P. 1
Farmasötik teknoloji deneysel uygulamalar kitabı

Farmasötik teknoloji deneysel uygulamalar kitabı

|Views: 2,747|Likes:
Yayınlayan: Bio Mustafa Ersöz

More info:

Published by: Bio Mustafa Ersöz on Dec 19, 2011
Telif Hakkı:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOCX, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

11/12/2014

pdf

text

original

Kapat Ankara Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Farmasötik Teknoloji Anabilim Dalı ki-** »"• Ankara Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Farmasötik Teknoloji

Anabilim Dalı Ankara Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Yayınları Yayın No: 95

Farmasötik Teknoloji Deneysel Uygulamalar Kitabı
Asuman Bozkır Nilüfer Yüksel AyĢegül KarataĢ NurĢin Gönül Canan Hasçiçek Nurten Özdemir Kandemir Canefe Tamer Baykara Müge Kılıçarslan Tangül Kılınç-ġen Nilüfer Tarımcı Tansel Çomoğlu Bu kitabın hazırlanmasında son aĢamada, yazım hatalarının bir ilkeler bütünü doğrultusunda düzeltilmesi, sayfa düzeninin yeniden oluĢturulması ve bilgisayarla bazı formatlama çalıĢmaları sırasında göstermiĢ olduğu titizlik ve özveri için Anabilim Dalımız AraĢtırma görevlisi Uzm.Ecz.Ongun Mehmet SAKA' ya, kitap yazarları adına sonsuz teĢekkürlerimizi sunuyoruz. Farmasötik Teknoloji Deneysel Uygulamalar kitabının, fakültemizden veya fakültemiz dıĢından olan tüm öğrencilere, Farmasötik Teknolojinin değiĢik konularında bilgi edinmek veya bilgilerini yenilemek isteyen herkese çok yararlı olacağına inanıyoruz. iv

içindekiler Önsöz iii-iv Ġçindekiler v-xi Bölüm 1 1. GĠRĠġ ve ÇALIġMA ESASLARI 1 1.1. Pratik ÇalıĢmalarda Uyulması Gereken Kurallar 1 Bölüm 2 2.T ARTIM ve ÖLÇÜM 2 2.1. Genel Kurallar 2 2.2. Reçete Terazisi 2 2.3. Sıvıların Ölçülmesi 7 2.4. Alkol Hesaplamaları 8 Bölüm 3 3. FARMASÖTĠK ÇÖZELTĠLER 12 3.1. Aromatik Sular 27 3.2. ġuruplar 28 3.3. Eliksirler 35 3.4. Enemalar (Lavmanlar) 37 3.5. Kollodyon 40 3.6. Ağız BoĢluğuna Uygulanan Çözeltiler 41 3.6.1. Ağız sulan 41 3.6.2. Gargaralar 43 3.6.3. Kollutuvarlar 44 Bölüm 4 4. SU VE KONTROLLERĠ 46 Bölüm 5 5. AMBALAJ MALZEMESĠ VE ĠLAÇ KAPLARI 51 5.1 .Kauçuk Tıpa Kontrolleri 52 5.1.1. Fiziksel kontroller 53 5.1.2. Fizikokimyasal kontroller 53 5.1.3. Kimyasal kontroller 54 5.1.4. Biyolojik kontroller 55 5.1.5. Sıcaklıkla ilgili özelliklerin tayini 55 5.2. Cam Kap Kontrolleri 55 5.2.1. Fiziksel kontroller 57 5.2.2. Hidrolıtik direnç testi 57 5.3. Plastik Kaplar 59 5.3.1. Sulu parenteral infüzyonlar için plastik kaplar 60 5.3.2. Ġnsan kanı ve kan bileĢenleri için steril plastik kaplar 60 5.3.3. Ġnsan kanı ve kan bileĢenleri için plastiklenmiĢ poli(vinil 61 klorür) boĢ steril kaplar

5.3.4. Antikuagülan çözeltisi içeren insan kanı için plastiklenmiĢ poli(vinil klorür) steril kaplar 5.3.5. Kan ve kan bileĢenlerinin transfîizyonu için setler Bölüm 6 6. PANSUMAN MALZEMESĠ VE CERRAHĠ MALZEME 6.1. Hidrofil Pamuk 6.1.1. Fiziksel kontroller 6.1.2. Kimyasal kontroller 6.1.3. Batma süresi tayini (Hidrofîllik) 6.1.4. Su tutma yeteneği 6.1.5. Nem miktar tayini 6.1.6. Topak tayini 6.2. Flasterler 6.2.1. Fiziksel kontroller 6.2.2. YapıĢkanlık kontrolü 6.2.3. Su buharı geçirgenliği 6.2.4. Suya dayanım 6.2.5. Uzama kontrolü 6.2.6. YapıĢtırıcının çinko oksit içeriği 6.2.7. Sterilite testi 6.3. Hidrofil Gaz Bezi 6.3.1. Fiziksel kontroller 6.3.2. Kimyasal kontroller 6.3.3. Hidrofıliklik 6.3.4. Kurutma ile ağırlık kaybı 6.3.5. Kopma dayanımı 6.4. Emilebilir Steril Katgüt 6.4.1. Fiziksel kontroller 6.4.2. Kimyasal kontroller 6.4.3. Ġğneden ayrılma kuvveti 6.4.4. Sterilite deneyi Bölüm 7 7. YÜZEY GERĠLĠMĠ VE TAYĠNĠ Bölüm 8 8. VĠSKOZLUK VE TAYĠN YÖNTEMLERĠ 8.1. Viskozluk (Viskozite) 8.2. Viskozluk Tayin Yöntemleri 8.2.1. Viskozluğun kılcal viskozimetre yöntemi ile tayini 8.2.2. Viskozluğun düĢen bilya yöntemi ile tayini VI

61 62 63 63 64 64 65 65 66 66 66 66 67 67 67 67 68 68 68 68 69 70 71 71 71 71 72 73 73 74 77 77 78 79 80

8.2.3. Viskozluğun rotasyonel viskozimetre ile tayini Bölüm 9 9. KOLLOÎDAL DĠSPERSĠYONLAR 10. SÜSPANSĠYONLAR 10.1. Sedimentasyon Hacminin Hesaplanması 10.2. Flokülasyon Derecesinin Saptanması 10.3. Geometrik Seyreltme Yöntemi 11. EMÜLSĠYONLAR 11.1. Emülsiyonların Hazırlanması 11.2. HLB Değeri ve Hesaplanması 11.3. Emülsiyonlarda Yapılan Kontroller 11.4. Emülsiyonlarda Yapılan Stabilite ÇalıĢmaları 12. YARI KATI PREPARATLAR 12.1. Merhemler 12.2. Kremler 12.3. Jeller 12.4. Pastalar 12.5. Lapalar 12.6. Tıbbi Flasterler 12.7. Yan Katı Sıvağların Sınıflandırılması 12.8. Yan Katı Preparatlann Hazırlanması 12.9. Yan Katı Preparatlarda Yapılan Kontroller

81

83 Bölüm 10 84 85 85 85 Bölüm 11 91 91 92 95 95 Bölüm 12 98 98 98 98 99 99 99 100 101 102

12.10. Merhemlerden in vitro Etkin Madde ÇıkıĢının Ġncelenmesi 103 12.11. Yan Katı Preparatlann Ambalajlanması 12.12. Yan Katı Preparatlann Saklanmaları 105 105 Bölüm 13

13. SUPOZITUVARLAR 13.1. Supozituvar Sıvağlan 13.2. Supozituvarlann Hazırlanması miktarının hesaplanması 13.3. Supozituvarlarda Yapılan Kontroller 14. OVÜLLER 15. REKTAL VE VAJĠNAL TABLETLER 16. KOZMETĠK PREPARATLAR Losyonları vıı 16.2. Antiperspiran ve Deodoranlar 16.3. Dudak Boyaları 16.4. GüneĢ Preparatlan 16.5. TraĢ Preparatlan 16.6. Depilatuvarlar 16.7. ġampuanlar 16.8. Tırnak Bakım Preparatlan 16.9. Ağız Bakım Preparatlan 16.10. Bebek Preparatlan 17. TOZLAR, TOZ TEKNOLOJĠSĠ VE MĠKROMERĠTĠK 17.1. Toz ve Granüllerde Partikül Büyüklüğü ve Büyüklük Ġncelenmesi 17.2. Toz ve Granüllerde AkıĢ Özelliklerinin Ġncelenmesi

116 116 119 13.2.1. Gerekli sıvağ 120 121 Bölüm 14 128 Bölüm 15 130 Bölüm 16 131 16.1. Deri Krem ve 131

138 140 141 143 145 147 150 152 154 Bölüm 17 158 160 Dağılımının

165

17.3. Toz ve Granüllerde Basılabilme Özelliklerinin Ġncelenmesi 167 Bölüm 18 18. KAġELER 19. PĠLÜLLER 19.1. Pilül Üretimi 169 Bölüm 19 171 171

Tablet 196 198 Bölüm 24 24.1.3. Higuchi EĢitliği 209 210 210 211 212 .3.3.19.2. Dolu Kapsüller Üzerinde Yapılan Kontroller 22. KATI DĠSPERSĠYONLAR 21.2. Birinci Derece Kinetik 24. Katı Dispersiyonların Stabilitesi 22. Sıfır Derece Kinetik 24. Tablet Basımı 23. Pilül Hazırlamada Dikkat Edilecek Hususlar 20.1. Hixson-Crowell Küpkök Kanunu 24. TABLETLER Hazırlama Yöntemleri vııı 23.4. GRANÜLASYON ĠġLEMĠ VE GRANÜLLER ÜZERĠNDE KONTROLLER 20. Dolgu Maddelerinin Miktarlarının Belirlenmesi 22.2.5. KATI ÎLAÇ ġEKĠLLERĠNDEN ETKĠN MADDE ÇÖZÜNME 208 HIZI DENEYĠ 24. Sert Jelatin Kapsüller Ġçine Sıvı ve Yarı-Katı (SemiMateryallerin Doldurulması Bölüm 23 23. BitmiĢ Ürün Olarak Granüller 21.2.1. Weibull Dağılımı 24. Katı Dispersiyonlann Smıflandınlması 21. Katı Dispersiyon Sistemlerini Ġnceleme Yöntemleri 21.4.3.1.1. SERT JELATĠN KAPSÜLLERĠN DOLDURULMASI VE KONTROLLER 22. Katı Dispersiyon Hazırlama Yöntemleri 21. Tabletler Üzerinde Yapılan Kontroller 198 172 Bölüm 20 175 YAPILAN 177 Bölüm 21 182 182 183 184 185 Bölüm 22 186 UYGULANAN 18 8 190 191 Solid Matrix) 194 23.2.

Deneysel Bölüm 24. Film Kaplama 25.24.2. Faz ayrımı 229 230 230 230 231 231 231 Bölüm 27 235 27.1. Kalibrasyon eğrisi 24. 240 . Tabletlerin ġeker Kaplanması Draje Ġmalatı 25.4.1.2.1.4. Mikrokapsül çeper kalınlığı tayini 27.7.3. Mikrokapsüllerden etkin madde salımı 26.7. Mikrokürelerde 236 238 28.2. Deneyin yapılıĢı 24.2. Mikrokapsül Hazırlama Yöntemleri (Koaservasyon) yöntemi 26. Mikrokapsül içeriği miktar tayini 26.2.2.2.7.1.1.2.2. MĠKROKAPSÜLLER 26. FARMASÖTĠK DOZAJ FORMLARININ KAPLANMASI 25.6. Mikroskobik çalıĢmalar 26.1. Mikromeritik özelliklerinin incelenmesi 26.1.7. Verilerin tablo haline getirilmesi 24. Sonuçlann değerlendirilmesi 25.5. KaplanmıĢ Dozaj Formlarının Kontrolleri 26.5. Etkin madde miktar tayini 24. Ġki Çözünme Profilinin KarĢılaĢtırılması Ġçin fi .7.3.1.3. MĠKROKÜRELER Yapılan Kontroller Bölüm 28 28.Fark Benzerlik Faktörü 24. MĠKROPELLETLER Mikropelletlerde Yapılan Kontroller Bölüm 29 213 214 214 214 213 Faktörü ve f2 - 215 216 Bölüm 25 217 218 220 223 Bölüm 26 228 228 26.7. Mikrokapsüllerde Yapılan Kontroller 26.

1. Herhangi bir sorunu olduğu zaman. laboratuvardaki yardımcı kitaplara ve öğretim elemanlarına danıĢarak çözmeli. çalıĢma sırasında ve sonrasında kullanılacak malzemelerin ve çalıĢma yerinin (banko. kullandığı malzemeleri temiz ve eksiksiz olarak teslim etmeli. ÇalıĢmasını bitiren öğrenci. özelliklerine uygun kaplar içine konularak uygun Ģekilde etiketlenmelidir. 8. . Laboratuvara temiz. Öğrenciler. Etiket üzerinde: • • • • • Preparatm adı ya da bileĢimi Preparatm miktarı Preparatm kullanımı ve saklanması ile ilgili uyan Preparatm üretim tarihi Öğrencinin adı-soyadı ve numarası yer almalıdır. hazırladığı raporu ve çalıĢma sırasında almıĢ olduğu sözlü notları da baĢarısının değerlendirilmesinde etkili olacaktır. GĠRĠġ ve ÇALIġMA ESASLARI 1. Öğrencilerin konu ile ilgili bilgileri her çalıĢmada sınav yapılarak değerlendirilecektir. 3. bilgi edinerek laboratuvara gelmelidir. 2. Laboratuvara zamanında gelmeyenler laboratuvara alınmazlar. Öğrenci. beyaz önlükle girilir. Laboratuvarda hazırlanan ilaç Ģekilleri. haricen kullanılan ilaçlar için ise kırmızı etiket kullanılır. hazırlayacağı preparatlar hakkında ön araĢtırma yapıp. Öğrenci çalıĢmalarını kendi baĢına yapmalıdır. Yapacakları çalıĢmalar ile ilgili olarak yapmaları gereken hazırlıklar burada bildirilecektir.29. Her öğrenci çalıĢmaya baĢlamadan önce. 2. Öğrenciler çalıĢma sırasında laboratuvardan izinsiz çıkamazlar. Dahilen kullanılan ilaçlar için beyaz etiket. 242 4. 6. 7. 9. çalıĢma yerini temiz bırakmalıdır. lavabo ve diğer yerler) temizliğine titizlikle dikkat etmelidir. Ayrıca öğrencinin laboratuvar çalıĢma düzeni. Pratik ÇalıĢmalarda Uyulması Gereken Kurallar 1. Her iki koldaki ayar vidalan yardımı ile terazi açıldığında göstergenin sıfır noktasında durması sağlanır. baĢka arkadaĢlarından yardım beklememelidir. KONTROLLÜ SALIM SĠSTEMLERĠ ıx 1. bölüm ilan dolabına asılan tüm duyuruları izlemek zorundadır. 5.

10 mg ile 2 bölme çizgisi sapan terazinin duyarlılığı nedir? 10 mg X mg 2 bölme 1 bölme X = 5 mg/bölme Örnek 2. 3. göstergenin kendi kendine durduğu bölme çizgisi belirlenip yazılır.2. maddedeki değerden ne kadar saptığı yazılır. 4. Kolların eĢit ve ağırlıkların güvenilir olacağı varsayımından hareketle terazinizde 20 mg'lık bir madde tarttığınız zaman kaç mg hata yapabilirsiniz ve bu yüzde kaç hataya karĢılık gelir? 5. Duyarlılığı 3 mg olan bir terazide % 5 hata ile en az ne kadar madde tartabilirsiniz? 100 mg X mg X = 60 mg Bu terazi ile 60 mg'ın altında bir ağırlık tartılırsa % 5' den fazla hata yapılır. 5. Sapma belirgin olarak izlenemiyorsa 10 mg yerine 20 mg konularak tekrarlanır. 4. Not: Yapılan kontroller sırasında gösterge. maddede bulunmuĢ olan duyarlılık.1. Sorular: 1. Her iki kefede 20'Ģer g varken kefelerden birisine 10 mg konulduğunda gösterge kaç bölme çizgisi sapıyor? Duyarlılık ne kadardır? 3. Örnek 2. Göstergenin kendi kendine durduğu bölme çizgisi belirlenip yazılır. Son iki Ģıktaki iĢlemler bir kez de 100'er g ile tekrarlanır ve her üç sonuç bir tablo halinde gösterilir. 4. Sağ kefeye 10 mg konulur. bundan böyle terazinin duyarlılığı olarak değerlendirilir. fark varsa nedenini açıklayınız. Sahnımların sonunda. kol yavaĢça çevrilerek terazi çalıĢır hale getirilir. gösterge sıfırda durmuyorsa ek ağırlıklarla dengeye getirilir.3. Terazi kapatılır. Sağ kefeye 10 mg ilave edilip terazi açılır. Her iki kefeye 20'Ģer g konulur. Aynı koĢullarda terazinizde 1 g maddeyi yüzde kaç hata ile tartabilirsiniz? 5 mg 3 mg . sınır çizgilerinin dıĢına çıkıyorsa en küçükten baĢlayarak göstergenin sınır çizgileri arasında durması sağlanır. Her iki kefede 100'er g varken kefelerden birisine 10 mg konulduğunda gösterge kaç bölme çizgisi sapıyor? Sonucu 1 ve 2 nolu soruların cevapları ile karĢılaĢtırınız. Terazinin göstergesi 10 mg ile kaç bölme sapıyor? Duyarlılık ne kadardır? 2. Göstergenin durduğu bölme çizgisi saptanır. 6. sonra her iki kefenin merkezine 20'Ģer g konulur ve terazi açılır.

Örnek 3. kaç mg'lık sapma yaptığı bulunur (kaç mg'a eĢdeğer bir sapma yaptığını duyarlılıktan yararlanarak da saptayabilirsiniz). 3. Her iki kefenin merkezine 20'Ģer g ağırlık konulur. Terazi dengeye getirilir.6. Bu fark yüzde kaça eĢdeğerdir? 2000 mg 100 mg X = ±%1 2. gösterge sıfır noktasından sapıyorsa. Terazi kollarının eĢitlik kontrolü Tartımlann doğru olabilmesi için terazi kollarının eĢit olması gerekir. 2.Elinizdeki damlalık ile 1 gram suyun kaç damla geldiğini. 1. Yüzey etken madde içeren sulu çözeltinin yüzey gerilimini hesaplayın. Kefelerdeki 20'Ģer g'lann (varsa ilave ağırlıklarla birlikte) yerleri değiĢtirilir. 3. terazinizle hatasız olarak en az kaç mg madde tartabilirsiniz? 7. 4. damlalığı eğik ve dik tutarak bulun. Farmasötik sıvıların ölçümünde kullanacağınız ölçüm kaplarını nasıl seçersiniz. b) Suyun ve yüzey etken madde içeren sulu çözeltinin 1 mi ve 1 gramının damla sayısını pipet ve terazi kullanarak bulun. 2'Ģer g'lardan biri ile yapılan tartım diğerinden 20 mg farklı olacaktır.2.4 mg/bölme ÇalıĢma 2.6 mg/bölme b. AĢağıda verilen değerlere sahip terazilerden hangisinin duyarlılığı daha fazladır? a. açıklayınız? 20 mg X . Eğer terazi dengede değilse hafif olan kefe ilave ağırlıklarla dengeye getirilir. bu 2'Ģer g'lar arasında 20 mg'lık bir sapma olduğunu gösterir. Bu sapmanın kabul edilebilir sınırlarda olması için sapmayı dengeleyen ağırlığın 20 mg'dan fazla olmaması gerekir. Reçetelerde tartım hatası % 5'i geçmeyeceğine göre.Pipetin eğik (20 derece civarında) ve dik tutarken suyun 1 ml'sinin kaç damla geldiğini bulun. sıfır noktası kontrol edilerek ayarlanır. Sorular: 1.a) Su ve yüzey etken madde içeren sulu çözeltiden birer damla temiz bir cam üzerine damlatarak damlaların durumlarını karĢılaĢtırın. Kolları eĢit bir terazide kefelere 2'Ģer g konulduğu zaman terazi 20 mg ile dengeye geliyorsa. terazi açılır.

4.5 g 96° alkolden alınır.2. Örnek 2. V2 d2 :Ġstenen alkolün mi miktarı :Ġstenen alkolün %.5 g 27. aynı damlalıkla suyun 1 gramı 20 damla geldiğine göre yüzey etken madde içeren çözeltinin yüzey gerilimi ne kadardır? 2. Alkol derecesi: Bir etanol-su karıĢımının içinde bulunan saf etanol miktarı "alkol derecesi" olarak tanımlanır ve (%) ve (°) terimleri ile gösterilir.9 mi 96 72. 5.xd. arıtılmıĢ su ile mezürde 100 ml'ye tamamlanır. 1000 g 60° lik alkol için 555 g 96° alkol gereklidir. ağırlık ve hacim miktarlarına göre düzenlenmiĢ tablo ve formüller vardır.27. 3.9 mi % 96 h/h alkolden alınıp. Standart damlalık ile 1 gramı 30 damla gelen bir sıvıdan kullandığınız damlalık ile (1 g su 24 damla gelir) 1 gram alabilmek için kaç damla almanız gerekir? 4. Örnek 2. Tartılan alkol üzerine hesaplanan miktar arıtılmıĢ su ilave edilir. Damlatma özelliğine göre sizin damlalığınızın bu standartlara uyması ile ilgili görüĢünüzü açıklayınız. 50 g' a arıtılmıĢ su ile tamamlanır. Yüzey etken madde içeren sulu çözeltinin 1 gramı 46 damla. . Alkol Hesaplamaları Pratikte alkol derecelerini hacim ve ağırlık olarak belirten. V.= V2xd2 V.3: 96° alkolden hareketle 50 g 60° alkol hazırlayınız. Bu tablolar yardımı ile istenilen alkol derecesine göre eldeki belli dereceye sahip alkolden kaç gram alınacağı bulunur. h/h miktarı 555g x 100x70 = 72. d. Damla ağırlığına etki eden faktörler nelerdir? Bunu bir formülle göstererek açıklayınız. h/h miktarı : Eldeki alkolden alınması gereken mi miktarı : Eldeki alkolün %.4: 96° alkolden hareketle 100 mi 70° alkol hazırlayınız. 1000g 50 g x. Standart damlalık nedir? Tarif ediniz. Hesaplama örnekleri: -Ağırlık esas alınarak alkol seyreltilmesinde istenilen derecede 1000 g alkol hazırlamak için alınacak su ve alkol miktarlarını gram olarak gösteren tablolar vardır.

Farmasötik teknolojide önem taĢıyan çözelti çeĢitleri. Çözeltilerde en az bir çözünen madde (solute) ve bir çözücü (solvent) madde vardır.çözücünün sıvı olduğu (Ģekerli su.7 g 90 177. Çözücü ve çözünen maddeler değiĢik Ģekillerde bir araya gelerek çözelti Ģekillerini oluĢtururlar. FARMASÖTĠK ÇÖZELTĠLER Uygun bir çözücüde ya da çözücü karıĢımı içinde bir veya daha fazla maddenin çözündüğü ya da moleküler düzeyde disperse olduğu tek tür (homojen) sıvı preparatlara "çözelti" denir. a/a miktarı 400 x 40 = 177. izotonik sodyum klorür çözeltisi gibi) çözeltilerdir.5: % 90 a/a alkolden hareketle 400 g % 40 a/a alkol hazırlayınız. arıtılmıĢ su ile terazide 400 g'a tamamlanır.Örnek 2.7 g % 90 a/a alkolden alınıp.xd. su-gliserin gibi) • Çözünenin katı . • • • Katı içinde katı karıĢtırılarak hazırlanan formüller için "a/a" Sıvı içinde katı madde çözülerek hazırlanan formüller için "a/h" Sıvı içinde sıvı madde çözülerek hazırlanan formüller için "h/h" dir. . Çözünen maddenin molekülleri birbirleriyle tam karıĢmıĢ veya tektür bir faz oluĢturmuĢ ise meydana gelen sisteme gerçek çözelti veya tek fazlı sistemler de denir. formaldehit çözeltisi gibi) Çözünenin sıvı . 3.çözücünün sıvı olduğu (oksijenli su. V.= V2xd2 V. di V2 d2 :Ġstenen alkolün gram miktarı :Ġstenen alkolün %. • • Çözünenin gaz . Çözeltilerin hazırlanmasında kullanılan konsantrasyon ifadeleri.çözücünün sıvı olduğu (su-alkol. Çözeltilerde yer alan moleküllerin tektür bir Ģekilde dağılması çözeltilerin konsantrasyonu ve dozaj güvenilirliği açısından son derece önemlidir. a/a miktarı :Eldeki alkolden alınması gereken gram miktarı :Eldeki alkolün %. • • • 100 gram çözeltide bulunan etkin maddenin gram olarak miktarı (a/a) 100 mi çözeltide bulunan etkin maddenin gram olarak miktarı (a/h) 100 mi çözeltide bulunan etkin maddenin mi olarak miktarı (h/h) Eğer % konsantrasyon yukarıdaki ifadeler gibi kesin olarak belirtilmemiĢse.

su yerine uygun alternatif çözücüler kullanılır. Su yerine kullanılabilen çözücüler Ģunlardır: • • • • • • • Bitkisel kaynaklı sabit yağlar Alkoller Polihidrik alkoller Dimetil sülfoksit Etil eter Sıvı parafin ÇeĢitli çözücüler Farmasötik çözeltilerin formülasyonlarına giren yardımcı maddeler: • • Tamponlar Renk maddeleri . Çözücüsü su olan çözeltiler Çözücüsü su olmayan çözeltiler olarak değerlendirilebilir. Çözücüsü su olmayan çözeltilerde. • • • • • • • Sudaki çözünürlük pH kontrolü KompleksleĢme Partikül büyüklüğü Yardımcı çözücü (co-solvent) ÇözünürleĢtirme Kimyasal modifikasyon sayılabilir.Farmasötik Çözeltilerin Formülasyonları Farmasötik çözeltiler çözücülerine göre. • • 12 Çözücüsü su olan çözeltilerde önemli formülasyon parametreleri olarak.

. dekoksiyon vs. Farmasötik Çözeltilerin Dayanıklılığı Çözeltilerde yer alan maddeler kimyasal stabilite açısından katı formlarla kıyaslandığında daha dayanıksızdır.• • • • • • Lezzet ve koku vericiler Yoğunluk ayarlayıcılar Ġzotoni ayarlayıcılar Koruyucular Antioksidanlar Tatlandırıcılar olarak sıralanabilir.1. sıkıca kapatılmıĢ kaplarda.) olarak sınıflandırılabilir. ÇalıĢma 3.) Kimyasal reaksiyon ile hazırlanan çözeltiler (örn: Alüminyum subasetat çözeltisi) • Ekstraksiyon yöntemi ile hazırlanan çözeltiler (örn: enfüzyon. Lugol çözeltisi vs. • • Basit çözeltiler (örn: Rivanol çözeltisi. Aromatik sular ġuruplar Eliksirler Linktuslar Ağız suları ve gargaralar Farmasötik çözeltiler hazırlanma yöntemlerine göre. Farmasötik çözeltiler grubunda yer alan preparat çeĢitleri ise: • • • • • 13 • • • • Nazal çözeltiler Kulak damlaları Enemalar Haricen kullanılan preparatlar olarak sınıflandırılır. Çözeltilerin hepsi özellikle uçucu çözücü içerenler. yüksek sıcaklıktan korunarak saklanmalı ve kullanılmalıdır.

Bu çözelti ne amaçla kullanılır? 2. Alüminyum Subasetat Çözeltisi (USP 27) Aluminium Subacetate Topical Solution Alüminyum sülfat Asetik asit Kalsiyum karbonat ArıtılmıĢ su Hazırlama: Alüminyum sülfat 600 mi soğuk suda çözülür. Avrupa Farmakopesine (EP) göre sıvı preparatlar nasıl sınıflandırılmıĢtır? Yazınız. karıĢtılır ve bu karıĢım 24 saat bekletilir.m. Sorular: 1. 3. 1000 mi . Erlen (ağzı pamuklu tülbent ile kapatılmıĢ) içinde 10 dakika kaynatılır. Sorular: 1. ÇalıĢma 3. Büchner hunisi içerisinde kalan tortu azar azar su ilave edilerek yıkanır ve mezürde 1000 mi'ye tamamlanır.3. Sonra asetik asit azar azar ilave edilir. Eksilen su miktarı kaynatılıp soğutulmuĢ su ile tamamlanır.2. 145 g 160 mi 70 g y. süzülerek ĢiĢeye konur.% 3 a/a Borik Asit Çözeltisi Hazırlama: Borik asit kaynar suda çözülür. 14 ÇalıĢma 3. Eğer gerekirse çözelti vakum yardımıyla süzülür. soğutulur ve tartılır. Baume derecesi nedir? Farmasötik teknolojideki kullanımını araĢtırarak yazınız. Borik asit çözeltisi hazırlanırken kaynatılmasının nedenlerini anlatınız. Çözelti süzülür ve üzerine kalsiyum karbonat (birkaç kısım halinde ve karıĢtırarak) ilave edilir.

Bu çözelti % kaç alüminyum asetat içerir? 2.m.Alüminyum Asetat Çözeltisi (USP 27) Aluminium Acetate Topical Solution Solutio Alumini Acetatis (Burow 's Solution) Alüminyum Subasetat Çözeltisi Glasiyal asetik asit ArıtılmıĢ su Hazırlama: Bir erlene daha önce hazırladığınız alüminyum subasetat çözeltisinden gerekli miktar konulur. Bu çözeltinin USP'ye göre pH'sı kaç olmalıdır? 4. çalkalanır. Kireç Suyu (USP 27) Calcium Hydroxide Topical Solution Aqua Calcariae Lime Water Kalsiyum hidroksit ArıtılmıĢ su Hazırlama: 3 g kalsiyum hidroksit 1000 mi su ile iyice çalkalanır ve duruluncaya kadar yaklaĢık 1 saat kadar bekletilir. Bu çözelti hangi amaçlarla ve nasıl kullanılır? 3. ġiĢesine konarak. ÇalıĢma 3.4. Sorular: 3g 1000 mi 545 mi 15 mi y. USP' ye göre farmasötik çözeltiler nasıl sınıflandırılır? Yazınız. 15 Sorular: 1. Gerekli miktar suyla istenilen hacme tamamlanır. üstte kalan berrak kısım çözeltiyi bulandırmadan dikkatlice aktarılarak ĢiĢeye konur. 1000 mi . Üzerine glasiyal asetik asit ilave edilir. karıĢtırılır ve gerekirse süzülür. uygun Ģekilde etiketlenip teslim edilir.

üzerine % 5'lik Ki çözeltisinden 4 mi eklenip 0. Üzerine su katılarak 50 ml'ye tamamlanır.1. Bu çözeltiye sodyum hipoklorür çözeltisi ilave edilerek 16 iyice karıĢtırılır ve gerekli hacme arıtılmıĢ su ile tamamlanarak uygun Ģekilde ambalajlanır.02 g 17.1N sodyum tiyosülfat çözeltisi ile açık saman rengine dönüĢünceye kadar titre edilir. ayarlı 0. Bu sırada üzerine 0.5 mi % 1 'lik niĢasta çözeltisi konularak. Kireç suyunun kullanılıĢ amacını ve saklama koĢullarını yazınız. Aktif Klor Miktar Tayini: Piyasadan alınan sodyum hipoklorür çözeltisinden 5 mi alınarak bir balonjojeye konur. HazırlamıĢ olduğunuz çözeltiye potasyum permanganat ilavesinin nedenini açıklayınız. Sorular: 1. Nötr Sodyum Hipoklorür Çözeltisi (USP 27) Sodium Hypochloride Topical Solution Sodyum hipoklorür çözeltisi Monobazik sodyum fosfat monohidrat Dibazik sodyum fosfat anhidri ArıtılmıĢ su Hazırlama: Monobazik sodyum fosfat monohidrat ve dibazik sodyum fosfat yaklaĢık 500 mi suda çözülür. Ġyice çalkaladıktan sonra pipetle 10 mi çekip bir erlene konur. renk değiĢimi oldu mu? Bu çözeltinin pH'sı hangi aralıkta olmalıdır? 4. Pratikte kullanılan kaç tür sodyum hipoklorür çözeltisi vardır? Ġsimleri nelerdir? Aralarındaki fark nedir? ÇalıĢma 3. Ayırdığınız 1 mi çözeltiye 1 damla fenolftalein çözeltisi ilave ediniz.6.5 mi % 25' lik HC1 ile asitlendirilir.m. Bu ilaç Ģeklinin özel ismi nedir? Ne amaçla kullanılır ve nasıl saklanır? 3. 5.61 g 1000. Sodyum hipoklorür çözeltisini nasıl hazırladınız? Hesaplamaları gösteriniz. 2. ÇalıĢma 3. y. 2. .00 mi 1.00 mi 5. Kireç suyunun kullanılacağı zaman süzülmesinin nedenlerini açıklayınız. Bu çözelti.5.

