindirik görünüĢlü olmalı.3. sağlıklı memeli hayvanların ince barsaklarınm submukoza kısmından alınmıĢ kollojen yapılı cerrahi amaçlı kullanıldığı dokuda emilebilir ipliktir. 100-105 °C'de değiĢmez ağırlığa kadar kurutulur.3.1. Ġplikler ıslanıp su yüzeyini tamamen terk edinceye kadar geçen süre bir kronometre ile saptanır. Eterde çözünebilen maddeler (TS 6077) 8. 6. Bu parça içinde 1 litre arıtılmıĢ su bulunan bir behere.4. Boya maddeleri (TS 6077) 7. Sülfat külü tayini (TS 6077) 6. Kuru artık Ekstraksiyon çözeltisinin 100 mi'si su banyosu üzerinde kuruluğa kadar uçurulur.1 mg duyarlılıkta tartılır ve 50 mi ZnCl2 çözeltisinde (27 g ZnC12. Kuru artık 0. Boyut muayenesi . 6. 6. 15 mi su) 2.3. kesik v. 2. 5. yırtık.5-0. Gözle kontrol Steril ambalajlarında delik. üzerinde girinti ve çıkıntı ile ince lifler görülmemelidir. Bu sürenin 10 sn'nin altında olup olmadığı belirlenir.001 g hassasiyetle tartılır. Katgütler tek parça. Ağırlık kaybı % 0. Cerrahi iğneye takılı olanlarda katgüt cerrahi iğnenin iplik takılan kısmına özel Ģekilde tutturulmuĢ olmalıdır.YaklaĢık 0. Emilebilir Steril Katgüt (TS 3497) Katgüt. sıcaklığı 103 ± 2°C arasında bulunan bir etüvde sabit ağırlığa kadar kurutulur. %8'den fazla ağırlık kaybı olmamalıdır.02 g'den çok olmamalıdır. yaklaĢık 1 g tartılır.b. Fiziksel kontroller 1. 75 mi formik asit. Hidrofiliklik El değmeden kesilen yaklaĢık 10 cm2 lik bir parça pens yardımı ile 4 defa ikiye katlanır.

5 10 12.030 0.275 0.499 0.099 0.70 1.5 3 3.010 0.40 0.799 0.10 0.375 0.149 0.0 45. Çaplar (mm) Anma numarası A en az en çok 0.20 0. kuru olarak saklananları ise %96 (h/h) etanol veya 2-propanolol R (%90 h/h) içersinde 24 saat bekletildikten sonra çap ve uzunluk ölçümleri yapılır.5 38.250 0. Katgütlerin anma numaralarına karĢılık gelen çap değerleri Tablo 6.750 0.225 0.0 70.800 0.2'de D sütununda verilen değerden küçük olmamalıdır.2'de C sütununda verilen değere eĢit veya büyük olmalı her bir iplik için ölçülen bireysel sonuç ise Tablo 6.225 0.3 0.5 0.699 0. -Çap: Deneyde kullanılacak numunelerin en az beĢ adedinin çapları TS 5460' a göre ölçülür.500 0.8 7.2. Katkütlerin çaplan ve kopma yükleri.7 1 1.025 0.750 0.249 0.8 7.375 0.150 0.5 10 12.5 20.040 0.035 0. 71 Tablo 6.0 27.069 0.070 0.5 2 2.4 0.049 0.325 0.Katgüt numunelerinin koruyucu sıvı içerisinde saklananları ambalajları açıldıktan hemen sonra.2'de A sütununda verilen değerler arasında olmalıdır.950 Kopma Yükü C N 0.125 0.5 4 5 6 7 8 3.060 0.015 0.400 0.175 0.275 0. kuru olarak saklananları %96 (h/h) etanol veya 2-propanol R (%90 h/h) içersinde 24 saat bekletildikten sonra deneye alınmalıdır.125 0.05 0.450 0.700 0.550 0.0 45. Kopma yükü Koruyucu sıvı içersinde saklanan katgütler ambalajlan açıldıktan hemen sonra.020 0.0 D N 0.039 0.850 0.8 3.450 0.025 0.175 0.100 0.199 0.325 0.060 0.899 B en az en çok 0.599 0.005 0.045 0.0 .300 0.399 0.019 0.200 0.650 0.349 0.029 0.600 0.0 60.20 0.1 0. 0.350 0.035 0.30 0.5 38.299 0.5 20 27.550 0.40 0. -Uzunluk: Her bir katgütün uzunluğu 350 cm'den fazla olmamak üzere bildirilen değerin %90'mmdan az olmamalıdır.30 0. Belirtilen anma numarası için deneyde ölçülen sonuçlann ortalaması Tablo 6.2 0.8 3.650 0.085 0.085 0.70 1.045 0.050 0. En az 2/3'ü bu değer aralıklar içinde kalmalı hiç bir ölçüm B sütununda verilen sınır değerlerinden az veya çok olmamalıdır.

Bu. 4. Sterilite deneyi (TS 8232) 73 7. yüzey serbest enerjisi ise 72. Süre sonunda soğutulur ve çözelti süzülür. Yüzey ve arayüzey geriliminin tayininde çeĢitli yöntemler uygulanır. Kimyasal kontroller 1. Sıcaklık arttıkça düĢme gösterir. 37 °C'de su banyosunda 24 saat tutulur. Yüzeyler arasındaki gerilim ise arayüzey gerilimi adını alır.8 erg/cm2'dir. Yüzey gerilimi ve arayüzey gerilimi "y" ile gösterilir ve birimi cgs sistemine göre (dyn. 1. yüzeyin 1 cm2 artırılması için yapılması gereken iĢ olarak tanımlanabilir.4. Yüzey ve arayüzey gerilimi sayısal olarak yüzey serbest enerjisine eĢittir. Bu çözeltinin 5 mi'si deney tüpüne konulur ve üzerine difenilkarbazid'inin %96 (h/h) etanoldeki çözeltisinden 2 mi ve seyreltik sülfürik asit R den 2 mi ilave edilir. 6.8 dyn/cm.m"1). YÜZEY GERĠLĠMĠ VE TAYĠNĠ Yüzey gerilimi. Kullanılan baĢlıca yöntemler.25 g katgüt içinde 25 mi antılmıĢ su bulunan erlene konulur ve ağzı kapatılır. Deney çözeltisinin rengi karĢılaĢtırma çözeltisinin renginden koyu olmamalıdır.3. 72 KarĢılaĢtırma çözeltisi: Deney tüpüne 5 mi potasyum dikromat R çözeltisi (2. Bu yöntemlerin bazıları sadece yüzey geriliminin.6.4. Örneğin 20°C'deki suyun yüzey gerilimi 72. KarĢılaĢtırma çözeltisi 1 ppm krom bulundurmalıdır. Çözünebilen krom bileĢikleri 0. 2 mi seyreltik sülfürük asit R ve 2 mi difenilkarbazid'inin %96 (v/v) etanol deki çözeltisi konulur.83 /Jg/ml). bazıları ise hem yüzey hem de arayüzey geriliminin saptanmasında kullanılır. Yüzey gerilimi sıcaklıkla değiĢir.4. • • • Kapillerde (kılcal boruda) yükselme yöntemi Wilhelmy plate (plaka) yöntemi DuNouy halka yöntemi Damla yöntemi Basit damlalık yöntemi Donnan pipeti yöntemi Pendant damla yöntemi . bir sıvının yüzeyini 1 cm2 artırmak için birim uzunluğa uygulanması gereken kuvvettir. 2. Ġğneden ayrılma kuvveti (TS 5461) 6.cm1). Yüzey serbest enerjisi. SI sistemine göre ise miliNewton/metredir (mN. 3. yüzey geriliminden daha düĢük bir değere sahiptir.2.4.

Kullanılan yüzey etkin madde nedir? ÇalıĢma 7. 6. 4. Yüzey etkin madde nedir? y. sonra 1 dakika çalkalanır.• 5. üzerine 1 mi zeytinyağı katılır. damla ağırlığı veya damla hacmi yardımı ile ve Hagen-Poiseuille denklemine dayalı bir eĢitlik ile sıvının yüzey . Önce yüzey etkin maddeyi içeren karıĢımdan elinize sürüp yıkayınız. Her bir karıĢımı koyduğunuz tüpleri laboratuvardan çıkarken kontrol edin ve iki karıĢım arasında gördüğünüz farkları yazınız. izlenir. Sorular: 1. Tüp kıpırdatılmadan incelenir. 74 b) Yukarıdaki formüle göre hazırlanan çözeltiden 10 mi baĢka bir tüpe konur. Sonra 1 dakika çalkalanır ve izlenir. Sonra diğer karıĢımı elinize sürerek yıkayınız. Tüp kıpırdatılmadan incelenir.2 Basit Damlalık ile Bir Sıvının Yüzey Geriliminin Tayini Bu yöntemin esası. 6. Her bir karıĢımdan 2'Ģer mi alınız. Hangi karıĢım elinizden daha kolay yıkanıyor? Nedenini açıklayınız.1 Yüzey Etkenlik Yüzey etkin madde ArıtılmıĢ su Hazırlama a) Bir tüpe 10 mi su konur ve üzerine 1 mi zeytinyağı katılır. Sessile damla yöntem Oscillating j et yöntemi Maksimum kabarcık yöntemi ÇalıĢma 7. Her iki sıvı üzerine konan zeytinyağının durumu arasında fark var mı? Yüzey etkin maddelerin zeytinyağı ile su-zeytinyağı karıĢımlarının arayüzeyleri arasında fark görüyor musunuz? 2. 5. Her iki karıĢımın çalkalandıktan sonraki görünüĢleri arasında fark oluyor mu? Oluyorsa nedenini açıklayınız. yüzey gerilimi bilinen bir sıvının damla sayısı. lg 100 mi 3. Yüzey gerilimini açıklayınız.m.

g = 27try .cm"1) y2 : Zeytinyağının yüzey gerilimi (dyn. y = m.Bir damlalık veya pipet alınır.cm"3) p2: Zeytinyağının yoğunluğu (g.cm'1) y2 : Zeytinyağının yüzey gerilimi (dyn. VĠSKOZLUK VE TAYĠN YÖNTEMLERĠ Sıvının yüzey gerilimi (dyn. Damla koptuğu anda damlanın ağırlığı sıvının yüzey gerilimine eĢittir. Darası alınmıĢ bir kaba bu damlalık ile 50 damla su damlatılır ve tekrar tartımı alınarak 50 damla suyun kütlesi ile bir damla suyun kütlesi (mı) bulunur.geriliminin saptanmasıdır.g/ 27tr m : Sıvı damlasının kütlesi (g) g : Yerçekimi ivmesi (980. Yi : Suyun yüzey gerilimi (dyn.cm"1) . damlalık yarıçapı ve sıvının yüzey gerilimi ile orantılıdır. Bir damlalıktan damlamak üzere olan bir damlayı damlalık ucunda tutan kuvvet.cm"1) mı: Suyun kütlesi (g) m2: Zeytinyağının kütlesi (g) B. Yi : Suyun yüzey gerilimi (dyn. Bu kap kurutulur ve içine aynı damlalık ile bu kez zeytinyağından 50 damla damlatılır ve tekrar tartımı alınarak 50 damla yağın kütlesi ile bir damla yağın kütlesi (m2) bulunur.Su ve zeytinyağından 5'er gram tartarak herbirinin kaç damla geldiğini saptayınız ve aĢağıdaki eĢitlik ile zeytinyağının yüzey gerilimini hesaplayınız. AĢağıdaki eĢitlikten yağın yüzey gerilimi hesaplanır.7 cm. m.cm"3) 76 8.s"2) r : Damlalık yarıçapı (cm) y: 75 Suyun yüzey gerilimi (72.8 dyn/cm) yardımıyla zeytinyağının yüzey geriliminin tayini A.cm"1) r|ı : Suyun damla sayısı (5 gramının) •n2: Zeytinyağının damla sayısı (5 gramının) pı: Suyun yoğunluğu (g.

sıvı parafin gibi yalın sıvıların viskozlukları sayısal bir değer ile ifade edilebilirken süspansiyon. gliserin.m"3) 77 8. kinematik viskozluk da mmV olarak ifade edilir. Sıvıların akıĢ özellikleri kantitatif olarak ilk kez Newton tarafından incelenmiĢ ve aĢağıdaki denklem ile ifade edilmiĢtir.8. eĢitliği ile gösterilir. Direnç ne kadar büyük ise viskozluk o denli yüksektir. krem. T] = t(Sb-Sf)B .2. Dinamik viskozluk milipaskal. merhem gibi non-Newtonian sistemlerin viskoziteleri akıĢ eğrileri (reogram) ile ifade edilebilmektedir. Viskozluğun düĢen bilye yöntemi ile tayini Aletin cam borusu viskozluğu ölçülecek sıvı ile doldurulur. Newton akıĢ yasasına uyan sıvılar Newtonian. dv / dx : Birbiri üzerinden kaymakta olan iki sıvı tabakası arasındaki kayma hızı (hız gradyanı) F / A : Kayma hızı oluĢturmak için birim alana düĢen kuvvet veya kayma gerilimi n : Dinamik viskozluk katsayısı veya dinamik viskozluk Avrupa Farmakopesi 4'e göre dv/dx. Kinematik viskozluk ise dinamik viskozluğun yoğunluğa bölünmesi ile elde edilen değer olup .2.s) p : Sıvının belirli bir sıcaklıktaki yoğunluğu (kg. emülsiyon. Viskozluk (Viskozite) Viskozluk. saniye (mPa. Bilyenin borudaki iki iĢaret çizgisi arasındaki mesafeyi geçiĢ süresi (t) saptanır ve aĢağıdaki denklem yardımı ile viskozluk (r|) hesaplanır. kinematik viskozluk ise v ile gösterilir. F / A= n (dv/ dx) Bu denklemde. Su. n= t/D Ģeklini almaktadır. v : Kinematik viskozluk (m2.s"1) T| : Dinamik viskozluk (Pa. uymayanlar ise non-Newtonian sıvılar olarak adlandırılmıĢtır. Avrupa Farmakopesi 4'e göre viskozluk n ile. Aletin bilyelerinden biri seçilerek boru içine üstten bırakılır. bir sıvının akmaya karĢı gösterdiği dirençtir.1. D ile F/A ise t ile gösterilmekte ve denklem.s).

1993].%3 a/h'lik karboksimetilselüloz (CMC) çözeltisinin . Physical Pharmacy. 4th Edition. Örneğin. Physical Pharmacy. Philadelphia.3. cihazın silindir.3. Viskozluğun rotasyonel viskozimetre ile tayini Bu viskozimetreler ile elde edilen kayma hızı ve kayma gerilimi verileri grafiğe geçirilerek reogram oluĢturulur. bir rotasyonel viskozimetre tipi olan Bob and Cup viskozimetresinde (ġekil 8. Ġçine. 80 8. .2. Dönme momenti sıvının kayma gerilimi ile orantılıdır. koni veya döner disk (spindle) Ģeklinde olabilen kısmı daldırılır.3) sıvı içerisine daldırılan silindir Ģeklindeki kısım döndürüldüğünde etrafındaki sıvıyı sürüklemesi sonucu oluĢan dönme momenti bir yay ya da sensör ile ölçülür. 463. 81 ÇalıĢma 8.cm"3) Sıvının yoğunluğu (g. 1993]. Lippincott Williams & JVilkins.cm"3) Seçilen bilyeye ait ve aletin kitapçığında verilen bir sabit Örnek tüpü içindeki bilye ġekil 8. Rotasyonel cup ve bob viskozimetresinin Ģematik gösterimi (Searle tip) [A. 463.t Sb Sf: B: Sıvının viskozluğu (cP) Bilyenin geçiĢ süresi (s) Bilyenin yoğunluğu (g. Hoeppler düĢen bilye viskozimetresi [A. 1. Martin.1. Lippincott fVilliams & Wilkins. Philadelphia. Martin. 4th Edition. Motora bağlı Ģaft Örnekteki kayma gerilimi ile orantılı dönme momenti takımı Sabit cup Kayma gerilimi altındaki örnek HapsedilmiĢ hava kabarcığı ġekil 8.2. Viskozluğu ölçülecek sıvı aletin kabına konur.

liyofilik ve amfıfılik (assosiyasyon.001-1000 nm arasındadır. Optik. sıvı bir faz içinde dağıtılması ile hazırlanan preparatlardır. 3.2. ÇalıĢma 9.5 g y. Ağzı kapatılarak homojen dağılana kadar bekletilir. sıvı veya gaz halindeki bir fazın. En az iki fazdan oluĢurlar. DüĢen bilye yöntemi ile güvenilir viskozluk değeri elde edilebilmesi için tayinde nelere dikkat edilmelidir? 82 9. Viskozluğun sıcaklık ile iliĢkisini yazınız. oda sıcaklığındaki viskozluklannı her üç aletle de çalıĢarak tayin ediniz.m. kaynatılan ve soğutulan arıtılmıĢ suyun bir kısmı ile bir erlene aktarılır. Protargol Su Hazırlama: Protargol saat camında tartılır. liyofobik. KOLLOIDAL DISPERSIYONLAR Katı. kinetik ve elektriksel özellikler gösteren kolloidal sistemler. diğeri ise dispersiyon ortamı veya taĢıyıcı (vehikül) olarak adlandırılan sürekli faz veya dıĢ fazdır. Rotasyon viskozimetresine göre artan hızlarda herbir sıvının reogrammı çiziniz. Polimer ve protein gibi makromoleküllü maddelerin moleküler düzeyde dağılım gösterdikleri çözeltiler kolloidal dispersiyon Ģeklindedir. Kollargol %1 (a/a) 0.Sıvı vazelinin. Sonuçlannı karĢılaĢtırıp nedenlerini yazınız.0 mi .2. Bentonitin %5 a/h'lik çözeltisi ne tip bir akıĢ göstermektedir? 6. ÇalıĢma 9. Sorular: 1. Kolloidal partiküllerin büyüklüğü genellikle 0. 5. miseler) kolloidal dispersiyonlar Ģeklinde sınıflandırılırlar. dağılan faz veya iç faz. Sıvının akıĢ tipine göre viskozimetre seçimi nasıl olur? 3. Mezüre aktarılıp soğutulan arıtılmıĢ suyun geri kalan kısmı ile istenen hacme tamamlanır. 2. Fazlardan biri dispers faz. 100. Sıvı vazelinin dinamik viskozluk ve kinematik viskozluk değerlerini deney sıcaklığınızda ne kadar buldunuz? 4.1.%5 a/h'lik bentonit çözeltisinin.

Homojen görünümlü heterojen özellikte dispers sistemler olan süspansiyonlarda dispersiyon ortamında dağılmıĢ dispers faz partikülleri zamanla çökerler. köpük kırıcı ajan. koruyucu kolloid. Sorular 1. Protargol ve kollargolün bileĢimleri nedir? 2. renk. geri kalan suyun bir miktarında çözündürülerek havana eklenir.Ticari preparatları var mıdır? AraĢtırınız.1 um'den büyüktür. karıĢtırılır ve elde edilen karıĢım mezüre alınır. • • • Oral uygulanan karıĢımlar Haricen uygulanan losyonlar Enjeksiyonluk (parenteral) süspansiyonlar olarak sınıflandırılabilirler. Süspansiyon ilaç Ģekli küçük çapta hazırlanırken. Kimyasal yönden stabil. Protargol preparatı gibi hazırlanır. Ancak istenen ağırlığa tamamlanır. deflokülasyon ve süspansiyon ajanları. Havanda kalan artık bir miktar su ile mezüre aktarılır ve istenen hacme tamamlanıp ambalaj kabına doldurulur. kıvam vericiler. kolay akabilecek bir Ģekilde olmalıdır. Farmasötik süspansiyonlar. havanda önce kaba partiküllü toz (d >5mm) maddeler ince partiküllü toz (d= 1-5 mm) haline getirilir. Süspansiyonlar formülasyonlannda iç faz olarak etkin madde. Protargol ve kollargol preparatları ne amaçla kullanılırlar? 3. . 83 10. koku ve tat vericiler içerebilirler. Ancak farmasötik bir süspansiyonun çökmesinin tersinir (reversibl) olması. ince toz haline getirilmiĢ çözünmeyen katı bir maddenin sıvı bir ortam içinde dağıtılması ile oluĢmuĢ kaba bir dispersiyondur. koruyucular. Suda çözünen maddeler. mikrobiyal kontaminasyona dayanıklı ve homojen bir görünümde olmalıdır. flokülasyon. Tozlar havana geometrik seyreltme yöntemine göre eklenir. çalkalanınca homojen dağılması ve her seferinde tam dozda ilaç alınmasına olanak verecek Ģekilde formüle edilmiĢ olması istenir. Partikül büyüklüğü dağılımı dar bir aralıkta olmalı ve çöktüklerinde kek oluĢturmamalıdır. etiketlenir. Hemen bütün farmasötik süspansiyonlarda partikül büyüklüğü 0.Su Hazırlama: y. ıslatıcı ajan. SÜSPANSĠYONLAR Farmasötik bir süspansiyon. dıĢ faz olarak ise taĢıyıcı (vehikül). pH ayarlayıcılar (tamponlar). Ayrıca "Kullanmadan önce çalkalayınız" uyarısı taĢıyan etiket yapıĢtınlmalıdır. Viskozluğu. Ġyi formüle edilmiĢ süspansiyonlar bazı temel özelliklere sahip olmalıdırlar.m. Havandaki karıĢıma bir kısım taĢıyıcı (su) ilave edilir ve karıĢtırılır.

Süspansiyon çöktükten sonra ise çöken kısmın hacmi (Vu) veya yüksekliği (hu) ölçülür.2. defloküle süspansiyonun final çökelti hacmine (Vo. Sonra bu formülasyona flokülasyon ajanı eklenerek floküle süspansiyon oluĢturulur. rengi pH'sı yoğunluğu viskozluğu sedimentasyon parametreleri kolay karıĢabilirliği partikül büyüklüğü zeta potansiyeli iĢaretli potensi (etki gücü) mikrobiyal içeriği insanda kullanım güvenliği sayılabilir. F değeri l'e eĢit veya l'e yakın olmalıdır. • • • • • • • • • • • görünüĢü.Süspansiyon ilaç Ģeklinin kalitesini.) hesaplanır. P değeri ayrıca floküle süspansiyonun final çökelti hacminin (Vu). Ġdeal olanı F=l olmasıdır. Formülasyon çalıĢmalarında floküle süspansiyon amaçlanmıĢ ise P değerinin yüksek olması istenir. Flokülasyon Derecesinin Saptanması Bir süspansiyon formülasyonunun hazırlandığı andaki sedimentasyon hacmi (Fa.1.) oranından da (P =VU/Va)) hesaplanabilir. F / Fa. 10. Sedimentasyon Hacminin Hesaplanması Hazırlanan süspansiyonun hacmi (Vo) veya yüksekliği (h0) hazırlandıktan hemen sonra ölçülür. Geometrik Seyreltme Yöntemi . 10. oranından flokülasyon derecesi "p" bulunur. 10.3. Vu/V0 veya hu/ho oranından F değeri hesaplanır. kabul edilebilirliğini ve performansını belirleyen bazı önemli parametreler vardır. Bu durumda F değeri hesaplanır. Süspansiyonların 84 değerlendirilmesinde gözönünde bulundurulan baĢlıca parametreler arasında süspansiyonun. kokusu.

15. Mezürdeki süspansiyon iyice çalkalandıktan sonra bundan bir tüplüğe yan yana yerleĢtirilmiĢ 3 ayrı deney tüpüne 10'ar mi konur. Ardından konan tozu izleyen daha fazla miktardaki tozdan havandaki madde miktarı kadar 85 alınıp eklenir ve karıĢtırılır.3 'lük kitre zamkı çözeltisi C tüpüne 10 mi % l'likkarboksimetilselüloz (25 cP) çözeltisi konur ve tüpler çalkalanır. ve 20. B. Her eklemeden sonra karıĢtırma yapılır. • A. Süspansiyonlarda sedimentasyon hacminin saptanması Çinko oksit Gliserin ArıtılmıĢ su y. B ve C tüplerindeki süspansiyonların belirli zamanlardaki sedimentasyon hacimlerini (F= Vu/ Vo) hesaplayınız ve verileri bir tablo halinde gösteriniz 5g 20 g 70 mi . dakikalarda ve daha sonra 2 saat boyunca her 20 dakikada bir oluĢan çökeleğin hacmi (Vu) veya yüksekliği (hu) ölçülür. Çalkalama iĢleminden sonra herbir tüpte 5. Suyun bir miktarı ile karıĢtırılarak bir mezüre alınır. A tüpüne 10 mi su B tüpüne 10 mi % 0. Havana önce formülasyonda yer alan en düĢük miktardaki madde konur.1). ÇalıĢma 10. Tüpler A. Miktarı en az olandan en fazla olana doğru bir sıra izlenerek ve her defasında havandaki miktar kadar eklenerek tüm tozların ilavesi tamamlanır.Tozların birbiriyle karıĢtırılmasında uygulanan bir yöntemdir. • A. Herbir tüpte 20'Ģer mi (Vo) süspansiyon bulunmaktadır. B ve C tüplerindeki süspansiyonların belirli zamanlarda ölçtüğünüz çökelti hacimlerini (Vu.1.m. Havandaki artık geri kalan su ile mezüre aktarılarak süspansiyon 70 ml'ye tamamlanır. cm) bir tablo halinde gösteriniz (Tablo 10. mi) veya çökelti yüksekliklerini (hu. C olarak kodlanır. Hazırlama: Bir havanda çinko oksit gliserin ile iyice ezilir. 10.

cm) belirli zamanlarda (t. Tüp kodu A B C 1. Süspansiyonların ho ve t'ye bağlı olarak elde edilen huve F değerleri. t (dakika) h0 (cm) hu (cm) F= V h0 5 10 15 20 40 60 80 120 140 87 h0 : BaĢlangıç yüksekliği (cm) t : Zaman (dakika) hu : t anındaki çökelti yüksekliği (cm) F=hu/h0 5 10 15 20 40 60 80 100 120 140 Zaman (dakika) 5 10 15 20 40 60 80 100 120 140 . Tüp kodu A B C Tablo 10.2). 86 Tablo 10.Herbir tüpte baĢlangıçta ölçülen yüksekliği (h0.1.2.3. Herbir süspansiyon için ayrı bir tablo oluĢturunuz. Tablo 10. Süspansiyonların belirli zaman aralıklarındaki sedimentasyon hacimleri (F). dakika) ölçülen çökelti yüksekliklerini (h^ cm) ve hesapla bulunan sedimentasyon hacmi değerlerini (F) bir tablo halinde gösteriniz. Süspansiyonların belirli zaman aralıklarındaki çökelti yükseklikleri (hu).(Tablo 10.

5g 5 mi 25 mi Bir mezüre bizmut subnitrat ve metilselüloz çözeltisi konup 25 ml'ye su ile tamamlanarak defloküle bir süspansiyon oluĢturulur.m.. tüpler) sedimentasyon hacimleri saptanarak flokülasyon dereceleri (P) hesaplanır. Süspansiyonlarda flokülasyon derecesinin (P) saptanması Bizmut subnitrat Metilselüloz çözeltisi (%1 'lik) ArıtılmıĢ su y..Hazırladığınız süspansiyonlann p değerlerine göre yorumunu yapınız. 3.3'ten yararlanarak apsiste t değerlerine karĢı ordinatta F= hu/ ho değerleri bir grafik kağıdına geçirilerek grafiği çizilir. ÇalıĢma 10. 3. 1. tüpler distile su ile 10 mi hacme tamamlanır. Grafik kağıdında her 20 dakika 1 cm olarak iĢaretlenecektir. Sulu pudra. tüpe 1 mi. Bu süspansiyondan bir tüplüğe yerleĢtirilmiĢ 4 tüpün içine 5'er mi konur. 3. tüpe 3 mi miktarlarda flokülasyon ajanı olarak monobazik potasyum fosfat (KH2PO4) çözeltisi (%0. tüpe 2 mi ve 4.Tablo 10.5 a/h) eklenir.3. F : Floküle süspansiyonun sedimentasyon hacmi Fa. tüpe 5 mi distile su. Buna göre en iyi olanı hangisidir? 88 ÇalıĢma 10. P=F/F.: Defloküle süspansiyonun sedimentasyon hacmi Sorular: 1.F : Sedimentasyon hacmi 2. ve 4.Çizilen grafiğin yorumunu yapınız ve en uygun F değerini veren süspansiyon formülünü belirleyiniz.tüp) ve floküle süspansiyonların (2. 2.2. 2. ve 4.Losyon Lotion ÇöktürülmüĢ kükürt 10 g Talk 20 g Çinko oksit 20 g Gliserin 20 g Metilselüloz (25 cP) U . Defloküle süspansiyonun (l. 3.

Formülasyondaki herbir maddenin görevini yazınız. ÇalıĢma 10.4. Üzerine suyun geri kalanı eklenerek karıĢım 10° C'ye kadar soğutulur. Sonra üzerine aynı miktarda (5g) talk eklenip iyice karıĢtırılır.ArıtılmıĢ su Hazırlama: 100 g Gerekli miktardaki suyun 1/3'ü 80-90° C'ye kadar ısıtılır.Ambalaj üzerine hangi etiket yapıĢtınlır? 3. Bir cam havana önce kükürt konup iyice ezilir. KarıĢımın üzerine gliserin damla damla eklenerek karıĢtırılır ve havana. Sorular: 1. Yarım saat bekletilir. azar azar karıĢtırarak metilselüloz müsilajı da eklendikten sonra kanĢım ĢiĢeye alınarak etiketlenir ve teslim edilir.m. Buna metilselüloz eklenerek karıĢtırılır. . Kalamin Losyon (BP 1988) Calamine Lotion Kalamin Çinko oksit Bentonit Sodyum sitrat SıvılaĢtırılmıĢ fenol Gliserin 1000 mi 89 Hazırlama: 150 g 50 g 30 g 5g 5 mi 50 mi ArıtılmıĢ su (kaynatılmıĢ soğutulmuĢ) y. Her seferinde havandaki toplam madde miktan kadar eklemeler yapılarak talk ve çinko oksitin kükürt ile homojen kanĢması sağlanır.Bu ilaç Ģekli ne amaçla ve ne Ģekilde kullanılır? 2.

Bu losyon ne amaçla kullanılır? 3. Üzerine kaolin dispersiyonu ve nane esansı ilave edilerek oluĢan karıĢım mezürde istenilen hacme su ile tamamlanır.Kalamin nedir? 2. birbirleriyle karıĢmayan iki sıvıdan birinin diğeri içinde bir emülsiyon oluĢturucu (emülgatör) yardımıyla damlacıklar halinde dağılmasıyla oluĢmuĢ homojen görünümlü heterojen dispers sistemlerdir.500 g Sodyum sakarin 0. Üzerine gliserin eklenerek toz karıĢımının iyice ıslanması sağlanır. istenilen miktara geri kalan su ile tamamlanır. Havana pektin. Sorular: 1 .5.000 mi Hazırlama: Kaolin 50 mi su ile karıĢtırılır.000 mi Benzoik asit 0. yağ ve emülgatör içerir ve üç fazdan oluĢur.000 g Pektin 1. Kaolin-Pektin Süspansiyonu (NF XIV) Kaolin-Pectin Suspension Kaolin 20. Farmasötik bir emülsiyon temel olarak su.000 g Kitre zamkı 0. Sorular: 1.075 mi ArıtılmıĢ su y. kitre zamkı ve sodyum sakarin konup üzerine gliserin eklenerek iyice ezilir. • Ġç faz (dispers faz veya dağılan faz). 90 11.Bu preparat nasıl bir farmasötik sistemdir? ÇalıĢma 10.m 100. Benzoik asit 30 mi sıcak suda çözülür ve çözelti soğutularak havandaki karıĢıma azar azar eklenir. . homojen hale getirilir.Bu süspansiyon ne amaçla kullanılır? 2. çinko oksit ve kalamin geometrik seyreltme ile karıĢtırılır.200 g Nane esansı 0.100 g Gliserin 2. EMÜLSĠYONLAR Emülsiyonlar.Havanda bentonit.Formülde yer alan herbir maddenin görevini yazınız. Buna suyun 2/3'ünde çözündürülen sodyum sitrat çözeltisi eklenerek karıĢtırılır ve sıvılaĢtırılmıĢ fenol de eklenip karıĢım mezüre alınır.

primer emülsiyon oluĢumunu gösteren karakteristik "Ģak 91 Ģak" sesi duyulana kadar karıĢtırılır. 2:2:1. 11. çoklu emülsiyon ve nanoemülsiyon gibi çeĢitleri bulunan farmasötik emülsiyonlar uygulanma alanlarına göre. Primer emülsiyon için yağ. Ġki fazlı olan klasik emülsiyonlar yağ/su (y/s) ve su/yağ (s/y) tipinde. 3:2:1.1. mineral yağ. Üzerine geri kalan sulu faz eklenerek istenilen hacme tamamlanır.Bu oranlar yağın özelliğine göre seçilir.• • Emülsiyon oluĢturucu (emülgatör) DıĢ faz (dispersiyon ortamı veya sürekli faz) Klasik emülsiyon. Daha sonra sürekli . 1:2:1 (yağ:su:zamk) oranlan kullanılır.Yağın. su ve zamk belirli oranlarda almır. • • • Oral emülsiyonlar Topikal emülsiyonlar Ġnjeksiyonluk (parenteral) emülsiyonlar Ģeklinde sınıflandırılır. ürün miktarına ve formülasyona bağlı olarak farklılık gösterir. Emülsiyonların Hazırlanması Hazırlama yöntemi. • • • Kuru zamk yöntemi (Kontinental yöntem) YaĢ zamk yöntemi (Ġngiliz yöntemi) ġiĢe yöntemi Her üç yöntemde esas önce primer emülsiyonun oluĢturulmasıdır. emülsiyon çeĢidine. sabit yağ. mikroemülsiyon . hızla karıĢtırılır ve primer emülsiyon suyu eklenerek aynı yönde sürekli. Küçük çapta hazırlamada baĢlıca üç yöntem uygulanır. uçucu yağ ve oleo-resin oluĢuna göre sırasıyla 4:2:1. YaĢ zamk yöntemi: Bu yöntemde emülgatör çözündüğü faza eklenir ve üzerine diğer faz eklenerek primer emülsiyon oluĢturulur. Kuru zamk yöntemi: Bu yöntemde emülgatör çözünmediği faza serpiĢtirilerek eklenir. üç fazlı olan çoklu emülsiyonlar ise su/yağ/su (s/y/s) ve yağ/su/yağ (y/s/y) tipinde hazırlanabilirler. Bir emülsiyonda yağ ve su fazı oranlan ile kullanılan emülgatör tipi emülsiyonun tipini belirler.

8-8. HLB Değeri ve Hesaplanması HLB. Primer emülsiyon oluĢumu gözlenince geri kalan sıvı faz eklenir ve çalkalanır. Griffin'e göre. Griffin. HLB=20[l-(S/A)] formülü ile hesaplanabilir. Amfıfılik moleküllerin hidrofilik ve lipofılik kısımları arasında bir denge vardır. Su içinde yağ (y/s) tipi bir emülsiyonun yağ fazı için "gerekli hidrofil-lipofil denge (RHLB)" olarak adlandırılan spesifik bir HLB gereklidir. Bu cetvel yardımıyla her bir sınıf yüzey etkin maddenin optimum etki aralığını saptamak mümkündür. 11. yüzey etkin maddelerin HLB değerlerinin bir ölçüsü olarak ampirik bir cetvel oluĢturmuĢtur. Spanlarm polioksietilen türevleri olan Tweenler ise hidrofiliktirler ve yüksek HLB değerlerine (9.2. HLB değeri daha düĢük olan bir yüzey etkin maddenin lipofılik özelliği daha fazladır. Aynı yağ fazı ile yağ içinde su (s/y) tipi bir . Üzerine 2 k su eklenerek çalkalamaya devam edilir.6) sahiptirler.7) sahiptirler. hidrofilik-lipofılik denge "HLB" olarak ifade edilir.1 'de gösterilmiĢtir. Yüzey etkin maddelerin HLB değerlerinin hesaplanmasında değiĢik formüllerden yararlanılabilir: • Hidrofilik kısmı polioksietilen olan noniyonik bir yüzey etkin maddenin HLB değeri. Stabil emülsiyonların oluĢturulabilmesi için yağ fazının HLB değerine eĢit değerde HLB değerine sahip emülgatör veya emülgatör karıĢımı kullanılmalıdır. HLB= E / 5 formülünden hesaplanabilir. Sorbitan esterleri olan Spanlar lipofiliktirler ve düĢük HLB değerlerine (1. Primer emülsiyon için 1 k zamk ĢiĢeye alınır ve üzerine 2 k uçucu yağ eklenip iyice çalkalanır.6-16. E: Etilenoksitin ağırlıkça yüzdesi • Gliseril monostearat gibi polihidrik alkollerin yağ asidi esterlerinin HLB değeri. 92 S: Esterin sabunlaĢma sayısı A: Yağ asidinin asit sayısı Çok sık kullanılan yüzey etkin maddelerin bazılannm HLB değerleri Tablo 11. ġiĢe yöntemi: Genellikle uçucu yağ içeren emülsiyon formülasyonları için uygun bir yöntemdir.fazın geri kalan kısmı eklenerek istenilen hacme tamamlanır. Bu. amfıfılik molekülün hidrofilik kısmının yüzde ağırlığının beĢe bölünmesi ile elde edilen değerdir.

HLB düĢük) denklemi kullanılarak % Tween 80 = (10.0 2.m.60 Bundan sonra HLB değerleri emülsiyon için gerekli HLB değerinin (bu örnekte HLB = 10.3 olan Span 80 seçilmiĢ olsun.00 Setil alkol (5/50) x 15 = 1.emülsiyon oluĢumu için farklı bir RHLB gereklidir.18 g Tween 80 alınmalı ve geri kalan 0.0 . Balmumu (15/50) x 9 = 2. 93 % Tween 80 = (RHLB.6) biri altında ve diğeri üstünde olan iki emülgatör seçilir.0 g emülgatör gerekli idi. Tablo 11.59 hesaplanmıĢ olur. Bazı yüzey etkin maddelerin HLB değerleri.1 HLB 1. Bu nedenle 100 g emülsiyon için.HLB düĢük) / (HLB yüksek .0 x 0.0 . yağ fazına katkıda bulunan yağ benzeri her bir bileĢenin. Örnek olarak HLB değeri 15 olan Tween 80 ile HLB değeri 4.2 g Boya gerekli miktar ArıtılmıĢ su y. Madde Oleik asit Polioksietilen sorbitol balmumu türevi (G-1706) Sorbitan tristearat 2. Omek 11. y/s tipi emülsiyon için 2.1.3) = 0.3) / (15.4.50 Toplam HLB (Emülsiyon için) 10.40 Parafin (20/50) x 10 = 4.70 Lanolin (10/50) x 12 = 2.1. ağırlık fraksiyonu ile RHLB değerinin çarpımından elde edilen değerlerin toplamıdır. y/s ve s/y tipi her iki emülsiyon için HLB değerleri birçok yağlar ve yağ gibi maddeler için ampirik olarak saptanabilir.59 = 1. Yağ/su tipi bir emülsiyon formülü ve RHLB RHLB değeri Balmumu 15 g 9 Lanolin 10 g 12 Katı parafın 20 g 10 Setil alkol 5g 15 Emülgatör 2g Koruyucu 0.4.6 . 2. 100 g Toplam RHLB değeri.82 g'ı da Span 80 ile tamamlanmalıdır.

3.9 18.7 16.1 15. Emülsiyon tipinin tayini 4. Emülsiyonlarda Yapılan Stabilite ÇalıĢmaları 1.1 8.0 16.8 10.7 5.0 Polioksietilen alkil fenol (Igepal Ca-630) 12.0 13.6 9.8 1 .4. Emülsiyonlarda Yapılan Kontroller 3.3 4. Fiziksel stabilite Kimyasal stabilite Mikrobiyolojik stabilite .5 10.8 11. Damlacık büyüklüğü ve büyüklük dağılımının tayini 5.0 40.3.0 20. Viskozluk tayini 11.Etkin madde miktar tayini 3. 2.Organoleptik kontroller 2.5 9.1 12.8 4.5 6.Gliseril monostearat Sorbitan mono-oleat (Span 80) Dietilen glikol monostearat Gliseril monostearat (Tegin) Dietilen glikol monolaurat Sorbitan monolaurat (Span 20) Polietilen lauril eter (Brij 30) Jelatin (Pharmagel B) Metil selüloz (Methocel 15 cP) Polioksietilen lauril eter (G-3705) Polioksietilen monostearat (Myrj 45) Trietanolamin oleat Polietilen glikol 400 monolaurat Polioksietilen sorbitan mono-oleat (Tween 80) Polioksietilen sorbitan monolaurat (Tween 20) Polioksietilen lauril eter (Brij 35) Sodyum oleat Potasyum oleat Sodyum lauril sülfat 94 11.

3:2:1 (yağ:su:emülgatör) oranına göre hesaplanan primer emülsiyon suyu ilave edilir. Emülsiyon tipini hangi yöntemler ile tayin ettiniz? Sizin emülsiyonuzun tipi nedir? Yazınız.Preparatın farmasötik Ģekli nedir? Hangi amaçla kullanılabilir? 3. ġiĢeye konur ve uygun Ģekilde etiketlenerek teslim edilir. Üzerine yavaĢ yavaĢ ve karıĢtırılarak 10 mi basit Ģurup katılır.Emülsiyonun tipini belirleyiniz.ÇalıĢma 11. Zeytinyağı emülsiyonu Olive oil emulsion Emulsio olei olivae Zeytinyağı 8 mi Arap zamkı 2g ArıtılmıĢ su 4 mi Basit Ģurup 10 mi ArıtılmıĢ su 15 mi Hazırlama: Kuru bir porselen havana arap zamkı konur. Daha sonra 15 mi su yine azar azar ve devamlı karıĢtırılarak ilave edilir. istenen hacme tamamlanır. 4 mi suyun hepsi birden katılır. havan eli ile yavaĢça karıĢtırılır.Preparatın hazırlanma yöntemi nedir? 2. Karakteristik Ģak Ģak sesleri . Primer emülsiyonun oluĢtuğunu gösteren belirgin Ģak Ģak sesi duyulana kadar karıĢtırmaya devam edilir. 95 ÇalıĢma 11. 50ml Hazırlama A: Toz halindeki arap zamkı üzerine gerekli miktarda primer emülsiyon suyu konup karıĢtırılır ve zamk müsilaj haline getirilir. Sonra beĢ dakika daha karıĢtırılır. Sorular: 1 .1. derhal hızla ve aynı yönde karıĢtırılır. Sıvı parafin emülsiyonu Emulsio olei paraffıni Sıvı parafin 12 mi Arap zamkı 4g Nane suyu y.m.2. Primer emülsiyon oluĢunca 2-3 dakika daha karıĢtırılır ve kalan nane suyu ilave edilip. Sonra sıvı parafin azar azar ve karıĢtırılarak ilave edilir. Üzerine zeytinyağı ilave edilip. Hazırlama B Toz halindeki arap zamkı üzerine sıvı parafin ilave edilip karıĢtırılır.

Hidrokarbon sıvağları 2. ġiĢe döndürülerek yağın ĢiĢenin iç yüzeyini bir film halinde kaplaması sağlanır.Hazırlanan preparatın farmasötik Ģekli nedir? Ġç ve dıĢ fazına göre tipini yazınız.Havanlarınız suyla yıkanıyor mu? Nedenini yazınız. hangi özellikte bir emülgatördür? 97 12.Absorpsiyon sıvağlan • Anhidr absorpsiyon sıvağlan • s/y tipi absorpsiyon sıvağlan 3.Bu formülasyon hangi amaçla kullanılır ve etiketine neler yazılmalıdır? 2. Uygun Ģekilde etiketlenip.Linimentler hangi amaçlarla kullanılır? 3. Sorular: 1.duyuluncaya kadar hızlıca karıĢtırılır. Sorular: 1. ġiĢenin ağzı kapatılır ve beyaz-krem renkli bir emülsiyon oluĢana kadar hızla çalkalanır.7. 2. Her iki yöntemden hangisi ile emülsiyon daha kolay hazırlanıyor? 3. ÇalıĢma 11. Kalan nane suyu azar azar ilave edilerek istenilen hacme tamamlanır. renksiz bir ĢiĢeye konur. Kireç Linimenti Linimentum calcicum Zeytinyağı Kireç suyu 96 Hazırlama: Zeytinyağı kuru. Suyla uzaklaĢtınlabilen (yıkanabilen) sıvağlar 15 mi 15 mi .NF 22 ) 1.Bu emülsiyon hangi amaçla kullanılır? 4.3. teslim edilir.A ve B yöntemleri arasındaki fark nedir? Her iki yöntemin adını yazınız.Hazırladığınız preparat hangi emülgatörü içeriyor? Bu. Sonra üzerine süzülmüĢ kireç suyu ilave edilir. Yarı Katı Sıvağların Sınıflandırılması ( USP 27.

) değiĢtirmeden yapılannda su tutabilen sıvağlardır. Ağırlıklarının iki katı su tutabilirler. • Deride yağlı bir his bırakırlar. Bununla birlikte. Bu sıvağlar iki alt gruba ayrılırlar.• (y/s tipi sıvağlar) 4. • Deri üzerinde yağlı bir his bırakırlar. • Okluzif (örtücü-koruyucu) etkileri vardır. sonradan eklenen bir miktar suyu da tutabilirler. bir s/y tipi emülsiyon oluĢumu ile bünyesine alan. • Emoliyan (yumuĢatıcı) özellikleri vardır. • Temizlenmeleri. Örnek: Beyaz vazelin Katı parafın Balmumu 2) Absorpsiyon Sıvağlan: • Fiziksel özelliklerini (kıvam vb. • Emoliyan özellikleri vardır. suyla yıkanmaları çok zordur. • Sürüldüklerinde yağlı bir his bırakırlar. 100 • Suda çözünmezler. Örnek: Susuz lanolin (Anhidr lanolin) b) s/y tipi absorpsiyon sıvağlan: • s/y tipi emülsiyon yapısında sıvağlar olduklarından kendi yapılannda su vardır. • Suda çözünmezler. • Sıvı etkin maddelerin hastaya verilmesinde ve sulu yaralarda tercih edilirler. . absorplayan anhidr sıvağlardır. a) Anhidr absorpsiyon sıvağlan: • Eklenen suyu. Suda çözünen sıvağlar 1) Hidrokarbon Sıvağlan: • Su tutma özellikleri yoktur.

Yarı Katı Preparatlarin Hazırlanması • Oda sıcaklığında hazırlama • Eritme ve sıcakta hazırlama olmak üzere 2 Ģekilde hazırlanırlar.NF 22) Gliserin Merhemi Yan katı preparatlarda. 12. • Penetrasyon artırıcı maddeler. • Okluzif etkileri yoktur. Suda Çözünen Sıvağlar: • Suda tamamen çözünürler.NF 22) 4.) içermezler. • Viskozluk artırıcılar. • y/s tipi emülsiyon sıvağlan. • Stabilize edici maddeler. Hazırlama yöntemi sıvağın cinsine ve etkin maddelerin özelliklerine göre seçilir. su ile yıkanabilirler. • Antimikrobiyal koruyucular. deriden ve giysilerden su ile kolayca uzaklaĢtırılabilirler. Örnek: Hidrofil merhem (USP 27 . • Okluzif etkileri yoktur. y/s Tipi Emülsiyon Sıvağları (su ile uzaklaĢtınlabilen/yıkanabilen sıvağlar): • Bu sıvağlar su ile yıkanabilir. etkin madde ve sıvağdan baĢka. . • Antioksidanlar. • Koku ve renk maddeleri bulunabilir.Örnek: Kold krem (USP 21 .8. • Deriye sürüldüklerinde yağlı his bırakmazlar. Örnek: Polietilenglikol merhemi (USP 27 . • Yapılarında suda çözünmeyen yağlı maddeler (vazelin vb. su ile seyreltilebilirler.NF 16) 3. • Deride yağlı bir his bırakmazlar.

• Etkin madde su. Özellikle merhem tipi majistral preparatların hazırlanmasında tercih edilen bir yöntemdir.Sterilite kontrolü (oftalmik preparatlar) 6. katı parafın gibi oda sıcaklığında katı olan maddeler ile yarı katı maddelerin bir karıĢımı ise eritme yöntemi tercih edilir. • Etkin madde su.pH kontrolü 5. Sıvağ.Fiziksel kontroller 3. sonra diğerleri ilave edilir. Ayrıca etkin madde eğer sıvağm erimiĢ halinde çözünebiliyor ise yine bu yöntem kullanılabilir. sıvağm kalanı ile geometrik olarak seyreltilir. yağ fazının üzerine eklenip soğuyuncaya kadar karıĢtırılır.Ağırlık kontrolü . ince toz haline getirilmiĢ katı etkin madde eklenip. daha sonra diğer maddeler karıĢtırılır. 12.9. Yarı Katı Preparatlarda Yapılan Kontroller 1. • Emülsiyon tipi sıvağlarda sıvağ hazırlandıktan sonra ılık iken etkin madde emülsiyona eklenebilir. Daha sonra bu kütle.Oda sıcaklığında karıĢtırma yöntemi bu sıcaklıkta yan katı. balmumu gibi yüksek derecede eriyen maddeler porselen bir kapsül içinde su banyosunda eritilir. ayrı ayrı kaplarda su banyosu üzerinde 70-72°C'ye kadar ısıtılır. sürülebilen kıvamda olan sıvağlar ile çalıĢırken kullanılır. Burada: • Sıvağı oluĢturan maddelerin havanda karıĢtırmaya uygun yumuĢaklıkta olması gerekir (vazelin gibi). alkol gibi bir çözücüde çözünüyorsa önce bu çözelti formüldeki sıvağa yedirilir.Reolojik kontroller 4. Su fazı. soğuyana kadar karıĢtırılır. sıvağm küçük bir miktarı ile homojen olarak karıĢtırılır. alkol ya da deriye zarar vermeyen baĢka bir çözücüde çözünmüyorsa ince toz edilmiĢ etkin maddenin tamamı. • Emülsiyon tarzında olan formüllerde yağ fazını ve su fazını oluĢturan maddeler.Homojenite kontrolü 2. Burada: • Sıvağm eritilerek hazırlanmasında katı parafın. Bu iĢlemde havan ve havan 101 elinden yararlanılır. Sürekli karıĢtırılan sıvağa.

Suda çözünen sıvağlar PEG merhemi (USP 27 .Mikrobiyolojik kontroller 102 8. Kalitatif Yöntemler Kromatografık yöntem (Kağıt kromatografısi) Deneyin yapılıĢı: Ġki tane kantitatif süzgeç kağıdı alınır. 1 .Hidrokarbon sıvağları Beyaz vazelin Beyaz merhem (USP 27 .NF 22) 2.Suyla yıkanabilen sıvağlar Hidrofil merhem (USP 27 . 10 dakika bekletilir. Sonra kağıtlar .7 mi %10 FeCl3 çözeltisi ile kağıdın her tarafı damla damla ıslatılır.7.in vivo tayinler 12. Merhemlerden in vitro Etkin Madde ÇıkıĢının Ġncelenmesi Sodyum salisilat Sıvağ 5g 100 g Bu çalıĢmada birbirinden farklı tipte merhem sıvağları kullanılacaktır.10.NF 22) Gliserin merhemi a. Bir petri kutusunun iç çapı büyüklüğünde kesilir.in vitro etkin madde çıkıĢ tayini a. YaklaĢık 0.NF 22) Stearik asit merhemi 4.Absorpsiyon sıvağları Susuz lanolin Basit merhem (BP 1999) 3.Kalitatif Yöntemler • Kromatografık yöntem (Kağıt kromatografısi) • Ağar jeli yöntemi b. Kağıtlar boĢ ve uygun büyüklükteki iki beherin üzerine yerleĢtirilir. Deneyler her gruptan bir sıvağ ile iki paralel olarak gerçekleĢtirilecektir.Kantitatif Yöntemler • Zarlı yöntemler • Zarsız yöntemler 9.

0 fosfat tamponu ile 10 ml'ye tamamlanır. 104 12. Yarı Katı Preparatların Ambalajlanması Yarı katı preparatlar genel olarak.0 fosfat tamponu ortama ilave edilir. Daha sonra bu hücre 37°C'lik su banyosu içerisine yerleĢtirilmiĢ. Çizdiğiniz grafikteki profilleri ait olduğu sıvağı dikkate alarak karĢılaĢtınp yorumlaymız. Petriler. Ġki jelatin kapsülün tepesi toplu iğne ile delinir ve içi hazırlanan sıvağ ile doldurulur. hızda karıĢtırılır.. Kantitatif Yöntemler Zarlı yöntemler Deneyin yapılıĢı: Yeterli boyuttaki selofan zar 1 saat 37°C suda bekletilir. 90. sebebi nedir? b. Cam hücrelerin boĢken darası alındıktan sonra hazırlanan sıvağ hücre içerisine hava kabarcığı kalmadan iyice doldurulur ve hücrenin üzeri selofan zar ile hiç hava kabarcığı bırakmadan kaplanıp. ağızlan açık olarak altında su bulunan desikatörlere (%100 bağıl nem ortamı) konulur ve desikatörün ağzı hemen kapatılır.. Doldurulan jelatin kapsüllerin ağız kısmı spatül yardımıyla düzeltilir. Merhem yüzeyi burada çok hafif dıĢ bükey 103 olmalıdır. bağlanır. Deney sonunda elde ettiğiniz sonuçlan tablo Ģeklinde gösteriniz. Sorular: 1. 2. Alınan numunelerin üzerine l'er mi FeCl3 çözeltisi konulup bunlar pH 6.11.petri kutularına aktarılır.. Sorular: 1. Sıvağlar arasında difuzyon açısından ne fark gördünüz. îki saat sonra oluĢan renkli bölgenin çapı ölçülür ve difuzyon uzaklığı hesaplanır. ve 120. içinde 200 mi pH 6. 2. Merhem ile doldurulup hazırlanan hücre tekrar tartılır. 5. Örneklerin absorbans değerleri okunarak. En az ve en çok etkin maddenin açığa çıktığı sıvağ gruplannın hangileri olduğunu belirtiniz.0 fosfat tamponu içeren beher içerisine zar yüzeyi sıvı yüzeyine değecek Ģekilde tutturulur. Dolu jelatin kapsüller hafifçe bastırılarak reaktifli süzgeç kağıtlarının ortasına yerleĢtirilir. 15. 45. kalibrasyon eğrisi yardımı ile jig/ml veya mg/1 cinsinden etkin madde konsantrasyonu hesaplanır. dakikalarda 2'Ģer mi örnek alınır ve her seferinde alman miktar kadar 37°C'deki etkin madde içermeyen pH 6. 60.. 30.. Zamana (x ekseni) karĢı açığa çıkan etkin madde miktarı (y ekseni) olacak Ģekilde grafiğe geçirilir. • Cam veya plastik kavanozlarda . Çözelti magnetik karıĢtırıcı ile 300 devir/dak.

12. Çinko Oksit Merhemi (BP 1999) Unguentum Zinci Oxydi Zinc Ointment Çinko oksit Basit merhem Hazırlama: 15 g 85 g . Eczanede hazırlanan yan katı preparatlarm ambalajlarına kırmızı etiket yapıĢtırılır. 30°C'nin üzerindeki sıcaklıklarda bulundurulmamalıdır. Bu ambalajların iyice kapatılmıĢ olması gereklidir. yarı katı preparatm hava ve mikroorganizmalarla temasına izin vermediği için tercih edilir. Uygun Ģekilde etiketlenip teslim edilir. Basit Merhem (BP 1999) Unguentum Simplex Simple Ointment Susuz lanolın 50 g Katı parafin 50 g Setostearil alkol 50 g Vazelin (yumuĢak) 850 g Hazırlama: Hesaplanan miktar setostearil alkol. 12. Eğer preparatta su veya uçucu bileĢik bulunuyorsa. Geri kalan maddeler aynı kapsüle konulur. Su banyosu üzerinde beraberce eritilir ve pat kıvamını alıncaya kadar karıĢtınlır. Soğuduktan sonra kutuya boĢaltılır. eĢit miktarlardaki setil ve stearil alkolün bir kapsülde su banyosu üzerinde eritilip karıĢtınlması ile hazırlanır. soğutulur.1. hava geçirmeyen ambalajlar kullanılmalıdır. Yarı Katı Preparatların Saklanmaları Yan katı preparatlar.• Sıkılabilir metal veya plastik tüplerde ambalajlanır. Bu merhem hangi amaçlarla kullanılır? 2. Tüpler.2. Özel bir uyarı olmadıkça buzdolabında saklanmamalıdır. Setostearil alkolün görevi nedir? ÇalıĢma 12. oda sıcaklığında (25°C) saklanmalıdır. ÇalıĢma 12. 105 Sorular: 1.

iyice ezilir. üzerine birkaç damla sıvı vazelin damlatılır. Kutuya konulur. Sonra geri kalan basit merhem ile iyice karıĢtırılır. Wilkinson Merhemi (Remington 12*) Unguentum Wilkinsoni Wilkinson 's Ointment Kayın ağacı katranı 10 g Süblime kükürt 10 g Kalsiyum karbonat 20 g Sarı vazelin 20 g Potas sabunu 20 g 106 Hazırlama: Kükürt havanda iyice ezilerek kalsiyum karbonat ile karıĢtırılır.Çinko oksit havana konulur. Formüldeki maddelerin Latince adlarını yazınız.3. Üzerine vazelin azar azar ilave edilir. Merhemi elinize sürünüz ve yıkayınız.000 g 25. uygun Ģekilde etiketlenip teslim edilir.NF 22) Unguentum Hydrophilicum Hydrophilic Ointment Beyaz vazelin Stearil alkol 25. Hidrofil Merhem ( USP 27 . kutuya konulur.4. Yıkanabilme özelliği nasıldır? ÇalıĢma 12.000 g . Sorular: 1. sonra her iki karıĢım birleĢtirilir. Basit merhemin yarısı su banyosunda iyice eritilip sıcakken havandaki çinko oksit üzerine ilave edilip tektür hale sokulur. Bir kapsülde kayın ağacı katranı ile potas sabunu tektür oluncaya kadar karıĢtırılır. Bu merhem hangi amaçlarla kullanılır? 2. Sorular: 1. 2. Bu merhem hangi amaçlarla ve nasıl kullanılır? Ayrıntılı olarak anlatınız. iyice homojenize edilir. ÇalıĢma 12. Uygun Ģekilde etiketlenip teslim edilir.