Elinizdeki konsantre hidrojen peroksit çözeltisi hidrojen peroksit miktarına göre orantı kurarak hazırlamanız istenen miktardaki çözelti için perhidrolden alacağınız miktar bulunur.1N-Na2S2O3 = 0.oluĢan mavi renk kayboluncaya kadar ve her defasında iyice çalkalanarak titrasyon sonuçlandırılır. Oksijenli suyun stabilitesine etki eden faktörler nelerdir? 5. ÇalıĢmada kullandığınız reaktiflerin görevlerini yazınız? 3. Perhidrol ve oksijenli su hangi amaçla kullanılır? 4. Seyreltik Hidrojen Peroksit Çözeltisi Solutio Hydrogenii Peroxidi Hydrogen Peroxide Solution.003546 g Cl Sorular: 1. Gerekli seyreltme su ile yapılarak uygun ĢiĢeye konur. 6. Diluted Önceden konsantrasyonu saptanmıĢ olan konsantre hidrojen peroksit çözeltisinden % 3 a/h'lik seyreltik hidrojen peroksit çözeltisi hazırlayınız. Bu çözeltinin hidrojen peroksit yüzdesi ne kadardır? . Bu çözeltinin stabilitesi nasıl sağlanır ve nasıl saklanmalıdır? Açıklayınız.003723 gNaOCĠ = 0.15 Volümlük 50 g seyreltik hidrojen peroksit çözeltisi hazırlamak için gerekli hesapları gösteriniz.7. Sorular: 1. Bilgi: NaOCĠ + 2HC1 +2KI-> NaCl + 2KC1 +I2 +H2O h + 2Na2S2O3 -> Na2S4O6 + 2NaI lml0.10 volümlük hidrojen peroksit çözeltisi ne demektir? 3. Perhidrol ve oksijenli suda bulunan hidrojen peroksit yüzdeleri nedir? 2. Size verilen sodyum hipoklorür çözeltisinde yüzde kaç aktif klor buldunuz? 2. Hazırlama: Hazırlamanız istenen çözelti için gerekli hidrojen peroksit miktarı hesaplanır. Sudaki klor miktarı en fazla ne kadar olmalıdır? 17 ÇalıĢma 3.

1N KMnO4 0.001701 g H2O2' ye eĢdeğerdir. **Titrasyon hafifçe ısıtılarak yapılmalıdır.1N potasyum permanganat ile titre edilir. 50 g 100 g 1000 mi . Hazırladığınız çözeltinin etkin madde yüzdesi ne kadardır? y. Bilgi: 1 mi 0. **Titrasyona baĢlandığında ilk anda oluĢan renk dönüĢümü reaksiyonun bitimini göstermemektedir.1N sodyum hidroksit ile renk değiĢene kadar titre edilir. III.Seyreltik Hidrojen Peroksit Çözeltisinde Hidrojen Peroksit Miktar Tayini: 5 mi hidrojen peroksit çözeltisi arıtılmıĢ su ile 100 ml'ye tamamlanır. deriĢik H2O2 çözeltisinde olduğu gibi miktar tayinine devam edilir. Sorular: 1. Bundan 20 mi alınıp üzerine 5 mi seyreltik sülfırik asit katılır ve 0. teslim edilir.2 mi' den az ve 1 mi' den çok olmamalıdır.DeriĢik Hidrojen Peroksit Çözeltisinde Hidrojen Peroksit Miktar Tayini: 1 mi çözelti su ile 100 ml'ye seyreltilir.Çözeltinin Asitliğinin Saptanması: 10 mi çözelti su ile 20 ml'ye seyreltilir ve üzerine 5 damla metil kırmızısı konarak 0. Bu karıĢıma yaklaĢık 100 mi arıtılmıĢ su yavaĢ yavaĢ iyice karıĢtırılarak ilave edilir ve tamamen çözülür. Bir mezüre aktarılır.9.ÇalıĢma 3. ÇalıĢma 3.m. Harcanan sodyum hidroksit miktarı 0. I. Konsantre Ġyot Çözeltisi (USP 27) Strong Iodine Solution Ġyot Potasyum iyodür ArıtılmıĢ su Hazırlama: Ġyot ve potasyum iyodür cam havanda iyice ezilir. Kalan su ile havan yıkanarak mezürde istenilen hacme tamamlanır ve uygun ĢiĢeye konarak etiketlenip. 18 II.8.

10. etiketlenip. Kalan su ile havan yıkanarak mezürde istenilen hacme tamamlanır. Buna suyun 50 mi'si yavaĢ yavaĢ iyice kanĢtırarak ilave edilir ve tamamen çözülür. Bu preparata potasyum iyodür ilavesinin nedenlerini açıklayınız. y. 20 g 24 g 500 mi 1000 mi 20 g 24 g y. Bu karıĢıma 500 mi alkol yavaĢ yavaĢ iyice karıĢtırılarak ilave edilir ve tamamen çözülür. Bir mezüre aktarılır. arıtılmıĢ su ile havan yıkanarak mezürde istenilen hacme tamamlanır. Bu çözeltiden hastaya bir defada ve bir günde verilebilecek en fazla doz nedir? 5.m.m. Bir mezüre aktarılıp.11. Bu çözelti ne amaçla ve ne Ģekilde kullanılır? 4. Bu çözeltinin ambalajı ve saklanması nasıl olmalıdır? 19 ÇalıĢma 3. 3. etiketlenip teslim edilir. Bu çözelti baĢka hangi isimle de bilinmektedir? Yazınız.2. Sorular: 1. teslim edilir. Etanollü Ġyot Çözeltisi (USP 27) Ġodi Solutio Spirituosa Iodine Tincture Tinctura îodi Ġyot Sodyum iyodür Alkol ArıtılmıĢ su Hazırlama: Ġyot ve sodyum iyodür cam havanda iyice ezilir. Topikal Ġyot Çözeltisi (USP 27) Iodine Topical Solution Ġyot Sodyum iyodür ArıtılmıĢ su Hazırlama: Ġyot ve sodyum iyodür cam havanda iyice ezilir. uygun ĢiĢeye konarak. uygun ĢiĢeye konur. 1000 mi . ÇalıĢma 3.

Ġyot ile çalıĢırken dikkat edilmesi gereken noktalar nelerdir? Açıklayınız. 0. Serbest Ġyot Miktar Tayini: Ġyot çözeltisi örneğinden pipet ile 2 mi çekilip bir erlene konur (varsa kapaklı erlen kullanılır) ve üzerine 5 mi arıtılmıĢ su ilave edilir. 4. 1000 mi Hazırlama: Potasyum iyodür 50 mi antılmıĢ suda tamamen çözülür ve bu çözeltiye iyot ilave edilir. Alkol ile mezürde gerekli hacme tamamlanır.012692 g iyoda eĢdeğerdir. nedenleri ile birlikte açıklayınız.12. 2. Bu preparatın hazırlanması sırasında dikkat edilmesi gereken noktalan belirterek. Preparatın kullanılıĢ amacını yazınız. Bu preparatın hazırlanması sırasında sodyum iyodür ilave edilmesinin nedenlerini açıklayınız. Bilgi: 1 mi 0.1N Na2S2O3 0.13. Bu sırada üzerine birkaç damla %1'lik niĢasta çözeltisi konup oluĢan mavi renk kayboluncaya kadar ve her damla sodyum tiyosülfat ilavesinden sonra iyice çalkalayarak titrasyona devam edilir. Örnek çözeltinizde % kaç iyot buldunuz? .m. ÇalıĢma 3. 21 Sorular: 1. Konsantre Etanollü Ġyot Çözeltisi (USP 27) Strong Iodine Tincture Potasyum iyodür 50 g Ġyot 70 g ArıtılmıĢ su 50 mi Alkol y.1N sodyum tiyosülfat çözeltisi ile açık sarı renge kadar titre edilir. 3. ÇalıĢma 3.20 Sorular: 1.

Sonra deriĢik amonyak çözeltisi ilave edilir ve rengi gidinceye kadar bekletilir (birkaç gün olabilir).m.86 g 6. Sorular: 1. Bu sürenin sonunda pilili süzgeç kağıdından süzülür. Ġyice 22 çalkalanıp yedi gün kapalı bir kap içinde arasıra çalkalanarak masere edilir. 200 g 50 g 1000 mi 2. kapalı bir kapta iyice çalkalanır ve üzerine 50 g polisorbat 80 ve 700 mi alkol ilave edilir.) Decolourised Solution oflodine Ġyot DeriĢik amonyak çözeltisi Alkol (90°) y. Renk tamamen kaybolunca alkol ile 100 ml'ye tamamlanır. Hazırlama: Ġyot alkolde çözülür (gerekirse su banyosunda hafif ısıtılır). kap ve kalıntı tekrar alkol ile çalkalanarak süzülür ve 1000 ml'ye tamamlanır.15.14.00 mi . Preparatın hazırlanması sırasında bir reaksiyon oluĢuyor mu? OluĢuyorsa yazınız.2.25 mi 100.m. Bu preparat ne amaçla kullanılır? 2. Sorular: y. Preparatın hazırlanması sırasında dikkat edilmesi gereken noktaları belirtiniz. Taze iyot çözeltisi lekesi ne ile çıkar? ÇalıĢma 3. Kömür Katranı Çözeltisi (USP 27) Coal Tar Topical Solution Liquor Carbonis Detergens Kömür katranı Polisorbat 80 Alkol Hazırlama: 200 g kömür katranına 500 g yıkanmıĢ kum katılır. 3. 29th ed. Renksiz Ġyot Çözeltisi (Martindale. ÇalıĢma 3.

Pilili süzgeç kağıdından süzülür ve uygun özellikteki ĢiĢeye konur. Arap sabunu alkolün geri kalan kısmında çözülür ve ardıç katranı ile birleĢtirilir. Bu preparat hangi amaçla kullanılır? 2. 2.17. Sorular: 3g 3g 150 g 150 g 25 g 225 g 750 g . Ardıç katranında bulunan etkili maddeler nelerdir? ÇalıĢma 3.1. Sorular: 1. Bu çözelti ne amaçla kullanılır? 3. Formüle giren maddelerin görevlerini yazınız. Gül suyu ilave edilir. Preparatın hazırlanmasında yıkanmıĢ kum kullanılmasının nedenini açıklayınız? ÇalıĢma 3. Ardıç Katranı Losyonu Pix Juniperi Lotion Ardıç Katranı Alkol Arap sabunu Hazırlama: Ardıç katranı ile alkolün 1/5'i karıĢtırılır. Rezorsin-Salisilik Asit Çözeltisi Solute Resorcini-Acidi Salicylici Salisilik asit Rezorsin Alkol Gül suyu 23 Hazırlama: ġahsilik asit ve rezorsin alkolde çözülür.16.

Hazırlama: Kafur etanolde çözülür.m.1.20. y. 100 g 1000 mi 40 g 600 mi 1000 mi . saklama koĢulları. Kuvvetle çalkalanarak azar azar arıtılmıĢ su ilave edilir. ÇalıĢma 3. Her ilaveden sonra çalkalanarak karıĢtırılır ve 1000 mi'ye tamamlanır. 24 Sorular: 1. Alkollü Kafur Çözeltisi (USP 27) Spiritus Camphoratus Camphor Spirit Kafur Alkol Hazırlama: Kafur havanda önce 800 mi alkol ile çözülür. ÇalıĢma 3. Konsantre Kafurlu Su (BP 1999) Concentrated Camphor Water Kafur Etanol (% 90) ArıtılmıĢ su y. Bu ilaç Ģekli hangi amaçlarla kullanılır? 2. Gerekirse pilili süzgeç kağıdından süzerek ĢiĢeye konur. Daha sonra 1000 ml'ye alkol ile tamamlanır. Preparat içindeki maddelerin görevleri nedir? 3. kullanım süresi ve ambalajı hakkındaki düĢüncelerinizi yazınız. Bu preparatın stabilitesi.18.19. Bu preparat hangi amaçla kullanılır? 2. Hazırladığınız çözeltiden 1 mi alın ve üzerine damla damla su ilave edin.m. ÇalıĢma 3. Çözelti kaç damla su ilavesi ile bulanıyor? Nedenlerini yazınız.

m.22.21. karıĢtırılır. Sorular: 1. Kalan su ilave edilerek karıĢtırma iĢlemine devam edilir.0 mi 1g 4g 1g 10 g 984 g .Alibor Suyu Aqua Zinco Cuprica Bakır sülfat Çinko sülfat Safran tentürü Alkollü kafur çözeltisi ArıtılmıĢ su Hazırlama: Bakır sülfat saat camında tartılır ve bir cam havana aktarılıp iyice toz edilir.23. Kloroformu! Su (BP 1999) Chloroform Water Kloroform ArıtılmıĢ su (taze kaynatılmıĢ-soğutulmuĢ) 25 ÇalıĢma 3. Bu ilaç Ģekli nasıl saklanmalıdır? 4.m. Üzerine çinko sülfat ilave edilerek karıĢtırılır. Konsantre Kloroformlu Su (BP 1999) Double-strength Chloroform Water Kloroform ArıtılmıĢ su (taze kaynatılmıĢ-soğutulmuĢ) ÇalıĢma 3. 1000. Bu çözelti hangi amaçla ve nasıl kullanılır? 2. 1000 mi 2.5 mi y. Alkollü kafur çözeltisi ve safran tentürü konup. 5 mi y. 24 saat bekletilir ve bir ĢiĢeye süzülür. ArıtılmıĢ suyun 1/3'ü ilave edilir. Çözeltide yer alan maddelerin görevleri nelerdir? ÇalıĢma 3. Bu ilaç Ģeklinin özel ismi nedir? 3.

Nane Suyu Peppermint Water Aqua Menthae Piperitae Nane esansı Talk ArıtılmıĢ su (40°C) Hazırlama: 1g 10 g 999 g 350. Özellikle dahilen kullanılacak çözeltilerin koku ve tadlannın düzeltilmesi için.0 mi 5. Magnezyum Sitrat Çözeltisi (USP 27) Magnesium Citrate Oral Solution Magnezyum karbonat Sitrik asit (susuz) ġurup Talk Limon esansı Potasyum bikarbonat ArıtılmıĢ su y. tadı hoĢ olmayan etkin maddeler için taĢıyıcı ve nadiren de etkin madde olarak kullanılırlar.25. suda çözünen.003 g Sodyum bifosfat 0.0 mi 15.5 g .m.000 g Teksapon K 12* 0.000 g ArıtılmıĢ su 86.1 mi 2. ÇalıĢma 3.1.4 g 60.003 g Sodyum hidroksit (1 molar) 2.080 g Gliserin 1. berrak ve sulu çözeltileridir. Aromatik Sular Aromatik sular.0 g 27.Povidon-Ġyot çözeltisi Povidon-Iyot 30/06 10. 26 3.420 g * sodyum lauril eter sülfat ÇalıĢma 3.24.0 g 0. uçucu yağların veya hoĢ kokulu uçucu maddelerin doymuĢ. Droglardan hazırlanabildikleri gibi sentetik esanslardan da hazırlanabilirler.140 g Sodyum sitrat 0.

koku ve tat düzeltmek için taĢıyıcı olarak kullanılırlar. ġuruplar ġuruplar. Bu karıĢıma. Sorular: 1. kiraz Ģurubu. süzülür. 2. 2. kakao Ģurubu. yazınız. ÇalıĢma 3. arabistan zamkı Ģurubu. ipeka Ģurubu. iyice çalkalanarak küçük hacimler halinde arıtılmıĢ suya ilave edilir ve 1000 ml'ye tamamlanır. Kullandığınız esansın bir damlasının ağırlığını hesaplayıp. efedrin hidroklorür Ģurubu. Sonra 1 saat bekletilip ıslak pilili süzgeç kağıdından süzülür. 5'er dakikalık aralarla bir saat çalkalanır. Örneğin. kodein fosfat Ģurubu. Ģekerin sudaki veya diğer su içeren sıvılardaki konsantre çözeltileridir.m. Her iki formülde yer alan talkın kullanım amaçlarını karĢılaĢtırınız. Önceden sterilize edilmiĢ 50 g talk ilave edilir. Aromatik suların stabilitesi nasıldır? Açıklayarak. ĢiĢeye konarak uygun Ģekilde etiketlenip teslim edilir. Tedavi edici bir etkin madde içeren Ģuruplara etkin maddeli Ģurup denir. Nane suyu hazırlanmasında talkın hesaba katılmama nedenlerini yazınız. Genel hazırlama yöntemleri: y.2. 3. Bunlar. 20 mi 600 mi 1000 mi . kaç damlasının bir gram geldiğini saptayınız.26. Aromatik suların hazırlama yöntemlerini kısaca açıklayınız. kaynatılıp 40 C°'ye kadar soğutulmuĢ su ilave edilir. Sorular: 1. 3.Nane esansı talk ile iyice ezilerek karıĢtırılır. portakal Ģurubu gibi. Konsantre Tarçın Suyu (BP 1999) Concentrated Cinnamon Water Tarçın esansı Etanol (% 90) ArıtılmıĢ su 27 Hazırlama: Tarçın esansı üzerine azar azar etanol ilave edilerek çözülür. Genel olarak etkin madde içermeyen fakat koku verici maddeler içeren Ģuruplara aromalı Ģuruplar denir. Örneğin. ara sıra çalkalayarak bir kaç saat bekletilip. parasetamol Ģurubu. karbetapentan sitrat Ģurubu gibi.

üzerine kaynatılıp soğutulmuĢ sudan 5 mi ilave edin ve iyice çalkalayın. ġeker yüzdesini a/a olarak hesaplayıp etiketine yazınız. Sorular: 1. 5. ġurupların içerdiği Ģeker oranının stabiliteleri üzerindeki etkisi nedir? 8. Hazırladığınız Ģurubun yoğunluğunu ve spesifik ağırlığını hesaplayınız. Dördüncü hafta sonunda bozunma varsa nedenlerini haftalık olarak değerlendirerek yorumlayınız. kodein Ģurubu. Bir baĢka ĢiĢeye yine 10 g Ģurup alın. etiketine yazınız. Gerektiğinde bir veya birkaç koruyucu ilave edilebilir. üzerine 15 mi kaynatılıp. ġeker yüzdesini a/a cinsinden hesaplayıp. Bir baĢka ĢiĢeye 10 g hazırladığınız Ģuruptan koyarak etiketleyip. ġurup (USP 27) Syrup y. Dört hafta boyunca her hafta ĢiĢelerinizi kontrol ederek gözlem sonuçlarını rapor haline getiriniz. 4. Etkin maddesi sıcaktan etkilenen Ģuruplar ise etkin madde ile Ģurubun oda sıcaklığında karıĢtırılması ile hazırlanırlar. Basit ġurup (BP 2002) Sirupus Simplex ġeker ArıtılmıĢ su 28 Hazırlama: ġeker suda çözünene kadar ısıtılır ve kaynar su ile istenen hacme tamamlanır. 3. 667 g 1000 g . temiz bir ĢiĢeye koyup. ÇalıĢma 3. Hazırladığınız Ģuruptan 10 g alarak.28. soğutulmuĢ su ilave ederek iyice çalkalayınız. Basit Ģurup kaynatıldıkça neden rengi koyulaĢır? 7. ġuruplara hangi koruyucu maddeler. hangi oranlarda konur? Üç tane örnek veriniz. Hazırladığınız Ģurup a/a ve a/h cinsinde yüzde kaç Ģeker içerir? 2. 6. Örneğin.m.27. ÇalıĢma 3. her üç ĢiĢeyi ağızlan kapalı olarak dolabınıza kaldırınız.Monografisinde özel bir hazırlama yöntemi gerektirmeyen Ģuruplar Ģekerin suda çözünmesinden sonra bir taĢım kaynatılması ve soğutulması ve gereken hacme veya ağırlığa tamamlanması ile hazırlanırlar. sitrik asit Ģurubu gibi.

29.) Codeine Linctus Kodein fosfat 3g BileĢik tartarazin çözeltisi 10 mi Benzoik asit çözeltisi 20 mi 50 mi 10 g 820 g 1000 mi . Bu Ģurup hangi amaçla kullanılır.ġeker ArıtılmıĢ su Hazırlama: 850 g y. Taze hazırlandığı taktirde koruyucu ilave etmeye gerek yoktur. ġurup ılıkken süzülür ve 1000 mi'ye kaynatılıp ılıtılmıĢ arıtılmıĢ su ile tamamlanır. Etkin maddesi nedir? 2. Hazırlama: Tolu balsamı tentürü havandaki 10 g magnezyum karbonat ve 60 g Ģeker üzerine ilave edilerek karıĢtırılır.m. ÇalıĢma 3. OluĢan berrak çözeltide geriye kalan Ģeker hafif ısıtılarak çözülür. 1000 mi Bir behere konan Ģeker kaynatılmıĢ su ile Ģeker tamamen çözünene kadar karıĢtırılır. Tolu Balsamı ġurubu (USP 27) Tolu Balsam Syrup Tolu balsamı tentürü Magnezyum karbonat ġeker ArıtılmıĢ su y. Ayrıca ısıtma yapılmadan uygun bir perkolatör yardımı ile USP 27'ye göre de hazırlanabilir.m. Kodein Fosfat ġurubu (Remington 20thed. 29 ÇalıĢma 3. 430 mi arıtılmıĢ su azar azar eklenerek karıĢtırılır ve elde edilen karıĢım süzülür. Hazırladığınız Ģuruptaki Ģeker konsantrasyonunun yüzdesini hesaplayınız. Sorular: 1.30. Daha sonra 1000 mi ye su ile tamamlanır.

Kloroform spirit nedir? Açıklayınız. Bu Ģurup ne amaçla kullanılır? 2. 30 Sorular: 1.280 g Amonyum klorür 2. Difenhidramin Hidroklorür ġurubu Dıfenhidramin hidroklorür 0. Formülde yer alan maddelerin kullanılıĢ amaçlannı yazınız.31. ÇalıĢma 3.700 g y. Sorular: 1 . karıĢtırılır. 750 mi Ģurup ilave edilerek. karıĢtırılır. Hazırlama: 20 mi 20 mi 200 mi 1000 mi Kodein fosfat suda çözülür. Daha sonra Ģurup ile 1000 mi'ye tamamlanır. Diğer maddeler bu karıĢım üzerine ilave edilir. Sonra kloroform spirit ilave edilir ve karıĢım 1000 mi'ye Ģurup ile tamamlanır. ÇalıĢma 3. ġurubun yaklaĢık yarısı bu karıĢıma ilave edilir. Oral Kodein Fosfat Çözeltisi (BP 1999) Codeine Phosphate Oral Solution Kodein fosfat ArıtılmıĢ su Kloroform spirit ġurup Hazırlama: Kodein fosfat arıtılmıĢ suda çözülür.m. 5g 15 mi 25 mi 1000 mi .Kloroform spirit ArıtılmıĢ su Limon Ģurubu ġurup y.m.32.

Nane spirit nasıl hazırlanır? Yazınız. ArıtılmıĢ su ile 1000 ml'ye tamamlanır.07 100. gerekirse bez filtreden süzülür. amonyum klorür ve mentol.m.000 mi % 0. Nane Spirit (USP 27) Peppermint Spirit Nane yağı 100 mi . ÇalıĢma 3.1 g Nane spirit 2.0 mi ġeker 825.0 mi Hazırlama: Demir sülfat. metil ve propil paraben alkolde çözülür.33. Bu preparat kullanılırken nelere dikkat edilmelidir? ÇalıĢma 3. Süzüntüye geri kalan Ģeker ilave edilerek. 2.022 g 5.34. Sorular: 1. Çözelti berraklaĢıncaya kadar süzülür.Sodyum sitrat Mentol Alkol Propil paraben Metil paraben Basit surun v. Ġki kat tülbentten süzdükten sonra etiketlenerek teslim edilir.140 g 0. Ġyice kanĢtmlır. nane spirit ve 200 g Ģeker suyun 450 ml'sinde çözülür. 1000. her iki 31 çözelti karıĢtırılır.0 g Sitrik asit (sulu) 2. Sodyum sitrat bir miktar Ģurupta çözülerek. çözülür. Hazırlama: 1.0 g ArıtılmıĢ su y.m. sitrik asit.03 % 0.000 mi Difenhidramin hidroklorür. Bu preparat ne amaçla ve nasıl kullanılmalıdır? 3. Demir Sülfat ġurubu (USP 27) Ferrous Sulfate Syrup Demir sülfat 40.

37. Ġpeka Ģurubu (USP 27) Ipecae Syrup Ġpeka (toz edilmiĢ) Gliserin ġurup y. Toplam hacim Ģurup ilavesi ile 1000 mi'ye tamamlanıp.0 g Sodyum sakarin 0. Karbetapentan Sitrat ġurubu Sirupus Carbetapentanecitras Karbetapentan sitrat 2.m. Üzerine sodyum sakarin ilave edilip çözünene kadar karıĢtırılır.ı g 20.0 g Parasetamol Kristal sorbitol Sodyum siklamat Çilek esansı Kollidon 25 Gliserin Propilen glikol ArıtılmıĢ su o. Senna ġurubu (USP 27) Senna Syrup Senna sıvı ekstresi Uygun bir esans ġeker ArıtılmıĢ su y.35.3 g ġurup (% 50 a/a) y.m. 250 mi y. Parasetamol ġurup Paracetamol Syrup 5.0 g 15.0 g 20.38.0 g 4.m. ÇalıĢma 3.0 mi Metil paraben 0. 1000. Diğer bir beherde 40 mi alkol içersinde metil paraben ve propil paraben çözülür.Nane (kaba toz) Alkol 32 10 g y. 635 g 1000 mi 70 g 100 mi 1000 mi .5 g Alkol 40. Daha önceden hazırladığımız Ģurup beherdeki karıĢım üzerine azar azar karıĢtırılarak ilave edilir.7 g Propil paraben 0.m.0 g 5. iyice karıĢtırılır (iĢleme baĢlamadan önce 1000 ml'lik hacim hassas olarak ölçülüp beherin üzerinde iĢaretlenir). ÇalıĢma 3. Litrelik bir beher içine bu iki çözelti konulup karıĢtırılır.0 g 31.0 g 33 ÇalıĢma 3.0 mi Hazırlama: Karbetapentan sitrat bir beherde 100 mi arıtılmıĢ suda çözülür.36.m. 1000 mi ÇalıĢma 3.0 mi ArıtılmıĢ su 100.

4.00 mi 150. ortalama ve standart sapmasını ve her bir ĢiĢedeki miktarın. 3. ġuruplarda zamanla gözlenen değiĢiklikler nelerdir? Yazınız. Ġki çözelti tamamen karıĢtırıldıktan sonra karıĢım istenilen miktar veya hacme reçetede kayıtlı çözücü ile tamamlanır. Eliksirler Eliksirler. Sodyum Pentobarbital Eliksiri Sodium Pentobarbital Elixir Sodyum pentobarbital Gliserin Alkol Portakal esansı 4. değerlendiriniz. Hazırlanan Ģurubun doldurma iĢlemine geçmeden önce dansitesi saptanır. kapakları kapatılıp.00 g 450. propilen glikol. Bunun için darası alınmıĢ 100 ml'lik bir balon joje Ģurup ile doldurulup hassas olarak tartılır ve Ģurubun dansitesi bulunur. 34 2.Hazırlanan bütün Ģuruplar ana Ģurup toplama tankında birleĢtirilir ve hepsi birden tektür oluncaya kadar karıĢtırılır. koruyucu. Doldurduğunuz ĢiĢelerdeki ortalama Ģurup miktarını (mi). suda çözünen maddelerin ise su içinde çözünmesinden sonra sulu çözelti alkollü çözeltiye eklenir. ÇalıĢma 3. hazırlanan Ģurup ĢiĢelere doldurularak. Formüldeki alkolde çözünen maddelerin alkol içinde. Doldurma iĢleminden sonra ĢiĢeler etiketlenmeden önce tıpa ve kapaklan kapatılıp tekrar tartılır).75 mi . Formül yapılarında etil alkol ve suyun yanısıra gliserin. Formülasyonda kullanılan maddelerin görevlerini yazınız. Çözücü ortamının alkol ve su karıĢımından oluĢması nedeni ile hem suda hem de alkolde çözünen maddeleri çözelti içinde tutabilirler. tatlı ve alkol-su karıĢımından oluĢan preparatlardır. ġuruplarla karĢılaĢtırıldığında daha az tatlı ve daha az viskozdurlar. Vakum ile cam filtreden süzülür. renk ve koku verici maddeler de bulunabilir. Daha sonra ĢiĢe doldurma makinesi her bir ĢiĢeye 90 mi Ģurup dolduracak Ģekilde ayarlanıp. sorbitol. Sorular: 1.00 mi 0.39. Bulduğunuz tablo sonuçlarını yorumlayarak. etiketlenir (ġurup ĢiĢeleri boĢ ve kapaklan kapalı iken tek tek numaralanıp tartılır. 3. fenobarbital eliksir) kullanılırlar. Genel hazırlama yöntemi: Eliksirler genellikle basit çözelti hazırlama yöntemlerinden karıĢtırma ile veya iki ya da daha fazla sayıdaki sıvı maddenin birbiri ile karıĢtırılması ile hazırlanırlar.3. Etkin maddeyi taĢıyıcı olarak (sıvağ) kullanılabildikleri gibi lezzet düzeltici (aromatik eliksir) ve tedavi edici amaçla da (deksametazon eliksir. Her bir ĢiĢedeki Ģurup miktarını gram ve mi olarak bir çizelge halinde gösteriniz. Ģurup. ortalamadan % sapmasını hesaplayıp bir tablo halinde gösteriniz. berrak.

Eliksirlerin Ģuruplardan farklı yönleri nelerdir? Bir eliksir formülasyonu hazırlarken stabilitesi açısından nelere dikkat edilmelidir? ÇalıĢma 3. 20 mi 25 mi 100 mi 100 mi 275 mi .000 mi 1000 mi 24 g y. Suyun geri kalanı ilave edilerek istenen hacme tamamlanıp karıĢtırılır.000 g Portakal esansı 0. 1000.00 mi ArıtılmıĢ su y. Sorular: 1.40.00 g ġurup 150. Pediatrik Parasetamol Eliksir Pediatric Paracetamol Eliksir Parasetamol Eritrosin çözeltisi Kloroform spirit Konsantre ağaç çileği suyu Alkol (%95) Propilen glikol Ġnvert Ģurup Gliserin y.m. Gliserin.m. Ģurup ve seyreltik hidroklorik asit ilave edilir.th Terpin Hidrat Eliksin (Remington 20m ed.m. .) Terpin Hydrate Elixir Terpin hidrat 6. Portakal esansı alkolde çözülür ve diğer karıĢıma ilave edilir.00 mi Seyreltik hidroklorik asit 6. karamel.005 mi Sorbitol çözeltisi (USP) 10.41.100 mi Benzaldehit 0. ÇalıĢma 3.00 mi 35 Hazırlama: Sodyum pentobarbital suyun bir kısmı ile erlende çözülür.Karamel 2.