4. 3. Bu preparatın emülsiyon tipini yazınız. b) Diğer maddeler de suda çözülerek.5. Üzerine gliserin ilave edilip tekrar karıĢtınlır.000 g Metil paraben 0. Bu formül hangi amaçlarla kullanılır? 2.000 g Hazırlama: a) Stearil alkol.Propilen glikol 12. Çok hafif alevde amyant üzerine konup karıĢtırmaya devam edilir. Gliserin Merhemi Unguentum Glycerini Glycerini Ointment Buğday niĢastası 7g Gliserin 93 g ArıtılmıĢ su 7g Hazırlama: NiĢasta bir kapsülde cam baget yardımıyla su ile iyice karıĢtınlır. Uygun Ģekilde etiketlenip teslim edilir.025 g Propil paraben 0.015 g ArıtılmıĢ su 37.000 g Sodyum lauril sülfat 1. (a) ve (b) de hazırlanan iki ayrı karıĢımdan (b). . Bu merhemdeki her bir maddenin görevini yazınız. Yarı Ģeffaf bir hal alıp ağırlığı 100 grama ininceye kadar ısıtılır. su banyosu üzerinde 70-72°C'ye getirilir. Sorular: 1. Kutuya konulur. (a)'nm üzerine yavaĢ yavaĢ ve karıĢtırarak ilave edilip soğuyuncaya kadar karıĢtırılır. Kutusuna konulup uygun Ģekilde etiketlenip teslim edilir. Hidrofil merhemin fiziksel stabilite yönünden taĢıdığı özellikler nedir? 107 ÇalıĢma 12. NOT: Hesap 100 g üzerinden yapılır. beyaz vazelin ve propil paraben su banyosu üzerinde eritilerek 70-72°C'ye kadar ısıtılır.

hangi amaçlarla kullanılır ? 2.6. Oda sıcaklığına gelinceye kadar karıĢtırmaya devam edilir. / ââ. Sonra vazelin ilave edilerek iyice karıĢtınlır. 108 ÇalıĢma 12.0 g 1. Su Ġçinde Yağ Tipi Krem HLB değeri Sıvı parafın 16 g 11 Stearik asit 2g 15 Setil alkol 4g 15 Gliseril monostearat 2g Emülgatör 4g Gliserin 9g ArıtılmıĢ su ym 100 g Tween 80'in HLB değeri: 15 Span 80'in HLB değeri : 4. Akrinol Merhem Rivanol Merhem Rivanol Vazelin Lanolin ArıtılmıĢ su Hazırlama: Hesaplı miktar rivanol suda çözülür. 100. YavaĢ yavaĢ ve devamlı karıĢtırılarak su fazı yağ fazının üzerine ilave edilir.7. NiĢasta niçin önce su ile karıĢtınlır? ÇalıĢma 12.0 g .3 Hazırlama: Su ve yağ fazı ayrı kaplarda su banyosu üzerinde 70-72°C'ye kadar ısıtılır. Merhem .Sorular: 1. Rivanollü çözelti lanolin ile bir cam havanda sulu çözelti kalmayıncaya kadar kanĢtmlır.0 g 20. Hangi tip merhem sıvağıdır. Merhem kutusuna konularak uygun Ģekilde etiketlenip teslim edilir.

Ġkinci soruda bulduğunuz HLB değeri ne tip emülsiyon oluĢturmak için uygundur? s/y ve y/s tipi emülsiyonlar için ortamın ideal HLB değerleri hangi aralıklarda olmalıdır? 4. Bu formüldeki maddelerin latince isimlerini yazınız. Kold Krem (USP 21 . . 3. 3. HLB değerinin ne olduğunu açıklayınız. 2.kutusuna konulur. Kold krem ne tip bir merhem sıvağıdır? Hangi amaçla kullanılır? ÇalıĢma 12. Küçük bir behere alınan boraks arıtılmıĢ suda çözülüp su banyosunda 70-72°C'ye kadar ısıtılır. uygun Ģekilde etiketlenip teslim edilir. 109 ÇalıĢma 12. Bu çözelti aynı sıcaklıktaki önceki erimiĢ karıĢım üzerine yavaĢ yavaĢ ve hızla karıĢtırılarak ilave edilir. 2. Hazırladığınız krem ne amaçla kullanılır? Ġçindeki maddelerin görevlerini yazınız. Soğuyuncaya kadar devamlı karıĢtırılır ve kutusuna konulur. Üzerine sıvı parafın ilave edilip su banyosunda eritilir ve 70-72°C'ye kadar ısıtılır. Sorular: 1.NF 16) Unguentum Leniens Cold Cream Balık nefsi 125 g Beyaz balmumu 120 g Sıvı parafın 560 g Boraks 5 g ArıtılmıĢ su 190 mi Hazırlama: Balık nefsi ve beyaz balmumu küçük parçalara bölünerek bir kapsüle alınır. Uygun Ģekilde etiketlenip teslim edilir. Yukarıdaki formülde kullanılan emülgatör karıĢımının HLB değerini hesaplayınız. Sorular: 1.8. Formülde yer alan her bir maddenin görevini açıklayınız.9.

Bu ilaç Ģekli hangi amaçla kullanılır ve nasıl uygulanır? 2. Hazırladığınız bu pat nasıl saklanmalıdır? ÇalıĢma 12. Kalamin nedir? ÇeĢitli farmakope ve formülerlere göre hangi maddeleri içerir? 111 100 g 150 g 400 g 350 mi . Tektür bir jel elde edilene kadar dikkatle karıĢtırılır. Uygun Ģekilde etiketlenip teslim edilir. Sorular: 1. Pat ve merhem arasında ne fark vardır? 3.10. Sorular: 1. Bu preparat hangi amaçlarla kullanılır? 2. KarıĢım 10 dakika bekletilir. kalan su ile yıkanarak behere ilave edilir.NF 22) Pasta Zinci Oxydi Çinko oksit 25 g NiĢasta 25 g YumuĢak vazelin 50 g Hazırlama: NiĢasta ve çinko oksit havanda iyice karıĢtırılır. soğumadan kutuya konulur.Çinko Oksitli Jelatin ( BNF 63) Unna 's Paste Paste Gelat. Çinko Oksit Patı (USP 27 . Üzerine eritilmiĢ vazelin ilave edilir ve homojen bir pat oluĢana kadar iyice ezilir. Bu karıĢım jelatin çözeltisi üzerine azar azar ve karıĢtırılarak ilave edilir. Bir havanda çinko oksit gliserin ile iyice ezilerek karıĢtırılır ve pat haline getirilir. Uygun Ģekilde etiketlenip teslim edilir. Jelatin eriyinceye kadar hava kabarcığı oluĢturmayacak Ģekilde hafifçe karıĢtırılarak su banyosunda ısıtılır. Havan. Zinc Çinko oksit Jelatin Gliserin ArıtılmıĢ su 110 Hazırlama: ArıtılmıĢ suyun yüzde doksanı üzerine jelatin azar azar ve karıĢtırılarak ilave edilir.

0 g Trietanolamin 3. stearil alkol ve beyaz vazelin bir kapsül içinde su banyosu üzerinde 70°C'ye kadar ısıtılır (I). Merhemlerin Endüstriyel Ġmalatı Setil alkol 5.0 g Beyaz vazelin 20. Bu preparat ne amaçla kullanılır? 2. Homojen bir görünüĢ elde edince bir miktar su ile karıĢtırılmıĢ propilen glikol ilave edilir. bu kanĢıma yaklaĢık 50 mi kadar su ilave edilerek homojenize edilir.m. Daha sonra trietanolamin suda çözülür ve karbopollü kanĢıma damla damla ilave edilir. Hazırlanan preparat ne tür bir j eldir? ÇalıĢma 12. Setil alkol. Bir beherde.m. Uygun Ģekilde ambalajlanıp etiketlenir.0 g* Karbopol 934 1. Naproksen Jel Naproksen 10.12. Gerekli ağırlığa su ile tamamlanır.0 g * naproksene eĢdeğer miktarda naproksen sodyum kullanılır.0 g Sodyum lauril sülfat 1.0 g Propilen glikol 8.15 112 Hazırlama: Eritme yöntemi kullanarak büyük çaplı merhem imalatı yapılacaktır. 100.11.0 g Stearil alkol 5.0 g Gliserin 7.ÇalıĢma 12. Metil paraben % 0. Hazırlama: Karbopol 934 ve gliserin karıĢtırılır. propilen glikol ilave ederek su banyosu .0 g Esans y.0 g ArıtılmıĢ su y. Naproksen sodyum gerekli suda çözüldükten sonra yukarıdaki karıĢıma eklenir.0 g ArıtılmıĢ su 61. arıtılmıĢ suyun üçte birine sodyum lauril sülfat. Sorular: 1.5 g Ġzopropil alkol 20. JelleĢme tamamlanıncaya kadar kanĢtınlır.

NF 22) ÇalıĢma 12.0 Setil alkol 0. tüpün içinde hava kalmamasıdır).20.0 ArıtılmıĢ su 86.19. Merhem tüpleri boĢ ve kapaklan kapalı iken tek tek numaralanıp tartılır.5 Trietanolamin 0.6 g 60.0 113 ÇalıĢma 12. Doldurduğunuz tüplerdeki ortalama merhem miktannı.8 g 3. KarıĢtırma iĢlemi planet karıĢtırıcıda gerçekleĢtirilir. ÇöktürülmüĢ kükürt ig Ġhtiyol ig Ardıç katranı 10 g Lanolin 10 g Vazelin 10 g ÇalıĢma 12.0 g ÇalıĢma 12. bir tablo halinde gösterin.18. Önce yağlı faz su banyosu üzerinden alınarak (I karıĢımı) planet karıĢtırıcıya dökülür ve karıĢtırıcı çalıĢtırılır. Sulu faz (II ve III karıĢımları bir araya getirildikten sonra) kanĢtıncı devamlı çalıĢırken planet karıĢtıncıdaki yağlı fazın üzerine ilave edilir. Doldurma iĢleminden sonra tüpler kapatılır.17. Bulduğunuz tablo sonuçlanna göre kiĢisel yorumunuzu belirtiniz.5 Gliserin 7.14.15.13. Bizmut gallat Vazelin Lanolin ArıtılmıĢ su 4g 10 g 25 g 25 g ÇalıĢma 12. Sodyum aljinat 1.6 g 3. Hazırlanan merhem kitlesi merhem doldurma aletine boĢaltılır. KanĢımın sıcaklığı 40°C'ye kadar soğuyunca parfüm ilave edilip karıĢtırmaya devam edilir. Sulphur ointment (USP 27 . fVhite ointment (USP 27-NF22) ÇalıĢma 12. Soğuyuncaya kadar karıĢtırma iĢlemine devam edilir. Her bir tüpteki merhem içeriğini gram olarak bir çizelge haline getiriniz. standart sapmasını ve her bir tüpteki miktann ortalamadan % sapmasını hesaplayın. Daha sonra merhem doldurma aleti her bir merhem tüpüne 20g merhem doldurulacak Ģekilde ayarlanır ve hazırlanan merhem tüplere doldurulur.0 Stearik asit 5. Geri kalan suda metil paraben çözülüp bu da 70°C'ye ısıtılır (III).16. 28th) . Salisilik asit ÇöktürülmüĢ kükürt Kayın ağacı katranı Kold krem 1. Tüpler (kapakları kapatılmıĢ olarak) tekrar tartılır (merhemler doldurulurken dikkat edilecek nokta.üzerinde aynı sıcaklıkta (70°C) ısıtılır (II). Cool tar and salicylic acid ointment (BP 1999) ÇalıĢma 12. ÇalıĢma 12. Aluminium subacetate ointment (Martindale.

28*) ÇalıĢma 12.Ağız yolu ile hastaya ilaç verilemediği durumlar • • • • ameliyat sonrası mide-barsak rahatsızlıkları bebek/yaĢlı hastalar hastanın mental bozukluğu olması 2. lokal anestezik. Rektal yol ile supozituvar uygulamanın tercih edilme nedenleri: 1. Cetrimide cream (BP 1999) ÇalıĢma 12.21.Oral uygulamanın etkin madde açısından uygun olmadığı durumlar • • • etkin maddenin mide-barsak kanalının pH'smda stabil olmaması etkin maddenin mide-barsak kanalında enzimatik bozunmaya uğraması etkin maddenin karaciğerden ilk geçiĢ etkisine uğraması Supozituvarlar değiĢik Ģekil (konik veya torpido) ve büyüklüklerde (genellikle 1-4 g) hazırlanabilirler. Örneğin lokal etki için hemoroidde ağrı ve irritasyonun giderilmesinde uygulanabildikleri gibi astrenjan. SUPOZITUVARLAR ġekilleri. Resorcinol-sulfur paste (Martindale. 28"') 115 13. . Sistemik etki ise. Bunların etkin madde içerikleri % 0. antiromatizmal ve analzejik etkin maddeleri içeren supozituvarlar ile sağlanabilir. Burrow's paste (Martindale.24. Supozituvarlar hem lokal hem de sistemik etki oluĢturmak amacıyla kullanılır.1-40 gibi geniĢ bir aralıkta olabilir. hacimleri ve kıvamları rektal uygulamaya uygun katı tek dozluk preparatlardır.23. antiseptik. Lokal enfeksiyonların tedavisinde vajinal uygulanan bu tip preparatlar da vardır. Cetrimide emulsifying ointment (BP 1999) 114 ÇalıĢma 12. damar geniĢletici ve antienflamatuvar etkili etkin maddelerin supozituvarlan ile lokal etki elde edilmesi de mümkündür.ÇalıĢma 12.22. antiastmatik.

Suda çözünen ve su ile karıĢabilen sıvağlar 1. Kakao yağı ile çalıĢırken. Supozituvar Sıvağları Etkin madde uygun bir sıvağ içinde hazırlanır. 1. .13. Sıcaklık etkisiyle fiziksel özelliklerini değiĢtirebilen bir sıvağdır. Sentetik ve yarı sentetik sıvağlar 3. Ġyonize olmayan yüzey aktif maddeler 4. • Sıcaklığın devamlı kontrol edilmesi ve 35°C'i aĢmaması. Yağlı Sıvağlar Kakao Yağı: Doğal bir maddedir. Kakao yağı ile çalıĢırken sıcaklık 35°C'nin üzerine çıkarsa stabil olmayan a. fakat kalıplara yapıĢmamahdır Eritme yöntemi veya basınçla Ģekil verme yöntemi kullanılarak üretime elveriĢli olmalıdır Preparatın saklanması/kullanılması sırasında Ģekli bozulmamalıdır Vücut sıvılarında erimeli/dağılmalıdır Mukozaya nüfuz etmeli/temas yeteneği fazla olmalıdır Ġrritan/toksik olmamalıdır Etkin maddeler ile geçimli olmalıdır Supozituvar sıvağları 4 grupta incelenir. uzun süre stabil kalmalıdır Oda sıcaklığında kolayca kalıplara dökülebilmeli. Ġdeal bir supozituvar sıvağmm taĢıması gereken özellikler: • • • • 116 • • • • • Erime noktası ile donma noktası arasındaki fark fazla olmamalıdır Çabuk bozunmamalı. p polimorfu en dayanıklı ve erime noktası en yüksek olan Ģeklidir ve bu polimorfu içeren supozituvarın katılaĢması ancak 15°C civarında olmaktadır. p1 ve y polimorfları oluĢur. Yağlı sıvağlar 2.1.

5) ilave edilmelidir. 1 g etkin maddenin yerini tutan supozituvar sıvağmın miktarına veya 1 g sıvağın yerini tutan etkin maddenin miktarına "yer tutma değeri (f) veya deplasman faktörü" denir.)+(f2. Gerekli sıvağ miktarının hesaplanması Supozituvann hazırlanabilmesi için etkin maddenin supozituvar sıvağı içerisinde ne kadar yer kapladığının bilinmesi gerekir.. supozituvar içerisindeki etkin madde eĢit ağırlıktaki sıvağm hacmini kaplayacaktır. 117 Supozituvarlarm hazırlanması sırasında amaç.1..g. Eğer etkin maddenin yoğunluğu sıvağın yoğunluğuna eĢitse. süspansiyon/emülsiyon haline getirmek gerekir. ayrılan katı kısmın ilave edilerek supozituvarın hazırlanması gerekmektedir. Bu durum her etkin maddenin kendi yoğunluğuna bağlı olarak değiĢir.• Daha yüksek sıcaklıklarda çalıĢılması durumunda sıvağm bir kısmının (-1/3) ayrılması ve diğer kısmı eritildikten sonra..g2)+. Burada aĢağıdaki formül kullanılır: M = S . Kakao yağı ile çalıĢırken dikkat edilmesi gereken diğer bir konu da bazı maddelerin sıvağm erime derecesini düĢürmesi ya da yükseltmesidir. etkin maddeyi sıvağ içerisinde çok ince ve homojen bir Ģekilde dağıtmaktır.. Etkin maddenin yoğunluğu sıvağın yoğunluğundan farklı ise o zaman etkin maddenin o sıvağ için ne kadar yer kapladığının hesaplanması gerekir..1-0..2. Yer tutma değeri ile gerekli sıvağ miktarının hesaplanması: Reçete için gerekli sıvağın hesaplanması yer tutma değeri ile yapılır. 13.1. Bu iĢleme "aĢılama" adı verilir.. Etkin madde suda çözünmüyor ise. araĢit yağı gibi sıvı yağlar (genellikle % 0. Rx . Yer tutma değeri çözünmeyen maddelere uygulanır ve pratikte hesaplanmıĢ olarak liste halinde çeĢitli maddeler için verilmiĢtir...+(fn-gn)] M : Gerekli sıvağın miktarı (g) S : Sadece sıvağ ile hazırlanan boĢ kalıp ağırlığı (g) f : Yer tutma değeri g : Formüldeki etkin madde miktarı (g) Örnek 13. Buna karĢılık erime derecesini yükselten maddeler ile çalıĢırken formüle uygun miktarda susam yağı.[(f. Erime derecesini düĢüren maddeler ile çalıĢılırken formüle erime derecesinin düĢmesini engellemek için sıvağın % 20'i kadar balık nefsi veya % 4'ü kadar balmumu ilave edilebilir.

Supozituvarlarda Yapılan Kontroller 1.92 g Supozituvarın hazırlanması: Bunun için hesaplanan miktar kakao yağı (7. 13.32 g 1 supozituvar için gereken kakao yağı miktarı Reçetede istenilen supozituvar sayısından 1 fazlası üzerinden hesap yapılır. Örneğin bu değer 1.8x0. geri kalanı 35°C'i geçmeyecek Ģekilde su banyosu üzerinde ısıtılarak eritilir. Bu karıĢıma prokain (3. Prokainf=0.8-(0. Elde edilen kütle daha önceden sıvı parafin ile yağlanmıĢ olan supozituvar kalıplarına donmaya yakınken karıĢtırılarak dökülür ve donmaya bırakılır. 3.m. 4.3.Prokain Kakao yağı P.I.8 M = S-(f.6 g) ilave edilir ve homojen oluncaya kadar karıĢtırılır. Supp.6x6 = 3. Buna boĢ kalıp ağırlığı denir.g) M =1. dondurulur ve kalıptan çıkarılarak tartılır.6 g 1. 2. Donduktan sonra üzerinde kalan fazlalıklar sıyrılarak alındıktan sonra kalıplar açılıp supozituvarlar çıkartılır. Kakao yağı ile sadece sıvağdan oluĢan bir supozituvar hazırlanır. Uygun Ģekilde ambalajlanıp etiketlenir.6) M = 1. 5. No:V 120 0. YaklaĢık 1/3 kadarı ayrılır. Erime süresinin saptanması Dağılma süresinin saptanması Kırılma ve mekanik dayanıklılık kontrolü in vitro etkin madde çıkıĢ testi Etkin madde içeriği . Daha sonra su banyosundan alınarak üzerine katı haldeki kakao yağı ilave edilir ve karıĢtırarak eritilir.32x6 = 7.8 g olsun.92 g) tartılır.6 g y. Buna göre formül: prokain kakao yağı 0. Yani reçetede 5 supozituvar istendiğine göre 6 supozituvar için hesap yapılır.

m.Deneysel olarak parasetamolün yer tutma değerini hesaplayın ve nasıl yaptığınızı yazınız. NOT: 4 supozituvarlık kütle ile çalıĢılır. Bu supozituvar hangi amaçla kullanılır? 4. Supozituvarlann Endüstriyel Ġmalatı Sodyum salisilat WitepsolH15 0. Üstteki yağlı tabaka donuncaya kadar buzdolabında bekletilir. ÇalıĢma 13. Kalan sıvağ tekrar eritilir. Etkin madde miktar tayini: Burada örnek olarak sodyum salisilat için etkin madde tayininin nasıl yapıldığı anlatılacaktır. 2. Supozituvarm tamamının eridiği veya dağılarak alet sepetli ise sepetin altına veya üstüne geçtiği zaman ölçülür. Donduktan sonra kalıbın üzerindeki fazlalıklar bir spatül yardımı ile kazınır. Kullandığınız sıvağın yapısını yazınız. Uygun Ģekilde ambalajlanıp etiketlenir. Ġki faz süzülerek ayrılır. Etkin maddenin ve sıvağm yoğunluğu verildiğinde yer tutma değerinin nasıl hesaplandığını gösteriniz. Erime-dağılma (EP 4): ÇeĢitli aletlerle 37°C'lik su banyosunda tayin edilir. Bu formüle göre hazırlanan supozituvarlar üzerinde aĢağıdaki kontroller gerçekleĢtirilecektir.4. 3. Aspirinin Witepsol H15'e göre yer tutma değeri 0. Sıvağ .6. Tekrar 50 mi arıtılmıĢ suyla karıĢtırılır. GörünüĢ: Supozituvarlar boyuna kesilip incelendiklerinde iç ve dıĢ yüzeyleri tek biçim olmalıdır. Hazırlanan supozituvarlardan 5 tanesi bir beherde su banyosunda eritilir.71'dir. Tamamen eridikten sonra 50 mi arıtılmıĢ suyla karıĢtırılır. Genellikle yarım saat içinde erimeli ve dağılmalıdır. Kalıp açılıp supozituvarlar çıkarılır. 2. Sorular: 1 . 7. Diğer etkin maddeler için referans kitaplarda verilen kendi monografmdaki analiz yöntemleri kullanılmalıdır. 3.200 g y. 1. 121 Ağırlık sapması pH kontrolü kalıba karıĢtırarak dökülür.

Rektuma konurken yapılacak basınca dayanıklı olup olmadığının anlaĢılması bakımından ve ambalajlama sırasındaki kayıp bakımından önemlidir. Deneyin yapıldığı sıcaklık 25°C'dir. Alet. 125 ÇalıĢma 13.5. Formül 1 supozituvar içindir. Son ilave edilen disk konulduktan ilk 20 s sonra kopma olmuĢsa. Kırılma ve mekanik dayanıklılık kontrolü: Supozituvar Ģeklini almıĢ sıvağın belirli sıcaklıkta üzerine konan ağırlıklara dayanması ile ölçülür. Bölmenin kapağı kapatılır. içine supozituvarın yerleĢtirildiği bir bölme ve bu bölmedeki suyun dolaĢımını sağlayan termostatlı su banyosundan oluĢur. tüm ağırlıkların toplamı alınır. Eğer supozituvara ilave edilen diskler ile kınlmıĢsa. Bu amaçla supozituvarlann kırılma noktasını saptayan alet kullanılacaktır.7. kullanılamayacak kadar yumuĢaktır. Supozituvar kınlana kadar bu iĢleme devam edilir (aletin boĢ ağırlığı 600 g'dır). Acetarsol WitepsolH15 ÇalıĢma 13.6.124 kısmı donunca alttaki sulu tabaka ilk süzüntünün üzerine süzülür. Eldeki kalibrasyon doğrusu yardımıyla sodyum salisilatın miktarını hesaplanır. Benzokain 5. Bu süzüntüden 2 mi alınıp antılmıĢ suyla 100 ml'ye tamamlanır. 4.25 g y. Supozituvarlar en az 24 saat test sıcaklığında bekletilmelidir.m. Bu çözeltiden 9 mi alınıp üzerine 1 mi % 10'luk FeCl3 çözeltisi ilave edilip. Önceden bekletilen supozituvarlar test bölmesine sivri kısmı yukarı gelecek Ģekilde yerleĢtirilir. Kopma olayı 20-40 s arasında olmuĢsa. son konan diskin yarı ağırlığı toplama katılır (100 g).m. toplam ağırlığa eklenmez. ÇalıĢma 13.00 g . Birer dakika ara ile 200 g ağırlığındaki diskler ilave edilir. NOT: Eğer supozituvar ilk 600 g'lık boĢ ağırlık ile kınlıyorsa. 2. Alet istenen test sıcaklığına ayarlanır.0 g 0. Bulunan etkin madde miktarı istenen miktardan ±% 10'dan fazla sapma göstermemelidir. çözeltinin absorbans değeri kalorimetrede 510 nm'de okunur. Kopma 40 s'den sonra meydana gelmiĢse diskin tüm ağırlığı toplam ağırlığa katılır. Bulunan konsantrasyon değeri (x) mg/1 veya ug/ml cinsindendir. Sodyum salisilat WitepsolH15 200 mg y.

ÇalıĢma 13.m. Bizmut Subgallat-Rezorsin Supozituvan (Martindale 28th) Compound Bismuth and Resorcin Supp.m.m. ÇalıĢma 13. Ġndometazin 25 mg 200 mg 60 mg 60 mg 120 mg y.Nord.0 g (BaĢka uygun sıvağ da kullanılabilir) ÇalıĢma 13.m. Bebekler için Kloral Supozıtuvar (NF 1955) Supp. PEG400:PEG 4000 (1:1) y.10. Bizmut subgallat Hintyağı Rezorsin ' Çinko oksit Kakao yağı 126 ÇalıĢma 13.) Suppositoria Benzocaini Composito Benzokain 200 mg Çinko oksit 500 mg Peru balsamı 100 mg Bizmut oksigallat 200 mg Kakao yağı y.8.9.Adrenalin Borik asit ArıtılmıĢ su Kakao yağı 0. Chloral for Infants Kloralhıdrat 60 mg Kakao yağı y.11.0 mi y. . 100. ÇalıĢma 13.1 g 0.12. BileĢik Benzokain Supozituvarı (P.m.2 g 5.

Övül sıvağı olarak genellikle jelatin-gliserin-su sıvağı kullanılır.Ġzoprenalin sülfat Sodyum metabisülfıt WitepsolH15 y. NOT: Önce yukandaki oranda 5 g'lık bir kütle hazırlanır. Üzerine hesaplı miktar gliserinin 2/3'ü ilave edilir ve su banyosu üzerinde kanĢtınlarak ısıtılır.F. Witepsol. Ġhtiyol ovülü (Martindale 28*) Ichtammol Pessaries ihtiyol 5g Jelatin 7g Gliserin 60 g ArıtılmıĢ su 28 g Hazırlama: Bir kapsülde jelatin hesaplı miktar su ile ıslatılarak iyice ĢiĢene kadar bekletilir. T.002 g Ovüller. 2. Bu ağırlık esas alınarak ve kayıplar gözönünde bulundurularak gerekenden bir fazla övül üzerinden hesaplamalar yapılır.000 g 127 14. Henüz sıcak iken sıvı parafın ile yağlanmıĢ kalıba dökülür. Ovüllerin küre Ģeklinde olanlarına globül (bol) adı verilmektedir. supozituvarlar gibi etkin madde ve sıvağdan oluĢan ve vajinaya uygulanan oval veya küre Ģeklindeki preparatlardır. 128 Sorular: 1. Geri kalan gliserin ile ihtiyol bir saat camında homojenize edilir ve önceki kanĢıma katılarak karıĢtmlır. Bunun yanısıra kakao yağı. Hafifçe yağlanmıĢ kağıda sanlır. Bu ilaç Ģeklinde sıvağı hangi maddeler oluĢturuyor? 4k 10 k 2k . polietilen glikollerin de kullanımı vardır.010 g 0. Donduktan sonra üzeri bir jilet yardımıyla kesilir ve kalıptan çıkanlır.m.1. Bu grup preparatlann ortalama ağırlıkları 5 g'dır. OVÜLLER 0. 1974'de verilmiĢ olan jelatin-gliserin-su sıvağı Ģu Ģekildedir: Jelatin Su Gliserin ÇalıĢma 14. Kalıba dökülür donduktan sonra çıkanlıp tartılır ve böylece övül kalıbının sıvağ ağırlığı bulunur.

70-75°C'ye kadar ısıtılır. Uygun Ģekilde etiketlenip teslim edilir. Laktik asit / ââ 0 02 g Asetik asit/ Jelatin-gliserin sıvağı y. Formülde yer alan her bir maddenin görevini açıklayınız. (Sıvağ: jelatin 3 k. Ġhtiyolün diğer isimleri nelerdir? ÇalıĢma 14. Kold Krem Cold Cream Unguentum Leniens Balık nefsi Beyaz balmumu Sıvı parafın ArıtılmıĢ su Hazırlama: Balık nefsi ve balmumu küçük parçalara ayrılıp. (Sıvağ: jelatin 10 g.2. su 24 g) 129 kremleri de bu gruptadır. Küçük bir behere alınan boraks arıtılmıĢ suda çözülüp o da su banyosunda.125 g Jelatin-gliserin sıvağı y. Bu ilaç Ģekli ne amaçla kullanılır? 3. 125 g 120 g 560 g Boraks 190 mi 5g .m. 2.m. bir kapsüle alınır. ÇalıĢma 16.5 k. Sorular: 1.2. gliserin 7 g. su 3 k) ÇalıĢma 14. kutusuna konulur.3. Üzerine sıvı parafin ilave edip. Formülasyonlarda yer alan okluzif (örtücü) ve emoliyan (yumuĢatıcı) maddeler sayesinde yumuĢak bir cilt sağlanabilir. Bu formüldeki maddelerin Latince isimlerini yazınız. Soğuyuncaya kadar karıĢtırmaya devam edip. Bu çözelti yağ fazı üzerine azar azar ve hızla karıĢtırarak ilave edilir. su banyosunda eritilir ve 70-75°C'ye kadar ısıtılır.1. gliserin 12. Borik asit 0.

uygun Ģekilde etiketlenip teslim edilir. Bu kremin emülsiyon tipi nedir? 2.1 Alkol 1. Bentonit 10 mi kadar suda ĢiĢirilir. nemlendirici krem ve losyonlar Çoğunlukla y/s tipi emülsiyon tarzında hazırlanırlar. SabunlaĢma tamamlanıncaya kadar karıĢtırılıp kapsül su banyosundan alınır. Sorular: 1.0 Bentonit 1.0 Parfüm y. Bu preparatın emülgatörü nedir? Nasıl oluĢur? 132 ÇalıĢma 16.0 Hazırlama: Balmumu ve sıvı vazelin bir kapsülde su banyosu üzerinde eritilip 70-75°C'ye kadar ısıtılır.9 Metil paraben 0.6.3. Bu hazır ilaç Ģekline kold krem adı neden verilmiĢtir? 5.2.m ArıtılmıĢ su 34. Bu karıĢım iyice karıĢtırılarak su banyosunda 70-75°C ye kadar ısıtılır. kreme ilave edilir. Kabına konulur. Temizleme yeteneği nereden ileri gelir? b. Deriden hemen emilip yok olan ve deride yağlı his bırakmayan kremlerdir. 133 ÇalıĢma 16. Üzerine ĢiĢmiĢ haldeki bentonit ilave edilir. Su banyosu üzerinde sulu faz yağlı faza karıĢtırılarak ilave edilir. Genellikle stearat kremleri Ģeklindedirler. Stearik asit 15 . Temizleyen Krem Cleansing Cream Balmumu 13. Parfüm alkolde çözülüp. sıcaklık 40°C civarına inene kadar karıĢtırmaya devam edilir. Kold krem ne tip bir merhem sıvağıdır? Hangi amaçla kullanılır? 4.0 Sıvı vazelin 50. iyice karıĢtırılır.Vanishing krem. Geri kalan suda metil paraben ve boraks su banyosu üzerinde çözülür.0 Boraks 0. DıĢ fazlarının su olması nedeniyle formüllerinde bir nemlendirici (hümektan) madde bulunur.

2 136 ÇalıĢma 16. 100.0 g ÇalıĢma 16. Setrimonyum bromür 1.8.m. ÇalıĢma 16.m.m.0 .m. ArıtılmıĢ su y.0 g Setil alkol 2.5 g Ġsopropil miristat 3.5 ve 16.0 g Parfüm y. y. 1.5 12. Balmumu 16.6'daki preparatlarm emülsiyon tipleri nedir? Deneysel olarak nasıl saptarsınız? ÇalıĢma 16.0 g Gliserin 8.7.5 40.0 Sıvı parafın 50.0 0. ArıtılmıĢ su 33.5 g Lanolin 2.m.9. Koruyucu y.m. Koruyucu y.m.0 Boraks 0.8 Parfüm y.m. Balmumu Boraks Balık nefsi Susam yağı 12. y.Lanolin Balmumu Sıvı parafin PEG-40 stearat Sorbitol Parfüm Koruyucu ArıtılmıĢ su Sorular: 4 2 23 5 12 y.

5 Pudra baz ve renklendirici 8.Parfüm y.0 y.0 Vazelin 8. Sıvı parafin 20.0 ÇalıĢma 16.40 .4 Parfüm y. y.13.m.5 Gliseril stearat 1. Stearik asit Lanolin Sorbitan oleat Polisorbat 60 Sorbitol Parfüm Koruyucu ArıtılmıĢ su ÇalıĢma 16.5 10.m. 2.11.6 Katı parafin 5. Koruyucu y.m ArıtılmıĢ su y.50 0.5 0. Sıvı parafin 52. y.m Koruyucu y.m Koruyucu y.0 0.0 Parfüm y.0 Setil alkol 3.5 0.0 Setil alkol 1.0 Balmumu 5.0 Sodyum lauril sülfat 0.0 Balık nefsi 1.m.m.0 Bentonit 2.m 137 ÇalıĢma 16.m.0 Sodyum setil sülfat 3.40 2.90 0.10.40 2. ArıtılmıĢ su 35. Sıvı parafin Ġzopropil miristat Stearik asit Lanolin Setil alkol 7.m ArıtılmıĢ su 23.0 ÇalıĢma 16.12.

Deodoran formülasyonlannda yer alan antimikrobik maddeler bu 138 parçalanmayı önledikleri için hem vücudun normal bir fonksiyonu olan terlemeyi engellemezler hem de istenmeyen vücut kokularının oluĢmasını önlerler. deodoranlar ise vücut kokularını önleyen preparatlardır. ArıtılmıĢ su 84.7-16.) 40.00 Natrosol 250 H* 0. aerosol.14.80 Setil piridinyum klorür 0.m.40 Alüminyum klorhidrat (% 50 çöz. bilyeli ĢiĢe (roll-on) veya yarı katı formda hazırlanabilirler.00 Trietanolamin 0. ÇalıĢma 16. Natrosol tamamen hidrate oluncaya kadar iyice karıĢtırılır.20 Renk verici y. ÇalıĢma 16.13 de hazırladığınız her bir kremin emülsiyon tipini ve ne amaçla kullanılacağını yazınız.m. Co. Antiperspiran ve Deodoranlar Antiperspiran preparatlar terlemeyi. propilen glikol içinde disperse edilir ve bu karıĢım iyice karıĢtırılarak deiyonize suya ilave edilir.2.05 Parfüm 0.m. Antiperspiran ve deodoran preparatlar. Bu karıĢım 30°C civarına soğutulur ve . Alüminyum klorhidrat çözeltisi ilave edilir.) Hazırlama: Deiyonize su 70-75°C'ye ısıtılır. Parfüm y. Deiyonize su 29. Ter vücut yüzeyine salgılandığı zaman epidermis florasında bulunan bakteriler tarafından parçalanır ve hoĢa gitmeyen koku oluĢur. 16. Natrosol.95 Propilen glikol 4.45 Sorular: 1.50 * Hidroksietil selüloz (Hercules Powder.10 Propilen glikol 4.00 Triklosan 0.Gliseril stearat 1. Koruyucu y. çubuk (stick).00 Alkol (% 99 h/h) 25.

0 Ġzopropil miristat 5. 5-8° C civarına karıĢtırılarak soğutulur ve kalıba dökülür.00 .17.15.50 40.00 57.45 0. Balmumu Lanolin Parafın 30 10 8 0. % Triklosan Propilen glikol Alkol (% 99 h/h) Parfüm Püskürtücü gaz 16.8 Propilen glikol 10. ÇalıĢma 16. ÇalıĢma 16. KarıĢım sıcakken bulanıklık geçinceye kadar karıĢtırmaya devam 139 edilir. uygun Ģekilde etiketlenip teslim edilir. triklosan ve parfüm bu karıĢıma iyice karıĢtırılarak ve yavaĢça ilave edilir.0 Triklosan 0.0 Etil alkol 74. Triklosan ilave edilir ve bulanıklaĢan karıĢım 60-75 °C'ye ısıtılır.0 Hazırlama: Oda sıcaklığında sodyum stearat. propilen glikol ve izopropil miristat karıĢtırılır.05 2. Dudak Boyaları Yağlı bir sıvağ içerisinde süspansiyon halinde renk ve boya maddesi taĢıyan ve dudak üzerinde bir film tabakası bırakan preparatlardır. etil alkol. Ambalajına konulur.16.2 Parfüm 2. ÇalıĢma 16. Sodyum stearat 8.3.alkol. Oda sıcaklığına inince parfüm ilave edilir.

Balmumu.Hint yağı Sıvı vazelin Boya (D. erime derecesi olarak kabul edilir. 2. Bu derecede yumuĢayıp erimesi gözlenir.Ağırlık sapmaları ve güvenirlik sınırlan hesaplanır. lanolin ve sıvı vazelin bir kapsülde su banyosunda eritilir. 5. d) Supozituvar sertlik tayini aleti kullanılarak iki rujun sertlikleri tayin edilir. Sorular: 1. Hava kabarcığı oluĢturmadan yavaĢ yavaĢ tektür hale getirilir ve yavaĢça kalıba dökülür. b) Bir ruj ortadan diklemesine kesilip renk tektürlüğüne bakılır. c) Kesilen rujdan biri diklemesine bir kapsüle konulur ve 50°C'lık etüve yerleĢtirilir. 4. Bir dudak boyasındaki madde miktarları hesaplanır.18. parafın. Bu karıĢım mum eriyiğine katılır. Kalıba dökülen kütle oda sıcaklığında bir hafta bekletilir. . Uygun Ģekilde etiketlenip teslim edilir. Kütlenin yukarıya kaydığı nokta. Ġki saat sonra bir beher içindeki suda ve 40-50°C 140 arasında erime derecesi tayin edilir. Dudak boyalarında erime derecesi sınırlan ne kadar olmalıdır? 2. Kırmızı) Titandioksit Hazırlama: 45 3 1 3 1. ErimiĢ kütleyi kalıba dökmeden iki tarafı açık kılcal bir boruya (erime noktası tayini kılcal borusu) bir cm yüksekliğinde çekilir ve buzdolabına konulur.21. 3. Yukarıdaki formülden 5 g'lık bir kütle hazırlanıp bir kalıbın ağırlığı bulunur. e) Kalan rujlar kutuya konulur. 6.C. Sizin formülünüzü yeterli sertlikte buluyor musunuz? ÇalıĢma 16. Diğer tarafta bir saat camında da hint yağı ile boya maddesi iyice karıĢtırılır ve titandioksit ile tektür hale getirilir. a) Bütün dudak boyası ağırlıkları sıfırdan sonra iki haneye kadar tartılır.

1 g 2. bronzlaĢtırıcı (Sun Tan) preparatlar.5 g 44. TraĢ Sonrası Losyonu After shave % Etil alkol Propilen glikol Parfüm Demineralize su ÇalıĢma 16.m 16.24. aerosol ve çubuk (stick) tarzında hazırlanabilir. GüneĢten koruyucu preparatlar emülsiyon. güneĢ sonrası serinletici.4. GüneĢ Preparatları GüneĢ ıĢınlanna karĢı hazırlanan kozmetik ürünler. yağlı veya sulu jel.9 g 60 3 1 36 .5 g 0. güneĢ ıĢınlarının bronzlaĢtırıcı etkisini önleyen ürünler.m Parfüm y.0 g 0.23.Karnauba mumu 10 Balmumu 15 Lanolin 5 Setil alkol 5 Hint yağı 65 Boya y. Ürünlerin temel amacı dalga boyu 290-350 nm arasındaki UVA ve UVB ıĢınlannm zararlı etkilerinden deriyi korumaktır. 141 ÇalıĢma 16.0 g 2. TraĢ Sonrası Losyonu After shave Alkol Sorbitol çözeltisi (%70) Mentol Borik asit Parfüm ArıtılmıĢ su 50. rahatlatıcı ve deriyi nemlendirici ürünler (After Sun) ile güneĢsiz bronzlaĢma (ġelf Tanning) ürünlerini kapsar.

Antiseptik TraĢ Sonrası Losyonu After shave Hyamin 10-X (% 25)* Etil alkol Mentol Benzokain Parfüm ArıtılmıĢ su * Metil benzetonyum klorür 144 arasında erime derecesi tayin edilir. d) Supozituvar sertlik tayini aleti kullanılarak iki rujun sertlikleri tayin edilir. Karnauba mumu 10 Balmumu 15 Lanolin 5 Setil alkol 5 0.Ağırlık sapmaları ve güvenirlik sınırları hesaplanır. 6.025 y. c) Kesilen rujdan biri diklemesine bir kapsüle konulur ve 50°C'hk etüve yerleĢtirilir. b) Bir ruj ortadan diklemesine kesilip renk tektürlüğüne bakılır.25.18.ÇalıĢma 16. Kalıba dökülen kütle oda sıcaklığında bir hafta bekletilir. Sorular: 1.250 40.005 0.720 . Sizin formülünüzü yeterli sertlikte buluyor musunuz? ÇalıĢma 16. Bu derecede yumuĢayıp erimesi gözlenir. erime derecesi olarak kabul edilir. Dudak boyalarında erime derecesi sınırları ne kadar olmalıdır? 2.m. Kütlenin yukarıya kaydığı nokta. Uygun Ģekilde etiketlenip teslim edilir. a) Bütün dudak boyası ağırlıkları sıfırdan sonra iki haneye kadar tartılır.000 0. 5. e) Kalan rujlar kutuya konulur. 59.

rahatlatıcı ve deriyi nemlendirici ürünler (After Sun) ile güneĢsiz bronzlaĢma (ġelf Tanning) ürünlerini kapsar.9 g 60 3 1 36 . aerosol ve çubuk (stick) tarzında hazırlanabilir. bronzlaĢtırıcı (Sun Tan) preparatlar.1 g 2. GüneĢten koruyucu preparatlar emülsiyon. GüneĢ Preparatları GüneĢ ıĢınlarına karĢı hazırlanan kozmetik ürünler.Hint yağı Boya Parfüm 65 y. güneĢ sonrası serinletici.4. TraĢ Sonrası Losyonu After shave Alkol Sorbitol çözeltisi (%70) Mentol Borik asit Parfüm ArıtılmıĢ su ÇalıĢma 16. Ürünlerin temel amacı dalga boyu 290-350 nm arasındaki UVA ve UVB ıĢınlarının zararlı etkilerinden deriyi korumaktır.0 g 0. Antiseptik TraĢ Sonrası Losyonu After shave Hyamin 10-X (% 25)* 0. TraĢ Sonrası Losyonu After shave Etil alkol Propilen glikol Parfüm Demineralize su ÇalıĢma 16.24. güneĢ ıĢınlarının bronzlaĢtırıcı etkisini önleyen ürünler. 141 ÇalıĢma 16.m 16.0 g 2.25.5 g 0.m y.250 50.23.5 g 44. yağlı veya sulu jel.

c) Kesilen rujdan biri diklemesine bir kapsüle konulur ve 50°C'lık etüve yerleĢtirilir. Sorular: 1.Ağırlık sapmaları ve güvenirlik sınırlan hesaplanır.18. GüneĢ Preparatları .025 y. b) Bir ruj ortadan diklemesine kesilip renk tektürlüğüne bakılır. Karnauba mumu 10 Balmumu 15 Lanolin 5 Setil alkol 5 Hint yağı 65 Boya y.720 arasında erime derecesi tayin edilir. Kalıba dökülen kütle oda sıcaklığında bir hafta bekletilir. Kütlenin yukarıya kaydığı nokta.m.4. a) Bütün dudak boyası ağırlıkları sıfırdan sonra iki haneye kadar tartılır. e) Kalan rujlar kutuya konulur. Parfüm y.005 0. Uygun Ģekilde etiketlenip teslim edilir. Sizin formülünüzü yeterli sertlikte buluyor musunuz? ÇalıĢma 16. 6. Bu derecede yumuĢayıp erimesi gözlenir. Dudak boyalarında erime derecesi sınırlan ne kadar olmalıdır? 2.m. d) Supozituvar sertlik tayini aleti kullanılarak iki rujun sertlikleri tayin edilir. 16. erime derecesi olarak kabul edilir. 59.m. 5.000 0.Etil alkol Mentol Benzokain Parfüm ArıtılmıĢ su * Metil benzetonyum klorür 144 40.

0 Vazelin 2.0 Oleil oleat 4.0 Stearik asit 2. Yukarıdaki formül ne tip bir emülsiyondur? 2.0 Vitamin E asetat y.GüneĢ ıĢınlarına karĢı hazırlanan kozmetik ürünler. y.19.m.0 Ġzopropil miristat 2. güneĢ sonrası serinletici. Ürünlerin temel amacı dalga boyu 290-350 nm arasındaki UVA ve UVB ıĢınlannın zararlı etkilerinden deriyi korumaktır.0 Stearil alkol 1. yağlı veya sulu jel. rahatlatıcı ve deriyi nemlendirici ürünler (After Sun) ile güneĢsiz bronzlaĢma (ġelf Tanning) ürünlerini kapsar.m Parfüm y. Formüldeki maddelerin görevi nedir? ÇalıĢma 16. GüneĢ Yağı Oktilmetoksi sinnamat Sıvı parafın Setil oktanoat Butilhidroksi toluen Parfüm 2 70 28 y.0 Gliseril monostearat 2. GüneĢten koruyucu preparatlar emülsiyon. .3-butilen glikol 5.8 Sorular: 1. 141 ÇalıĢma 16. aerosol ve çubuk (stick) tarzında hazırlanabilir.2 Trietanolamin 1.0 Karboksivinil polimer 0. güneĢ ıĢınlarının bronzlaĢtıncı etkisini önleyen ürünler. GüneĢ Losyonu Yağ fazı Oktilmetoksi sinnamat 3.m Koruyucu y. bronzlaĢtırıcı (Sun Tan) preparatlar.20.m Su fazı 1.0 ArıtılmıĢ su 77.m.

5. Bunlar.0 Parfüm 0.22. TraĢ Sonrası Kremi Stearik asit 36 Hindistan cevizi yağı 9 Potasyum hidroksit 8 Sodyum hidroksit 1 Sorbitol çözeltisi (%70) 3 Koruyucu y. ÇalıĢma 16.9 Sıvı parafın 2.Sorular: 1.5 ArıtılmıĢ su 72. Formüldeki güneĢ filtresi hangi maddedir? 142 16. • • TraĢ öncesi preparatlan (sakal ve yüz derisini traĢa hazırlamak için) TraĢ iĢleminde kullanılan preparatlar (traĢ sabunlan ve traĢ kremleri) • TraĢ sonrası preparatlar (after shave.23.0 Dupanol C* 1.4 * Sodyum lauril sülfat ÇalıĢma 16. TraĢ Öncesi Kremi Stearik asit 13. traĢ sonrası cildin rahatlaması ve tahriĢlerin giderilmesi için). ArıtılmıĢ su 43 143 ÇalıĢma 16.0 Trietanolamin 1.m. TraĢ Preparatlan TraĢ preparatlan temel olarak 3 grupta toplanabilir.0 Tween 60 2.0 Lanolin 2.m.8 Stearil alkol 2.0 Ġzopropil palmitat 1. Parfüm y. .21.4 Span 60 1.

TraĢ Sonrası Losyonu After shave Alkol Sorbitol çözeltisi (%70) Mentol Borik asit Parfüm ArıtılmıĢ su ÇalıĢma 16.TraĢ Sonrası Losyonu After shave Etil alkol Propilen glikol Parfüm Demineralize su ÇalıĢma 16.26.5 g 44. 0.720 50.24.1 g 2.250 40. Antiseptik TraĢ Sonrası Losyonu After shave % Hyamin 10-X (% 25)* Etil alkol Mentol Benzokain Parfüm ArıtılmıĢ su * Metil benzetonyum klorür 144 ÇalıĢma 16.25.m.9 g 60 3 1 36 .000 0. 59.025 y.0 g 2.005 0.5 g 0.0 g 0.

7 Parfüm y. Depilatuvar Losyon Kalsiyum tiyoglikolat 5.Aerosol TraĢ Köpüğü Tnetanolamin stearat 8.m Krem baz* 67. Uygun Ģekilde etiketlenip teslim edilir. 145 ÇalıĢma 16. losyon. sıcaklığı 40°C'nin altına inince parfüm ilave edilir. SabunlaĢma tamamlanana kadar su banyosu üzerinde kanĢtınlmaya devam edilir. Depilatu varlar Kıl dökücü preparatlardır.0 ArıtılmıĢ su 17.6. Boraks suda çözülüp 70-75°C'ye ısıtılır. sodyum stearat ve potasyum stearat su banyosu üzerinde eritilip sıcaklığı 70-75°C'ye getirilir.9 ArıtılmıĢ su 72. Toz. Aerosol tüpüne doldurulur ve aerosol kapatma cihazında tüpler kapatılır.0 Sodyum stearat 1.4 Kalsiyum hidroksit 6. Daha sonra boraks aynı sıcaklıktaki eriyiğin üzerine ilave edilir. Bu formülün preparat Ģekli nedir? 2.5 Hazırlama: Trietanolamin stearat.6 Stronsiyum hidroksit 3. Püskürtücü gaz olarak ne kullanılabilir? 16.27.5 Parfüm 0. Daha sonra bu tüpe aerosol dolum cihazında püskürtücü gaz doldurulur.0 Potasyum stearat 4. SabunlaĢma tamamlanınca su banyosunun üzerinden alınır. Sorular: 1.5 Püskürtücü gaz 12.6 Boraks 0. çözelti. Ġstenmeyen kıllan kimyasal olarak parçalayarak kopmalarını sağlarlar.2 * Krem baz 0/ Setil alkol 6 Brij 35** 1 . krem veya jel tipi formülasyonlar halinde hazırlanabilirler.

29. Depilatuvar Losyon Kalsiyum tiyoglikolat Kalsiyum hidroksit Parfüm Krem baz* ArıtılmıĢ su 5. Daha sonra stronsiyum hidroksit ve suyun geri kalanı eklenir. 2.m. Uygun Ģekilde ambalajlanıp etiketlenir. Sorular: 1. 67. * ÇalıĢma 27'deki krem baz formülünü kullanınız. 3.ArıtılmıĢ su 60 * * Polioksietilen lauril eter Hazırlama: Krem baz 70-75 °C de hazırlanır ve oda sıcaklığına kadar karıĢtırılarak soğutulur. Depilatuvar Krem Sodyum sülfür Kalsiyum hidroksit Kaolin Gliserin ArıtılmıĢ su 5 5 58 2 30 .28. ÇalıĢma 16. Bu çözelti üzerine kalsiyum hidroksit yavaĢça ve karıĢtırılarak ilave edilir. Diğer tarafta suyun 2/3'üne kalsiyum tiyoglikolat ilave edilir ve iyice karıĢtırılır. Krem baz ve çözelti kısmı bir araya getirilip parfüm ilave edilir ve iyice karıĢtırılır. Formülde yer alan maddelerin görevlerini yazınız. 146 ÇalıĢma 16.4 y.4 10.0 17. Bu preparatın etki mekanizması nedir? Açıklayınız.3 Preparatın sürüldükten bir süre sonra yıkanmasının gerekçesini açıklayınız.

krem.m. Sıcak su ilave edilerek bütün kütle istenilen ağırlığa tamamlanır. Ambalajına konulur.00 g ComperlanKD* 2. aerosol.30.31. 1. y. Ġyi bir Ģampuanın pH değeri hangi sınırlar arasında olmalıdır? Bunun önemi nedir? ÇalıĢma 16.m. 100. 2g 35. sıvı mat.m. toz veya kuru Ģampuan formülleri hazırlanabilir. Sorular: 1. Trietanolamin lauril sülfat (% 28) Renk maddesi 18 g Kokonut monoetanolamid y. ġampuanlar Saç ve saçlı deriye zarar vermeden saçı temizleyen ve bakımını sağlayan ürünlerdir. Diğer bir beherde 20 mi suda sodyum klorür.00 mi y.10 g y.m. 147 ÇalıĢma 16.16. sitrik asit ve sorbik asit çözülür.7. Formüldeki maddelerin görevleri nelerdir? 2.m. Boya (FDC Yellow No:5) y. Bu çözelti önceki behere kanĢtırılarak ilave edilir ve hepsi sıcak su banyosunda tektür oluncaya kadar karıĢtırılır.40 g 0. Sıvı berrak. Sıvı Berrak ġampuan Sodyum lauril eter sülfat (% 30) Sodyum klorür Sitrik asit Sorbik asit (veya formalin) Koruyucu Parfüm ArıtılmıĢ su *Kokonut dietanolamid Hazırlama: Darası alınmıĢ bir behere yüzey aktif maddeler tartılıp bir bagetle iyice karıĢtırılır. Hazırladığınız Ģampuanın pH'smı ölçün. uygun Ģekilde etiketlenip teslim edilir.00 g 0.50 g .

34.0 g 38. Trietanolamin lauril sülfat (% 28) Trietanolamin oleat (% 50) Propilen glikol Oleil alkol AntılmıĢ su ÇalıĢma 16.Parfüm ArıtılmıĢ su 148 y. KanĢım 40°C'ye kadar soğutulup parfüm eklenir.m. Trietanolamin lauril sülfat (% 33) Kokonut monoetanolamid 45 g 2g 49.8 g 2.60 g Sodyum klorür 1.32.00 g III Sodyum hidroksit 2.00 g Sodyum lauril eter sülfat (% 27-30) 20.00 g *Kokonut dietanolamid Hazırlama: I ve III antılmıĢ suda çözülüp su banyosu üzerinde 70-75°C'ye kadar ısıtılır.00 g Comperlan KD* 0.m. Parfüm y.33. 100.0 g 9.0 g 1.m.12 g Renk maddesi y. ÇalıĢma 16. Krem ġampuan I Sodyum lauril sülfat (% 90) 20.2 g .60 g Susuz lanolin 0.m. y. 100 g ÇalıĢma 16. AntılmıĢ su y.m. Koruyucu y.20 g II Stearik asit 4. Oda sıcaklığına gelince uygun Ģekilde ambalajlanıp etiketlenir.m. II eritilip sıcaklığı 70-75°C'ye getirilir ve üzerine aynı sıcaklıktaki sulu karıĢım karıĢtınlarak ilave edilir.

40. Ağız Bakım Preparatları Ağız mukozasına uygulanan kozmetik ürünler.00 . 100 mi Tırnak Cilası Nail Varnish % Nitroselüloz Rezin* Plastizer** Alkol Etil asetat Butil asetat Toluen Boyar madde 10 10 5 5 20 15 35 y. DiĢ Patı (Macunu) Dibazik kalsiyum fosfat dihidrat 45. Geri kalan çözücü karıĢımında rezin. diĢlerin periodontal hastalıklara ve diĢ çürüklerine karĢı korunmasıdır.00 Gliserin 15. 16.m. plastizer karıĢtırılarak nitroselülozlu çözeltiye ilave edilir. y. Ana hedefleri diĢlerin ve ağız içinin temizliğinin sağlanması. Elde edilen çözelti filtre edildikten sonra ambalajına konulur. * Toluen sülfonamid/formaldehit rezin (Satolite MS 80) ** Kafur veya dibutil ftalat Hazırlama: Etil asetat.00 Silika 2. 152 ÇalıĢma 16. ağız kokularının giderilmesi. butil asetat ve toluen karıĢımının 3/4'ü ile nitroselüloz karıĢtırılarak çözeltisi hazırlanır.m. ağız suları.ArıtılmıĢ su 149 ÇalıĢma 16.9.41. Boyar madde alkolde çözüldükten sonra hepsi bir araya getirilir. ağız kokularım giderici gargara ve spreyler ile diĢ bakım preparatlarıdır.

Breisgan B.00 g Sodyum bikarbonat 1-00 g Gliserin 10. tat verici ve etil paraben ilave edilerek homojen oluncaya kadar kanĢtınlır. *** Brookfıeld Engineering Laboratoties Stoughton. etiketlenir. Ağız Suyu Timol 0. 100. Formüldeki maddelerin görevleri nelerdir? ÇalıĢma 16..00 0. ArıtılmıĢ su y.42. silika ve sodyum lauril sülfat karıĢtınlarak eklenir.S. 0.m.0 ** Ultra-Turrax (nach Prof.01 35. Sorular: 1.Sodyum karboksimetilselüloz Karragen Sodyum lauril sülfat Sodyum sakarin Tat verici Etil paraben ArıtılmıĢ su Hazırlama: 1.00 mi NOT: Yukandaki çözelti % 5-20 arasında seyreltilerek kullanılır.46. Yan katı karıĢım tüplere doldurularak.50 0.3 Polisorbat 80 15. Daha sonra sodyum sakarin çözeltisi. ÇalıĢma 16. Bu kanĢıma dibazik kalsiyum fosfat. U. .G. Mass.00 g Tat verici y.m.A.30 1.D.03 g Alkol 3.09 Sodyum sakarin bir miktar suda çözülür.m. Diğer tarafta gliserin. sodyum karboksimetilselüloz. 153 Emülgatör karıĢımı HLB değeri Sorbitan monooleat 4.00 g Boraks 2.Willems) Janke und Kundel K. ĠKA WERK-Stanfen Ġ.D.R.10 y. karragen ve arıtılmıĢ su vakumlu karıĢtırıcıda kanĢtınlır.