Kaynama sıcaklığına kadar ısıtılmıĢ arıtılmıĢ su bu karıĢıma azar azar çalkalayarak ilave edilir.m.000 mi Aromatik Eliksir (USP 27) Aromatic Elixir ġurup 375 mi Talk 30 g Esans y.44. besleyici. absorbsiyonla sistemik etki oluĢturmak amacıyla hazırlanan enemalar. Antihelmentik.0 mi . Fosfatlı Enema I (BP 1999) Phosphates Enema Sodyum dihidrojen fosfat dihidrat 160 g y. 1000 mi 3.Propilen glikol Alkol ArıtılmıĢ su y. rektal bölgedeki rahatsızlıklarda lokal etki meydana getirmek amacı ile hazırlananlar olmak üzere baĢlıca üç grup altında toplanabilirler. 30. emülsiyon veya süspansiyon tipindeki preparatlara denir. Enemalar (Lavmanlar) ÇeĢitli amaçlarla rektum içine verilerek uygulanan sulu veya yağlı çözelti.000 mi 100.) Starch Enema Ġnce toz edilmiĢ buğday niĢastası ArıtılmıĢ su Hazırlama: 30 g niĢasta 200 mi soğuk su ile ezilir ve pasta haline getirilir. 37 ÇalıĢma 3.0 g 1000.m.42. sedatif veya uyarıcı olarak tedavi amacı ile kullanılanları olduğu gibi radyolojik incelemelerde teĢhis amacı ile kullanılanları da vardır.m. 36 ÇalıĢma 3.m.000 mi 43. 40.43. Genel olarak kullanımlarına göre. barsaklan boĢaltmak için kullanılan enemalar.4. Alkol veya arıtılmıĢ su y. Daha sonra preparat tekrar ısıtılarak Ģeffaf hale getirilir. **Bu lavman tek baĢına ve baĢka enemalar için sıvağ olarak kullanılabilir. ÇalıĢma 3. NiĢastalı Enema (Remington 20th ed.

0 g Propilen glikol 100.0 g Kitre zamkı 16.9 g Sodyum klorür 36.45.0 g Propil paraben 2. 4000. 1000 mi *Uygun bir koruyucu içerebilir. . Sorular: 1 . 1000 mi *Uygun bir koruyucu içerebilir. Sabunlu Enema (Remington 20th ed.46.48.47.0 g Metil paraben 8.Yukarıdaki preparatlan nasıl hazırlarsınız? 2.) Enema ofSoap YumuĢak sabun (potas veya sodyum sabunu) 50 g ArıtılmıĢ su y.m. Bu preparatlar hangi amaçla kullanılırlar? ÇalıĢma 3.) 5-Ammosahsılik asit 168.Disodyum hidrojen fosfat dodekahidrat 60 g ArıtılmıĢ su (taze kaynatılıp soğutulmuĢ) y.0 g Sodyum askorbat 2.0 g Sodyum dihidrojen fosfat 1.0 mi ÇalıĢma 3. 1000 mi 38 ÇalıĢma 3.m.m.m.6 g Disodyum hidrojen fosfat 17. ÇalıĢma 3. Fosfatlı Enema II (BP 1999) Phosphates Enema Sodyum dihidrojen fosfat dihidrat Disodyum hidrojen fosfat dodekahidrat 100 g 80 g ArıtılmıĢ su (taze kaynatılıp soğutulmuĢ) y.0 mi ArıtılmıĢ su y. 5-Aminosalisilik Asitli Enema (Remington 20 th ed.

) Barium sulfate enema Baryum sülfat Arap zamkı müsilajı NiĢastalı enema ÇalıĢma 3.49.50.5. Hint Yağlı Enema II Hint yağı NiĢasta müsilajı 39 3. piroksilinin (nitroselüloz) etil eter ve etanol karıĢımındaki çözeltisidir. 1000 ml'ye elastik kollodyon ilave edilerek tamamlanır. çözücüsü uçtuktan sonra deri üzerinde elastik. Haricen deri ve derideki çatlaklar üzerine uygulanan kollodyon.m. Sorular: 1. Hint Yağlı Enema I Hint yağı YumuĢak sabun çözeltisi ÇalıĢma 3.Baryum Sülfath Enema (Remington 20 th ed. ince bir tabaka halinde kalır. Salisilik Asitli Kollodyon (USP 27) Salicylic Acid Collodion Salisilik asit Elastik kollodyon Hazırlama: Salisilik asit 750 mi civarında elastik kollodyonda çözülür. Kollodyon Kollodyon. 120 g 100 mi 500 mi .m.51. ÇalıĢma 3. Elastik kollodyonda kullanılan hint yağı' nm görevi nedir? y. 100 g 1000 mi % 10 h/h % 20 h/h % 10 h/h % 5 a/h y.

6. Bu preparatlarda çözücü olarak genellikle alkol. 100. 20 g 30 g 1000 g 40 g 750 mi 250 mi 3.50 g 2. Salisilik asitli kollodyon ne amaçla kullanılır? ÇalıĢma 3.m.1.57.54.) Mandl 's Paint Ġyot Potasyum iyodür ArıtılmıĢ su Nane esansı Alkol (%90) Gliserin 1.53. ÇalıĢma 3.00 mi .6. baĢlıca ağzın lokal hijyenini korumak. Ağız BoĢluğuna Uygulanan Çözeltiler 3.m.52.40 mi 4.25 g 2. Kollodyon (USP 27) Collodion Piroksilin Eter Alkol 40 ÇalıĢma 3.2.0 arasında olmalıdır.00 mi y. sentetik tatlandırıcılar ve yüzey etken maddeleri de içerebilirler. gliserin ve su kullanılır. mukozadaki hastalıklan tedavi etmek ve diĢ çürümelerini önlemek amacıyla kullanılırlar. Ağız suları Ağız yıkama çözeltileri. Kullammlan ve hazırlanmaları sırasında nelere dikkat edilmelidir? 3. Bu preparatlar için en uygun pH 6.50 mi 0. Bu preparatlar nasıl kullanılır. Formülasyonlarında renk vericiler. Elastik Kollodyon (USP 27) Flexible Collodion Kafur Hint yağı Kollodyon y. Mandel Boyası (Martindale 29th ed.

4 Not: Fungusit ve bakterisit olan bu banyo kullanılmadan önce 1:3 oranında sulandırılmahdır.m. ÇalıĢma 3.55. 50 mi gliserin ve nane esansı ilave edilerek ve gliserin ile 100 ml'ye tamamlanır. Timol Alkol Boraks Sodyum bikarbonat Gliserin % 0.03 %3 %2 %1 % 10 .05 Nane esansı %0.57. ÇalıĢma 3. Tween 60 % 0. Sodyum klorür ve Sodyum bikarbonat içeren ağız suyu (BP 1999) Sodyum klorür Sodyum bikarbonat Konsantre kloroformlu su Konsantre nane emülsiyonu ArıtılmıĢ su y.3 Etanol %10 ArıtılmıĢ su % 69.1 Sitrik asit %0.1 Renk maddesi y. Setil piridinyum klorür %1 Sorbıtol (%70'lik çözeltisi) %20 Tarçın esansı % 0.m. 1000 mi 15 g 10 g 500 mi 25 mi *Bu çözelti kullanılmadan önce ılık su ile yarı yanya seyreltilmelidir. 41 ÇalıĢma 3.Hazırlama: Ġyot ve potasyum iyodür suda çözülür.56.

5 mi 100 mi .Tadlandırıcı ArıtılmıĢ su y.m.59.0 g y. Kullanılmadan önce seyreltilirler.m.5 g 50. Bu yolla boğazın mukoz zarının ilaçla temas etmesi sağlanır.m. 100 mi y. Bu formül antiseptik olarak kullanılır. Fenollü Gargara Phenol Gargle Fenol gliserin (%16 a/a fenol ve % 84 a/a gliserin) Renk maddesi ArıtılmıĢ su y.2. Hidrojen Peroksit Ağız Suyu (EP. 4) 0. ÇalıĢma 3. Bu çözeltilerin çözücüleri genellikle sudur.m. Timol miktarı artırıldığında alkol oranı da artırılmalıdır.60.0 g 500.61. 5 mi y. ÇalıĢma 3. Tannik Asit Gargarası Tannik asitli gliserin (%15 a/a tannik asit) ArıtılmıĢ su ÇalıĢma 3. 42 3. Gargaralar ve ağız yıkama çözeltileri birbirlerinin yerine de kullanılabilirler. 12.6.58. Rivanol Basit Ģurup ArıtılmıĢ su 43 ÇalıĢma 3. Gargaralar Gargaralar farinks ve nazofarenksin hastalıklı durumlarında kullanılır. Bunlarda etkin maddelerin yanı sıra formüllerinde renk ve tat maddesi de içerirler.m. 100 mi * Kullanılmadan önce eĢit miktarda ılık su ile sulandırılmalıdır.

3. Genellikle antiseptik ve lokal anestezik etkili etkin maddeler içerirler. Ġyot ve gliserin içeren preparatlann stabilitesi hakkındaki görüĢlerinizi yazınız.6 g Gliserin 30. Bu preparat hangi amaçla ve nasıl kullanılır? 2. gliserin ilave edilir ve karıĢtırmaya devam edilir. ÇalıĢma 3.% 6'lık a/h hidrojen peroksit çözeltisi hazırlanır. Bu preparatlarda çözücü gliserin.63. Ġyotlu Kollutuvar Gliserine Iode Ġyot Potasyum iyodür Gliserin (% 85) Nane suyu Hazırlama: Ġyot ve potasyum iyodür cam havanda nane suyu ile iyice ezilir. azar azar gliserin ilave edilerek karıĢtırılır.62. Metilen Mavisi Kollutuvarı Metilen mavisi 0.0 g ArıtılmıĢ su y. Kollutuvarlar Ağız yada boğaz mukozasındaki lezyon üzerine lokal olarak dokundurularak kullanılan preparatlardır. Hazırlama: Metilen mavisi 1-2 damla su ile cam havanda karıĢtırılarak.3. alkol veya su olabilir. Stabilizatör ilave edilir ve ıĢıktan uzakta saklanır.m. 2g 4g 90 g 4g . Sorular: 1.6. 44 ÇalıĢma 3.

64. Avrupa Farmakopesi (EP 5) ve Amerikan Farmakopesi (USP 27)'ne göre arıtılmıĢ su çeĢitleri EP5 ArıtılmıĢ su (Water. ġekil . Ġki farmakopeye göre verilen sınıflandırma Tablo 4. son arıtmada distilasyon veya ters ozmoz yöntemlerinin uygulanması gerektiği belirtilmektedir. Benzokain Kollutuvarı Benzokain 3. fıltrasyon veya diğer uygun yöntemlerle elde edilen sudur.0 mi 45 4.0 g Nane esansı 0.1. iyon değiĢimi. Punfıed) a) Büyük hacimli arıtılmıĢ su (Purifıed water in bulk) b) AmbalajlanmıĢ arıtılmıĢ su (Purifıed vvater in containers) Yüksek derecede arıtılmıĢ su (Water. Enjeksiyonluk su ise arıtılmıĢ suyun taĢıması gereken özelliklerin aynısını içeren ve aynı zamanda ml'sinde 0.3 mi Alkol 5. Hıghly Purifıed) Enjeksiyonluk su (Water for Injections) (Water for ınjections in bulk) b) Steril enjeksiyonluk su (Sterilised water for injections) USP 27 ArıtılmıĢ su (Purifıed water) Steril arıtılmıĢ su (Sterile purifıed water) Enjeksiyonluk su (Water for injection) Steril enjeksiyonluk su (Sterile water for injection) Bakteriostatikli enjeksiyonluk su (Bacteriostatic water for injection) (Sterile water for irrigation) Ġnhalasyon için steril su (Sterile water for inhalation) a) Büyük hacimde enjeksiyonluk su Ġrrigasyon için steril su USP 27'ye göre arıtılmıĢ su.ÇalıĢma 3.1 'de yer almaktadır.25 USP Endotoksin Unit'den fazla endotoksin içermeyen sudur. ArıtılmıĢ sular taĢıdıkları özelliklere göre veya suyun arıtılmasında kullanılan arıtma yöntemine göre adlandırılabilmektedir. Enjeksiyonluk su için farmakopede arıtılmıĢ su tanımından farklı olarak. SU VE KONTROLLERĠ Farmakopelere göre farmasötik amaçlı olarak kullanılmakta olan su arıtılmıĢ su genel adı ile tanımlanmaktadır. ters ozmoz. içme suyunun kaynak suyu olarak kullanılması ve deiyonizasyon.0 mi Propilen glikol 30. Tablo 4. distilasyon.

1.'de USP 27'de yer alan farmasötik amaçlar için kullanılan su ve bu suların elde ediliĢ yöntemlerini sınıflandıran bir Ģema verilmiĢtir. 46 Ulusal içme suyu düzenlemelerine uygun kalitede içme suyu *^ Diğer kullanımlar Tipik Arıtma Basamakları * YumuĢatma *Deklorinizasyon *Deiyonizasyon * Ters ozmoz *Ultrafıltrasyon *Distilasyon Özel farmasötik amaçlar için iĢlem suyu (Büyük hacimli farmasötik kimyasallar) Ġngradient Su** Distilasyon veya Ters Ozmoz Enjeksiyonlıık Su Ambalajlama ve Sterilizasyon Ambalajlama ve Sterilizasyon J Parenteral olmayan ilaç Ģekilleri Steril ArıtılmıĢ Su AmbalajlanmıĢ Su Steril Enjeksiyonluk Su Ġrrigasyon için Steril Su Bakteriostatikli Enjeksiyonluk Su Ġnhalasvon için Steril Su .4.

ġekil 4. Farmasötik amaçlar için kullanılan su [USP 27] **Parenteral amaçlar dıĢında kullanılan su ÇalıĢma 4. 2.4 mi ve difenilamin çözeltisi R'den 0. renk. Ġndikatörle belirleme (EP 5) Borosilikat camdan yapılmıĢ bir kap içindeki taze kaynatılmıĢ ve soğutulmuĢ arıtılmıĢ suyun 10 ml'sine 0.5 mi standart nitrat çözeltisi R (2 ppm NO3) içeren karıĢımından farklı bir mavi renk oluĢmamalıdır.05 mi metil kırmızısı R çözeltisi eklendiğinde kırmızı renk oluĢmamak.1. 15 dakika sonra çözeltide. Kalsiyum (USP 27) Kontrol edilecek suyun 100 ml'sine 2 mi amonyum oksalat TS ilave edildiğinde bulanıklık oluĢmamalıdır. Klorür (EP 5) Kontrol edilecek suyun 10 ml'sine 1 mi dilüe nitrik asit R ve 0.1 mi ilave edilir ve bir yandan tüpteki bu karıĢım çalkalanırken diğer yandan damla damla azotsuz sülfırik asit R'den 5 mi ilave edilir.1. Çözelti en azından 15 dakika berrak ve renksiz kalmalıdır.1. ArıtılmıĢ su ve kontrolleri Kullandığınız arıtılmıĢ suya (deiyonize ve distile su) aĢağıda verilen kontrolleri uygulayınız ve sonuçları bir tablo halinde gösteriniz. koku ve tat yönünden kontrol ediniz.3 mi doygun potasyum klorür çözeltisi ilave edilerek hazırlanan çözeltinin potansiyometrik olarak pH'sı ölçülür.2.5 mi nitratsız su R ve 0. üzerine 100 g/l konsantrasyondaki potasyum klorür çözeltisi R'den 0. 48 . yine alınan 10 mi' lik bir kısma 0. 3. 5. 4. aynı koĢullarda ve aynı zamanda 4. Asitlik ve alkalilik 2. 47 1. Nitrat (EP 5) Kontrol edilecek suyun 5 mi'si test tüpüne konarak bir buz banyosuna yerleĢtirilir. pH ölçümü (USP 27) 100 mi arıtılmıĢ su üzerine 0.1 mi brom timol mavisi Rl eklendiğinde mavi renk oluĢmamalıdır. 2. Organoleptik Kontrol ArıtılmıĢ suyu berraklık. Tüp 50°C'lik su banyosuna alınır.2 mi gümüĢ nitrat çözeltisi R2 ilave edilir.

001) fazla olmamalıdır.1 N NaOH ile ve metil oranj indikatörü kullanılarak titrasyonla tayin edilir. Sülfat (USP 27) Kontrol edilecek suyun 100 mi'sine 1 mi baryum klorür TS ilave edildiğinde sıvı berrak ve renksiz kalmalıdır. 9. Karbondioksit (USP 27) Kontrol edilecek suyun 25 ml'sine 25 mi kalsiyum hidroksit TS ilave edildiğinde karıĢım berrak kalmalıdır. Üstte kalan sıvının alkaliliği veya asitliği 0. Üzerine katyon değiĢtirici için 100 mi 0.6. ROH + HC1 -----> RC1 + H2O (Anyon değiĢtirici) RSO3H + NaOH -----> RSO3Na + H2O (Katyon değiĢtirici) 49 Sorular: 1. 2. Uçmayan artık (EP 5) Kontrol edilecek suyun 100 mi'si su banyosu üzerinde buharlaĢtırılır ve 100-105 °C'lik etüvde kurutulur. Harcanan asit veya alkali miktarlarından 1 g iyon değiĢtiricinin tuttuğu anyon veya katyon. 7. 8. USP'de yer alan farklı steril suların tanımlarını yaparak. 3. Uçmayan artık ağırlığı 1 mg'dan (% 0.1 N HC1 ilave edilir. Okside olabilen madde (EP 5) Kontrol edilecek suyun 100 ml'sine 10 mi dilüe sülfirik asit R ve 0. Deiyonize su hazırlanmasında kullanılan iyon değiĢtiricilerin kapasitelerinin tayini Cam kapaklı 200 ml'lik bir erlen içerisinde dikkatle 1 g anyon değiĢtirici veya 1 g katyon değiĢtirici tartılır.1 N NaOH ve anyon değiĢtirici için 100 mi 0.1 mi 0. Deiyonize su ve distile su ile yapmıĢ olduğunuz kontrollerin sonuçlarını karĢılaĢtırmalı bir tablo hazırlayarak yazıp. ÇalıĢma 4. . bu numunelerin farmakopelere uygun olup olmadığını belirtiniz. açık pembe renk tamamen kaybolmamalıdır. bunlarda yapılması istenen kontrolleri karĢılaĢtırmalı olarak inceleyip birbirinden farkı olup olmadığını. 24 saat arasıra çalkalanarak bekletilir.02 M potasyum permanganat ilave edilerek 5 dakika kaynatılır.2.1 N HC1 veya 0. ekivalan /g cinsinden hesaplanır. varsa bu farklılığın neden kaynaklanabileceğini yazınız. USP'ye göre enjeksiyonluk su ile steril arıtılmıĢ suyun birbirinden farklılığının ne olduğunu yazınız.

temininde kolaylık gibi özellikler göz önüne alınarak ilacın yapısına ve formuna yönelik seçim yapılır. Sizin çalıĢmalarınız sırasında yapmadığınız Total Organik Karbon testi farmasötik amaçlı sularda neden yapılır ve Avrupa Farmakopesinde verilen total organik karbon sınırı nedir? 6. Ambalaj malzemesi ve ilaç kaplarının tercihinde müstahzara uygunluğu. Ġlaç kaplan ĢiĢe. kimyasal ve biyolojik olarak hiç bir Ģekilde içeriğindeki ilaçla etkileĢmemelidir. 5. blister. ana kabın konulduğu bir koruyucu dıĢ kap (karton kutu. ventil. Ambalaj malzemesi ve ilaç kaplarının yapımında cam. tıpa. poĢet. kapak. v. kağıt gibi çeĢitli yapıda ana gövde ve parçalardan oluĢur. Ġlaç kaplan ise farmasötik kullanıma yönelik olarak ilaç formunu içinde bulunduran ve bir kısmı onunla doğrudan temas eden koruyucu ve muhafaza edici malzemelerdir. bekletildiği ve kullanıldığı ortamın tahrip ediciliğine bağlı olarak değiĢik derecelerdeki koruyuculukta ve içeriğindeki ilaç kaybını en az düzeyde tutacak Ģekilde üretilmiĢ olmalıdır. USP'ye göre sınıflandırılmıĢ olan farklı tipte arıtılmıĢ sular için pH aralıklarının ne olduğunu yazınız.). Ġlaç kaplan ve ambalaj malzemesi kullanım amacına yönelik olarak ilaçla doğrudan temas eden bir ana kap (ĢiĢe. blister. 7. 50 5. depolamak ve nakletmek amacıyla kullanılan materyallerdir. AMBALAJ MALZEMESĠ VE ĠLAÇ KAPLARI Ambalaj malzemesi ilacı dıĢ etkilerden korumak. .4. metal. maliyeti. Ġlaç kapları kullanım Ģekillerine ve içindeki ilacın özelliklerine göre aĢağıdaki Ģekilde sınıflandırılır: •Tek dozlu kaplar: Tek dozlu bir kap tek bir uygulamada tümüyle veya kısmen kullanılmak üzere ilacı muhafaza eder. iĢlenme ve üretim kolaylığı. torba. Ağır metal tayini hangi tip arıtılmıĢ sular için yapılmaktadır? Yazınız. hacmi ve ağırlığı. Ġlaç kapları belirlenmiĢ smırlann ötesinde kalitesini değiĢtirecek Ģekilde fiziksel. •Çok dozlu kaplar: Çok dozlu bir kap ilacın iki veya daha çok dozunu barındırır. plastik. ArıtılmıĢ sularda amonyak tayininin nasıl yapıldığını USP ve EP'ye göre yazınız.b. tahta sandık gibi) Ģeklinde gruplandırılırlar. kutu. 8. tüp. Bir ilaç kabı içeriğindeki ilacı kullanıma uygun bir Ģekilde verebilmeli ve ürünün doğasına. ambalaj kağıdı gibi) ve ilaçlann topluca taĢınmasında kullanılan nakliye ambalajı (büyük karton kutu. kavanoz. EP'ye göre hangi amaçlarla kullanılacak sular için alüminyum tayini yapılır ve bu test nasıl uygulanır? Yazınız. Kalan ilaç bir daha bu kaptan alınarak kullanılmaz. tüp. selüloz bazlı malzeme ve çeĢitli sentetik materyal kullanılır. kavanoz.

Asıl bileĢenlerin ve katkıların (örneğin. 5. elastik. özel kullanımlar için (birçok defa delinme gibi) gerekli mekanik özelliklere sahiptirler ve kimyasal bileĢimleri nedeniyle ilk sınıftaki tıpalar kadar katı koĢullan karĢılayamazlar. pigmentler) yapısı sonuç üründen istenen özelliklere bağlıdır. Silikon elastomerden yapılmıĢ tıpalar.Fiziksel kontroller (TS 5540) 1. yabancı partiküller. 51 •Sıkı kapatılmıĢ kaplar: Bunlar normal Ģartlar altında katıları. yarı saydam veya opaktır ve kullanılan katkı maddelerine bağlı olarak değiĢtiğinden belli bir renge sahip değildir. polikondensasyon ve poliadisyon ile üretilir.1. çok tabakalı tıpalar ve laklı tıpalar için bu özellikler geçerli değildir. Eğer kap bir defadan fazla açılmak için tasarlanmıĢsa yeniden kapatıldığında hava sızdırmazlığmı devam ettirecek Ģekilde tasarlanmalıdır. sıvıları ve gazlan saklama ve taĢıma sırasında içeriden dıĢarı veya tersine geçirmez. Bu özellikler liyofilize ürünlerin ve tozların konduğu kaplarda kullanılan tıpalar için de geçerlidir.1. vulkanizasyon yapıcılar. •Çocuk korumalı kaplar: Çocuklar tarafından açılmasını önleyecek kapak ile kapatılmıĢ kaplardır. stabilizörler. göze çarpan yabancı maddeler (örneğin. Kauçuk Tıpa Kontrolleri Kauçuk tıpalar.•Ġyi kapatılmıĢ kaplar: Ġyi kapatılmıĢ bir kap içindeki ilacı normal Ģartlar altında dıĢarıdan gelebilecek katı veya sıvıların bulaĢmasından ya da içindeki maddenin kaybından saklama ve taĢıma sırasında korur. lifler. Hemen hemen tetrahidrofuranda çözünmezler ancak önemli miktarda geri dönebilen bir ĢiĢme gösterebilirler. Elastomerler doğal veya sentetik maddelerden polimerizasyon. •Hermetik kapatılmıĢ kaplar: Bu kaplar kabı oluĢturan malzemenin eritilerek kaynaĢtırılması suretiyle çok sıkı kapatılmıĢ kaplardır. 52 5. artık kauçuk parçaları) içermezler. Parenteral kullanılmak üzere sıvı içeren preparatların konduğu kaplarda kullanılan kauçuk tıpalar. Boyut muayenesi .1. en üst düzeyde istenen özellikleri sağlarlar ve genellikle tercih edilirler. Homojendirler. uygun katkılar kullanılarak makromoleküler organik maddelerin (elastomer) vulkanizasyonuyla (çapraz bağlanma) elde edilen malzemeden yapılırlar. hızlandırıcılar. Kauçuk tıpalar iki tipte sınıflandırılabilir: •Tip I tıpalar. •Kurcalanamaz kaplar: Açıldığını belli eden veya geri kapatılamayacak Ģekilde bir kapağa sahip olan kaplardır. •Tip II tıpalar.

delik ve benzeri diğer kusurlar bulunmamalı ve tıpaların rengi homojen olmalıdır. pürüz. GörünüĢ (TS 5540) Ekstraksiyon çözeltisinin bulanıklığı.1 mm duyarlılıkta ölçülür.5 den az olmalıdır. nodul. Fiziksel deneyler için ayrılmıĢ numuneler yaklaĢık 60 °C sıcaklıktaki suyla iki defa yıkanır. boya lekeleri. 60 °C'de en çok 60 dakika kurutulur ve 100±5 cm2 tıpa yüzeyi için 200 mi taze arıtılmıĢ su kullanılarak ağzı beherle kapatılmıĢ erlene konularak otoklavda 53 121+1 °C'de. Daha sonra 60 °C'de en çok 60 dakika kurutulur. çapak. lif.1 a/h) ilave edilir. fiziksel özelliklerinde bir değiĢiklik olmamalıdır. 1.1. uygun büyüklükte bir behere konularak 121 °C'de. yumuĢama. Fizikokimyasal kontroller Deneylerin yapılacağı ekstraksiyon çözeltisi hazırlanır.Tıpaların. Ģekil bozukluğu. Otoklavdan çıkarıldıktan sonra tıpalarda yapıĢma. yağ gibi yıkamakla giderilemeyen yabancı maddeler. süngerleĢme veya kullanımı engelleyecek baĢkaca bir kusur meydana gelmemeli. KaplanmıĢ tür tıpalarda en azından tıpanın ĢiĢenin içine giren ve ĢiĢeyle temas eden yüzeyleri kaplanmıĢ olmalıdır. 3. Çözeltilerin pH'sı hemen ölçülür ve aralarındaki fark 0. 0.2. Çözelti kokusuz ve renksiz olmalıdır. GörünüĢ ve yapılıĢ Tıpaların üzerinde. 30 dakika tutulur. 30 dakika otoklavda tutulur. 3.5 cm'den büyük boyutları 0. daha az olmalıdır. kesik. Absorbans (EP 5) . Sertlik tayini. a)Sertlik tayini (TS 1324) b)Sterilizasyona dayanım Analizi yapılacak numuneler 121+1 °C sıcaklıktaki otoklavda 30 dakika tutulur. GiriĢ kanalı olan tıpaların üst yüzeyinde iğnenin gireceği yer belli olmalıdır. 0. 2. karĢılaĢtırma çözeltisinin bulanıklığından. pH (TS 5540) 20 mi ekstraksiyon çözeltisi ve 20 mi kör çözeltiye 1 mi potasyum klorür çözeltisi (% 0. Aynı Ģartlarda karĢılaĢtırma çözeltisi olarak kör ekstraksiyon çözeltisi hazırlanır. Deneyler için ayrılmıĢ örnekler yaklaĢık 60 °C sıcaklıktaki suyla iki defa yıkanır. 2.5 cm'den küçük boyutları 0.01 mm duyarlılıkta. toz. sterilizasyona dayanım ve parçacık verme tayini gibi fiziksel bazı kontrollerin yapılabilmesi için ekstraksiyon çözeltisi hazırlanır. c)Parçaçık verme tayini (TS 4397) 5.

Dağılma testi 5. Ġndirgen madde 20 mi ekstraksiyon ve karĢılaĢtırma çözeltisine 1 mi dilüe sülfirik asit çözeltisi ve ardından 20 mi 0. Ekstre edilebilir ağır metaller 4. Bu çözeltiler 3 dakika kaynatılır ve soğutulur.3 mi 0. 54 3. Tip I kauçuk tıpalar için bu fark 3 mi'den fazla olmamalı ve Tip II kauçuk tıpalar için 7 mi'den fazla olmamalıdır. 60 °C'de en çok 60 dakika kurutulur ve 100+5 cm2 tıpa yüzeyi için 200 mi taze arıtılmıĢ su ilave edilip. Ġki deney farkı harcanan miktar hesaplanır. Daha sonra bu çözeltilere 1 g potasyum iyodür ilave edilir ve 0. Asitlik ve alkalilik 20 mi ekstraksiyon çözeltisine 0. Ġndikatör olarak 0. Biyolojik kontroller (TS 4397) 1. Aynı Ģartlarda karĢılaĢtırma çözeltisi olarak kör ekstraksiyon çözeltisi hazırlanır. Uçucu sülfürler 6. Kendi kendine kapanma testi 8. Geçirgenlik testi 9. Bu çözelti karıĢımına en fazla 0.3. Toksisite 2.01 M 0. Kimyasal kontroller (EP 5) Deneylerin yapılacağı ekstraksiyon çözeltisi hazırlanır.25 mi %1'lik niĢasta çözeltisi damlatıldıktan sonra renk gidinceye kadar titrasyon sürdürülür. ağzı beherle kapatılmıĢ erlene konularak otoklavda 121±1 °C'de yaklaĢık 30 dakika tutulur.002 M potasyum permanganat çözeltisi ilave edilir. Ekstre edilebilir çinko 7.8 mi hidroklorik asit ilave edildiğinde san renk oluĢmamalıdır.1. Hemolitik etki . Kimyasal deneyler için ayrılmıĢ örnekler yaklaĢık 60 °C sıcaklıktaki suyla iki defa yıkanır. Amonyum 5. Uçmayan artık (EP 5) 5.1 mi bromtimol mavisi ilave edilir.01 M sodyum tiyosülfat çözeltisi ile açık kahverengine kadar titre edilir. 2.4.01 M sodyum hidroksit ilave edildiğinde mavi renk yada en fazla 0. Pirojenite 3.1. 1.4.

Nötral cam yapısından dolayı. genellikle soda-kireç-silisyum camdan yapılırlar ve orta düzeyde hidrolitik dirence sahiptirler. • Tip I cam kaplar. hidrolitik dirençle gösterilir. • Tip II cam kaplar. alkali metal oksitler. baĢlıca da kalsiyum oksit içeren silisyum camıdır.1. Cam kaplar hidrolitik dirence göre aĢağıdaki Ģekilde sınıflandırılır (EP 5): • Tip I cam kaplar. Soğutmaya dayanım 2. genellikle soda-kireç-silisyum camdan yapılırlar ve yüzeylerine uygulanan bir kimyasal iĢlem sonucunda yüksek bir hidrolitik dirence sahiptirler. arzu edilen spektral absorpsiyonu sağlamak için metal oksitlerin küçük miktarlarda ilavesiyle elde edilir. yüksek termal dirence ve çok yüksek hidrolitik dirence sahiptir.5. kullanılan camın kimyasal yapısından dolayı yüksek hidrolitik dirence sahiptirler. genel olarak asidik ve nötral sulu preparatlar için uygundur. Sıcaklıkla ilgili özelliklerin tayini (TS 5540 ve TS 1324) 1. tüm preparatlar için kullanılmaya uygundur. •Tip III cam kaplar. Farmasötik kullanım için olan cam kapların kimyasal stabilitesi. 55 Soda-kireç-silisyum camı. Cam Kap Kontrolleri Farmasötik kullanım için cam kaplar. Bir farmasötik ürünün üreticisi uygun özellikteki kabın seçiminden sorumludur. parenteral amaçlar için olsun veya olmasın. Bu özellik belirli koĢullar altında. önemli miktarda boroksit. Farklı Ģekildeki farmasötik preparatlar için kullanılabilecek cam kap tipleri genel kurallar çerçevesinde aĢağıdaki koĢullara göre saptanır. Hidrolitik direnç. kabın iç yüzeyi ile temasta olan veya toz edilmiĢ camdan suya geçerek çözünen maddelerin salınma direncidir.5. Nötral cam. alüminyum veya toprak alkali oksitler içeren borosilikat camdır. farmasötik ürünlerle doğrudan temas etmesi amaçlanan camdan malzemelerdir. Sıcaklığa dayanım 5. sodyum oksit ve toprak alkali oksitler. Renkli cam. nötral camdan yapılırlar. Renksiz cam görünür dalga boyundaki ıĢığa karĢı geçirgendir. yapısından dolayı ancak orta düzeyde hidrolitik dirence sahiptir.2. parenteral amaçlar için olsun veya olmasın. Soda-kireç-silisyum camı. . •Tip II cam kaplar. oluĢan alkaliliğin titre edilmesiyle değerlendirilir.

Toz edilmiĢ camda hidrolitik direnç testi EP 5'te belirtilen Ģekilde toz edilerek hazırlanmıĢ numunelerden 10 g örnek alınarak erlene aktarılır ve 30 mi aseton ile yıkanır. parenteral kullanılan toz preparatlar (freze-dried preparatlar hariç) ve parenteral amaçlar için olmayan preparatlar için uygundur. Tip I cam kaplar hariç farmasötik preparatlar için olan cam kaplar yeniden kullanılmamalıdır. 10 g kurutulmuĢ cam tozu.1. Kör çözeltide elde edilen rengin bir benzeri oluĢuncaya kadar test çözeltisinin titrasyonu yapılır. 50 mi arıtılmıĢ su ile benzer bir erlende kör çözelti hazırlanır. Ayrıca insan kan ve kan ürünleri için olan kaplar yeniden kullanılmamalıdır.2. parenteral uygulanım için olan susuz preparatlar. asetonun tamamen uçması için 140°C'lik etüvde 20 dakika kurutulur ve soğuması beklenir. Gözle muayene 2. Silindirik kısımların toleransı 3.05 mi metilen kırmızısı çözeltisi ilave edilir.Eğrilik kontrolü 5. Fiziksel kontroller (TS 4865) 1.2.Yükseklik toleransı 4.02 M HC1 ile titre edilir. Erlen otoklava yerleĢtirilir ve 121°C'de 30 dakika. 0.02 M HC1 ml'si olarak verilir. Her iki erlende arıtılmıĢ su ile yıkanmıĢ nötral cam bir kap veya alüminyum folyo ile kapatılır.Doldurma hacmi 5. Hidrolitik direnç testi (EP 5) A. Soğuduktan sonra kapaklar açılır. 57 . Parenteral kullanım için olan tüm sıvı ve toz preparatlann konduğu cam kapların içeriğin kontrolüne imkan vermesi önerilir.• Tip III cam kaplar. 56 5. EP 5'te belirtildiği Ģekilde otoklavlanır. Parenteral kullanım için olan preparatlann renksiz cam kap içinde olması gerekir. Her erlene 0.2. Tanecikleri süspande etmek için çalkalanır ve süzülür. Cam taneciklerinin tabanda düzgün bir Ģekilde yayılması sağlanır. Parenteral olmayan preparatlar için renkli veya renksiz cam kaplar kullanılabilir. Cam tanecikleri bir kurutma tepsisine konur. Aynı Ģekilde ikinci bir erlene kör olarak kullanılmak üzere 50 mi arıtılmıĢ su konur ve tartılır. erlenler dikkatle kurulanır ve su ilavesiyle ilk ağırlığına getirilir. Test sıvısından elde edilen değerden kör çözeltiden elde edilen değer çıkanlır ve sonuçlar her 1 gram cam için 0. Titrasyon: 50 ml'lik sıvı erlene alınır. Özel tipteki preparatlar için yukarıda önerilenden daha yüksek hidrolitik dirence sahip cam kaplar kullanılabilir. bir erlene konur ve üzerine 50 mi arıtılmıĢ su ilave edilir ve tartılır. ĠĢlem birkaç kez tekrarlanır. Bununla birlikte ıĢığa duyarlı olduğu bilinen maddeleri içeren preparatlar için renkli cam kap kullanılabilir.

01 M HCl'in mi cinsinden hacmi Tip I ve II cam 1'e kadar 1-2' e kadar 2-5'e kadar 5-10 10-20 20-50 50-100 100-200 200-500 2.01 M hidroklorik asitin mi si olarak belirtilir.0 100.8 0. Test çözeltisi için elde edilen değerden kör çözeltisinin değeri çıkarılır. kör çözeltide ortaya çıkan renk oluĢuncaya kadar aynı asitle titre edilir.5 ml'den fazla olmamalıdır.2' ye uymalıdır.6 13.Sınır değerleri: Tip I cam kaplar için harcanan 0.1) bir erlene konur. Kaplardan elde edilen çözeltiler birleĢtirilir ve karıĢtırılır.9 Titrasyon sayısı Bir titrasyon için ______________ test sıvısı hacmi (mi) 1 2 2 3 25.l. Yüzey hidrolitik direnç testi Yüzey hidrolitik direnç testi için test edilecek cam kaplar EP 5'te belirtilen Ģekilde temizlenerek. B.Titrasyon sayısı ve test sıvısı hacmi.0 50.1 6.8 3.05 mi metilen kırmızısı çözeltisinden ilave edilir. Sonuçlar Tablo 5. Doldurma hacmi (mi) Her 100 mi test sıvısı için 0.2 10. Test sıvısıda. Numuneler otoklavdan farmakope uyarılarına göre çıkarılır ve soğutulur. Sonuçlar 100 ml'de 0. Bu iki erlenede her 25 mi için 0.2 8. benzer ikinci bir erlene konur. Tip II ve Tip III cam kaplar için ise bu miktar 8.0 0.5 0.02 M HC1 miktarı 1 ml'den fazla olmamalıdır.0 100.8 1.6 0. Otoklavdan çıkarılan kaplara bir saat içinde titrasyon uygulanır.0 17.0 . Dolum hacmi (mi) ____ 3'e kadar 3'den30'a kadar 30'dan 100'e kadar 100'ün üzeri 58 Tablo 5. Önceden belirtilen hacimdeki sıvılar (Tablo 5.3 1.01 M hidroklorik asit ile titre edilir. Tablo ġ.8 2. doldurulur ve belirtilen Ģartlarda otoklavlanır. Aynı miktardaki bir arıtılmıĢ su. Kör çözelti 0.0 1.3 Tip III cam 20.1 4.2.4 0.Yüzey hidrolitik direnci için olan test'te sınır değerleri.

2. Ġki deney arasındaki harcanan miktar farkı 1. Saydamlık (EP 5) 5.4 mi 0. Ġndikatör olarak 0. 3.001 M sodyum tiyosülfat ile titre edilir.500'ün üzeri 5. Plastik ilaç kaplarının üretiminde genellikle polietilen. Katkıların miktarı ve özellikleri polimerin tipine. Çözelti renksiz kalmalıdır. Farmasötik kullanım için olan kaplarda kullanılan malzemeler. Kör çözelti için. Diğer katkılar. Analiz yapılacak olan kap arıtılmıĢ su ile kapasitesi kadar doldurulur ve ağzı kapatılır. Sulu parenteral infüzyonlar için plastik kaplar Deneylerin yapılacağı ekstraksiyon çözeltisi hazırlanır. Kabul edilebilir katkılar.1 mi metil kırmızısı çözeltisi ilave edildiğinde çözelti turuncu-kırmızı veya kırmızı renk alır. Plastik Kaplar 0.2 2. her materyal için farmakopede tanımlanmıĢ tip özelliklerine göre belirlenir. Absorbans (EP 5) 4. aynı iĢlemler borosilikat bir cam kaba arıtılmıĢ su konularak yapılır. Aynı iĢlem 20 mi kör çözelti için de yapılır.5 mi den fazla olmamalıdır. Daha sonra bu çözeltiye 1 g potasyum iyodür ilave edilir ve derhal 0. polivinil klorür. plastiğe çevrilen maddeye ve düĢünülen amaca göre belirlenir.1 mi fenolftalein çözeltisi ilave edilir. Bu çözeltiye 0.002 M potasyum permanganat ilave edilir. 0. 1. Asitlik ve alkalilik Analizi yapılacak olan kabın kapasitesinin %4'ü kadar miktarda ekstraksiyon çözeltisinden alınır. 59 5.01 M hidroklorik asit ve 0. plastizerler.01 M sodyum hidroksit ilave edildiğinde pembe renk.3. Ġndirgen madde 20 mi ekstraksiyon çözeltisine 1 mi dilüe sülfirik asit. 2. Bu malzemeler yapılarında etkiyi veya ürünün stabilitesini değiĢtirebilecek veya toksisitesini artıracak ekstrakte edilebilir miktarda hiçbir madde içermemelidir. 0.3. polipropilen. polietilenteraftalat polimerleri ve etilenvinil asetat gibi kopolimerleri kullanılmaktadır.3.8 mi 0. renklendirici maddeler ve katalizörler olabilir. içinde bazı katkılar içerebilen bir ya da daha çok polimerden oluĢmuĢtur. lubrikantlar. preparatın satıĢ ruhsatını onaylayan ilgililer tarafından belirlenir.1. 3 dakika kaynatılır ve soğutulur. 20 mi 0.25 mi niĢasta çözeltisi kullanılır. Eğer bu sıcaklıkta kapta bir bozulma var ise 100 °C'de 2 saat bekletilir. Katkılar. Antistatik ve kalıptan çıkıĢı kolaylaĢtıran maddeler yalnızca oral ve haricen kullanılmasına müsaade edilen kaplarda kullanılır. Otoklava konularak 20-30 dakika içinde 121 °C'ye getirilir ve bu sıcaklıkta 30 dakika bekletilir. Ġnsan kanı ve kan bileĢenleri için steril plastik kaplar .2 Farmasötik kullanım için olan plastik bir kap bir ürünü içeren veya taĢıyan ve onunla doğrudan temas eden plastik malzeme olarak tanımlanır.

Ġnsan kanı ve bileĢenlerinin toplanması. Amonyum 5. Ekstre edilebilir madde 5. iĢlenmesi ve değerlendirilmesi için kullanılan plastik kaplar. Klorür 4. 1. Uçurmada artık 6. Absorbans . Saydamlık testi 9. Buhar geçirgenliği 60 5. Sızdırma testi 4. Gerilmeye karĢı direnç 3. Ġnsan kanı ve kan bileĢenleri için plastiklenmiĢ poli(vinil klorür) boĢ steril kaplar Ġnsan kanı ve kan bileĢenleri için plastiklenmiĢ poli(vinil klorür) boĢ steril kaplarda Avrupa Farmakopesi 5'e göre aĢağıda belirtilen kontroller yapılmaktadır. Asitlik ve alkalilik 3. 1. Sterilizasyon testi 11. Okside olabilen maddeler 2. Pirojen testi 12. Sıcaklık değiĢimlerine karĢı dayanım 8.3. Ġnsan kan ve kan bileĢenleri için steril kaplarda Avrupa Farmakopesi 5'e göre aĢağıda belirtilen kontroller yapılmaktadır. eğer gerekiyorsa katkı maddeleri ilavesi ile bir veya daha fazla polimerden üretilir. TamponlanmıĢ sistemlerde hemolitik etki 10. Basınç altında boĢaltma testi 6. Santrifüjlenmeye dayanım 2. Toksisite testi 13. Dolum hızı 7.3.

Klorür. Fiziksel kontroller 1. Birkaç dakika sonunda hiçbir tüpte bulanıklık oluĢmamalıdır. Optik beyazlatıcılar Paket veya paketlerden alınan 5 mm kalınlığındaki vatkalar dalga boyu 366±5 nm olan filtre edilmiĢ mor ötesi (UV) ıĢık altında fluoresan özelliği gösterip göstermemesi açısından incelenir. Asitlik ve Alkalilik Ekstraksiyon çözeltisinden iki ayrı deney tüpüne 25'er mi çözelti konulur.2.1. Lif uzunluğu Hidrofil pamukta 10 mm ve daha uzun liflerin miktarı ağırlıkça en az % 70 ve 6 mm den daha kısa liflerin miktarı ağırlıkça en çok % 10 olmalıdır. 6.7. Amonyum oksalat ve baryum klorür çözeltisi .4. 1. metil oranj a karĢı soğan kabuğu renk oluĢmamalıdır. 2.3. diğerine bir damla metil oranj çözeltisi eklenir. 2. Deney numunesi rastgele bir iki nokta dıĢında floresan özelliği göstermemelidir.1. Tüpler iyice çalkalanır. Tekrar aynı Ģekilde çalkalanır. 6. Fenolftaline karĢı pembe renk. Yüzey Aktif Madde Bu çözeltiden 10 mi bir deney tüpüne alınır. Çalkalanma bitiminden 10 dakika sonra çözelti üzerinde ve tüpün kenarlarında 2 mm'den fazla kalıcı köpük görülmemelidir. 61 Hidrofil pamuk % 100 pamuk liflerinden yapılmıĢ olmalıdır.1. Üzerine 100 mi arıtılmıĢ su konur ve iki saat bekletilir. Antikuagülan çözeltisi içeren insan kanı için plastiklenmiĢ poli(vinil klorür) steril kaplar Bu tip kaplarda insan kan ve kan bileĢenleri için plastiklenmiĢ poli(vinil klorür) boĢ steril kaplarda Avrupa Farmakopesi 5'in istediği testler ile. Tüpün birine üç damla fenolftalein çözeltisi. Kimyasal kontroller El değmeden alman 10 g hidrofil pamuk temiz bir erlen içine alınır. birkaç damla baryum klorür ve 5 ml'lik tüpe ise birkaç damla amonyum okzalat eklenir.5 mi gümüĢ nitrat. Ekstre edilebilir di(2-hekzil)ftalat 5. 3. 1 dakika beklenir. Bu tüplere daha sonra sırasıyla 0. Sülfat ve Kalsiyum Ġyonları Aranması Temiz ve kuru üç ayrı deney tüpünün iki tanesine ekstraksiyon çözeltisinden 10 mi üçüncüsüne de 5 mi konur. aĢağıda belirtilen testler yapılır. 2 saat sonunda elde edilen bu sıvı aktarılarak ekstraksiyon çözeltisi elde edilir. 30 sn içinde 30 kez kuvvetlice çalkalanır.

Tel sepet 10 mm yükseklikten beher içindeki 20 C° deki arıtılmıĢ suya bırakılır. Pamuk suya deydiği anda kronometre çalıĢtırılır ve pamuğun tamamen batma süresi belirlenir. 6. Batma süresi tayini (Hidrofillik) Numune birimini oluĢturan paketin veya paketlerin değiĢik yerlerinden kesilmeden pensle çekilerek alman yaklaĢık 1 g' lık 5 deney numunesi bir araya getirilerek tel sepete yerleĢtirilir ve sepetle beraber 0.0lg yaklaĢımla tartılır. Su tutma yeteneği 1 g kütle baĢına hesaplanır. Hidrofil pamuk her bir gram kütlesi baĢına en az 23 g su tutabilmelidir. BuharlaĢma ile kaybolan su eklenir.3. Kül miktar tayini (TS 4786) 7. Su tutma yeteneği Numune birimini oluĢturan paketin veya paketlerin değiĢik yerlerinden kesilmeden pensle çekilerek alınan yaklaĢık 1 g'lık 5 deney numunesi bir araya getirilerek tel sepete yerleĢtirilir ve sepetle beraber 0. Boyar maddelerin tayini (TS 4786) 6. 64 4. Suda çözünen madde miktarı (%): a-b / p a: Etüvde kurutulan beherin kütlesi (g) b: Beherin darası.01 g yaklaĢımla tartılır. Suda çözünen madde miktarı % 0.2.1. Tel sepet 10 mm yükseklikten beher içindeki 20 C° deki arıtılmıĢ suya bırakılır. Viskozluğun düĢen bilye yöntemi ile tayini . Hunide kalan pamuk cam çubukla dikkatlice sıkılır ve alınır. Suda çözünen madde miktarı tayini 5 g pamuk 500 mi arıtılmıĢ su içinde 30 dakika ara sıra karıĢtırılarak kaynatılır.1. Kalan kısmı 100-105 °C de kurutulur ve hassas olarak tartılır. Hidrofil pamuğun tamamıyla batma süresi 10 saniyeden fazla olamamahdır.katıldığında hemen bulanıklık oluĢmamalı.5'den fazla olmamalıdır. Darası alınmıĢ bir beher içinde 0. Yağ ve yağlı madde miktarı tayini (TS 4786) 6.4. Bütün çözelti sıcakken süzülür.2. Deney sonunda sepet sudan çıkarılır ve 30 sn süreyle suyun süzülmesi sağlanır. Süzüntünün 400 mi'si uçurulur. 65 8. Bir huniden darası bilinen behere aktarılır. gümüĢ nitrat çözeltisi katıldığında ise bulanıklık görülmemelidir.01 g yaklaĢımla tartılır. (g) p: Deneyde kullanılan pamuğun kütlesi 5.

Suda çözünen madde miktarı tayini 5 g pamuk 500 mi arıtılmıĢ su içinde 30 dakika ara sıra karıĢtırılarak kaynatılır. Kül miktar tayini (TS 4786) 7.cm"3) Seçilen bilyeye ait ve aletin kitapçığında verilen bir sabit Örnek tüpü içindeki bilye ġekil 8. Martin.Aletin cam borusu viskozluğu ölçülecek sıvı ile doldurulur. Bütün çözelti sıcakken süzülür.2.3.5'den fazla olmamalıdır. Tel sepet 10 mm yükseklikten beher içindeki 20 . Süzüntünün 400 mi'si uçurulur. 4th Edition.1. Physical Pharmacy.0lg yaklaĢımla tartılır. Yağ ve yağlı madde miktarı tayini (TS 4786) 6. Ti = t(Sb-Sf)B r\ : t: Sb: Sf: B: Sıvının viskozluğu (cP) Bilyenin geçiĢ süresi (s) Bilyenin yoğunluğu (g. Suda çözünen madde miktarı (%): a-b / p a: Etüvde kurutulan beherin kütlesi (g) b: Beherin darası. Philadelphia. Aletin bilyelerinden biri seçilerek boru içine üstten bırakılır. Boyar maddelerin tayini (TS 4786) 6. 463. Batma süresi tayini (Hidrofillik) Numune birimini oluĢturan paketin veya paketlerin değiĢik yerlerinden kesilmeden pensle çekilerek alman yaklaĢık 1 g' lık 5 deney numunesi bir araya getirilerek tel sepete yerleĢtirilir ve sepetle beraber 0. Suda çözünen madde miktarı % 0. Hunide kalan pamuk cam çubukla dikkatlice sıkılır ve alınır. Bilyenin borudaki iki iĢaret çizgisi arasındaki mesafeyi geçiĢ süresi (t) saptanır ve aĢağıdaki denklem yardımı ile viskozluk (n) hesaplanır. Hoeppler düĢen bilye viskozimetresi [A. (g) p: Deneyde kullanılan pamuğun kütlesi 5. Lippincott Williams & Wilkins.cm"3) Sıvının yoğunluğu (g. Kalan kısmı 100-105 °C de kurutulur ve hassas olarak tartılır. 80 4. Bir huniden darası bilinen behere aktarılır. 1993]. BuharlaĢma ile kaybolan su eklenir.

2. pamuk viskon veya ikisinin karıĢımı ipliklerden düz olarak dokunmuĢ bezler veya plastik bir film tabakasının iç yüzeyine homojen olarak yayılmıĢ kauçuk veya akrilat esaslı. Darası alınmıĢ bir beher içinde 0.1.C° deki arıtılmıĢ suya bırakılır. Pamuk suya deydiği anda kronometre çalıĢtırılır ve pamuğun tamamen batma süresi belirlenir. Fiziksel kontroller 1. Altıdan fazla topak ihtiva etmemelidir. GörünüĢ Elinizdeki flasteri gözle kontrol edin düzgün görünüĢlü olup olmadığını yapıĢkan kısmın alt tabakanın üst yüzeyine yapıĢıp yapıĢmadığını saptayın. 6.4. 6. Etüvde 105-110°C de sabit tartıma gelene kadar beklenir. 6. pansuman malzemesini tespit etmekte. basınca hassas yapıĢtırıcı içeren. 6. 65 6. Ağırlık kaybı % olarak hesaplanır. Nem miktar tayini El değmeden alman 3 g hidrofil pamuk darası alınmıĢ bir kap içinde hassas bir Ģekilde tartılır. Uzunluk Flasteri tamamen açarak ambalajda belirtilen uzunluğun %98'den az olup olmadığını hesaplayın.1.1. Flasterler (TS 3957) Flasterler. Su tutma yeteneği 1 g kütle baĢına hesaplanır. Bir paketin en az 10 değiĢik yerinden numune alınarak topaklar sayılır ve ortalama bir değer bulunur.5. GeniĢlik . Hidrofil pamuk her bir gram kütlesi baĢına en az 23 g su tutabilmelidir.6.2. Hidrofil pamuğun tamamıyla batma süresi 10 saniyeden fazla olamamalıdır.01 g yaklaĢımla tartılır.1. Tel sepet 10 mm yükseklikten beher içindeki 20 C° deki arıtılmıĢ suya bırakılır. Su tutma yeteneği Numune birimini oluĢturan paketin veya paketlerin değiĢik yerlerinden kesilmeden pensle çekilerek alman yaklaĢık 1 g'hk 5 deney numunesi bir araya getirilerek tel sepete yerleĢtirilir ve sepetle beraber 0. 3. Deney sonunda sepet sudan çıkarılır ve 30 sn süreyle suyun süzülmesi sağlanır. yaraları kapatmakta ve küçük bölgeleri harekesiz tutmakta kullanılan tıbbi malzemelerdir.01 g yaklaĢımla tartılır. Topak tayini 1 g hidrofil pamuk iki cam levha arasına tülbent Ģeklinde yayılır ve topaklar sayılır.2. Paket içindeki hidrofil pamuğun nemi % 7 den fazla olmamalıdır.

23 °C deki suda 24 saat tutulur. 6.Makaraya sarılı flasterin enleri flasterin 5 ayrı yerinden ölçülür ve ortalaması alınır. Yarı geçirgen ve geçirmez plastik flasterlerin yapıĢma gücü 0. 4.3. 6.2.5.18 kgf/cm'den az olmamalıdır. YapıĢkanlık kontrolü (TS 3957) Bir flasterin yapıĢkanlığını ölçmek için 2. bez flasterin 1 cm'deki atkı sayısı 22'den. 6.2. Her cm'sine 2 kg ağırlığındaki levha üzerine yapıĢtırılan lastik.2 kgf/cm'den. Standart atmosferde 10 dakika bekletildikten sonra yapıĢma gücü daha önceki deneyde olduğu gibi test edilir. plastik yada metal merdane 30 cm/dakika hızla flaster üzerinden her iki yönde üç kez geçirilir. Atkı ve çözgü sayısı Bezin 1 cm'sindeki atkı ve çözgü ipliklerinin sayısı saptanır.2.16 kgf/cm den az olmamalıdır.6 mm den.Yırtılabilme Flaster bir ucundan ölçülen herhangi bir ende en az bir metre yırtıldığında baĢlangıç geniĢliğini ± 1 sapma ile muhafaza edip etmediğini tespit edin.2. Eni 5 cm den dar olan flasterlerin geniĢliğinde. Sudan çıkarıldıktan sonra kendi halinde bırakılarak kurutulur. Flasterin uzun ekseni yönünden cama paralel olarak gerekli çekme iĢlemi yapılır. 66 5.5 mm den büyük fark olmamalıdır.2.4 kgf/cm'den çok olmamalı ve deney sonunda kendi haline bırakıldığında ilk uzunluğunun % 5'inden fazla değiĢiklik göstermemelidir. Kauçuk yapıĢtırıcılı flasterlerin yapıĢmaya dayanımı 0. çözgü sayısı 27'den az olmamalıdır.5 cm eninde 50 cm boyunda bir Ģerit el değmeden kesilir. Su buharı geçirgenliği Deney TS 3957' e göre yapılır ve 24 saatteki su buharı geçirgenliği delikli bez flasterlerde 500 g/m2 den yarı geçirgen plastik flasterlerde 1000 g/m2 den geçirgen plastik flasterlerin yapıĢma gücü 2000 g/m2 den az olmamalıdır. Suya dayanım (TS 3957) Bir flasterin yapıĢkanlığını ölçmek için 2.4. 6. 67 . eni 5 cm den geniĢ olanlarda etikette belirtilen geniĢlikten ± 2. ġerit temiz ve özel çelikten yapılmıĢ bir levha üzerine yapıĢtırılır.5 cm eninde 50 cm boyunda bir Ģerit el değmeden kesilir. akrilat yapıĢtırıcı flasterlerin dayanımı 0. etiketinde belirtilen geniĢlikten ± 1. ġerit temiz ve özel çelikten yapılmıĢ bir levha üzerine yapıĢtırılır. Uzama kontrolü Plastik plasterlerin % 20 uzaması için gerekli kuvvet 1.

beyaz görünüĢlü. ek yeri delik yırtık v. Tablo 6. Gözle muayene Gaz bezinin temiz. Bir boĢluk ve bir iplik. kusurlar bulunup bulunmadığı yönünden kontrol edilir.2 duyarlılıkta tartılır.1'de verilen değerlere uygun olmalıdır. Lup'un iki sol kenarı sayılacak ipliklere paralel ve en sondaki ipliğin sağ kenarına uyacak Ģekilde yerleĢtirilir. %0. bir iplik olarak kabul edilerek sayılır.7. : b)10xl0 cm'lik örnek ile metrekare ağırlığın tayini: Bez düz olarak ve üzerine herhangi bir gerilme uygulanmadan yayılır.6.5 duyarlılık ile yapılmalıdır. birim alandaki iplik sayısını verir.2. 2. Atkı ve çözgü iplikleri sayısı bir "lup" yardımıyla saptanır. Birim Alan kütlesi a)Topun bir parça üzerinden metrekare ağırlığının tayini: Bunun için topun orta yerinden enlemesine kesilmiĢ en az 0. Parça boyu tayini %0. YapıĢtırıcının çinko oksit içeriği Deney TS 3957' e göre yapılır ve kauçuk esaslı yapıĢtırıcı esasların çinko oksit içeriği en az % 10 olmalıdır.1. Bu taktirde cm baĢına beĢ çiften az olmamalıdır.5 ipliğe kadar duyarlı olması gerekir. Her örnek için en az üç deney yapılır. Sterilite testi Deney TS 3957' e göre yapılır ve deney sonunda mikroorganizma ürememelidir.1. Atkı-çözgü sayısı Gaz bezi kontrast bir zemin üzerine serbestçe yayılır. 6. Hidrofil Gaz Bezi (TS 6077) 6. Metal Ģablon köĢegenleri atkı ve çözgü ipliklerine paralel 10 10 12 10 Birim alan kütlesi (en az g/m2) 24 30 32 32 Kopma dayanımı (çözgü yönünde) (en az kgf) 5 6 6 7 . 6.b. Fiziksel kontroller 1. Bu sonuçlar saptandığında Tablo 6. Hidrofil gaz bezleri deney sonuç değerlendirilmesi Çözgü teli sayısı (cm Atkı teli sayısı (cm baĢına en az) baĢına en az) 10 12 12 14 68 3. Aynı ağızlıktan çift atkı atılan dokuma Ģekillerinde atkı teli sayısı çift sayılmalıdır. Bu iki değerin toplamı.3.2. Sayımın 0. muntazam dokumalı olup olmadığı.5 m boyunda olan örneğin eni ve boyu ölçülür. Birim uzunlukta bulunan atkı ve çözgü sıklığı değerlerinin aritmetik ortalaması kumaĢın ortalama atkı ve çözgü sıklığını verir.3.6.

Kimyasal kontroller (TS 4260) Ekstraksiyon Çözeltisinin Hazırlanması: 10 g gaz bezi 150 mi arıtılmıĢ su ile 15 dakika kaynatılır. GümüĢ nitrat. 3.Yüzey aktif madde miktar tayini Ekstraksiyon çözeltisinden 10 mi temiz ve kuru bir cam tüpe aktarılır. 6. Tüpün birine 3 damla fenolftalein diğerine 3 damla metil oranj damlatılır. Mor renk meydana gelip gelmediği saptanır.6'dan çok olmamalıdır. 30 saniye içinde 30 kez Ģiddetle çalkalanır. Deneyler bu süzüntüde yapılır. baryum klorür %10 a/h ve amonyum okzalat çözeltisinden (% 3 a/h) 2-3 damla konur ve hemen karıĢtırılır. Bu değer oranlanarak metrekare baĢına düĢen ağırlık hesaplanır. 4. Tüp 10 dakika dinlendirilir. Hunideki bez üzerinden geçirilerek 100 mi daha kaynamıĢ su ilavesiyle 250 ml'ye tamamlanır. Bulanıklık oluĢup oluĢmadığı gözlenir. Çözeltilerde ölçülen pH 4. 4. amonyum oksalat ilavesinde ise hemen bir bulanıklık görülmemelidir. Sıvının tüp çeperi ile temas ettiği yüzeyde ince zincir halindeki köpük tabakasının yüksekliği 3 mm'den çok olmamalıdır. Örnekler % 0. Bir jilet yardımı ile deney örneği kesilir. Bir parça kesilir. Parlak yada sarımsı görülen lifler optik beyazlatıcı yada sentetik lif belirtisidir. 69 2.5'den az ve 8. 1 . Her iki tüpe de pembe renk meydana gelip gelmediği saptanır. Sentetik lif . Apre aranması El değmeden bir miktar gaz bezi üzerinde en az beĢ ayrı noktaya 1-2 damla iyot tentürü damlatılır. Asitlik alkalilik Ekstraksiyon çözeltisinden temiz ve kuru iki tüpe 5'er mi çözelti koyulur. Sırasıyla tüplere ayrı ayrı %5 a/h gümiĢ nitrat. Terazide tartılarak kütlesi bulunur. Tüpler iyice çalkalanır.gelecek Ģekilde bezin üstüne sıkıca bastırılır.2 duyarlılıkla tartılır. 5. Klorür. Gaz bezlerinden alanı hesaplanabilir. baryum klorür ilavesinde bulanıklık görülmemelidir. Bariz parlak olarak yada sarımsı görülen lif taĢıyıp taĢımadığı saptanır.2. Sülfat ve Kalsiyum iyonları Ekstraksiyon çözeltisinden 20 mi temiz ve kuru üç ayrı tüpe konur. Temiz bir huni yardımı ile süzüntü 250 ml'lik bir balon jojeye aktarılır. Optik beyazlatıcılar El değmeden kesilen bir miktar gaz bezi 366 nm dalga boyundaki UV lambası altında incelenir.3. Mor renk niĢastayı belirtir.