05 y.49.47. .00 1.00 2. 79.00 0.5 0.0 y.48. Bebek Yağı % Hafif sıvı parafin Ġzopropil miristat Zeytinyağı Silikon yağı Propil gallat Parfüm 156 ÇalıĢma 16.10 4.00 0.95 5.15 0.15 0.00 25. Bebek Kremi Hafif sıvı parafın Lanolin Setil alkol Arlacel 80 Tween 80 Sıvı silikon FĠ 10/1000 Propil paraben Metil paraben Parfüm ArıtılmıĢ su ÇalıĢma 16.m.m.90 5.10 50.00 5.50 1.5 20. 35.00 64.Bebek Pudrası % Sterilize talk Benzalkonyum klorür Kaolin Parfüm ÇalıĢma 16.

3. dahilen veya haricen kullanılmak amacıyla hazırlanırlar ve kaĢe. Küçük çaptaki katı maddelerin toz edilmesinde ve homojen karıĢımlarının hazırlanmasında havan ve havan eli kullanılır. TOZLAR. Katı maddelerin daha küçük partiküllü toz haline getirilmesi (öğütülmesi). Ġnce öğüten değirmenler (örneğin.00 Parfüm 0. . toz edilmiĢ bir veya daha fazla katı maddenin homojen karıĢımından oluĢan farmasötık katı dozaj Ģekilleridir.00 Stearik asit 4. Bu değirmenler. beyaz tozlar için ise porselen havan kullanılır. besleme hunisi. 2. poĢet vb. sıkıĢtıran parçalayıcılar gibi). paket.Bebek Losyonu Gliseril monostearat 12.00 Sorbitol çözeltisi (% 70) 5. dönen kesiciler. sert jelatin kapsül. çekiçli. ġekil l'de değiĢik tipteki bazı öğütücüler Ģematik olarak gösterilmiĢtir. çubuklu.kaydırma ve germe Ģeklinde farklı etki mekanizmalarına dayanan öğütücüler (değirmenler) ile yapılır. Geometrik seyreltme yöntemi ile tozlar havana eklenir ve ezilip karıĢtırılarak homojen hale getirilir.00 Ġzopropil miristat 1. ezen.00 Metil paraben 0. Büyük miktardaki farmasötık materyallerin daha küçük parçacıklar haline getirilmelerinde genel olarak üç grup cihaz kullanılır: 1. öğütme odası ve öğütülen ürünü toplama kabı olmak üzere üç temel kısımdan oluĢur. çarpma . Bu karıĢımdan her bir doz tartımla alınarak ambalaj kabına konur. Bu mekanizmalara bağlı olarak partiküller sırasıyla parçalanma.15 ArıtılmıĢ su 64. kıran. sürtme . öğütücünün tipine ve katı maddenin özelliğine bağlıdır. kırılma. toplu. disk ve çekiçli değirmenler gibi).70 157 17. Öğütme iĢleminin etkinliği. TOZ TEKNOLOJĠSĠ VE MĠKROMERĠTĠK Tozlar. Orta derecede öğüten öğütücüler (örneğin. sıkıĢtırma.00 Susuz lanolin 2.15 Trietanolamin 1. Tozlar. Tozların renkli ve aĢındırıcı karakterdeki maddeler veya beyaz oluĢuna göre farklı havan seçilir. halinde ambalajlanabilirler.vurma. kesilme ve kopma sonucunda daha küçük partiküller haline gelirler. Renkli tozlar için cam havan. kolloıd ve akıĢkan enerji değirmenleri gibi).00 Zeytinyağı 12. Kaba öğüten parçalayıcılar (örneğin.

(B)AkıĢkan enerji değirmeni. Farmasötik iĢlemlerde kullanılan dört tip öğütücünün Ģematik gösterimi. Tozların özellikleri bireysel ve kümesel olarak incelenir. emülsiyon. Lea Febiger. (A)Kesici. Srd Ed. Bu iki temel özelliğe dayanan ve bunlardan türetilmiĢ diğer önemli özellikleri ise porozite. hem fiziksel 158 stabilite hem de terapötik etki açısından baĢarılı formülasyonlan ürün içinde ulaĢılmıĢ partikül büyüklüğüne bağlıdır. 1986].1. The Theory and Practice of Industrial Pharmacy. 159 17. sıkıĢabilme / hacmini küçültebilme (konsolidasyon) ve basılabilme özellikleridir. Toz ve GranüUerde Partikül Büyüklüğü ve Büyüklük Dağılımının Ġncelenmesi Partikül büyüklüğü ve büyüklük dağılımının tayini değiĢik yöntemler kullanılarak yapılabilir: • Elek yöntemi • Mikroskop yöntemi . (C)Çekiçli değirmen.1. Süspansiyon. diğeri ise partiküllerin sayı veya ağırlık olarak yer aldığı büyüklük aralığı ve dolayısıyla toplam yüzey alanıdır. Tozlar iki önemli özelliğe sahiptir: Bunlardan birisi bireysel olarak partikülün Ģekli ve yüzey alanı. akıĢ özellikleri. 21-46.Tozların bir dozaj formu olarak kullanımı azalmakta ise de ince toz edilmiĢ katı materyallerin davranıĢ ve özellikleri eczacılıkta önemlidir. kapsül ve toz farmasötik ilaç Ģekillerinin.. (D)Dönen silindirli değirmen [Lachman. et al. Bıçaklar Elek ~\B -> Siklon U3 =— Hava Hava püskürtücü baĢlıklar Elek ġekil 17. Philadelphia. L.. tablet.

Elek analizinin Ģematik gösterimi. Hava akımlı kurutma dolabında 40-50°C sıcaklıkta kurutulup 1. 160 ÇalıĢma 17.50mm 0. 6g 2g 92 g 70 g 30 g y. Küçük bir behere 25 g kadar bağlayıcı çözelti konup tartılır ve tartım kaydedilir.l'de elek yöntemi ve titreĢimle çalıĢan elek takımı (vibrasyonlu elek seti) kullanılacaktır.OOtnm 0.75mm 0.25mm Elek altı ġekil 17.• Sedimentasyon yöntemi • Coulter counter yöntemi • HIAC / Royco partikül sayacı yöntemi • Dar açılı lazer ıĢığı kırınımı yöntemi ÇalıĢma 17. Elde edilen granül kütlesi tartılır (m) ve kaydedilir.m. .1. Bağlayıcı çözeltiyi içeren beher tekrar tartılarak harcanan bağlayıcı çözelti miktarı hesaplanır ve kaydedilir. Elde edilen hamur 1.2. Havandaki karıĢıma bağlayıcı çözeltiden damla damla eklenerek uygun kıvamda hamur haline gelene kadar karıĢtırılır. I-Partikül Büyüklüğü ve Büyüklük Dağılımının Ġncelenmesi Granül formülü Patates niĢastası Laktoz Bağlayıcı çözelti Bağlayıcı çözelti Jelatin Gliserin Su Hazırlama: Laktoz ve niĢasta havanda iyice karıĢtırılır.2 mm gözenek çaplı elekten geçirilir. Elek çalkalayıcj (vibratör) l.6 mm gözenek çaplı elekten geçirilir.

50 mm ve 0.2. ĠĢlem sonunda her bir elek üstünde kalan toz veya granül miktarı hassas olarak tartılır ve Tablo 17. 21-46. Hazırlanan granül veya toz karıĢımı en üstteki eleğe konup kapağı kapatılır ve cihaz. Toz veya granüllerin sıkıĢtırılmıĢ hacimlerinin tayini için kullanılan aletin Ģematik gösterimi [Lachman. Kapladığı hacmi okuyunuz (Vk). yukarıdaki eĢitlikleri kullanarak HI ve % sıkıĢabilme değerlerini hesaplayınız. Mezürdeki tozu tartıp küme dansitesini (pk) bulunuz.25 mm ve 1. 0. 10 dakika süre ile ve aralıklı olarak çalıĢtırılır. Elekler. L. 161 Mezürün vuruĢ hareketini sağlayan mekanizma ġekil 17.3. 1. en küçük gözeneklisi en altta yer alacak Ģekilde büyükten küçüğe doğru üstüste yerleĢtirilip vibratör üzerine konur.1'e kaydedilir. Eleklerin gözenek çaplan 1. Toz hacminde küçülme olmayıncaya kadar vuruĢ iĢlemi yaptırarak yeni hacmini (Vv) okuyunuz ve sıkıĢtırılmıĢ dansitesini (pv) hesaplayınız. 1.00 mm'den büyük) granülleri iyice karıĢtırınız ve ortalama 10 mi tozu 10 ml'lik bir mezüre koyunuz. 164 III. Philadelphia. Partikül büyüklüğünün küme dansitesi ve sıkıĢabilme üzerine etkisi. Tablo 17. Lea Febiger.. vibratörünün yaklaĢık olarak 1 mm'lik titreĢim genliğinde.25 mm.00 mm'den küçük) granülleri iyice karıĢtırınız ve yukarıdaki iĢlemi tekrarlayarak küme hacmini (Vk). AĢağıdaki eĢitlikleri kullanarak Hausner indeksi (HI) ve % sıkıĢabilme (Carr Ġndeksi) değerlerini hesaplayınız: HI= % sıkıĢabilme= [ (pv . 1. Sonuçlarınızı aĢağıdaki tablo Ģeklinde gösteriniz.3. et al. 3rdEd.75 mm.00 mm'lik eleğin altına geçen (1.2. IlI-Partikül Büvüklüğünün Küme Dansitesi Üzerine Etkisinin Ġncelenmesi III. 1.00 mm'lik eleklerin üstündeki (1. .Elek analizi: TitreĢimle çalıĢan elek takımı (ġekil 17. 1986].00 mm.pk) / pv] x 100 III. küme dansitesini (pk) ve sıkıĢtırılmıĢ dansitesini (pv) .2) kullanılır.25 mm'dir. en büyük gözeneklisi en üstte. The Theory and Practice of Industrial Pharmacy. 0.

Bu açının değeri tozun akıĢ özelliği hakkında bilgi verir. Farklı buldunuz ise nedenini açıklayınız. 5.4). Birim zamanda akan toz miktarı ise akıĢ hızı olarak tanımlanır. Tablo 17. Partikül büyüklüğü 1. 165 Kavvakita eĢitliği: V--V. yığın açısı olarak tanımlanır (ġekil 17. 4. ĠĢlemler sırasında kaybolan toz veya granül miktarını ve %'sini hesaplayınız. Küme dansitesi EP'ne göre ne Ģekilde saptanmaktadır? Yazınız. Toz ve Granüllerde AkıĢ Özelliklerinin Ġncelenmesi Tozların akıĢ özelliklerinin incelenmesi. Kullandığınız bağlayıcı çözelti miktarının partikül büyüklüğü dağılımına etkisi olup olmadığım. Yığın Açısının ve AkıĢ Hızının Tayini Düz bir zemin üzerinde koni oluĢturmuĢ bir toz yığınının yan yüzeyi ile oturduğu düzlem arasındaki açı. abp o p v0 1 + bp ■pil ___________J____"P ..2.1 ve çizdiğiniz grafiklerden. Hesapladığınız HI ve % sıkıĢabilme değerleri hakkında yorumunuz nedir? Yazınız. yığın açısının ve akıĢ hızının tayini ile yapılabilir. 6. 3.Toz / granül partikül büyüklüğü (mm) Küme Ağırlığı hacmi (g) (cm3) Küme SıkıĢtırılmıĢ VuruĢ dansitesi hacim Vv sayısı pk (g/cm3) (cm3) SıkıĢtırılmıĢ dansite pv (g/cm3) Hausner indeksi (HI) Sorular: 1.00 mm'den büyük ve küçük olan tozların / granüllerin küme dansitelerini karĢılaĢtırınız. partikül büyüklüğü açısından nasıl bir sonuç çıkardınız? 2. diğer grubun kullandığı bağlayıcı çözelti miktarlarını ve partikül büyüklüğü dağılımını gözönüne alarak inceleyin ve vardığınız sonucu yazınız. 17.

Doldurulmaları ağırlık esaslı olup.2 g 0.C ab a Alman toz veya granül hacmi (boĢ mühreyi dolduracak hacim) v.7 g 16.1.75-1. 2 tanesinde ise ± %15'i geçmemelidir. Alınmadan önce. mayalanmamıĢ hamurdan yapılır. 168 18.50 0. KAġELER KaĢeler içinde bir veya daha çok etkin maddenin tek dozunu içeren sert bir kılıftan oluĢan katı preparatlardır.50-0. doldurulmuĢ kaĢede ağırlık sapması 20 tanesinin 18'inde ± %10. p Cab P basıncının uygulanmasından sonraki tablet hacmi Hacim küçülmesi olup (v0.00 . Alt ve üst kapaktan oluĢan kaĢe kılıfı genellikle pirinç unundan hazırlanmıĢ. hem de ülkemizde kullanılmaları hala devam etmektedir. Avrupa Farmakopesinde yer almaktadırlar ve hem Avrupa Birliği ülkelerinde. Toz halindeki ilaçların lezzetini gizlemek ve bunların alınmasını kolaylaĢtırmak için ağız yoluyla kullanılırlar. dil üstüne koyulur ve su ile yutulur. Salisilik asit Fenasetin 22. Basılan tozun baĢlangıç porozitesi ile ilgili katsayı Basım (kompresyon) katsayısı olup sistemin elastik deformasyonu ile ilgilidir. KaĢeler büyüklüklerine göre numaralandırılırlar. Numaralarına göre aldıkları toz madde miktarı yaklaĢık olarak Ģöyledir: KaĢe No: Toz madde miktarı (yaklaĢık g olarak): 00 0 1 ÇalıĢma 18.vp) / v0 'dır. Günümüzde yerlerini jelatin kapsüllere bırakmalarına rağmen. kaĢeler birkaç saniye suya batırılır.25-0.75 0.

Kütlenin iyi yoğurulabilmesine imkan vermeli.01 0. yoğurabilecek Ģekilde kıvam veren sıvı katı veya yankatı özellikteki yardımcı maddelere pilül sıvağları denir.2.10 g 0. 0. Ağırlıkları çoğunlukla 50-250 mg arasında değiĢir. fazla yumuĢak ve yapıĢkan olmamalıdır. Aminopirin Kodein Papaverin klorür Luminal 169 ÇalıĢma 18.15 0. . Pilül kütlesine.10 g'dan az olmamalıdır. uygun bir bağlayıcı ile etkin ve diğer yardımcı maddelerin karıĢtırılması ve Ģekillendirilmesi ile hazırlanan küre Ģeklinde preparatlardır.2 g Div. Hazırlanan pilülün sindirim sisteminde çözünmesine veya dağılmasına imkan vermelidir. 1 Cachet No.02 g P.Kafein ÇalıĢma 18. Pilüllerin hazırlandıktan sonra uzun süre Ģeklini korumasını sağlamalıdır.02 g 0.01 Pilüller. Pilülller etkin ve yardımcı madde olmak üzere baĢlıca iki kısımdan meydana gelir. 1 Cach.XV 170 19. Helmitol Luminal Papaverin klorür P. Pilül sıvağları aĢağıda belirtilen özellikleri taĢımalıdır.01 g 0. 100 Cach 0. No. PILÜLLER 3. X 0. Pilül formülasyonlarmda kullanılan yardımcı maddeleri aĢağıdaki gibi gruplayabilirız.3.

Etkin madde gerekli miktar bağlayıcı (beher pilül için yaklaĢık 0. gliserin-su karıĢımı veya kitre zamkı çözeltisi ( lk kitre zamkı. bolus alba vb. Bu kütle havandan alınır. pilül tahtası üzerinde önce küre sonra silindir haline getirilir ve istenilen sayıya göre kesilir. pilül tahtasının oyuklu. Formülde sıvı bir madde mevcutsa kütleye ilave edilir. Daha sonra sıvağ azar azar ve her ilaveden 171 sonra havan eli ile karıĢtırarak formüle eklenir. Hazırlanan pilüller. En son Ģekillendirme pilül tahtasının yuvarlama kısmında tek parmak ile yapılır. hem de kesme yapılarak Ģekillendirilir.Meydana gelen kütle havan eli ile çevirme sırasında havana yapıĢmadan çıkarılabiliyorsa kıvamı uygun demektir. niĢasta. Kalıp üzerinde hem yuvarlama. bira mayası.2. Sonra kutuya konularak üzerine örtücü toz ilave edilir. Pilül Üretimi Pilül kütlesinin hazırlanması: Formüldeki maddelerin kristal halde olanları iyice toz edilir ve tozların hazırlanmasındaki düzene göre dikkatle ve homojen bir kütle elde edilecek Ģekilde karıĢtırılır. kuruması için bir süre havada veya desikatörde bekletilir. Sıvağ ilavesine. plastik bir hal alıncaya kadar devam edilir. Kütle istenilen pilül sayısına göre istenilen uzunluğa getirilip. 7 k gliserin) Dolgu maddeleri: Laktoz. lk su. Dolgu maddeleri kimyasal ve farmakolojik yönden inert olmalıdır. 19.10 g'dan daha az ise uygun bir dolgu maddesi ile her pilül 0. bal. Ġlave edilen madde miktarı hiçbir zaman pilülün ağırlığının üst sınırından daha fazla arttırmamalıdır. maddelerden yararlanılır. Bir spatül yardımı ile kütleyi sık sık havan içinde toplamak faydalıdır Kütlenin bölünmesi: YoğurulmuĢ kütle. En çok kullanılan yardımcılar laktoz.02-0.Bağlayıcı maddeler (pilül sıvağları) : Jansiyan ekstresi. Tozlayıcı olarak niĢasta. madeni kısmına yerleĢtirilir. parçalar iki parmak arasında hafifçe sıkılarak küre Ģekli verilir. Örtücü maddeler: Likopod. Pilüllerin yapıĢmasını önlemek için ambalaj kutusunun içine inert bir tozlayıcı madde konur.1. tamamen havandan alınır ve pilül Ģekillendirme ve bölme kalıbı yardımı ile düzgün bir silindir Ģekline getirilir. havan içindeki kütle rahatça toplanıp yoğrulacak ve havan yüzeyine yapıĢmayacak. niĢasta ve kaolendir. Bunlar pilül ağırlığım 50-250 mg'a ayarlamak için kullanılırlar.10 g'a tamamlanır. Pilül Hazırlamada Dikkat Edilecek Hususlar . 19. laktoz veya bolus alba Formülde yer alan etkin madde miktarı bir pilülün en az ağırlığı olan 0. laktoz vb.05 g) ile karıĢtınlır. kaolen.

m P.XXI Hazırlama: Toz maddeler tartılır. maddelerin miktarı daima hesaplanıp tartılır. Hesapsız olarak veya göz kararı alınan takribi miktarlar pilül ağırlığını rastgele arttırabilir. Böylece bir defada gereğinden fazla sıvağ ilave edilmemiĢ olur. bir pilül ağırlığını asgari değer olan 0.I. 172 ÇalıĢma 19. Aminopirin 0. havanda geometrik seyreltme ile karıĢtırılır.K 1948) Pilulae Ferratae Blaudii KurutulmuĢ demir II sülfat 9.10 g Kodein 0.0 g Formül 100 pilül içindir Hazırlama: . havan içinde iyice homojen olarak karıĢtırılmıĢ toz kütlesi üzerine azar azar ve karıĢtırarak ilave edilmelidir.10 grama ayarlamak için formüle ilave edilen niĢasta.2. Bu amaçla genellikle balsam. laktoz.01 g Luminal 0. Bazı maddeler pilül Ģeklinde hazırlanıp verildiğinde midede tahriĢ edici etki gösterir veya sindirim sıvısı içinde etkisiz hala geçer.Dolgu maddesi olarak .02 g Bağlayıcı (jansiyan ekstresi) y. reçine ve zamk yapısında maddeler kullanılır. Kütleyi çok fazla yumuĢatacak sıvağ ilavesinden daima sakınılmalıdır. Bağlayıcı maddeler. görünüĢünün düzeltilmesi için pilüller kaplanabilir. Bağlayıcı olarak jansiyan ekstresi ilave edilerek kütle hazırlanır ve Ģekillendirilir.01 g Papaverin klorür 0. pil. hazırlanan pilüllerin ağıza alındığı zaman ilk acı lezzeti hissettirmemek için de yapılabilir.0 g ġeker 3. Bu amaçla ve pilülün özelliklerinin korunması. Blaud Hapları (T.0 g Magnesie kalsine 0.1. kaolen vb.No.3 g Gliserin 4. ÇalıĢma 19. Kaplama.02 g Belladon ekstresi 0.7 g Meyan kökü usaresi 1.0 g Potasyum karbonat 7.

etkin madde Ģahmının değiĢtirildiği granüller gibi kullanılabilmektedir. bir dozaj formu olarak paketlenebildiği gibi tablet basımı ya da kapsül hazırlanması için kullanılabilmektedir.005 g 0.01 g 0.YeĢilimsi renk oluĢuncaya kadar karıĢtırılır. Ardından magnesie kalsine ve meyan kökü usaresini ilave edilerek gliserinin kalanı konur ve Ģekil verilir. 7 k gliserin ve 2 k su karıĢımından oluĢmaktadır. ÇalıĢma 19.K'ne göre 100 mL'lik bir erlene 50 mL 37°C'deki su ve pilül konur. Granülasyon iĢleminin sağladığı yararlar Ģunlardır: 0. Çoğunlukla tablet veya kapsüllerin imalatında ara ürün olmalarına rağmen granüller. Demir sülfat ve Ģeker ilave edilir.60 g 0. kuru agregatlar haline getirilmesidir.Potasyum karbonat 3-4 damla gliserin ile iyice ezilir. bitmiĢ ürün Ģeklinde bir dozaj formu olarak da örneğin. mide ortamına dayanıklı granüller.015 g Bağlayıcı (excipient glycerine) y. Kodein Dionin Luminal 0. Pilüller en fazla 2 saatte dağılmalıdır. Prominal Luminal Formül 20 pilül içindir Kontroller: T.50 g . GRANÜLASYON ĠġLEMĠ VE GRANÜLLER ÜZERĠNDE YAPILAN KONTROLLER Granülasyon. ÇalıĢma 19. 15 dakikada bir karıĢtırılır. toz partiküllerınin bir bağlayıcı veya mekanik güç yardımı ile birleĢtirilerek katı.m 173 Excipient glycerine: lk kitre zamkı. Sorular: Pilül hazırlanmasının avantajları nelerdir? 174 20. efervesan granüller. kaplanmıĢ granüller. Granülasyona formülasyonda yer alan herbir toz bileĢenin homojen Ģekilde karıĢtırılmasından sonra baĢlanmakta ve granülasyon iĢleminden sonra elde edilen granüller.4.3.

toz kalinde toz karıĢımına ilave edilmesi durumunda (internal bağlayıcı olarak) tek baĢına ilave edilebildiği gibi bağlayıcı maddeyi içeren bir çözelti veya pasta (eksternal bağlayıcı olarak) Ģeklinde de ilave edilebilmektedir. zımba yüzeyine yapıĢma ve kapak atma eğilimini azaltmaktadır. • Tektür (uniform) bir tanecik Ģekli ve çap dağılımı sağlamaktadır. • TozlaĢmanın azalmasını sağlayarak çapraz bulaĢma riskini azaltmakta ve çalıĢanın emniyetini artırmaktadır. 175 Bu yöntemler. • Higroskobik materyaller toz halinde saklandıklarında yapıĢarak bir kek Ģeklini alabilmektedir. Granülasyon yöntemi ve kullanılan ekipman. Briket tabletler halinde toz karıĢımının basılmasından sonra bu tabletlerin kırılması ve sonra elenmesi ile granül oluĢumu (slugging). bıçaklı karıĢtırıcılar ve granülatörler kullanılmaktadır. granülasyon iĢlemi bu olasılığı düĢürmekte. yeterli bir sıvı dağılımı ve yapıĢkan bir kütle oluĢturmak için gerekli zamanı ve iĢ gücünü. AkıĢkan yatak cihazı ile bir cihazdan diğerine kütlenin transferi gerekmeksizin tüm iĢlemler aynı sistem içinde gerçekleĢtirilebilmektedir. hem de taĢıma ve saklama açısından daha elveriĢli olacak Ģekilde karıĢımın küme dansitesini artırmaktadır. Yas granülasvon: Bu yöntem toz karıĢımının bir sıvı ilave edilerek yaĢ bir kütle haline getirilmesini içermektedir. • Hem sıkıĢabilme (konsolidasyon) ve basılabilirlik. yaĢ granülasyon ile basımın düzeltilemediği durumlarda ve materyaller neme ve ısıya duyarlı olduğunda kullanılmaktadır. YaĢ granülasyonda. Bu sıvı. • KarıĢımın akıĢ özelliklerinde düzelme sağlamaktadır. OluĢan yaĢ kütle bir elekten geçirilip kurutulmakta ve sonrasında tekrar elenerek granüller elde edilmektedir. Granülasyon yöntemleri baĢlıca iki grup halinde sınıflandırılabilmektedir: Kuru granülasyon: Toz partikülleri yüksek basınç uygulanarak agregatlar haline getirilmektedir. 2. çünkü nem absorbe etmelerine rağmen granüller akıĢkanlıklarını koruyabilmektedir. bağlayıcı maddelerin katı. • KarıĢımın basım özelliklerini iyileĢtirmekte. . Dönen silindirler arasında toz karıĢımının sıkıĢtırılması ile Ģeritler halinde kompakt yapıların elde edilip bunların elekten geçirilmesi ile granül oluĢumu (roller compaction).• Toz karıĢımmdaki bileĢenlerin ayrıĢmasını (segregasyonunu) önlemektedir. Bu amaçla iki yöntem kullanılmaktadır: 1. yaĢ kütlenin hazırlanması için yüksek hızlı. granüller arası ve granül içi poroziteyi önemli ölçüde etkilemektedir.

bazıları ise suda veya diğer uygun bir sıvı içinde çözülerek veya dağıtılarak kullanılırlar. Suda disperse edilebilir diklofenak granülleri (50 mg) . Tek doz granüller poĢet. Yardımcı madde olmaksızın da hazırlanabilirler. Çok dozlu preparatlan. GMP (Ġyi Ġmalat Uygulamaları) kapsamında ürün validasyonunun yer alması ile birlikte granülasyon iĢleminin de tekrarlanabilir ve kontrol altında olmasını sağlamak üzere granülasyon iĢlemi ile ilgili kritik iĢlem değiĢkenlerini belirlemek. Bazıları yutularak. gerekli ise renk ve koku verici maddeler de içerirler. Uçucu veya korunması gereken madde içeren granüller sıkı kapatılmıĢ kaplarda muhafaza edilmelidir. BitmiĢ Ürün Olarak Granüller Oral yolla uygulanmak üzere hazırlanırlar. ambalajları.Tabletlerin kalitesi esas olarak oluĢturuldukları toz veya granüllerin fizikokimyasal özelliklerine bağlıdır. yardımcı maddeler. bazıları çiğnenerek. Üretimleri. izlemek ve kantitatif ölçümlerden yararlanmak gerekmektedir.1.1. Granüller tek doz veya çok dozlu olarak ambalajlanabilirler. istenilen dozda alınabilmeleri için uygun bir ölçekle birlikte ambalajlanır. Örnek 20. depolama ve dağıtımları mikrobiyal kontaminasyondan uzak olarak gerçekleĢtirilmelidir. kağıt paket veya flakon gibi tek birimlik kaplarda sunulur. Granüller bir veya daha fazla etkin madde. Bu açıdan granüllerde incelenmesi gereken faktörler Ģunlardır: • Granül oluĢumunun mekanizması • Granül çapını etkileyen faktörler ve granül çapının iĢlem ve dozaj formu üzerindeki etkileri • Granül çap dağılımının ölçülmesi ve yorumlanması • Granül Ģekli ve yüzey alanı tayini • Granül dansitesi ve sıkıĢabilmesi • Granül mekanik direnci ve kırılganlığı • Granüllerin elektrostatik özellikleri • Granüllerin akıĢ özellikleri • Granüllerin basılabilirliği • Granüllerin nem tayini 176 20.

0 g 15. 6. II. kurutulur ve tekrar elenir. Diklofenak sodyum Lutrol F 68 1. Uygulamadan önce suda çözülür veya dağıtılır. Sorular: 1. porselen spatül ile karıĢtırılır.9 g granül poĢetler içine doldurulur.8 mm delik çaplı elekten geçirilir. hızla 1.6 mm delik çaplı elekten geçirilir. Reaksiyon denklemini yazınız.6 g 4. 177 ÇalıĢma 20. Elde ettiğiniz granülleri hangi ortam koĢullarında tablet haline getirebilirsiniz? Nedenini açıklayınız. Sonra 1. Hazırladığınız granül niçin su ile pat haline getirilmiyor? 3. Etkin madde taĢıyıcısı olarak kullanılırlar. 0.I.0 g . 5. Efervesan granüller: KaplanmamıĢ granüllerdir. H2O Tartarik asit Sodyum bikarbonat Hazırlama: Kristal sulu sitrik asit tartılarak bir kapsüle konulur.0 g 9. Uygun Ģekilde paketlenir ve etiketlenerek teslim edilir. Etüvden çıkarıldıktan sonra karıĢtırılır ve tekrar etüve konulur. Sıcaklığı 50°C'yi geçmeyen etüvde kurutulur. Genellikle asit maddeler. Efervesan Granül Granulatum Effervescens Sitrik asit. 4. 2 dakika bekledikten sonra çıkarılır.4 g Cremophor RH 4. Tartarik asit ve sodyum bikarbonat eklenir.3 g Sorbitol 85.1. Bu formülde niçin içerisinde 1 mol kristal suyu bulunan sitrik asit kullanılır? 2.1 mm delik çaplı elekten geçirilir.3 g Portakal araması 4.4 g Su 50.0 g Hazırlama: II nolu çözelti ile I nolu karıĢım granüle edilir. Hazırladığınız ilaç Ģekli ne amaçla ve nasıl kullanılır? Yazınız. 100-105°C'lik etüvde 3-5 dakika bekletilir. NOT: Bütün gereçler kuru olacaktır. karbonatlar veya bikarbonatlar içeren ve su ile hızla reaksiyona girerek karbondioksit açığa çıkaran granüllerdir. Elde edilen pat. 50 mg diklofenak sodyuma karĢılık gelen 3.

Bu ilaç Ģekli nasıl ambalajlanır? Neden? ÇalıĢma 20. kağıt paket veya flakon gibi tek birimlik kaplarda sunulur.1. Yardımcı madde olmaksızın da hazırlanabilirler. Etkin madde taĢıyıcısı olarak kullanılırlar. BitmiĢ Ürün Olarak Granüller Oral yolla uygulanmak üzere hazırlanırlar. Genellikle asit maddeler. Örnek 20. depolama ve dağıtımları mikrobiyal kontaminasyondan uzak olarak gerçekleĢtirilmelidir.3 g Sorbitol 85. Magnezyum Sitrat Efervesan Granülü Magnesii Citrat Effervescens Magnezyum karbonat Sitrik asit (susuz) Sodyum bikarbonat Alkol (%95 h/h) 180 20. ambalajları. 0. Tek doz granüller poĢet. Bazıları yutularak.4 g Cremophor RH 4. Granüller bir veya daha fazla etkin madde.2. gerekli ise renk ve koku verici maddeler de içerirler. 50 mg diklofenak sodyuma karĢılık gelen 3. yardımcı maddeler. Üretimleri. Diklofenak sodyum Lutrol F 68 1.1. Efervesan granüller: KaplanmamıĢ granüllerdir.4 g Su 50. Uçucu veya korunması gereken madde içeren granüller sıkı kapatılmıĢ kaplarda muhafaza edilmelidir. bazıları ise suda veya diğer uygun bir sıvı içinde çözülerek veya dağıtılarak kullanılırlar. Çok dozlu preparatlan. Hazırlama: II nolu çözelti ile I nolu karıĢım granüle edilir.0 g 5g 23 g 17 g y. karbonatlar veya bikarbonatlar içeren ve su ile hızla reaksiyona girerek karbondioksit açığa çıkaran granüllerdir.9 g granül poĢetler içine doldurulur. kurutulur ve tekrar elenir.8 mm delik çaplı elekten geçirilir. Suda disperse edilebilir diklofenak granülleri (50 mg) I.m. Uygulamadan önce suda çözülür veya dağıtılır. istenilen dozda alınabilmeleri için uygun bir ölçekle birlikte ambalajlanır. Granüller tek doz veya çok dozlu olarak ambalajlanabilirler.6. . II.3 g Portakal aroması 4.6 g 4. bazıları çiğnenerek.

Dağılma süresi tayin edilir. elenir ve III nolu karıĢım ile karıĢtırılır.m. Kaplayıcı olarak kullanılan maddeler çoğu kez çözelti 178 veya süspansiyon Ģeklinde ve sıvı kısımlarının buharlaĢtırıldığı koĢullarda uygulanır. Parasetamol (toz) 500 g Doksilamin süksinat 5g Kafein 33 g Tartarik asit 391 g Sodyum hidrojen karbonat 417 g II. Parasetamol (Asetaminofen) + Doksilamin + Kafein Efervesan Granülleri I. NOT: Çözücü olarak su kullanılacak olursa. 6 dozun herbiri 5 dak. . sodyum bikarbonat ve sodyum bifosfat gibi alkali maddeler içerirler. ĠĢlem 5 adet tek doz granül üzerinde tekrarlanır. Bir poĢet içinde parasetamol 500 mg. Kollidon 306 g Ġzopropanol (veya etanol) y. granülasyonun akıĢkan yatak cihazında yapılması gerekir. Örnek 20. doksilamin 5 mg ve kafein 33 mg miktarda bulunacaktır. Sodyum sitrat 30 g ġeker (kristal) 707 g Hazırlama: I nolu karıĢım II nolu çözelti ile granül haline getirilir. III. fumarik asit gibi asit maddeler ile sodyum karbonat.177 Formülasyonlannda sitrik asit. Bir doz efervesan granül bir beherglas içindeki 15-25°C'deki 200 mi suya konur.2. 60°C'de kurutulur. tartarik asit. Maksimum %30 bağıl nem koĢullarında poĢetler içine 2. içinde dağılırsa granül preparatı test ile uyumludur. Efervesan granüller üzerinde diğer testlerin yanısıra Avrupa Farmakopesi'ne (EP5) göre dağılma testi de yapılır. KaplanmıĢ granüller: Çoğunlukla çok dozlu preparatlardır ve çeĢitli yardımcı madde karıĢımlarıyla bir veya daha fazla tabaka halinde kaplanmıĢ granüllerden oluĢur.1 g miktarda doldurulur.

Bu özellikleri. etkin maddenin uygun salım gösterdiğini tespit etmek için uygun bir çözünme testi örneğin katı dozaj formları için açıklanan testlerden biri uygulanabilir. etkin maddenin salım tarzını göstermek için uygun bir çözünme testi uygulanır. etkin maddenin uygun salım gösterdiğini tespit etmek için uygun bir çözünme testi örneğin katı dozaj formları için açıklanan testlerden biri uygulanabilir. Bu granüller üzerinde. yerini veya zamanını modifiye etmek üzere tasarlanmıĢ. Efervesan Granül Granulatum Effervescens Sitrik asit. özel yardımcı maddeler içeren veya özel iĢlemlerle hazırlanan. Granüller üzerinde yapılan kontroller • Granül büyüklüğü ve dağılımı • Granüllerin akıĢ özelliğinin tayini (yığın açısı.1. granüllerın mide sıvısına dayanıklı bir materyal ile kaplanmasıyla (enterik kaplı granüller) veya uygun diğer vasıtalar ile sağlanmaktadır. Mide ortamına dayanıklı (gastro-resistant) granüller: Mide sıvısında dayanıklı olan ve intestinal sıvı içinde etkin maddenin (maddelerin) salımı için tasarlanmıĢ.0 g 15. kaplanmıĢ ya da kaplanmamıĢ granüllerdir. geciktirilmiĢ salım yapan granüllerdir. Modifiye salım yapan granüller: Aktif madde veya maddelerin salım hızını. ayrı ayrı veya birlikte. Bu granüller üzerinde. H2O Tartarik asit Sodyum bikarbonat Hazırlama: 6.KaplanmıĢ granüllere.0 g .0 g 9. akıĢ hızı tayini) • Küme dansitesi ve sıkıĢabilme tayini • Nem içeriği tayini • Dağılma süresi tayini (EP5) • Çözünme hızı tayini (EP5) • Ġçerik tekdüzeliği (EP5) • Kütle tekdüzeliği (EP5) 179 ÇalıĢma 20.

2 dakika bekledikten sonra çıkarılır. Elde edilen pat.Kristal sulu sitrik asit tartılarak bir kapsüle konulur. .2. 100-105°C'lik etüvde 3-5 dakika bekletilir.m. 4. Sıcaklığı 50°C'yi geçmeyen etüvde kurutulur.1 mm delik çaplı elekten geçirilir. Hazırladığınız granül niçin su ile pat haline getirilmiyor? 3. Kütle 1.1 mm delik çaplı elekten geçirilir. Damla damla alkol eklenerek karıĢtırmaya devam edilir. 5. Bu ilaç Ģekli nasıl ambalajlanır? Neden? ÇalıĢma 20. Hava akımlı kurutma dolabında 50°C'de kurutulur. 6. Bu formülde niçin içerisinde 1 mol kristal suyu bulunan sitrik asit kullanılır? 2. Sorular: 1.6 mm delik çaplı elekten geçirilir. üzerine susuz sitrik asit ilave edilip homojen hale getirilir. Uygun Ģekilde paketlenir ve etiketlenerek teslim edilir. Hazırladığınız ilaç Ģekli ne amaçla ve nasıl kullanılır? Yazınız. Tartarik asit ve sodyum bikarbonat eklenir. Etüvden çıkarıldıktan sonra karıĢtırılır ve tekrar etüve konulur. Hava ve nem almayacak Ģekilde sıkı kapalı bir kaba konulur. Elde ettiğiniz granülleri hangi ortam koĢullarında tablet haline getirebilirsiniz? Nedenini açıklayınız. porselen spatül ile karıĢtırılır. Sonra 1. Kuruyan granüller 1. Bu granülün hazırlanmasında neden su yerine alkol kullanıyorsunuz? 5g 23 g 17 g y. NOT: Bütün gereçler kuru olacaktır. hızla 1. Kütle irmik gibi taneleĢmeye baĢlayınca alkol eklemeye son verilir. Sorular: 1.6 mm delik çaplı elekten geçirilir. Magnezyum Sitrat Efervesan Granülü Magnesii Citrat Effervescens Magnezyum karbonat Sitrik asit (susuz) Sodyum bikarbonat Alkol (%95 h/h) 180 Hazırlama: Magnezyum karbonat ve sodyum bikarbonat havanda karıĢtırılır. Reaksiyon denklemini yazınız. Uygun Ģekilde etiketlenerek teslim edilir.

4. çözünürlüğü az olan etkin maddelerin suda çok çözünen inert bir katı taĢıyıcıda çözme ve/veya eritme yöntemi kullanılarak dağıtılması ile oluĢturulmuĢ sistemlerdir. Elde ettiğiniz granülün kayıp miktarını ve kayıp yüzdesini hesaplayınız. Elde ettiğiniz efervesan granülün dağılma kontrolünü ve çözeltinin görünümünün kontrolünü. KATI DĠSPERSĠYONLAR Etkin maddeler gastrointestinal kanalda (GI) çözündükten sonra absorbe olmaktadır. Maddenin çözünme hızı ve belirli partikül iriliğinin altında olmak koĢuluyla çözünürlüğü. kontrollü çöktürme. Katı Dispersiyonlann Sınıflandırılması Etkin maddenin taĢıyıcı içinde dağılma ve açığa çıkma mekanizmalarına göre 6 temel grupta incelenebilirler: 182 1. çözünme ortamında taĢıyıcının kolaylıkla çözünmesi ile ortamda dağılıp kolayca ıslanabilmektedir. Bu sistemlerde dağılmıĢ olan kristal ve amorf haldeki madde. Bu granül ne amaçla kullanılır? Avrupa Farmakopesi'ne göre efervesan granüller üzerinde hangi kontroller yapılır? 181 21. çözünme hızı ile kontrol ediliyorsa yani maddenin çözünme hızı emilme hızından çok yavaĢ ise bu maddelerin absorpsiyonu ve biyoyararlammı çözünme hızının bir fonksiyonu olmaktadır.2. 21. çözünürlüğü fazla olan maddelerin kontrollü salım yapan preparatlarınm hazırlanması vb. 2. maddenin ortam sıvısıyla temasta olan etkin yüzey alanının artırılması gerekmektedir. Bu parametreleri artırmak için. Bunun için de öğütme. Ancak bu yöntemlerin gözlenen bazı dezavantajları nedeniyle (örneğin: öğütmede artan yüzey yüklerine bağlı olarak topaklanma ve etkin yüzey alanının azalması. püskürterek kurutma vb. 3. Katı dispersiyon oluĢması halinde etkin madde taĢıyıcı içinde moleküler düzeyde dağılmıĢ olduğundan çözünme ortamında çözünmesi daha kolay olmaktadır. lg granülü 50 ml'lik bir beherdeki su içine koyarak yapınız. partikül büyüklüğünün bir fonksiyonudur. çözücü kullanılan yöntemlerde çözücü toksisitesi gibi) son yıllarda etkin maddelerin katı dispersiyonlarmın hazırlanması tercih edilmektedir. Katı dispersiyon.1. Katı dispersiyonlann yukarıda bahsedilen uygulamaları yanında bazı etkin maddelerin stabilitelerinin sağlanması. Katı dispersiyonlarda ayrıca yapıda bulunan taĢıyıcı nedeniyle de partiküller arası topaklanmalar ortadan kalkmaktadır. Maddenin GI kanaldan absorpsiyon hızı. yöntemlerden yararlanılmaktadır. uygulama alanları da vardır. Ötektik karıĢımlar Katı çözeltiler .

183 Tablo 21.1. Eritme yönteminin uygulanabilmesi için. Yöntemin avantajı. erime noktasına kadar dayanıklı olması. taĢıyıcının erime noktasının 200°C'nin üzerinde olmaması. 4. uygun çözücü seçimindeki güçlükler ve aynı kristal Ģeklinin elde edilebilme zorluklarıdır. Çözme yönteminde genellikle çözücü olarak kloroform. 6. Dezavantajı ise. eritme ve çözme yönteminin avantaj ve dezavantajlarını birlikte taĢır. KatılaĢmıĢ kütle öğütülür ve elenir. suda iyi çözünmesi ve inert olması gereklidir. 3. EritilmiĢ karıĢım. uygulanan sıcaklıkta taĢıyıcı ve etkin maddenin parçalanma ve buharlaĢma olasılığının bulunmasıdır. metanol veya bunların karıĢımları kullanılmaktadır. Etkin maddenin ise suda zor çözünmesi. çözücü uçurulduktan sonra kütle toz edilir. erime noktasının 250°C'nin üzerinde olmaması gerekir. 5. 2. buz banyosunda karıĢtırılarak soğutulur. Eritme-çözme yöntemiı Etkin madde uygun çözücüde çözülür. bu sıcaklığa kadar dayanıklı olup bozunmaması. düĢük buhar basıncına sahip olması. Eritme yöntemi: Suda çözünen taĢıyıcı ile suda zor çözünen etkin madde birlikte ısıtılır ve eritilir. basitliği ve ekonomik olmasıdır. Dezavantajı ise pahalı olması. aseton. Yöntem. Yöntemin avantajı. Katı dispersiyon hazırlamada kullanılan taĢıyıcı örnekleri ġekerler Polimerler Dekstroz Polivinil Sukroz pirolidon Galaktoz Polietilen Sorbitol glikoller Maltoz Yüzey aktif maddeler Polioksietilen-propilen glikol kopolimerleri (Poloxamer® 188) Polioksietilenalkil Asitler Diğerleri Sitrik asit Pentaeritritol Süksinik Üre asit Üretan Hidroksipropil eterleri (Texafor® AIP) .2. Çözme yöntemi: Etkin madde ile taĢıyıcının fiziksel karıĢımı organik çözücüde çözülür ve çözücü buharlaĢtmlarak uçurulur. organik çözücü düĢük sıcaklıkta uçurulduğunda termal parçalanma olasılığının ortadan kalkmasıdır. 1.3. Bu çözelti 70°C civarında eritilmiĢ taĢıyıcı ile karıĢtırılır. Katı Dispersiyon Hazırlama Yöntemleri Katı dispersiyonları hazırlamak için genel olarak 3 farklı yöntem kullanılmaktadır. Cam çözelti veya süspansiyonlar Kristal bir taĢıyıcıda etkin maddenin amorf halde kristallendiği sistemler Etkin madde ile taĢıyıcı arasında kompleks oluĢumu ile hazırlanan sistemler Yukarıdaki beĢ olasılığı birlikte taĢıyan karıĢık sistemler 21. organik çözücünün tamamen uzaklaĢtırılamaması.

kristal Ģekilden amorf yapıya dönüĢüm. kimyasal ve termal stabiliteleri iyi olmalı. kristal durumlannı ve hangi tip bir katı dispersiyon olduğunu belirlemek için kullanılan temel yöntemler Ģunlardır: 1. 4. 5. stabilite problemleri gösterebilirler. renk değiĢimi.4. Termal analiz yöntemleri • soğutma eğrisi yöntemi • çözülme-erime yöntemi • termomikroskop yöntemi • diferansiyel termal analiz (DTA) kalorimetresi (DSC) yöntemleri • bölgesel eritme yöntemi (Zon melting) 2. 21.Mannitol metil selüloz Laktoz Metil selüloz Pektin Galaktomannan Deoksikolik asit Polisorbatlar (Tweenler) Sorbitan yağ asidi Siklodekstrinler esterleri (Spanlar) Katı dispersiyon hazırlamada kullanılan taĢıyıcılar. kullanılan taĢıyıcıya ve saklama koĢullarına bağlı olarak yeniden kristallenme. erime dereceleri düĢük olmalı (200°C'den düĢük olmalı). 3. X-ıĢmı kırınım yöntemi Mikroskop yöntemi Spektroskopik yöntemler Çözünme hızı yöntemi Termodinamik yöntem ve diferansiyel tarama 184 21. . erime noktalarını.3. taĢıyıcının yapıya nem çekmesi nedeniyle kimyasal yapı değiĢiklikleri vb. Katı Dispersiyonların Stabilitesi Katı dispersiyonlar hazırlama yöntemine. nisbeten düĢük buhar basıncına sahip olmalı ve fizyolojik olarak inert olmalıdır. Katı Dispersiyon Sistemlerini Ġnceleme Yöntemleri Hazırlanan ürünlerle katı dispersiyon elde edilip edilemediğini. suda çözünmeli. 6. fiziksel.

i 4 s ġekil 22.0.1'de görülmektedir.50. mikropellet. Bu nedenle sert jelatin kapsüller içine doldurulacak toz kütlesinin düzenli bir akıĢ özelliği. Hacim (mi ) 1.37 0.5-16.63 0. bu nemi koruyabilmeleri için sıcaklığı 15-25°C.30 0. Sert jelatin kapsüller hacimlerine göre sekiz farklı büyüklükte üretilmektedir. U. W.0 olup. Laboratuvar koĢullarında bir maddenin katı dispersiyonunu hazırlayıp hazırlayamadığmızı nasıl test edebileceğinizi yazınız. mikroküre.21 0. dar bir partikül çap dağılımı ve mümkün olduğunca küresel partikül Ģekillerine.ÇalıĢma 21. mikrokapsül. Technologie und Biopharmazie 1k 6k . 2..1. Sorular: 1. 185 22. Maddelerin küme dansiteleri ve miktarlarına bağlı olarak seçilmesi gereken kapsül numaraları [Fahrig. bağıl nemi %30-70 arasında olan ortamlarda ve nem geçirmeyen kaplar içinde saklanmaları gerekmektedir. minitabletlerin yanısıra yarıkatılann konabildiği ve oral kullanım için tasarlanmıĢ katı dozaj formlarıdır.13 BBBbbb Kapsül No ono 00 o \ ?. 3. SERT JELATĠN KAPSÜLLERĠN DOLDURULMASI VE UYGULANAN KONTROLLER Kapak ve gövde olmak üzere iki parçadan oluĢan. Çözünürlük nedir ve nasıl artırılır? Farmasötik teknolojideki önemini belirterek yazınız.37 0. Hofer. Die KapsetGrundlagen. bunların hacimleri ve bunlara karĢılık gelen numaraları ġekil 22.1. Elde edilen kütle elenerek istenilen partikül büyüklüğüne ayrılır.. Ġçerdikleri nem miktarı %12. Çözücü 60°C'de su banyosunda uçurulup elde edilen kütle 50°C'de vakum altında 1 saat kurutulur ve öğütülür. yine kontrolleri de ağırlık olarak yapılmaktadır. Furosemid Polivinilpirolidon (PVP-40) Hazırlama: Furosemid ve PVP. granüle.95 0. yani stabil küme özelliklerine sahip olmaları gerekmektedir. içlerine toz. Sert jelatin kapsüller hacim esasına göre doldurulmakta ancak içlerine konacak maddeler ağırlık olarak verilmekte. metanol:antılmıĢ su (95:5) karıĢımında tamamen çözülür. Katı dispersiyonu hazırlanarak çözünürlüğünü artırabileceğiniz az çözünür etkin maddelere örnekler veriniz.

ona göre hangi kapsül büyüklüğünün seçileceği ġekil 22.1'de maddelerin küme dansiteleri ve miktarlarına bağlı olarak seçilmesi gereken kapsül numaralan tablo Ģeklinde verilmektedir. 20th Ed.7 665 476 350 259 210 147 91 0. Bu yardımcı maddeler mikrokristal selüloz.858-893.Wissenschaftliche Verlagsgesellscha.5-50 mg) bu miktardaki maddenin fizyolojik etkiye sahip olmayan. kalsiyum karbonat.4 380 272 200 148 120 84 52 0. 186 Sert jelatin kapsüller içine doldurulacak maddeler. dibazik ve tribazik kalsiyum fosfat olabilir. yine Ģekilde bulunan bir kapsüle doldurulması gereken ağırlık skalasmda 700 mg (0.83-111. Stuttgart].68 0. 1983.7 g)'ın iĢaretlenip.1'den hesaplanabilir.3 285 204 150 111 90 63 39 0. 2000. D. kalsiyum sülfat dihidrat. Tablo 22. Remington.4 1330 952 700 518 420 294 182 1. Seçimlerinde etkin madde ile geçimli olup olmadıkları değerlendirilmeli.21 0.5 475 340 250 185 150 105 65 0. Kapsül dolum kartı [Limmer. bu iki noktanın birleĢtirilmesi ile 2 nolu kapsüle doldurulmasının uygun olacağı bulunmaktadır. inert dolgu maddeleri içinde seyreltilmeleri gerekmektedir.1. Lippincott fVilliams & Wilkins.fi. (ed. Chapter 46.0 950 680 500 370 300 210 130 1. Baltimore]. pg.).8'e karĢılık gelen nokta.9 855 612 450 333 270 189 117 1.95 0.8 g/cm3 olan bir etkin maddenin kapsül içinde bulunması gereken miktarı 700 mg ise Ģekilde yer alan küme dansitesi skalasından 1.1 1045 748 550 407 330 231 143 1. herhangi bir seyreltmeye gerek göstermeyecek miktarda iseler küme dansiteleri hesaplanıp. niĢasta.3 1235 884 650 481 390 273 169 1.5 1425 1020 750 555 450 315 195 Sert jelatin kapsüllerin içine doldurulacak etkin madde veya maddelerin miktarlan çok az ise (0. pg.5 0.2 1140 816 600 444 360 252 156 1.3 0.The Science andPractice ofPharmacy.37 0.einermodernen Arzneiform. Örneğin küme dansitesi 1.6 570 408 300 222 180 126 78 0. Kapsül Hacmi (mi) Küme 0. laktoz. Tablo 22.13 Dansitesi Kapsül Büyüklüğü (g/ml) 00 0 1 2 3 4 5 0. mannitol.8 760 544 400 296 240 168 104 0. küme dansiteleri belirlenerek etkin maddenin küme 187 .

Bunun yanısıra küçük çaplı bir üretim için gerekli miktarda etkin madde bir mezüre alınıp doğrudan dolgu maddesi ile Vt' ye tamamlanabilir. Bunların yanısıra formülasyonlara akıĢ özelliklerini iyileĢtirmek üzere silisyum dioksit. metalik stearatlar.m de. Kapsül hacmi x kapsül adedi = Gerekli tozun hacim olarak miktarı (Vt) • Etkin madde (de. B/C:KapBül alt kıemını(hazneyi) muhafaza eden plakalar. Me.m) ve kullanılacak dolgu maddesinin küme dansiteleri (ddm) bir mezür kullanılarak hesaplanır (g/cm3) Etkin maddenin birim dozu x kapsül adedi = Gerekli etkin madde miktarı (Mem) Dolgu maddesinin küme dansitesinden gerekli kapsül adedi için ilave edilmesi gereken dolgu maddesi miktarı bulunur.2'de Ģematik olarak gösterilmektedir.1. Eczane boyutunda üretimler için kullanılabilecek bir kapsül doldurma aleti ġekil 22. A :Kapsüllerin üst-kapak kısmını ayıran ve sonra kapatan plaka. Dolgu Maddelerinin Miktarlarının Belirlenmesi • Kullanılacak kapsül büyüklüğüne göre alabileceği hacim Ģekilden tespit edilir ve istenen kapsül adedine göre toplam hacim belirlenir. • Etkin madde ve yardımcı maddeler spatülle uygun Ģekilde kanĢtınldıktan sonra sert jelatin kapsüller içerisine doldurulur. 22.m Ve m: Ġstenen kapsül adedine göre mezüre alınan etkin maddenin hacmi Vdm: Ġstenen toplam kapsül adedine göre ilave edilecek dolgu maddesinin hacmi 188 'dm v. .m * e. stearik asit ve talk ilave edilebilir.dansitesine yakın olanlar tercih edilmelidir.

22]. Mikrobiyal kalite tayini (EP5). Sert jelatin kapsüller içinde verilecek bir etkin maddenin teorik dolum ağırlığı 350 mg ve küme dansitesi 0. Sorular: 1. Dağılma testi (EP5).2. sf. 60 kapuülliık) . Dolu Kapsüller Üzerinde Yapılan Kontroller • • • • • Ġçerik tekdüzeliği (EP5).0 :SıkıĢtırma plakası. •\ s 1 S«rt jelatin kapsül doldurma ve kapatma aleti (Aponorm. Bölge Samsun Eczacı Odası Dergisi. Kullanılacak dolgu maddesi seçilir. Ocak 1987. ÇalıĢma 22. Hesaplanan miktarda etkin madde ve dolgu maddesi uygun Ģekilde karıĢtırılıp kapsül doldurma makinasmda kapsüller içine doldurulur.75 g/ml ise hangi boyuttaki kapsül kullanılmalıdır ? 200 mg . Çözünme testi (EP5). Hazırlama: Size verilen kapsül büyüklüğüne göre doldurulması gerekli kütlenin toplam hacmi hesaplanır. E t Aletin ana gövdesi. ġekil 22. Parasetamol 30 kapsül hazırlayınız. Dolu kapsüller üzerinde kütle tekdüzeliği Avrupa Farmakopesine göre incelenerek sonuçlan kaydedilir. 10 ml'lik mezür yardımıyla etkin madde ve dolgu maddesinin küme dansiteleri bulunur. Eczane boyutunda üretimler için kullanılabilecek bir kapsül doldurma aleti [Baykara T.TEB 6.1. Bir kapsül için ve istenen kapsül adedi için gerekli etkin madde ve dolgu maddesinin miktarları hem ağırlık hem de hacim olarak belirlenir. 189 22..2. Kütle tekdüzeliği (EP5).

2. Küme dansitesi 0.80 g/ml olan bir maddenin bir kapsül için dolum ağırlığı 500 mg olarak verilmiĢtir. Elinizde 0 numaralı kapsül varsa bu dolumu yapabilmek için dolgu maddesi kullanımına ihtiyaç varsa, bir kapsül için gerekli dolgu maddesi miktarını hesaplayınız. 3. Sert jelatin kapsüllerin doldurulmaları sırasında ortam sıcaklığı ve nemi nasıl olmalıdır? Yazınız. 4. Sert jelatin kapsüllerin saklanmaları sırasında dikkat edilmesi gereken noktalar nelerdir? Yazınız. 5. Sert jelatin kapsüllerin içine konamayacak maddeler nelerdir? Açıklayarak yazınız. 190 ÇalıĢma 22.2. Ramipril Prejelatinize niĢasta Kapsül no:4 ÇalıĢma 22.3. Metiltestosteron Mısır niĢastası Kapsül no: 4 22.3. Sert Jelatin Kapsüller Ġçine Sıvı ve Yarı-Katı (Semi-Solid Matrix) Materyallerin Doldurulması Sert jelatin kapsüller içine yumuĢak jelatin kapsüllerde olduğu gibi akıĢkan ve yarı katı maddelerin doldurulmasıdır. Kilitli sert jelatin kapsüllerin geliĢtirilmesi, kapsüllerin kap ve kapak kısımlarının dıĢtan bir bantla mühürlenmesini sağlayan tekniğin geliĢtirilmesi gibi faktörler bu teknolojinin ilerlemesini sağlamıĢtır. Sert jelatin kapsüller içinde sıvı veya yarı-katı matris Ģeklinde dozaj formlan olarak etkin maddelerin formülasyonlarınm geliĢtirilmesi Ģu amaçlarla uygulanmaktadır: • • Suda çözünürlüğü düĢük olan etkin maddelerin biyoyararlanımlannm artırılması, DüĢük erime noktasına sahip olan veya oda sıcaklığında sıvı olan maddelerin verilmesi, 10 mg y.m.

5mg y.m.

• DüĢük dozlu, yüksek potense sahip etkin maddelerin dozaj formlannm hazırlanmasında içerik tekdüzeliğine ulaĢma zorluğu ve çapraz bulaĢma problemlerinin önlenmesi, • • 191 Sert jelatin kapsüller içinde sıvı ve yarı-katı matris teknolojisinde kullanılabilecek yardımcı maddeler üç grup altında verilebilir: l.Sıvı yağlar (yerfıstığı yağı, zeytin yağı, soya yağı, susam yağı gibi) ve orta Neme duyarlı etkin maddelerin stabilitesinin artınlması, Etkin madde Ģahmının modifiye edilmesi.

zincir uzunluğuna sahip trigliseridler (Miglyol 810, 812 ve 820; Labrafac CC, PG; Lauroglycol FCC). 2.Yarı-katı lipofilik taĢıyıcılar ve lipofılik sıvı taĢıyıcılar için viskozite modifıye ediciler (setil alkol, setostearil alkol, gliseril behenat, gliseril palmitostearat, hidrojene sıvı yağlar, Aerosil, Gelucire'ler). 3.ÇözünürleĢtirici ajanlar, surfaktanlar, absorpsiyon artırıcılar, emülsifıye edici maddeler (yüksek HLB'ye sahip Gelucire tipleri, Molekül ağırlığı 4000'den büyük olan PEG'ler, Tween 80, Poloxamer F68). Sert jelatin kapsüller içinde yarı-katı matris tipi preparatlann imalatında iki yöntem söz konusudur: Tiksokap yöntemi: Etkin maddelerin yardımcı maddelerle tiksotropik özellikteki dispersiyonlannm hazırlanmasıdır. Bu dispersiyon karıĢtırılarak akıcı halde tutulurken kapsüller içine hacim olarak doldurulmaktadır. Dolum iĢleminden sonra sistem katılaĢarak sızmaya ve akmaya dirençli bir j el yapısı oluĢturmaktadır. Termokap yöntemi: Yardımcı maddeler ısı uygulanarak eritildikten sonra etkin madde ilave edilip karıĢtırılmakta ve bu karıĢım katılaĢmasına yakın bir sıcaklıkta kapsüller içine doldurulmaktadır. Bu iki yöntemin birarada kullanılması ile de yarı-katı matrisler hazırlanabilmektedir. ÇalıĢma 22.4. Ġbuprofen PEG-stearat Eudragit S-100 60.0 mg 37.4 mg 2.6 mg

192 Hazırlama: Termokap yöntemi ile hazırlanacak olan bu preparatta, PEG-stearat termostatlı bir su banyosu üzerinde erime noktasına kadar ısıtılır. Daha sonra içine polimer ve etkin madde ilave edilerek karıĢtırılır. Böylece elde edilen yarı katı matris kütlesi, içindeki dispers partiküllerin çökmesini önlemek üzere katılaĢmasına yakın bir sıcaklığa kadar soğutularak bir plastik enjektör içine boĢaltılır ve volumetrik olarak kapsüller içine doldurulur. ÇalıĢma 22.5. Oksprenolol HC1 Sıvı parafın CutinaHR Aerosil 200 Hazırlama: Tiksokap yöntemi ile hazırlanacak olan bu preparatta, formüldeki yardımcı maddeler bir su banyosu üzerinde karıĢtırılarak ısıtılır ve sonra oda sıcaklığına kadar soğutulur. Bu Ģekilde elde edilen tiksotropik jelin içine etkin madde ilave edilip karıĢtırılır. Bu karıĢım bir plastik enjektör içine boĢaltılır ve volumetrik olarak kapsüller içine doldurulur. 193 23. TABLETLER Tabletler etkin madde yanısıra ilacın özellikleri ve basıma yardımcı olmak üzere seçilen belirli yardımcı maddeleri içeren bir formülasyonun kompakt hale getirilmesi ve sıkıĢtırılması vasıtasıyla yapılan katı dozaj formlarıdır. Tabletler, kullanılan zımba/kalıp veya ekipmana bağlı olarak çeĢitli büyüklükte ve daire, oval, kare, üçgen, oblong gibi çeĢitli Ģekillerde üretilebilirler. Oral kullanım için tabletler Ģu Ģekilde sınıflandırılır (EP5): • KaplanmamıĢ tabletler • KaplanmıĢ tabletler • Efervesan tabletler • Suda çözünen tabletler • Suda dağılan tabletler • Ağızda dağılan tabletler • Mide ortamına dayanıklı tabletler (enterik tabletler) 50.0 46.5 1.5 2.0

• Modifiye salım sağlayan tabletler Tabletler uygun etkin madde salımı oluĢturmak, kabul edilebilir fiziksel ve mekanik özellikler sağlamak için ve imalatı kolaylaĢtırmak amacı ile çeĢitli yardımcı maddeler (eksipiyanlar) içermektedir. Dolgu maddeleri: Tabletin kütlesini artırırlar. Uygun dolgu maddelerinin seçimi için formülasyon geliĢimi sırasında etkin madde ile yardımcı maddeler arasında geçimsizlik olup olmadığı, etkin maddenin biyoyararlanımınm etkilenip etkilenmediği incelenmelidir. Çözünmeyen dolgu maddeleri: Kalsiyum sülfat dihidrat, kalsiyum fosfat dibazik ve tribazik, kalsiyum karbonat, niĢasta, modifiye edilmiĢ niĢastalar (karboksimetil niĢasta vs.) ve mikrokristal selüloz gibi. Çözünen dolgu maddeleri: Laktoz, sukroz, dekstroz, mannitol, sorbitol gibi. Bağlayıcılar: Granüle oluĢturmak üzere tozlan birarada tutan maddelerdir. Tablet basımı sırasında granülelerin birbirine bağlanmalarını sağlamak için gerekli kohezif özelliği oluĢtururlar. Bağlayıcılar, toz karıĢımına doğrudan ilave edilip bu karıĢım, su, alkol-su karıĢımı ile ıslatılarak granüle haline getirilebileceği gibi genellikle % 5-20 konsantrasyondaki sulu veya alkollü çözeltileri veya pastaları Ģeklinde de ilave edilebilirler. Yaygın olarak kullanılmakta olan bağlayıcılar Ģunlardır: NiĢasta, prejelatinize niĢasta, jelatin, akasya, sukroz, polivinil pirolidon, polivinil alkol, polietilen glikol, metil selüloz, sodyum karboksimetil selüloz, etil selüloz gibi. 194 Dağıtıcılar: Sulu ortama konulduklarında tabletlerin dağılmasını, granüller ve toz partiküllerine ayrılmasını sağlamak amacıyla tablet formülasyonuna ilave edilirler. Hazırlama esnasında granüle oluĢturulmasından önce toz karıĢımına veya daha sonra oluĢturulan granülelere karıĢtırılarak ilave edilebilirler. Dağıtıcılara örnek olarak niĢasta (Starch 1500), mikrokristal selüloz (Avicel), toz edilmiĢ selüloz (Elcema), sodyum niĢasta glikolat (Explotab, Primojel), guar reçinesi (Jaguar), aljinik asit, çapraz bağlı polivinil pirolidon (Kollidon CL, Polyplasdone XL ve XL10, Polyclar AT) ve çapraz bağlı sodyum karboksimetil selüloz (Ac-Di-Sol) verilebilir. Doğrudan tabletleme ajanları (DTA): Bu maddeler hem dolgu maddesi hem de bağlayıcı olmak üzere iki fonksiyona birarada sahip olan maddelerdir. Basılabilir olmaları ve uygun akıĢ özelliklerine sahip olmaları gerekmektedir. Bu maddeler: Laktozlar: Alfa laktoz monohidrat, Ludipress, Tablettose, Laktoz NF (anhidr), Laktoz Fast Flo. ġekerler: Nu-Tab, Di-Pac.

ġeker alkolleri: Sorbitol (Neosorb), mannitol (Mannitab), inozitol, ksilitol. Kalsiyum bileĢikleri: Kalsiyum sülfat (Compactrol, Celocal), dikalsiyum fosfat (Di-Cafos A), dikalsiyum fosfat dihidrat (Di-Cafos, Di-Tab, Emcompress), trikalsiyum fosfat (tri-Cafos), kalsiyum silikat (Cal Flo E). Selülozlar: Elcema, Avicel, Vitacel, Emcocel. Minör bileĢenler Lubrikantlar: Tabletlerin zımbalara yapıĢmasını önleyen, matris boĢluğu veya mühreden atılma kolaylığı sağlayan, zımbalar ve mühre arasındaki sürtünmeyi dolayısı ile aletlerin aĢınmasını önleyen ve zımba basıncının tablete eĢit olarak dağılımını sağlayan maddelerdir. Etkinlikleri partikül çaplan ve yüzey alanları, formüle ilave edilme Ģekli ve sırası, karıĢtırma süresi ile iliĢkilidir. Tabletlerin dağılma ve çözünme özelliklerini de tipleri, tablet basım kütlesi ile karıĢtırılma süreleri ve kullanılan miktarlarına bağlı olarak önemli derecede etkileyebilirler. 195 Lubrikantlar Ģunlardır: Hidrofob lubrikantlar: Metal stearatlar (Ca-, Mg-, Zn-stearatlar), stearik asit, hidrojene bitkisel yağlar, niĢasta, hafif sıvı parafın. Suda çözünen lubrikantlar: Sodyum benzoat, sodyum klorür, sodyum ve magnezyum lauril sülfat, polietilen glikol 4000 ve 6000, DL-lösin. Glidantlar: Tablet basımı anında matris boĢluğuna materyalin akıĢını kolaylaĢtıran ekstra küçük partiküllü, dansitesi düĢük maddelerdir. Silika tipli olanlar (Aerosil, Cab-O-Sil) en etkin glidantlardır. Diğerleri, metalik stearatlar, kalsiyum silikat, niĢasta ve Starch 1500, magnezyum karbonat, magnezyum oksit ve talktır. Antiadherentler: Basılacak partiküllerin zımba-matris yüzeylerine yapıĢıp yüzeyden parçacık kopmasını ve pürüzlü tablet yüzeyi oluĢmasını önlemek için kullanılırlar. Talk, kolloidal silisyum dioksit (Aerosil, Syloid, Cab-O-Sil), magnezyum stearat ve mısır niĢastası antiadherent olarak kullanılabilen maddelerdir. Diğer yardımcı maddeler: Renk maddeleri Tat ve koku vericiler Adsorbanlar Tampon maddeleri 23.1. Tablet Hazırlama Yöntemleri Tablet imalatında kullanılan yöntemler Ģu Ģekilde sınıflandınlabilir: I- Granülasyon yöntemi I-A- YaĢ granülasyon I-B- Kuru granülasyon

Büyük. Etkin ve yardımcı maddelerin öğütülmesi . Tozların karıĢtırılması 3. sert tabletlerin basılması (briket veya slug tablet) 4. Nemli granülenin kurutulması 6. Briket tabletlerin kırılıp elenmesi (briket granüle) 5. Tozlar ve bağlayıcı çözeltinin karıĢtınlması.I-B-l. Briket (slug) tabletlerden granüle hazırlanması 1. YaĢ kütlenin 6-12 mesh elekten geçirilmesi 5.Dönen silindirler arasında sıkıĢtırma (roller compaction) ile granüle hazırlanması II. KurutulmuĢ granülenin elenmesi ve kanĢtınlması 7. ıslatma 4. Tozlann karıĢtınlması 3.Doğrudan basım yöntemi 196 Farklı yöntemlerle tablet imalatında iĢlem basamaklan Ģunlardır: YaĢ granülasyon Kuru granülasyon Doğrudan basım 1.Briket (slug) tabletlerden granüle hazırlanması I-B-2. Tablet basımı A. Minör bileĢenlerle kanĢtırma 6. Tablet basımı B. Dönen silindirler arasında sıkıĢtırma (roller compaction) ile granüle hazırlanması 1. Etkin ve yardımcı maddelerin öğütülmesi 2. Etkin ve yardımcı maddelerin öğütülmesi 2.

2. Tozlann karıĢtınlması 3. Dönen silindirler arasında sıkıĢtırarak granüle hazırlanması ve elenmesi 4. Minör bileĢenlerle kanĢtırma 5. Tablet basımı 1. Etkin ve yardımcı maddelerin öğütülmesi 2. Tozlann kanĢtınlması 3. Tablet basımı 23.2. Tablet Basımı Tablet makinaları iki tiptir: Ekzantrik tablet makineleri: Üst ve alt zımba ile matris halkasından oluĢan tek bir zımba setini içerir. Tablet ağırlığı, alt zımbanın mühre içindeki en alt pozisyonu belirlenerek ayarlanırken, tablet sertliği üst zımbanın mühre içinde alacağı yol veya giriĢ derinliği ile ayarlanmaktadır. Bu makine ile dakikada yaklaĢık olarak 60 adet tablet basılabilir. Sayı, matris ve zımba çiftleri, üçlüleri kullanılarak dakikada 120-180 adet tablete kadar artırılabilir. Laboratuvar tipi makinedir. Ön formülasyon çalıĢmaları, küçük serilerin üretimi ve briket tablet basımında tercih edilir. Rotasyon tipi tablet makineleri: Ġki adet yatay olarak dönen dairesel tabladan üsttekinde üst zımbalar, alttakinde matris halkaları ve bunlara giren alt zımbalar bulunmaktadır. Bunlarda 12-73 adet zımba seti bulunabilir. Tablet sertliği, ekzantrik olanlardan farklı olarak hem alt hem de üst zımbalar tarafından basınç uygulanması ile sağlanmaktadır. Tablet ağırlığı ise alt zımbaların mühre içindeki pozisyonunun ayarlanması vasıtasıyla yapılmaktadır. Bu makineler endüstri tipi olup yaklaĢık olarak dakikada 500-17000 adet tablet basabılen yüksek hızlı makinelerdir. 23.3. Tabletler Üzerinde Yapılan Kontroller • BaĢlangıç maddelerin kontrolleri (teĢhis, saflık, potens, miktar tayini, katıların partikül büyüklüğü dağılımı ve Ģekli, nem tayini vb.), • ĠĢlem içi (in-process) ve ara ürün (tozlar veya granüleler, Bkz:sf. 179) kontrolleri, • BitmiĢ ürün kontrolleri Ģeklinde uygulanmaktadır. Tabletler üzerinde yapılan bitmiĢ ürün kontrolleri aĢağıda verilmektedir:

• Renk, görünüĢ, • Kalınlık kontrolü, • Nem içeriği tayini, • Ġçerik tekdüzeliği (EP5), • Kütle tekdüzeliği (EP5), • Kırılmaya karĢı direncin (sertlik) tayini (EP5), • Kırılganlık (friabilite) veya ufalanma-aĢınma tayini (EP5), 198 Dağılma testi (EP5), Çözünme testi (EP5), Mikrobiyal kalite tayini (EP5). ÇalıĢma 23.1. Parasetamol Tableti Compressi Paracetamolum Parasetamol NiĢasta Laktoz Jelatin çözeltisi (% 8 a/a) Glidant-lubrikant Formül 1 tablet içindir. Glidant-lubrikant karıĢımı: Talk NiĢasta Magnezyum stearat Kolloidal silisyum dioksit (Aerosil 200) Hazırlama: Parasetamol, niĢasta ve laktoz küp karıĢtırıcıda 15 dakika süreyle karıĢtırılır. Toz karıĢımı bir kürek yardımı ile planet karıĢtırıcıya alınır. Bir erlene jelatin çözeltisi konup erlenle birlikte tartılır. Planet karıĢtırıcıda toz 5 dakika karıĢtırıldıktan sonra üzerine, 10 ml'lik bir pipet yardımı ile, sıcak jelatin çözeltisinden azar azar ilave edilir. Çözeltinin homojen olarak dağılması için karıĢtırma iĢlemine devam edilir. KarıĢım hamur kıvamına gelince (parmaklar arasında sıkıĢtınldığmda dağılmamalı ve kompakt bir hale gelebilmeli) jelatin çözeltisi 50 40 8 2 0.250 g 0.100 g 0.050 g y.m. y.m.

ilavesine son verilir. Erlenle birlikte jelatin çözeltisi tekrar tartılıp kullanılan bağlayıcı çözelti miktarı kaydedilir. Elde edilen hamur plastik spatüller yardımı ile bir plastik kaba alınır. 1.25 mm gözenek çaplı elek takılmıĢ salınımlı granülatöre boĢaltılır ve granülatör orta hızda çalıĢtırılır. OluĢan granüle üzeri kağıtla kaplı tepsiler 199 üzerine ince bir tabaka halinde yayılarak 50°C'de kurutulur. KurutulmuĢ granüle, 1.00 mm gözenek çaplı elek takılmıĢ granülatörden geçirilir. Glidant-lubrikant karıĢımından tartımın % 3'ü kadar ilave edilir. Bu karıĢım küp karıĢtırıcıda 20 rpm'de 10 dakika karıĢtınlıp kürek yardımı ile bir plastik kaba alınır. Ġçinde 250 mg parasetamol olacak Ģekilde 1 tablet ağırlığı hesaplanır. Basım kütlesi kürekle besleme hunisine konup hesaplanan ağırlık için alt zımba konumu ve istenen sertlik için de üst zımba konumu ayarlanarak basıma geçilir. Hazırlanan tabletler kabına konarak uygun Ģekilde etiketlenir. Tabletler üzerinde daha önce belirtilen kontroller yapılır ve sonuçlar tablo halinde gösterilir. Sorular: 1. 2. 3. 4. 5. Bu üretimde kullandığınız yöntem hangisidir? Kaç gram jelatin çözeltisi kullandınız? Bu miktar kaç gram jelatine karĢılık gelmektedir? Teorik kütle kaç gramdır? Hazırladığınız kütle (pratik kütle) kaç gramdır? Kaç gram glidant-lubrikant ilave ettiniz? 250 mg Parasetamol içeren bir tabletin ağırlığı ne kadardır?

6. Elinizdeki basım kütlesinden her biri 250 mg Parasetamol içeren kaç tablet basabilirsiniz? Hesaplayınız. 7. Hazırladığınız granülenin nem miktarını tayin ederek sonucu yorumlaymız.

ÇalıĢma 23.2. Sodyum Novamin Sülfonat (Novaljin) Tablet Compressi Natrii Novamin Sulfonas Sodyum novamin sülfonat Laktoz Patates niĢastası Jelatin çözeltisi (% 10 a/a) Magnezyum stearat 0.500 g 0.040 g 0.060 g y.m. %1

Aerosil 200:NiĢasta (0.5:9.5) Formül 1 tablet içindir. 200 Hazırlama:

%2

Patates niĢastası, laktoz ve sodyum novamin sülfonat küp karıĢtırıcıda 15 dakika karıĢtırılır. Toz karıĢımı bir kürek yardımı ile sigma karıĢtırıcıya alınır. Bir erlene jelatin çözeltisi konup erlenle birlikte ağırlığı belirlenir. Sigma karıĢtırıcıda 5 dakika karıĢtırıldıktan sonra tozun üzerine 10 ml'lik bir pipet yardımı ile azar azar sıcak jelatin çözeltisinden ilave edilir. Çözeltinin homojen olarak dağılması için karıĢtırma iĢlemine devam edilir. KarıĢım hamur kıvamına gelince jelatin çözeltisi ilavesine son verilir. Erlenle birlikte jelatin çözeltisinin ağırlığı tekrar belirlenip kullanılan bağlayıcı çözelti miktarı kaydedilir. Elde edilen hamur plastik spatüller yardımı ile bir plastik kaba alınır. 1.25 mm gözenek çaplı elek takılmıĢ salınımlı granülatöre boĢaltılır ve granülatör çalıĢtırılır. OluĢan granüle üzeri kağıtla kaplı tepsiler üzerine ince bir tabaka halinde yayılarak 50°C'de kurutulur. KurutulmuĢ granüle, 1.00 mm gözenek çaplı elek takılmıĢ granülatörden geçirilir. 10 g'ı alınıp nem oranı tayin edilir. Granüle 50°C'de tekrar kurutulur. 10 g'ı alınıp nem oranı tekrar tayin edilir. Granüle tartılıp küp karıĢtırıcıya konur. Kütlenin % 2'si kadar Aerosil-niĢasta karıĢımı ilave edilir. Küp karıĢtırıcıda orta hızda 5 dakika karıĢtırılır. Üzerine magnezyum stearat ilave edilip 3 dakika daha karıĢtırılır. Bu karıĢım kürek yardımı ile bir plastik kaba alınır. Ġçinde 500 mg sodyum novamin sülfonat olacak Ģekilde 1 tablet ağırlığı hesaplanır. Basım kütlesi kürekle besleme hunisine konup, hesaplanan ağırlık için alt zımba konumu ve istenen sertlik için de üst zımba konumu ayarlanarak basıma geçilir. Basım esnasında zaman zaman 5'er tablet olarak ağırlık ve sertlik tayinleri yapılır. Hazırlanan tabletler kabına konup uygun Ģekilde etiketlenir. Tabletler üzerinde daha önce belirtilen kontroller, yapılır ve sonuçlar tablo halinde gösterilir. Sorular: 1. 2. 3. 4. 5. Bu tableti hazırlamak için hangi yöntemi kullandınız? Kaç gram jelatin çözeltisi kullandınız? Bu miktar kaç gram jelatine karĢılık gelmektedir? Teorik kütle kaç gramdır? Hazırladığınız kütle (pratik kütle) kaç gramdır? Kaç gram glidant-lubrikant ilave ettiniz? 500 mg Novaljin içeren bir tabletin ağırlığı ne kadardır?

6. Elinizdeki basım kütlesinden her biri 500 mg Novaljin içeren kaç tablet basabilirsiniz? Hesaplayınız. 201 7. Hazırladığınız granülenin nem miktarını tayin ederek sonucu yorumlaymız.

ÇalıĢma 23.3. Aspirin- Fenasetin-Kafein Tableti Compressi Acidum Acetyl Salisylicum-Phenacetinum-Coffeinum Kafein Fenasetin Mısır niĢastası NiĢasta müsilajı (% 10 a/a) Aspirin Glidant-lubrikant Formül 1 tablet içindir. Hazırlama: Kafein, fenasetin ve mısır niĢastası küp karıĢtırıcıda 15 dakika süre ile karıĢtırılır. Toz karıĢımı bir kürek yardımı ile sigma karıĢtırıcıya alınır. Sigma karıĢtırıcıda 5 dakika karıĢtırıldıktan sonra tozun üzerine azar azar niĢasta pastasından ilave edilir. KarıĢım hamur kıvamına gelince 1.25 mm gözenek çaplı elek takılmıĢ salmımlı granülatörden geçirilir. OluĢan granüle hava akımlı etüvde 40-50°C'de kurutulur. Bu kez 1.00 mm gözenek çaplı elek takılmıĢ salınımlı granülatörden geçirilir ve tartılır (P). Tartılan aspirin 20 mm'lik zımba ile tablet makinesinde basılır. Basılan bu briket (slug) tabletler granülatörde kırılarak granüle haline getirilir. Her bir tabletteki etkin maddelerin yukarıdaki formülde verilen miktarlarda olması için gereken hesaplar yapılır. Hesaplanan miktarda aspirin granülesi (A) yaĢ yöntemle hazırlanmıĢ olan granüleye (P) ilave edilir. Toplam granül miktarının (P+A) % 2'si kadar glidant-lubrikant ilave edilir ve küp karıĢtırıcıda 15 dakika karıĢtırılır. Basım kütlesi kürekle besleme hunisine konur, hesaplanan ağırlık için alt zımba konumu ve istenen sertlik için de üst zımba konumu ayarlanarak basıma geçilir. Hazırlanan tabletler kabına konarak uygun Ģekilde etiketlenir ve teslim edilir. 202 Hesaplama: 1. Ġlave edilecek aspirin granülesi miktarının hesaplanması: 1000 tablet için gerekli teorik miktarlar aĢağıda verilmektedir. Kafein Fenasetin 50 g 200 g 0.050 g 0.200 g 0.100 g y.m. 0.200 g y.m.

lubrikant (teorik) =----.2.P Gerekli aspirin granülesi miktarı =-------2 2. i ■ -i 200.550 +-----M 1001 100 Teorik kütle (T) = 50 + 200 + 100 +—M 100 (Kafein-fenasetin içeren granüle için) „ ıv .1. Aspirin niçin diğer etkin maddelerle beraber granüle haline getirilmiyor? Hesabınızı ayrıntılı olarak gösteriniz. 2 ( 2 3. Glidant . . A 100 2.Mısır niĢastası 100 g NiĢasta müsilajı (% 10 a/a) M Aspirin 200 g Glidant . 2. Bir tablet ağırlığı = 50 + 200 + —M+ 100+ 200 ||l 100 x1 1000 (Teorik kütleden hareketle hesaplanmaktadır. Kaç gram niĢasta müsilajı harcadınız? . Tablet basım kütlesi = (P + A) +-----(P + A) = (P + A) 1 +----v } ıoov ' { ıoo 4. Her bir maddeden ne kadar tarttınız? 2.) Sorular: 1.lubrikant (pratik) =-----(P + A) 100V .

2. Çözeltinin homojen olarak dağılması için karıĢtırma iĢlemine devam edilir.10 g 0.4. 0. Benzokainli Emme Tableti Trochiscum Benzocainum Benzokain ġeker (ince toz edilmiĢ) Polietilen glikol 6000 (toz) Mısır niĢastası Jelatin çözeltisi (% 15 a/a) Tat ve koku verici Polietilen glikol 6000 (toz) Stearik asit (toz) Formül 1 tablet içindir.6.50 . Basıma hazır kütleden kaç adet tablet basabilirsiniz? 3. ÇalıĢma 23. % 0. Erlen ve pipetle birlikte jelatin çözeltisinin ağırlığı tekrar belirlenip kullanılan bağlayıcı çözelti miktarı hesaplanır.06 g y.70 % 1. Hazırlama: Benzokain.4. YaĢ granülasyon yöntemi ile hazırladığınız granüle (P) kaç gram 203 geldi? Buna ilave edeceğiniz aspirin kuru granülesi ne kadar olmalıdır? 2. PEG 6000 ve mısır niĢastası küp karıĢtırıcıda 20 rpm hızda 30 dakika süre ile karıĢtırılır.01 g 0.3. Bir erlene jelatin çözeltisi konup erlenle ve 10 ml'lik pipetle birlikte ağırlığı belirlenir. Toz karıĢımı bir kürek yardımı ile sigma karıĢtırıcıya alınır.5. KarıĢım hamur kıvamına gelince jelatin çözeltisi ilavesine son verilir. Hazırladığınız tabletlerin çap ve kalınlıklarını ölçüp sonuçlarını yazınız. Formülde verilen miktarlarda etkin maddeleri içerecek bir tabletin ağırlığı ne olmalıdır? 2.55 g 0.m. Sigma karıĢtırıcıda 5 dakika karıĢtırıldıktan sonra tozun üzerine 10 ml'lik bir pipet yardımı ile sıcak jelatin çözeltisinden azar azar ilave edilir. Elde ettiğiniz toplam granüle karıĢımına (P+A) ne kadar glidant-lubrikant koydunuz? 2.00 % 0. toz edilmiĢ Ģeker.

YaklaĢık % 0.0 oranında nem kalıncaya kadar kurutulan granüle (nem miktarı tayin edilmeli). Salınımlı granülatöre boĢaltılır ve 1. . ÇalıĢma 23.5. Ġçinde 10 mg benzokain olacak Ģekilde 1 tablet ağırlığı hesaplanır. hesaplanan ağırlık için alt zımba konumu ve istenen sertlik için de üst zımba konumu ayarlanarak basıma geçilir. kalınlık. Bir tabletin ağırlığını nasıl hesapladığınızı gösteriniz.2 mm) takılmıĢ granülatörden geçirilir. Kollidon VA 64. Ağız içinde kullanılan diğer tablet türlerini de yazarak bunların birbirleri arasındaki farklan belirtiniz. standart sapma ve bağıl sapma değerlerini hesaplayınız ve sonuçlan yorumlayınız.5'i kadar stearik asit ve % 0. dağılma ve ağırlık sapması kontrollerini yapınız. Vitamin C (Askorbik asit) Çiğneme Tableti Askorbik asit Sukroz (kristal) Avicel PH 101 Kollidon VA 64* Magnezyum stearat 500 g 850 g 575 g 60 g 15 g Formül 1000 tablet içindir. % 0.6 mm gözenek çaplı elek takılmıĢ granülatör çalıĢtırılır. 2. Basım kütlesi kürekle besleme hunisine konup. Küp karıĢtırıcıda 20 rpm hızda 15 dakika karıĢtırılır. Hazırlanan tabletler kabına konarak uygun Ģekilde etiketlenir ve teslim edilir. Basım esnasında zaman zaman 5'er tablet alınarak ağırlık ve sertlik tayinleri yapılır. 4. Hazırladığınız tabletler üzerinde sertlik. Sonuçlan bir tablo haline getirerek ortalama. çap. Sorular: 1.7'si kadar tat ve koku verici madde ilave edilir. OluĢan granüle üzeri kağıtla kaplı tepsiler üzerine ince 204 bir tabaka halinde yayılarak 50°C'de kurutulur. Formülde yer alan her bir maddenin görevini açıklayarak emme tabletlerinin formülasyonları sırasında baĢka hangi yardımcı maddelerin alternatif olarak kullanılabileceğini belirtiniz? 3. vinilpirolidon-vinilasetat kopolimeridir.Elde edilen hamur plastik spatüller yardımı ile bir plastik kaba alınır. Granüle tartılıp küp karıĢtırıcıya konur.5-1. bir numara küçük gözenek çaplı elek (1. Tartım sonucu bulunan miktarın yani pratik kütlenin % l'i kadar polietilen glikol 6000.

Toz karıĢım kürekle tablet makinesinin besleme kabına konup hesaplanan ağırlıkta ve istenen sertlikte basmak üzere alt ve üst zımbalar ayarlanır ve basıma geçilir. Küp karıĢtırıcıda 15 dakika süre ile karıĢtırılır. Aspirin tabletlerin basımında uyguladığınız tabletleme yöntemi nedir? Formülasyonda yer alan her bir maddenin görevim yazınız.0 mg % 1. mikrokristal selüloz ve patates niĢastası küp karıĢtırıcıda 20 dakika karıĢtırılır.5 . Sorular: 1. 2.6. standart sapma ve bağıl sapma değerlerini hesaplayınız. KarıĢım bir kürek yardımı ile bir plastik kap içine alınır. ÇalıĢma 23. Sorular: 1. Hazırlama: Aspirin. ağırlık ve dağılma kontrolünü yapınız ve sonuçların ortalama. Basılan tabletler kabına konarak uygun Ģekilde etiketlenir ve teslim edilir. 2. Bir tabletin ağırlığını ve içerdiği etkin madde miktarını hesaplayınız.8 mm gözenek çaplı elekten geçirilir. 3.0 % 0. Kollidon'un bu formülasyonda ne amaçla kullanıldığını yazınız. Aspirin Tablet Aspirin Mikrokristal selüloz (Avicel PH 101) Patates niĢastası Gliserin palmitostearat (Precirol ATO 5) Kolloidal silisyum dioksit (Aerosil 200) Formül 1 tablet içindir.205 Hazırlama: Tüm bileĢenler 0. Hazırlanan tabletler kabına konarak uygun Ģekilde etiketlenir ve teslim edilir. Hazırladığınız tabletlerin sertlik.250 mm'den küçük olacak Ģekilde) ilave edilerek 1 dakika. Toz karıĢımı kürekle tablet makinesinin besleme kabına konup hesaplanan ağırlıkta ve yeterli sertlikte basılmak üzere alt ve üst zımbalar ayarlanır ve basıma geçilir. Formülasyonda yer alan her bir maddenin fonksiyonunu açıklayınız. Bu toz karıĢımının üzerine önce lubrikant (partikül irilikleri 0.0 mg 30.0 mg 110. 1 tablet ağırlığı hesaplanır. 300. sonra glidant ilave edilerek 5 dakika karıĢtırılır.

Toz karıĢımı kürekle tablet makinesinin besleme kabına konup hesaplanan ağırlıkta ve yüksek sertlik değerinde basmak üzere alt ve üst zımbalar ayarlanır ve basıma geçilir. Efervesan tabletlerin üretiminde. 4. Küp karıĢtırıcıda 15 dakika süre ile karıĢtırılır. Hazırladığınız tabletlerin sertlik. Bu tableti eme yönteminde kullanılacak yardımcı maddelerin özellikleri neler olmalıdır? 4. Formüldeki maddelerin ne amaçla kullanıldığını yazınız. Sorular: 1. Hazırlanan tabletler kabına konarak uygun Ģekilde etiketlenir ve teslim edilir.Vitamin C Efervesan Tableti Asetilsalisilik asit Askorbik asit Ludipress LCE* Sitrik asit (kristal) Sodyum bikarbonat Polietilen glikol 4000 400 g 250 g 600 g 300 g 600 g 90 g Formül 1000 tablet içindir. 3. Hazırladığınız tabletlerin dağılma süresini belirleyiniz ve sonucu farmakopeye (USP veya EP) uygunluk açısından yorumlaymız.7. standart sapma ve bağıl sapma değerlerini hesaplayınız. ÇalıĢma 23. basım ve çevre koĢulları açısından dikkat edilecek noktalar nelerdir? Yazınız. formülasyon bileĢenleri. Bu örneğe alternatif olarak baĢka hangi maddeleri ne amaçla önerirsiniz? Yazınız.206 3. 2. Hazırlama: Tüm bileĢenler 0. Ludipress gibi bir maddenin bu formülde sağlayacağı yararı farmasötik teknoloji açısından yorumlaymız. 5. Aspirin . Ludipress LCE. laktoz monohidrat ve Kollidon 30 içermektedir. 207 .8 mm gözenek çaplı elekten geçirilir. Bir tabletin ağırlığını ve içerdiği etkin maddelerin miktarını hesaplayınız. ağırlık ve dağılma kontrolünü yapınız ve sonuçların ortalama.

gibi) belirlenmesi için etkin maddenin çözünürlüğü. Bu durum çözünürlüğü düĢük etkin maddeler için önemlidir. ortamda herhangi bir t anında bulunan konsantrasyon. palet (paddle. Ġn vivo ortamda çözünen etkin madde gastrointestinal kanaldan hemen absorbe edilir. Apparatus 1) yöntemi. çözünmesi veya fizyolojik koĢullar altında çözünür hale gelmesi ve gastrointestinal sistemden permeabilitesine bağlıdır. 2 mg/ml'den fazla olmamalıdır. Böylece etkin maddenin gastrointestinal kanalda konsantrasyonu yükselmez. Apparatus 6) yöntemi ve aĢağı yukarı hareket eden örnek tutucu (reciprocating holder. sürekli akıĢ hücresi (flow-through celi. DeğiĢik dozaj formlarından etkin madde açığa çıkıĢ hızı tayinleri için geliĢtirilmiĢ farklı yöntemler bulunmaktadır. Ġn vitro deneyde ise çözünen etkin madde yine ortamda kalır. Apparatus 7) yöntemi USP 27'de yer alan yöntemlerdir. in vivo performansın önceden tahmini için uygun bir gösterge olabilmektedir. Bu adımlardan ilk ikisi olan etkin maddenin salımı ve çözünmesi kritik faktörlerdir ve bu nedenle in vitro çözünme hızı tayini. permeabilitesi gibi bilgilerin değerlendirilmesi gerekmektedir. imalat iĢlemi imalat yeri ve imalat iĢleminin seri hacmindeki bazı değiĢiklikler sonrasında ürün kalitesi ve performansının devamlılığının belirlenmesi için uygulanmaktadır. iyonik direnci. • Yeni formülasyonların geliĢtirilmesi • Bir ilacın seriden seriye kalite güvenliğinin kontrolü • Stabilite değerlendirmesi. pH'sı. Ġn vivo koĢullara uygunluk açısından sink koĢulun olup olmadığı incelenmelidir. aĢağı yukarı hareket eden silindir (reciprocating cylinder. stabilitesi. bu etkin maddenin dozaj formundan açığa çıkması. döner silindir (cylinder. (Ct< 0. Apparatus 3) yöntemi.Ġn vitro çözünme hızı testleri.2 Cs). Bunların ötesinde yasal bir zorunluluktur. disk üzerinde palet (paddle över disk. Örn: Cs=10 mg/ml olduğunda. ortamın karıĢtırılma hızı. • Formülasyon. Sink koĢula göre çözünme deneyinde herhangi bir t zamanında çözünmüĢ etkin madde konsantrasyonu (Ct). Apparatus 2) yöntemi. Kullanım ruhsatı alan bir ilacın farmakopelerde yer alan çözünme testi ile ilgili gereksinimleri karĢılaması gerekmektedir. bu etkin maddenin ortamdaki çözünürlüğünün (Cs) %20'sini geçmemelidir. Farmakope monograflarmda belirtilmemiĢ bir preparatm çözünme testi yöntemi ve koĢullarının (çözünme ortamı bileĢimi. Apparatus 4) yöntemi. Ġn vitro çözünme deneyinde önemli bir faktör sink koĢulun sağlanmasıdır. Apparatus 5) yöntemi.24. Sepet (basket. . preparatın vücuda tatbik edileceği bölge ve özellikleri. KATI ĠLAÇ ġEKĠLLERĠNDEN ETKĠN MADDE ÇÖZÜNME HIZI DENEYĠ Oral yolla verilen katı bir dozaj formundan etkin maddenin absorpsiyonu. ortam havasının alınması vb. Bunun sonucunda ortamdaki konsantrasyon yükseleceğinden etkin maddenin 208 çözünmesi yavaĢlayabilir.

etkin maddenin dozaj formundan çözünme mekanizması belirlenmekte ve sayısal parametreler elde edilmektedir.2.3. Bu kinetiğe göre dozaj formundan herbir zaman aralığında çözeltiye geçen etkin madde miktarı sabit olmaktadır. Klasik dozaj formlarının çoğu bu çözünme mekanizmasını göstermekte ve uzatılmıĢ salım yapan formülasyonlar da bu tip çözünme iĢlemine uyum sağlamaktadır. 24. Sıfır Derece Kinetik Sıfır derece hız ifadesi aĢağıdaki eĢitlikle verilmektedir: C = Co.Salım hızının değiĢtirildiği pek çok dozaj formunda. 24. özellikle kontrollü salım / uzatılmıĢ salım yapan formlarda asıl olarak bu tip çözünme kinetiğine uyum sağlanması hedeflenmektedir.kot C :t anında çözünmeden kalan etkin madde miktarı Co: BaĢlangıçtaki etkin madde miktarı ko: Sıfır derece çözünme hız sabitesi t : Zaman 209 Sıfır derece kinetikte t'ye karĢı C değerleri grafiğe geçirildiğinde eğimi k0 olan bir doğru elde edilmektedir. imalat yöntemi veya yerinin değiĢmesi.1.Hixson-Crowell Küpkök Kanunu Hixson ve Crowell aĢağıdaki varsayımlara bağlı olarak 'küpkök kanunu' nu geliĢtirmiĢlerdir: . bu parametrelerden belirlenmektedir. Birinci derece kinetikte. Çözünme verileri bu eĢitliklere uygulanarak lineer regresyon yapılmakta ve doğrusal denklemin m (eğim).kt C :t anında çözünmeden kalan etkin madde miktarı Co :BaĢlangıçtaki etkin madde miktarı k :Birinci derece çözünme hız sabitesi t : Zaman lnC değerleri t'ye karĢı grafiğe geçirildiğinde eğimi k olan bir doğru elde edilmektedir. böylece aynı etkin maddenin farklı durumlar için (örn: formülasyon geliĢimi / değiĢimi. n (kesiĢim) değerleri ve doğrusallık derecesini gösteren r2 (determinasyon katsayısı) değerleri hesaplanmakta ve istatistiksel olarak değerlendirilmektedir. Birinci Derece Kinetik Bu kinetiğe göre hız ifadesi Ģu eĢitlikle verilmektedir: lnC = lnC0 . 24. Çözünme profilleri ve çözünme verileri (zaman-çözünen etkin madde miktarları) değerlendirilerek . zamana karĢı çözünen kümülatif (yığılmalı) etkin madde miktarının ölçülmesiyle oluĢturulmaktadır. Farklı teorilere dayanan bu modeller genellikle doğrusal bir eĢitlik Ģeklindedir ve etkin maddenin dozaj formundan çıkıĢ mekanizmasını tanımlamaktadır. Ayrıca bu parametreler çözünme profillerinin karĢılaĢtırılması için kullanılmaktadır. Etkin maddenin çözünmesinin hangi modele uyum gösterdiği.Belirli koĢullar altında yapılan bir çözünme testi sonucunda etkin maddenin dozaj formundan çözünme profili. zamana bağlı olarak çözünen etkin madde miktarı üssel Ģekilde azalmaktadır. seri içi ve seriler arası çözünme değiĢiminin veya stabilitenin incelenmesi gibi) elde edilen çözünme profilleri karĢılaĢtınlabilmektedir. Çözünme verilerinin değerlendirilmesi için farklı matematiksel modeller bulunmaktadır.

Doğrunun eğimi p ve ordinat kesiĢimi . olan bir doğru elde edilmektedir.a) Çözünme iĢlemi partikülün yüzeyine dik olarak gerçekleĢir ve katının yüzey alanının tamamına karĢı.dak Bu eĢitlikte x = logt ve y =log[ ln(l/l-Q)] 'dir. 210 Bu kanuna göre çözünme hızı eĢitliği Ģu Ģekildedir: Wo :BaĢlangıçtaki etkin madde miktarı W :t anında çözünmeden kalan etkin madde miktarı k4 :Spesifik çözünme hızı sabitesi t : Zaman Wo" 3 .Weibull Dağılımı Çözünme verilerinin doğrusallaĢtırılması ve parametrelerle tanımlanması amacıyla uygulanan diğer bir modeldir. karıĢtırılma etkisi esas olarak aynı derecededir. Sistemi tanımlayan iki önemli parametre. farklı yüzeylerden çözünme hızlarındaki farklılıklar önemsizdir.2'sinin çözünmesi için geçen süre . özellikle partiküler ilaç Ģekilleri için uygun olmaktadır. log[ln(l/l-Q)] = plogr-plogtd Q :Çözünen etkin madde % 'si P : ġekil faktörü t: Zaman . 3 değerleri t'ye karĢı grafiğe geçirildiğinde eğimi lc.Wı. 24. b) Çoğunlukla küresel Ģekilde olan katı partikül çözünme iĢlemi süresince Ģeklini korur. xd ve p parametreleridir. çünkü tümü. c) Çözünen partikülün belirli bir geometrik Ģekilde olması gerekmez ve dolayısıyla ağırlık dıĢında diğer ölçümlerin yapılması gerekmez.dak Ta:Etkin maddenin % 63. .piogxd 'dir. Zamana (t) karĢı çözünen etkin madde yüzdelerinin (%F) grafiğe geçirilmesi ile elde edilen farklı eğrilerin P değerleri vasıtasıyla karĢılaĢtırılması aĢağıdaki Ģekilde gösterilmektedir. P parametresi orijinal çözünme profillerinin Ģekillerini sayısal olarak karakterize etmektedir. Bu eĢitlik. e) Partikülün etrafında yoğun bir karıĢtırma söz konusudur. d) Bu koĢullar altında. böylece bu bölgede difüzyonun yavaĢlamasına neden olacak Ģekilde durağan bir sıvı tabakası oluĢmamaktadır. ortalama bir hız oluĢturmak üzere birleĢtirilmiĢ bir iĢleme katkıda bulunmaktadır.4.

2 -"" // V. 100 200 J00 Zaman P > 1 olması baĢlangıçta yavaĢ etkin madde Ģahmını takiben hızla bir platoya ulaĢılması Ģeklinde oluĢan çan eğrilerini tanımlamaktadır.Higuchi EĢitliği Etkin madde salımı değiĢtirilmiĢ dozaj formlarının çoğu bir matris sistemi Ģeklindedir. Salman etkin madde miktarı zamanın kareköküne karĢı grafiğe geçirildiğinde. kontrollü salım yapan katı matrisler içinde disperse edilmiĢ etkin maddelerin salım hızlarını belirleyen matematiksel ılĢkileri teorik olarak incelemiĢtir.Higuchi. r —^TBf ____—" -—-■" ■— . p < 1 olduğunda ise baĢlangıçta hızlı etkin madde Ģahmını takiben basit birinci derece eğri ile uyumlu hızda platoya ulaĢılması söz konusudur. 24.5. ■ — .211 100 Yo) 80 60 40 20 /> 0 0. T. eğer etkin madde 212 salımı difüzyon kontrollü ise eğimi k sabitine eĢit olan bir doğru elde edilmektedir. EĢitlik aĢağıdaki Ģekilde uygulanmaktadır: ı/2 = kt Q : t zamanında salman etkin madde miktarı k : salım hızı sabiti t : zaman Bu eĢitlik 'karekök kanunu' olarak bilinmektedir.

VERĠLERĠN TABLO HALĠNE GETĠRĠLMESĠ .2. 24. uygun bir miktar tayini yöntemi ile belirlenir.7. Kalibrasyon eğrisi Etkin maddenin çözünme ortamı içindeki konsantrasyonları bilinen çözeltileri kullanılarak uygun Ģekilde çizilir. önceden numaralandırılmıĢ tüpler içine alınacaktır.7. t=l -0.1. 10.5 fi : fark faktörü f2 : benzerlik faktörü R. 24.7.4.) Her örnek alındıktan sonra alman hacim kadar çözünme ortamı küvete ilave edilir. değerleri 0-15 arasında ve f2 değerleri 50-100 arasında olmalıdır. 25. Ġki Çözünme Profilinin KarĢılaĢtırılması Ġçin fi .3.. Deneysel Bölüm Yöntem : Döner Palet Yöntemi 213 24. Etkin madde miktar tayini Tayini yapılacak etkin maddeye bağlı olarak kullanılacak yöntem saptanır.Benzerlik Faktörü Biri test diğeri referans olmak üzere iki formülasyondan birim zamanda çözünen etkin madde %'lerinin arasındaki farb / benzerliği değerlendirmek için iki eĢitlik önerilmiĢtir.7. 15. Örneklerin içerdiği etkin madde. 30'uncu dakikalarda 5'er mi örnek.1 N HC1 çözeltisinden) 900 mi alarak küvetin (çözünme kabının) içine koyulur ve sıcaklığı 37°C'ye ulaĢıncaya kadar beklenir. Sonra küvetin içine bir tablet atılarak ve zamanı saptanarak deneye baĢlanır.7. enjektörle belirli hacimde örnekler alınır (bu çalıĢmada 5.6. Belirli zaman aralıklarında. Deneyin yapılıĢı Çözünme ortamından (0. 20.Fark Faktörü ve f2 .24. 24. 214 24.: referans formülün t anında çözünme %'si Tt: test formülün t anında çözünme %'si n : çözünme sırasında numune alma zamanlarının sayısı Çözünme profillerinin benzer olarak kabul edilmesi için f.

FARMASÖTĠK DOZAJ FORMLARININ KAPLANMASI Farmasötik katı dozaj formlarının.n T (dak) A r S. diğer grubunki test olmak üzere fi ve f2 faktörlerini hesaplayınız. Diğer grubun matematiksel modellere uygunluk sonuçlarını kendi grubunuzla karĢılaĢtırdığınızda bir fark buluyormusunuz? Buluyorsanız nedenini açıklayınız. 4. 2: Seyreltilen çözelti hacmi/örnek hacmi 3: 5 mi örnek içindeki etkin madde miktarı (|j. Çözünme deneyi yapan diğer grup arkadaĢlarınızdan çözünme verilerini ve matematiksel modellere iliĢkin sonuçlan alınız ve kendi sonuçlarınızla birlikte bir tablo halinde gösteriniz. 4. Tabletinizden etkin maddenin çözünmesi hangi modele uyuyor. Pekçok durumda kaplama. 2. Modellerin parametrelerini hesaplayarak r2 değerleri ile birlikte bir tablo halinde gösteriniz. fonksiyonel olarak tamamlanmıĢ bir f ve f2 faktörlerine göre ne sonuç buldunuz yazınız. Sorular: 1. t zamanına karĢı tabletlerimizden çözünen % etkin madde miktarlarını grafiğe geçiriniz. 3. 216 25. . Çözünme verilerini herbir matematiksel modele uygulayarak lineer regresyon yapınız ve grafiklerini çiziniz. 3.F CiXSFx5 CnxSF x900 l'cixSFx5 + CnxSF ' 2 3 4 CnxSFx900 5 % çıkan % kalan 15 2 10 3 15 4 20 5 25 6 30 ': Etkin maddenin kalibrasyon eğrisinin denkleminde A değerleri yerine konarak hesaplanır. özellikle tabletlerin yüzeyinin kaplanması iĢlemi yaklaĢık 150 yıldır uygulanmaktadır. Bu çözünme verilerinden kendi grubunuzunki referans. Hesapladığınız P değerine göre çözünme profilinizin Ģeklini tanımlayınız.7. 24. Sonuçların değerlendirilmesi 1.5.g) 5: Çözünme ortamından önceki t zamanlarında 5 mi örnek içinde çekilen etkin madde miktarlan bir sonraki t anında çözünme ortamındaki etkin madde miktarına ilave edilir.g) 4: Çözünme ortamındaki etkin madde miktarı ()j. neden? 2.

ısı ile eritilen materyallerle kaplama (hot melt). Çekirdek tipleri. Bu sertlik dozaj formunun biyolojik fonksiyonunu ters yönde etkilememelidir. 217 • Kaplama tabakasının adhezyonu için çekirdek yüzeylerinin düzgün olması (partiküler sistemlerde kaplanacak partikülün küresel forma yakın olması) ve toz içermemesi gerekir. çarpıĢma Ģeklindeki etkilere karĢı dirençli ve uygun sertlikte olmalıdır. Örneğin. • Ürünün mekanik bütünlüğünü sağlar. • Gerek imalat sırasında gerekse hasta kullanımı sırasında ürünün tanınmasını kolaylaĢtırır. • Eğer çekirdek olarak tabletler kullanılacaksa. kaplama sırasında dönme. çeĢitli tipte granüller. Farmasötik katı ilaç Ģekillerinin kaplanmasında kaplanacak çekirdek ve kullanılacak kaplama materyaline göre farklı yöntemler uygulanabilmektedir. basımla kaplama (compression coating) vb. ıĢık gibi dıĢ ortam etkilerinden koruyarak stabiliteyi artırır. sürtünme. Film Kaplama . • ĠĢlemde uygulanan ısı nedeniyle çekirdeği oluĢturan maddelerin ısıya duyarlı olup olmadıkları belirlenmelidir.dozaj formu üzerine uygulanması ve ilave bir masraf gerektirmesine rağmen. bunların üstüste yapıĢmalarını önlemek. film kaplama. • Geçimsiz bileĢenler arasında etkileĢme riskini minimuma indirir. köĢe ve kenarlarının uygun Ģekilde kaplanmalarını sağlamak için dıĢ bükey olmaları ve derin iç bükey zımbalarla basılmıĢ olmaları gerekir. Kaplamanın uygulanacağı yapı çekirdek veya substrat adını almaktadır. sert jelatin kapsüller ve yumuĢak jelatin kapsüller olabilmektedir. yaygın olarak kullanılan bir iĢlemdir. yinelenen etki ve kontrollü salım Ģeklinde etkin madde Ģahmının modifiye edilmesini sağlar. Çekirdekten beklenen özellikler ve dikkat edilmesi gereken noktalar Ģunlardır: • Çekirdekler.1. Kaplama iĢleminin faydalan Ģunlardır: • Etkin maddeyi hava. kristaller. 25. Ģeker kaplama. • Çekirdek ve kaplama arasındaki etkileĢim incelenmelidir. mikropelletler. • Hasta tarafından ilacın daha kolay yutulmasını sağlar. • HoĢa gitmeyen tat ve kokuyu maskeler. nem. tabletler. • Enterik kaplama.

Farmasötik ürünlerin film kaplanması etkin madde Ģahmına etkileri yönünden iki gruba ayrılmaktadır: 1-Fonksiyonel film kaplama: Etkin madde Ģahmını modifıye etmek amacıyla uygulanan kaplamalardır. Film kaplama formülasyonlarının baĢlıca bileĢenleri polimerler. etkin madde kristalleri. inert boncuklar -nonpareils-. tadı maskelemek veya stabiliteyi artırmak amacıyla uygulanan kaplamalardır. süt görünümündeki hazır dispersiyonlar (lateksler ve psödolateksler) veya sonradan suda disperse edilebilecek mikronize toz halinde bulunurlar. • ÇeĢitli farmasötik formlara (tabletler.sistemler ve ozmotik kontrollü sistemler) gibi. HPC. enterik kaplamalar. • Daha hızlı iĢlem. Na-CMC). depo. Polimerle geçimli olmaları ve uçucu . Film kaplamanın sağladığı baĢlıca avantajlar Ģunlardır: • Uygulanan kaplama miktarında azalma. MC. PVAP. Eudragit L ve S vb.) kullanılmaktadır. OluĢan film kaplamanın kalınlığı 20-200 um'dir. 2-Fonksivonel olmayan film kaplama: Ürünün görünümünü düzeltmek. granüller. Örneğin.Film kaplama iĢlemi uygun bir çekirdek üzerinde ince bir polimer bazlı tabakanın oluĢturulmasıdır. çözücüler ve renk verici maddelerdir. Plastizerler: Kaplamanın esnekliğini artırmak. tozlar gibi) uygulanabilirlik.) kullanılabilir. Bu dispersiyonlar %20-30 konsantrasyonda polimer içerirler ve 1-1000 nm arasında partikül çapına sahip yarı kolloidal özelliktedirler. Film kaplama için selüloz türevleri (HPMC. • Otomasyonun da sağlandığı daha basit iĢlem. • ĠĢlem etkinliği ve verim artıĢı. Daha yeni bir yaklaĢım ise 218 organik çözücülerin çevre ve insan sağlığı açısından yan etkilerini gidermek üzere suda çözünmeyen polimerlerin su bazlı dispersiyonlarınm kullanımıdır. plastizerler. HPMC-P. filmin kırılma riskini azaltmak ve filmin çekirdeğe adhezyonunu artırmak için kullanılırlar. Kontrollü salım için akrilik polimerler (Eudragit RS ve RL gibi) ve EC kullanılabilir. kontrollü salım sağlayan kaplamalar (membran-. Enterik kaplama için yukarıdaki polimerlerin asit esterleri (CAP. CAT. Polimerler: Çözünürlüklerine bağlı olarak suda veya organik çözücülerdeki %10-15 konsantrasyonda çözeltileri kullanılır. yutmayı kolaylaĢtırmak. EC. kapsüller. HPMCAS. • Kaplama materyalleri ve sistemlerinin çeĢitliliğinin sonucu olarak formülasyonların optimizasyonunda artan esneklik. viml polimerler (PVP) ve akrilik polimerler (Eudragit E ve NE vb.

uygulanacak kaplamanın istenen fonksiyonu ve yapısına bağlıdır. propilen glikol. Çözücüler: Film kaplamada kullanılan çözücüler. Polimerler ve çözücüler arasında iyi bir etkileĢim. dietilftalat ve asetillenmiĢ monogliseridler örnek olarak verilebilir. I&i A-Ustten püskül sistem 4 \ I. rotor processor) Bu sistemlerin seçimi. ketonlar. özellikle organik çözücüler kullanıldığında tam olarak kapalı sistemlerin gerekmesi ve çekirdeklerin karıĢtırılmasında yetersizlik gibi faktörler. triasetin. Film kaplama formülasyonları püskürtme-atomizasyon teknikleri ile uygulanmaktadır. Renk verici maddeler olarak suda çözünen boyalardan çok pigmentler ve özellikle laklar tercih edilir. Çözücüler polimerlerin çekirdeğe uygulanmasında yardımcı maddelerdir. alkoller.'» m *V V . klorlu hidrokarbonlar ve sudur.özellikte olmamaları gerekmektedir. AkıĢkan yatak (fluidized-bed) yöntemi. Wurster kolonu) • Yandan püskürtmeli sistem (tangential spray. BaĢlangıçta klasik kaplama kazanları kullanılmıĢ ancak kurutma koĢullarının yetersizliği.1). önceleri toz/granüllerin hızlı kurutulması için geliĢtirilmiĢ ve kullanılmıĢ bir sistem olmasına rağmen son 20 yıldır özellikle Wurster iĢlemi. tabletlerin yanısıra partiküler materyallerin de kaplanması için yaygın Ģekilde kullanılmaktadır (ġekil 25. bu eksiklikleri elimine etmek üzere modifıye edilmiĢ kaplama kazanlarının tasarımına ve kullanımına neden olmuĢtur (Pellegrini Pan. Glatt Pan. Accela-Cota gibi). PEG'ler. Plastizerlere gliserin. film kaplamanın oluĢumu ve mekanik özellikleri açısından gerekmektedir. Bu yöntemde kullanılan üç temel sistem Ģunlardır: 219 • Üstten püskütmeli sistem (top spray granulator) • Alttan püskürtmeli sistem (bottom spray.