Hidrofiliklik El değmeden kesilen yaklaĢık 10 cm2 lik bir parça pens yardımı ile 4 defa ikiye katlanır. yaklaĢık 1 g tartılır. 100-105 °C'de değiĢmez ağırlığa kadar kurutulur. Katgütler emilme sürelerine göre normal sürede emilenler (basit) ve yavaĢ emilenler (krome) olmak üzere iki tipe ayrılır.001 g hassasiyetle tartılır. Kopma dayanımı (TS 4260) 6. Katgütler piyasaya sunuĢ Ģekline göre de yanlız iplik halinde olanlar ve cerrahi iğneye takılmıĢ halde olanlar (atravmatik) olmak üzere iki türe ayrılır.3.02 g'den çok olmamalıdır. Ġplikler ıslanıp su yüzeyini tamamen terk edinceye kadar geçen süre bir kronometre ile saptanır. 15 mi su) 2. Emilebilir Steril Katgüt (TS 3497) Katgüt. %8'den fazla ağırlık kaybı olmamalıdır.b. Kuru artık 0. düzgün yüzeyli ve silindirik görünüĢlü olmalı. kusurlar görülmemelidir. Numune.3.4.1'den çok olmamalıdır. 6. Ağırlık kaybı % 0. Eterde çözünebilen maddeler (TS 6077) 8. Sürenin sonunda asit reaksiyon vermeyene kadar su ile yıkanır. Gözle kontrol Steril ambalajlarında delik. Boya maddeleri (TS 6077) 7. Kuru artık Ekstraksiyon çözeltisinin 100 mi'si su banyosu üzerinde kuruluğa kadar uçurulur. Boyut muayenesi . üzerinde girinti ve çıkıntı ile ince lifler görülmemelidir.7 g sargı bezi 0. sıcaklığı 103 ± 2°C arasında bulunan bir etüvde sabit ağırlığa kadar kurutulur.5 saat 40 °C'de su banyosunda sık sık çalkalanarak tutulur.3. Sülfat külü tayini (TS 6077) 6. 1 cm yükseklikten bırakılır. Cerrahi iğneye takılı olanlarda katgüt cerrahi iğnenin iplik takılan kısmına özel Ģekilde tutturulmuĢ olmalıdır.4. 5. kesik v. Bu parça içinde 1 litre arıtılmıĢ su bulunan bir behere. 6. Kurutma ile ağırlık kaybı YaklaĢık 5 g gaz bezi 0.5. 70 6. sağlıklı memeli hayvanların ince barsaklarınm submukoza kısmından alınmıĢ kollojen yapılı cerrahi amaçlı kullanıldığı dokuda emilebilir ipliktir.1. Fiziksel kontroller 1.YaklaĢık 0.1 mg duyarlılıkta tartılır ve 50 mi ZnCl2 çözeltisinde (27 g ZnC12. 75 mi formik asit.5-0. yırtık.3. DeğiĢmez ağırlığa gelene kadar kurutulur ve tartılır.4. 2. 6. Katgütler tek parça. Bu sürenin 10 sn'nin altında olup olmadığı belirlenir.

5 20.035 0.0 27.249 0.060 0.375 0.200 0.0 45.5 38.025 0.2 0.20 0.029 0.650 0. Katkütlerin çaplan ve kopma yükleri.300 0.750 0.045 0.199 0.225 0. 71 Tablo 6.019 0.5 38.500 0.699 0.4 0.40 0.0 45.400 0. kuru olarak saklananları %96 (h/h) etanol veya 2-propanol R (%90 h/h) içersinde 24 saat bekletildikten sonra deneye alınmalıdır.2'de D sütununda verilen değerden küçük olmamalıdır.10 0. kuru olarak saklananları ise %96 (h/h) etanol veya 2-propanolol R (%90 h/h) içersinde 24 saat bekletildikten sonra çap ve uzunluk ölçümleri yapılır.30 0.550 0.325 0.30 0.600 0.0 .5 3 3.Katgüt numunelerinin koruyucu sıvı içerisinde saklananları ambalajları açıldıktan hemen sonra.125 0.8 7.010 0.100 0.060 0.5 2 2.040 0.375 0.085 0.050 0. Kopma yükü Koruyucu sıvı içersinde saklanan katgütler ambalajlan açıldıktan hemen sonra. En az 2/3'ü bu değer aralıklar içinde kalmalı hiç bir ölçüm B sütununda verilen sınır değerlerinden az veya çok olmamalıdır.70 1.5 20 27.250 0.005 0.150 0. -Çap: Deneyde kullanılacak numunelerin en az beĢ adedinin çapları TS 5460' a göre ölçülür.5 0. Katgütlerin anma numaralarına karĢılık gelen çap değerleri Tablo 6.800 0.450 0.750 0.299 0.025 0.5 10 12.049 0.05 0.7 1 1.450 0.225 0.275 0.70 1.035 0.2.399 0.2'de C sütununda verilen değere eĢit veya büyük olmalı her bir iplik için ölçülen bireysel sonuç ise Tablo 6.275 0. Çaplar (mm) Anma numarası A en az en çok 0.799 0.0 D N 0.8 3.700 0.899 B en az en çok 0.40 0.015 0.325 0.850 0.0 70.0 60.5 4 5 6 7 8 3.499 0.550 0. -Uzunluk: Her bir katgütün uzunluğu 350 cm'den fazla olmamak üzere bildirilen değerin %90'mmdan az olmamalıdır.20 0.039 0.020 0.045 0.950 Kopma Yükü C N 0.069 0.3 0.8 7.099 0.650 0.350 0.125 0.070 0.5 10 12.175 0. 0.175 0.8 3.085 0.349 0.1 0.599 0.2'de A sütununda verilen değerler arasında olmalıdır.030 0. Belirtilen anma numarası için deneyde ölçülen sonuçlann ortalaması Tablo 6.149 0.

Yüzey ve arayüzey geriliminin tayininde çeĢitli yöntemler uygulanır.6. Yüzey ve arayüzey gerilimi sayısal olarak yüzey serbest enerjisine eĢittir. Süre sonunda soğutulur ve çözelti süzülür. yüzeyin 1 cm2 artırılması için yapılması gereken iĢ olarak tanımlanabilir. 6. Yüzey gerilimi sıcaklıkla değiĢir.4. 1.8 erg/cm2'dir. 2 mi seyreltik sülfürük asit R ve 2 mi difenilkarbazid'inin %96 (v/v) etanol deki çözeltisi konulur.3. yüzey serbest enerjisi ise 72. KarĢılaĢtırma çözeltisi 1 ppm krom bulundurmalıdır.4. Kullanılan baĢlıca yöntemler. SI sistemine göre ise miliNewton/metredir (mN. yüzey geriliminden daha düĢük bir değere sahiptir. • • • Kapillerde (kılcal boruda) yükselme yöntemi Wilhelmy plate (plaka) yöntemi DuNouy halka yöntemi Damla yöntemi Basit damlalık yöntemi Donnan pipeti yöntemi Pendant damla yöntemi . 72 KarĢılaĢtırma çözeltisi: Deney tüpüne 5 mi potasyum dikromat R çözeltisi (2. Kimyasal kontroller 1.4.4. Bu çözeltinin 5 mi'si deney tüpüne konulur ve üzerine difenilkarbazid'inin %96 (h/h) etanoldeki çözeltisinden 2 mi ve seyreltik sülfürik asit R den 2 mi ilave edilir. Yüzey gerilimi ve arayüzey gerilimi "y" ile gösterilir ve birimi cgs sistemine göre (dyn. Ġğneden ayrılma kuvveti (TS 5461) 6. Örneğin 20°C'deki suyun yüzey gerilimi 72. 3. 37 °C'de su banyosunda 24 saat tutulur. Çözünebilen krom bileĢikleri 0.m"1).cm1). 4. Yüzey serbest enerjisi. Bu yöntemlerin bazıları sadece yüzey geriliminin. bazıları ise hem yüzey hem de arayüzey geriliminin saptanmasında kullanılır. Bu.25 g katgüt içinde 25 mi antılmıĢ su bulunan erlene konulur ve ağzı kapatılır. Deney çözeltisinin rengi karĢılaĢtırma çözeltisinin renginden koyu olmamalıdır. 2. bir sıvının yüzeyini 1 cm2 artırmak için birim uzunluğa uygulanması gereken kuvvettir. YÜZEY GERĠLĠMĠ VE TAYĠNĠ Yüzey gerilimi.8 dyn/cm. Sıcaklık arttıkça düĢme gösterir. Sterilite deneyi (TS 8232) 73 7.83 /Jg/ml). Yüzeyler arasındaki gerilim ise arayüzey gerilimi adını alır.2.

Tüp kıpırdatılmadan incelenir.2 Basit Damlalık ile Bir Sıvının Yüzey Geriliminin Tayini Bu yöntemin esası. 6. Sessile damla yöntem Oscillating j et yöntemi Maksimum kabarcık yöntemi ÇalıĢma 7. yüzey gerilimi bilinen bir sıvının damla sayısı. Her bir karıĢımdan 2'Ģer mi alınız. Kullanılan yüzey etkin madde nedir? ÇalıĢma 7. 74 b) Yukarıdaki formüle göre hazırlanan çözeltiden 10 mi baĢka bir tüpe konur. üzerine 1 mi zeytinyağı katılır.• 5. 6. lg 100 mi 3. Her iki karıĢımın çalkalandıktan sonraki görünüĢleri arasında fark oluyor mu? Oluyorsa nedenini açıklayınız. 5. Yüzey gerilimini açıklayınız. Yüzey etkin madde nedir? y. Sorular: 1. Hangi karıĢım elinizden daha kolay yıkanıyor? Nedenini açıklayınız. 4. Sonra diğer karıĢımı elinize sürerek yıkayınız. sonra 1 dakika çalkalanır. damla ağırlığı veya damla hacmi yardımı ile ve Hagen-Poiseuille denklemine dayalı bir eĢitlik ile sıvının yüzey . Tüp kıpırdatılmadan incelenir. Önce yüzey etkin maddeyi içeren karıĢımdan elinize sürüp yıkayınız. Sonra 1 dakika çalkalanır ve izlenir.1 Yüzey Etkenlik Yüzey etkin madde ArıtılmıĢ su Hazırlama a) Bir tüpe 10 mi su konur ve üzerine 1 mi zeytinyağı katılır. izlenir. Her bir karıĢımı koyduğunuz tüpleri laboratuvardan çıkarken kontrol edin ve iki karıĢım arasında gördüğünüz farkları yazınız.m. Her iki sıvı üzerine konan zeytinyağının durumu arasında fark var mı? Yüzey etkin maddelerin zeytinyağı ile su-zeytinyağı karıĢımlarının arayüzeyleri arasında fark görüyor musunuz? 2.

cm'1) y2 : Zeytinyağının yüzey gerilimi (dyn.cm"3) p2: Zeytinyağının yoğunluğu (g. VĠSKOZLUK VE TAYĠN YÖNTEMLERĠ Sıvının yüzey gerilimi (dyn.cm"3) 76 8. Bu kap kurutulur ve içine aynı damlalık ile bu kez zeytinyağından 50 damla damlatılır ve tekrar tartımı alınarak 50 damla yağın kütlesi ile bir damla yağın kütlesi (m2) bulunur.g = 27try .7 cm.cm"1) .cm"1) y2 : Zeytinyağının yüzey gerilimi (dyn.cm"1) mı: Suyun kütlesi (g) m2: Zeytinyağının kütlesi (g) B. Yi : Suyun yüzey gerilimi (dyn.s"2) r : Damlalık yarıçapı (cm) y: 75 Suyun yüzey gerilimi (72. AĢağıdaki eĢitlikten yağın yüzey gerilimi hesaplanır.g/ 27tr m : Sıvı damlasının kütlesi (g) g : Yerçekimi ivmesi (980.Su ve zeytinyağından 5'er gram tartarak herbirinin kaç damla geldiğini saptayınız ve aĢağıdaki eĢitlik ile zeytinyağının yüzey gerilimini hesaplayınız.cm"1) r|ı : Suyun damla sayısı (5 gramının) •n2: Zeytinyağının damla sayısı (5 gramının) pı: Suyun yoğunluğu (g. damlalık yarıçapı ve sıvının yüzey gerilimi ile orantılıdır. Darası alınmıĢ bir kaba bu damlalık ile 50 damla su damlatılır ve tekrar tartımı alınarak 50 damla suyun kütlesi ile bir damla suyun kütlesi (mı) bulunur.Bir damlalık veya pipet alınır. Damla koptuğu anda damlanın ağırlığı sıvının yüzey gerilimine eĢittir. Bir damlalıktan damlamak üzere olan bir damlayı damlalık ucunda tutan kuvvet. y = m. Yi : Suyun yüzey gerilimi (dyn.geriliminin saptanmasıdır. m.8 dyn/cm) yardımıyla zeytinyağının yüzey geriliminin tayini A.

merhem gibi non-Newtonian sistemlerin viskoziteleri akıĢ eğrileri (reogram) ile ifade edilebilmektedir. sıvı parafin gibi yalın sıvıların viskozlukları sayısal bir değer ile ifade edilebilirken süspansiyon. Viskozluğun düĢen bilye yöntemi ile tayini Aletin cam borusu viskozluğu ölçülecek sıvı ile doldurulur. kinematik viskozluk da mmV olarak ifade edilir. Viskozluk (Viskozite) Viskozluk. Avrupa Farmakopesi 4'e göre viskozluk n ile. Kinematik viskozluk ise dinamik viskozluğun yoğunluğa bölünmesi ile elde edilen değer olup . eĢitliği ile gösterilir. emülsiyon. F / A= n (dv/ dx) Bu denklemde. D ile F/A ise t ile gösterilmekte ve denklem.s"1) T| : Dinamik viskozluk (Pa. bir sıvının akmaya karĢı gösterdiği dirençtir.s). Dinamik viskozluk milipaskal. v : Kinematik viskozluk (m2. krem. gliserin.2. dv / dx : Birbiri üzerinden kaymakta olan iki sıvı tabakası arasındaki kayma hızı (hız gradyanı) F / A : Kayma hızı oluĢturmak için birim alana düĢen kuvvet veya kayma gerilimi n : Dinamik viskozluk katsayısı veya dinamik viskozluk Avrupa Farmakopesi 4'e göre dv/dx. n= t/D Ģeklini almaktadır. Bilyenin borudaki iki iĢaret çizgisi arasındaki mesafeyi geçiĢ süresi (t) saptanır ve aĢağıdaki denklem yardımı ile viskozluk (r|) hesaplanır.s) p : Sıvının belirli bir sıcaklıktaki yoğunluğu (kg. Newton akıĢ yasasına uyan sıvılar Newtonian. saniye (mPa.2. Su.8. kinematik viskozluk ise v ile gösterilir. uymayanlar ise non-Newtonian sıvılar olarak adlandırılmıĢtır. T] = t(Sb-Sf)B .1. Direnç ne kadar büyük ise viskozluk o denli yüksektir. Sıvıların akıĢ özellikleri kantitatif olarak ilk kez Newton tarafından incelenmiĢ ve aĢağıdaki denklem ile ifade edilmiĢtir. Aletin bilyelerinden biri seçilerek boru içine üstten bırakılır.m"3) 77 8.

1.3) sıvı içerisine daldırılan silindir Ģeklindeki kısım döndürüldüğünde etrafındaki sıvıyı sürüklemesi sonucu oluĢan dönme momenti bir yay ya da sensör ile ölçülür.2. koni veya döner disk (spindle) Ģeklinde olabilen kısmı daldırılır.t Sb Sf: B: Sıvının viskozluğu (cP) Bilyenin geçiĢ süresi (s) Bilyenin yoğunluğu (g.3. Hoeppler düĢen bilye viskozimetresi [A. 463. Viskozluğu ölçülecek sıvı aletin kabına konur. Örneğin. bir rotasyonel viskozimetre tipi olan Bob and Cup viskozimetresinde (ġekil 8. 1993]. 463. Philadelphia. Lippincott Williams & JVilkins. Martin. 80 8. Rotasyonel cup ve bob viskozimetresinin Ģematik gösterimi (Searle tip) [A. Philadelphia. 4th Edition. cihazın silindir.%3 a/h'lik karboksimetilselüloz (CMC) çözeltisinin . .1. 4th Edition.cm"3) Seçilen bilyeye ait ve aletin kitapçığında verilen bir sabit Örnek tüpü içindeki bilye ġekil 8. Motora bağlı Ģaft Örnekteki kayma gerilimi ile orantılı dönme momenti takımı Sabit cup Kayma gerilimi altındaki örnek HapsedilmiĢ hava kabarcığı ġekil 8. Dönme momenti sıvının kayma gerilimi ile orantılıdır. Lippincott fVilliams & Wilkins. 81 ÇalıĢma 8. Ġçine. Physical Pharmacy. Martin. 1993]. Physical Pharmacy.cm"3) Sıvının yoğunluğu (g. Viskozluğun rotasyonel viskozimetre ile tayini Bu viskozimetreler ile elde edilen kayma hızı ve kayma gerilimi verileri grafiğe geçirilerek reogram oluĢturulur.2.3.

En az iki fazdan oluĢurlar. Optik. 2. kinetik ve elektriksel özellikler gösteren kolloidal sistemler. sıvı veya gaz halindeki bir fazın. Protargol Su Hazırlama: Protargol saat camında tartılır. Polimer ve protein gibi makromoleküllü maddelerin moleküler düzeyde dağılım gösterdikleri çözeltiler kolloidal dispersiyon Ģeklindedir. kaynatılan ve soğutulan arıtılmıĢ suyun bir kısmı ile bir erlene aktarılır.0 mi . Sonuçlannı karĢılaĢtırıp nedenlerini yazınız. diğeri ise dispersiyon ortamı veya taĢıyıcı (vehikül) olarak adlandırılan sürekli faz veya dıĢ fazdır.2.%5 a/h'lik bentonit çözeltisinin. 5. dağılan faz veya iç faz. sıvı bir faz içinde dağıtılması ile hazırlanan preparatlardır. ÇalıĢma 9. KOLLOIDAL DISPERSIYONLAR Katı. Sıvının akıĢ tipine göre viskozimetre seçimi nasıl olur? 3. oda sıcaklığındaki viskozluklannı her üç aletle de çalıĢarak tayin ediniz. Kollargol %1 (a/a) 0.m. miseler) kolloidal dispersiyonlar Ģeklinde sınıflandırılırlar. DüĢen bilye yöntemi ile güvenilir viskozluk değeri elde edilebilmesi için tayinde nelere dikkat edilmelidir? 82 9. liyofilik ve amfıfılik (assosiyasyon. ÇalıĢma 9. Mezüre aktarılıp soğutulan arıtılmıĢ suyun geri kalan kısmı ile istenen hacme tamamlanır. Ağzı kapatılarak homojen dağılana kadar bekletilir. Fazlardan biri dispers faz. Rotasyon viskozimetresine göre artan hızlarda herbir sıvının reogrammı çiziniz. Sorular: 1.5 g y. Bentonitin %5 a/h'lik çözeltisi ne tip bir akıĢ göstermektedir? 6.1. Kolloidal partiküllerin büyüklüğü genellikle 0. Sıvı vazelinin dinamik viskozluk ve kinematik viskozluk değerlerini deney sıcaklığınızda ne kadar buldunuz? 4.Sıvı vazelinin. Viskozluğun sıcaklık ile iliĢkisini yazınız. liyofobik. 3.2.001-1000 nm arasındadır. 100.

karıĢtırılır ve elde edilen karıĢım mezüre alınır. Protargol preparatı gibi hazırlanır. koruyucu kolloid. kolay akabilecek bir Ģekilde olmalıdır. Partikül büyüklüğü dağılımı dar bir aralıkta olmalı ve çöktüklerinde kek oluĢturmamalıdır. Ancak farmasötik bir süspansiyonun çökmesinin tersinir (reversibl) olması. Ġyi formüle edilmiĢ süspansiyonlar bazı temel özelliklere sahip olmalıdırlar. Sorular 1. köpük kırıcı ajan.Su Hazırlama: y. ıslatıcı ajan. pH ayarlayıcılar (tamponlar). deflokülasyon ve süspansiyon ajanları. Suda çözünen maddeler. Protargol ve kollargol preparatları ne amaçla kullanılırlar? 3. • • • Oral uygulanan karıĢımlar Haricen uygulanan losyonlar Enjeksiyonluk (parenteral) süspansiyonlar olarak sınıflandırılabilirler. flokülasyon. Kimyasal yönden stabil. kıvam vericiler. Havanda kalan artık bir miktar su ile mezüre aktarılır ve istenen hacme tamamlanıp ambalaj kabına doldurulur. çalkalanınca homojen dağılması ve her seferinde tam dozda ilaç alınmasına olanak verecek Ģekilde formüle edilmiĢ olması istenir. SÜSPANSĠYONLAR Farmasötik bir süspansiyon. Tozlar havana geometrik seyreltme yöntemine göre eklenir.1 um'den büyüktür. Ancak istenen ağırlığa tamamlanır. havanda önce kaba partiküllü toz (d >5mm) maddeler ince partiküllü toz (d= 1-5 mm) haline getirilir. Süspansiyon ilaç Ģekli küçük çapta hazırlanırken. Ayrıca "Kullanmadan önce çalkalayınız" uyarısı taĢıyan etiket yapıĢtınlmalıdır. etiketlenir.Ticari preparatları var mıdır? AraĢtırınız. ince toz haline getirilmiĢ çözünmeyen katı bir maddenin sıvı bir ortam içinde dağıtılması ile oluĢmuĢ kaba bir dispersiyondur. Homojen görünümlü heterojen özellikte dispers sistemler olan süspansiyonlarda dispersiyon ortamında dağılmıĢ dispers faz partikülleri zamanla çökerler. Havandaki karıĢıma bir kısım taĢıyıcı (su) ilave edilir ve karıĢtırılır. mikrobiyal kontaminasyona dayanıklı ve homojen bir görünümde olmalıdır. Viskozluğu. Farmasötik süspansiyonlar. Hemen bütün farmasötik süspansiyonlarda partikül büyüklüğü 0. . renk. koku ve tat vericiler içerebilirler. dıĢ faz olarak ise taĢıyıcı (vehikül). koruyucular.m. 83 10. geri kalan suyun bir miktarında çözündürülerek havana eklenir. Süspansiyonlar formülasyonlannda iç faz olarak etkin madde. Protargol ve kollargolün bileĢimleri nedir? 2.

oranından flokülasyon derecesi "p" bulunur. Geometrik Seyreltme Yöntemi . P değeri ayrıca floküle süspansiyonun final çökelti hacminin (Vu). 10.) hesaplanır. kabul edilebilirliğini ve performansını belirleyen bazı önemli parametreler vardır. Formülasyon çalıĢmalarında floküle süspansiyon amaçlanmıĢ ise P değerinin yüksek olması istenir.Süspansiyon ilaç Ģeklinin kalitesini.1. Sedimentasyon Hacminin Hesaplanması Hazırlanan süspansiyonun hacmi (Vo) veya yüksekliği (h0) hazırlandıktan hemen sonra ölçülür. Ġdeal olanı F=l olmasıdır. Vu/V0 veya hu/ho oranından F değeri hesaplanır. Bu durumda F değeri hesaplanır. • • • • • • • • • • • görünüĢü. Sonra bu formülasyona flokülasyon ajanı eklenerek floküle süspansiyon oluĢturulur. kokusu. Süspansiyon çöktükten sonra ise çöken kısmın hacmi (Vu) veya yüksekliği (hu) ölçülür. rengi pH'sı yoğunluğu viskozluğu sedimentasyon parametreleri kolay karıĢabilirliği partikül büyüklüğü zeta potansiyeli iĢaretli potensi (etki gücü) mikrobiyal içeriği insanda kullanım güvenliği sayılabilir. F / Fa. Süspansiyonların 84 değerlendirilmesinde gözönünde bulundurulan baĢlıca parametreler arasında süspansiyonun. Flokülasyon Derecesinin Saptanması Bir süspansiyon formülasyonunun hazırlandığı andaki sedimentasyon hacmi (Fa. 10.2. defloküle süspansiyonun final çökelti hacmine (Vo.3. F değeri l'e eĢit veya l'e yakın olmalıdır. 10.) oranından da (P =VU/Va)) hesaplanabilir.

• A. C olarak kodlanır. B.1). ve 20. Suyun bir miktarı ile karıĢtırılarak bir mezüre alınır. Havandaki artık geri kalan su ile mezüre aktarılarak süspansiyon 70 ml'ye tamamlanır. dakikalarda ve daha sonra 2 saat boyunca her 20 dakikada bir oluĢan çökeleğin hacmi (Vu) veya yüksekliği (hu) ölçülür. Hazırlama: Bir havanda çinko oksit gliserin ile iyice ezilir.1. • A. Havana önce formülasyonda yer alan en düĢük miktardaki madde konur. cm) bir tablo halinde gösteriniz (Tablo 10. 10. Her eklemeden sonra karıĢtırma yapılır.m.3 'lük kitre zamkı çözeltisi C tüpüne 10 mi % l'likkarboksimetilselüloz (25 cP) çözeltisi konur ve tüpler çalkalanır. 15. B ve C tüplerindeki süspansiyonların belirli zamanlarda ölçtüğünüz çökelti hacimlerini (Vu. mi) veya çökelti yüksekliklerini (hu. ÇalıĢma 10. Çalkalama iĢleminden sonra herbir tüpte 5. Herbir tüpte 20'Ģer mi (Vo) süspansiyon bulunmaktadır.Tozların birbiriyle karıĢtırılmasında uygulanan bir yöntemdir. A tüpüne 10 mi su B tüpüne 10 mi % 0. Tüpler A. Ardından konan tozu izleyen daha fazla miktardaki tozdan havandaki madde miktarı kadar 85 alınıp eklenir ve karıĢtırılır. Mezürdeki süspansiyon iyice çalkalandıktan sonra bundan bir tüplüğe yan yana yerleĢtirilmiĢ 3 ayrı deney tüpüne 10'ar mi konur. Miktarı en az olandan en fazla olana doğru bir sıra izlenerek ve her defasında havandaki miktar kadar eklenerek tüm tozların ilavesi tamamlanır. Süspansiyonlarda sedimentasyon hacminin saptanması Çinko oksit Gliserin ArıtılmıĢ su y. B ve C tüplerindeki süspansiyonların belirli zamanlardaki sedimentasyon hacimlerini (F= Vu/ Vo) hesaplayınız ve verileri bir tablo halinde gösteriniz 5g 20 g 70 mi .

Süspansiyonların belirli zaman aralıklarındaki sedimentasyon hacimleri (F).3. Tüp kodu A B C Tablo 10. Herbir süspansiyon için ayrı bir tablo oluĢturunuz. cm) belirli zamanlarda (t.(Tablo 10.2). t (dakika) h0 (cm) hu (cm) F= V h0 5 10 15 20 40 60 80 120 140 87 h0 : BaĢlangıç yüksekliği (cm) t : Zaman (dakika) hu : t anındaki çökelti yüksekliği (cm) F=hu/h0 5 10 15 20 40 60 80 100 120 140 Zaman (dakika) 5 10 15 20 40 60 80 100 120 140 . dakika) ölçülen çökelti yüksekliklerini (h^ cm) ve hesapla bulunan sedimentasyon hacmi değerlerini (F) bir tablo halinde gösteriniz.Herbir tüpte baĢlangıçta ölçülen yüksekliği (h0.1. Süspansiyonların ho ve t'ye bağlı olarak elde edilen huve F değerleri. Tablo 10. Tüp kodu A B C 1. Süspansiyonların belirli zaman aralıklarındaki çökelti yükseklikleri (hu). 86 Tablo 10.2.

P=F/F. Süspansiyonlarda flokülasyon derecesinin (P) saptanması Bizmut subnitrat Metilselüloz çözeltisi (%1 'lik) ArıtılmıĢ su y. 3.Hazırladığınız süspansiyonlann p değerlerine göre yorumunu yapınız. tüpe 5 mi distile su. ve 4. Bu süspansiyondan bir tüplüğe yerleĢtirilmiĢ 4 tüpün içine 5'er mi konur. ÇalıĢma 10. 2. tüpler distile su ile 10 mi hacme tamamlanır.3. ve 4. tüpler) sedimentasyon hacimleri saptanarak flokülasyon dereceleri (P) hesaplanır.. 5g 5 mi 25 mi Bir mezüre bizmut subnitrat ve metilselüloz çözeltisi konup 25 ml'ye su ile tamamlanarak defloküle bir süspansiyon oluĢturulur. 3. F : Floküle süspansiyonun sedimentasyon hacmi Fa. Buna göre en iyi olanı hangisidir? 88 ÇalıĢma 10. tüpe 1 mi.. tüpe 3 mi miktarlarda flokülasyon ajanı olarak monobazik potasyum fosfat (KH2PO4) çözeltisi (%0. 2.Çizilen grafiğin yorumunu yapınız ve en uygun F değerini veren süspansiyon formülünü belirleyiniz. Grafik kağıdında her 20 dakika 1 cm olarak iĢaretlenecektir.3'ten yararlanarak apsiste t değerlerine karĢı ordinatta F= hu/ ho değerleri bir grafik kağıdına geçirilerek grafiği çizilir.tüp) ve floküle süspansiyonların (2. 3. tüpe 2 mi ve 4. 1. 3.5 a/h) eklenir.: Defloküle süspansiyonun sedimentasyon hacmi Sorular: 1. Sulu pudra.m. Defloküle süspansiyonun (l.Losyon Lotion ÇöktürülmüĢ kükürt 10 g Talk 20 g Çinko oksit 20 g Gliserin 20 g Metilselüloz (25 cP) U .F : Sedimentasyon hacmi 2.Tablo 10.2.

.4. Bir cam havana önce kükürt konup iyice ezilir. Sonra üzerine aynı miktarda (5g) talk eklenip iyice karıĢtırılır.m. Yarım saat bekletilir. Her seferinde havandaki toplam madde miktan kadar eklemeler yapılarak talk ve çinko oksitin kükürt ile homojen kanĢması sağlanır. azar azar karıĢtırarak metilselüloz müsilajı da eklendikten sonra kanĢım ĢiĢeye alınarak etiketlenir ve teslim edilir. Buna metilselüloz eklenerek karıĢtırılır. ÇalıĢma 10. KarıĢımın üzerine gliserin damla damla eklenerek karıĢtırılır ve havana. Üzerine suyun geri kalanı eklenerek karıĢım 10° C'ye kadar soğutulur.ArıtılmıĢ su Hazırlama: 100 g Gerekli miktardaki suyun 1/3'ü 80-90° C'ye kadar ısıtılır. Sorular: 1. Kalamin Losyon (BP 1988) Calamine Lotion Kalamin Çinko oksit Bentonit Sodyum sitrat SıvılaĢtırılmıĢ fenol Gliserin 1000 mi 89 Hazırlama: 150 g 50 g 30 g 5g 5 mi 50 mi ArıtılmıĢ su (kaynatılmıĢ soğutulmuĢ) y.Ambalaj üzerine hangi etiket yapıĢtınlır? 3.Bu ilaç Ģekli ne amaçla ve ne Ģekilde kullanılır? 2.Formülasyondaki herbir maddenin görevini yazınız.