Baltimore]. laktoz-sukroz karıĢımı ve insülin yükü diğer Ģekerlere göre daha az olan maltitol. Diğer materyaller.B-Alttan püskürtmeli sistem püskürtmeü (VVurster kolonu) ir JkĠġekil 25. Son yıllardaki 220 modernizasyon ve otomatizasyona rağmen bu iĢlem bilimden çok bir sanat olarak düĢünülmektedir. tat ve koku verici maddeler. Ca-laktat. PVA. karboksimetil niĢasta. . AkıĢkan yatak yöntemi ile film kaplamada uygulanan 3 temel iĢlemin Ģematik gösterimi [Limmer.5H2O gibi). KaplanmıĢ çekirdekler arasında sürtünmeyi azaltmak ve kurutma fazında toz oluĢumunu önlemek üzere talk gibi lubrikantlar kullanılır.2H2O. Remington. ĠĢlem basamakları ve uygulanan formülasyonlarm çeĢitliliği açısından tam olarak otomasyona geçiĢi güçleĢtiren kompleks bir uygulama söz konusudur. 2000. ıslatıcı ve dispersiyon ajanı olarak da yüzey aktif maddeler kaplama formülasyonuna girebilir. ürünün kullanılabilirliğini artırmak üzere kullanılan diğer yardımcı maddelerdir. • kaplama formülasyonunun çekirdekler üzerine porsiyonlar halinde uygulanması.. CaSO4. 25. Kaplama süspansiyonunun sedimantasyonunu önlemek üzere kıvam verici maddeler. Bununla birlikte Ġyi Ġmalat Uygulamaları (Good Manufacturing Practice . düzgün ve yüksek kalitede kaplamalar sağlaması nedeniyle kullanılan baĢlıca Ģeker kaplama materyali. talk.2H2O. jelatin.The Science and Practice of Pharmacy. ĠĢlem sonunda yapıĢkan olmayan.2. PVP. pg. Diğer materyaller kaplamanın elastikiyeti ve direncini artıran bağlayıcılar (akasya zamkı. 20th Ed. D. kütle veren ve kaplamanın bütünlüğünü sağlayan dolgu maddeleridir (CaCO3. glukoz. • uygulanan porsiyonun homojen dağılımı için çekirdekler hareket halinde iken bir süre beklenmesi. kuru. selüloz eterleri. TiO2. Renk. niĢasta. Lippincott Williams & JVilkins. CaHPO4. sukroz'dur. Na-aljinat gibi).1.).894-902. (ed. Tabakalar oluĢturulurken uygulanan iĢlem.GMP) gereksinimlerine uygun. izomalt. sorbitol ve ksilitol gibi Ģeker alkolleridir. kalite ve performans açısından tekrarlanabilirliği yüksek bir iĢlem olarak halen uygulanmaktadır. Kaplama iĢlemi. Tabletlerin Ģeker kaplanması draje imalatı ġeker kaplama iĢlemi kaynağını Ģekercilik endüstrisinden alan ve halen uygulanmakta olan belki de en eski farmasötik iĢlemdir. iĢlem basamaklarının tekrarlamalı bir uygulaması Ģeklindedir. • tabakanın kristalizasyonu için kurutma.

Uygulama sırasında sıcaklık 30°C'de tutulur. Her uygulamada yaklaĢık 1 mi olmak üzere. bunu önleyecek miktarda talk serpilir. Alt kaplama Alt kaplama çözeltisi Jelatin 2. Tabletler birbirine yapıĢırsa.0 g 40 g hazırlayınız. 2.Ģeklindedir. Hazırlama: ġeker gerekli suyun yarısında çözülür. dönen tabletler üzerine 3 kere koruyucu kaplama çözeltisi püskürtülür. Uygulama: 1. kazan döndürülerek 30°C'ye kadar ısıtılır.1. . Propilen glikol ilave edilip karıĢtırılır ve alkol ile 100 ml'ye tamamlanır. Tabletlerin kuruması için uygulamalar arasında 5-10 dakika beklenir.m.0 g ġeker 50. Soğuk suyun V^'ünde jelatin ve '/i'ünde de arap zamkı ĢiĢirilir.0 g 3. Koruyucu kaplama Selüloz asetat ftalat (CAP) Propilen glikol Metilen klorür Alkol y. Çözeltinin homojen bir Ģekilde dağılmasına dikkat edilir. Hazırlama: CAP metilen klorürde çözülür. Bir Ģeker kaplama iĢlemi beĢ tabakanın sıra ile oluĢumunu içerir: 1-Koruyucu kaplama (sealing): Çekirdeklerin sulu kaplama formülasyonları ile temasta fiziksel ve kimyasal stabilitelerini sağlamak ve bazı çekirdek 221 ÇalıĢma 25. 60 g tablet tartılır ve kazana konulur. KarıĢtırma sırasında hava kabarcıkları 10. 1. 2.0 g 48. bunlar sıcak Ģeker çözeltisi içine ilave edilir.0 mi 100.m 100.0 mi 20 mi hazırlayınız.0 g Arap zamkı 5.0 g Distile su y.

talk. Bu çözelti. Tabakalar oluĢturulurken uygulanan iĢlem. KarıĢım su ile istenen ağırlığa tamamlanır. iĢlem basamaklarının tekrarlamalı bir uygulaması Ģeklindedir. Bununla birlikte Ġyi Ġmalat Uygulamaları (Good Manufacturing Practice . kuru. niĢasta. Kaplama iĢlemi. kütle veren ve kaplamanın bütünlüğünü sağlayan dolgu maddeleridir (CaCO3. • tabakanın kristalizasyonu için kurutma. Ca-laktat. Bir Ģeker kaplama iĢlemi beĢ tabakanın sıra ile oluĢumunu içerir: 1-Koruyucu kaplama (sealing): Çekirdeklerin sulu kaplama formülasyonları ile temasta fiziksel ve kimyasal stabilitelerini sağlamak ve bazı çekirdek 221 bileĢenlerinin kaplama ile etkileĢimini önlemek için polimer bazlı maddelerin dökme veya püskürtme Ģeklinde birkaç kez uygulanmasıdır.GMP) gereksinimlerine uygun. düzgün ve yüksek kalitede kaplamalar sağlaması nedeniyle kullanılan baĢlıca Ģeker kaplama materyali. ürünün kullanılabilirliğini artırmak üzere kullanılan diğer yardımcı maddelerdir. TiO2.2H2O. jelatin. PVP. zein. PVA. ıslatıcı ve dispersiyon ajanı olarak da yüzey aktif maddeler kaplama formülasyonuna girebilir. izomalt. karboksimetil niĢasta. PVP. CaSO4. glukoz. PVAP ve CAP gibi polimerlerin organik çözücülerdeki % 15-30 a/h konsantrasyondaki çözeltileri bu amaçla kullanılmaktadır. tat ve koku verici maddeler. Diğer materyaller.2H2O. sukroz'dur. Renk. selüloz eterleri. sorbitol ve ksilitol gibi Ģeker alkolleridir. su banyosu üzerinde üstü saat camı ile kapatılarak 50°C civarında bekletilir. Na-aljinat gibi). HPMC. ĠĢlem basamakları ve uygulanan formülasyonların çeĢitliliği açısından tam olarak otomasyona geçiĢi güçleĢtiren kompleks bir uygulama söz konusudur.oluĢmamasına dikkat edilmelidir. laktoz-sukroz karıĢımı ve insülin yükü diğer Ģekerlere göre daha az olan maltitol. • uygulanan porsiyonun homojen dağılımı için çekirdekler hareket halinde iken bir süre beklenmesi. Diğer materyaller kaplamanın elastikiyeti ve direncini artıran bağlayıcılar (akasya zamkı. • kaplama formülasyonunun çekirdekler üzerine porsiyonlar halinde uygulanması. ĠĢlem sonunda yapıĢkan olmayan.5H2O gibi). KaplanmıĢ çekirdekler arasında sürtünmeyi azaltmak ve kurutma fazında toz oluĢumunu önlemek üzere talk gibi lubrikantlar kullanılır. 224 modernizasyon ve otomatizasyona rağmen bu iĢlem bilimden çok bir sanat olarak düĢünülmektedir. Ģeklindedir. . CaHPO4. ġellak. Kaplama süspansiyonunun sedimantasyonunu önlemek üzere kıvam verici maddeler. kalite ve performans açısından tekrarlanabilirliği yüksek bir iĢlem olarak halen uygulanmaktadır.

Philadelphia]. KaplanmıĢ Dozaj Formlarının Kontrolleri 1. özellikle iĢlemin sonuna doğru daha uzun süreli olmasını gerektirir. kaplamanın plastik özelliğini etkileyen kritik bir parametredir.2'de klasik bir kaplama kazanı görülmektedir. 2. 3-Düzeltici kaplama (smoothing): Alt kaplama esnasında oluĢan tablet yüzeyi pürüzlülüğünü örtmek için. 3..2. 222 HAVA GRĠSĠ HAVA ÇIKISI TABLET YATAĞI ġekil 25. Çözünme testi (EP5)..2-Alt kaplama (subcoating'): Tablet kenarlarının yuvarlanmasını sağlamakta ve tablet ağırlığının %50-100 oranında artıĢına neden olmaktadır. ġekil 25. 5. ġeker kaplama iĢlemi için kaplama kazanları kullanılır. kaplama kazanları veya kanvas kaplı cilalama kazanlarında Ģeker kaplı tabletlere toz edilmiĢ mumların (karnauba mumu. Lea Febiger. 25. Kurutma hızı. Ġçerik tekdüzeliği (EP5).3. balmumu gibi) veya bu mumların organik çözücülerdeki ılık çözeltilerinin uygulanmasıdır. Ģurup çözeltisi içinde CaCO3. tabletlerin kurutulması için gerekli havayı sağlamak. The Theory and Practice of Industrial Pharmacy. 5-Parlatma-cilalama (polishing"): Parlatma. Klasik bir kaplama kazanının görünüĢü [Lachman. 4. 3 ve 4. Bu kazanların modifikasyonu ile pek çok kaplama ekipmanı oluĢturulmuĢtur. et al. 1986. Renk. L.346-373. niĢasta ve talk gibi dolgu maddelerini içeren bir süspansiyon halinde uygulanmaktadır. Buna "tektür (uniform) kaplama" adı verilir. 2. bağlayıcı çözelti ve tozlama karıĢımının sırayla uygulanması ve kurutulması Ģeklinde iĢlem basamaklarının tablet kenarları yuvarlanmcaya ve istenen kalınlığa ulaĢılıncaya kadar tekrarlanmasıdır. Tipik olarak böyle bir kaplama kazanında. Alt kaplama iĢlemi. Kütle homojenliği (EP5). . Ġyi bir renk temeli için bu süspansiyona az miktarda renk maddesi de ilave edilebilir. pg. nem ve tozları uzaklaĢtırmak için kullanılan sistemler bulunmaktadır. 4-Renk kaplama (color coating): Renk verici maddelerin Ģurup çözeltisi içindeki karıĢımları uygulanır. aĢamalardaki formülasyonların tek bir formülasyon halinde birleĢtirilerek uygulanması da söz konusu olabilir. Dağılma testi (EP5). görünüĢ. BaĢlangıçta kısa olan kurutma periyotlarının. 3rd Ed.

0 g 10.0 g 5.0 g 3. dönen tabletler üzerine 3 kere koruyucu kaplama çözeltisi püskürtülür. Çözeltinin homojen bir Ģekilde dağılmasına dikkat edilir. Tabletlerin kuruması için uygulamalar arasında 5-10 dakika beklenir. Koruyucu kaplama Selüloz asetat ftalat (CAP) Propilen glikol Metilen klorür Alkol y. Hazırlama: CAP metilen klorürde çözülür. Alt kaplama Alt kaplama çözeltisi Jelatin Arap zamkı 2.1. Her uygulamada yaklaĢık 1 mi olmak üzere.0 g 48. 1. Kaplamanın ĢiĢme derecesinin tayini. 223 ÇalıĢma 25. Uygulama sırasında sıcaklık 30°C'de tutulur.0 mi 20 mi hazırlayınız. Film adhezyonunun tayini. 11.6. Tabletler birbirine yapıĢırsa. pH'ya bağımlı çözünme davranıĢı. 60 g tablet tartılır ve kazana konulur. 2. . Propilen glikol ilave edilip karıĢtırılır ve alkol ile 100 ml'ye tamamlanır. Çözücü artıklarının tayini. bunu önleyecek miktarda talk serpilir. 8.0 mi 100. 10. 9. kazan döndürülerek 30°C'ye kadar ısıtılır. 2. Yüzey görünümünün incelenmesi.m. Mikrobiyal kalite tayini (EP5). Uygulama: 1. Film kaplı dozaj formlarında uygulanabilecek ilave testlerden bazıları Ģunlardır: 7.

3. Bu çözelti.0 g 73. Hazırlama: Tozlar karıĢtırılır ve ince bir elekten elenir. Gerekirse kurutma iĢlemi 40°C'de kurutma dolabında yapılabilir. Son kaplama uygulamasından sonra kazan içine tabletler kuruyuncaya kadar hava verilir (30 .0 g 50 g hazırlayınız. 2. Daha sonraki uygulamalarda her seferinde 1 mi olmak üzere toplam 10 kaplama uygulanır. su banyosu üzerinde üstü saat camı ile kapatılarak 50°C civarında bekletilir.0 g 1/10 oranında hazırlayınız.ġeker Dıstile su y.40°C). KarıĢtırma sırasında hava kabarcıkları oluĢmamasına dikkat edilmelidir. Hazırlama: 100. Her uygulama arasında yeterli kuruma sağlanması için en az 5 dakika süre bırakılır. . bunlar sıcak Ģeker çözeltisi içine ilave edilir.0 g ġeker gerekli suyun yarısında çözülür. Uygulama: 1.0 g 50.0 g Talk 61. Soğuk suyun Vi'ünde jelatin ve %'ünde de arap zamkı ĢiĢirilir. Düzeltici kaplama Kalsiyum karbonat Mısır niĢastası ġurup (%50 a/a Ģeker) Hazırlama: 10. Tabletler arasında yapıĢma görülürse. tabletlerin serbestçe dönüĢünü sağlayacak ve yapıĢmayı önleyecek miktarda tozlama karıĢımı serpilir.0 g 17. 224 Alt kaplamanın tozlama karıĢımı Titanyum dıoksit ı. KarıĢım su ile istenen ağırlığa tamamlanır.5 mi ılık alt kaplama çözeltisi homojen olarak ilave edilir.m 40 g hazırlayınız. Isı ve hava uygulanmaksızın dönmekte olan kazan içindeki koruyucu kaplama uygulanmıĢ tabletlere 1.o g ġeker (toz edilmiĢ) 38.

ġurup azar azar ilave edilir ve tozlar bu Ģurup içinde homojen olarak disperse edilir. arabistan zamkı. katı. jelatin. hidrofılik ve hidrofobik özellikteki polimerler arasından seçilmektedir. hormon ve enzimler gibi farklı farmakolojik gruplara ait etkin maddeler ile bakteriler. Kullanılan doğal polimerlere örnek olarak ağar. sıvı veya gaz formundaki maddelerin inert polimerik bir madde ile bir film Ģeklinde kaplanması iĢlemidir. v. Alt kaplaması yapılmıĢ düzgün görünümde olmayan tabletler kazana konur. 2. selüloz ve türevleri. sıvı.b verilebilir. • • • • • • • • Sıvıların kolay taĢınmasını sağlamak için katı hale getirmek Uçucu maddelerin buharlaĢma kaybını önlemek Ġstenmeyen tat ve kokuyu gizlemek Geçimsizliği gidermek Atmosfer koĢullarından korumak Stabiliteyi arttırmak Etki süresini uzatmak Kontrollü salım yapan sistemler hazırlamaktır. BaĢlamadan önce kazan cidarına yapıĢmıĢ olan tozlar temizlenir.b. silikonlar. kollajen. peptit-protein. 26. antihistaminik. polistiren. niĢasta. gaz. MĠKROKAPSÜLLER Mikrokapsül. Mikrokapsüllemenin amacı ve nedenleri. hızlı ve tektür olarak 225 26.Kalsiyum karbonat ve mısır niĢastası havanda karıĢtırılır. vitamin. aljinat.. Kazan döndürülür ve tabletlerin sıcaklığı yaklaĢık 50°C'ye getirilir. Genel olarak etkin madde "çekirdek". OluĢan bu süspansiyon ısıtılmamalıdır. poliortoesterler. Uygulama: 1. dekstran. boyalar. Mikrokapsül Hazırlama Yöntemleri . esanslar. zein.Yeterli miktarda (15-25 damla) kaplama süspansiyonu tabletler üzerine uygulanır. albumin. Bu dispersiyon daha hızlı kuruduğundan. bir çekirdeğin çeperle kaplanması sonucu oluĢan. kitozan. mürekkep v. Çeper maddeleri doğal ve sentetik. pestisitler. pektin. poliüretanlar. Mikrokapsülleme ise. polietilen glikol (PEG).m arasında olan dozaj Ģeklidir. Çekirdek maddeler katı. antikanserojen. Ģellak v. alifatik poliesterler. kaplama maddesi de "çeper" adını alır. emülsiyon ve süspansiyon Ģeklinde olabilmektedir.1. sentetik polimerlere örnek olarak da akrilik polimerler. partikül büyüklüğü yaklaĢık olarak 5-500 u. antikorlar. polivinil pirolidon (PVP). Antibiyotik. polivinil alkol (PVA).b de mikrokapsüllenebilmektedir. analjezik.

2. Hazırlama: Tozlar karıĢtırılır ve ince bir elekten elenir. Tabletler arasında yapıĢma görülürse.40°C). 2. Isı ve hava uygulanmaksızın dönmekte olan kazan içindeki koruyucu kaplama uygulanmıĢ tabletlere 1. Uygulama: 1.0 g Talk 61. ġurup azar azar ilave edilir ve tozlar bu Ģurup içinde homojen olarak disperse edilir. Hazırlama: Kalsiyum karbonat ve mısır niĢastası havanda karıĢtırılır.5 mi ılık alt kaplama çözeltisi homojen olarak ilave edilir.0 g 50 g hazırlayınız.0 g Mısır niĢastası 17. 3. • 1.0 g ġurup (%50 a/a Ģeker) 73. tabletlerin serbestçe dönüĢünü sağlayacak ve yapıĢmayı önleyecek miktarda tozlama karıĢımı serpilir. Gerekirse kurutma iĢlemi 40°C'de kurutma dolabında yapılabilir. Her uygulama arasında yeterli kuruma sağlanması için en az 5 dakika süre bırakılır.Genel olarak üç sınıf altında incelenmektedir.0 g 1/10 oranında hazırlayınız. Düzeltici kaplama Kalsiyum karbonat 10. Son kaplama uygulamasından sonra kazan içine tabletler kuruyuncaya kadar hava verilir (30 . Daha sonraki uygulamalarda her seferinde 1 mi olmak üzere toplam 10 kaplama uygulanır.o g ġeker (toz edilmiĢ) 38. 228 Alt kaplamanın tozlama karıĢımı Titanyum dioksit ı. Uygulama: Kimyasal yöntemler: Yüzeylerarası polimerizasyon In-situ polimerizasyon . OluĢan bu süspansiyon ısıtılmamalıdır.

Bu Ģekilde tablet yüzeyleri düzgünleĢinceye kadar 5-15 kaplama yapılır. Toz edilmiĢ karnauba mumu veya balmumu ilave edilir. Uygun parlaklık elde edilinceye kadar iĢleme devam edilir. 4. Kazan döndürülür ve tabletlerin sıcaklığı yaklaĢık 50°C'ye getirilir.1. 2. Tartılan 10 tabletten. 4. Bu Ģekilde 5 kaplama yapılır. Isı uygulamasına son verilir ve 3-4 kaplama daha uygulanır.0 mi 2. Toz karıĢımından ve herbir kaplama karıĢımından ne kadar kullandığınızı yazınız. Tabletlerin yüzeyi hafifçe matlaĢmaya / donuklaĢmaya baĢlamadan önce tekrar renk kaplama uygulanır. tabletlerin ortalama ağırlığını. bu sıcaklıkta muhafaza edilir. Son kaplamadan sonra kazan durdurulur ve birkaç dakikada bir aralıklı olarak çalıĢtırılır. Bu dispersiyon daha hızlı kuruduğundan. Herbir kaplama. Kazan döndürülür ve tabletler 50°C'ye kadar ısıtılır. 85.Yeterli miktarda (15-25 damla) kaplama süspansiyonu tabletler üzerine uygulanır.m. BaĢlamadan önce kazan cidarına yapıĢmıĢ olan tozlar temizlenir. Tabletler kazan içinde bırakılır ve yavaĢ kurumaları için bir gece bekletilir. ' y. . Parlatma-cilalama BoyanmıĢ çekirdekler parlatma kazanına konup kazan çalıĢtırılır. Sorular: 1. 3. (Ġyi bir renk temeli için renk maddesi düzeltici kaplama dispersiyonuna da ilave edilebilir). Renk kaplama Renk verici madde ġeker (toz edilmiĢ) Distile su Hazırlama: Distile su içinde Ģeker ısıtılarak çözülür ve renk verici madde ilave edilir.0 g 100. Tabletler kuruyup hafif tozlu bir yüzey görünümü gözlendiğinde tekrar dispersiyon uygulanır. tabletlerin yüzeyi donuklaĢmadan ve tozlaĢmadan hemen önce uygulanır. 5. y. Alt kaplaması yapılmıĢ düzgün görünümde olmayan tabletler kazana konur.m. Uygulama: 1. 2. standart ve bağıl sapmalarını bulunuz. hızlı ve tektür olarak 225 dağılmasına dikkat edilmelidir. Renk kaplama çözeltisi uygulanır.

zein. 226 4. jelatin. boyalar. selüloz ve türevleri. Mikrokapsüllemenin amacı ve nedenleri. v. MĠKROKAPSÜLLER Mikrokapsül. katı. poliortoesterler. sıvı. antihistaminik. peptit-protein. alifatik poliesterler. kollajen. Antibiyotik. standart ve bağıl sapmalarını bulunuz. kitozan.1. silikonlar. 5. Mikrokapsülleme ise. ortalama ağırlığını. vitamin.3. hormon ve enzimler gibi farklı farmakolojik gruplara ait etkin maddeler ile bakteriler. polistiren. Çekirdek maddeler katı. niĢasta. sentetik polimerlere örnek olarak da akrilik polimerler. arabistan zamkı. dekstran. Kullanılan doğal polimerlere örnek olarak ağar. emülsiyon ve süspansiyon Ģeklinde olabilmektedir. albumin. Genel olarak etkin madde "çekirdek". Mikrokapsül Hazırlama Yöntemleri . esanslar. bir çekirdeğin çeperle kaplanması sonucu oluĢan. Hazırladığınız drajelerden 10 adedini tartınız. pektin. Çekirdeklerin ve kaplamanın ortalama ağırlığını ve bunların tamamlanmıĢ drajelerin yüzde kaçı olduğunu hesaplayınız.b verilebilir. 227 26. antikanserojen. hidrofılik ve hidrofobik özellikteki polimerler arasından seçilmektedir. poliüretanlar. analjezik. aljinat. polietilen glikol (PEG). polivinil pirolidon (PVP). mürekkep v.b de mikrokapsüllenebilmektedir. • • • • • • • • Sıvıların kolay taĢınmasını sağlamak için katı hale getirmek Uçucu maddelerin buharlaĢma kaybını önlemek Ġstenmeyen tat ve kokuyu gizlemek Geçimsizliği gidermek Atmosfer koĢullarından korumak Stabiliteyi arttırmak Etki süresini uzatmak Kontrollü salım yapan sistemler hazırlamaktır. Ģellak v. pestisitler. polivinil alkol (PVA).. antikorlar. partikül büyüklüğü yaklaĢık olarak 5-500 um arasında olan dozaj Ģeklidir. Çeper maddeleri doğal ve sentetik. gaz. sıvı veya gaz formundaki maddelerin inert polimerik bir madde ile bir film Ģeklinde kaplanması iĢlemidir. kaplama maddesi de "çeper" adını alır. Draje hazırlama esnasında dikkatinizi çeken durum ve önerileriniz varsa yazınız. 26.b.

Sulu çözücüden faz ayrımı Basit koaservasyon Kompleks koaservasyon Organik çözücüden faz ayrımı Kompleks emülsiyon yöntemi Eriyebilir dispersiyon ve soğutma Kimyasal yöntemler: Yüzeylerarası polimerizasyon In-situ polimerizasyon • Mekanik yöntemler: 1. geçimli olmayan baĢka bir polimerin eklenmesi ya da polimer-polimer etkileĢimi sonucu oluĢmaktadır. 4. 228 3. • 1. • • 2. Wurster yöntemi Püskürterek kurutma Vakumda kaplama Elektrostatik aerosol yöntemi 26. Bu yöntem. Burada çeper maddesi suda çözülür ya da dağıtılır ve hidrofobik çekirdek maddesi bu çözeltide dispers edilir. sulu ve organik çözücüden faz ayrımı olmak üzere iki grup altında incelenmektedir. . 2. 3. 4.1.1. sıcaklık değiĢmesi. 2. Bu yöntem basit ve kompleks koaservasyon adı altında iki alt bölüme ayrılmaktadır. non-solvent ya da tuz eklenmesi. Delik yöntemi ■ Fizikokimyasal yöntemler: 1.Genel olarak üç sınıf altında incelenmektedir. 3. Faz ayrımı (Koaservasyon) yöntemi Koaservasyon. Sulu çözücüden faz ayrımı yöntemi: Bu yöntem suda çözünmeyen katı ve sıvı özellikteki maddelerin kaplanmasında kullanılır.

herhangi bir sulu polimer çözeltisi basit koaservasyona uğrar.a) Basit Koaservasyon: Sıcaklık. çözünürlüğün azalarak kompleks oluĢumunu sağlaması ve faz ayrıĢması meydana gelmesi Ģeklinde açıklanmaktadır. pH. non-solvent özellikteki ikinci bir polimerin eklenmesiyle oluĢan faz ayrımı sonucu kaplanır. Mikrokapsüllerde Yapılan Kontroller 26..2. Bu etkileĢme pH ve sıcaklık değiĢmesiyle olmaktadır. Organik çözücüden faz ayrımı yöntemi: Bu yöntemde çeper maddesi hidrofobik. Nötral pH' daki jelatin ve arabistan zamkının birlikte kullanımı bu yönteme iyi bir örnektir. (4) Kaplama sertleĢtirilir (O). 26. b) Kompleks Koaservasyon: Bu yöntem karĢıt yüklü polielektrolitlerin birbirleriyle etkileĢmesiyle. oo o& «o» o. . diğeri ise seyreltik iki fazın oluĢumuna neden olur (ġekil 1). Eklenen maddeler. (3) Kaplayıcı madde. Mikroskobik çalıĢmalar: Mikrokapsüllerin yüzey özelliklerini tayin etmek için optik mikroskop ve taramalı elektron mikroskopu (SEM) kullanılmaktadır. kaplama oluĢturacak Ģekilde çekirdek maddesi üzerinde toplanır (®). (2) Çözeltiye koservasyonu sağlayacak faz ilave edilerek kaplayıcı maddenin (•) ortamdaki çözünürlüğü azaltılır böylece kaplayıcı madde ayrı bir faz halinde ayrılır. ĠĢlem temel olarak 4 adımda geliĢir. Basit koesarvasyonla mikrokapsül oluĢumunun Ģematik gösterimi (1) Çekirdek maddesi ( o) polimer çözeltisinde disperse edilir. 229 oo ooo ooo (1) (2) ®©® ©© (3) (4) ġekil 26. ooo oo oo • o» o. çekirdek maddesi ise hidrofılik özelliktedir. o. biri kolloid damlacıkları açısından yoğun.2.1. Suda çözünen sıvı veya katı özellikteki maddeler organik çözücüde çözünmüĢ çeper maddesiyle. çözücü (alkol) ve tuz uygun oranlarda seçildiğinde.1.

Parçalanan mikrokapsüllerden açığa çıkan etkin madde miktarı uygun yöntemler kullanılarak tayin edilmektedir. I.26. aĢınma.3. 8g 100 g .1.5. 26.m. kimyasal etkilerle hızlı olarak. Verimin hesaplanması: % ürün verimi: [Elde edilen toplam mikrokapsül miktarı (mg) / Formüldeki toplam katı madde miktarı (mg)] x 100 Etkin madde yükleme kapasitesinin hesaplanması: % Etkin madde yükleme kapasitesi: [Mikrokapsüle yüklenmiĢ olan (ölçülen) etkin madde miktarı(mg) / Formülde yer alan (teorik) etkin madde miktan(mg)] xl00 26. 26. Non-solvent çözeltisi Poliisobutilen 6g y. Mikrokapsüllerden etkin madde salımı Mikrokapsüllerden etkin maddenin salımı kullanılan polimer konsantrasyonuna. Mikrokapsül çeper kalınlığı tayini ÇalıĢma 26. Mikromeritik özelliklerinin incelenmesi Çekirdek maddenin partikül büyüklüğü oluĢan mikrokapsüllerin özelliklerine etki ettiği için çekirdek maddenin ve oluĢan mikrokapsüllerin partikül dağılımı analizi optik mikroskop veya Coulter counter gibi metodlar kullanılarak yapılmaktadır. mikrokapsül boyutuna ve çeper kalınlığına bağlı olarak değiĢmektedir. bir organik çözücü içersinde 230 mikrokapsüller çözülmekte ve etkin madde uygun analitik yöntem kullanılarak tayin edilmektedir.2. Kapsül çeperi termal. mekanik.2. Etkin madde ve kaplayıcı polimer çözeltisi Parasetamol (250-354 um) 25 g Poliisobutilen 6g EudragıtRS 100 Kloroform 20 g hazırlayınız 231 II. Mikrokapsül içeriği miktar tayini: Çekirdek materyal ve kaplayıcı polimerin çözünürlüğüne dayanan iki ana yöntem kullanılarak içerik miktar tayini yapılmaktadır. Sadece çekirdek materyalin suda çözündüğü durumlarda ise mikrokapsüllerin yüksek hızdaki parçalayıcılar/kanĢtıncılar veya ultrasonik banyo kullanılarak su içinde parçalanması sağlanmaktadır.2. çözünme ile de yavaĢ olarak parçalanmaktadır. Eğer her iki materyal de lıpofilik çözücülerde çözünüyor ise.2.4.2.

Yapılan kontroller: Miktar tayini: Parasetamolün miktar tayini.9 g damlayacak Ģekilde.9 g/dakika Damlatma 3. 100 g 25 °C'ye ayarlanmıĢ termostattı su banyosu içerisinde yer alan üç boyunlu bir balona (250 mi) 1. 7 saat boyunca belli zaman aralıklarında alman örnekler içersindeki parasetamol içeriği. 240. Mikrokapsül yüzeyinde kalabilecek PIB kalıntısını ve boĢ polimer artıklarını ayırmak için mikrokapsüller 2 kere 100'er ml'lik porsiyonlar halindeki siklohekzan ile yıkanır. Çözünme hızı tayini: Çözünme hızı pH 5.20 g Çözelti Parasetamol 5 g r Çözelti içinde disperse edilir KarıĢtırma (300 rpm. Elde edilen mikrokapsüller oda sıcaklığında kurutulur. Balondaki içerik bir magnetik karıĢtırıcı ile sürekli karıĢtırılırken (300 rpm) içerisine bir damlatma hunisi yardımıyla dakikada 0.6 g PIB içeren 60 g siklohekzan çözeltisi Mikrokapsül Siklohekzan 100 mi 2 kere yıkama r .5 nm dalga boyunda spektrofotometrik olarak tayin edilmektedir.8 fosfat tamponu içersinde sürekli akıĢ yöntemi kullanılarak yapılmaktadır. 232 EudragitRS 100 1.2 g poliisobutilen (PIB) ve 1. Son olarak mikrokapsüllere 50 mi siklohekzan ilave edip vakumla filtre edilir. metanol içersinde 246 nm dalga boyunda spektrofotometrik olarak yapılmaktadır.Siklohekzan 60 g hazırlayınız Hazırlama: y.2 g Kloroform y.6 g Eudragit RS içeren 20 mi kloroform çözeltisi konulur. içerisinde 3.m. 25 °C) 0. Ġlave iĢlemi bittikten bir süre sonra mikrokapsül oluĢumu tamamlanır.6 g Poliisobutilen 1.6 g PIB olan 60 g siklohekzan çözeltisi ilave edilir. Üzerine partikül büyüklüğü önceden ayarlanmıĢ parasetamol (250-354 (im ) ilave edilir.m.

. 2 saat Kurutma ġekil 26. 4. mikropellet. düĢük doza bağlı olarak toksisitesinin azalması ve biyolojik sistemle uyumlu olmasıdır.MikrokapsüUeri hangi yöntemle hazırladınız? Neden? 2. Mikroküreleri. MĠKROKÜRELER Mikroküreler. düĢük dozda etkin madde kullanımına olanak sağlaması. mikrokapsül gibi ilaç taĢıyıcı mikropartiküler sistemlerden ayıran en önemli fark mikrokürelerde etkin maddenin taĢıyıcı matriks içerisinde çözünmüĢ veya dağılmıĢ halde bulunmasıdır. etkin maddeyi kontrollü Ģekilde salması.Hazırladığınız mikrokapsüUeri optik mikroskop altında inceleyerek sonuç hakkında yorumlarınızı yapınız. Mikrokürelerin hazırlanmasında lipitler. içlerinde etkin maddenin moleküler düzeyde ya da makroskopik partiküller halinde disperse edildiği. 3. çapları birkaç mikrometreden birkaç yüz mikrometreye kadar değiĢebilen monolitik yapıda katı küresel partiküler sekideki mikrotaĢıyıcılardır. 234 27.2. etkin maddenin yapı ve akti vitesinin olumsuz yönde değiĢtirmemesi. in vitro ve in vivo koĢullarda oldukça dayanıklı olması. Mikrokürelerden beklenen baĢlıca özellikler. • Emülsiyon oluĢturma yöntemleri.Siklohekzan 50 mi Vakumla filtrasyon Oda sıcaklığı.Mikrokapsüllerdeki etkin madde miktarını tayin ediniz ve sonuçları kaydediniz. MikrokapsüUerde ürün verimini etkileyen faktörler nelerdir? Sizin bulduğunuz ürün verimi ve etkin madde yükleme verimi sonuçlarını yorumlayınız. etkin maddeyi hedef organ. Mikrokürelerin hazırlanmasında kullanılan yöntemler Ģöyle sıralanabilir. doku ve hücreye taĢıması. proteinler ve karbonhidratlar gibi doğal polimerler veya selüloz türevleri. poliakrilamidler ve silikonlar gibi sentetik yapılı polimerler yaygın olarak kullanılmaktadır. Mikroküre sistemleri bu yapıları nedeniyle matriks ilaç dağıtım sistemlerine örnektir. Mikrokapsül hazırlama akıĢ Ģeması 233 Sorular: 1 . aminopolisakkaritler. hedefe ulaĢana dek etkin madde sızıntısı olmaması. poliesterler.

ortopedik uygulamalar. s/y/s çoklu emülsiyonu) Çözücü ekstraksiyon yöntemi. Mikrokürelerin klinik uygulamalarında uygulama alanları. . OluĢan emülsiyon 45°C'ye ısıtılarak ve sürekli karıĢtırılarak aseton uçurulur. Çözeltinin. Polimer ve etkin maddenin ortak çözücüsü olan bir çözücüde çözün. desolvasyon. doku. 27. etkin maddenin salımı. antienflamatuar ilaçlar. beyine implantasyon. yüklenen etkin madde miktarı. Ardından bu çözeltide alüminyum stearat ve potasyum klorür disperse edilir. Püskürterek dondurma. Mikroküreler tamamen çözündükten sonra süzün ve balonjojede belirli hacme çözücü ile tamamlayın. lokal anestezikler.0 g Alüminyum stearat 1. KarıĢım 25°C'lik su banyosunda 10 dakika (150-350 rpm) karıĢtırılır ve 25°Ç'deki 100 mi sıvı parafin içine boĢaltılır. y/y emülsiyonu. ÇalıĢma 27.5 g Potasyum klorür 2. saklama ve sterilizasyon kriterleri incelenir ve esas alınır.0 g Aseton 100 mi Sıvı parafin 100 mi n. • Partikül iriliği ve dağılımı: Bu amaçla elek analizi veya mikroskop yöntemi uygulanabilir. Ardından n-hekzanla yıkanarak süzülür ve 40°C'de kurutulur. Mikrokürelerde Yapılan Kontroller • Etkin madde miktar tayini: Formülden bir miktar hassas olarak tartın. etkin maddenin maksimum absorbans verdiği dalga boyunda UV spektrofotmetrede absorbansını ölçerek etkin maddeye ait kalibrasyon denklemi yardımıyla etkin madde miktarını hesaplayın. büyüklük ve yüzey özellikleri.-Çözücü buharlaĢtırma yöntemi (y/s emülsiyonu. Etilselüloz 2. kimyasal çapraz bağlanma) Polimerizasyon yöntemleri (Emülsiyon polimerizasyonu. peptid ve proteinlere bağlanma ve aĢılar olarak yoğunlaĢmıĢtır.1. süspansiyon polimerizasyonu) Koeservasyon yöntemleri (Basit koeservasyon.Hekzan 50 mi Hazırlama: 200 ml'lik bir beherde etilselüloz 100 mi asetonda tamamen çözülür. ASTM standartlarına uygun ( DĠN 4188 ) mini elek takımı ile cihazı 100 ayarında 10 dakika Protein jelasyon yöntemi (Isı denatürasyonu. biyolojik uyum ve toksisite. kompleks koeservasyon) Püskürterek kurutma. • • • • • 235 Mikrokürelerin tanımlanmasında ve kullanımında.1. hücre veya organa hedefleme. antikanserojen ilaçlar. kemoembolizasyon.

• Küme hacmi ve yoğunluğu ( mezürde): Mikrokürelerden 10 mi alın. 237 28.5 mm arasındaki çaplarda partiküler ilaç formlarıdır. Elde ettiğiniz kuru mikroküreleri mikroskopta inceleyerek. • Çözünme hızı deneyi: Ġstenilen miktar etkin maddeyi içerecek Ģekilde hesaplayarak tarttığınız mikroküreleri 900 ml'lik çözünme ortamına koyarak palet ya da sepet yöntemi ile çözünme hızı deneyi uygulayın. genellikle 0. • AkıĢkanlık . tek veya çok tabakadan oluĢan.1 . ağırlığının hacmine bölünmesiyle yoğunluğunu hesaplayın. Önceleri etkin madde dayanıklılığını arttırmak. Her elek üzerindeki fraksiyonu tartarak % olarak belirleyin ve grafiğini çizin. Bu huninin içine 10 g mikropellet koyarak alttaki kağıda serbest akıĢını sağlayın. Palet yöntemi uygulanıyorsa mikrokürelerin çözünme ortamı ile temas yüzeyini artırmak için ortama % 0. 0.01-0. Ağırlığı bilinen toz kümesinin.03 oranında Tween 60 ilave edilebilirsiniz. etkin maddenin kötü tat ve kokusunu ortadan kaldırmak.2. Etkin madde içermeyen. küre biçiminde yuvarlanmıĢ. sadece çekirdekten oluĢan mikropelletlere de "non pareille" adı verilmektedir. kurumadan ve oluĢumları esnasında gözlemlediklerinizle arasındaki farkları belirtin.236 çalıĢtırın. ilaç formlarının veya ara ürünlerin hacim / ağırlık oranlarını duyarlı olarak kontrol altında tutarak kesin doz ayarlaması yapabilmek ve formül yapısındaki maddelerin karĢılıklı etkileĢmelerini engellemek için tasarlanan bu oluĢumlar. daha sonra bu özelliklerinin yanısıra modifiye salım . MIKROPELLETLER Mikropelletler. Mikromeritik bölümünde anlatıdığı Ģekilde yığın açısını belirleyin. Mikroküre üretimi amacıyla laboratuvarda uyguladığınız yöntem hangisidir? Bu amaçla kullanılabilecek diğer yöntemler hangilerdir? 2.4 1. Uygulanabilecek Diğer Kontroller ĠĢlem etkinliği ġiĢme derecesi tayini Sorular: 1.9 cm boyun geniĢliği ve 1 cm boyun uzunluğu olan bir cam huniyi. Bazen çap büyüklükleri 0. ağız noktasından 10 cm yükseğe yerleĢtirin.0 mm arasında yer alabilmekte ve "mikrodraje" veya sadece "pellet" adıyla da isimlendirilebilmektedirler. Tespit edilen aralıklarla 5ml numune alarak (her defasında ortamdan alınan numune hacmi kadar taze çözelti çözünme ortamına ilave edin) belirlenen dalga boyunda spektrofotometrede absorbansı okuyarak kalibrasyon denkleminden etkin madde konsantrasyonunu hesaplayın. partiküler materyalin karıĢımlanna uygun akıĢ özellikleri kazandırmak.Yığın açısı: 10 cm üst çapı. 20 tapping yaparak hacmini ölçün. Etkin maddelerin mikrokürelerinin hazırlanmasının avantaj ve dezavantajları nelerdir? 3.

Bu ana üretim yöntemleri. Yukarıda sayılan yöntemlerin uygulanmasında değiĢik yapı ve özelliklerde cihazlar kullanılır ki. • Belirli büyüklükte bir çekirdek esas alınarak (non pareille).yapmak ve optimal biyoyararlanım sağlamak üzere geliĢtirilerek böylece uzatılmıĢ salım. Ġyi bir mikropellet yapısının sahip olması gereken özellikler. yapıĢmayı önleyiciler. kaydırıcılar ve kaplayıcı maddelerdir. Püskürterek Ģekillendirme (Spray congealing veya spray drying) Amaca uygun draje kazanları. cihazları olarak sayılabilir. bunlar değiĢik alt teknikleri de içerirler. seyrelticiler. . • Toz karıĢımlarından doğrudan mikropelletlerin üretimini gerçekleĢtiren yöntemler olarak toplanabilirler. üzerine etkin madde/lerin kaplanması yöntemleri. Formlarının düzgün . dolgu maddeleri. AkıĢkan yatak (Fluidized bed) cihazları. • Zamanla fiziksel veya kimyasal olarak yapılarında fazla değiĢiklik göstermemesi olarak özetlenebilir. • • • • Yüksek miktarda etkin madde oranına sahip olabilmesi. Granülatörler ve marumerizerler.küresel Ģekilli ve yüzeylerinin olabildiğince pürüzsüz olması. Mıkropelletlerin üretiminde baĢlıca üç ana yol izlenir. • 238 • • • • Tabak ve basamaklı tabak cihazları. • Püskürtülerek partiküllerin oluĢumunu sağlayan yöntemler. Bunlardan baĢlıcaları. Yeterli sertlikte olup. yapıĢtırıcı ve bağlayıcılar. Ayrıca son yıllarda baĢka Ģekillerde cihaz ve yöntemler de kullanılmaktaysa da. düĢük porozite göstermesi. Mikropelletler oluĢturulurken etkin madde/lerin yanısıra bazı grup yardımcı maddelere ihtiyaç duyulur. az aĢınma ve ufalanma göstermesi. esas olarak bunların hepsi yukarıda sayılan cihaz ve yöntemlerin geliĢtirilmesiyle oluĢturulmuĢ modifikasyonlardır ve ana sistemleri aynıdır. bunların belli baĢlı olanları kısaca. kontrollü salım veya sürekli salım yapan preparatların üretiminde yoğun olarak kullanılmaya baĢlanmıĢlardır. Partikül büyüklüğü dağılımlarının dar bir aralıkta olup.

1. Mikropelletlerin kaplanması iĢlemlerinde genellikle draje kazanları.05 mi püskürtülecek Ģekilde ayarlanır). Her fraksiyonu % Ģeklinde belirleyerek. akıĢkan yatak cihazları. Ģekillerinin düzgünleĢtirilmesi. Mikropelletler 30°C'lik etüvde 45 dakika kurutulur.2 g 2. pnömatik taĢıyıcı sistemler.1. grafiğini çizin. ÇalıĢma 28.0 g 2. OluĢan mikropelletler. dağılma testi ve çözünme hızı testi gibi kontroller yapılır. • Partikül büyüklüğü ve dağılımı (Elek analizi): Bu amaçla ASTM standartlarına uygun mini elek takımı (DĠN 4188) kullanılabilir.Mikropelletlerin kaplanması sıkça uygulanan bir iĢlem olmuĢtur. ufalanma . Mikropelletlerde Yapılan Kontroller • Etkin madde miktar tayini: Formülden bir miktar hassas olarak tartın. tanecik büyüklüğü ve dağılımı kontrolleri. Accela-Cota sistemi ve Driacoater kaplama kazanı kullanılmaktadır. Gerektiğinde partiküler sistemlerde kullanılan diğer kalite kontrolleri de programa alınır. tabak açısı azaltılarak tabaktan alınır. daldırma kılıcı sistemi. Basamaklı Tabak Metodu ile Mikropellet Üretimi Etkin madde (Teofıllin) Laktoz Aerosil 200 AvicelPHĠOl Bağlayıcı çözelti (%3-5a/h) 239 Hazırlama: Basamaklı tabak aletinin. küme dansitesi-yığın açısı ölçümleri. 28. Pellegrini kaplama kazanı. Çözeltinin.aĢınma kontrolleri. Cihazı 100 ayarında 10 dakika süreyle çalıĢtırın. Belirli aralıklarla karıĢmakta olan toz kütlesi üzerine bağlayıcı çözeltiden püskürtülür (atomizörün tabağa uzaklığı 20 cm olacak ve bağlayıcı çözelti 10 saniye aralıklarla 0. Mikropelletlerin üretiminde rutin olarak iĢlem içi ve iĢlem kontrolleri ile. Tartılan toz maddeler cihazın tabak bölümüne yerleĢtirilerek karıĢtırmaya baĢlanır. tabak açısı 45° olarak ayarlanır.m . etkin maddenin maksimum absorbans verdiği dalga boyunda UV spektrofotmetrede absorbansmı ölçerek etkin maddeye ait kalibrasyon denklemi yardımıyla etkin madde miktarını hesaplayın. Mikropelletler tamamen çözündükten sonra süzün ve balonjojede belirli hacme çözücü ile tamamlayın. ancak araĢtırmalarda kullanılabilmektedirler. final ürün kontrolleri kapsamında baĢlıca. Diğer bazı yöntemler endüstriyel üretime uygun olmayıp.0 g y. Polimer ve etkin maddenin ortak çözücüsü olan bir çözücüde çözün. Bundaki amaçlar. organoleptik kontroller. 16. özellikle dıĢ faktörlerden iç yapının korunarak stabilitenin arttırılması ve etki süresinin ayarlanarak çeĢitli özelliklerdeki modifiye salımın sağlanmasıdır.0 g 0.

ağırlığının hacmine bölünmesiyle yoğunluğunu hesaplayın. • Ufalanma. Mikromeritik bölümünde anlatıldığı Ģekilde yığın açısını hesaplayın. 240 • Nem içeriği (Sauter Inframatic): 10 g mikropelleti cihazın kefesine yerleĢtirerek 60°C'de 60 dakika tutun. Uygulanabilecek diğer kontroller Yoğunluk Tayini Sorular: 1. • Dağılma testi: Mikropelletleri 0 numaralı jelatin kapsüllere koyarak 37°C'deki su banyosuna 30 kez daldırılıp çıkarın. Tekrar tartarak ufalanma aĢınmayı % olarak belirleyin.9 cm boyun geniĢliği ve 1 cm boyun uzunluğu olan bir cam huniyi. Ağırlığı bilinen toz kümesinin. ağız noktasından 10 cm yükseğe yerleĢtirin.Tekrar tartarak nem içeriğini % ağırlık kaybı olarak hesaplayın. Palet yöntemi uygulanıyorsa mikropelletlerm çözünme ortamı ile temas yüzeyini artırmak için ortama % 0.aĢınma: Mikropelletlerden 10 g tartarak. Mikropellet üretiminde laboratuvarda kullandığınız Basamaklı Tabak cihazı dıĢında baĢka hangi cihazlar ve yöntemler kullanılmaktadır? 3. düzeltilmiĢtir ? 2.01-0. Etkin madde salım hızı ve süresi klasik dozaj formlarından farklı olan sistemler genel olarak Mikropelletlerde yapılan kontroller nelerdir? Hangi amaçlarla yapılmaktadırlar? . 0.• AkıĢkanlık . Bu huninin içine 10 g mikropellet koyarak alttaki kağıda serbest akıĢını sağlayın. Eleyerek tozlarından ayırın. Dağılma sürelerini not edin. Tespit edilen aralıklarla 5mL numune alarak (her defasında ortamdan alınan numune hacmi kadar taze çözeltiyi çözünme ortamına ilave edin) belirlenen dalga boyunda spektrofotometrede absorbansı okuyarak kalibrasyon denkleminden % etkin madde miktarını hesaplayın. • Çözünme hızı deneyi : Ġstenilen miktar etkin maddeyi içerecek Ģekilde hesaplayarak tarttığınız mikropelletleri 900 mL'lik çözünme ortamına koyarak palet ya da sepet yöntemi ile çözünme hızı deneyi uygulayın. 20 vuruĢ iĢlemi yaparak mikropelletlerin hacmini ölçün.03 oranında Tween 60 ilave edilebilirsiniz. friabilitörde 25 devirde 5 dakika çevirin. 241 29. Salım hızı ve sürelerinin etkin maddenin fızikokimyasal ve farmakokinetik özellikleri gözönünde bulundurularak önceden yapılacak bir tasarımla belirlenmesi gerekmektedir. Model etkin maddenin mikropelletleri halinde hazırlanmasıyla etkin maddenin hangi özellikleri değiĢtirilmiĢ. KONTROLLÜ SALIM SĠSTEMLERĠ Kontrollü salım yapan sistemler klasik (derhal salım yapan) dozaj formlarından farklı olarak etkin maddeyi önceden belirlenen bir tarzda ve daha uzun bir süre boyunca salan sistemlerdir.Yığın açısı: 10 cm üst çapı. • Küme hacmi ve yoğunluğu: Mikropelletlerden 10 mi alarak 10 mi hacimdeki bir mezüre koyun.

Kontrollü salım).Tekrarlanan etki. d-UzatılmıĢ etki. Terapötik aralık Zaman ġekil 29. Bu tür sistemleri tanımlamada terminolojide bir bütünlük olmamasına rağmen ġekil 29.1'de değiĢik salım profilleri ve bunlarla ilgili terminoloji yer almaktadır.GeciktirilmiĢ salım.farmakopelerde "modifıed release" (değiĢtirilmiĢ salım) baĢlığı altında yer almaktadır. hasta bakımının kolaylaĢması. Kontrollü salım sistemlerinin sakıncaları ise Ģunlardır: • Bu tip dozaj formları ile tedavi sırasında istenmeyen yan etkiler oluĢtuğunda etkinin daha uzun sürmesi ve tedavinin kesilememesi. • Kullanılan toplam doz miktarının azalması ve uzun süreli kullanımda etkin madde birikiminin minimuma inmesi. Etkin maddenin bu açıdan belirlenmesi gerekli özellikleri Ģunlardır: Fizikokimyasal özellikler -Doz büyüklüğü -Suda çözünürlük -Partisyon katsayısı ve molekül büyüklüğü Biyolojik özellikler -Absorpsiyon -Dağılma -Metabolize olma . Bu özellikler bir etkin maddenin kontrollü salım formu halinde hazırlanması ve ilacın veriliĢ yolunu kısıtlayabilmektedir. c.1. • Formülasyonlarında kullanılan etkin madde miktarı yüksek olduğundan herhangi bir nedenle örneğin hız kontrol eden membranlann yırtılması sonucunda hızlı salım olduğunda vücutta toksik düzeylerin oluĢabilmesidir. e. ÇeĢitli dozaj Ģekillerinin plazma konsantrasyonu . 242 • Hastada uzun süre ve uygun farmakolojik cevap sağlayan etkin madde terapötik kan düzeylerinin sağlanması. b. • Yan etki Ģiddeti ve sıklığının azalması. Kontrollü salım sistemlerinin yararları Ģöyle sıralanabilir: • Dozların sayı ve sıklığının azalması nedeniyle hasta uyuncunun artması. • GeliĢtirilmeleri ve üretimlerinin pahalı olması. Kontrollü salım sistemlerinin tasarımı ve performansında etkin maddenin özellikleri önemlidir.zaman eğrileri (a. özellikle hastanelerde zaman tasarrufunun sağlanması.Derhal salım.

2A) .ġiĢme kontrollü sistemler (ġekil 29.2B) 243 2.2C) .Ultrasonik sistemler .Ozmotik kontrollü sistemler (ġekil 29. Kimyasal olarak kontrollü sistemler . nazal. implant sistemleri gibi) smıflandınlabildikleri gibi etkin madde salım mekanizmalarına göre de aĢağıdaki Ģekilde sınıflandırılmaktadırlar: 1. Çözücünün harekete geçirdiği sistemler . sıcaklık) . Magnetik kontrollü sistemler 5. Difüzyon kontrollü sistemler .Matris sistemler (ġekil 29.2E) .Vücutta aĢınan sistemler (ġekil 29.2D) 3. bukkal.Polimer zincire takılı sistemler (ġekil 29. rektal. transdermal.2F) 4.-Stabilite -Yanlanma ömrü -Yan etkileri -Terapötik indeksi -Proteine bağlanma -Hastalığın rolü Kontrollü salım sistemleri uygulama yerine göre (örneğin: oküler. peroral. Mekanik kontrollü sistemler . . Fblimer Etkin maddi 2aman=0 Zaman=t Etkin madde + polimer .Ortama duyarlı sistemler (pH.2'de görülmektedir.Elektrik ve nükleer enerji kullanan sistemler Bu sistemler Ģematik olarak ġekil 29.Depo (membran) sistemler (ġekil 29.

mideden ve/veya ince barsağın üst taraflarından emilimi olan bir etkin maddeyi içeren preparatm midede kalıĢ süresinin uzatılması gerektiği belirtilmektedir. kontrollü salım sistemlerinin tasarlanması.1. katı ilaç Ģekilleri için kullanılan duyarlı ve tekrarlanabilirliğe sahip bir çözünme testi yöntemi ile etkin maddenin salım hızı profilleri ve salım mekanizmalarına iliĢkin verilerin elde edilmesi gerekmektedir.2. in vitro çözünme testi. Genel olarak. Bunu önlemek için örneğin.Membran sistem. değerlendirilmesi ve kontrolünde önemli bir araçtır. B-Matris sistem. açığa çıkan etkin maddenin gastrointestinal kanalda (GI) absorbe edileceği bölgede kalıĢ süresinin kısalığının biyoyararlamm sorunu doğurduğu bilinmektedir. D-Polimer zincire takılı sistem. 29.Zaman=0 Etkin madde + polimer Zaman=0 Zaman=t polimer iskeleti |-»-| polimer iskeleti [ tttttV Trryy su veya emim Zaman=0 ZamarM Polimerde çözünmüĢ etkin madde Ozmotik çıkıĢ aralığı Hkin madde çöz. C-Vücutta aĢınan sistem.r JHjıkar Etkin maddenin salındığı ĢiĢmiĢ polimer Zaman=0 Yarı geçirgen v^ zar Zaman=0 Su gjrer Zaman^t Etkin madde Zaman^t ġekil 29. Yüzen Dozaj Formları Kontrollü salım yapan oral preparatlardan etkin madde Ģahmının yetersizliği yanında. E-ġiĢme kontrollü sistem. Bu amaçla. Kontrollü salım yapan polimerik sistemlerden etkin madde salım mekanizmaları. 244 Kontrollü salım sistemlerinden etkin madde salım tarzının in vitro ve in vivo yöntemlerle ispatlanması gerekmektedir. A. . F-Ozmotik kontrollü sistem.

• Absorpsiyonunun sadece mideden ve/veya ince barsağm üst kısmından olması durumunda HBS Ģeklinde formüle edilmesi düĢünülebilmektedir. . • Lokal olarak midede etkili olması. ÇalıĢma 29. ortam sıvısıyla jel yapısı veren ve preparatm yoğunluğunun mide sıvısının yoğunluğunun altında kalmasını sağlayan tablet Ģeklinde hazırlanabileceği gibi. Daha sonra çıkıĢı kontrol eden karıĢım konularak kütle basılır.• Mide boĢalma hızını yavaĢlattığı bilinen yağ asitlerinin formüllere ilavesi. Mühreye önce yüzmeyi sağlayan kısım konarak düĢük basınçta 12 mm'lik zımba ile sadece toz kütlesinin sıkıĢmasını sağlayacak Ģekilde ön basım yapılır. I II HPMC 4000 Sodyum bikarbonat Sitrik asit Asetilsalisilik asit HPMC 100 Basılabilir Ģeker (Di-Pac) Hazırlama: Her iki tabakayı içeren karıĢımlar ayrı ayrı hazırlanır. Yüzen tablet Ģeklindeki dozaj formları. granül Ģeklindeki preparatlardır. • Dansitesi mide sıvısı dansitesinden düĢük olduğu için mide içeriği üzerinde yüzebilen. Hidrodinamik dengeli sistemler (HBS) olarak da bilinen yüzen dozaj formları genel olarak GI sıvılarla temasta jel oluĢturan hidrokolloidlerle etkin madde ya da maddelerin karıĢtırılmasıyla hazırlanan tablet. Suyla temasta efervesan kısmın oluĢturduğu kabarcıklar jel yapının içine hapsolmakta ve preparatm yüzmesini sağlamaktadır. formül içine preparatm 245 250 mg 34 mg 28 mg 100 mg 30 mg 20 mg yüzmesine katkıda bulunmak üzere gaz kabarcıkları veren efervesan kısım da ilave edilebilmektedir. böylece midede daha uzun zaman kalabilen yüzen dozaj formlarının geliĢtirilmesi önerilmektedir. • Mide-barsak epitel yüzeyine yapıĢma yeteneğine sahip polimerlerin formüllere ilavesi. Bir etkin maddenin.1. kapsül. • Ġnce barsak sıvısında çözünme ve/veya stabilite probleminin olması.

4.. Hazırladığınız preparatın yüzmeyi sağlayan tabakası ve kontrollü salımı sağlayan tabakası hangisidir? Bu amaçla kullanılabilecek formül önerileriniz neler olabilir? 246 29. stearik asit. Üç grupta incelenebilirler: . hidrojene hint yağı.Yüzmeye baĢlama süresi tayininde kullanılan tablet laboratuvar süresince yapay mide ortamında tutularak yüzme süresi saptanır. karboksimetil selüloz. polimerler kullanılarak hazırlanan inert (plastik) matrisler yapılarında bulunan etkin madde serbest hale geçtikten sonra feçesle değiĢmeden atılmaktadır (monolit). bütil stearat. Matris Tipi Preparatlar Matris tipi preparatlar kontrollü salım yapan oral dozaj formlarının bir grubunu oluĢturmaktadır. Yüzen dozaj formu hazırlamak için baĢka öneriler neler olabilir? Açıklayınız. Hidrofılik matrisler: Sodyum karboksimetil selüloz. polivinil asetat.Hidrofılik matrisler . Mum (lipid) matrisler: Bu tür sistemleri hazırlayabilmek için karnauba mumu.2. 2. Bu sistemlerden etkin madde çıkıĢında difüzyon etkili olmakla beraber kullanılan matris maddesinin preparatın tatbik edildiği bölgede bulunan enzimlerden etkilenmesi durumunda erozyon mekanizması da gözlenebilmektedir. hidroksipropilmetil selüloz gibi hidrofılik karakterdeki polimerler kullanılarak hazırlanan matrislerdir. kullanılabilmektedir. .2 yapay mide ortamına konularak yüzmeye baĢlama süresi saptanır. stearil alkol vb. . etil selüloz vb.) etkin madde Ģahmında etkili olmaktadır. HBS sistemlerde kullanılabilecek efervesan karıĢımlar neler olabilir? 3. polivinil pirolidon.Hazırlanan preparat 100 mi pH 1. Sistemden etkin madde çıkıĢı difüzyon mekanizması ile gerçekleĢmektedir. HBS sistemde kullanılacak hidrokolloidlere örnekler veriniz. su içeriği vs. Bu sistemlerde kullanılan polimerin yapısı ve preparatın tatbik edildiği ortamın özellikleri (pH. Sorular: 1. Sistem bütünlüğünü koruduğu sürece etkin madde salımı difüzyon mekanizmasıyla meydana gelirken zamanla ĢiĢen polimerde meydana gelen kopmalarla erozyon mekanizması da etkin madde Ģahmında rol almakta ve sistem aĢınarak kaybolmaktadır.Ġnert matrisler . hidrojene pamuk tohumu yağı.Mum (lipid) matrisler Ġnert matrisler: Polivinil klorür.

Vd DT = Dj + Ds Ds D( DT Cp kr° Vd kd h : Sürdürme dozu : Ġlk doz : Toplam doz : Etkin maddenin etkin kan konsantrasyonu : Sıfır derece salım hız sabiti : Dağılım hacmi : Eliminasyon hız sabiti : Etkin maddenin kr° hızıyla salımı istenen süre ÇalıĢma 29. 3.h Di = Cp.2.Bu çalıĢmada hazırlanıĢ kolaylığı göstermesi nedeniyle mum matris tipi kontrollü salım yapan tabletlerin hazırlanıĢı verilecektir. 247 2. Hazırlama: 306 mg 62 mg . Öncelikle bu tür dozaj formlarında kullanılacak etkin maddenin fızikokimyasalbiyofarmasötik özelliklerinden hareketle doz tasarımının yapılması gerekmektedir. Toz etkin madde ve lipid materyalin fiziksel karıĢımlarının tablet halinde basılması. Buna göre sıfır dereceden sabit hızla salım yapması planlanan dozaj formunun içermesi gereken etkin madde miktarının ve etkin madde açığa çıkıĢ hız sabitinin hesaplanabilmesi için aĢağıdaki eĢitliklerin kullanılması gerekir. Mum materyal organik çözücüde çözüldükten sonra. EritilmiĢ mum materyale etkin maddenin ilave edilip karıĢtırılması ve kütlenin donmaya yakın uygun eleklerden elenerek mum granüllerinin elde edilmesi ve tablet halinde basılması. Ds = kr°. Bu amaçla baĢlıca 3 yöntem kullanılabilir: 1. Parasetamol Lipid materyal Formül 1 tablet içindir. buna etkin maddenin ilave edilip solvanm uçurulması sonucunda elde edilen kütlenin elenmesi ile granüllerin elde edilmesi ve tablet basılması.

haricen kullanılanlar da püskürtme aerosolleri (sprey) olarak tanımlanırlar. AĢağıda farmokokinetik parametreleri verilen etkin maddenin doz tasarımını yapınız. .Kütle yukarıda verilen yöntemlerden biri kullanılarak hazırlandıktan sonra 10 mm çaplı zımba kulanılarak uygun basınç altında el presinde basılır. 248 Sorular: 1. Kullanım bölgesine ve amacına göre farklı yapıda ve özelliktedirler. Eczacılık ve tıpta solunum yoluyla veya haricen kullanılan preparatlardır. Hazırladığınız preparatın çözünme hızı tayini için önereceğiniz yöntem veya yöntemler ne olabilir? Açıklayınız. AEROSOLLER Bir gaz fazı içinde sıvı veya katı taneciklerin dispersiyonu halinde püskürtülerek kullanılan tek veya çok fazlı sistemlerdir. 3. 249 30.35 1 ka= 0.76 saat"1 2. Basınçla püskürtme gösterdiklerinden iki Ģekilde çalıĢırlar. bunlarda püskürtücü gaz miktarı % 10-20 arasındadır. Gerçek aerosoller olarak nitelendirilenler içeriğinde %80'in üzerinde püskürtücü (itici) gaz bulundururlar ve püsküren parçacıkların boyutları 5 um'nin altındadır. • Ġçeriğini dıĢarıdan verilen enerji ile verenler ki bunlara genellikle nebülizör ve atomizör isimleri verilmiĢtir. Hangi tür enerji kullanımıyla uygulanırsa uygulansınlar hepsi fiziksel olarak aerosol sistemleridir. Etkin madde sıvılaĢtırılmıĢ püskürtücü gaz ile emülsiyon oluĢturuyorsa köpük aerosolleri ortaya çıkar. • Enerji taĢıyıcısını içeriğinde sıkıĢtırılmıĢ ve/veya sıvılaĢtırılmıĢ itici gaz olarak bulunduranlar ki bunlarda da genellikle aerosol veya sprey isimleri kullanılmaktadır. Hazırlanan tabletler çözünme hızı deneylerinde kullanılmak üzere saklanır. Püskürtücü gaz oranı %30'un altına düĢerse ıslak spreyler diye tanımlanan preparatlar oluĢur ki burada püsküren tanecikler bir demet Ģeklinde değil. 250-1000 um arasındaki boyutta damlalar Ģeklinde olur. Haricen kullanılan ve yüzey spreyleri diye tanımlananlarda sıvılaĢtırılmıĢ itici gaz oranı %40-70 arasında değiĢir ve püsküren partiküllerin boyutları 50-250 um arasındadır.326 saat'1 ka= 6. Eğer etkin madde katı halde püskürüyorsa pudra spreyleri denilen aerosoller oluĢur ve bunlarda itici gaz oranı %5-20 arasında değiĢir. CP = 20 mg/ml Vd= 6. Genelde solunum yoluyla kullanılanlar inhalasyon aerosolleri. Lipid matrislerden etkin madde açığa çıkıĢ mekanizması hakkında bilgi veriniz.

izobütan gibi hidrokarbonlar veya vinil klorür.Bir aerosol sistemi baĢlıca ana kap. Ana kap metal (alüminyum. Eğer etkin madde içeren konsantrat sıvılaĢtırılmıĢ itici gaz fazında çözünerek homojen bir karıĢım oluĢturuyorsa iki fazlı bir aerosol sistemi ortaya çıkar. Kesintisiz püskürtenler valfın üzerindeki aktivatör baĢlığına basılı tutuldukça devamlı püskürtme yaparken. iki parça veya üç parça (bodymaker) halindedir. sıvılaĢtırılmadan kullanılanlar. Püskürtme basınçları tiplerine ve karıĢım oranlarına göre değiĢir. Buna karĢın üstte buharlaĢmıĢ itici gaz. mekanik ve termik dirençlerinin azlığı nedeniyle kullanımları sınırlı kalır. çözücü ve yardımcı çözücü (kosolvan) ve formülasyonda gerekli olan diğer yardımcı maddelerden (yüzey etken maddeler vb. daha çok basınç enerjisini dıĢarıdan alan nebülizör sistemlerinde tercih edilirler. plastik kaplama. valf takımı. cam veya plastikten yapılır ve tek parça (monoblok). azot oksidül. 20-30 um büyüklükte püsküren parçacıklar trakeada kalırken. böyle bir 251 sistemde fazlar. Metal kaplarda korozyon oranı yüksektir. önde gelen iki kısmı püskürtme odacığı ve püskürtme deliğidir. SıvılaĢtınlarak kullanılanlar ise propan. Plastik kaplar ise oldukça merttirler ama ancak düĢük basınçlı içerik taĢıyabilirler. bütan. 10-20 um arasındakiler bronĢlara. Bu kısımlar aerosol sisteminin içeriğindeki itici gazla birlikte püsküren taneciklerin püskürme özelliklerini ve büyüklük dağılımım belirler. Kesintisiz (devamlı) ve ölçülü (belli dozda) püskürtme yapanlar olarak iki tiptedirler. tıp ve eczacılıkta genellikle 1-10 atm arasında iç basınç sağlayacak oranlarda kullanılır. argon. inhalasyon aerosollerinde ise daha da düĢük olması gerekir. içerikle etkileĢme tehlikesinin en az düzeyde olması dolayısıyla avantajlı görünürse de. Bir aerosol sisteminde konsantrat olarak tanımlanan kısım ise etkin madde. buna karĢı iç yüzeyleri inert bir tabakayla (laklama. gibi) oluĢur. SıkıĢtırılmıĢ gazlardan. etil bromür. Valf takımı çeĢitli parçalardan oluĢur. çelik. karbondioksit gibi inert gazlardır. bunun altında ayrı ayrı iki faz . Basınç enerjisini içinde taĢıyan aerosollerin içeriğinde yer alan püskürtücü ise sıkıĢtırılmıĢ ve/veya sıvılaĢtırılmıĢ itici gazlardan (propellan) oluĢur. metil klorür. Ġnhalasyon aerosollerinde basmç/partikül büyüklüğü iliĢkisi çok önem kazanır. ölçülü püskürtme yapanlara basıldığında ne kadar süre basılı tutulursa tutulsun sadece tek bir defa belirli dozda püskürtme yaparlar. Valf takımı sistemin püskürmesini ve püskürtme Ģeklini belirler. Cam kaplar diğer tip kaplara göre saydam olmasının 250 yanısıra. teneke).) kaplanarak kullanılırlar. vb. azot.Daha küçük boyuttakiler ise alveollere inerler. üstte buharlaĢmıĢ itici gaz ve altta ise sıvı faz halinde geri kalan bütün karıĢım bulunur. püskürtücü (itici veya sevk edici) gaz ile etkin maddeyi taĢıyan konsantrattan oluĢur. 5-10 um arasındakiler ise bronĢiyollere ulaĢırlar . içeriğin formülasyonuna ve ticari bakıĢ açısına göre değiĢir. Genel olarak havaya püskürtülecek aerosollerde basıncın 3-4 atm civarında olması istenirken. haricen deri üzerine püskürtülecek aerosollerde basıncın 3-5 atm civarında. Frigen veya Freon adıyla tanımlanan klorlu-florlu hidrokarbonlar gibi halojenli hidrokarbonlardır. Kabın yapısının seçimi kullanma tekniğine. Bunlar mekanik Ģoklara ve daha yüksek iç basınçlara dayanırlar.

Uygun Ģekilde etiketlenir. SıvılaĢtırılmamıĢ itici gaz kullanımında da bu yöntem uygulanır. 252 ÇalıĢma 30. kurulanır ve her kutu 5 saniye süre ile püskürtülür (zamanı tespit için kronometre kullanılır). ÇalıĢma 30. valf sistemi takılır ve sıvılaĢtırılmıĢ püskürtücü gaz valf ağzından basınçla itilerek içeri doldurulur.9 g HazırlanıĢı: Oksikonazol etil alkolde çözülür ve önceden temizlenmiĢ aerosol tüplerine 13'er mi olarak doldurulur. Ġç basınçları dengeye gelen kaplar su banyosundan alınır. Daha sonra bu tüplere aerosol dolum cihazında itici gaz gerektiği kadar doldurulur. Püskürtme hızı kontrolü En az dört aerosol kabı alınır.2. Ġç basıncın dengeye gelip gelmediği Madde 2' de açıklandığı gibi ölçülür.5 g Freon 12 15. 2. Bunlar sıkma basıncına ve püskürtme deliğinin inceliğine göre değiĢik büyüklükte ve miktarda damlacığı sis Ģeklinde püskürtür. Her saniye için gram olarak ortalama püskürtme miktarı hesaplanır. Her kap tekrar tartılır. Basınç testi . Aerosollerin üretimi soğukta basınç kullanmadan veya normal sıcaklıkta basınçla yapılır. Antimikotik Etkin Maddeli Aerosol Ġmalatı Oksikonazol 250 g Etil alkol (%96) 10.halinde etkin madde konsantratı ve sıvılaĢtırılmıĢ itici gaz fazlan duruyorsa üç fazlı bir aerosol sistemi oluĢur. Aerosollerde Kontroller 1.1. Herbiri iki-üç saniye süre ile püskürtülür ve tam olarak tartılır. Kaplar sıcaklığı ayarlanmıĢ su banyosuna tekrar daldırılır ve püskürtme ve tartma iĢlemi üç defa tekrarlanır.40°C'ye kadar soğutulan konsantrat ve sıvılaĢtırılmıĢ itici gaz ayrı ayrı kaba doldurulur ve valf sistemi kaba takılarak kapatılır. Soğukta doldurma iĢleminde . Kapağı ve koruyucusu çıkartılır. Kaplar 25 ± l°C'deki su banyosuna daldırılıp iç basınçları dengeye gelinceye kadar tutulur. Valfin daldırma borusu kullanılacak tüpe göre ayarlanır ve aerosol kapatma cihazında tüplere valfleri takılır. Normal sıcaklıkta basınçla doldurmada ise önce kaba etkin madde konsantratı konur. Püskürtme enerjisini içeriğinde taĢımayan aerosol sistemleri ise esnek plastikten yapılmıĢ kabın sıkılarak içeriğin dıĢarı püskürtülmesiyle veya kaba eklenmiĢ bir puarın sıkılmasıyla çalıĢan ve itici gaz içermeyen yapıdadır. Bunlar iyice çalkalanarak kullanılmalıdır.

Katı partikül taĢıyan aerosoUerde tanecik büyüklüğü tayini Aerosol kabı iyice çalkalanır ve sabit olarak yerleĢtirilir. Aerosol kabı cihaza yerleĢtirilir. Deney. Aerosol kabı iyice kurulanarak tartılır ve darası almır. valflere uygun adaptör ile sıkıca bağlanmalıdır. Bu amaçla değiĢik seri ve değiĢik püskürtücü baĢlıkların gösterdiği püskürtme farklılığını ölçmek üzere özel cihaz kullanılır. 3. Partiküller kağıda çarptığında absorbe olur ve bu kağıt karĢılaĢtırma için kullanılır. Ġki fazlı aerosollerde damlacık büyüklüğü tayini Bu metod boya-talk karıĢımı ile muamele görmüĢ bir kağıt parçasının püskürtme ile lekelenmesi esasına dayanır. 4. Püskürtücü baĢlığı çıkarılır. Mikroskop yöntemiyle katı partiküllerin boyutları saptanır. Özel cihazda kağıt. 5. Saptanan sonuçların ortalaması alınır. En az 1200 partikül sayarak boyutlarına göre sınıflandırılır. püskürtücü baĢlık ile aynı düzlem üzerinde iyice temizlenmiĢ bir lamın köĢelerine aerosol püskürtülür. valf spesifıkasyonu ile karĢılaĢtırılır. Basınç doğrudan doğruya manometre göstergesinden okunur. Kabm korozyona dayanıklılığının kontrolü . Bir veya iki saniye püskürtme yapılır. Sonuçlar log-olasılık grafiğine geçirilir. Kapağı ve koruyucusu çıkarılır ve iç basınç sabit hale gelinceye kadar 25 ± l°C'deki su banyosunda tutulur.Dört taneden az olmayan aerosol kabı alınır. dönen diskin hemen arkasına sabit olarak bağlanır. Sonuç. kağıt 253 alınıp üzerinde homojen damla dağılımı görülüp görülmediği incelenir. ıslaklık varsa kurulanır. Her kap dik tutularak valfe basınç ölçer (manometre) sıkıca bağlanır. Buradan ortalama damlacık büyüklüğü ve standart sapma hesaplanır. Kap tekrar temizlenir. kurulanır ve tartılır. 6. Aktüvatöre basarak püskürtme yapılır. Belirli bir alandaki damlacıkların sayısı ve büyüklüğü uygun büyütme cihazları (örneğin mikroskop) kullanılarak % olarak hesaplanır. Basınç ölçer yaklaĢık olarak beklenen basınca önceden ayarlanmıĢ olmalı. Bu iĢlem en az on defa uygulanır. Lam üzerine yapıĢan tozlar uygun bir sıvağ kullanılarak dağıtılır. Sonuçlar log-olasılık grafiğine geçirilerek ortalama tanecik büyüklüğü ve standart sapma hesaplanır. Birim doz püskürten aerosoUerde püskürtme hacmi tayini Aerosol formülasyonunun önceden yoğunluğu saptanır. Aerosol iki-üç saniye püskürtülerek etkili püskürtme uzaklığı saptanır. Formülasyon yoğunluğu. ortalama ağırlık kaybına bölünerek püskürtme hacmi bulunur. içeriğin özelliğine göre yağda veya suda çözünen boyaların formüle eklenmesi ile yapılır. Net ağırlık saptanması 8. Bu uzaklığın yarısında. Sızdırma Testi 7. Kaplar su banyosundan alındıktan sonra iyice çalkalanır. Ağırlık kaybı hassas olarak saptanır.

Etkin maddenin uzun süreli salımı için tasarlanmıĢlardır. Ġrrigasyon. steril sulu çözelti ve emülsiyon Ģeklinde hazırlanan preparatlardır. Hangi tip içerik yapısı ile hangi tip aerosol kapları kullanılmalıdır. AerosoUerde ne kadar basınç olmalı ve kaplar ne kadar basınca dayanabilmelidir ? 3. herhangi bir koruyucu içermeyen infüzyon Ģeklindeki veriliĢ için tasarlanmıĢ ve hermetik olarak kapatılmıĢ preparatlardır.2. Bu preparatlar llitre'den daha fazla hacimde de olabilir. Enjeksiyon baĢlığı altında verilenler Ģu Ģekilde sınıflandırılmaktadır. intratekal v. parenteral implantasyon için uygun Ģekil ve boyuttaki steril katı preparatlardır. Küçük Hacimli Parenteral Preparatlar .1. enjeksiyon. Birim doz püskürten aerosoUerde miktar tayininin önemini açıklayınız. Ġmplantlar. PARENTERAL PREPARATLAR Parenteral preparatlar insan ya da hayvan vücuduna.Sorular 1. 31. Besleyici ve kalori verici. neden ? 2. intradermal. Ġnfüzyonlar. 254 31. infüzyon ya da implantasyon yolu ile verilen steril preparatlardır.b. 31. hemofiltrasyon ve peritonal dializ için kullanılan çözeltiler de büyük hacimli parenteral preparatlar (LVP) içerisinde yer almaktadır. intravenöz.yollarla verilmektedir. kanın plazma hacmini artırıcı olarak kullanılmaktadır. elektrolit dengesini sağlayıcı. Büyük hacimdeki veriliĢ için tercih edilmektedir. Ġnfüzyonların da verilmeden önce seyreltilen sıvı konsantre ve kullanılmadan önce sulandırılan toz Ģeklindeki formları bulunmaktadır. intramusküler. intraartiküler. Büyük Hacimli Parenteral Preparatlar 100 mi ya da daha fazla hacimdeki tek kullanımlık. • • • • • • Kullanıma hazır çözeltiler Kullanılmadan önce çözücü ile karıĢtırılan çözünür kuru ürünler Kullanıma hazır süspansiyonlar Kullanılmadan önce bir taĢıyıcı ile karıĢtırılan çözünmeyen kuru ürünler Emülsiyonlar Verilmeden önce seyreltilen sıvı konsantreler Bu tip enjeksiyonlar. subkutan.

polietilen glikol. genellikle 1-50 mi hacimde hazırlanan preparatlardır. Ancak intraspinal enjeksiyonlar serobrospinal sıvının yavaĢ sirkülasyonundan dolayı mutlaka izotonik olmalıdır. Tamponlar Bir preparatm pH'smdaki değiĢimler. daha az toksisiteye sebep olmasına ve olası bir hemolizi ortadan kaldırmasına rağmen tüm enjeksiyonluk preparatlar izotonik olmayabilir. EP 5) kullanılmalıdır. intramusküler için 3 mi. zeytin.5. yağlı çözeltiler. kanın ayarlamasına ve seyreltmesine izin verecek kadar yavaĢ olduğu sürece izotoniklik çok önemli değildir.2 mi ile sınırlandırılmıĢtır. kauçuk vb. subkütan için 2 mi.100 ml'den daha az. 31.) ile etkileĢmesinden gazlar ve su buharının çözünmesinden meydana gelebilir. Bu pH'dan aĢın sapmalar komplikasy onlara sebep olmaktadır. fındık. mısır yağı gibi suda çözünmeyen bitkisel yağlar da kullanılmaktadır. Ġntravenöz çözeltiler de veriliĢ hızı. flebit meydana gelmektedir. Çözücü ve taĢıyıcı seçimi de veriliĢ yolu ile doğrudan iliĢkilidir. Formülasyona Ġlave Edilen Katı Maddeler Parenteral formüllere antioksidan. yüzey etken maddeler. Ġdeal pH.4. gliserin gibi suyla karıĢabilen çözücü maddeler ve susam. USP 27'de monografında baĢka Ģekilde belirtilmedikçe tek dozlu kaplar 1000 mi ile. 31. Ayrıca propilen glikol. Subkütan ve intramusküler enjeksiyonlar için hipertonik çözeltiler sıklıkla kullanılmaktadır. Uygun bir tampon sistemi. tonisite ayarlayıcı maddeler ilave edilmektedir. pH ayarlayıcı tamponlar. Ġzotonik çözeltiler daha az irritan olmasına. Formülasyonda Kullanılan Çözücüler Parenteral preparatlarda çözücü olarak enjeksiyonluk su (USP 27. intravenöz veriliĢ için kabul edilebilir pH aralığı 3-10.4'dür. ürünün saklanması sırasındaki parçalanma reaksiyonlarından. VeriliĢ hacmi intraspinal uygulama için 10 mi. etanol. Parenteral Preparatların VeriliĢ Yolu Ġntravenöz uygulama için genellikle 10 mi'den daha büyük hacimdeki preparatlann verilmesi tercih edilmektedir. antimikrobiyal maddeler. pH 9'un üzerinde doku nekrozu görülürken. ambalaj materyalleri (cam. intradermal için ise 0. kanın pH'sı olan 7. Ģelat yapıcı maddeler. saklama esnasında ürünün pH'sını stabil bir değerde tutmak 256 ve vücut sıvıları ile pH'yı kanın pH'sına kolaylıkla ayarlamak için yeterli tampon kapasitesine sahip olmalıdır. pH 3'ün altında ağrı.3. 255 31.5'dir. Diğer . Küçük hacimli parenteral preparatlarda. Çünkü kanın kendi tamponlama kapasitesi vardır. çok dozlu kaplar ise 30 mi ile sınırlandırılmıĢtır. 31.5. Sulu çözeltiler intravenöz ve intraspinal olarak verilirken.1. süspansiyonlar ve emülsiyonların intramusküler ve subkütan olarak verilmesi tercih edilmektedir. Bu problemlerden sakınmak için birçok ürüne tampon ilave edilir.

Bazı enjeksiyonlarda düĢük hacimde yüksek etkin madde konsantrasyonu gerekli olduğu için.5. Çözeltideki iyonlann molar konsantrasyonu (elektrolit konsantrasyonu) ozmotik basınç üzerine etki yaptığından. Tonisite ayarlayıcı olarak. Madde miktarı (g/litre) mOzmol/litre =---------—----------------------. epidural. sitrik asit ve bir tuzu (pH 2. Ozmotik basıncı plazmanın ozmotik basıncından daha düĢük olan çözeltilere hipotonik. dokuya zarannı ve irritasyonunu minimuma indirmek. Tonisite Ġzotonik çözeltiler kan plazması ile aynı ozmotik basınca sahip çözeltilerdir. elektrolit dengesi sağlayıcı ve plazma hacmini artırıcı gibi büyük hacimli parenteral preparatlara da antimikrobiyal maddeler ilave edilemez. intratekal.6).10.2 Antimikrobiyal maddeler Antimikrobiyal aktiviteye sahip maddeler aksi belirtilmedikçe veya etkin maddenin kendisi bakteriostatik etki göstermiyorsa çok dozlu kaplarda ambalajlanan ürünlere ilave edilmelidir.2) kullanılmaktadır.5 .yollarla verilen parenteraller için pH 4-9 arasına ayarlanmalıdır. intra ve retrooküler ya da serebrospinal sıvıya herhangi bir yolla verilen enjeksiyonluk preparatlara mikrobiyal koruyucu madde ilave edilmemelidir. fosforik asit tuzları (pH 6 . dekstroz. kan hücrelerinin hemolizini azaltmak ve küçük hacimli parenteral preparatlann veriliĢinden sonra elektrolit dengesizliğini önlemek için izotonik olması istenir.5 . n P (7T) =---------RT = cRT . Ancak. daha yüksek olan çözeltilere hipertonik çözeltiler adı verilmektedir.2). sodyum veya potasyum klorür ve sodyum sülfat kullanılmaktadır. Çözeltilerin ozmolarite değerleri ise mOzmol/litre olarak ifade edilir ve aĢağıdaki formül kullanılarak hesaplanır.5. tek bir dozu 15 ml'yi geçenlere ve intrasisternal. Parenteral bir ürünün. 31.x 1000 x Çözeltideki mevcut Katı maddenin molekül ağırlığı iyon sayısı Ozmotik basınç aĢağıdaki formülle hesaplanır. 31. Besleyici.3. klinik uygulamada Ozmol ya da 257 miliOzmol birimi ile ifade edilir.7). Bu amaçlar için asetik asit ve bir tuzu (pH 3.5. veriliĢ yolu ile doz rejiminin çeĢitlilik göstermesi ve ürünün stabilite koĢullarından dolayı bu durum her zaman gerçekleĢememektedir. Ozmotik basınç (Ozmolalite) ise Ozmol/kg veya mOzmol/kg olarak ifade edilir.8. glutamik asit (pH 8.2 .

Elektrolit olmayanlar için 1.C. Ġzotonik Çözelti Hazırlama Yöntemleri • Çözeltinin donma noktasını kanın donma noktasına (. uni-univalan elektrolitler için (NaCI. NaCl=2. FeCl3= 4) ilave edilmektedir. Donma noktası alçalması hesabı AT = Lis0.6.c Liso : Kan ile izotonik konsantrasyondaki etkin maddenin molar donma noktası alçalmasıdır. P(tı ) = I.V: Çözelti hacmi (litre) n: Katı maddenin mol sayısı R: Gaz sabiti 0.0. zayıf elektrolitler için 2. KCI gibi) 3.082 litre atm/mol (K°) T: Mutlak sıcaklık (K°) c: Katı maddenin konsantrasyonu (mol/litre = molarite) Ġyonlarına ayrılan maddeler için formüle iyonlaĢma sabiti (I) (Örneğin. • Etkin maddeyi izotonik çözelti oluĢturması için yeterli miktardaki suda çözüp.1. c: Katı maddenin konsantrasyonu (mol/litre = molarite) g/litre c =-------------------.R.6.52°) düĢürmek için sodyum klorür veya baĢka bir izotoni ayarlayıcı madde ilave ederek izotonik yapma yöntemi: Bu sınıfta donma noktası alçalması (Kriyoskopi) ve sodyum klorür eĢdeğerliği yöntemi yer almaktadır.= mol/litre = molarite Molekül ağırlığı Elektrolitler için donma noktası AT = Liso. 31. izotonik çözelti ile gerekli hacme seyreltme yöntemi: 258 Bu sınıfta White-Vincent ve Sprowls yöntemi yer almaktadır. CaCl2=3. Kriyoskopi sabiti olarak da ifade edilmektedir. .c.I I: ĠyonlaĢma sabiti (Çözeltideki iyon sayısı) Çözeltilerde donma noktası alçalması ve osmotik basınç arasındaki iliĢki aĢağıdaki formülle verilmektedir.4 gibi değerler almaktadır (Bakınız izotonik değerler tablosu).86.T 31.

Böylece %1'lik çözeltisinin donma noktası bilmen bir maddenin 100 ml'lik çözeltisini izotonik yapmak için aĢağıdaki formül kullanılır.3. 25°C'de 24. W= 0.6.2.86.52 .a w=-----------W: 100 mi çözeltiye konması gereken ayarlayıcı madde miktarı (g) a : Etkin maddenin % 1 'lik çözeltisinin donma noktasının maddenin % oranı ile çarpımı b : Ayarlayıcı maddenin %1 'lik çözeltisinin donma noktası 31.T ----------R.(E x g) W: 100 mi çözeltiyi izotonik yapmak için gerekli NaCl miktarı (g) E : Etkin maddenin NaCl eĢdeğeri g : Etkin maddenin % miktarı (g) .4 atm'dir) AT P(7t) = 22.4/1.4 atm. AT 259 31.9 . Maddelerin sodyum klorür eĢdeğeri aĢağıdaki formülle hesaplanır.4 ------------=22.AT P(7t)=R. AT ■Liso P(n)=12. AĢağıdaki formül ile hesaplanabilir.6. Donma noktası alçalması yöntemi Maddelerin %1'lik çözeltilerinin donma noktalan kaynaklarda listeler halinde verilir. Sodyum klorür eĢdeğeri yöntemi 1 g etkin maddenin gösterdiği osmotik basıncı gösteren sodyum klorür miktarına o maddenin sodyum klorür eĢdeğeri denir ve E harfi ile gösterilir. Liso E = 17 ---------M M: Maddenin molekül ağırlığı Maddelerin sodyum klorür eĢdeğeri listeler halinde kaynaklarda yer almaktadır. 0.T = Gaz sabiti ile Kelvin derecesinin çarpımı (0°C de 22.

.. Sprovvls yöntemi Sprowls tarafından White-Vincent yönteminin daha da basitleĢtirilmesiyle ifade edilen bir yöntemdir.. V = WxExlll. Tablolarda 0.6.3 g'ı seçmiĢtir.x gı) + (E2x g2) +..Formülde birden fazla madde yer alıyorsa denklem aĢağıdaki Ģekle dönüĢür..1 : 100/0. 31.5....1 Formülde yer alan madde ya da maddeler V hacmi kadar suda çözündükten sonra gerekli hacme izotonik çözelti ile tamamlanır.9 . x E.(Wnx En) ] x 111.3 g 261 Enjeksiyonluk su I Steril olmayan Formülasyon .. Öncelikle kullanılacak ayarlayıcı maddenin sodyum klorür eĢdeğeri kullanılarak çözeltiyi izotonik yapmak için gerekli sodyum klorür miktarı hesaplanır ve aĢağıdaki orantı kurularak tonisiteyi ayarlamak için gerekli izotoni ajanının miktarı bulunur.. Sprovvls %1'lik bir çözeltinin 1 fluid ounce içindeki madde ağırlığı olan 0.[ ( E. potasyum asetat veya nitrat vb..9 Formülde birden fazla madde varsa denklem Ģu Ģekle dönüĢür..4. V = [ (W. 1 g ayarlayıcı madde Ayarlayıcı maddenin NaCl eĢdeğeri X 100 mi çözeltiyi izotonik yapmak için gerekli NaCl miktarı (g) (W) X = 100 mi çözeltiyi izotonik yapmak için gerekli ayarlayıcı madde miktarı (g) 31.( Enx g») ] 260 Toni siteyi ayarlamak için sodyum klorür yerine baĢka bir ayarlayıcı madde (dekstroz.) kullanmak isteniyorsa gerekli ayarlayıcı madde miktarı aĢağıdaki Ģekilde hesaplanır. White-Vincent yöntemi Bu yöntemde hazırlanan çözeltiyi izotonik hale getirmek için gerekli olan sıvı hacmi aĢağıdaki formülle hesaplanır..6..) + ( W2 x E2) +.. Formüldeki W değerinin sabitleĢtirilmesiyle bulunan V değeri tablolarda verilmektedir..l V : Maddenin çözüneceği sıvı hacmi (mi) W : Maddenin ağırlığı (g) 111. W = 0..

USP 27 tarafından parenteral preparatlar için kullanılan cam ambalaj malzemeleri aĢağıdaki tablo'da gösterilmektedir. kauçuk ve plastik tıpalar sayılabilir. Primer ambalaj materyali temiz ve steril olmalıdır. Sekonder ambalaj doğrudan steril ürün ile temasta değildir ve ürünün tanınmasına ve taĢınmasına yardım eder.1. Primer ambalaj steril ürün ile doğrudan temas halindedir ve hem ürünün sterilitesini muhafaza eder hem de ürünün fiziksel ve kimyasal olarak dekompoze olmasını engelleyen bir ortam sağlar.II Steril Formülasyon III Aseptik Bölme Sodyum fosfat monobazikve dibazik ilavesi Steril 0.2 mikrometrelik membran Hava Filtresi Etkin madde koruyucu ilavesi pH 6. Ģırınga kartuĢları. 264 . Ģırıngalar. primer ve sekonder ambalaj bileĢenlerinden oluĢmaktadır.1.8. Primer ambalaj malzemesi olarak ampuller.8-7 kontrol EnjeksiyozüuJc su ile final hacmi ayarlama N2 Steril Toplama Tankı Temizlik Tankı Hava Filtresi ġekil 31. Steril çözelti üretimi akıĢ Ģeması 31. Parenteral preparatlarda kullanılan ambalaj malzemeleri Steril ambalajlar. flakonlar.

süspansiyon ya da toz Ģeklindeki katı ürünlerin tamamen dıĢarı alınmasını kolaylaĢtırmak için tercih edilmektedir. Ģırınga ve Ģırınga kartuĢları gibi camdan yapılan ambalaj malzemeleri kullanılmadan önce yıkanmalı. Steril. Ambalaj malzemelerinin dolum için hazırlanmaları Cam Malzemeler Ampul. pirojensiz cam 265 ambalaj malzemeleri nemi kontrol edilen temiz alanda. irrigasyon çözeltileri.2. polivinil klorür ve poliolefınler (polietilen ve polipropilen) gibi plastik ambalaj materyalleri de kullanılmaktadır. Kauçuk Malzemeler . Silikonlama: Silikonlama cam kap içerisinden çözelti. nötral ve asidik yapıdaki küçük hacimli parenteral preparatlar Tip III Soda kireç camında saklanması ve paketlenmesiyle zarar görmeyeceği onaylanmıĢ küçük hacimli parenteral preparatlar.8. insan kanı ve komponentleri. hafif alkali ve termal Ģoka dayanması önemli olan büyük hacimli parenteral preparatlar Tip II Intravenöz çözeltiler. Diğer bir cam tipi olan NP (Nonparenteral) camlar parenteral veriliĢ için kullanılmazlar. buhar ve filtre edilmiĢ sıcak pirojensiz su ile yıkanmalıdır. Yıkama: Cam ambalaj malzemeleri sırasıyla filtre edilmiĢ hava. antikoagülanlar. soğukta tercihen laminar hava akımı altında kapalı paslanmaz çelik tepsilerde saklanmalıdır. flakon. bunlar.USP 27 tarafından parenteral preparatlar için kullanılan cam ambalaj malzemeleri aĢağıdaki tablo'da gösterilmektedir. Tablo 31. Sterilizasyon: Cam ambalaj malzemeleri kuru ısıyla sterilize edilmelidir. sterilize edilmeli ve gerekiyorsa silikonlanmalıdır. ĢiĢe. bitkisel yağ içindeki süspansiyon veya çözeltiler. kullanılmadan önce sulandırılan kuru tozlar ve birkaç nötral sulu ürün.1. ĠĢlem 4 saat süreyle 250°C'lik etüvde uygulanmalıdır. teĢhis preparatlan gibi büyük hacimli parenteral preparatlar. Parenteral preparatlar için kullanılan cam ambalaj malzemeleri Cam tipi Ambalajlanan Ürün Tip I pH'sına bakılmaksızın tüm küçük hacimli parenteral preparatlar.1. 31. Parenteral ürünler için polikarbonat.

ancak gerekiyorsa deterjan dikkatlice uygulanmalı. En yaygın yöntem. 31. • YaĢ ısı ile sterilizasyon . Bu amaçla azot ya da argon gibi gazlar kullanılmaktadır. alev altında. kapatılması ve sızdırmazlık kontrolünün yapılması Oksijene duyarlı bazı parenteral ürünlerin inert atmosfer Ģartlarında ambalajlanması gerekmektedir. vakumlu boya banyosudur. Sterilizasyon Sterilizasyon bir preparat içersindeki ya da bir nesne üzerindeki tüm canlı mikroorganizmaları tahrip etmek için yapılan iĢlemdir. camın bir kısmının erimesiyle kapanan ambalaj malzemeleridir. Kapatma sırasında ampulün boyun kısmında çözelti kalmamasına dikkat edilmelidir. Ampuller. yetersiz ısıtma sonucu ile de delik oluĢumu gibi riskler söz konusudur. Parenteral ürünün doldurulması. Sterilizasyon için baĢlıca beĢ yöntem verilmektedir. Kauçuk materyal otaklavlandıktan sonra mutlaka kurutulmalı. 31.Tıpalar gibi kauçuk bileĢimler kullanılıncaya kadar soğuk ve temiz alanlarda saklanmalıdır.3. sterilize edilmeli ve gerekiyorsa silikonlanmalıdır.8. Bu Ģart birkaç yolla sağlanmaktadır. Kapatma esnasında aĢırı ısıtma sonucu cam baloncuk oluĢması. Bunun en kolay yolu ürünün liyofılizasyon ile hazırlanmasıdır. Ampullerde kapanma sırasında oluĢan çatlakları kontrol etmek için çeĢitli yöntemler kullanılmaktadır. 2-3 psig basınçta filtre ve sterilize edilmiĢ inert bir gaz altında kapatılmasıdır. Dönme hareketi yetersiz olursa ampulde çatlak oluĢmaktadır. Ġki Ģekilde kapatılabilir. Kullanılmadan önce yıkanmalı.2. Diğer yolu ise ambalajın. kauçuk üzerinde hiçbir kalıntı kalmamasına dikkat edilmelidir. nemi kontrol edilen soğuk ve temiz alanda tercihen laminar hava akımı altında saklanmalıdır. 1) Ampulün boyun kısmının ısıtılması sonucu bu bölgenin erimesi ve çevirme hareketi ile kapatılmasıdır. Kuru ısı ile sterilizasyon ısının yavaĢ penetrasyonuna bağlı olarak kauçuk materyalin kuruması ve çatlamasına neden olabilmektedir. Yıkama: Yıkama iĢleminde deterjan kullanılması tercih edilmez. Ampuller kapatıldıktan ve sterilize edildikten sonra boya banyosuna (metilen mavisi çözeltisi gibi) daldırılmakta ve 15 dakika vakum uygulanmaktadır.8. Sterilizasyon: YıkanmıĢ kauçuk materyaller otoklavda yaĢ ısı ile sterilize edilmelidir. 266 2) Ampulün uç kısmının ısıyla eritilerek kapatılması iĢlemidir. Kauçuk materyallerde yaĢ ısı ile sterilizasyon ısı penetrasyonunun hızlı olmasından dolayı tercih edilmektedir.

8. Bu yöntemin en büyük sakıncası organik moleküllerde etkinliği değiĢtirecek ve toksisite meydana getirebilecek değiĢikliklere sebep olabilmesidir.3.3. 31. ısıya duyarlı maddeler ve bazı plastik malzemeler için kullanımı sınırlıdır. cam ve paslanmaz çelik malzemeler. Ancak bazı farmasötik preparatlar bu gibi koĢullara da dayanıklı değildir. için daha düĢük sıcaklıklarda ve daha uzun zaman içeren özel sterilizasyon koĢulları tasarlanmıĢtır.8. Bu yöntem için verilen referans koĢul 160°C (320°F) de 2 saattir. iğneler.3. Kuru ısı ile sterilizasyon Yüksek ısıdan etkilenmeyen çözücüsü yağ olan preparatlar. düĢük erime noktasına sahip tozlar. Radyasyonla sterilizasyon Ġyonize radyasyon vitaminler. Çoğu giysilere 2 atm basınç altında 134°C de 3 dakika sterilizasyon uygulanmaktadır.2. Bu terminal sterilizasyon yöntemi ile bakteriyolojik ortamlar. dimerkaprol gibi sıvılar vb. Özellikle çözücüsü su olan preparatlar için uygundur ve bu preparatlar 1 atm basınç altında. kuru tozlar ve malzemeler için uygun bir terminal sterilizasyon yöntemidir.5saat 140°C de (285°F) 3 saat gibi sterilizasyon koĢullan da farmasötik ve hastane malzemelerinin sterilizasyonunda kullanılmaktadır. YaĢ ısı ile sterilizasyon DoymuĢ buhar basıncı altında.• • • • Kuru ısı ile sterilizasyon Radyasyonla sterilizasyon Gazlarla sterilizasyon Filtrasyonla sterilizasyon 31. Kemoterapötik maddeler. minimum 121°C lik sıcaklıkta en az 15 dakika sterilize edilir. otoklavda yapılan sterilizasyon yöntemidir. ameliyat eldivenleri ile giysiler sterilize edilmektedir. . 170°Cde(370°F)l saat 150°Cde(300°F)2. 31. En etkili sterilizasyon yöntemi olmasına rağmen. Kuru ısı yaĢ 267 ısıdan daha az etkin olduğu için sterilizasyon için daha uzun süre ve daha yüksek sıcaklık gereklidir.3. protezler ve cerrahi ipliklerin endüstride sterilizasyonu için kullanılan terminal sterilizasyon yöntemidir. kataterler. steroidler.8. fermantasyon tankları. hormonlar. kemik ve doku implantlan ile plastik Ģırıngalar. antibiyotikler. Kuru ısı ile sterilizasyonda hava sirkülasyonlu fınn ya da bu iĢ için özel tasarlanmıĢ ekipman kullanılmaktadır.1.

gama. Bu yöntem endüstride sıcaklığa duyarlı tıbbi cihazların sterilizasyonunda kullanılabilir.4.8. Tüm kaplar ve cihazlar sterilize edilmiĢ olmalı ve çalıĢma laminar hava akımı veren cihazlar altında yapılmalıdır.4.6. mikroorganizmalar ortamdan filtrasyonla uzaklaĢtırılır. aseptik hazırlama tüm maddeleri steril olan reçetelerin hazırlanmasında sıklıkla kullanılmaktadır.3. Elektromagnetik radyasyon ultraviyole (UV). Kobalt-60 ve sezyum-137 gibi radyoaktif maddelerden yayılan gama radyasyon en yaygın kullanılan elektromagnetik radyasyon sterilizasyon kaynağıdır. gazlar germisit özellik göstermektedir. 269 31. Bu yöntem için absorbe edilen birim doz 25 kGy ya da 2. Ancak alan ve odaların aseptikliğini sürdürmek için farmasötik endüstride sıklıkla uygulanır.8. günümüzde membran filtreler tercih edilmektedir. 31. X ve kozmik radyasyon içeren foton enerjisinden oluĢmuĢtur.22 um por büyüklüğündeki filtreler kullanılır. Aseptik hazırlama Etkin bir sterilizasyon iĢlemi olmamasına rağmen. 31.Radyasyonla sterilizasyon hem elektromagnetik hem de partikül radyasyonuyla yapılmaktadır. sağlam. Gazlarla sterilizasyon Etilen oksit.7 nm dalga boyunda yapay olarak oluĢturulan UV radyasyonunun germisit etkisi olmakla birlikte sterilizasyon yöntemi olarak kullanılması tavsiye edilmemektedir.Parenteral preparatlarda yapılan kalite kontrol testleri Parenteral preparatlarda diğer preparatlardan farklı olarak. formaldehit. Membran filtreler ince.5 Mrad olarak verilmektedir. gaz konsantrasyonu ve gazla temas süresi) kontrol altında tutulmalıdır. rutin olarak filtreye zarar verici olmayan membran bütünlük testleri ile kontrol edilmelidir.5. 268 31. 253. Çünkü gaz plastik filmler ve karton malzemeden geçmektedir. Filtrasyonla sterilizasyon Filtrasyonla sterilizasyonda. homojen polimerik malzemelerdir. .3. GeçmiĢte sintirlenmiĢ cam. propilen oksit.8. Çünkü çok sayıda parametre (sıcaklık. Diğer sterilizasyon yöntemlerine dayanıklı olmayan çözeltilerin sterilizasyonu için uygulanır. Sterilizasyon amacı ile 0. Membran filtrelerin performansları sterilizasyon iĢleminden önce ve sonra. Bu sterilizasyon iĢlemi yaĢ ve kuru ısı ile sterilizasyon yöntemlerinden daha zordur. Bu yöntemin bir avantajı koli haline getirilmiĢ ürünlerin sterilizasyonuna olanak vermesidir. porselen veya selüloz gibi porlu malzemelerden hazırlanan filtre sistemleri kullanılırken. En eski yöntemlerden biridir. Ancak bunlardan sadece etilen oksit tıbbi ürünlerin sterilizasyonu için kullanılmaktadır. nem.3. steril malzemeler kullanılarak ve çalıĢma koĢulları kontrol altında tutularak sürdürülmelidir.8. Bu durumda sterilite. ozon vb.

Doldurulan bu ampuller. ampul yıkama makinasında yıkanıp.2.3 mi y. Glukozun parçalanması sonucu hangi ürün. nasıl oluĢmaktadır? Bu ürünün oluĢmasını nasıl engellersiniz? ÇalıĢma 31. Enjeksiyonluk Glukoz Çözeltisi (USP 27) Dextrose injection D-Glukoz monohidrat Doygun potasyum klorür Enjeksiyonluk su 5. su ve doygun potasyum klorür çözeltisi karıĢımında çözülür. 3. Otoklavdan çıkarılır çıkarılmaz sıcak ampuller %0. 100.0 g 0. etüvde kurutulduktan sonra hazırlanan çözeltiden enjektörle 5.1. (Ampul doldurulurken çözeltinin ampulün boyun kısmına bulaĢmamasına dikkat edilir). Uygun Ģekilde etiketlenerek teslim edilir. Küçük Hacimli Parenteral Preparatlar ÇalıĢma 31. Otoklavda 110°C'de 40 dakika sterilize edilir. gözle renk.0 mi 5 ml'lik ampuller hazırlayınız. Bu çözelti hangi yolla ve amaçlarla kullanılır ? 2. Bu çözeltinin ozmotik basıncını hesaplayınız. Sterilizasyondan sonra ampulleri neden metilen mavisi çözeltisine batırıyorsunuz ? 5.• • • • • Sterilite (EP 5) Pirojen (EP 5) Partiküler bulaĢma (EP 5) Alınabilir hacim (EP 5) Ambalaj bütünlük (çatlaklık) testleri yapılmaktadır.5'er mi çekilerek doldurulur. hamlaçta boyun kısmı ısıtıldıktan sonra bir pensle çekerek kapatılır. 270 Sorular: 1. buradan çıkarılarak yıkanır.5'lik soğuk metilen mavisi çözeltisine boyun kısmı aĢağı gelecek Ģekilde batırılır. berraklık kontrolü yapılır. D-Glukoz monohidrat'ın (dekstroz) molekül ağırlığı : 198. Porselen. BoĢ ampuller.17 g Hazırlama: Bir erlende D-glukoz monohidrat. . Formüldeki hidroklorik asitin görevi nedir ? 4. membran veya cam süzgeçten süzülür.m.

Hidrokortizon sodyum fosfatın stabil olduğu pH nedir ? Bu çözeltiyi hangi pH' da hazırlamanız gerekir ? .1 mi doldurulur. Otoklavdan çıkan sıcak ampuller hemen %0.1 mi diğer ampule de sodyum metabisülfit içeren çözeltiden 2. Porselen. buradan çıkararak yıkayıp.Enjeksiyonluk Sodyum Novamin Sülfonat Çözeltisi {Sodiurn Novamine Sulphonate solutionfor injectiori) (Genel ve Endüstriyel Farmasötik Teknoloji Öğrenci Deneysel ÇalıĢmaları. yarısına %0. 2 ml'lik ampullere neden 2. Sorular: 1.1 oranında sodyum metabisülfit ilave edilir. Hazırladığınız çözeltinin izotoni hesabını yapınız 2. Bu preparat için ne tür ampuller kullanılır? Neden? 271 ÇalıĢma 31. gözle renk. cam veya membran filtreden süzülür. Hazırlama: Bir erlende steril enjeksiyonluk su ile 6 mi %50 a/h oranında sodyum novamin sülfonat çözeltisi hazırlanır.1985) %50 oranında sodyum novamin sülfonat içeren 2 ml'lik ampuller hazırlayınız. 2. Ġmi 1 ml'lik ampuller hazırlayınız.5'lik metilen mavisi çözeltisine batırılır.m. Uygun Ģekilde etiketlenerek teslim edilir. Süzüntü ikiye ayrılır.1 mi çözelti konulmaktadır? 3. Formülde yer alan etkin maddenin farmakolojik etkisini ve diğer Maddelerin formülasyonda kullanım amaçlarını yazınız. Sorular: 1. Hidrokortizon sodyum fosfat 50 mg Benzil alkol 9mg Sodyum sitrat 10 mg Sodyum bisülfit 3mg Sodyum hidroksit 1 mg Enjeksiyonluk su y. Önceden yıkanmıĢ kurutulmuĢ ampullerden birine enjektör ile sodyum metabisülfit içermeyen çözeltiden 2. berraklık kontrolü yapılır.3. Ampuller kapatılır ve 121°C'de 1 atm basınç altında en az 15 dakika sterilize edilir. Ampullere sodyum metabisülfit ilavesinin nedenlerini ve otoklavdan çıkarıldıktan sonra iki tip çözelti arasındaki farkları yazınız. 3.

00 g 0. Formülde yer alan maddelerin kullanım amaçları nedir ? 2.ÇalıĢma 31.m.m.57 g % 0.ı g . Metil paraben ve sisteinin oda sıcaklığındaki enjeksiyonluk su ile hazırlanan çözeltileri 0. Preparat hangi parenteral yolla kullanılır ? 3.0 g y.2 %0. Parenteral bir süspansiyon formülünde bulunması gereken özellikleri yazınız. Sorular: 1.15 g 0.00 mi 10 ml'lik flakonlar hazırlayınız.45 um por geniĢliğindeki membran filtreden 272 geçirilerek aseptik ortamda bu çözeltiye karıĢtırılır.adrenaline injection) Prokain hidroklorür Sodyum klorür Klorkrezol 2. Prokain-Adrenalin Enjeksiyonluk Çözeltisi (B. Tüm karıĢım steril enjeksiyonluk su ile yeterli hacme tamamlanır.2 veya 0. 30. Prokain Penisilin Enjeksiyonluk Süspansiyon (300 mg/ml) (Procaine penicillin injectable suspensiori) Prokain penisilin G Kollidonl7PF Karboksi metilselüloz Sodyum sitrat Sistein Metil paraben Enjeksiyonluk su y.P. otoklavda sterilizasyon uygulanır. o. Laminar hava akımı altında steril ampullere doldurulur.01 100. Bir miktar 80°C'lik enjeksiyonluk su ile Kollidon 17 PF ve Karboksi metilselüloz ayrı ayrı karıĢtırılır. Hazırlama: Prokain penisilin G gerekli partikül büyüklüğüne getirildikten sonra (5-10 um) 80°C kadar ısıtılmıĢ enjeksiyonluk suyun bir kısmı ile karıĢtırılır.40 g 0.4. ÇalıĢma 31. 1980) {Procaine .5.

60 g 0.33 g y.0 mi . 2 H2O 8. Bu formülasyon için nasıl bir sterilizasyon yapıldığını açıklayınız.m. Bu preparatm hazırlanıĢını anlatınız. 0.7. Siyanokobalamin Sodyum klorür Metil paraben Propil paraben Enjeksiyonluk su lml'lik ampuller hazırlayınız.m.2 mg 1. 3.30 g 0.0 mi Sodyum metabisülfıt 0. 100. 273 Sorular: 1. 4.m. Formüldeki her bir maddenin görevini yazınız. 1. Formülde yer alan etkin ve yardımcı maddelerin kullanım amaçlarını yazınız. Ġzotoni hesabını yaparak kullanılması gereken NaÇl miktarını hesaplayınız.0 mi Sorular: 1. 2.5 mg 0. BileĢik Sodyum Klorür Enjeksiyonluk Çözeltisi (USP 27) Ringer 's Injection Sodyum klorür Potasyum klorür Kalsiyum klorür. Prokain HC1 ve adrenalin'in stabilitesi açısından bu çözeltiyi hangi pH'da hazırlamanız gerekir ? ÇalıĢma 31. 2.6. 3. Preparatın izotoni hesabını yapınız.Adrenalin çözeltisi (1/1000) 2. Büyük Hacimli Parenteral Preparatlar ÇalıĢma 31.1 g Enjeksiyonluk su y.1 mg y.

potasyum klorür ve sodyum bikarbonat. Sorular: 5. Ġstenen hacme enjeksiyonluk su ile tamamlanır. Formüldeki sodyum.0 mi .m. bir erlende bir miktar enjeksiyonluk su ile çözülür. 1000.1985) Sodyum klorür Sodyum bikarbonat Potasyum klorür Enjeksiyonluk su Hazırlama: Sodyum klorür. 4 mEq/l potasyum ve 130 mEq/l sodyum bulunan bir çözeltinin formülündeki CaCl2. NaCl miktarlarını bularak yazınız.0 g y. 1000. Kolera Çözeltisi (Genel ve Endüstriyel Farmasötik Teknoloji Öğrenci Deneysel ÇalıĢmaları. Bu çözelti hangi yolla ve ne dozda kullanılır ? 4. Otoklavda 121°C'de (1 atmosfer basınç altında) en az 15 dakika sterilize edilip.m.0 g 4. Otoklavda 121°C de (1 atmosfer basınç altında) en az 15 dakika sterilize edilip uygun Ģekilde etiketlenerek teslim edilir. Bu çözelti hangi amaçlarla kullanılmaktadır ? 3. uygun Ģekilde etiketlenerek teslim edilir. membran veya cam süzgeçten ĢiĢeye süzülerek ĢiĢenin ağzı uygun Ģekilde kapatılır. Sorular: 1. potasyum ve kalsiyumun mEq/l değerlerini bulunuz.Enjeksiyonluk su Hazırlama: y. potasyum klorür ve kalsiyum klorür bir beherde bir miktar enjeksiyonluk su ile çözülür. 274 ÇalıĢma 31. bir mezüre aktarılır. 2.0 g 1. Çözelti membran veya cam süzgeçten ĢiĢeye süzülerek ĢiĢenin ağzı uygun Ģekilde kapatılır. Porselen. mezüre alınarak istenen hacme tamamlanır.8.00 mi Sodyum klorür.7 mEq/l kalsiyum. KC1. Litresinde 2.6H2O.

HazırlamıĢ olduğunuz bu çözeltinin kullanım amacı nedir ? 2. 275 Hazırlama: Formülasyonda bulunan tüm katı maddeler ayrı ayrı porsiyonlar halinde çözülerek karıĢtırılır ve istenen hacme enjeksiyonluk su ile tamamlanır. membran veya cam süzgeçten ĢiĢeye süzülerek uygun Ģekilde sterilize edilip etiketlenerek teslim edilir.50 g . 2. Antikoagülan terimini açıklayarak bu amaçla kullanılan ve farmakopelere kayıtlı olan preparatlara örnek veriniz. Böyle bir çözeltiyi ne tip ambalajlarda muhafaza edebilirsiniz ? 4. 1000. Antikoagülan Sitrat Fosfat Dekstroz Çözeltisi (USP 27) {Anticoagulant citrate phosphate dextrose solution) Sitrik asit (susuz) Sodyum sitrat dihidrat Monobazik sodyum fosfat monohidrat Dekstroz monohidrat Enjeksiyonluk su y. Sorular: 1. 31. HCO3\ Cl' iyonlarının mEq/l olarak miktarlarını bulunuz.9.3'de verilen değerler arasındadır. Bu çözeltinin ozmotik basıncını hesaplayınız.22 g 25. Hazırlanan çözelti porselen.9. plazmanın elektrolit bileĢimine yakın konsantrasyonda elektrolit içeren intraperitonal olarak kullanılan çözeltilerdir. ÇeĢitli konsantrasyonlarda glukoz ya da uygun ozmotik madde içerirler. Formüle göre 1000 mi kolera çözeltisindeki Na+.99 g 26. K+. Bu preparat için uygun sterilizasyon yöntemi hangisidir? Neden? 3. Peritonal Diyaliz Çözeltileri (EP 5) Peritonal diyaliz çözeltileri. ÇalıĢma 31.1.m.00 mi 2.30 g 2. HazırlamıĢ olduğunuz çözeltinin hangi pH aralığında olmasını beklersiniz? 5. Bu çözelti hangi tip camdan yapılmıĢ ĢiĢelere konur. Çözeltideki bileĢiklerin litre baĢına düĢen konsantrasyonu genellikle tablo 31. hangi yolla hastaya verilir ? 3.