• Ġç faz (dispers faz veya dağılan faz). Kaolin-Pektin Süspansiyonu (NF XIV) Kaolin-Pectin Suspension Kaolin 20.000 g Pektin 1.Havanda bentonit.200 g Nane esansı 0.000 mi Hazırlama: Kaolin 50 mi su ile karıĢtırılır. EMÜLSĠYONLAR Emülsiyonlar. 90 11. Sorular: 1 .m 100. Benzoik asit 30 mi sıcak suda çözülür ve çözelti soğutularak havandaki karıĢıma azar azar eklenir. Üzerine gliserin eklenerek toz karıĢımının iyice ıslanması sağlanır.5. istenilen miktara geri kalan su ile tamamlanır.000 mi Benzoik asit 0.Formülde yer alan herbir maddenin görevini yazınız. Sorular: 1. Farmasötik bir emülsiyon temel olarak su.100 g Gliserin 2. birbirleriyle karıĢmayan iki sıvıdan birinin diğeri içinde bir emülsiyon oluĢturucu (emülgatör) yardımıyla damlacıklar halinde dağılmasıyla oluĢmuĢ homojen görünümlü heterojen dispers sistemlerdir. homojen hale getirilir.Bu losyon ne amaçla kullanılır? 3. çinko oksit ve kalamin geometrik seyreltme ile karıĢtırılır.000 g Kitre zamkı 0. Üzerine kaolin dispersiyonu ve nane esansı ilave edilerek oluĢan karıĢım mezürde istenilen hacme su ile tamamlanır. Buna suyun 2/3'ünde çözündürülen sodyum sitrat çözeltisi eklenerek karıĢtırılır ve sıvılaĢtırılmıĢ fenol de eklenip karıĢım mezüre alınır. kitre zamkı ve sodyum sakarin konup üzerine gliserin eklenerek iyice ezilir. . yağ ve emülgatör içerir ve üç fazdan oluĢur.500 g Sodyum sakarin 0.Kalamin nedir? 2. Havana pektin.075 mi ArıtılmıĢ su y.Bu preparat nasıl bir farmasötik sistemdir? ÇalıĢma 10.Bu süspansiyon ne amaçla kullanılır? 2.

emülsiyon çeĢidine.• • Emülsiyon oluĢturucu (emülgatör) DıĢ faz (dispersiyon ortamı veya sürekli faz) Klasik emülsiyon. Üzerine geri kalan sulu faz eklenerek istenilen hacme tamamlanır. hızla karıĢtırılır ve primer emülsiyon suyu eklenerek aynı yönde sürekli. çoklu emülsiyon ve nanoemülsiyon gibi çeĢitleri bulunan farmasötik emülsiyonlar uygulanma alanlarına göre. mikroemülsiyon . primer emülsiyon oluĢumunu gösteren karakteristik "Ģak 91 Ģak" sesi duyulana kadar karıĢtırılır.Yağın. YaĢ zamk yöntemi: Bu yöntemde emülgatör çözündüğü faza eklenir ve üzerine diğer faz eklenerek primer emülsiyon oluĢturulur. Emülsiyonların Hazırlanması Hazırlama yöntemi. Kuru zamk yöntemi: Bu yöntemde emülgatör çözünmediği faza serpiĢtirilerek eklenir. mineral yağ. Daha sonra sürekli . Bir emülsiyonda yağ ve su fazı oranlan ile kullanılan emülgatör tipi emülsiyonun tipini belirler. üç fazlı olan çoklu emülsiyonlar ise su/yağ/su (s/y/s) ve yağ/su/yağ (y/s/y) tipinde hazırlanabilirler. 3:2:1. • • • Oral emülsiyonlar Topikal emülsiyonlar Ġnjeksiyonluk (parenteral) emülsiyonlar Ģeklinde sınıflandırılır. 11. Ġki fazlı olan klasik emülsiyonlar yağ/su (y/s) ve su/yağ (s/y) tipinde. 1:2:1 (yağ:su:zamk) oranlan kullanılır. 2:2:1. • • • Kuru zamk yöntemi (Kontinental yöntem) YaĢ zamk yöntemi (Ġngiliz yöntemi) ġiĢe yöntemi Her üç yöntemde esas önce primer emülsiyonun oluĢturulmasıdır. sabit yağ. su ve zamk belirli oranlarda almır. Küçük çapta hazırlamada baĢlıca üç yöntem uygulanır.1. Primer emülsiyon için yağ. uçucu yağ ve oleo-resin oluĢuna göre sırasıyla 4:2:1. ürün miktarına ve formülasyona bağlı olarak farklılık gösterir.Bu oranlar yağın özelliğine göre seçilir.

hidrofilik-lipofılik denge "HLB" olarak ifade edilir. 92 S: Esterin sabunlaĢma sayısı A: Yağ asidinin asit sayısı Çok sık kullanılan yüzey etkin maddelerin bazılannm HLB değerleri Tablo 11. Bu cetvel yardımıyla her bir sınıf yüzey etkin maddenin optimum etki aralığını saptamak mümkündür.6-16. Aynı yağ fazı ile yağ içinde su (s/y) tipi bir . Sorbitan esterleri olan Spanlar lipofiliktirler ve düĢük HLB değerlerine (1. amfıfılik molekülün hidrofilik kısmının yüzde ağırlığının beĢe bölünmesi ile elde edilen değerdir. Yüzey etkin maddelerin HLB değerlerinin hesaplanmasında değiĢik formüllerden yararlanılabilir: • Hidrofilik kısmı polioksietilen olan noniyonik bir yüzey etkin maddenin HLB değeri. Primer emülsiyon için 1 k zamk ĢiĢeye alınır ve üzerine 2 k uçucu yağ eklenip iyice çalkalanır.6) sahiptirler. Spanlarm polioksietilen türevleri olan Tweenler ise hidrofiliktirler ve yüksek HLB değerlerine (9. Griffin'e göre. HLB=20[l-(S/A)] formülü ile hesaplanabilir. HLB= E / 5 formülünden hesaplanabilir.8-8. HLB değeri daha düĢük olan bir yüzey etkin maddenin lipofılik özelliği daha fazladır. Su içinde yağ (y/s) tipi bir emülsiyonun yağ fazı için "gerekli hidrofil-lipofil denge (RHLB)" olarak adlandırılan spesifik bir HLB gereklidir. E: Etilenoksitin ağırlıkça yüzdesi • Gliseril monostearat gibi polihidrik alkollerin yağ asidi esterlerinin HLB değeri.fazın geri kalan kısmı eklenerek istenilen hacme tamamlanır. Griffin. Üzerine 2 k su eklenerek çalkalamaya devam edilir. Primer emülsiyon oluĢumu gözlenince geri kalan sıvı faz eklenir ve çalkalanır. ġiĢe yöntemi: Genellikle uçucu yağ içeren emülsiyon formülasyonları için uygun bir yöntemdir. Amfıfılik moleküllerin hidrofilik ve lipofılik kısımları arasında bir denge vardır.7) sahiptirler. yüzey etkin maddelerin HLB değerlerinin bir ölçüsü olarak ampirik bir cetvel oluĢturmuĢtur. Stabil emülsiyonların oluĢturulabilmesi için yağ fazının HLB değerine eĢit değerde HLB değerine sahip emülgatör veya emülgatör karıĢımı kullanılmalıdır.2.1 'de gösterilmiĢtir. HLB Değeri ve Hesaplanması HLB. 11. Bu.

Örnek olarak HLB değeri 15 olan Tween 80 ile HLB değeri 4. y/s ve s/y tipi her iki emülsiyon için HLB değerleri birçok yağlar ve yağ gibi maddeler için ampirik olarak saptanabilir.6 .2 g Boya gerekli miktar ArıtılmıĢ su y. 93 % Tween 80 = (RHLB.70 Lanolin (10/50) x 12 = 2.0 g emülgatör gerekli idi.HLB düĢük) denklemi kullanılarak % Tween 80 = (10.1.0 .40 Parafin (20/50) x 10 = 4. y/s tipi emülsiyon için 2. Yağ/su tipi bir emülsiyon formülü ve RHLB RHLB değeri Balmumu 15 g 9 Lanolin 10 g 12 Katı parafın 20 g 10 Setil alkol 5g 15 Emülgatör 2g Koruyucu 0.m. ağırlık fraksiyonu ile RHLB değerinin çarpımından elde edilen değerlerin toplamıdır.0 2. Madde Oleik asit Polioksietilen sorbitol balmumu türevi (G-1706) Sorbitan tristearat 2. Tablo 11.6) biri altında ve diğeri üstünde olan iki emülgatör seçilir.3) / (15.18 g Tween 80 alınmalı ve geri kalan 0.59 = 1. 100 g Toplam RHLB değeri.1 HLB 1. Bu nedenle 100 g emülsiyon için.0 x 0. Omek 11.59 hesaplanmıĢ olur.4.60 Bundan sonra HLB değerleri emülsiyon için gerekli HLB değerinin (bu örnekte HLB = 10.0 .HLB düĢük) / (HLB yüksek .82 g'ı da Span 80 ile tamamlanmalıdır.emülsiyon oluĢumu için farklı bir RHLB gereklidir.1. Bazı yüzey etkin maddelerin HLB değerleri.50 Toplam HLB (Emülsiyon için) 10. 2. yağ fazına katkıda bulunan yağ benzeri her bir bileĢenin.4.3 olan Span 80 seçilmiĢ olsun. Balmumu (15/50) x 9 = 2.3) = 0.00 Setil alkol (5/50) x 15 = 1.

5 6. Damlacık büyüklüğü ve büyüklük dağılımının tayini 5.1 12.9 18. 3.0 Polioksietilen alkil fenol (Igepal Ca-630) 12.5 9.8 4. Viskozluk tayini 11.1 8.3.0 13.0 16. Emülsiyonlarda Yapılan Stabilite ÇalıĢmaları 1.8 1 .7 16.6 9.Organoleptik kontroller 2.8 10.4.Gliseril monostearat Sorbitan mono-oleat (Span 80) Dietilen glikol monostearat Gliseril monostearat (Tegin) Dietilen glikol monolaurat Sorbitan monolaurat (Span 20) Polietilen lauril eter (Brij 30) Jelatin (Pharmagel B) Metil selüloz (Methocel 15 cP) Polioksietilen lauril eter (G-3705) Polioksietilen monostearat (Myrj 45) Trietanolamin oleat Polietilen glikol 400 monolaurat Polioksietilen sorbitan mono-oleat (Tween 80) Polioksietilen sorbitan monolaurat (Tween 20) Polioksietilen lauril eter (Brij 35) Sodyum oleat Potasyum oleat Sodyum lauril sülfat 94 11.8 11.7 5. Emülsiyon tipinin tayini 4.3 4.1 15.0 20.0 40.Etkin madde miktar tayini 3. Emülsiyonlarda Yapılan Kontroller 3. 2. Fiziksel stabilite Kimyasal stabilite Mikrobiyolojik stabilite .5 10.

ÇalıĢma 11. Hazırlama B Toz halindeki arap zamkı üzerine sıvı parafin ilave edilip karıĢtırılır. Karakteristik Ģak Ģak sesleri . Sonra beĢ dakika daha karıĢtırılır. Primer emülsiyonun oluĢtuğunu gösteren belirgin Ģak Ģak sesi duyulana kadar karıĢtırmaya devam edilir. istenen hacme tamamlanır.Emülsiyonun tipini belirleyiniz. 3:2:1 (yağ:su:emülgatör) oranına göre hesaplanan primer emülsiyon suyu ilave edilir. Daha sonra 15 mi su yine azar azar ve devamlı karıĢtırılarak ilave edilir.2. Üzerine zeytinyağı ilave edilip. ġiĢeye konur ve uygun Ģekilde etiketlenerek teslim edilir.m. Primer emülsiyon oluĢunca 2-3 dakika daha karıĢtırılır ve kalan nane suyu ilave edilip.Preparatın farmasötik Ģekli nedir? Hangi amaçla kullanılabilir? 3. Üzerine yavaĢ yavaĢ ve karıĢtırılarak 10 mi basit Ģurup katılır. derhal hızla ve aynı yönde karıĢtırılır. Zeytinyağı emülsiyonu Olive oil emulsion Emulsio olei olivae Zeytinyağı 8 mi Arap zamkı 2g ArıtılmıĢ su 4 mi Basit Ģurup 10 mi ArıtılmıĢ su 15 mi Hazırlama: Kuru bir porselen havana arap zamkı konur. Emülsiyon tipini hangi yöntemler ile tayin ettiniz? Sizin emülsiyonuzun tipi nedir? Yazınız. 95 ÇalıĢma 11. Sonra sıvı parafin azar azar ve karıĢtırılarak ilave edilir. 4 mi suyun hepsi birden katılır. 50ml Hazırlama A: Toz halindeki arap zamkı üzerine gerekli miktarda primer emülsiyon suyu konup karıĢtırılır ve zamk müsilaj haline getirilir. Sorular: 1 .1. havan eli ile yavaĢça karıĢtırılır. Sıvı parafin emülsiyonu Emulsio olei paraffıni Sıvı parafin 12 mi Arap zamkı 4g Nane suyu y.Preparatın hazırlanma yöntemi nedir? 2.

Absorpsiyon sıvağlan • Anhidr absorpsiyon sıvağlan • s/y tipi absorpsiyon sıvağlan 3. ÇalıĢma 11.Linimentler hangi amaçlarla kullanılır? 3.Hazırlanan preparatın farmasötik Ģekli nedir? Ġç ve dıĢ fazına göre tipini yazınız.NF 22 ) 1. Sorular: 1. Suyla uzaklaĢtınlabilen (yıkanabilen) sıvağlar 15 mi 15 mi .Havanlarınız suyla yıkanıyor mu? Nedenini yazınız.Bu formülasyon hangi amaçla kullanılır ve etiketine neler yazılmalıdır? 2. renksiz bir ĢiĢeye konur.A ve B yöntemleri arasındaki fark nedir? Her iki yöntemin adını yazınız. Kireç Linimenti Linimentum calcicum Zeytinyağı Kireç suyu 96 Hazırlama: Zeytinyağı kuru.7. Uygun Ģekilde etiketlenip. Hidrokarbon sıvağları 2.duyuluncaya kadar hızlıca karıĢtırılır.3. 2. Yarı Katı Sıvağların Sınıflandırılması ( USP 27. Kalan nane suyu azar azar ilave edilerek istenilen hacme tamamlanır. hangi özellikte bir emülgatördür? 97 12. Sorular: 1. teslim edilir. ġiĢenin ağzı kapatılır ve beyaz-krem renkli bir emülsiyon oluĢana kadar hızla çalkalanır. Sonra üzerine süzülmüĢ kireç suyu ilave edilir. ġiĢe döndürülerek yağın ĢiĢenin iç yüzeyini bir film halinde kaplaması sağlanır. Her iki yöntemden hangisi ile emülsiyon daha kolay hazırlanıyor? 3.Bu emülsiyon hangi amaçla kullanılır? 4.Hazırladığınız preparat hangi emülgatörü içeriyor? Bu.

sonradan eklenen bir miktar suyu da tutabilirler. • Deri üzerinde yağlı bir his bırakırlar. Örnek: Beyaz vazelin Katı parafın Balmumu 2) Absorpsiyon Sıvağlan: • Fiziksel özelliklerini (kıvam vb. • Suda çözünmezler. • Emoliyan (yumuĢatıcı) özellikleri vardır. suyla yıkanmaları çok zordur. • Emoliyan özellikleri vardır. Örnek: Susuz lanolin (Anhidr lanolin) b) s/y tipi absorpsiyon sıvağlan: • s/y tipi emülsiyon yapısında sıvağlar olduklarından kendi yapılannda su vardır. 100 • Suda çözünmezler. Ağırlıklarının iki katı su tutabilirler. Suda çözünen sıvağlar 1) Hidrokarbon Sıvağlan: • Su tutma özellikleri yoktur. • Temizlenmeleri. • Okluzif (örtücü-koruyucu) etkileri vardır. • Sıvı etkin maddelerin hastaya verilmesinde ve sulu yaralarda tercih edilirler. . • Sürüldüklerinde yağlı bir his bırakırlar. a) Anhidr absorpsiyon sıvağlan: • Eklenen suyu.• (y/s tipi sıvağlar) 4. absorplayan anhidr sıvağlardır. • Deride yağlı bir his bırakırlar. bir s/y tipi emülsiyon oluĢumu ile bünyesine alan.) değiĢtirmeden yapılannda su tutabilen sıvağlardır. Bununla birlikte. Bu sıvağlar iki alt gruba ayrılırlar.

Örnek: Hidrofil merhem (USP 27 . • y/s tipi emülsiyon sıvağlan. su ile seyreltilebilirler. • Deriye sürüldüklerinde yağlı his bırakmazlar. • Viskozluk artırıcılar.NF 22) Gliserin Merhemi Yan katı preparatlarda. Yarı Katı Preparatlarin Hazırlanması • Oda sıcaklığında hazırlama • Eritme ve sıcakta hazırlama olmak üzere 2 Ģekilde hazırlanırlar.NF 22) 4. • Antimikrobiyal koruyucular. Örnek: Polietilenglikol merhemi (USP 27 . etkin madde ve sıvağdan baĢka. • Yapılarında suda çözünmeyen yağlı maddeler (vazelin vb. • Deride yağlı bir his bırakmazlar. • Okluzif etkileri yoktur. y/s Tipi Emülsiyon Sıvağları (su ile uzaklaĢtınlabilen/yıkanabilen sıvağlar): • Bu sıvağlar su ile yıkanabilir. .NF 16) 3. • Okluzif etkileri yoktur. deriden ve giysilerden su ile kolayca uzaklaĢtırılabilirler. 12. Suda Çözünen Sıvağlar: • Suda tamamen çözünürler. Hazırlama yöntemi sıvağın cinsine ve etkin maddelerin özelliklerine göre seçilir. su ile yıkanabilirler.) içermezler. • Stabilize edici maddeler.Örnek: Kold krem (USP 21 . • Antioksidanlar.8. • Penetrasyon artırıcı maddeler. • Koku ve renk maddeleri bulunabilir.

Sterilite kontrolü (oftalmik preparatlar) 6. • Etkin madde su. daha sonra diğer maddeler karıĢtırılır. Ayrıca etkin madde eğer sıvağm erimiĢ halinde çözünebiliyor ise yine bu yöntem kullanılabilir. balmumu gibi yüksek derecede eriyen maddeler porselen bir kapsül içinde su banyosunda eritilir. • Emülsiyon tarzında olan formüllerde yağ fazını ve su fazını oluĢturan maddeler. sıvağm kalanı ile geometrik olarak seyreltilir. Burada: • Sıvağm eritilerek hazırlanmasında katı parafın. ince toz haline getirilmiĢ katı etkin madde eklenip.Homojenite kontrolü 2. Su fazı. sonra diğerleri ilave edilir. 12. sürülebilen kıvamda olan sıvağlar ile çalıĢırken kullanılır. Özellikle merhem tipi majistral preparatların hazırlanmasında tercih edilen bir yöntemdir. soğuyana kadar karıĢtırılır. sıvağm küçük bir miktarı ile homojen olarak karıĢtırılır.9.Fiziksel kontroller 3. Daha sonra bu kütle. katı parafın gibi oda sıcaklığında katı olan maddeler ile yarı katı maddelerin bir karıĢımı ise eritme yöntemi tercih edilir. Bu iĢlemde havan ve havan 101 elinden yararlanılır. alkol gibi bir çözücüde çözünüyorsa önce bu çözelti formüldeki sıvağa yedirilir. Sürekli karıĢtırılan sıvağa. • Emülsiyon tipi sıvağlarda sıvağ hazırlandıktan sonra ılık iken etkin madde emülsiyona eklenebilir. • Etkin madde su.Oda sıcaklığında karıĢtırma yöntemi bu sıcaklıkta yan katı.Ağırlık kontrolü . yağ fazının üzerine eklenip soğuyuncaya kadar karıĢtırılır. Yarı Katı Preparatlarda Yapılan Kontroller 1. Sıvağ. ayrı ayrı kaplarda su banyosu üzerinde 70-72°C'ye kadar ısıtılır. alkol ya da deriye zarar vermeyen baĢka bir çözücüde çözünmüyorsa ince toz edilmiĢ etkin maddenin tamamı.pH kontrolü 5.Reolojik kontroller 4. Burada: • Sıvağı oluĢturan maddelerin havanda karıĢtırmaya uygun yumuĢaklıkta olması gerekir (vazelin gibi).

Merhemlerden in vitro Etkin Madde ÇıkıĢının Ġncelenmesi Sodyum salisilat Sıvağ 5g 100 g Bu çalıĢmada birbirinden farklı tipte merhem sıvağları kullanılacaktır.NF 22) 2. Bir petri kutusunun iç çapı büyüklüğünde kesilir.Suda çözünen sıvağlar PEG merhemi (USP 27 .Hidrokarbon sıvağları Beyaz vazelin Beyaz merhem (USP 27 .Suyla yıkanabilen sıvağlar Hidrofil merhem (USP 27 .in vivo tayinler 12.7.7 mi %10 FeCl3 çözeltisi ile kağıdın her tarafı damla damla ıslatılır.Kalitatif Yöntemler • Kromatografık yöntem (Kağıt kromatografısi) • Ağar jeli yöntemi b.Absorpsiyon sıvağları Susuz lanolin Basit merhem (BP 1999) 3. Kalitatif Yöntemler Kromatografık yöntem (Kağıt kromatografısi) Deneyin yapılıĢı: Ġki tane kantitatif süzgeç kağıdı alınır.Kantitatif Yöntemler • Zarlı yöntemler • Zarsız yöntemler 9.10. Sonra kağıtlar .in vitro etkin madde çıkıĢ tayini a. YaklaĢık 0. Deneyler her gruptan bir sıvağ ile iki paralel olarak gerçekleĢtirilecektir. 10 dakika bekletilir. 1 . Kağıtlar boĢ ve uygun büyüklükteki iki beherin üzerine yerleĢtirilir.NF 22) Stearik asit merhemi 4.NF 22) Gliserin merhemi a.Mikrobiyolojik kontroller 102 8.

Ġki jelatin kapsülün tepesi toplu iğne ile delinir ve içi hazırlanan sıvağ ile doldurulur. Sorular: 1. ve 120. Merhem ile doldurulup hazırlanan hücre tekrar tartılır. 90. ağızlan açık olarak altında su bulunan desikatörlere (%100 bağıl nem ortamı) konulur ve desikatörün ağzı hemen kapatılır. sebebi nedir? b. • Cam veya plastik kavanozlarda .0 fosfat tamponu içeren beher içerisine zar yüzeyi sıvı yüzeyine değecek Ģekilde tutturulur. Çözelti magnetik karıĢtırıcı ile 300 devir/dak. Yarı Katı Preparatların Ambalajlanması Yarı katı preparatlar genel olarak.. 104 12... 15.petri kutularına aktarılır. 45. Kantitatif Yöntemler Zarlı yöntemler Deneyin yapılıĢı: Yeterli boyuttaki selofan zar 1 saat 37°C suda bekletilir. 5. Sıvağlar arasında difuzyon açısından ne fark gördünüz. Doldurulan jelatin kapsüllerin ağız kısmı spatül yardımıyla düzeltilir. 60.0 fosfat tamponu ortama ilave edilir. Dolu jelatin kapsüller hafifçe bastırılarak reaktifli süzgeç kağıtlarının ortasına yerleĢtirilir. bağlanır. Çizdiğiniz grafikteki profilleri ait olduğu sıvağı dikkate alarak karĢılaĢtınp yorumlaymız. En az ve en çok etkin maddenin açığa çıktığı sıvağ gruplannın hangileri olduğunu belirtiniz.. kalibrasyon eğrisi yardımı ile jig/ml veya mg/1 cinsinden etkin madde konsantrasyonu hesaplanır. Zamana (x ekseni) karĢı açığa çıkan etkin madde miktarı (y ekseni) olacak Ģekilde grafiğe geçirilir.0 fosfat tamponu ile 10 ml'ye tamamlanır. Örneklerin absorbans değerleri okunarak. Deney sonunda elde ettiğiniz sonuçlan tablo Ģeklinde gösteriniz. Cam hücrelerin boĢken darası alındıktan sonra hazırlanan sıvağ hücre içerisine hava kabarcığı kalmadan iyice doldurulur ve hücrenin üzeri selofan zar ile hiç hava kabarcığı bırakmadan kaplanıp. 30. Sorular: 1. îki saat sonra oluĢan renkli bölgenin çapı ölçülür ve difuzyon uzaklığı hesaplanır. Merhem yüzeyi burada çok hafif dıĢ bükey 103 olmalıdır. içinde 200 mi pH 6. 2. 2.11. hızda karıĢtırılır. Daha sonra bu hücre 37°C'lik su banyosu içerisine yerleĢtirilmiĢ.. Alınan numunelerin üzerine l'er mi FeCl3 çözeltisi konulup bunlar pH 6. dakikalarda 2'Ģer mi örnek alınır ve her seferinde alman miktar kadar 37°C'deki etkin madde içermeyen pH 6. Petriler.

Bu merhem hangi amaçlarla kullanılır? 2. yarı katı preparatm hava ve mikroorganizmalarla temasına izin vermediği için tercih edilir. Geri kalan maddeler aynı kapsüle konulur. Su banyosu üzerinde beraberce eritilir ve pat kıvamını alıncaya kadar karıĢtınlır. Çinko Oksit Merhemi (BP 1999) Unguentum Zinci Oxydi Zinc Ointment Çinko oksit Basit merhem Hazırlama: 15 g 85 g . soğutulur. ÇalıĢma 12. Basit Merhem (BP 1999) Unguentum Simplex Simple Ointment Susuz lanolın 50 g Katı parafin 50 g Setostearil alkol 50 g Vazelin (yumuĢak) 850 g Hazırlama: Hesaplanan miktar setostearil alkol. 105 Sorular: 1. Eğer preparatta su veya uçucu bileĢik bulunuyorsa. eĢit miktarlardaki setil ve stearil alkolün bir kapsülde su banyosu üzerinde eritilip karıĢtınlması ile hazırlanır. Soğuduktan sonra kutuya boĢaltılır. 30°C'nin üzerindeki sıcaklıklarda bulundurulmamalıdır. oda sıcaklığında (25°C) saklanmalıdır. Bu ambalajların iyice kapatılmıĢ olması gereklidir.12. hava geçirmeyen ambalajlar kullanılmalıdır. Özel bir uyarı olmadıkça buzdolabında saklanmamalıdır. Eczanede hazırlanan yan katı preparatlarm ambalajlarına kırmızı etiket yapıĢtırılır. Setostearil alkolün görevi nedir? ÇalıĢma 12. 12. Tüpler. Uygun Ģekilde etiketlenip teslim edilir.• Sıkılabilir metal veya plastik tüplerde ambalajlanır.1. Yarı Katı Preparatların Saklanmaları Yan katı preparatlar.2.

2. Hidrofil Merhem ( USP 27 . Bu merhem hangi amaçlarla ve nasıl kullanılır? Ayrıntılı olarak anlatınız. Sorular: 1.000 g . iyice ezilir. Formüldeki maddelerin Latince adlarını yazınız. Yıkanabilme özelliği nasıldır? ÇalıĢma 12.NF 22) Unguentum Hydrophilicum Hydrophilic Ointment Beyaz vazelin Stearil alkol 25. sonra her iki karıĢım birleĢtirilir.4. Uygun Ģekilde etiketlenip teslim edilir. Merhemi elinize sürünüz ve yıkayınız.Çinko oksit havana konulur. Sorular: 1. iyice homojenize edilir. kutuya konulur. Basit merhemin yarısı su banyosunda iyice eritilip sıcakken havandaki çinko oksit üzerine ilave edilip tektür hale sokulur. Üzerine vazelin azar azar ilave edilir. üzerine birkaç damla sıvı vazelin damlatılır. uygun Ģekilde etiketlenip teslim edilir.3.000 g 25. Bir kapsülde kayın ağacı katranı ile potas sabunu tektür oluncaya kadar karıĢtırılır. Bu merhem hangi amaçlarla kullanılır? 2. Sonra geri kalan basit merhem ile iyice karıĢtırılır. Kutuya konulur. ÇalıĢma 12. Wilkinson Merhemi (Remington 12*) Unguentum Wilkinsoni Wilkinson 's Ointment Kayın ağacı katranı 10 g Süblime kükürt 10 g Kalsiyum karbonat 20 g Sarı vazelin 20 g Potas sabunu 20 g 106 Hazırlama: Kükürt havanda iyice ezilerek kalsiyum karbonat ile karıĢtırılır.

Kutuya konulur. Hidrofil merhemin fiziksel stabilite yönünden taĢıdığı özellikler nedir? 107 ÇalıĢma 12. (a)'nm üzerine yavaĢ yavaĢ ve karıĢtırarak ilave edilip soğuyuncaya kadar karıĢtırılır. 4. Bu merhemdeki her bir maddenin görevini yazınız. . Sorular: 1. Uygun Ģekilde etiketlenip teslim edilir. Çok hafif alevde amyant üzerine konup karıĢtırmaya devam edilir. Gliserin Merhemi Unguentum Glycerini Glycerini Ointment Buğday niĢastası 7g Gliserin 93 g ArıtılmıĢ su 7g Hazırlama: NiĢasta bir kapsülde cam baget yardımıyla su ile iyice karıĢtınlır.000 g Sodyum lauril sülfat 1. (a) ve (b) de hazırlanan iki ayrı karıĢımdan (b). b) Diğer maddeler de suda çözülerek. Bu formül hangi amaçlarla kullanılır? 2.Propilen glikol 12.000 g Hazırlama: a) Stearil alkol.000 g Metil paraben 0. NOT: Hesap 100 g üzerinden yapılır. beyaz vazelin ve propil paraben su banyosu üzerinde eritilerek 70-72°C'ye kadar ısıtılır. su banyosu üzerinde 70-72°C'ye getirilir.5.015 g ArıtılmıĢ su 37. Yarı Ģeffaf bir hal alıp ağırlığı 100 grama ininceye kadar ısıtılır. Kutusuna konulup uygun Ģekilde etiketlenip teslim edilir. 3. Üzerine gliserin ilave edilip tekrar karıĢtınlır.025 g Propil paraben 0. Bu preparatın emülsiyon tipini yazınız.

Sonra vazelin ilave edilerek iyice karıĢtınlır.Sorular: 1. Merhem kutusuna konularak uygun Ģekilde etiketlenip teslim edilir. 108 ÇalıĢma 12. 100. Akrinol Merhem Rivanol Merhem Rivanol Vazelin Lanolin ArıtılmıĢ su Hazırlama: Hesaplı miktar rivanol suda çözülür.3 Hazırlama: Su ve yağ fazı ayrı kaplarda su banyosu üzerinde 70-72°C'ye kadar ısıtılır. Merhem . hangi amaçlarla kullanılır ? 2.0 g 1. / ââ. NiĢasta niçin önce su ile karıĢtınlır? ÇalıĢma 12. Hangi tip merhem sıvağıdır. YavaĢ yavaĢ ve devamlı karıĢtırılarak su fazı yağ fazının üzerine ilave edilir. Su Ġçinde Yağ Tipi Krem HLB değeri Sıvı parafın 16 g 11 Stearik asit 2g 15 Setil alkol 4g 15 Gliseril monostearat 2g Emülgatör 4g Gliserin 9g ArıtılmıĢ su ym 100 g Tween 80'in HLB değeri: 15 Span 80'in HLB değeri : 4.0 g 20.7. Rivanollü çözelti lanolin ile bir cam havanda sulu çözelti kalmayıncaya kadar kanĢtmlır.6. Oda sıcaklığına gelinceye kadar karıĢtırmaya devam edilir.0 g .

2. Yukarıdaki formülde kullanılan emülgatör karıĢımının HLB değerini hesaplayınız. Bu formüldeki maddelerin latince isimlerini yazınız. Formülde yer alan her bir maddenin görevini açıklayınız. Soğuyuncaya kadar devamlı karıĢtırılır ve kutusuna konulur. 2.8. HLB değerinin ne olduğunu açıklayınız.NF 16) Unguentum Leniens Cold Cream Balık nefsi 125 g Beyaz balmumu 120 g Sıvı parafın 560 g Boraks 5 g ArıtılmıĢ su 190 mi Hazırlama: Balık nefsi ve beyaz balmumu küçük parçalara bölünerek bir kapsüle alınır. Bu çözelti aynı sıcaklıktaki önceki erimiĢ karıĢım üzerine yavaĢ yavaĢ ve hızla karıĢtırılarak ilave edilir. Sorular: 1. Üzerine sıvı parafın ilave edilip su banyosunda eritilir ve 70-72°C'ye kadar ısıtılır. Kold Krem (USP 21 . uygun Ģekilde etiketlenip teslim edilir. . Küçük bir behere alınan boraks arıtılmıĢ suda çözülüp su banyosunda 70-72°C'ye kadar ısıtılır. Sorular: 1. 109 ÇalıĢma 12. 3. Kold krem ne tip bir merhem sıvağıdır? Hangi amaçla kullanılır? ÇalıĢma 12.9. Hazırladığınız krem ne amaçla kullanılır? Ġçindeki maddelerin görevlerini yazınız.kutusuna konulur. 3. Ġkinci soruda bulduğunuz HLB değeri ne tip emülsiyon oluĢturmak için uygundur? s/y ve y/s tipi emülsiyonlar için ortamın ideal HLB değerleri hangi aralıklarda olmalıdır? 4. Uygun Ģekilde etiketlenip teslim edilir.

Bu karıĢım jelatin çözeltisi üzerine azar azar ve karıĢtırılarak ilave edilir. Sorular: 1. Sorular: 1. Çinko Oksit Patı (USP 27 . Bu preparat hangi amaçlarla kullanılır? 2.Çinko Oksitli Jelatin ( BNF 63) Unna 's Paste Paste Gelat.10. Havan. Pat ve merhem arasında ne fark vardır? 3. Üzerine eritilmiĢ vazelin ilave edilir ve homojen bir pat oluĢana kadar iyice ezilir. Bir havanda çinko oksit gliserin ile iyice ezilerek karıĢtırılır ve pat haline getirilir. Uygun Ģekilde etiketlenip teslim edilir. Bu ilaç Ģekli hangi amaçla kullanılır ve nasıl uygulanır? 2. Tektür bir jel elde edilene kadar dikkatle karıĢtırılır. Uygun Ģekilde etiketlenip teslim edilir. Jelatin eriyinceye kadar hava kabarcığı oluĢturmayacak Ģekilde hafifçe karıĢtırılarak su banyosunda ısıtılır.NF 22) Pasta Zinci Oxydi Çinko oksit 25 g NiĢasta 25 g YumuĢak vazelin 50 g Hazırlama: NiĢasta ve çinko oksit havanda iyice karıĢtırılır. soğumadan kutuya konulur. kalan su ile yıkanarak behere ilave edilir. Zinc Çinko oksit Jelatin Gliserin ArıtılmıĢ su 110 Hazırlama: ArıtılmıĢ suyun yüzde doksanı üzerine jelatin azar azar ve karıĢtırılarak ilave edilir. Kalamin nedir? ÇeĢitli farmakope ve formülerlere göre hangi maddeleri içerir? 111 100 g 150 g 400 g 350 mi . Hazırladığınız bu pat nasıl saklanmalıdır? ÇalıĢma 12. KarıĢım 10 dakika bekletilir.

0 g ArıtılmıĢ su 61. Hazırlanan preparat ne tür bir j eldir? ÇalıĢma 12. 100.m.12. Bu preparat ne amaçla kullanılır? 2.0 g Trietanolamin 3. JelleĢme tamamlanıncaya kadar kanĢtınlır.ÇalıĢma 12. Setil alkol.0 g Gliserin 7. bu kanĢıma yaklaĢık 50 mi kadar su ilave edilerek homojenize edilir.0 g * naproksene eĢdeğer miktarda naproksen sodyum kullanılır.m.0 g Beyaz vazelin 20. Bir beherde. stearil alkol ve beyaz vazelin bir kapsül içinde su banyosu üzerinde 70°C'ye kadar ısıtılır (I). Uygun Ģekilde ambalajlanıp etiketlenir. Merhemlerin Endüstriyel Ġmalatı Setil alkol 5. Hazırlama: Karbopol 934 ve gliserin karıĢtırılır. Homojen bir görünüĢ elde edince bir miktar su ile karıĢtırılmıĢ propilen glikol ilave edilir. Metil paraben % 0.5 g Ġzopropil alkol 20. Gerekli ağırlığa su ile tamamlanır. propilen glikol ilave ederek su banyosu .0 g ArıtılmıĢ su y.0 g Esans y.0 g Sodyum lauril sülfat 1. arıtılmıĢ suyun üçte birine sodyum lauril sülfat.0 g* Karbopol 934 1.0 g Propilen glikol 8.0 g Stearil alkol 5.11. Naproksen Jel Naproksen 10. Daha sonra trietanolamin suda çözülür ve karbopollü kanĢıma damla damla ilave edilir.15 112 Hazırlama: Eritme yöntemi kullanarak büyük çaplı merhem imalatı yapılacaktır. Naproksen sodyum gerekli suda çözüldükten sonra yukarıdaki karıĢıma eklenir. Sorular: 1.

Cool tar and salicylic acid ointment (BP 1999) ÇalıĢma 12. Merhem tüpleri boĢ ve kapaklan kapalı iken tek tek numaralanıp tartılır.0 Setil alkol 0. Bizmut gallat Vazelin Lanolin ArıtılmıĢ su 4g 10 g 25 g 25 g ÇalıĢma 12. Bulduğunuz tablo sonuçlanna göre kiĢisel yorumunuzu belirtiniz.NF 22) ÇalıĢma 12. Her bir tüpteki merhem içeriğini gram olarak bir çizelge haline getiriniz.18. standart sapmasını ve her bir tüpteki miktann ortalamadan % sapmasını hesaplayın.16. Daha sonra merhem doldurma aleti her bir merhem tüpüne 20g merhem doldurulacak Ģekilde ayarlanır ve hazırlanan merhem tüplere doldurulur.5 Gliserin 7.5 Trietanolamin 0. ÇalıĢma 12. Sulphur ointment (USP 27 . Sulu faz (II ve III karıĢımları bir araya getirildikten sonra) kanĢtıncı devamlı çalıĢırken planet karıĢtıncıdaki yağlı fazın üzerine ilave edilir. Soğuyuncaya kadar karıĢtırma iĢlemine devam edilir. Geri kalan suda metil paraben çözülüp bu da 70°C'ye ısıtılır (III).0 Stearik asit 5.0 113 ÇalıĢma 12. Sodyum aljinat 1.6 g 60. Önce yağlı faz su banyosu üzerinden alınarak (I karıĢımı) planet karıĢtırıcıya dökülür ve karıĢtırıcı çalıĢtırılır. KarıĢtırma iĢlemi planet karıĢtırıcıda gerçekleĢtirilir.17.19.6 g 3. 28th) . Tüpler (kapakları kapatılmıĢ olarak) tekrar tartılır (merhemler doldurulurken dikkat edilecek nokta. Salisilik asit ÇöktürülmüĢ kükürt Kayın ağacı katranı Kold krem 1. Doldurduğunuz tüplerdeki ortalama merhem miktannı.20. tüpün içinde hava kalmamasıdır). ÇöktürülmüĢ kükürt ig Ġhtiyol ig Ardıç katranı 10 g Lanolin 10 g Vazelin 10 g ÇalıĢma 12. bir tablo halinde gösterin.üzerinde aynı sıcaklıkta (70°C) ısıtılır (II). fVhite ointment (USP 27-NF22) ÇalıĢma 12.0 g ÇalıĢma 12. Aluminium subacetate ointment (Martindale.8 g 3.0 ArıtılmıĢ su 86.15. Hazırlanan merhem kitlesi merhem doldurma aletine boĢaltılır.14. KanĢımın sıcaklığı 40°C'ye kadar soğuyunca parfüm ilave edilip karıĢtırmaya devam edilir.13. Doldurma iĢleminden sonra tüpler kapatılır.

22.ÇalıĢma 12. Lokal enfeksiyonların tedavisinde vajinal uygulanan bu tip preparatlar da vardır. lokal anestezik. antiseptik. antiromatizmal ve analzejik etkin maddeleri içeren supozituvarlar ile sağlanabilir. Resorcinol-sulfur paste (Martindale. damar geniĢletici ve antienflamatuvar etkili etkin maddelerin supozituvarlan ile lokal etki elde edilmesi de mümkündür.24. Bunların etkin madde içerikleri % 0. Supozituvarlar hem lokal hem de sistemik etki oluĢturmak amacıyla kullanılır. Burrow's paste (Martindale. . hacimleri ve kıvamları rektal uygulamaya uygun katı tek dozluk preparatlardır. Rektal yol ile supozituvar uygulamanın tercih edilme nedenleri: 1.21. Sistemik etki ise. 28"') 115 13.1-40 gibi geniĢ bir aralıkta olabilir. antiastmatik. Cetrimide cream (BP 1999) ÇalıĢma 12. Cetrimide emulsifying ointment (BP 1999) 114 ÇalıĢma 12.23.Ağız yolu ile hastaya ilaç verilemediği durumlar • • • • ameliyat sonrası mide-barsak rahatsızlıkları bebek/yaĢlı hastalar hastanın mental bozukluğu olması 2. Örneğin lokal etki için hemoroidde ağrı ve irritasyonun giderilmesinde uygulanabildikleri gibi astrenjan.Oral uygulamanın etkin madde açısından uygun olmadığı durumlar • • • etkin maddenin mide-barsak kanalının pH'smda stabil olmaması etkin maddenin mide-barsak kanalında enzimatik bozunmaya uğraması etkin maddenin karaciğerden ilk geçiĢ etkisine uğraması Supozituvarlar değiĢik Ģekil (konik veya torpido) ve büyüklüklerde (genellikle 1-4 g) hazırlanabilirler. 28*) ÇalıĢma 12. SUPOZITUVARLAR ġekilleri.

Kakao yağı ile çalıĢırken sıcaklık 35°C'nin üzerine çıkarsa stabil olmayan a.13. • Sıcaklığın devamlı kontrol edilmesi ve 35°C'i aĢmaması. Ġyonize olmayan yüzey aktif maddeler 4. Yağlı sıvağlar 2. . Sıcaklık etkisiyle fiziksel özelliklerini değiĢtirebilen bir sıvağdır. Ġdeal bir supozituvar sıvağmm taĢıması gereken özellikler: • • • • 116 • • • • • Erime noktası ile donma noktası arasındaki fark fazla olmamalıdır Çabuk bozunmamalı. Sentetik ve yarı sentetik sıvağlar 3. fakat kalıplara yapıĢmamahdır Eritme yöntemi veya basınçla Ģekil verme yöntemi kullanılarak üretime elveriĢli olmalıdır Preparatın saklanması/kullanılması sırasında Ģekli bozulmamalıdır Vücut sıvılarında erimeli/dağılmalıdır Mukozaya nüfuz etmeli/temas yeteneği fazla olmalıdır Ġrritan/toksik olmamalıdır Etkin maddeler ile geçimli olmalıdır Supozituvar sıvağları 4 grupta incelenir. 1. Kakao yağı ile çalıĢırken. uzun süre stabil kalmalıdır Oda sıcaklığında kolayca kalıplara dökülebilmeli. Suda çözünen ve su ile karıĢabilen sıvağlar 1. Supozituvar Sıvağları Etkin madde uygun bir sıvağ içinde hazırlanır. p polimorfu en dayanıklı ve erime noktası en yüksek olan Ģeklidir ve bu polimorfu içeren supozituvarın katılaĢması ancak 15°C civarında olmaktadır. p1 ve y polimorfları oluĢur.1. Yağlı Sıvağlar Kakao Yağı: Doğal bir maddedir.

Etkin maddenin yoğunluğu sıvağın yoğunluğundan farklı ise o zaman etkin maddenin o sıvağ için ne kadar yer kapladığının hesaplanması gerekir. araĢit yağı gibi sıvı yağlar (genellikle % 0.. Bu iĢleme "aĢılama" adı verilir.)+(f2. 1 g etkin maddenin yerini tutan supozituvar sıvağmın miktarına veya 1 g sıvağın yerini tutan etkin maddenin miktarına "yer tutma değeri (f) veya deplasman faktörü" denir. Kakao yağı ile çalıĢırken dikkat edilmesi gereken diğer bir konu da bazı maddelerin sıvağm erime derecesini düĢürmesi ya da yükseltmesidir. Bu durum her etkin maddenin kendi yoğunluğuna bağlı olarak değiĢir.. Eğer etkin maddenin yoğunluğu sıvağın yoğunluğuna eĢitse. Buna karĢılık erime derecesini yükselten maddeler ile çalıĢırken formüle uygun miktarda susam yağı. 13. Etkin madde suda çözünmüyor ise. Yer tutma değeri çözünmeyen maddelere uygulanır ve pratikte hesaplanmıĢ olarak liste halinde çeĢitli maddeler için verilmiĢtir. Yer tutma değeri ile gerekli sıvağ miktarının hesaplanması: Reçete için gerekli sıvağın hesaplanması yer tutma değeri ile yapılır. Erime derecesini düĢüren maddeler ile çalıĢılırken formüle erime derecesinin düĢmesini engellemek için sıvağın % 20'i kadar balık nefsi veya % 4'ü kadar balmumu ilave edilebilir.[(f. 117 Supozituvarlarm hazırlanması sırasında amaç. süspansiyon/emülsiyon haline getirmek gerekir. etkin maddeyi sıvağ içerisinde çok ince ve homojen bir Ģekilde dağıtmaktır..+(fn-gn)] M : Gerekli sıvağın miktarı (g) S : Sadece sıvağ ile hazırlanan boĢ kalıp ağırlığı (g) f : Yer tutma değeri g : Formüldeki etkin madde miktarı (g) Örnek 13.g.g2)+. supozituvar içerisindeki etkin madde eĢit ağırlıktaki sıvağm hacmini kaplayacaktır.1-0. Burada aĢağıdaki formül kullanılır: M = S .. Rx ...5) ilave edilmelidir.1.... ayrılan katı kısmın ilave edilerek supozituvarın hazırlanması gerekmektedir.2.1.• Daha yüksek sıcaklıklarda çalıĢılması durumunda sıvağm bir kısmının (-1/3) ayrılması ve diğer kısmı eritildikten sonra. Gerekli sıvağ miktarının hesaplanması Supozituvann hazırlanabilmesi için etkin maddenin supozituvar sıvağı içerisinde ne kadar yer kapladığının bilinmesi gerekir.

g) M =1. Supp. Buna göre formül: prokain kakao yağı 0. dondurulur ve kalıptan çıkarılarak tartılır.I. No:V 120 0. Donduktan sonra üzerinde kalan fazlalıklar sıyrılarak alındıktan sonra kalıplar açılıp supozituvarlar çıkartılır. Elde edilen kütle daha önceden sıvı parafin ile yağlanmıĢ olan supozituvar kalıplarına donmaya yakınken karıĢtırılarak dökülür ve donmaya bırakılır.92 g Supozituvarın hazırlanması: Bunun için hesaplanan miktar kakao yağı (7. 5. Buna boĢ kalıp ağırlığı denir.8 M = S-(f.8 g olsun. Yani reçetede 5 supozituvar istendiğine göre 6 supozituvar için hesap yapılır.3.Prokain Kakao yağı P.6 g 1. Erime süresinin saptanması Dağılma süresinin saptanması Kırılma ve mekanik dayanıklılık kontrolü in vitro etkin madde çıkıĢ testi Etkin madde içeriği . Örneğin bu değer 1. YaklaĢık 1/3 kadarı ayrılır.32 g 1 supozituvar için gereken kakao yağı miktarı Reçetede istenilen supozituvar sayısından 1 fazlası üzerinden hesap yapılır. Bu karıĢıma prokain (3.6) M = 1. 4. 13.92 g) tartılır. Kakao yağı ile sadece sıvağdan oluĢan bir supozituvar hazırlanır.m.6 g y. 3. geri kalanı 35°C'i geçmeyecek Ģekilde su banyosu üzerinde ısıtılarak eritilir. Uygun Ģekilde ambalajlanıp etiketlenir.8x0.8-(0.6 g) ilave edilir ve homojen oluncaya kadar karıĢtırılır. Supozituvarlarda Yapılan Kontroller 1.32x6 = 7. 2.6x6 = 3. Prokainf=0. Daha sonra su banyosundan alınarak üzerine katı haldeki kakao yağı ilave edilir ve karıĢtırarak eritilir.

Erime-dağılma (EP 4): ÇeĢitli aletlerle 37°C'lik su banyosunda tayin edilir. Donduktan sonra kalıbın üzerindeki fazlalıklar bir spatül yardımı ile kazınır. Tamamen eridikten sonra 50 mi arıtılmıĢ suyla karıĢtırılır.4. Aspirinin Witepsol H15'e göre yer tutma değeri 0. Tekrar 50 mi arıtılmıĢ suyla karıĢtırılır. Sıvağ . 121 Ağırlık sapması pH kontrolü kalıba karıĢtırarak dökülür. GörünüĢ: Supozituvarlar boyuna kesilip incelendiklerinde iç ve dıĢ yüzeyleri tek biçim olmalıdır.6. Bu formüle göre hazırlanan supozituvarlar üzerinde aĢağıdaki kontroller gerçekleĢtirilecektir. Kalıp açılıp supozituvarlar çıkarılır. Etkin madde miktar tayini: Burada örnek olarak sodyum salisilat için etkin madde tayininin nasıl yapıldığı anlatılacaktır. NOT: 4 supozituvarlık kütle ile çalıĢılır. 2. Supozituvarm tamamının eridiği veya dağılarak alet sepetli ise sepetin altına veya üstüne geçtiği zaman ölçülür. Kullandığınız sıvağın yapısını yazınız.71'dir. Kalan sıvağ tekrar eritilir. Uygun Ģekilde ambalajlanıp etiketlenir.Deneysel olarak parasetamolün yer tutma değerini hesaplayın ve nasıl yaptığınızı yazınız. Diğer etkin maddeler için referans kitaplarda verilen kendi monografmdaki analiz yöntemleri kullanılmalıdır. ÇalıĢma 13. Genellikle yarım saat içinde erimeli ve dağılmalıdır. Bu supozituvar hangi amaçla kullanılır? 4. 1. Hazırlanan supozituvarlardan 5 tanesi bir beherde su banyosunda eritilir. 3. Supozituvarlann Endüstriyel Ġmalatı Sodyum salisilat WitepsolH15 0. Üstteki yağlı tabaka donuncaya kadar buzdolabında bekletilir. Etkin maddenin ve sıvağm yoğunluğu verildiğinde yer tutma değerinin nasıl hesaplandığını gösteriniz. Sorular: 1 . 2.m.200 g y. 7. 3. Ġki faz süzülerek ayrılır.

Bölmenin kapağı kapatılır. Alet istenen test sıcaklığına ayarlanır. toplam ağırlığa eklenmez. içine supozituvarın yerleĢtirildiği bir bölme ve bu bölmedeki suyun dolaĢımını sağlayan termostatlı su banyosundan oluĢur.0 g 0. çözeltinin absorbans değeri kalorimetrede 510 nm'de okunur. Alet. Son ilave edilen disk konulduktan ilk 20 s sonra kopma olmuĢsa. Bu süzüntüden 2 mi alınıp antılmıĢ suyla 100 ml'ye tamamlanır. Kırılma ve mekanik dayanıklılık kontrolü: Supozituvar Ģeklini almıĢ sıvağın belirli sıcaklıkta üzerine konan ağırlıklara dayanması ile ölçülür. Bulunan konsantrasyon değeri (x) mg/1 veya ug/ml cinsindendir. tüm ağırlıkların toplamı alınır. Supozituvar kınlana kadar bu iĢleme devam edilir (aletin boĢ ağırlığı 600 g'dır). 2. Sodyum salisilat WitepsolH15 200 mg y.00 g . Deneyin yapıldığı sıcaklık 25°C'dir. Bu çözeltiden 9 mi alınıp üzerine 1 mi % 10'luk FeCl3 çözeltisi ilave edilip. NOT: Eğer supozituvar ilk 600 g'lık boĢ ağırlık ile kınlıyorsa. 125 ÇalıĢma 13. Bulunan etkin madde miktarı istenen miktardan ±% 10'dan fazla sapma göstermemelidir.7.25 g y. Eğer supozituvara ilave edilen diskler ile kınlmıĢsa. Kopma olayı 20-40 s arasında olmuĢsa. Benzokain 5. Supozituvarlar en az 24 saat test sıcaklığında bekletilmelidir.5.6. Acetarsol WitepsolH15 ÇalıĢma 13. son konan diskin yarı ağırlığı toplama katılır (100 g). ÇalıĢma 13. Birer dakika ara ile 200 g ağırlığındaki diskler ilave edilir. Önceden bekletilen supozituvarlar test bölmesine sivri kısmı yukarı gelecek Ģekilde yerleĢtirilir. Eldeki kalibrasyon doğrusu yardımıyla sodyum salisilatın miktarını hesaplanır. Formül 1 supozituvar içindir. kullanılamayacak kadar yumuĢaktır. 4.m.m. Bu amaçla supozituvarlann kırılma noktasını saptayan alet kullanılacaktır. Kopma 40 s'den sonra meydana gelmiĢse diskin tüm ağırlığı toplam ağırlığa katılır.124 kısmı donunca alttaki sulu tabaka ilk süzüntünün üzerine süzülür. Rektuma konurken yapılacak basınca dayanıklı olup olmadığının anlaĢılması bakımından ve ambalajlama sırasındaki kayıp bakımından önemlidir.

Nord.) Suppositoria Benzocaini Composito Benzokain 200 mg Çinko oksit 500 mg Peru balsamı 100 mg Bizmut oksigallat 200 mg Kakao yağı y.0 mi y.m.2 g 5.m. 100.m.12. Chloral for Infants Kloralhıdrat 60 mg Kakao yağı y. ÇalıĢma 13.m. ÇalıĢma 13.8.m.Adrenalin Borik asit ArıtılmıĢ su Kakao yağı 0.10. Ġndometazin 25 mg 200 mg 60 mg 60 mg 120 mg y. ÇalıĢma 13. Bizmut Subgallat-Rezorsin Supozituvan (Martindale 28th) Compound Bismuth and Resorcin Supp.0 g (BaĢka uygun sıvağ da kullanılabilir) ÇalıĢma 13. . Bebekler için Kloral Supozıtuvar (NF 1955) Supp. Bizmut subgallat Hintyağı Rezorsin ' Çinko oksit Kakao yağı 126 ÇalıĢma 13.1 g 0.11.9. BileĢik Benzokain Supozituvarı (P. PEG400:PEG 4000 (1:1) y.

NOT: Önce yukandaki oranda 5 g'lık bir kütle hazırlanır.010 g 0. Henüz sıcak iken sıvı parafın ile yağlanmıĢ kalıba dökülür. T.F. Hafifçe yağlanmıĢ kağıda sanlır. Witepsol. Bunun yanısıra kakao yağı. Bu grup preparatlann ortalama ağırlıkları 5 g'dır. Kalıba dökülür donduktan sonra çıkanlıp tartılır ve böylece övül kalıbının sıvağ ağırlığı bulunur.000 g 127 14. 2. Üzerine hesaplı miktar gliserinin 2/3'ü ilave edilir ve su banyosu üzerinde kanĢtınlarak ısıtılır. Ovüllerin küre Ģeklinde olanlarına globül (bol) adı verilmektedir. Donduktan sonra üzeri bir jilet yardımıyla kesilir ve kalıptan çıkanlır. Övül sıvağı olarak genellikle jelatin-gliserin-su sıvağı kullanılır. Bu ilaç Ģeklinde sıvağı hangi maddeler oluĢturuyor? 4k 10 k 2k . Bu ağırlık esas alınarak ve kayıplar gözönünde bulundurularak gerekenden bir fazla övül üzerinden hesaplamalar yapılır.1. OVÜLLER 0. 128 Sorular: 1. Geri kalan gliserin ile ihtiyol bir saat camında homojenize edilir ve önceki kanĢıma katılarak karıĢtmlır. supozituvarlar gibi etkin madde ve sıvağdan oluĢan ve vajinaya uygulanan oval veya küre Ģeklindeki preparatlardır. 1974'de verilmiĢ olan jelatin-gliserin-su sıvağı Ģu Ģekildedir: Jelatin Su Gliserin ÇalıĢma 14. polietilen glikollerin de kullanımı vardır.002 g Ovüller.Ġzoprenalin sülfat Sodyum metabisülfıt WitepsolH15 y. Ġhtiyol ovülü (Martindale 28*) Ichtammol Pessaries ihtiyol 5g Jelatin 7g Gliserin 60 g ArıtılmıĢ su 28 g Hazırlama: Bir kapsülde jelatin hesaplı miktar su ile ıslatılarak iyice ĢiĢene kadar bekletilir.m.

Bu ilaç Ģekli ne amaçla kullanılır? 3. 2. Soğuyuncaya kadar karıĢtırmaya devam edip. Borik asit 0. Ġhtiyolün diğer isimleri nelerdir? ÇalıĢma 14. Formülde yer alan her bir maddenin görevini açıklayınız. su 3 k) ÇalıĢma 14. Üzerine sıvı parafin ilave edip. Formülasyonlarda yer alan okluzif (örtücü) ve emoliyan (yumuĢatıcı) maddeler sayesinde yumuĢak bir cilt sağlanabilir. Bu çözelti yağ fazı üzerine azar azar ve hızla karıĢtırarak ilave edilir. Bu formüldeki maddelerin Latince isimlerini yazınız. su 24 g) 129 kremleri de bu gruptadır. gliserin 12. 125 g 120 g 560 g Boraks 190 mi 5g . Laktik asit / ââ 0 02 g Asetik asit/ Jelatin-gliserin sıvağı y. Uygun Ģekilde etiketlenip teslim edilir.m.m.2. Küçük bir behere alınan boraks arıtılmıĢ suda çözülüp o da su banyosunda. Sorular: 1. su banyosunda eritilir ve 70-75°C'ye kadar ısıtılır. gliserin 7 g.125 g Jelatin-gliserin sıvağı y. 70-75°C'ye kadar ısıtılır. bir kapsüle alınır.2.5 k. ÇalıĢma 16. Kold Krem Cold Cream Unguentum Leniens Balık nefsi Beyaz balmumu Sıvı parafın ArıtılmıĢ su Hazırlama: Balık nefsi ve balmumu küçük parçalara ayrılıp.3. (Sıvağ: jelatin 3 k.1. (Sıvağ: jelatin 10 g. kutusuna konulur.

Bu hazır ilaç Ģekline kold krem adı neden verilmiĢtir? 5. Kabına konulur.2. Genellikle stearat kremleri Ģeklindedirler.0 Boraks 0. uygun Ģekilde etiketlenip teslim edilir. Geri kalan suda metil paraben ve boraks su banyosu üzerinde çözülür. 133 ÇalıĢma 16. Deriden hemen emilip yok olan ve deride yağlı his bırakmayan kremlerdir. Sorular: 1. kreme ilave edilir. Stearik asit 15 .0 Sıvı vazelin 50. Bu kremin emülsiyon tipi nedir? 2. Su banyosu üzerinde sulu faz yağlı faza karıĢtırılarak ilave edilir.1 Alkol 1. Temizleme yeteneği nereden ileri gelir? b.0 Bentonit 1.3. Bu karıĢım iyice karıĢtırılarak su banyosunda 70-75°C ye kadar ısıtılır. Bentonit 10 mi kadar suda ĢiĢirilir.0 Parfüm y.m ArıtılmıĢ su 34. Parfüm alkolde çözülüp. Bu preparatın emülgatörü nedir? Nasıl oluĢur? 132 ÇalıĢma 16. Kold krem ne tip bir merhem sıvağıdır? Hangi amaçla kullanılır? 4.6. iyice karıĢtırılır. SabunlaĢma tamamlanıncaya kadar karıĢtırılıp kapsül su banyosundan alınır.9 Metil paraben 0.Vanishing krem. nemlendirici krem ve losyonlar Çoğunlukla y/s tipi emülsiyon tarzında hazırlanırlar. DıĢ fazlarının su olması nedeniyle formüllerinde bir nemlendirici (hümektan) madde bulunur. Temizleyen Krem Cleansing Cream Balmumu 13. sıcaklık 40°C civarına inene kadar karıĢtırmaya devam edilir. Üzerine ĢiĢmiĢ haldeki bentonit ilave edilir.0 Hazırlama: Balmumu ve sıvı vazelin bir kapsülde su banyosu üzerinde eritilip 70-75°C'ye kadar ısıtılır.

5 40.0 g Parfüm y. ÇalıĢma 16.m. ArıtılmıĢ su 33.9.5 g Ġsopropil miristat 3. Setrimonyum bromür 1.m.m.2 136 ÇalıĢma 16.8 Parfüm y.5 ve 16.m. Balmumu 16.m.m.5 12.0 g Setil alkol 2. ArıtılmıĢ su y. y.m.0 . y.6'daki preparatlarm emülsiyon tipleri nedir? Deneysel olarak nasıl saptarsınız? ÇalıĢma 16.5 g Lanolin 2.0 Boraks 0.0 Sıvı parafın 50.0 0. Koruyucu y.7. 100.0 g ÇalıĢma 16. Balmumu Boraks Balık nefsi Susam yağı 12.8.0 g Gliserin 8. Koruyucu y.m.Lanolin Balmumu Sıvı parafin PEG-40 stearat Sorbitol Parfüm Koruyucu ArıtılmıĢ su Sorular: 4 2 23 5 12 y. 1.

m. y.0 Balmumu 5.4 Parfüm y.m 137 ÇalıĢma 16.0 Vazelin 8.Parfüm y.m.5 0.0 y. ArıtılmıĢ su 35.5 10.0 0.0 Balık nefsi 1.13.0 Setil alkol 3.0 Sodyum lauril sülfat 0.40 2.m ArıtılmıĢ su y.6 Katı parafin 5.0 ÇalıĢma 16.m.m. Sıvı parafin Ġzopropil miristat Stearik asit Lanolin Setil alkol 7.m ArıtılmıĢ su 23. Koruyucu y.12.50 0.10. y.11.5 Gliseril stearat 1.0 Bentonit 2.0 Setil alkol 1.90 0. 2.m.40 2.0 Sodyum setil sülfat 3.m Koruyucu y.5 Pudra baz ve renklendirici 8.5 0. Stearik asit Lanolin Sorbitan oleat Polisorbat 60 Sorbitol Parfüm Koruyucu ArıtılmıĢ su ÇalıĢma 16. Sıvı parafin 52. Sıvı parafin 20.0 ÇalıĢma 16.m Koruyucu y.40 .0 Parfüm y.

Parfüm y. 16. Antiperspiran ve deodoran preparatlar.) 40.m. deodoranlar ise vücut kokularını önleyen preparatlardır. bilyeli ĢiĢe (roll-on) veya yarı katı formda hazırlanabilirler.45 Sorular: 1.13 de hazırladığınız her bir kremin emülsiyon tipini ve ne amaçla kullanılacağını yazınız.00 Natrosol 250 H* 0. Alüminyum klorhidrat çözeltisi ilave edilir.00 Triklosan 0. Ter vücut yüzeyine salgılandığı zaman epidermis florasında bulunan bakteriler tarafından parçalanır ve hoĢa gitmeyen koku oluĢur.2.00 Trietanolamin 0.20 Renk verici y. ÇalıĢma 16. Deiyonize su 29.80 Setil piridinyum klorür 0. aerosol.50 * Hidroksietil selüloz (Hercules Powder.00 Alkol (% 99 h/h) 25.m. Antiperspiran ve Deodoranlar Antiperspiran preparatlar terlemeyi. ÇalıĢma 16.) Hazırlama: Deiyonize su 70-75°C'ye ısıtılır. ArıtılmıĢ su 84.7-16.40 Alüminyum klorhidrat (% 50 çöz. çubuk (stick).Gliseril stearat 1. Natrosol. Co. Deodoran formülasyonlannda yer alan antimikrobik maddeler bu 138 parçalanmayı önledikleri için hem vücudun normal bir fonksiyonu olan terlemeyi engellemezler hem de istenmeyen vücut kokularının oluĢmasını önlerler.05 Parfüm 0.m.10 Propilen glikol 4. Koruyucu y. Natrosol tamamen hidrate oluncaya kadar iyice karıĢtırılır. propilen glikol içinde disperse edilir ve bu karıĢım iyice karıĢtırılarak deiyonize suya ilave edilir.95 Propilen glikol 4. Bu karıĢım 30°C civarına soğutulur ve .14.

Sodyum stearat 8.0 Etil alkol 74. propilen glikol ve izopropil miristat karıĢtırılır.17. KarıĢım sıcakken bulanıklık geçinceye kadar karıĢtırmaya devam 139 edilir.0 Hazırlama: Oda sıcaklığında sodyum stearat.0 Triklosan 0. 5-8° C civarına karıĢtırılarak soğutulur ve kalıba dökülür.00 .0 Ġzopropil miristat 5. uygun Ģekilde etiketlenip teslim edilir. triklosan ve parfüm bu karıĢıma iyice karıĢtırılarak ve yavaĢça ilave edilir.50 40. ÇalıĢma 16. Oda sıcaklığına inince parfüm ilave edilir. % Triklosan Propilen glikol Alkol (% 99 h/h) Parfüm Püskürtücü gaz 16.alkol.45 0.2 Parfüm 2. Triklosan ilave edilir ve bulanıklaĢan karıĢım 60-75 °C'ye ısıtılır.00 57.3. etil alkol. Balmumu Lanolin Parafın 30 10 8 0. Ambalajına konulur.15.16.05 2. Dudak Boyaları Yağlı bir sıvağ içerisinde süspansiyon halinde renk ve boya maddesi taĢıyan ve dudak üzerinde bir film tabakası bırakan preparatlardır. ÇalıĢma 16. ÇalıĢma 16.8 Propilen glikol 10.

Kırmızı) Titandioksit Hazırlama: 45 3 1 3 1.Ağırlık sapmaları ve güvenirlik sınırlan hesaplanır. 4. Diğer tarafta bir saat camında da hint yağı ile boya maddesi iyice karıĢtırılır ve titandioksit ile tektür hale getirilir. Yukarıdaki formülden 5 g'lık bir kütle hazırlanıp bir kalıbın ağırlığı bulunur. e) Kalan rujlar kutuya konulur. Uygun Ģekilde etiketlenip teslim edilir.Hint yağı Sıvı vazelin Boya (D. Bu derecede yumuĢayıp erimesi gözlenir. Sorular: 1. . Kütlenin yukarıya kaydığı nokta. Bir dudak boyasındaki madde miktarları hesaplanır. Bu karıĢım mum eriyiğine katılır. parafın. erime derecesi olarak kabul edilir.18. a) Bütün dudak boyası ağırlıkları sıfırdan sonra iki haneye kadar tartılır. 2. 6. Dudak boyalarında erime derecesi sınırlan ne kadar olmalıdır? 2. ErimiĢ kütleyi kalıba dökmeden iki tarafı açık kılcal bir boruya (erime noktası tayini kılcal borusu) bir cm yüksekliğinde çekilir ve buzdolabına konulur.C. c) Kesilen rujdan biri diklemesine bir kapsüle konulur ve 50°C'lık etüve yerleĢtirilir. Ġki saat sonra bir beher içindeki suda ve 40-50°C 140 arasında erime derecesi tayin edilir.21. Hava kabarcığı oluĢturmadan yavaĢ yavaĢ tektür hale getirilir ve yavaĢça kalıba dökülür. d) Supozituvar sertlik tayini aleti kullanılarak iki rujun sertlikleri tayin edilir. 5. Kalıba dökülen kütle oda sıcaklığında bir hafta bekletilir. lanolin ve sıvı vazelin bir kapsülde su banyosunda eritilir. Sizin formülünüzü yeterli sertlikte buluyor musunuz? ÇalıĢma 16. Balmumu. 3. b) Bir ruj ortadan diklemesine kesilip renk tektürlüğüne bakılır.

23.5 g 44.Karnauba mumu 10 Balmumu 15 Lanolin 5 Setil alkol 5 Hint yağı 65 Boya y. güneĢ ıĢınlarının bronzlaĢtırıcı etkisini önleyen ürünler. güneĢ sonrası serinletici. TraĢ Sonrası Losyonu After shave % Etil alkol Propilen glikol Parfüm Demineralize su ÇalıĢma 16. TraĢ Sonrası Losyonu After shave Alkol Sorbitol çözeltisi (%70) Mentol Borik asit Parfüm ArıtılmıĢ su 50.m 16.4. 141 ÇalıĢma 16. bronzlaĢtırıcı (Sun Tan) preparatlar. yağlı veya sulu jel.1 g 2.0 g 0. GüneĢten koruyucu preparatlar emülsiyon. GüneĢ Preparatları GüneĢ ıĢınlanna karĢı hazırlanan kozmetik ürünler.5 g 0.0 g 2. aerosol ve çubuk (stick) tarzında hazırlanabilir.9 g 60 3 1 36 . Ürünlerin temel amacı dalga boyu 290-350 nm arasındaki UVA ve UVB ıĢınlannm zararlı etkilerinden deriyi korumaktır. rahatlatıcı ve deriyi nemlendirici ürünler (After Sun) ile güneĢsiz bronzlaĢma (ġelf Tanning) ürünlerini kapsar.m Parfüm y.24.

5.000 0. a) Bütün dudak boyası ağırlıkları sıfırdan sonra iki haneye kadar tartılır. c) Kesilen rujdan biri diklemesine bir kapsüle konulur ve 50°C'hk etüve yerleĢtirilir. 59. Antiseptik TraĢ Sonrası Losyonu After shave Hyamin 10-X (% 25)* Etil alkol Mentol Benzokain Parfüm ArıtılmıĢ su * Metil benzetonyum klorür 144 arasında erime derecesi tayin edilir. b) Bir ruj ortadan diklemesine kesilip renk tektürlüğüne bakılır.025 y. d) Supozituvar sertlik tayini aleti kullanılarak iki rujun sertlikleri tayin edilir. Dudak boyalarında erime derecesi sınırları ne kadar olmalıdır? 2.005 0.Ağırlık sapmaları ve güvenirlik sınırları hesaplanır. Sizin formülünüzü yeterli sertlikte buluyor musunuz? ÇalıĢma 16. 6. Karnauba mumu 10 Balmumu 15 Lanolin 5 Setil alkol 5 0. Sorular: 1.ÇalıĢma 16.720 . erime derecesi olarak kabul edilir.m.250 40.25. Uygun Ģekilde etiketlenip teslim edilir. Kalıba dökülen kütle oda sıcaklığında bir hafta bekletilir. Kütlenin yukarıya kaydığı nokta.18. Bu derecede yumuĢayıp erimesi gözlenir. e) Kalan rujlar kutuya konulur.

bronzlaĢtırıcı (Sun Tan) preparatlar.0 g 2. TraĢ Sonrası Losyonu After shave Etil alkol Propilen glikol Parfüm Demineralize su ÇalıĢma 16.25.Hint yağı Boya Parfüm 65 y.24.1 g 2.23. TraĢ Sonrası Losyonu After shave Alkol Sorbitol çözeltisi (%70) Mentol Borik asit Parfüm ArıtılmıĢ su ÇalıĢma 16.250 50.9 g 60 3 1 36 . yağlı veya sulu jel.4.5 g 44. güneĢ ıĢınlarının bronzlaĢtırıcı etkisini önleyen ürünler. aerosol ve çubuk (stick) tarzında hazırlanabilir.m y. GüneĢ Preparatları GüneĢ ıĢınlarına karĢı hazırlanan kozmetik ürünler.5 g 0.m 16. GüneĢten koruyucu preparatlar emülsiyon. güneĢ sonrası serinletici. 141 ÇalıĢma 16.0 g 0. Antiseptik TraĢ Sonrası Losyonu After shave Hyamin 10-X (% 25)* 0. rahatlatıcı ve deriyi nemlendirici ürünler (After Sun) ile güneĢsiz bronzlaĢma (ġelf Tanning) ürünlerini kapsar. Ürünlerin temel amacı dalga boyu 290-350 nm arasındaki UVA ve UVB ıĢınlarının zararlı etkilerinden deriyi korumaktır.

m.m. a) Bütün dudak boyası ağırlıkları sıfırdan sonra iki haneye kadar tartılır. b) Bir ruj ortadan diklemesine kesilip renk tektürlüğüne bakılır. 6. 16.m.4. Sorular: 1. 5.Etil alkol Mentol Benzokain Parfüm ArıtılmıĢ su * Metil benzetonyum klorür 144 40.Ağırlık sapmaları ve güvenirlik sınırlan hesaplanır. d) Supozituvar sertlik tayini aleti kullanılarak iki rujun sertlikleri tayin edilir. e) Kalan rujlar kutuya konulur. Karnauba mumu 10 Balmumu 15 Lanolin 5 Setil alkol 5 Hint yağı 65 Boya y. Bu derecede yumuĢayıp erimesi gözlenir. Dudak boyalarında erime derecesi sınırlan ne kadar olmalıdır? 2. Kütlenin yukarıya kaydığı nokta.005 0. 59. Kalıba dökülen kütle oda sıcaklığında bir hafta bekletilir.025 y. erime derecesi olarak kabul edilir.000 0. Uygun Ģekilde etiketlenip teslim edilir. c) Kesilen rujdan biri diklemesine bir kapsüle konulur ve 50°C'lık etüve yerleĢtirilir.18. Sizin formülünüzü yeterli sertlikte buluyor musunuz? ÇalıĢma 16. GüneĢ Preparatları .720 arasında erime derecesi tayin edilir. Parfüm y.

rahatlatıcı ve deriyi nemlendirici ürünler (After Sun) ile güneĢsiz bronzlaĢma (ġelf Tanning) ürünlerini kapsar.19. Ürünlerin temel amacı dalga boyu 290-350 nm arasındaki UVA ve UVB ıĢınlannın zararlı etkilerinden deriyi korumaktır.0 Stearil alkol 1. yağlı veya sulu jel.2 Trietanolamin 1. bronzlaĢtırıcı (Sun Tan) preparatlar.m Koruyucu y. güneĢ ıĢınlarının bronzlaĢtıncı etkisini önleyen ürünler.m Parfüm y.m.m.0 ArıtılmıĢ su 77.8 Sorular: 1. aerosol ve çubuk (stick) tarzında hazırlanabilir. Formüldeki maddelerin görevi nedir? ÇalıĢma 16. GüneĢ Losyonu Yağ fazı Oktilmetoksi sinnamat 3.0 Ġzopropil miristat 2. . GüneĢten koruyucu preparatlar emülsiyon.GüneĢ ıĢınlarına karĢı hazırlanan kozmetik ürünler.0 Oleil oleat 4. y.3-butilen glikol 5. güneĢ sonrası serinletici.0 Karboksivinil polimer 0. 141 ÇalıĢma 16.0 Stearik asit 2.0 Vitamin E asetat y.20. Yukarıdaki formül ne tip bir emülsiyondur? 2. GüneĢ Yağı Oktilmetoksi sinnamat Sıvı parafın Setil oktanoat Butilhidroksi toluen Parfüm 2 70 28 y.0 Vazelin 2.0 Gliseril monostearat 2.m Su fazı 1.

Bunlar. ArıtılmıĢ su 43 143 ÇalıĢma 16.0 Dupanol C* 1. Formüldeki güneĢ filtresi hangi maddedir? 142 16.23. TraĢ Öncesi Kremi Stearik asit 13.4 * Sodyum lauril sülfat ÇalıĢma 16.Sorular: 1.22. TraĢ Preparatlan TraĢ preparatlan temel olarak 3 grupta toplanabilir. .0 Lanolin 2.m.0 Trietanolamin 1. • • TraĢ öncesi preparatlan (sakal ve yüz derisini traĢa hazırlamak için) TraĢ iĢleminde kullanılan preparatlar (traĢ sabunlan ve traĢ kremleri) • TraĢ sonrası preparatlar (after shave.0 Parfüm 0. traĢ sonrası cildin rahatlaması ve tahriĢlerin giderilmesi için).0 Tween 60 2. TraĢ Sonrası Kremi Stearik asit 36 Hindistan cevizi yağı 9 Potasyum hidroksit 8 Sodyum hidroksit 1 Sorbitol çözeltisi (%70) 3 Koruyucu y.m.9 Sıvı parafın 2.8 Stearil alkol 2.0 Ġzopropil palmitat 1. ÇalıĢma 16.21. Parfüm y.5.5 ArıtılmıĢ su 72.4 Span 60 1.

5 g 44.26.9 g 60 3 1 36 .0 g 0.025 y.5 g 0. 59.0 g 2.24.000 0. Antiseptik TraĢ Sonrası Losyonu After shave % Hyamin 10-X (% 25)* Etil alkol Mentol Benzokain Parfüm ArıtılmıĢ su * Metil benzetonyum klorür 144 ÇalıĢma 16.TraĢ Sonrası Losyonu After shave Etil alkol Propilen glikol Parfüm Demineralize su ÇalıĢma 16. TraĢ Sonrası Losyonu After shave Alkol Sorbitol çözeltisi (%70) Mentol Borik asit Parfüm ArıtılmıĢ su ÇalıĢma 16. 0.25.m.005 0.250 40.720 50.1 g 2.

0 Potasyum stearat 4.4 Kalsiyum hidroksit 6.9 ArıtılmıĢ su 72.6 Boraks 0. çözelti.5 Parfüm 0.27. Ġstenmeyen kıllan kimyasal olarak parçalayarak kopmalarını sağlarlar.6. Aerosol tüpüne doldurulur ve aerosol kapatma cihazında tüpler kapatılır. Püskürtücü gaz olarak ne kullanılabilir? 16. Sorular: 1. Uygun Ģekilde etiketlenip teslim edilir. SabunlaĢma tamamlanana kadar su banyosu üzerinde kanĢtınlmaya devam edilir.6 Stronsiyum hidroksit 3. losyon. Depilatu varlar Kıl dökücü preparatlardır.0 Sodyum stearat 1. sodyum stearat ve potasyum stearat su banyosu üzerinde eritilip sıcaklığı 70-75°C'ye getirilir. Daha sonra boraks aynı sıcaklıktaki eriyiğin üzerine ilave edilir. 145 ÇalıĢma 16.m Krem baz* 67.5 Püskürtücü gaz 12. Toz.0 ArıtılmıĢ su 17. SabunlaĢma tamamlanınca su banyosunun üzerinden alınır.7 Parfüm y.2 * Krem baz 0/ Setil alkol 6 Brij 35** 1 .5 Hazırlama: Trietanolamin stearat. krem veya jel tipi formülasyonlar halinde hazırlanabilirler. Boraks suda çözülüp 70-75°C'ye ısıtılır. Bu formülün preparat Ģekli nedir? 2. Depilatuvar Losyon Kalsiyum tiyoglikolat 5. Daha sonra bu tüpe aerosol dolum cihazında püskürtücü gaz doldurulur. sıcaklığı 40°C'nin altına inince parfüm ilave edilir.Aerosol TraĢ Köpüğü Tnetanolamin stearat 8.

29.0 17. Krem baz ve çözelti kısmı bir araya getirilip parfüm ilave edilir ve iyice karıĢtırılır.4 10. Bu preparatın etki mekanizması nedir? Açıklayınız. Depilatuvar Krem Sodyum sülfür Kalsiyum hidroksit Kaolin Gliserin ArıtılmıĢ su 5 5 58 2 30 . Diğer tarafta suyun 2/3'üne kalsiyum tiyoglikolat ilave edilir ve iyice karıĢtırılır. 2. ÇalıĢma 16. Uygun Ģekilde ambalajlanıp etiketlenir.28. Depilatuvar Losyon Kalsiyum tiyoglikolat Kalsiyum hidroksit Parfüm Krem baz* ArıtılmıĢ su 5.3 Preparatın sürüldükten bir süre sonra yıkanmasının gerekçesini açıklayınız. Sorular: 1. 3.4 y.m. 67. * ÇalıĢma 27'deki krem baz formülünü kullanınız.ArıtılmıĢ su 60 * * Polioksietilen lauril eter Hazırlama: Krem baz 70-75 °C de hazırlanır ve oda sıcaklığına kadar karıĢtırılarak soğutulur. Bu çözelti üzerine kalsiyum hidroksit yavaĢça ve karıĢtırılarak ilave edilir. Daha sonra stronsiyum hidroksit ve suyun geri kalanı eklenir. 146 ÇalıĢma 16. Formülde yer alan maddelerin görevlerini yazınız.

m. sitrik asit ve sorbik asit çözülür. Hazırladığınız Ģampuanın pH'smı ölçün.40 g 0. Trietanolamin lauril sülfat (% 28) Renk maddesi 18 g Kokonut monoetanolamid y.00 g 0. y. krem. Sorular: 1.m. Diğer bir beherde 20 mi suda sodyum klorür. uygun Ģekilde etiketlenip teslim edilir. Bu çözelti önceki behere kanĢtırılarak ilave edilir ve hepsi sıcak su banyosunda tektür oluncaya kadar karıĢtırılır. aerosol.m.16. ġampuanlar Saç ve saçlı deriye zarar vermeden saçı temizleyen ve bakımını sağlayan ürünlerdir.m.7. 100. sıvı mat.00 mi y. Boya (FDC Yellow No:5) y.50 g .00 g ComperlanKD* 2. Formüldeki maddelerin görevleri nelerdir? 2.10 g y. 1. Ambalajına konulur.31.30. Sıvı berrak.m. 2g 35. 147 ÇalıĢma 16. Sıcak su ilave edilerek bütün kütle istenilen ağırlığa tamamlanır. Ġyi bir Ģampuanın pH değeri hangi sınırlar arasında olmalıdır? Bunun önemi nedir? ÇalıĢma 16. Sıvı Berrak ġampuan Sodyum lauril eter sülfat (% 30) Sodyum klorür Sitrik asit Sorbik asit (veya formalin) Koruyucu Parfüm ArıtılmıĢ su *Kokonut dietanolamid Hazırlama: Darası alınmıĢ bir behere yüzey aktif maddeler tartılıp bir bagetle iyice karıĢtırılır. toz veya kuru Ģampuan formülleri hazırlanabilir.

00 g Comperlan KD* 0.m. Koruyucu y.2 g . y.m. 100 g ÇalıĢma 16.12 g Renk maddesi y. Oda sıcaklığına gelince uygun Ģekilde ambalajlanıp etiketlenir.0 g 1.34.32. Trietanolamin lauril sülfat (% 33) Kokonut monoetanolamid 45 g 2g 49.0 g 38.0 g 9. KanĢım 40°C'ye kadar soğutulup parfüm eklenir. 100.Parfüm ArıtılmıĢ su 148 y.m. Trietanolamin lauril sülfat (% 28) Trietanolamin oleat (% 50) Propilen glikol Oleil alkol AntılmıĢ su ÇalıĢma 16.20 g II Stearik asit 4.00 g Sodyum lauril eter sülfat (% 27-30) 20. Krem ġampuan I Sodyum lauril sülfat (% 90) 20.00 g *Kokonut dietanolamid Hazırlama: I ve III antılmıĢ suda çözülüp su banyosu üzerinde 70-75°C'ye kadar ısıtılır.60 g Sodyum klorür 1.60 g Susuz lanolin 0. AntılmıĢ su y. II eritilip sıcaklığı 70-75°C'ye getirilir ve üzerine aynı sıcaklıktaki sulu karıĢım karıĢtınlarak ilave edilir. ÇalıĢma 16.00 g III Sodyum hidroksit 2. Parfüm y.m.m.8 g 2.33.m.

100 mi Tırnak Cilası Nail Varnish % Nitroselüloz Rezin* Plastizer** Alkol Etil asetat Butil asetat Toluen Boyar madde 10 10 5 5 20 15 35 y. 16.41. Geri kalan çözücü karıĢımında rezin. ağız suları.m. diĢlerin periodontal hastalıklara ve diĢ çürüklerine karĢı korunmasıdır.m. 152 ÇalıĢma 16. ağız kokularım giderici gargara ve spreyler ile diĢ bakım preparatlarıdır. Elde edilen çözelti filtre edildikten sonra ambalajına konulur. * Toluen sülfonamid/formaldehit rezin (Satolite MS 80) ** Kafur veya dibutil ftalat Hazırlama: Etil asetat.40. ağız kokularının giderilmesi.ArıtılmıĢ su 149 ÇalıĢma 16.00 Gliserin 15. Ana hedefleri diĢlerin ve ağız içinin temizliğinin sağlanması. y.00 Silika 2. Ağız Bakım Preparatları Ağız mukozasına uygulanan kozmetik ürünler.9.00 . plastizer karıĢtırılarak nitroselülozlu çözeltiye ilave edilir. butil asetat ve toluen karıĢımının 3/4'ü ile nitroselüloz karıĢtırılarak çözeltisi hazırlanır. DiĢ Patı (Macunu) Dibazik kalsiyum fosfat dihidrat 45. Boyar madde alkolde çözüldükten sonra hepsi bir araya getirilir.

m.Sodyum karboksimetilselüloz Karragen Sodyum lauril sülfat Sodyum sakarin Tat verici Etil paraben ArıtılmıĢ su Hazırlama: 1.A. sodyum karboksimetilselüloz. 0. Mass. Formüldeki maddelerin görevleri nelerdir? ÇalıĢma 16.S.m. Sorular: 1.0 ** Ultra-Turrax (nach Prof.00 g Boraks 2.m. *** Brookfıeld Engineering Laboratoties Stoughton. Yan katı karıĢım tüplere doldurularak. Breisgan B. etiketlenir. 100. Diğer tarafta gliserin.01 35.D.D.03 g Alkol 3. ĠKA WERK-Stanfen Ġ.50 0.R.42. karragen ve arıtılmıĢ su vakumlu karıĢtırıcıda kanĢtınlır. Bu kanĢıma dibazik kalsiyum fosfat.G.00 g Sodyum bikarbonat 1-00 g Gliserin 10.00 mi NOT: Yukandaki çözelti % 5-20 arasında seyreltilerek kullanılır.00 0. 153 Emülgatör karıĢımı HLB değeri Sorbitan monooleat 4.09 Sodyum sakarin bir miktar suda çözülür. Daha sonra sodyum sakarin çözeltisi.46. Ağız Suyu Timol 0.3 Polisorbat 80 15.Willems) Janke und Kundel K. silika ve sodyum lauril sülfat karıĢtınlarak eklenir. ArıtılmıĢ su y. .10 y.00 g Tat verici y.. U.30 1. ÇalıĢma 16. tat verici ve etil paraben ilave edilerek homojen oluncaya kadar kanĢtınlır.

Bebek Kremi Hafif sıvı parafın Lanolin Setil alkol Arlacel 80 Tween 80 Sıvı silikon FĠ 10/1000 Propil paraben Metil paraben Parfüm ArıtılmıĢ su ÇalıĢma 16.05 y.m.48.49.m.15 0.00 0.15 0.10 4.00 0. .10 50.50 1.90 5. Bebek Yağı % Hafif sıvı parafin Ġzopropil miristat Zeytinyağı Silikon yağı Propil gallat Parfüm 156 ÇalıĢma 16.47.5 0.00 25.95 5.Bebek Pudrası % Sterilize talk Benzalkonyum klorür Kaolin Parfüm ÇalıĢma 16.00 5.00 64.00 1. 35.5 20.0 y.00 2. 79.

ġekil l'de değiĢik tipteki bazı öğütücüler Ģematik olarak gösterilmiĢtir. poĢet vb.00 Metil paraben 0. çubuklu.15 ArıtılmıĢ su 64. paket. Kaba öğüten parçalayıcılar (örneğin.00 Sorbitol çözeltisi (% 70) 5. Bu mekanizmalara bağlı olarak partiküller sırasıyla parçalanma. toplu. sert jelatin kapsül. Renkli tozlar için cam havan. Ġnce öğüten değirmenler (örneğin.00 Stearik asit 4. çarpma . . Bu değirmenler.kaydırma ve germe Ģeklinde farklı etki mekanizmalarına dayanan öğütücüler (değirmenler) ile yapılır. Bu karıĢımdan her bir doz tartımla alınarak ambalaj kabına konur. TOZ TEKNOLOJĠSĠ VE MĠKROMERĠTĠK Tozlar. öğütme odası ve öğütülen ürünü toplama kabı olmak üzere üç temel kısımdan oluĢur. kıran. çekiçli. 2. kesilme ve kopma sonucunda daha küçük partiküller haline gelirler. öğütücünün tipine ve katı maddenin özelliğine bağlıdır.Bebek Losyonu Gliseril monostearat 12. Öğütme iĢleminin etkinliği. halinde ambalajlanabilirler. Katı maddelerin daha küçük partiküllü toz haline getirilmesi (öğütülmesi). dahilen veya haricen kullanılmak amacıyla hazırlanırlar ve kaĢe. beyaz tozlar için ise porselen havan kullanılır. ezen. toz edilmiĢ bir veya daha fazla katı maddenin homojen karıĢımından oluĢan farmasötık katı dozaj Ģekilleridir. 3.70 157 17. disk ve çekiçli değirmenler gibi). sıkıĢtıran parçalayıcılar gibi). sıkıĢtırma. kırılma.15 Trietanolamin 1. Büyük miktardaki farmasötık materyallerin daha küçük parçacıklar haline getirilmelerinde genel olarak üç grup cihaz kullanılır: 1. Tozlar. dönen kesiciler. sürtme .vurma. TOZLAR. Geometrik seyreltme yöntemi ile tozlar havana eklenir ve ezilip karıĢtırılarak homojen hale getirilir.00 Parfüm 0.00 Ġzopropil miristat 1. kolloıd ve akıĢkan enerji değirmenleri gibi).00 Zeytinyağı 12. Küçük çaptaki katı maddelerin toz edilmesinde ve homojen karıĢımlarının hazırlanmasında havan ve havan eli kullanılır. Orta derecede öğüten öğütücüler (örneğin. Tozların renkli ve aĢındırıcı karakterdeki maddeler veya beyaz oluĢuna göre farklı havan seçilir. besleme hunisi.00 Susuz lanolin 2.

Süspansiyon. 159 17.1. diğeri ise partiküllerin sayı veya ağırlık olarak yer aldığı büyüklük aralığı ve dolayısıyla toplam yüzey alanıdır. Lea Febiger.. hem fiziksel 158 stabilite hem de terapötik etki açısından baĢarılı formülasyonlan ürün içinde ulaĢılmıĢ partikül büyüklüğüne bağlıdır. et al. Srd Ed.Tozların bir dozaj formu olarak kullanımı azalmakta ise de ince toz edilmiĢ katı materyallerin davranıĢ ve özellikleri eczacılıkta önemlidir. 1986].. Tozlar iki önemli özelliğe sahiptir: Bunlardan birisi bireysel olarak partikülün Ģekli ve yüzey alanı. sıkıĢabilme / hacmini küçültebilme (konsolidasyon) ve basılabilme özellikleridir. emülsiyon. Philadelphia. Toz ve GranüUerde Partikül Büyüklüğü ve Büyüklük Dağılımının Ġncelenmesi Partikül büyüklüğü ve büyüklük dağılımının tayini değiĢik yöntemler kullanılarak yapılabilir: • Elek yöntemi • Mikroskop yöntemi .1. The Theory and Practice of Industrial Pharmacy. L. Tozların özellikleri bireysel ve kümesel olarak incelenir. (B)AkıĢkan enerji değirmeni. akıĢ özellikleri. 21-46. (C)Çekiçli değirmen. Bıçaklar Elek ~\B -> Siklon U3 =— Hava Hava püskürtücü baĢlıklar Elek ġekil 17. (A)Kesici. Farmasötik iĢlemlerde kullanılan dört tip öğütücünün Ģematik gösterimi. Bu iki temel özelliğe dayanan ve bunlardan türetilmiĢ diğer önemli özellikleri ise porozite. (D)Dönen silindirli değirmen [Lachman. tablet. kapsül ve toz farmasötik ilaç Ģekillerinin.

50mm 0. Elde edilen granül kütlesi tartılır (m) ve kaydedilir. Elek analizinin Ģematik gösterimi. .l'de elek yöntemi ve titreĢimle çalıĢan elek takımı (vibrasyonlu elek seti) kullanılacaktır.2. Küçük bir behere 25 g kadar bağlayıcı çözelti konup tartılır ve tartım kaydedilir. 6g 2g 92 g 70 g 30 g y.m.2 mm gözenek çaplı elekten geçirilir.1.6 mm gözenek çaplı elekten geçirilir. 160 ÇalıĢma 17. Bağlayıcı çözeltiyi içeren beher tekrar tartılarak harcanan bağlayıcı çözelti miktarı hesaplanır ve kaydedilir. Havandaki karıĢıma bağlayıcı çözeltiden damla damla eklenerek uygun kıvamda hamur haline gelene kadar karıĢtırılır.• Sedimentasyon yöntemi • Coulter counter yöntemi • HIAC / Royco partikül sayacı yöntemi • Dar açılı lazer ıĢığı kırınımı yöntemi ÇalıĢma 17. I-Partikül Büyüklüğü ve Büyüklük Dağılımının Ġncelenmesi Granül formülü Patates niĢastası Laktoz Bağlayıcı çözelti Bağlayıcı çözelti Jelatin Gliserin Su Hazırlama: Laktoz ve niĢasta havanda iyice karıĢtırılır. Hava akımlı kurutma dolabında 40-50°C sıcaklıkta kurutulup 1. Elde edilen hamur 1.OOtnm 0.25mm Elek altı ġekil 17.75mm 0. Elek çalkalayıcj (vibratör) l.

1986]. Philadelphia.00 mm'den büyük) granülleri iyice karıĢtırınız ve ortalama 10 mi tozu 10 ml'lik bir mezüre koyunuz. Eleklerin gözenek çaplan 1. Kapladığı hacmi okuyunuz (Vk). Mezürdeki tozu tartıp küme dansitesini (pk) bulunuz. 0. 10 dakika süre ile ve aralıklı olarak çalıĢtırılır.2. 0. AĢağıdaki eĢitlikleri kullanarak Hausner indeksi (HI) ve % sıkıĢabilme (Carr Ġndeksi) değerlerini hesaplayınız: HI= % sıkıĢabilme= [ (pv .00 mm'lik eleğin altına geçen (1. et al. . en büyük gözeneklisi en üstte. 1. 3rdEd. Partikül büyüklüğünün küme dansitesi ve sıkıĢabilme üzerine etkisi. 164 III.pk) / pv] x 100 III. Elekler.1'e kaydedilir. Sonuçlarınızı aĢağıdaki tablo Ģeklinde gösteriniz. küme dansitesini (pk) ve sıkıĢtırılmıĢ dansitesini (pv) . L.2. IlI-Partikül Büvüklüğünün Küme Dansitesi Üzerine Etkisinin Ġncelenmesi III.25 mm ve 1.25 mm'dir. yukarıdaki eĢitlikleri kullanarak HI ve % sıkıĢabilme değerlerini hesaplayınız.00 mm'lik eleklerin üstündeki (1. Toz veya granüllerin sıkıĢtırılmıĢ hacimlerinin tayini için kullanılan aletin Ģematik gösterimi [Lachman.Elek analizi: TitreĢimle çalıĢan elek takımı (ġekil 17. 21-46.3.75 mm..25 mm. Hazırlanan granül veya toz karıĢımı en üstteki eleğe konup kapağı kapatılır ve cihaz.00 mm'den küçük) granülleri iyice karıĢtırınız ve yukarıdaki iĢlemi tekrarlayarak küme hacmini (Vk). 1. vibratörünün yaklaĢık olarak 1 mm'lik titreĢim genliğinde.00 mm. Tablo 17. ĠĢlem sonunda her bir elek üstünde kalan toz veya granül miktarı hassas olarak tartılır ve Tablo 17. 1.50 mm ve 0. The