25-1.207 g Ters ozmoz yöntemiyle y.0 203. 1000. (Çözelti I + Çözelti II + Ters ozmoz yöntemiyle elde edilmiĢ su : 1 litre + .Tablo 31.50-3. 276 ÇalıĢma 31.720 g Magnezyum klorür hekzahidrat 3.5 74.3.000 mi elde edilmiĢ su Çözelti II Sodyum bikarbonat 84.5 0-4. Aksi belirtilmedikçe metabisülfıt tuzlan gibi antioksidan maddeler çözeltilere ilave edilmemelidir. Diyaliz Çözeltisi Çözelti I Molekül Ağırlıkları 58.0 mi elde edilmiĢ su Hazırlama: Çözelti I ve Çözelti II belirli oranlarda karıĢtırılıp ters ozmoz ile elde edilmiĢ su ile seyreltilir.0 Asetat ve/veya laktat 30-60 30-60 ve/veya hidrojen karbonat Klor 90-120 90-120 Glukoz 25-250 Eğer formülde hidrojen karbonat yer alıyorsa.5 Magnezyum 0.m.m.0 g 84.800 g Potasyum klorür 2. Diyaliz çözeltilerindeki bileĢenlerin litredeki konsantrasyonları mmol mEq Sodyum 125-150 125-150 Potasyum 0-4.5 Kalsiyum 0-2. sodyum hidrojen karbonat çözeltisi ayrı bir kapta hazırlanmalı ve kullanılmadan önce elektrolit çözeltisine ilave edilmelidir. 1000.0 Sodyum klorür 214.5 0-5.558 g Asetik asit (% 100) 4.612 g Kalsiyum klorür dihidrat 7.5 0.6 147.0 Ters ozmoz yöntemiyle y.10.0 60.

K+. üzerine bu çözelti ilave edilir. 1. önce 30 mi eĢit hacimdeki alkol:eter karıĢımından (15 mi %95 h/h alkol + 15 mi eter) hazırlanır. Bu çözelti ne Ģekilde kullanılmaktadır? 5. Zeytinyağının asitlik derecesinin tayini Yukarıdaki iĢlemden sonra bir erlen içinde 5 g yağ tartılıp. mmol/1 miktarlarını ve total çözelti ozmolaritesini hesaplayınız. Nötral eter: alkol çözeltisinin hazırlanması Bu amaçla. Bu karıĢıma 1. 0. Harcanan miktar 0.. Steril Nötral Zeytinyağı (T.F.225 litre+ 32. Mg+2. 277 ÇalıĢma 31.1. asitlik derecesi 100 g yağ için gereken miktar olduğu için.0 mi fenolftalein çözeltisi konup. Bu preparat neden ters ozmoz ile elde edilmiĢ su ile hazırlanmalıdır? 2. Yağ iyice çözündükten sonra bu karıĢım üzerine 1. devamlı çalkalayarak 0.1 N KOH çözeltisi ile pembe renk görülüp 10 saniye sabit kalıncaya kadar titre edilir. Asitlik derecesi : 100 g yağda bulunan serbest asitleri nötralize etmek için gerekli N KOH çözeltisinin hacmen (mi) miktarıdır. Diyaliz çözeltilerinin taĢıması gereken özellikleri yazınız.1 N KOH (b) mi olsun.1 N KOH çözeltisi ile pembe renk 15 saniye sabit kalıncaya kadar titre edilir. 2. Asitlik derecesi aĢağıdaki formülle hesaplanır. HCO3\ Cl\ CH3COO" iyonlarının mEq/ 1.11. I) 5 g yağ için b mi harcanmıĢsa 100 g yağ için X mi harcanır . Ca+2. 1974) Oleum Olivae Nuetralisatum Sterilisatum Hazırlama: Steril nötral zeytinyağının hazırlanması için önce zeytinyağının asitlik derecesi tayin edilir.775 litre) Sorular: 1. Hazırladığınız çözeltideki Na+. 3. Sonra bu değerlerden faydalanarak zeytinyağını nötralleĢtirecek kristal sodyum karbonat miktarı hesaplanır. SeyreltilmiĢ çözeltinin pH'sı kaç olmalıdır? 4.0 mi fenolftalein çözeltisi (1 k fenolftalein + 99 k alkol) ilave edilir.

xV.1 x AD)/1000 X X = 0. Böylece 100 g yağı nötralleĢtirecek kristal sulu sodyum karbonat miktarı bulunmuĢ olur. Bu değer 2.1' e karĢılık gelecek Na2CO3.10H2O miktarı —>0. tesir değeri 1 2 x 56.5 .282 x AD' e karĢılık gelecek Na2CO3.10H2O miktarı —» 286 g ise 0.282 x AD g kadar oleik asite karĢılık gelir.1 giĢe AD için X= (56. oleik asit'in molekül ağırlığı 282 g'dır. Zeytinyağının nötralleĢtirilmesi a) Bu amaçla kristal sulu sodyum karbonat (Na2CO3.10H2O) kullanılır. Na2CO3.X = 20xbml0.5 ile çarpılır. Kullanılacak yağın içerdiği serbest asit.1 x (20xb)=lxV2 V2= 20 x b x 0.282xAD x 286 2 x 56. KOH molekül ağırlığı 56. oleik asit üzerinden hesaplanır.1 g harcanıyorsa (56.5 ile çarpılarak ilave edilmesi gereken Na2CO3. tesir değeri 2 KOH molekül ağırlığı = 56.1 N olduğu için. 1000 mi ĠN KOH 56.1 g.282 x AD x 2.=N2xV2 0.1 g.1 Bulunan oleik asit miktarı için kullanılacak Na2CO3.1NKOH Asitlik derecesi ĠN KOH'in hacmen miktarıdır. 100 g yağda bulunan oleik asit miktarı Ģöyle hesaplanır: R-COOH + KOH------> R-COOK + H2O Birer mol kullanıldığından KOH 1 mol 1 mol miktarından hesaplanabilir.10H2O miktarı = 0. N.1 x AD)/ 1000 282 g'a karĢılık X 56.10H2O' in molekül ağırlığı = 286 g. bizim kullandığımız KOH 0.10H2O miktarı bulunmuĢ olur. Yağın asitlik derecesinden faydalanılarak 100 g yağda bulunan serbest oleik asit miktarı hesaplanıp bulunan değer 2.1 = Asitlik derecesi (AD) 278 1.

32. Sonra kuru süzgeç kağıdından süzülüp. Önce ĢiĢeler iyice yıkanır. b)Ya da yağın asitlik derecesinin 0. Göz Preparatları Göze uygulanan preparatlar lokal etki oluĢturmak üzere uygulanan steril preparatlardır. Uygun Ģekilde etiketlenip teslim edilir. Kauçuk kapaklar 150°C'lik kuru sıcaklıkta doldurulup kapatılmıĢ ĢiĢelerle beraber sterilize edilirler. çünkü süzmede su alta geçer ve yağlanmıĢ olan süzgeç kağıdından kendisi süzülmediği gibi yağın süzülmesine de engel olur. göz banyoları. Dikkat edilecek hususlar: 1. Su banyosunda 45°C'ye kadar ısıtılmıĢ olan yağ içine ilave edip kuvvetle çalkalanır. Not: Süzme iĢlemi masada birleĢik olarak yapılabilir. Bir müddet çalkalanan yağ 24 saat kendi haline bırakılır. 2. fazla konan su emülsiyon meydana getirerek preparatm bulanık olmasına sebep olur. Süzüntüye az miktarda da olsa su geçerse.6 ile çarpımının sonucu ile de ilave edilmesi gereken Na2CO3. BURUN VE KULAK PREPARATLARI 32. Çözücüsü su ve yağ olan ilaç Ģekillerinin sterilizasyonu nasıl yapılır ? 3.1. Kuru havada 150°C'de 2 saat sterilize edilir. gerekli miktarı ĢiĢelere konularak kapatılır. yıkanıp kurutulmuĢ olan kauçuk kapaklar kapatılır ve sterilize edilir. Göz preparatları EP 5'e göre baĢlıca göz damlaları.1. 5. göz damlası ve göz banyosu hazırlamak için tozlar. ağırlığının 1/10'u su ile bulamaç haline getirilir. Steril nötral zeytinyağı eczacılıkta nerede kullanılır? Bununla hazırlanan preparatların isimlerini Latince ve Türkçe olarak yazınız. Su gereğinden fazla konulmamalıdır. yarı katı göz preparatlan ve insertler olmak üzere sınıflandırılırlar. bir kağıt üzerine ters kapatılıp suyu süzdürülür.3 mi nötral zeytinyağı doldurulup. neden ? 280 32. GÖZ. Hazırlayacağınız yağın miktarına göre gereken sodyum karbonat miktarı hesaplanır. Miktarı saptanan sodyum karbonat.10H2O miktarını bulmak mümkündür. 2. Ayrıca sterilizasyon sırasında sıcakta. Sorular: 1. 150°C'de sterilizasyon sırasında en altta toplanmıĢ olan su bu sıcaklıkta birden buharlaĢacağından patlama yapabilir. Steril nötral zeytinyağı ile hazırlanan preparatlar vücuda hangi yolla verilir.279 NOT: 100 g yağın nötralizasyonu için bulunmuĢ olan bu değer hazırlanması istenen nötral yağ miktarına göre tekrar hesaplanır. Yağları oksidasyondan korumak için hangi maddeler kullanılır ? 4. Göz damlaları . Sonra kurutma dolabında kurutulur.1.

viskozite ayarlamak. kullanımları. Çözücüsü su olan göz preparatları çok dozluk kaplarda hazırlanacağı zaman uygun bir antimikrobiyal madde içermelidir. Çözücü seçiminde etkin maddenin özellikleri dikkate alınmalıdır. Göz % 0. . stabiliteleri ve etkileri açısından çok önemlidir.1. göz ameliyatlarında kullanılan göz damlaları koruyucu içermez ve tek dozluk kaplarda hazırlanır. stabilite. viskozite ve sterilite en önemli özelliklerdir. borat. mannitol. Göz preparatlan. stabilizan. Çözücüler: Göz damlalarında genellikle kullanılan çözücü arıtılmıĢ sudur. dekstroz vb. Göz çözeltilerinin izotonik olması istenirse de hafif hipotonik veya hipertonik olabilir. pamuk. Göz damlalarının hazırlanmasında uygun pH'daki tampon çözeltileri de çözücü olarak kullanılabilir. Bu nedenle ambalajlan açıldıktan sonraki maksimum kullanım zamanları ambalajlannda belirtilmelidir. sodyum klorür.8'dir. sorbitol. Göz çözetilerinde en çok kullanılan tamponlar. Göz damlalarında kabul edilebilir en uygun pH aralığı 6. süspansiyon halinde olan göz damlalarının ise çalkalama ile tekrar homojen olarak dağılması (redisperse olması) ve her bir damlatma ile verilen doz homojenliğinin doğru ve yeterli olması gerekmektedir. 281 32. Eğer antimikrobiyal madde konulması uygun değilse preparat tek dozluk kaplarda hazırlanmalıdır. Çok dozlu kaplarda hazırlanan göz damlalarının baĢka bir Ģekilde önerilmedikçe hacminin en fazla 10 mi olması gerekir. özel bir ambalaj materyali içermiyorsa. antioksidan.0-8. izotonik olmayan çözeltilerin uygulanması gözde irritasyon ve yaĢarmaya neden olur. preparatı en stabil olduğu pH'ya getirmek ve etkin maddenin çözünürlüğünü artırmak amacıyla bazı yardımcı maddelerden de yararlanılır. Göz yaĢının bu pH sınırları arasında olan çözeltileri tamponlama kapasitesi vardır. Göz çözeltilerinde iyi bir biyoyararlanım için preparatm en stabil olduğu pH ile fizyolojik pH arasında bir pH değeri (euhydrie) seçilmelidir. steril sulu çözelti.Bir veya daha fazla etkin madde içeren. Ġzohidri: Göz çözeltilerinin pH değeri. Göz damlalarının tonisiteleri 250-350 mOsmol/kg değerleri arasında olabilir. Çözücü olarak yağ kullanılması gerekiyorsa susam. Göz damlalarının formülasyonu sırasında etkin madde/maddelerin yanısıra.1. Bir göz preparatı etkin madde dıĢında baĢlıca.1. asetat. Göz damlalarının formülasyonları Göz damlalarının formülasyonunda izotoni. Çözücüsü su olan damlaların steril olmasının yanısıra partiküllerinden arındırılmıĢ ve berrak olması. Ancak. dekstran. koruyucu ve tonisite ayarlayıcı yardımcı maddeleri içerir. Ġzotoni: Göz yaĢının ozmotik basıncı kanın ozmotik basıncına eĢittir. tonisite ayarlamak. tampon.6-1. yer fıstığı yağı gibi bitkisel yağlar tercih edilir. yağlı çözelti ve süspansiyon yapısındaki preparatlardır. kullanılmak üzere açıldıktan kısa bir süre sonra kontamine olur.8 sodyum klorür çözeltisine eĢdeğer tonisiteli çözeltileri tolere edebilir. izohidri. Göz damlalarında tonisite ayarlamak için. Preparatın stabilite problemi varsa etkin ve yardımcı madde karıĢımı steril toz halinde ambalajlanır ve kullanımdan hemen önce uygun steril çözücü ile çözelti veya süspansiyon haline getirilerek uygulanır. çözücü. Örneğin. maddeler kullanılabilir. lokal uygulanarak kullanılan.

1. Sterilite: Her göz preparatı steril olarak hazırlanmak zorundadır. Bu preparatlar genel olarak etkin maddeyi bir matris yapı içinde bulundururlar veya depo Ģeklinde ve hız kontrol edici bir membran içeren yapıya sahiptirler. Göz banyoları da formülasyonları açısından göz damlaları ile aynı özelliklere sahip olmalıdır. 32. sulu çözeltilerdir. Göz banyoları Göz banyoları gözü ve çevresini yıkamak için kullanılan steril. Disodyum EDTA koruyucularla sinerjik etki elde etmek amacıyla kullanılabilir.2. Viskozluk: Sulu göz preparatları göz yaĢı sıvısı ile kolayca karıĢır ancak drenajla çabuk atıldığı için göz dokusu ile temas süresi azalır. kuaterner amonyum bileĢiklerinden benzalkonyum klorür. Göz preparatlannm sterilizasyonları hazırlanan formülasyonun ve etkin maddelerin özelliklerine göre değiĢik yöntemlerle yapılabilir. Ġnsertler her biri tekli ambalaj içersinde ve steril olarak muhafaza edilir. katı veya yarı katı preparatlardır. 282 civalı koruyucular (fenil merküri asetat.3. klorbutanol vb. maddelerdir. Kullanılan sıvağm konjunktiva üzerinde irritan etkisinin olmaması gerekir. viskozite. 283 . Bir göz dokusunun göz damlası ile temas süresini artırmak üzere metil selüloz (MC). tiyomersal). pH ayarlamak için yardımcı maddeler kullanılabilir. Tampon seçiminde etkin maddeler ile olabilecek etkileĢimlere dikkat edilmelidir.1. Fizyolojik sıvı içinde az veya çok çözünen etkin madde membran veya matris yapıya bağlı olarak belli zaman aralıklarında salınır. polivinil alkol (PVA). hidroksipropil metilselüloz (HPMC). Gözün kabul edebileceği en uygun viskozite değeri 15-30 cP arasındadır. krem veya jel yapısındadır. Bu preparatlann da en fazla 5 g'lık uygun ambalajlar içinde bulunması ve ambalajın mikrobiyal kontaminasyona engel olacak Ģekilde kapatılabilmesi gerekir. 32. Koruyucular: Çok dozlu bir göz preparatı (ameliyat sırasında kullanılanlar hariç) koruyucu içermelidir.fosfat ve sitrat tamponlarıdır. maddeler kullanılabilir. fenil merküri nitrat. poliakrilik asit polimerleri (karbomerler) vb. Aksi belirtilmedikçe çok dozluk göz banyolarının hacminin en fazla 200 mi olması istenir. Göz banyolarında da etkin maddenin yanı sıra tonisite.4. Göz preparatlannda en çok kullanılan koruyucular. Ancak bu maddelerin etkin madde ile etkileĢmemesi ve lokal irritasyona neden olacak konsantrasyonlarda bulunmaması gerekir. Göz içi sistemler (Oftalmik insertler) Gözün cul de sac bölgesine yerleĢtirmek üzere tasarlanmıĢ uygun büyüklük ve Ģekle sahip steril. 32.1. Yarı katı göz preparatları Yan katı göz preparatları konjunktivaya uygulanmak üzere hazırlanan steril merhem. Uygun bir taĢıyıcı sıvağ içerisinde bir veya daha fazla etkin maddenin çözünmesi veya disperse olması ile hazırlanan homojen görünüĢlü preparatlardır.

Göz preparatları hazırlandıktan sonra Avrupa Farmakopesine göre hangi kalite kontrollerinin yapılması gereklidir? Yazınız. Formüldeki maddelerin görevlerini yazınız.004 EDTA % 0. Süspansiyon ve yarı katı yapısında olan göz preparatlarınm partikül büyüklüğü sınırlan ile ilgili Avrupa Farmakopesinin önerisi nedir? 5.m.1. 6. y. 3.5 fosfat tamponu y. 10. ÇalıĢma 32.m. cam veya membran filtreden ĢiĢeye süzülür ve ĢiĢenin ağzı uygun bir Ģekilde kapatılır. Otoklavda 121°C'de. Bir göz preparatının hazırlanmasında dikkat edilmesi gereken baĢlıca faktörler nelerdir? Yazınız.2. Porselen. 0.00 mi . 15 dakika sterilize edildikten sonra uygun Ģekilde etiketlenip teslim edilir.m. Sorular: 1.m. 2.05 g y. Pilokarpin Hidroklorür Göz Damlası Pilokarpin hidroklorür %1 Benzalkonyum klorür % 0.01 Sodyum klorür y. pH 5. Yukarıdaki formülasyonda arıtılmıĢ su yerine tampon çözelti kullanılması gerekirse tampon çözelti seçimi nasıl yapılır? 4. 7. Atropin Sülfat Göz Damlası Atropin sülfat Sodyum klorür ArıtılmıĢ su Hazırlama: Bir erlende atropin sülfat ve sodyum klorür arıtılmıĢ suda çözülür. Avrupa Farmakopesine göre çok dozlu kaplarda bulunan göz damlalarının ve göz banyolarının ambalaj açıldıktan sonraki kullanım süreleri ile ilgili olarak etiketlerine yazılması gereken uyarılar nelerdir? Yazınız ve nedenini açıklayınız.ÇalıĢma 32. 10 mi hazırlayınız. Bu göz damlasının NaCl-ekivalan ve White-Vincent yöntemlerine göre izotoni hesabını yapınız.

Kalan tampon ile istenen hacme tamamlanır. GümüĢ Nitrat Göz Damlası 15 mi.4.25 % 0. Hazırladığınız göz damlası ne amaçla kullanılır? 2.m. Ġstenen hacme kalan çözücü ile tamamlanır.5. % 0. Çözelti otoklavda 121°C'de 15 dakika sterilize edilir. Çok dozluk bir göz preparatı kullanırken hasta nelere dikkat etmelidir? 2.m. pH 6. ÇalıĢma 32.0025 y. ÇalıĢma 32.3. pH kontrolünden sonra cam filtreden süzülür. Hazırlama: Uygun bir yöntemle formülün tonisitesi hesaplanır. izotonik % l'lik gümüĢ nitrat çözeltisini hazırlayınız. Sorular: 1. . y. Bir göz damlasının izohidrik olmasının nedenini açıklayınız.5 fosfat tamponunun bir kısmında formülasyondaki maddeler çözülür. tzotonik olması için gerekli yardımcı madde miktarı bulunur. Hazırlanan preparatm kullanım amacı nedir? 285 ÇalıĢma 32. Sorular: 1.284 Hazırlama: Uygun bir yöntemle formülün tonisitesi hesaplanır.8 sitrat tamponu 10 mi hazırlayınız. otoklavda 121°C'de en az 15 dakika sterilize edilir. pH 5. Hazırlanan çözeltinin pH'sı kontrol edilir ve cam filtreden süzülür. Çinko Sülfat Göz Damlası Çinko sülfat Tiyomersal Borik asit pH 6. Ġzotonik olması için gerekli yardımcı madde miktarı bulunur.8 sitrat tamponunun bir kısmında formülasyondaki maddeler çözülür.

(* 1 g Karbomer için 400 mg sodyum hidroksit olacak Ģekilde ayarlanır. Burun preparatlan mümkün olduğunca burun mukozasının fonksiyonları ve silia üzerinde irritasyona ve olumsuz etkilere neden olmamalıdır. Yapay Göz YaĢı Preparatı Karbomer (Carbopol 934) 0. yan katı ve katı preparatlardır.7.2. 50 mi hazırlayınız.000 g 50 g hazırlayınız.0 g 0. sistemik veya lokal etki sağlamak için burun boĢluğuna uygulanan sıvı. Burun Preparatlan Burun preparatlan. 30 mi izotonik prokain hidroklorür çözeltisini hazırlayınız.000 g Tiyomersal 0.m.004 g Sodyum hidroksit y. Sert Kontakt Lens Temizleme Çözeltisi Hidroksıpropil selüloz % 0.) 32.6.8. Formülasyonlannda bir veya birden fazla etkin madde kullanılır. Disodyum edetat 0.01 Sodyum klorür y. Çözücüsü su olan burun 2.4 Fosfat tamponu y.5 g y.100 g ArıtılmıĢ su y.300 g Mannitol 5. ÇalıĢma 32.0 mi .0004 Disodyum edetat % 0.m. pH 7. 286 ÇalıĢma 32.m.5 konsantrasyonda.m. Gentamisin sülfat Prokain hidroklorür Sodyum klorür ArıtılmıĢ su 10 mi hazırlayınız. 100.50 Benzalkonyum klorür % 0. 100.m.Prokain Hidroklorür Göz Damlası %1. ÇalıĢma 32.

Sorular: 1. etkin maddenin çözünürlüğünü artırmak veya preparatı stabilize etmek için yardımcı maddeler içermektedir.10.9. Burun preparatları EP 5'e göre. 100 mi 15 mi hazırlayınız. Hazırladığınız çözeltinin pH'smı ölçünüz. 287 ÇalıĢma 32. sodyum klorür. burun damlaları. burun tozlan.15 g Susuz glukoz 1. Hazırlama: Potasyum klorür.m. Formülasyonda bulunan tüm maddelerin görevini yazınız. sekonder sodyum fosfat. 3.15 g Potasyum klorür 0.0 g Klorbutanol 0.5-6. klorbutanol ve glukoz bir erlende az miktarda arıtılmıĢ suda çözülür.5 g Primer sodyum fosfat 0. yarı katı burun preparatlan.5 g ArıtılmıĢ su y.5 arasında olmalıdır. burun spreyleri.5 g Sekonder sodyum fosfat 0. pH'lan bir tampon çözelti yardımı ile 5. 4. 2. Efedrin Sülfatlı Burun Damlası Efedrin sülfat 0. pH'sını ayarlamak. Bu preparatm ambalajı nasıl olmalıdır? Neden? ÇalıĢma 32. primer sodyum fosfat. Bu ilaç Ģeklinin tonisitesini NaCl-ekivalanı yöntemi ile hesaplayarak gösteriniz. Üzerine efedrin sülfat ilave edilerek karıĢtırılır. Geriye kalan su ile 100 ml'ye tamamlanır. burun banyolan ve burun stikleri olmak üzere sınıflandırılırlar.preparatlan genellikle izotoniktir. Uygun bir cam süzgeçten süzülerek etiketlenip teslim edilir. tek dozlu ve çok dozlu olan ve çözücüsü su olan burun preparatlan farklı bir uyan yapılmadıkça uygun bir antimikrobiyal madde içermelidir. Formül yapılannda preparatm viskozitesini. Burun çözeltilerinde pH'nın önemini yazınız.5 g Sodyum klorür 0. .

m. 288 Hazırlama: Fenilefrin hidroklorür ve efedrin hidroklorür. Formülasyondaki maddelerin kulanım amaçlan nelerdir? Yazınız.0 mg y. Oksimetazolin Hidroklorür Burun Spreyi Oksimetazolin hidroklorür klorür EDTA 5.0 mi 0.12. % 2) Benzalkonyum klorür çözeltisi (% 0.Fenilefnn Burun Damlası Fenilefrin hidroklorür Efedrin hidroklorür Metil selüloz çözeltisi (400 cP.5 g 10.5 g 5.5 g 0. Bu preparatın kullanım amacını yazınız.11. Sorular: 1. Üzerine benzalkonyum klorür çözeltisi ilave edilir. ÇalıĢma 32. ) Efedrin hidroklorür Klorbutanol Sodyum klorür ArıtılmıĢ su ÇalıĢma 32.5 g 0.000 mi 0. Kaynatılıp soğutulmuĢ suya metil selüloz ilave edilerek çözünmeye bırakılır. 2. Uygun ambalaja konarak etiketlenir.1) Sodyum klorür çözeltisi y.0 mg Benzalkonyum 1.m. Ġki karıĢım birleĢtirilip sodyum klorür çözeltisi ile istenen hacme tamamlanır. 3.000 mi 0. Efedrin Hidroklorür Burun Damlası (Remington 20111 ed.025 g 25. 100.025 g 0.500 mi . Burun damlalarının hazırlanıĢları ve kullanımları sırasında silia ve mukozaya zarar vermemeleri için nelere dikkat edilmelidir? Yazınız. sodyum klorür çözeltisinin bir kısmında çözülür.

etkin maddenin çözünürlüğünü artırıcı maddeler ve mikrobiyal korumayı sağlayıcı maddeler bulunabilir. 2.m. Genellikle bir veya birkaç etkin maddeyi uygun bir taĢıyıcı içinde içerir. Tülbentten süzülerek mezürde 30 ml'ye tamamlanır. yarı katı kulak preparatlan. püskürtülerek veya sürülerek uygulanan sıvı. Kulak Preparatları 10.0 g 30.m. viskozite ve pH ayarlayıcılar. kulak damlaları ve spreyleri.0 mi . kulak tozlan. Ambalajları tek dozluk ve çok dozluk olabilir. yarı katı ve katı preparatlardır. su banyosu üzerinde gliserin ile karıĢtınlarak çözülür. Uygun bir ĢiĢeye konarak etiketlenir.13.3. Benzokain-Antipirin Kulak Damlası Antipirin Benzokain Gliserin Hazırlama: Benzokain ve antipirin havanda iyice toz edildikten sonra.14. ÇalıĢma 32. ÇalıĢma 32. 100 g 4g 1g 24 g y. Sorular: 1. 289 Operasyonlarda kullanılan kulak preparatlan tek dozluk ambalajlarda ve antimikrobiyal madde içermeden hazırlanır.3 g 1.0 mi Tedavi veya kulak yıkama amacıyla kulak yoluna damlatılarak.0 fosfat tamponu 32. Kulak damlalarında çözücü olarak suyun kullanılmama nedenini açıklayınız. Bu preparatın kullanım amacını ve günlük dozunu yazınız. Aminofenazon Kulak Damlası Aminofenazon Lidokain hidroklorür Etanol (% 95) Gliserin y. kulak banyolan ve kulak tamponları olmak üzere sınıflandınlır. Bu preparatlann formülasyonunda tonisite. EP 5'e göre kulak preparatlan.pH 6. 0.

m.Gliserin Fenol Gliserin ÇalıĢma 32.m. Borik asit çözeltisi (%4) Oksijenli su 291 ÇalıĢma 32.) Sodyum bikarbonat Gliserin ArıtılmıĢ su y.290 ÇalıĢma 32.15. 10 mi 10 mi 5g 30 mi 100 mi 160g 840 g y. Sodyum Bikarbonatlı Kulak Damlası (Remington 20 th ed.18.17. 40 mi 100 mi 225 g 250 mi 45 g 100 g 750 mi .16. Fenollü Kulak Damlası Fenol-Gliserin* Gliserin * Fenol.19. ÇalıĢma 32. Alüminyum Sülfatlı Kulak Damlası Alüminyum sülfat Asetik asit (% 33) Tartarik asit Kalsiyum karbonat ArıtılmıĢ su ÇalıĢma 32.

Ġlacın formülasyonunun yapısından kaynaklanan geçimsizlikler formül düzeltmeleriyle giderilebildiği gibi. Kimyasal veya fızikokimyasal olarak bu belirtilerin yanısıra veya bu belirtiler gözükmeden formül yapısındaki bir veya birkaç maddenin parçalanması. GEÇĠMSĠZLĠK 0. Limitlerin aĢılmaması ve/veya kaydadeğer sakıncalı veya zararlı bir durumun doğmaması halinde ilacın tedavide kullanılmasında bir mahsur görülmez. ilacın pozolojisinde yapılan hatalar dolayısıyla organlarda 293 birikmesi. kristallenme gibi değiĢik Ģekillerde görülebilir. karĢılıklı reaksiyona girerek yeni maddelerin ortaya çıkması ya da ilacın kullanımından sonra organlarda bulunan maddelerle kimyasal reaksiyona girmesiyle ortaya çıkabilir. tedavi sırasında hastaya verilecek ilaçların önceden karıĢtırılması veya vücuda alındıktan sonra karıĢması durumunda ortaya çıkan geçimsizlik de uygulama Ģeklinin değiĢtirilmesi ile giderilebilir. tedavi değerinin değiĢmesi veya sakınca yaratması geçimsizlik olarak nitelendirilir. etkin ve yardımcı maddelerin vücuda alındıktan sonra etkileĢerek toksik etki kazanması ya da ilacın vücuttaki maddelerle etkileĢerek zararlı özellikler göstermesi. ambalaj materyali/yalleri arasındaki etkileĢmelerden ortaya çıkabileceği gibi. viskozluk değiĢmesi. Geçimsizlik fiziksel. Fiziksel ve kimyasal geçimsizliklerin nitelendirilmesi ve giderilmesinde stabilite testlerinde öngörülen limitlerin aĢılıp aĢılmadığı esastır. ilaç vücuda alındıktan sonra vücutta bulunan maddelerle veya beraberce kullanılan diğer ilaçlarla ilacın yapısındaki maddeler arasındaki etkileĢmeyle de meydana gelebilir. depolanması ve kullanımı esnasında yapısında bulunan maddelerin etkileĢerek üretiminde.5 g 20 g Ġlacın üretimi. kimyasal veya terapötik olarak ya da aynı anda birçok mekanizmayla ortaya çıkabilir ve incelenebilir.Borik asit Gliserin 292 33. Ġlacın/ların vücuda alınmasından sonra terapötik/farmakolojik olarak izlenen geçimsizlikler ise ancak pozolojisinin veya tedavi Ģeklinin değiĢtirilmesi ile giderilebilir. renklenme. Terapötik geçimsizlik ise ilacın vücuda alındıktan sonra yan etki. Geçimsizlik ilacın üretim veya bekletilmesi sırasında belirgin olarak izlenebildiği gibi. yapısında gözle görülür bir değiĢiklik olmadan gizlice de seyredebilir ki buna larva geçimsizlik denir. Fiziksel olarak ilaçta nemlenme. çökme. Geçimsizlik etkin madde/ler. yardımcı madde/ler. hastanın metabolik yapısına bağlı olarak ilacın resorpsiyon hızının aĢırı artması. etki değiĢmesi veya ilacın toksisite kazanması olarak görülür. Bunlara neden olarak hatalı dozda ilaç verilmesi. kullanımda veya tedavide zorluklar çıkarması. sulanma. . Geçimsizlik hangi aĢamada ve özelliklerde olursa olsun ilaç stabilitesinin bir parçasıdır ve bu yönde ele alınır. beraberce vücuda alındıktan sonra birkaç ilaç arasında antagonist tesir gözükmesi sayılabilir. sertleĢme.

00 g 50.00 g Ratanya Ģurubu 5.m.00 g ArıtılmıĢ su y.00 g 294 Sorular: 1.Her ne Ģekilde ortaya çıkarsa çıksın.4. ÇalıĢma 33.00 g 50. Reçetedeki maddelerin birbiri ile geçimsiz olanlarını nedenleri ile açıklayınız. vakit geçirmeden eczacının ve hastanın hekimi haberdar etmesi ve geçimsizliği giderecek önlemlerin alınması gerekir. 0. Kafein Sodyum benzoat Basit Ģurup ArıtılmıĢ su y.00 g 50. 30. Atropin sülfat 0.1. Bu reçetedeki herbir maddenin farmakolojik etkisini açıklayınız. 0. Kafein Sodyum benzoat Ratanya Ģurubu ArıtılmıĢ su y.30 g 15.m.m.30 g 0. 3.00 g ÇalıĢma 33. ÇalıĢma 33. Her iki reçetenin hazırlanıĢında dikkatinizi çeken hususlar nelerdir? Nedenlerini açıklayınız.00 mi .30 g 15.20 g 2.00 g Sorular: 1. 2. Reçetedeki her bir maddenin kullanılma amacını yazınız.10 g 0.m.30 g 0. Bu reçeteler nasıl hazırlanır? 2.3.80 g Sodyum bromür 1.2. Geçimli/Geçimsiz Reçeteler ÇalıĢma 33. Papaverin hidroklorür Luminal sodyum Sodyum bromür ArıtılmıĢ su y. Sorular: 0.20 g Papaverin hidroklorür 0.

22 Efedrinin çözünürlüğü 50.4 Fenobarbitalin molekül ağırlığı 232 Fenobarbital sodyumun molekül ağırlığı 254 ÇalıĢma 33. Bu reçetedeki her bir maddenin farmakolojik etkisini açıklayınız. Sodyum fenobarbital 0. 3.23 Sodyum fenobarbitalin molekül ağırlığı 254.1.9 Papaverinin molekül ağırlığı 340 Papaverin HCl'ün molekül ağırlığı 376 Fenobarbitalin çözünürlüğü 0. a) Bu reçetedeki papaverin hidroklorür hangi pH'da çökelmeye baĢlar? Hesaplayınız. b) Bu ortamda sodyum fenobarbital ve efedrin hidroklorür hangi pH'da çökelmeye baĢlar? Hesaplayınız.00 g/l .9 g/l Fenobarbitalin pKa'sı 7. 2. Bu reçetedeki geçimsizlikleri nedenleri ile açıklayınız.m 30.5. c) Bulduğunuz sonuçları değerlendirerek reçetedeki maddelerin çözünme durumu hakkındaki düĢüncelerinizi yazınız. 3.0 g ArıtılmıĢ su y. Reçetedeki maddelerin farmakolojik etkisini açıklayınız.4 Fenobarbitalin molekül ağırlığı 232.02 g/l Papaverinin pKa'sı 5. Veriler: Papaverinin çözünürlüğü 0. b) Bu reçetedeki sodyum luminal hangi pH'da çökelmeye baĢlar? Hesaplayınız. a) Reçetedeki geçimsizlik nedenlerini açıklayınız. Bu reçete ne amaçla kullanılır? 2.5 g Efedrin hidroklorür 2.9 g/l Fenobarbitalin pKa'sı 7.0 mi 295 Sorular: 1. Bu reçeteyi hastaya ne Ģekilde hazırlayıp vermek gerekir? Veriler: Fenobarbitalin çözünürlüğü 0.

2.25 g Kafur 1-25 g Fenol 0.64 165. Bizmut subnitrat Sodyum bikarbonat Nane suyu 4. ÇalıĢma 33. Kloral hidrat Sodyum bromür Garus eliksiri 2g 3g 100 mi 296 ÇalıĢma 33.7. Mentol 1.80 g Sorular: 1. Bu maddeler bir arada ne tür bir reaksiyon verirler? . Yukarıdaki formülde oluĢan reaksiyonları açıklayınız. Bu reçetelerdeki geçimsizliği nasıl giderirsiniz? ÇalıĢma 33.8.9. birkaç dakika sonra ĢiĢenin kapağı fırlayacaktır. Salisilik asit 3g Rezorsin 3g Alkol 100 g Gülsuyu 200 g Sorular: 1. Bu patlamanın nedenini kimyasal denklemlerle açıklayınız.09 10 g 5g 85 mi Bu preparat hazırlanıp derhal ĢiĢeye konup ağzı mantarla kapatılırsa.80 g Salisilik asit 1.6.Efedrinin pKb'si Efedrinin molekül ağırlığı Efedrin HCl'ün molekül ağırlığı ÇalıĢma 33. Bu reçetelerdeki geçimsizlik nedenini ve hangi çeĢit geçimsizlik olduğunu yazınız.23 201.

Eğer yukarıdaki formülü bir paket halinde hazırlamak isterseniz ne yapmanız gerekir? ÇalıĢma 33. bütün komponentlerin fiziksel ve kimyasal yapılarının kendi aralarında çeĢitli etkileĢmelere elveriĢli olup olmadıklarının. Sorular: 1. Hazırladığınız çözeltilerin ilk ve karıĢtırıldıktan sonraki görünümleri nasıldır? 2. özellikle etkin madde/lerin stabilitesini arttırmalı. Bir ilacın stabilitesi. Böyle bir reçeteyi hastanıza verir misiniz? Neden? 298 34. Bizmut subnitrat Sodyum bikarbonat 0. aynı zamanda diğer etkin ve yardımcı maddelerle olabilecek etkileĢimleride önlemelidir.2. ĠLAÇ STABĠLĠTESĠ Üretilen farmasötik ürünlerin tüm özelliklerinin önceden belirlenmiĢ spesifıkasyonlara uyduğunun ve bu ürünün üretimi aĢamasından hasta tarafından kullanılıp yarar sağlanıncaya kadar geçen süre boyunca bu özelliklerinin belli sınırlar ötesinde değiĢmediğinin kanıtlanması ve düzenlenmesi gerekir. Bu nedenle bir ilaç oluĢturulurken. Ġki maddenin çözeltileri bir araya getirildiği zaman bir değiĢiklik oluyor mu? Nedeni nedir? 297 ÇalıĢma 33. kaliteli ve saf olup .11. genel özelliklerinin.10.5 g 0. baĢta içindeki etkin madde/ler olmak üzere. Bir aylık bekleme süresinden sonra hazırladığınız paketlerde ne gibi bir değiĢiklik oldu? 2. tüm komponentlerin ve hatta ambalaj materyalinin en uzun sürede dayanıklı kalabilecek Ģekilde bir formülasyonun hazırlanması öngörülür.5 g 4g 4g 100 mi Sanatınıza göre karıĢtırarak 2 paket hazırlayınız. Çinko sülfat Potasyum sülfür ArıtılmıĢ su Sorular: 1. GeliĢtirilen ilaç Ģekli bütün yapıyı koruyarak. bir yandan ilaç formülasyonu geliĢtirilmesi sırasında iç faktörler olarak tanımlanan.

tedavide 299 kullanıĢlı ve pazarlanabilir ürünlerin geliĢtirilmesi açısından da bir zorunluluk oluĢturur. üretim yöntemi ve kullanılan cihazların etkilerinin göz önüne alınması. Formülasyon oluĢturulduktan sonra da uzun süreli stabilite testleri olarak devam eder. Ġlaç oluĢturulurken hem önformülasyon. Böylece stabilite incelemeleri ve düzenlemeleri tamamlanan ilaç fiziksel. Saati yazın. farmakolojik ve toksikolojik yönden dayanıklılık kazanır. incelenmesi ve gerekli düzenlemelerin gerçekleĢtirilmesi ile sağlanabildiği gibi.. Bütün test sonuçlarının uygun ve yeterli olması halinde ilacın kullanıma girmesi ile birlikte izleme(follow-up) testleri olarak da ilaç kullanımda kaldığı sürece devam eder. pH'sını ölçün. Böylece stabilite testleri baĢlangıçtan itibaren önce etkin ve yardımcı maddeler üzerinde. hem de formülasyon aĢamalarında stabilite incelemeleri ve düzenlemeleri baĢlar. Aspirinin Dayanıklılığı ( Stabilite Testi) A. Yöntem . ilacın üretildiği. ve 180. sonra ara ürünlerde ve nihayet final üründe uzun süreli stabilite testleri olarak yapılır. oksijen oranı gibi etkenlerin incelenmesi ve ilacın yapısının bu Ģartlara uygun olarak oluĢturulmasıyla sağlanabilir.. bu miktarı %100 olarak kabul edin.1.1 N NaOH çözeltisi ile titre ederek. oda sıcaklığı 37°C. ıĢık. nem oranı. B. miktar tayini yapm. 90. Oda sıcaklığını ölçerek kaydedin.olmadıklarının. kaliteli olması zorunlu olan bir ilaçta güvenirlik ve etkinliğin sağlanmasının yanısıra. dakikalarda numuneler alarak 0. 60. ilacın polifarmasötik bir yapıda olup-olmadığının. diğer taraftan dıĢ faktörler olarak da.. biyofarmasötik. d) Dört farklı sıcaklıkta bekletilen çözeltilerden 30. Materyal Aspirin Sodyum sitrat Distile su y. b) Hazırladığınız çözeltileri ĢiĢelere koyarak etiketleyin. c) Oda sıcaklığında saklayacağınız ĢiĢedeki çözeltinin hemen miktar tayinini yapın. ÇalıĢma 34. bekletildiği ve kullanıldığı ortamlardaki sıcaklık. Bu çözeltiden 50Ģer mi alarak 4 ĢiĢe veya erlene koyun. 45°C ve 60°C'lik su banyoları veya ısı dolaplarına koyun. 120. kimyasal.m 9g 27 g 500 mi için a) Yukarıda formülü verilen çözeltiyi hazırlayın. mikrobiyolojik. genellikle kısa süreli ve/veya hızlandırılmıĢ stabilite testleri olarak. Böylece ilaçların stabilitelerinin incelenmesi ve sağlanması.

1 N NaOH'e karĢılıktır. Zaman (dakika. t) (x) konsantrasyonu (C) Tablo 34.2'yi hazırlayın. Bozulmadan kalan madde = {2AA B ' konsantrasyonu A = Hidroliz baĢlamadan. 301 . Her sıcaklık için aĢağıdaki gibi bir tablo yaparak sonuçlan gösteriniz. Ġn C = Ġn Co .2.10 mi aspirin çözeltisine 2-3 damla fenolftalein indikatörü ilave edilip. Belli bir zaman sonra ortamda hidroliz olmadan kalan aspirin miktarı ( 2A B ) mi 0.1 N NaOH miktarı (mi). OluĢan doğrunun eğim (m). l/T değerlerini serbest değiĢken (x) ve Ġn k değerlerini bağlı değiĢken (y) olarak grafiğe geçiriniz. Derece kinetiğe uyan bu reaksiyon doğrularının denklemi.____________________________________________________ Sıcaklık (°C) Sıcaklık (°K) x 1/T eğim (k) zaman"1 (Ġn k) y 0. 0. zaman (t) değerlerini serbest değiĢken (x) ve Ġn konsantrasyon değerlerini bağlı değiĢken (y) olarak grafiği ve oluĢan doğruların m (eğim). Renk değiĢimi 1 dakika sabit kalmalıdır.2'de gösterdiğiniz.kt .1. aspirin ortamda %100 iken harcanan 0. Dört değiĢik sıcaklık kullanıldığı için dört ayrı doğru elde edilir.1NNaOH'dır. n (kesiĢim) ve r2 (determinasyon katsayısı) değerlerini hesaplayınız. her sıcaklık (T) için elde edilen doğrunun eğiminden. Sonuçların değerlendirilmesi Tablo 34. o sıcaklıktaki reaksiyon hız sabitesini (k) hesaplayın ve Tablo 34. 300 C. k = Reaksiyon hız sabiti (zaman1) Co = BaĢlangıçtaki etkin madde konsantrasyonu Bu denkleme göre. (Aspirin tam hidroliz olduğu zaman harcanan miktar 2Aml0.1' de gösterdiğiniz. 1. olarak yazılır.1N NaOH miktarıdır.) B = Belli bir zaman sonra örnekteki hidroliz olmuĢ ve olmamıĢ aspirini nötralleĢtiren 0.1N NaOH ile titre edin.1 N NaOH (B mi) % Kalan etkin madde Ġn C (y) x 100 Tablo 34. Tablo 34. kesiĢim (n) ve determinasyon katsayısı (r2) değerlerini hesaplayınız.

Kısa Farmasötik Sözlük (Genel ve Endüstriyel Farmasötik Teknoloji ÇalıĢmaları. Aspirin hidrolizinin ortamın pH'sı ile olan iliĢkisini grafik ile göstererek açıklayın. Bu bilgilere dayanarak çözeltinizin dayanıklılığı hakkında yorum yapınız. çözeltideki etkin maddenin %10 kaybolması için geçen zamanı eğimden bulduğunuz k'ya göre hesaplayın. Aspirinin hidroliz reaksiyon denklemini açık formüllerle yazın.Ü. HızlandırılmıĢ stabilite testi hangi durumlarda ve hangi ilaç Ģekillerinde yapılır. EKLER Tablo 35. Buna göre çözeltinin dayanıklılığı hakkında yorum yapın. 4. 302 35. 5. Basımevi Ankara 1985) TÜRKÇE LATtNCE ĠNGĠLĠZCE FRANSĠZCA Çözelti Solutio Solution Solution Damla Gutta Drop Goutte Dekoksiyon Decoctum Decoction Decoction Dilaltı tableti Compressi Sııblingual tablet Linguette sublinguales Draje Compress i -obducti Coated tablet Dragee Öğrenci Deneysel ALMANCA Lösung Tropfen Dekokt Lingual Tablette Drage .mor''den küçük olan reaksiyonlar kolay oluĢacağı için. A. 3. Hazırladığınız aspirin çözeltisinin molaritesini ve normalitesini hesaplayın ve deneyde bunun önemini belirtin. Tam hidroliz olduğu ve hiç hidroliz olmadığı zamanlardaki baz sarfiyatının farkını açıklayın. çözelti oda sıcaklığında dayanıklıdır.2'ye göre hesaplamıĢ olduğunuz doğrunun eğiminden aktivasyon enerjisini (Ea). Oda sıcaklığında.mol"1'den yüksek aktivasyon enerjisine sahip olan reaksiyonlar güç oluĢacağı için.1.Reaksiyon hızı ile sıcaklık arasındaki iliĢki Arrhenius eĢitliği ile tanımlanmaktadır. Ġn k = Ġn S .derece"') T = Sıcaklık (Kelvin) Tablo 34. kesiĢim değerinden de moleküllerin birbiri ile çarpıĢma sıklığını veren frekans faktörünü hesaplayın. / R) x (1 / T) S = Frekans faktörü (moleküllerin birbiri ile çarpıĢma sıklığı) Ea = Aktivasyon enerjisi (kcal.moı"1. yorumlayın. 2. Sorular : 1. Aktivasyon enerjisi 10 kcal. Sonuçların yorumlanması. çözelti oda sıcaklığında daha çabuk bozulacaktır.mol"1) R = Gaz sabiti (1. 30 kcal.(E.987 cal.

ad lib. a. Ad add. Latince Kısaltmalar (Merck IndexEd. ilave ediniz addendus. 13*) Latince KarĢılığı Anlamı ante önce auris kulak ana her birinden (eĢit miktarlarda) ante cibos yemeklerden önce ad a' kadar (tamamlayınız) adde.addendo ad libitum arzuya göre admove uygulayın (kullanın) . aur aa.c.Emülsiyon Extre Granül tniüsyon Kapsül KaĢe Liniment Losyon Müsilaj Merhem Pastil Pat Pilül ġurup Sera Sıvağ Sıvı Su Supozituvar Süspansiyon Tablet Tentür Toz Vajinal tablet Yağ Ovul Emulsio Extractum Granum Infusum Capsula Capsula amylace Linimentum Lotion Muciiago Unguentum Pastillus Pasta PĠlula Sirupus Ceratum Masse Liquor Aqua Supositorium Suspensione Compressi Tinctura Pulvis Compressi vaginales Oleum Ovula Emulsion Extract Granule Infusion Capsule Caclıet Liniment Lotion Mucilage Ointment Lozange Pasta Pili Syrup Cerate Base Liquid Water Suppository Suspension Tablet Tincture Povvder Vaginal tablet Oil Vaginal suppository Emulsion Extrait Granule Infusion Capsule Cachet Liniment Lotion Mucilage Pommade Pastille Pâte Pilule S i rop Cerat Velıicule Liquide Eau Suppositoire Suspension Comprimee Teinture Poudre Pessaire Huile Ovule Emulsion Extrakt Granulat Aufguss Kapsel Staıke-Kapsel Liniment Lotion Sclıleim Salbe Pastille Paste Pille Sinip Wachs Vehikel FlüPig Wasser ZSpfchen Suspension Tablette Tiııktıır Pulver Vaginal Tablette Öl Vaginal kugel 303 Tablo 35. adm. Kısaltmalar a. addantur. a.2..

d. ben. ferv. Agit alb. aq. aq. b. ampl. med.2. Med. Frig b. A. charta cerata mumlu kağıt chirurg. hor.M. dest. bulliat. alt. ceratum sera chart. bib. charta kağıt. Mag. ad manus medici ad satur. Devamı Kısaltmalar Latince KarĢılığı Anlamı bol. aq. kaynatınız bulliant c. chirurgicalis cerrahi chord chirurg. cochleare medium tatlı kaĢığı dolusu coch. aq. 304 ad saturandum agita albus alternis horis ante meridiem amplus ampulla applicandus aqua aqua bulliens aqua destillata aqua fervens aqua frigida bis bene bibe bis in die talep eden doktora elden teslim ediniz doygunluğa kadar çalkalayınız beyaz iki saatte bir öğleden önce büyük ampul uygulanacak olan su kaynar su distile su sıcak su soğuk su iki defa iyi içecek günde iki defa Tablo 35. kağıt paket chart. ampul. cochleare modicum tatlı kaĢığı dolusu . cerat. applicand. cochleare magnum çorba kaĢığı dolusu coch. capsula kapsül cerat. çorda chirurgicalis katgüt cito disp! cito dispensetur! derhal kullanınız coch. bull. Mod. cum ile C centum yüz cap. cochleare amplum çorba kaĢığı dolusu coch. aq.ad man. Amp. bulliens.i. bolus bol Brevis brevis kısa bull. capiat hastaya veriniz caps.

collut. dentur veriniz det. fiat. secund. dosis bir doz da. fıkra süz fi. fluidus akıcı . 305 Tablo 35.d. fıant yapınız ferv. par. colet.m. in. contra -e karĢı.2. col. da veriniz dent. parv. fervens sıcak filt. d. diebus secundus gün aĢın dil. zıt contus. dilue seyreltiniz disp. coquatur kaynatınız d. detur veriniz dieb. ft. dispensetur (ilaç reçetesini) hazırlayınız div. diebus alternis değiĢik günlerde dieb. dentur tales doses bu dozda veriniz dulc. ex modo prescripto reçetedeki tarifine göre (tarzında) Et et ve Ex ex haricen ext. dexter sağ d. collun. duruĢ sert e. dividatur in partes aequales eĢit parçalara bölünüz d.. alt. aeq. comp.. divide bölünüz div. dulcis tatlı dur. contusus ezilmiĢ Coq coque. dies bir gün d. cong. extractum ekstre f.coch. collyr.p. Devamı Kısaltmalar Anlamı cochleare parvum cola coletur collunarium collutorium collyrium compositus congius çay kaĢığı dolusu süz süzün burun çözeltisi ağız çözeltisi göz çözeltisi bileĢim galon Latince KarĢılığı cont. dispensa.t. fac.

misçe karıĢtırınız m.t. frigidus soğuk garggargarisma gargara Gm. minimum en az 307 Tablo 35.306 Tablo 35. mane sabah M. inter cibos öğünler arasında juxt. lotio losyon m. libra libre.c. juxta yanında.s. mixt. parça gran. gramma gram grgranum tane. pound lev. alkollü çözelti lot. Devamı Kısaltmalar KarĢılığı Anlamı mist. magnus büyük m. liquor likör. mistura karıĢım mixtura karıĢım modo praescripto reçetede yazıldığı gibi mitte tales doses bu dozda gönderiniz Latince . laevus sol lb. yakında Kal.d. m. Devamı Kısaltmalar Latince KarĢılığı Anlamı flav. fortis kuvvetli frig. kalium potasyum l. hydrargyrum civa i. aydınlık liq.2. dict. levis ıĢık.2. lege artis sanatınıza göre laev. granulatus granüle edilmiĢ gttgutta damla h. flavus sarı fldext.a. mitte gönderiniz (gönder) mag.p. more dicto talimat verildiği gibi min. fluidextractum sıvı ekstre fort. m. hora sommi yatarken hydrarg.

pond.s. niger no. naris Natr.n. pulv. omni mane opt. Natrium nebul. optimus o. oculus dexter o.M.d.u.. nocte non rep. pro rect. oculus laevus omn. post meridiem 308 Tablo 35. oculus sinister o. per os ponderosus praecipitatus pro re nata pro recto perstetur pulvis.o. Octaris o.c. sağ göz sol göz her saatte her sabah en iyi sol göz her iki göz eĢit parçalar küçük yemeklerden sonra ĢiĢe kurĢun öğleden sonra Kısaltmalar Latince KarĢılığı Anlamı p. hor. nebula n. pt. oculus uterque p. nocte maneque nig. quaeque .n. phiala Plumb. Plumbum P. man.2. omni hora omn. et m. parvus p. tekrar etmeyin galonun sekizde biri sıvı ölçü birimi. partes aequales parv. numara gece tekrarlamayın.l. qq. Devamı burun deliği sodyum nebülizasyon için gece ve sabah siyah sayı.ae. ppt.r. non repetatur 0. pulveres quodque. p. post cibos phial. numero noct. q.

sem. rect. signetur secundum artem saturatus scatula scatula originalis gerek duyulduğunda.i. q.op. quantum satis quot. rub. S. ren. s. quoties opus sit quantum voleris recipe recens rectificatus renovetur semel repetatur ruber signa. q.hor. Sic sıccus ağızdan ağır çöktürülmüĢ quater in die quaque hora quantum rectum quantum sufficiat.. R recen.d.v. ihtiyaca göre rektal .sit.R. Sig.q. Q. Sat Seat scat.orig.s. rept.a. qq.

doygun kutu orijinal ambalaj.2. üretici ambalajı (ve etiket) kurutulmuĢ 309 Tablo 35.sürdürün toz. tekrarlayın kırmızı yazınız. (hastaya tarif Ģeklinde) yazılacak sanatınıza göre doymuĢ.n. solubilis sol. her günde dört kez her saat doğru miktar yeterli miktar gereken sıklıkta dilediğiniz kadar çok alınız taze damıtılmıĢ (sadece) bir kere yenilenecek yineleyin. solutio Anlamı özelliğine göre çözünür çözelti . toz edilmiĢ her bir. Devamı Kısaltmalar Latince KarĢılığı s. secundum naturam sol.

19 0.9896 7 5. ust.00 0.s. ss. syr.56° 0 0.9928 5 6.9927 0.9945 0.3. ter. s.9928 5 4. vol. spiss. ult. trit.9902 7 8.00 1..OH vüzdesi Havadaki i özgül CHsOH vüzdesi Havadaki özgül ağırlık aj ġırlık Hacim Ağırlık 25° Ağırlık Hacim olarak olarak 25°'de 15 .0000 1 0.9981 0. ut dict. talia böyle (o kadar) tere ovunuz ter in die günde üç kere tinctura tentür tritura seyreltiniz ultime son olarak unctus sıyrılmıĢ unguentum merhem ustus yanık. Alkolometrık Tablo (USP 27) (1) (2) (3) (4) (5) (6) (7) (8) C.9879 0.9901 0.56°C'de 25° 15.9970 2 2.9945 4 3.9963 3 2.. S.9956 3 3. ungt. suc. 310 solve çözünüz si opus sit ihtiyaç olduğunda sipiritus spirit spissum kurutulmuĢ semis yarım statim derhal succus sebze veya meyve özsuyu sume. tales.39 0.26 0.9956 0.51 0. vesp.80 0. tab.56° 'de olarak olarak 25°'de 15. V.0000 1.00 0.9942 4 5.o.9927 0.9970 0.56° 'de 15. tinct.9985 0. tal.9985 1 1.71 0. t.48 0.9911 0. stat.56°C de 15 .9981 2 1.9915 6 7.00 1.76 0. tr.9963 0.i.80 0.24 0.0000 1.0000 0 0.H.9912 6 4.9914 0.9941 0. spir.56° 15.V. volatile uçucu Tablo 35. ung. alınacak spiritus vini rectifıcatus alkol syrupus Ģurup tabella tablet talis.R.61 0.solv. sumendus alınız. unct. sum.9894 0.59 0.9881 .d. yanmıĢ ut dictum tarif edildiği gibi vel veya vesper akĢam volatilis.

8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48

6.42 7.23 8.05 8.86 9.68 10.50 11.32 12.14 12.96 13.79 14.61 15.44 16.27 17.10 17.93 i 8.77 19.60 20.44 21.29 22.13 22.97 23.82 24.67 25.52 26.38 27.24 28.10 28.97 29.84 30.72 3 1.60 32.48 33.36 34.25: 35.15 36.05 36.96 37.87 38.78 39.70 40.62

0.9888 0.9875 0.9862 0.9850 0.9838 0.9826 0.9814 0.9802 0.9790 0.9778 0.9767 0.9756 0.9744 0.9733 0.9721 0.9710 0.9698 0.9685 0.9673 0.9661 0.9648 0.9635 0.9622 0.9609 0.9595 0.9581 0.9567 0.9552 0.9537 0.9521 0.9506 0.9489 0.9473 0.9456 0.9439 0.9421 0.9403 0.9385 0.9366 0.9348 0.9328

0.9890 0.9878 0.9866 0.9854 0.9843 0.9832 0.9821 0.9810 0.9800 0.9789 0.9779 0.9769 0.9759 0.9749 0.9739 0.9729 0.9719 0.9708 0.9697 0.9687 0.9676 0.9664 0.9653 0.9641 0.9629 0.9617 0.9604 0.9590 0.9576 0.9562 0.9548 0.9533 0.9517 0.9501 0.9485 0.9469 0.9452 0.9434 0.9417 0.9399 0.9380

8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48

9.94 11.17 12.39 13.61 14.83 16.05 17.26 18.47 19.68 20.88 22.08 23.28 24.47 25.66 26.85 28.03 29.21 30.39 31.56 32.72 33.88 35.03 36.18 37.32 38.46 39.59 40.72 41.83 42.94 44.05 45.15 46.24 47.33 48.41 49.48 50.55 51.61 52.66 53,71 54.75 55.78

0.9863 0.9867 0.9848 0.9852 0.9833 0.9839 0.9818 0.9825 0.9804 0.9812 0.9789 0.9799 0.9776 0.9787 0.9762 0.9774 0.9748 0.9763 0.9734 0.9751 0.9720 0.9738 0.9706 0.9726 0.9692 0.9714 0.9677 0.9701 0.9663 0.9688 0.9648 0.9675 0.9633 0.9662 0.9617 0.9648 0.9601 0.9653 0.9585 0.9620 0.9568 0.9605 0.9551 0.9590 0.9534 0.9574 0.9516 0.9558 0.9498 0.9541 0.9480 0.9524 0.9461 0.9506 0.9442 0.9488 0.9422 0.9470 0.9402 0.9451 0.9382 0.9432 0.9362 0.9412 0.9341 0.9392 0.9320 0.9372 0.9299 0.9352 0.9278 0.9331 0.9256 0.9310 0.9235 0.9289 0.9213 0.9268 0.9191 0.9246 0.9169 0.9225

49 50 311

41.55 42.49

0.9309 0.9289

0.9361 0.9342

49 50

56,81 57.83

0.9147 0.9203 0.9124 0.9181

Tablo 35.3. Devamı (1) C,H,OH (2) (3) (4) (5) (6) (V) (8) vüzdesi Havadaki özgül C,H,OH vüzdesi Havadaki özgül ağırlık ağırlık Hacim Ağırlık Ağırlık Hacim olarak olarak 25°'de 15.56° 'de olarak olarak 25°'de 15.56°'de 15.56°C'de 25° 15.56° 15.56°C'de 25° 15.56° 51 43.43 0.9269 0.9322 51 58.84 0.9102 0.9159 52 44.37 0.9248 0.9302 52 59.85 0.9079 0.9137 53 45.33 0.9228 0.9282 53 60.85 0.9056 0.9114 54 46.28 0.9207 0.9262 54 61.85 0.9033 0.9092 55 47.25 0.9185 0.9241 55 62.84 0.9010 0.9069 56 48.21 0.9164 0.9220 56 63.82 0.8987 0.9046 57 49.19 0.9142 0.9199 57 64.80 Q.8964 0.9024 58 50.17 0.9120 0.9177 58 65.77 0.8941 0.9001 59 51.15 0.9098 0.9155 59 66.73 0.8918 0.8978 60 52.15 0.9076 0.9133 60 67.79 0.8895 0.8955 61 53.15 0.9053 0.9111 61 68.64 0.8871 0.8932 62 54.15 0.9030 0.9088 62 69.59 0.8848 0.8909 63 55.17 0.9006 0.9065 63 70.52 0.8824 0.8886 64 56.18 0.8983 0.9042 64 71.46 0.8801 0.8862 65 57.21 0.8959 0.9019 65 72.38 0.8777 0.8839 66 58.24 0.8936 0.8995 66 73.30 0.8753 0.8815 67 59.28 0.8911 0.8972 67 74.21 0.8729 0.8792 68 60.33 0.8887 0.8948 68 75.12 0.8706 0.8768 69 61.38 0.8862 0.8923 69 76.02 0.8682 0.8745 70 62.44 0.8837 0.8899 70 76.91 0.8658 0.8721 71 63.51 0.8812 0.8874 71 77.79 0.8634 0.8697 72 64.59 0.8787 0.8848 72 78.67 0.8609 0.8673 73 65.67 0.8761 0.8823 73 79.54 0.8585' 0.8649 74 66.77 0.8735 0.8797 74 80.41 0.8561 0.8625 75 67.87 0.8709 0.8771 75 81.27 0.8537 0.8601 76 68.98 0.8682 0.8745 76 82.12 0.8512 0.8576 77 70.10 0.8655 0.8718 77 82.97 0.8488 0.8552 78 71.23 0.8628 0.8691 78 83.81 0.8463 0.8528 79 72.38 0.8600 0.8664 79 84.64 0.8439 08503

80 81 .82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 312

73.53 74.69 75.86 77.04 78.23 79.44 80.66 81.90 83.14 84.41 85:69 86.99 88.31 89.65 91.03 92.42 93.85 95.32 96.82 98.38 100.00

0.8572 0.8636 0.8544 0.8608 0.8516 0.8580 0.8487 0.8551 0.8458 0.8522 0.8428 0.8493 0.8397 0.8462 0.8367 0.8432 0.8335 0.8401 0.8303 0.8369 0.8271 0.8336 0.8237 0.8303 0.8202 0.8268 0.8167 0.8233 0.8130 0.8196 0.8092 0.8158 0.8053 0.8118 0.8011 0.8077 0.7968 0.8033 0.7921 0.7986 0.7871 0.7936

80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100

85.46 86.28 87.08 87.89 88.68 89.46 90.24 91.01 91.77 92.52 93.25 93.98 94.70 95.41 96:10 96.79 97.46 98.12 98.76 99.39 100.00

0.8414 0.8389 0.8364 0.8339 0.8314 0.8288 0.8263 0.8237 0.8211 0.8184 0.8158 0.8131 0.8104 0.8076 0.8048 0.8020 0.7992 0.7962 0.7932 0.7902 0.7871

0.8479 0.8454 0.8429 0.8404 0.8379 0.8354 0.8328 0.8303 0.8276 0.8250 0.8224 0.8197 0.8170 0.8142 0.8114 0.8086 0.8057 0.8028 0.7998 0.7967 0.7936

Tablo 35.4. Termometrik eĢitlikler (Sıcaklık Cetveli) (Merck Index Ed.l3th) Sembol isimlendirme Sıfır noktası Suyun donma Standart noktası atmosfer basınçta suyun kaynama noktası °C °K Celsius derece veya santigrat Kelvin veya santigrat derecede mutlak sıcaklık °F Fahrenheit derece -178°C + 32°F 212°F Suyun donma 0°C noktası Mutlak sıfır 273.15°K 373.15°K 100°C

Tablo 35.5. Termometrik eĢitlikler. (AĢağıdaki formüller sıcaklıkların bir skaladan diğerine çevrilmesinde kullanılabilir) (Merck Index Ed. 13th ) Verilen istenilen sıcaklık °K °F C °C °K °F K-273.15 0.556F-17.8 313 Tablo 35.6. Yunan alfabesi (Merck Index 13lh) Harfin ismi alpha beta Büyük Küçük TransHarfin Büyük Küçük Transliterasyon(*) harfi harfi literasyon ismi harfi harfi A a a nu N V n B 6 veya P b xi X y 5 s ç n e l K X g d e (kısa) z omicron 0 pi rho sigma n p 2 T 0 o (kısa) C + 273.15 K 0.556F +255.3 1.8C + 32 1.8K-459.4 F

sıcaklık °C

gamma r delta A epsilon E zeta Z eta H

e (uzun) tau th i k,c 1 m

theta 0 iota I kappa K lambda A mu M

upsilon Y phi 0> chi X psi omega n

71 P P r ç veya s \J t T U y f X eh (Almancadaki gibi) ps o(uzun)

Transliterasyon : Yabancı yazıların, okunuĢları dikkate alınmadan harf harf aktarılması, harf çevirisi. Tablo 35.7. Romen Rakamları (Merck Index 13"') II I1 2 3 4 XX XXX XL L LX 60 LXX 70 LXXX 80 20 30 CC ece 40 50 CD D DC DCC DCCC 90 III IV V5 VI 6 7 8 xc IC 99 100 CM 900 XM 990 M 1000 C VII VIII IX 9 X 10

200 300 314

400 500 600

700

800

Tablo 35.8. SI Temel Birimleri (EP 5) Miktar Ġsim Uzunluk j Kütle Zaman Birim Sembol Ġsim 1 m t metre Sembol m Tanım Metre, ıĢığın vakum altında bir saniyenin 1/299 792 458'lik bir zaman dilimi içerisinde" kat ettiği mesafe Kilogram, kilogramın uluslararası prototipinin kütlesine eĢittir. Saniye, sezyum-133 atomunun temel Ģeklinin iki aĢırı saf seviyesi arasında geçiĢe uyan radyasyonun 9 192 631 770 periyotluk süresidir. Amper, ihmal edilebilir dairesel çapraz-kisımli sonsuz uzunlukta iki düz paralel iletkenle beslenen ve vakumda birbirinden 1 metre uzaklıkta yerleĢtirildiğinde bu iki iletken arasında metre uzunluk baĢına 2 X 10* newton'luk bir güce eĢit olarak meydana gelecek sabit akımdır. Kelvin, suyun üçlü noktasının termodinamik sıcaklığının 1/273.16'lık kısmıdır. Mol, karbon-12'nin 0.012 kilogramında bulunan atomları gibi bir çok temel birimi taĢıyan sistemin madde miktarıdır* Candela, verilen bir doğrultuda 540 x 10" hertz dalga boyunda monokromatik radyasyon yayan bir kaynağın ıĢık yoğunluğudur ve o doğrultudaki enerji yoğunluğu steradian baĢına 1/683 vvatt'dır

kilogram kg saniye s

Elektrik akımı

I

amper

A

Termodinamik T sıcaklık Madde miktarı n

kelvin mol

K mol

IĢık yoğunluğu iv

candela cd

* Mol kullanıldığında, temel birimler tarif edilmeli ve atomlar, moleküller, iyonlar, elektronlar, diğer partiküller veya bu gibi partiküllerin belirtilmiĢ grupları olabilmelidir (1) Uluslararası Sistemde kullanılan birimlerin tanımları Bureau International des Poids et Mesures, Pavillon de Breteuil, F-92310 Sevres tarafından basılmıĢ broĢürde verilmiĢtir. OJ Tablo 35.9. Avrupa Farmakopesinde kullanılan SI birimleri ve diğer birimler ile eĢdeğerliği (EP 5) Miktar tıim Birim Sentbol SltcnMĠbiriırılvri t>t^«r SI birimleri Uiger biTbntcriıı SI birlnrkrine

125 kl»a Ihar-Hm-0.m hasma bir m- dönüĢümü >• nlkrunrin A.lff'kıtm" 1 mi. um ı.1 Hfı lmmH( .1 rr.133. n.. 10' J ĠOĠ.^5" 1 dın^m .UTm' mrtrv küp kg-m1 bas'iia k iktiranı sür.4 1ġ»8J Akım yayan göç P watt W m'ke.v IH" .1 cmJ.^1 N. iıfNms' llfj-j 1 Qd .m iiv m! m1 Hz ms' kert' (■■m).m'. in'mV .m Hık Kuvvet Ftisırç V F P m.s' N. 1 e-mu* 1«* N Mın/cm'.s'.10" % Abftarbe 1I02 D firay Oy .sIs' ltrt-'s.olarak ifadeli Dalga sayiM Dalga boyu Al ar Hacım (•Ye karıĢ ¥ı.m.894 75T kl'a Dinamik vıskozltc Kinematik vııkttite Knerjı W pbMal ianıytüanıyi'de ııiı'tte kart fa.ıjıeJıî nırtrt ne»t. 10'1'a-s 111'N.MiR.101 325 fa 101.322 387 1>1 1 Tnrr.m Itrjî .kSS' 1 *n .cra'.ki. \aa'i .m* atro. 1 riin™.IO'W.Ui' N.323 3öt 1» 1 psi . 133.s ttsm* 11».s" m. lcm".im1 1 d> . s N m.1 ml'as mVs ıpJ. IĠ.s" NnıskıT ĠSI .Kfl'a. metr* kare & V « r mare hür krt.|iunluk V mene l.

J A' VA1. Birimlerin ondalık katlan ve altkatları (EP 5) Faktör Önek Sembol Faktör Önek Sembol 10* eksa E 10* desı d .(1/60) s.10" nmlnı' 0 A coulomfc c bel«tel A.W kg 1 r/dak .dak Sembol dak s gün SI birimleri değeri 1 dak ..1 kfim» m«tre küpb^mı nvnl tvxA/ m'1 mtıl. eU'ktromntıv güç BMttrik rezistansı EU-ktnk miktarı Hır radynnüklıtırs jktivıtrti Konsantrasyon c (bir madden ini.17-10* »ıi 37-lff's1 K »hm u m-. mfirc kvtp kg-m' babına k ibranı kj.3600 sn 1 gün -24 s 8fi 400 sn l°«m/I8ÛSrad 1 1 .1 volt V mJ.k|t.k(H4..1 dtıv1 ~ lû-1 m3 1 t .1 mtVirtt . V KA- Tablo 35.n!1 1 g 1 -i ıv'ıim». ĠM .60 dak . ınolsr konsantrasyon Kütle knn&antrasv™.ra-1 1 ımıM . Uluslararası sistem ile kullanılan birimler (EP 5) Miktar Süre Düz açı Hacim Kütle Çevirim Frekansı Birim Süre dakika saat gün derece litre ton dakikada dönme 1 t r.l yayılan encrjinir.10.s 1 Cı .! Elektrik potir&ıyeli. 316 Tablo 35.11.60 sn 1 s .

76 2.54 5.57 2.68 3.55 2.05 0.83 22 .90 3.694 1.05 0.75 4.83 2.80 .71 7 .36 3.692 1.88 19 .92 3 . Biyoistatistik.26 2..86 2.82 23 .92 4.685 1.76 3.703 1.685 1.711 1.695 1.14 2.86 20 .688 1.92 17 .84 4 .11 12 .690 1.16 2.07 2.71 2.18 4.78 2.06 2.90 2.02 2.72 3.000 6.35 3.11 2.54 2.72 2.81 24 .96 9.66 2 0.12 2.005 Derecesi Çift Yönlü Testte 0.697 1.25 0.765 2.57 3.34 12.58 2.688 1.14 3.01 14 . 1988) t TABLOSU Tek Yönlü Testte Serbestlik 0.62 2.50 2.77 2.13 2.78 3.741 2.18 2..025 0.01 0.00 3.73 2. Sümbüloğlu V.10* 10* 10ıJ 10" iû-f 102 10: 317 peta P tera T (Jiga C raega M kilo k hekto h deka da ıos ıo-' 10" 10" 10"u ll?a &anti c mili m mikro M nano n piko P atto 104* femto f Tablo 35.98 15 .36 4.65 3.50 0.84 21 .80 2.51 2.02 0.53 2.08 2.706 1.10 0.45 3.13 2.95 16 .75 2.75 2.90 18 .25 10 .816 2.81 2.94 2.71 2.60 5 .686 1.31 2.72 2.17 11 .74 2.691 1.73 2.689 1.12.09 2.71 31.82 63.06 13 .10 2.30 6.686 1.07 2.700 1.20 2.03 6 . Student t tablosu (Sümbüloğlu K.23 2.49 2.01 1 1.36 9 .82 3.09 2.727 2.60 2.50 8 .687 1.72 2.52 2.718 1.

36 2.63 2.29 4.66 1.680 .679 .96 1.69 2.98 1.64 1.5 .7 0.04 1.684 .14 0.39 2.17 5.12 694.676 .683 .675 .38 2.70 2.72 2.2 312.674 .675 .70 0.n 3.3 0.13 48 18B22 0.01 1.96 1.676 .06 1.34 2.66 1.684 .65 1.98 1.18 0.65 1.58 Tablo 35.7 0.7 0.79 2.677 .58 2.78 2.04 1.64 2.11 4.68 2.33 2.678 .66 1.71 2.70 2.47 2.10 4. dehydrated Amiflophylllne Ammonıum chloride Amphetamine sulfate (beıuednne sullate) Anlipyhne Antistine hydrochlorıde (anU20Ġine hydrochlofide) Apomorphine hydrocriloride Ascorbic acid Atropine sullate Aureomycin hydrochloride Barnılal sodıum UW 46.07 456 46 53.65 2.77 2.11 0.44 2.00 1.05 1.65 1.684 .98 1.50 368.7 0.13.47 2. Izotonik değerler tablosu (Physical Pharmacy) Substance AJcohol.97 1.69 2.06 1.0 0.9 5.59 2.41 2.48 2.99 1.68 2.1* t.08 0.34 2.3 0.674 .68 2.63 2.62 2.48 2.25 26 27 28 29 30 35 40 45 50 60 70 80 90 100 125 150 200 300 400 500 1000 oe 318 .71 2.76 2.36 2.66 2.66 1.40 2.96 2.70 2.67 2.683 .71 2.SĠ 0 18 6.682 .674 1.06 10.3 0.64 3.60 2.38 2.59 2.677 .59 2.68 2.00 1.97 1.35 2.46 2.17 1.10 1.70 2.29 2.07 3.13 0.35 2.05 1.» 23.4 7.675 .99 1.79 176.6 36 0.677 .75 2.3 3.08 6.683 .66 1.76 2.6 1.65 1.18 0.49 E 0.678 .65 1.46 2.02 1.02 1.681 .41 1.5 3.22 V ar.82 S44 206.33 2.03 1.37 2.9 301.42 2.0 0.67 2.9 5.33 2.61 2.97 1.0 o.

11 9.29 0.20 0 10 0.3 0.10 2.84 (tuphthalmine hydrochlorıde) Fluoresceın sodium 376 Glycerin 92.9 1.92 (nupercaine hydrochloride) Emeline hydrochloride 553.9 __ 4.8 3.08 3.09 6.29 Epinephrırıe hydrochloride 219.7 0.30 0.3 0.17 5.79 (dcmsrol hydrochloride) Uercurtc chloride 271.16 0.92 (opiocnin) Ethyimorphint hydrochloride (dionın) 385.7 0.6 1.25 0.14 4.8 0.0 0.3 0.6 3.7 0.18 0.H20 198.4 4.9 2.11 5.8 3.9 2.3 0 18 11.13 4.0 147^03 Calcium gluconale 448.30 5.07 0.0 0.13 0.4 0.66 Ethylhydrocupreıne hydrochloride 376.17 Dibucaıne hydrochloride 379.09 7.6 3.2 2.7 0.3 0.34 0.3 0.81 Cupric sulfate ■ 5H2O 249.5 3.09 2.69 Deiüose .95 (butyn sulfate) Calicine 194.29 1.Senadryl hydrochlorlde 291 81 (dıphenhydramıne hydrochloride) 8orıc acıd 61.6 1.5 • 3.3 0.3 0.50 Mtnlhol 156.0 0.16 0.16 0 18 0.20 67 0.7 0.22 2.10 0.3 0.14 6.20 0.3 0.14 Chiorobulanol (chloretone) 177.7 .3 0.04 5.30 Caınphor 152.39 Calcium lactale 308.20 5.19 3.5 6.0 0.18 7.1 0.12 0.0 0.6 5.3 0.31 0.7 0.8 3.5 1.84 Butacaine sullate 710.7 0.69 Ephedrine sulfate 428.23 Chloramphenıcol (chloromyeetin) 323.77 Uethacholine chloride 195.3 0.32 10.7 0.7 2.7 0.8 0.12 8.06 10.6 0.47 Cocaıne hydrochloride 339.23 0.52 (mercury bicfıloride) Mercuric cyanide 252.88 Eucaıropine hydrochloride 327.10 5.2O 6.16 0 18 0.09 6.17 0.05 8.50 16.3 3.08 0.7 0.69 Imecholyl chloride) 0.14 5.23 0.08 2.09 4.4 0.56 Ephedrıne hydrochloride 201.31 Magnesium sultate ■ 7HjO 246.2 4.12 7.6S Uercuric succinimide 396.7 0.17 0.28 17.51 0.06 8.2 0.11 10.8 1.7 0.9 3.15 5.7 3.08 3.7 0 10 6.54 Epinephrine bıtartrate 333.26 Laclose 360.09 Homalropıne hydrobromide 356.14 6.17 0.0 0.19 Calicine and sodium benzoale Calcıum chloride ■ 2H.12 3.24 0.34 3.2 1.26 Meperidine hydrochloride 283.0 0.

37 12.10 0.1 0.3 0 20 3.0 0.0 0.9 3.5 3.11 0.18 0.7 0.73 0.02 Procaine hydrochloride 272.3 0.91 Ouinıne and urea hydrochlorıde 547.82 0.6 0.11 0.06 0.09 3.7 0." 0.0 292.85 0.0 0.82 0.3 0.13 4.24 8.15 758.34 11.20 1.07 3.15 0.Uethamphetamine hydrxhloride (desoxyephedrine hydrochloride) Uetycaine hydrochloride Mild silver protein Uorphine hydrochloride Uorphine sullate Haptuzoline hydrochloride Iprıvme h/drochloride) ^eomycın sulfate Seostigmine bromide Iprosliemine bromide) Vicotinamide 'enicillin G potassium 3enicillin G Procaine inicinin G sodium ^nacaine hydrochlorıde Iholocaıne hydrochloride) 319 Tablo 35.14 7.3 6.3 0.20 0.38 352.0) 189.00 (NaH.0 4.21 7.3 6.08 5.4 0.0 0.45 3.3 0.08 0 16 3.40 13.7 0.3 E V ir.27 6.11 0.11 1.46 Physostigmme sulfate 648.9 3.18 376~84 0.18 0.48 Scopolamine hydrobromıde 438.3 0.25 3.43 14.13 372.22 4.12 0.3 __ 0.23 7.76 25.3 0.8 7.19 3. devamı Substance MW Phenooarö'lal sodium 254.8 3.20 0.0 5.45 Pilocarpinc nıtrate 271.89 Sodium acid phosphate 138.32 (hyoscine hydrobromide) Silver itilme 169.24 3.11 3.22 Phenol 94.7 6.26 0.33 11.67 (neosyneohrin* Yıydrochloridt) Physostigmın* saiicylate 413.7 0.2 3.4 0.4 0.14 4.06 — 303.0 3.14 246.11 Phertylephrın* hyrjrochloriae 203.27 Potassium acid phosphate 136.4 ~ 3.22 6.77 Ouinine hydrochlorida 396.55 Potassıum lodide 166.47 588.13.11 3.7 6.69 0.09 0.3 0.0 023 7.13 (KHjPO.0 5.3 0.P04H.3 0.2 .0 0.18 35 0.9 0.35 11.32 9.7 0.16 S.14 3.7 0.) Potassıum chlonde 74.12 3.20 8.08 3.2 122.9 0.7 0.71 356.3 0.12 4.2 0.14 3.7 0.

30 7.05 1.35 2.5 MW : Etkin maddenin molekül ağırlığı E V : Etkin maddenin sodyum klorür eĢdeğeri : 0.39 34 141.9 0.45 1.14 3.68 22.0 144.07 2.13 4.02 __ 300.36 3.25 0.6 254.92 0.98 0.31 4.8 60.7 0.21 0.18 6.18 6.3 0.0 291.7 381.06 0.14 4.29 555.4 272.05 __ 342.25 9.3 0.7 0.03 1.7 0.2 480.11 3.23 7.7 0.4 268.05 0.4 84.00 0.0 0.7 0.29 0.08 2.82 0.4 58.11 0.8 1457.1 0.44 0.3 0.25 4.4 85.61 20.33 0.27 024 a.39 13.7 0.2 104.3 g etkin maddeye (%1 'lik çözeltinin 1 fluid ounce içindeki madde ağırlığı) suyun ilavesiyle hazırlanan izotonik çözeltinin mi olarak hacmi .92 0.7 0.37 5.0 0.3 0.0 __ 0.30 0.4 149.6 96.1 0.43 0.22 7.3 0.4 178.04 6.24 3.0 0. «x&iccated Slreptomycin suilate SUong silver protein Sucrose Sullacelamıde sodium Sulladiazint sodium Sulfamerajıne sodium Sullanilamıda Sulfalhiazöle sodium Tannic acid Tetracaine hydrochloride (pontocaine hydroch(oride) Tetracycline hydrochloride Tripelennamine hydrochloridt (pyribenzamıne hydrochloride) ürea Zinc chlorid* Zinc phenolsulfonate Zinc !ullalf7H.0 0.07 0.13 22 304.53 17.22 7.7 0.65 21.7 0.9 172.14 3.0 0.84 287.62 20.S6 0.09 .0 0.8 286.65 21.Sodium benioate Sodium btcarbonate Sodium bısulfite Sodium borate-lOHjO Sodium chloride Sodium iodide Sodium nitrate Sodium pbosphate.o 0.0 0.59 19.3 0. anhydrous Sodium phosphate-2HjO Sodium phosphale-7HjO Sodium phosphate'12H20 Sodium propıonale Sodium sulfite.42 14.23 7.11 5.13 3.15 5.9 __ 0.7 0.14 3.08 2.22 7.00 33.17 46 358.06 139.3 0.40 13.3 0.17 3.7 0.83 0.3 0.38 4.01 0.08 0.2.08 4.3 0.4 126.21 0.07 061 20.58 3.38 3.42 14.29 9.23 3.36 3.

Biyoistatistik.: Örneklem ortalaması 3? : Standart hata t : Seçilen yanılma düzeyi (a ) ve n-1 serbestlik derecesinde t tablosundaki değer 321 Tablo 35.ATg /!: Etkin maddenin %1 'lik çözeltisinin donma noktası alçalması Lise : Kan ve gözyaĢı sıvısı ile izotonik konsantrasyondaki etkin maddenin molar donma noktası alçalması 320 Tablo 35. Sümbüloğlu V..tr? ' n n-1 Varyasyon Katsayısı Standart Hata V= Üx100 '■' : Örneklerin aldıkları değerlerin karelerinin toplamı ■-i : Örneklerin aldıkları değerlerin toplamı n : Örnek sayısı V : Varyasyon katsayısı S : Standart sapma X : Örneklem ortalaması x : Standart hata S : Standart sapma n : Örnek sayısı ' : Evren ortalaması Evren ortalaması güven sınırları Y— •*^. 1988) Formül Açıklamalar S : Standart sapma Standart sapma s.14. Ġstatistiksel değerlendirme formülleri (Sümbüloğlu K. Elek numaralan (değerler mikrometre olarak verilmiĢtir)(EP 5) Aralıkların Toleransı cieK numaraları Bir aralık Ortalama için maksimum aralıkların (Aralıkların tolerans toleransı standart ölçüleri) +X ±Y 11200 770 350 8000 600 250 5600 470 180 4000 370 130 2800 290 90 2000 230 70 1400 180 50 1000 140 30 710 112 25 Tel Çaplan Ortalama Önerilen Kabul elek geniĢliği standart edilebilir toleransı ölçüler sınırlar +Z d dmaks dmin 560 2500 2900 2100 430 2000 2300 1700 320 1600 1900 1300 250 1400 1700 1200 190 1120 1300 950 150 900 1040 770 110 710 820 600 90 560 640 480 69 450 520 380 ..15.

2H2O 20 108 20 20 20 25 30 20 25 30 20 20 Katı faz t°C /o nem 75 75 76 76 78 79.5 88 20 20 20 88 90 92 103.9 Na.4 ZnSO4.5 31 20 20 10 5 20 18.8 T12SO4 104.1 81.5 51 .6H2O CaCl2.7 84. KNO3 ve NaNO3 16.49 NH4C1 24.2H2O K2Cr04 Pb(NO3)2 Na2CO3.39 30.5 88.4H2O NaHSO4.H2O 24 168 20 20 100 100 /o nem 9 13 15 20 NaC103 (NH4).5H2O 22. Vı H2O KC2H3O2 LĠC1.1 84 86 NaC2H3O2.3 (NH4)2SO4 39. Bazı katı maddelerin aĢın doygun sulu çözeltilerinin kapalı bir sistemde ve belirtilen sıcaklıkta sağladıkları % nem oranları (CRC Handbook and Chemistıy and Physics 57lh ed) Katı faz t°C H3PO4.6H2O CrO3 CaCl2.5 79.SO4 H2C2O4.8 24.7 3.8 4.5 81 81.9 NH4C1 NH4C1 (NH4)2SO4 (NH4)2SO4 KBr KHSO4 Na2CO3.5 92 24.5 35 35 38 42 32.500 355 250 180 125 90 63 45 38 322 89 72 58 47 38 32 26 22 — 18 13 9.4 18.5 43 18.3 77.6H2O ZnNO3.10H2O NaBrO3 NaCl.6 5.H2O KC2H3O2 KF NaBr CaCl2.6H2O K2CO3 2H2O K2CO3.6H2O CaCl2.3H2O 20 22.6H2O CaCl2.7H2O 52 24.16.9 7.5 44 20 20 100 20 45 47 50.S2O3.10H2O BaCl2.5 87 24.1 -- 54 43 34 27 22 18 15 13 - 315 224 160 125 90 63 45 32 30 360 260 190 150 104 72 52 37 35 270 190 130 106 77 5438 27 24 Tablo 35. 2H2O KNO2 KCNS Nal Ca(NO3)2.6 3.

71 0.29 .3 98.67 0.00 0.7 95 95 96.6H20 NaC103 Ca(NO3)2.5 56 100 20 20 20 30 100 25 20 58 65 66 56.6 TICI 100.7 Tablo 35.1 94.5 56 18.57 0.87 0.87 0.7 100.63 1.6H2O Ki NaBr.25 0.4H2O NaNO2 NH4CI ve KNO3 KBr NH4C1 ve KNO3 NH4CI ve KNO3 323 20 100 52 54 K2HPO4 NH4H2PO4 NH4H2PO4 Na2SO4.2 ZnSO4.2 CuSO4.67 0.NaCr2O72H2O Mg(NO3)2.37 0.12H2O 20 68.9 93 93 93.7H2O Na2HPO4.78 0.24 0.14 Bizmut subsalisilat 0.6 98 98 24.00 0.68 0.50 0. 72.2H2O Mg(C2H3O2)2.75 1.2 TINO-.45 1.10H2O NH4H2PO4 Na2SO3. Bazı madde ve ekstrelerin yer tutma faktörleri Witepsol için Yer tutma faktörü Madde adı Alum Aminofilin Aminopirin Anestezin Aspirin Atropin sülfat Balıknefsi Barbital Belladon ekstresi Benzoik asit Beyaz balmumu Bizmut subgallat Bizmut subnitrat Borik asit Çinko oksit Çinko sülfat Kakao yağı için Yer tutma faktörü (f) (f) 0.84 0.4H2O Mg(NO3)2.00 0.5H2O 71.50 Bizmut subkarbonat 0.1 99.67 1.7H2O NaF 20 30 25 20 20 5 20 100 20 20 92 92.75 0.29 0.5 52 18.28 0.33 0.15-0.17.40 0.19 0.01 0.78 0.70 0.6 Pb(NO3)2 69.

90 0.68 0.78 0.75 1.65 0.81 1.25 0.00 0.85 0.62 Papaverin hidroklorür 0.44 0.00 0.00 0.90 0.78 1.71 0.78 Fenol Gallik asit Gliserin Hidrokortizon Hintyağı Ihtiyol iyot Kafur Kafein Katı parafın Kinin hidroklorür Kloral hidrat Kodein fosfat 324 Tablo 35.76 0.97 0.49 1.80 Hamamelis ekstresi 0.12 0.72 Sodyum fenobarbital - .71 0. Devamı Madde adı Kokain hidroklorür Mentol Morfin Hidroklorür Opium (toz) Parasetamol Peru balsamı Potasyum iyodür Prokain Rezorsin ġahsilik asit Salol Sitrik asit Sodyum bromür Sulfatiyazol 0.83 1.23 0.83 0.53 0.35 0.28 1.71 0.Efedrin hidroklorür 0.50 - 0.80 0.83 0.62 0.74 Kakao yağı için Yer tutma faktörü VVitepsol için Yer tutma faktörü (f) (f) 0.67 0.84 0.77 0.65 0.90 0.76 1.91 Kodein hidroklorür 0.17.

Tannik asit Tetrasiklin hidroklorür 325

0,61

0,68 -

ġekil 35.1a. Grafik kağıtları, (milimetrik kağıt) i I Kitap formatına bağlı olarak küçültülmüĢtür. 326 ġekil 35.1b. Grafik kağıtları.. (2 log x mm (Chart Well - Graph Data Ref. 5521) * Kitap formatına bağlı olarak küçültülmüĢtür. 327 ġekil 35.1c. Grafik kağıtlan. (Weibull - log-olasılık)* oooo //// // /// //»90.00 80.00 70.00 60.00 50.00 -40.00 30.00 20.00 ... .......^--"""" ^___.----" I

5.00 -

3.00 2.00

0.50 -

0.30 0.20 ĠDÎ ıll cc >n ı 0.10 * Kitap formatına bağlı olarak kiiçültülmOĢtflr. 328 ġekil 35.2. Üçgen faz diyagramı 100% 20% V\ÂAAaaAaAA B 329 KAYNAKLAR Ağabeyoğlu, Ġ., Doğanay, T., Çelebi, N., Acartürk, F., Üstün, G., Ocak, F., ĠĢcanoğlu, M., Erden, N., Takka, S., Ataberk, P., Ocak,- Ö., Değim, T., Değim, Z., KıĢlal, Ö. "Farmasötik Teknoloji Laboratuvar Elkitabı" 2.Baskı, Ankara, 1990. Ağabeyoğlu Ġ., Çelebi N., Ocak F.. Değim T., Takka S., Teksin Z.ġ., Uslu A., Parlatan Z., Ġmren S.G., Doğanay T., Acartürk F., Ocak Ö.H., Değim Z.G., Türkoğlu A., CoĢkun Ö., Yetkin G., Senkoylu A., Sever S., "Farmasötik Teknoloji Laboratuar El Kitabı" 3.Baskı, Ertem Matbaa,

Ankara, 1999. Ankara Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Parenteral Çözelti Merkezi, Hemodiyaliz Çözeltisi. Aulton, A.E., "Pharmaceutics, The Science of Dosâge Form Design", 2nd ed., Churchill Livingstone, Edinburg - London - New York - Oxford Philadelphia - St Louis - Sydney - Toronto, 2002. Avis K.E., Lachman L., Lieberman H.A., "Pharmaceutical Dosage Forms: Parenteral medications", Volume 1, Marcel Dekker, Inc., New York, 1984. Avis K.E., Lachman L., Lieberman H.A., "Pharmaceutical Dosage Forms: Parenteral Medications", Volume 2, Marcel Dekker, Inc., New York, 1984. Banakar U.V., "Pharmaceutical Dissolution Testing", Marcel Dekker, Inc., NewYork, 1991. Barry, B.W., "Dermatological Formulations", Marcel Dekker, Inc., New York-Basel, 1983. Baykara T., "Eczanelerde Ġlaç Üretimi - I Katı Ġlaç ġekillerinden Kapsüllerin Eczanelerde Hazırlanması", TEB 6. Bölge Samsun Eczacı Odası Dergisi, s.22, Ocak 1987. Baykara T., KarataĢ A., "Preparation of Acetaminophen Microcapsules by Coacervation-Phase Separation Method", Drug Dev. Ind. Pharm., 19(5), 587-601, 1993. Baykara T., Yüksel N., "The Preparation of Prolonged Action Formulations in the Form of Semi Solid Matrix into Hard Gelatin Capsules of Oxprenolol, I- Thermocap Method", Drug. Dev. Ind. Pharm., 17(9), 1215-1227, 1991. Baykara, T.,Yüksel, N., "The Preparation of Prolonged Action Formulations in the Form of Semi Solid Matrix into Hard Gelatin Capsules of Oxprenolol, II- Thixocap Method", Drug. Dev. Ind. Pharm., 18(2), 233243,1992. 331 Bayraktar-Alpmen, G., "Kozmetik Preparatlar", Nurettin Uycan Matbaası A.ġ., Ġstanbul, 1978. Benita S., "Microencapsulation: Methods and Industrial Applications"

Marcel Dekker, Inc., New York, 1996. Bozkır, A., Aydınlı, A., "in Vitro Release Study of Lidocaine Hydrochloride From Ophtalmic Gels Containing Polyacrylic Acid Polymers", Bolletino Chimico Farmaceutico, 136 (8), 550-555, 1997. Bozkır A., Kılıçarslan M., "Enemalar ve Enema Formülasyonlarmda Yeni GeliĢmeler", Ankara Ecz. Fak. Derg., 26(1), 36-51, 1997. British Pharmacopoeia, The University Press, Cambridge, 1980. British Pharmacopoeia, Stationery Office Ltd., London, 1999. Bühler V., "Generic Drug Formulations" Fine Chemicals, BASF, 4th ed., 2001. Canefe, K., Bozkır, A., Aydınlı, A., Çomoğlu,T. "Investigation on Formation of Tablets From Theophylline Micropellets by Stepped Rimmed Flatpan Method" Bolletino Chimico Farmaceutico, 136 (9), 589-592, 1997. Canefe, K., "Chorda Resorbilis Aseptica", Turkish Standard, No:3497, TSE Ankara, 1980. Canefe,K., Bozkır,A., "An Investigation of Stabilities on Tablets and Capsules Dosage Forms", Pharmacia, 30(3), 126-135, 1990. Canefe,K., "Ġlaçların Stabilitelerinde Sıcaklık ve Nem Değerleri", Aylık Rapor, 4 (30), 2, 1991. Canefe,K., Bozkır,A., " The Limitations and General Defmitations on the Stability Investigations of Drugs under Different Climatic Conditions", Pharmacia, 31(3), 129-145, 1991. Canefe.K., Duman,G., "Selective Drug Delivery and Targeting", J. Fac. Pharm. Ankara, 23, 53-63, 1994. Canefe.K., Özyurt,C, "Safety Closure and Packaging for Drugs", Standard, 25(296), 16-18, 1986. Canefe, K., Özyurt,C, "Studies on the Formulation Parameters and Technologies of Pilot-Production of Micropellets", Doğa, C 10(1), 1220, 1986. Carstensen, J. T., Rhodes, C. T., "Drug Stability", Marcel-Dekker Inc.,New York, 2000. Carstensen, J.T. "Pharmaceutics of Solids and Solid Dosage Forms", John Wiley& Sons, New York, London, Sydney, Toronto, 1977. CRC Handbook and Chemistry and Physics 57* ed. Weast, R.C., CRC Press Inc., 1976-77. Dittert L.W., "American Pharmacy" Sprovvls', Seventh Edition, Lippincot Comp., 1974.

332 Elsner, P., Maibach, H.I., "Cosmeceuticals", Marcel Dekker, Inc., New York-Basel, 2000. European Pharmacopoeia, 5th Ed., Council of Europe, Strasbourg, France, 2004. European Pharmacopoeia, 4th Ed., Council of Europe, Strasbourg, France, 2002. Fahrig, W., Hofer, U., "Die Kapsel:Grundlagen, Technologie und Biopharmazie einermodernen Arzneiform", Wissenschaftliche Verlagsgesellschaft, Stuttgart, 1983. Geçgil, ġ. "Farmasötik Teknolojiye BaĢlangıç", Cihan Matbaacılık, Ġstanbul, 1991. Gönül, N., "Çok Fazlı Sistemler I: Yüzey Kimyası ve Kolloidler", Ankara Üniversitesi Basımevi, Ankara, 2000. Gönül, N., "Çok Fazlı Sistemler II: Süspansiyon ve Emülsiyon Teknolojisi", Ankara Üniversitesi Basımevi, Ankara, 2000. Grimm,W.,"Stability Testing of Drug Products", Wissenschaftliche Verlag.mbH, Stuttgart, 1987. Gürsoy, A., Dortunç, B., Akbuğa, J. "Farmasötik Teknoloji Uygulamaları 1", Papirüs Basım Sanayi, Ġstanbul, 1992. Gürsoy, A., Dortunç, B., Akbuğa, J. "Farmasötik Teknoloji Uygulamaları 2", Papirüs Basım Sanayi, Ġstanbul, 1992. Gürsoy A. Z., "Kontrollü Salım Sistemleri", Elma Bilgisayar Basım, Ġstanbul, 2002. Gürsoy A.Z., "Farmasötik Teknoloji - Temel Konular ve Dozaj ġekilleri", Piksel BiliĢim Ltd. ġti., Ġstanbul, 2004. Gürsoy, A., et al.,"Kontrollü Ġlaç SerbestleĢtiren Sistemler", M. Ü. Eczacılık Fak. Yayınları No:469/5, Ġstanbul, 1989. Güven, K.C., "Tıbbi ve Kozmetik Formüleri" lO.Baskı, Nobel Tıp Kitabevleri, 2001. Güven, K.C. "Tıbbi Formüler", Çelik Cilt Matbaası, Ġstanbul, 1969. Güven, K.C, "Ġlaç Endüstrisi Teknolojisi, Cilt II: Katı Preparatlar", Hüsnütabiat Matbaası, Ġstanbul, 1979. Harry, R.G., "Harry's cosmeticology", 7th ed., Ed.: Wilkinson, J.B., Moore, R.S., George Godwin, London, 1982. Heckel R.W., "Density-Pressure Relationships in Powder Compaction",

E. Özyurt.A... E. KarataĢ A.. 1988. A. H. Hickey. Lea&Febiger.L... Rieger. Lieberman H. "Asetaminofen'in Koaservasyon-faz AyrıĢması Yöntemiyle Mikrokapsüllerinin Hazırlanması" Yüksek lisans Tezi. Ankara Üniversitesi Basımevi. N..Theoretical Consideration". S. Ankara. Lachman L. E. Sci. Pharm. Baykara.M. Lea and Febiger. 1986.I. "Dependence of Reaction Velocity Upon Surface and Agitation I . Ankara Üniversitesi Basımevi. F.A.. "The Theory and Practice of Industrial Pharmacy".A. G.S. "Mechanism of Sustained-action Medication: Theoretical Analysis of Rate of Release of Solid Drug Dispersed in Solid Matrices". Crowell J..923-931. Tarımcı. New York. N. 1989.. Acartürk. C. Higuchi T.Soc. 1985.P.. Alkan. 1961. "Pharmaceutical Dosage . Banker. 4 (8). Ağabeyoğlu.. N..W.Trans. J..Ü. A. Eng. "The Theory and Practice of Industrial Pharmacy". Ġzgü.. Philadelphia. 1970. Ankara. Met. 221. "Genel ve Endüstriyel Farmasötik Teknoloji Öğrenci Deneysel ÇalıĢmaları". Fabrika ve ÇalıĢma Güvenliği". 1992..H. Lachman L. Kaynar-Özdemir N.. Sağlık Bilimleri Enstitüsü. 23. Ġzgü. Çelebi. Ankara.L. Ġzgü. E. Lieberman H. Kanig.. 3rdEd. Kaynar. 52. Canefe. Ankara Üniversitesi Basımevi. "Studies on Sustained Release VI: Lipid Matrix Tablets Prepared by Employing Hydrogenated Gastor Oil" .J. 1983. 1931. 333 Hixson A. 1984. Ağabeyoğlu Ġ... Pharma.. Philadelphia. Chem. 671-675.. L..Kontrol (GLP) KoĢulları. Ercan.A.. 1145-1149. K.M. Ind. MarcelDekker Inc. J. A. T.. M. 1963. Kaning J. "Genel-Endüstriyel Farmasötik Teknoloji II ve Ġlaç Sanayinde Organizasyon Uluslararası Ġyi Ġmalat (GMP).."Pharmaceutical Inhalation Aerosol Technology". "Genel ve Endüstriyel Farmasötik Teknoloji I". Lieberman. 656-662.T.. H.. Ankara..

A. 2ııd Ed. Ordu.. New York.. Lachman L. Ed. New York. Doktora tezi. Reynolds. Inc. Kawakita. Martin E. 1989. Volume 1".A.H. 1989.. ġ. 1994.A. Fak. Schwartz J. A. James E. Ankara Univ.. "Pharmaceutical Dosage Forms: Tablets Volume 2".W.. Lachman L. Ecz. Mitsui.. AmsterdamLausanne-New York-Oxford-Shannon-Singapure-Tokyo. 1977. USA.. Mack Publishing Comp. Özkan Y.. 2nd Ed. Özdemir N.H.. T. Lieberman H. "Studies on Floatîng Dosage Forms of Furosemide in Vitro and in Vıvo Evaluations of Bilayer Tablet . 16th Ed. 25(2). Vol... Elsevier.. 1992.K... Ordu ġ.. A... 1989. Marcel Dekker. "Yüzen dozaj formlarının in vitro-in vivo incelenmesi".. J. Özdemir N. New York. Sağlık Bilimleri Enstitüsü.. Flanner H. 334 Martindale. Lippincott Williams&Wilkins. Martin A. 1989. "Pharmaceutical Dosage Forms: Tablets Volume 3". Lieberman H.. 4* Ed. "Furosemidin Çözünme Hızının PVP ile Katı Dispersiyonlan Hazırlanarak Artırılması". Schwartz J. Cook E. The Pharmaceutical Press. Reynolds. Martindale the Extra Pharmacopoeia. 1993. "Mathematical Comparison of Dissolution Profıles". New York. Marcel Dekker...73-80.W. Ed.. Inc. 27* Editidion. June. Rhemington's Pharmaceutical Sciences. "Ophthalmic Drug Delivery Systems". Technol.F. Ordu ġ... Lachman L. Lüdde K.B. Inc. 1966. Inc. Inc.. Lieberman H. Ankara (1994).. "Pharmaceutical Dosage Forms: Tablets. New York-Basel-Hong Kong. "Die Pulverkompression". Marcel Dekker. 64-74.Forms. London the Pharmaceutical Pres.E. Moore J.: Wade. 21:393. 1997. II". "Physical Pharmacy".. K. 1996.. Easton.Ü.. Mitra A.B. Basel. Schwartz J. London.. 29th Edition.B..... Marcel Dekker.. Pharmazie. "New Cosmetic Science". Pharm. 2nd Ed.F. 1996. 1989.. Mec...F. Marcel Dekker. The Extra Pharmacopoeia .

"Drug Release From Lipid Matrices II : Influence of Formulation Factors on the Release of Slightly Soluble Drug". C. USA.L.H. Açta Poloniae Pharm. Parrot. Robinson J. 1989. Akın.. Minneapolis. Yüksek Lisans tezi.. New York. Özalp B. 1984.K. Burgess Publishing Company. "Pharmaceutical Technology Fundamental Pharmaceutics". 2.Ü.. Fundamentals and Applications".R. Pharm. Lee V.. C. New York....J. 2000. Özyurt.. Minnesota. 1992. "Controlled Drug Delivery. 1987.L. M. 335 Rawlins. Ed. Macmillan Publishing Co. "Safety Closure and Packagmg for Drugs". 3nd Ed. Sağlık Bilimleri Enstitüsü.. Özdemir N. 413-416.857-866. Bolletino Chimico Farmaceutico. Remington: The Science and Practice of Pharmacy. E. 1996.Drug Dev..: A. Canefe. 107-110.Ü. Rosoff. Saski W. Canefe. A. 524-527. Doğa . "Aerosol Formulations Which Form Antiseptic Film and Evaluation of Their Antiseptic Effects".. Doktora tezi. 1971. Gennaro. Marcel Dekker. 20* Ed.A.. "Controlled Release of Drugs:Polymers and Aggregate Systems" . Inc. "Modifıed Release Drug Delivery Technology". "Mikropelletlerin Pilot Ġmalat Teknolojileri ve Formülasyon Yapılan Üzerine ÇalıĢmalar". New York. Roberts M. Ed.A. 53 (2). Burgess Publishing Company. 1977.Sağhk Bilimleri Enstitüsü..1985. 4*. Özyurt. "Experimental Pharmaceutics".. 1996. Pharmacia. "Ülkemizde Topik Amaçla Kullanılacak Ġlaçların Aerosol Sistemlerinin GeliĢtirilmesine ĠliĢkin ÇalıĢmalar"... Hadgraft J. C.K. 2000.26 (8).R. 25:55(3). Marcel Dekker.Formulatıons" . Özalp B. Özyurt.. "Drug Release From Lipid Matrices I: Influence of Formulation Factors on the Release of Water Soluble Drug"..S... Rathbone M.. "Bentley's Textbook of Pharmaceutics".L. E. Inc. Ind... 1977. 8th Ed. Inc.C. E. Özdemir N. 43-49. A. Parrott.. Özyurt. 135(9). 2003.

... D.1974.152 Ağız boĢluğuna uygulanan çözeltiler. 07. 336 DĠZĠN Ağız bakım preparatlan.. Ġstanbul. "Ek 2...03.. Yüksel. Nobel Tıp Kitabevleri Ltd.. 16. 1989.E. 1998. 1961.04. 9.. 05.... Ed. Baykara.4l AkıĢ hızı.1986. Inc. Yüksel N.1985. Avrupa Farmakopesi Adaptasyonu.62.VCH Publishers. London. Kanık A.... T.1988. Hidrofil Pamuk TS 4865. Yazan... 57-67... 25. 209. Milli Eğitim Basımevi." Biyoistatistik.. Introduction to Colloid and Surface Chemistry.. 13.. Türk Kodeksi. The United States Pharmacopeia.1986. 1991. "Katı dispersiyonlar 1..T. Buttenvorths... 31:54-68. Lastikler TS 3957... Plasterler TS 4397..... The Merck Index. Shaw.04..... United States Pharmacopeial Convention... Sağlık Bakanlığı.1986.02..02.. Ġstanbul. "Kozmetik Bilimi".. Sümbüloğlu V. 07.. Inc. Hatipoğlu Yayınevi. 2000.... N. "Ġlaç TaĢıyıcı Sistem Olarak Mikroküreler ve Hazırlama Yöntemleri". FABAD Farm.C.02. Model-dependent and -independent methods". 2nd. Merck&Co.. Sümbüloğlu K. 11... Gaz Bezi-Hidrofıl Türk Farmakopesi-I.. Baykara.Enjeksiyon Preparatlannda Kullanılan TS 4786.. 1997.. Ġlaç ve Eczacılık Genel Müdürlüğü. 2004... Int. Thirteenth Edition. Cam Ġlaç ġiĢeleri TS 5461. 167 . Witepsol "Suppository excipients Witepsol®". 2004. "Comparison of in Vitro Dissolution Profıles by ANOVA-based... 1984. J. Cerrahi Ġplikler TS 5540.1988. USP 27.1988. New York.. ġti. 231-245.1983.... ġumnu. 1970. Kauçuk Tıpalar. 2004..10. Y.J. KauçukTıpalar-Liyofilize preparatlar için TS 6077.. Chemische Werke Witten...F.05..Inc..Bil.. T.Der. Teorik inceleme".. 01.. M.. TS 1324. Pharmacia-JTPA.. Ankara.. 1974. T.... Pharm.

..................46 Bakteriostatikli enjeksiyonluk su..................171........ 176.........52 Cam kap...............175 Bebek preparatları............. 273...............302 Aspirinin dayanıklılığı.................302 Ambalaj malzemesi..................300 B Bağlayıcılar. Ġlaç kapları.......................59...............................................................51 Kauçuk tıpa............270................ 250 Plastik kap.........46 Ġnhalasyon için steril su.....220 Aktivasyon enerjisi................ 275 Steril arıtılmıĢ su...............138 Arayüzey gerilimi.......46 Enjeksiyonluk su......49........46 Yüksek derecede...........46 AmbalajlanmıĢ...... 46............................46 Ġrrigasyon için steril su....46 Arrhenius denklemi.............221 Basılabilirlik.... 263...... Büyük hacimli..........................................154 ..............74 ArıtılmıĢ su...............................................................................................251 Antiperspiranlar.. 56..................... 272............................... 172............46 Büyük hacimde enjeksiyonluk su ............AkıĢkan yatak yöntemi.............. 274.......... 194...................

...........177.......145 Deplasman faktörü... 69........... 237... 184........ Apparatus 2).... 223..210 Burun preparatlan.......... 208 Dudak boyalan.......4...................................... 194 Doz tasarımı........ 241 Çözünme testi. 8.............................. 178 ................. 213 Döner basket (paddle...........195 Dolgu maddeleri............ 276 Çözünme hızı..............141 Duyarlılık....... 257..........f2.171. 208...............243 Deri krem ve losyonları........................ Apparatus 1)........................287 Çözeltiler... 190.......190...................... 249 Döner palet (paddle....55........223 Çözünürlük..... 199...................195 DeğiĢtirilmiĢ salım (modifîye salım)... 242 Deodoranlar.................. 241 Dağıtıcılar..................213 Birinci derece kinetik................248... 70 Efervesan granül........ 199..........7.138 Depilatuvarlar..................3.. 232....120 Depo (membran) sistemler....................................Benzerlik faktörü ......................... 5..........................185 D Dağılma testi.. 41...... 12-15...131 Doğrudan basım yöntemi...179..........196 Doğrudan tabletleme ajanları..........

..240 Eliksir.........293 Terapötik geçimsizlik............. 98........43.................................................91 YaĢ zamk (ingiliz) yöntemi.37 Emme tableti..................100 Emülgatör.36..............................................160........................... 66.............158 .....................................Efervesan tablet............... 38.......98 Gargara..... Farmasötik geçimsizlik.... 67..................................................................... 162...................194......................... 92 ġiĢe yöntemi........................205 Fark faktörü ...... 39 Eritme-çözme yöntemi....... 207 Elek analizi......... 109.......13... Kuru zamk (Kontinental) yöntemi ................................. 92 Enema.......183 Cerrahi malzeme.......91.63........37...........93...............f.....................................213 Flaster....... 156 Emülsiyon...........................293 Fiziksel geçimsizlik.. 99 337 Hidrofobik jeller..........293 Geometrik seyreltme..........293 Kimyasal geçimsizlik................... 119.......91..............204 Emoliyan özellik...............................152 Geçimsizlik... 161.............63 Çiğneme Tableti............

.283 Yarı katı göz preparatları... 197 Briket tablet (Slugging).....165 Heckel eĢitliği........................212 Hixson-Crowell küp kök kanunu........68 Hidrofil pamuk........ 196........... 176...................302 Hidrodinamik dengeli sistem.......175........................... 192 K Kaplama.......167 HızlandırılmıĢ stabilite......... 217.......210 HLB..................245 Hidrofil gaz bezi.........196 Göz preparatları....... 176. 175.... 65 Higuchi eĢitliği...................283 Göz damlaları.. 156................. Göz banyoları........... 93..... 180.. 203 Kuru granülasyon..141 H Hausner indeksi........................283 Granül................................ 282 Göz içi sistemler (Oftalmik insertler) ....... 109.................................................. 221.......... 197-199 Dönen silindirler arasında sıkıĢtırma (Roller compaction).................................................. 179.....................92................... 94.Glidantlar.63..... 303 YaĢ granülasyon.196 GüneĢ preparatları...... 230 ............................................................ 197....... 218...... 64....281.161.. 196.................172.......

... 216 Liniment................................... 224..........98 Yağsız krem............. 191............... Yağlı krem.........................219 Kapsül..........................187..................98..................................44 Konsolidasyon.........................222............40...... 190.............163.163 Kozmetikler.................... 224 Alt kaplama.179....................237.169........... 188........303 Katı çözelti.......... 226 Film kaplama........ 179.............83 Kollodyon.. 231........................240 Kütle tekdüzeliği.............222.....165..................................99 Lineer regresyon........... 225 Renk kaplama......................................................... 190 Küme hacmi.................... 225 Düzeltici kaplama....................131 Krem..........221.....................220............... 290 Küme dansitesi........... 198 Lapa.......................................98...........96 . 222 Koruyucu kaplama....289.....183 Kawakita eĢitliği......................... 303 KaĢe..........ġeker kaplama.............................................168 Kolloidal dispersiyon...............................218......209..............222.......41 Kollutuvar.. 134 Kulak preparatları..........

..... 113....... 119. 125 Sürekli akıĢ hücresi (flow-through celi Apparatus 4)................... 109...... 196 Ġçerik tekdüzeliği............223 338 Mikrokapsii!............Losyon... 124......89..229.. 116..... 146.................. 199......................... 235 Kompleks koaservasyon.....46........223 Ġlaç etkileĢmeleri............................................228...........243 Ġnert matris.............283.....103...... 198.......... 190.......195................... 104.......... 49 Jel Hidrofılik jeller.... 232............... 233 Faz ayırımı-koaservasyon yöntemi 229 Basit koaservasyon. 147 Lubrikantlar..179..229 Mikroküre....... 230.. 105............................247 Merhem........................247 Hidrofılik matris...........239...... 293.........208 ............. 231.......247 Mum matris..........98 M Matris sistemler........................237 Mikropellet.......... 107......241 Supozituvarlar.......... 299 Ġyon değiĢtirici reçine......155 Mikrobiyal kalite tayini.190..... 108.............

. 78 Non-Newtonian sıvılar...147 ġiĢme kontrollü sistemler..................................218. 101...100...........240 Pasta....... 85.. 244 Pudra......................63 Partikül büyüklüğü ve dağılımı........... 33-35.. 132 Ovüller....... 28-31...... 303 N Newtonian sıvılar....................................... 244 Ötektik karıĢım.84...................77........ 158... 284..198 ............................. 174..................................303 Pilül......................................... 37.......................................128 Ozmotik kontrollü sistemler...................83...................301 RHLB........... 240...............77............ 236.............198 Tablet makinası... 172..............................94 Tablet kontrolleri.... 235...137 R Reaksiyon hız sabitesi..171....111..................................183 Pansuman malzemesi...303 Plastizer...........244 ġurup....... 272.............. 225 0-0 Okluzif özellik. 78 ġampuanlar.......................................................93......................26...152 Polimer.................Süspansiyon....

............143 V-W Viskozluk.............219.. 192 Sıfır derece kinetik.................... 4..........değirmenler..................................71 Supozituvar sıvağları............................ 193 Toz öğütücüler .............. 187................ 193 Tıbbi flaster...................192....... 190..............Terazi.....................................................................150 Tiksokap.... 220.........117....................88 Sert jelatin kapsül 186..........................................................158 TraĢ preparatları...244 Weibull dağılımı.........325 Wurster cihazı.................. 78 Kinematik viskozluk....SSM) ......98 Tırnak preparatları....77...........................................300 Steril katgüt...............................78-81 Vücutta aĢınan sistemler.......... 191................... 229 Sedimentasyon hacmi...............192................163.................191..... 192 .......... 119 Yarı-katı matris (Semi-solid matrix.... 6 Termokap............ Dinamik viskozluk.......................... 165 Sink koĢul................... 78 Viskozimetreler....................................210 SıkıĢtırılmıĢ dansite......77....211....... 5......209 Stabilitetesti..................3.

......................246 Yüzey etkenlik........................................100 Yer tutma değeri.....237....99...................Yarı katı preparatlar........... 101......... 166........................... 105 Yarı katı sıvağ..............240 Yüzen dozaj formu...... 74-76 339 .....74 Yüzey gerilimi.....120 Yığın açısı.8............ 167............98.....

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful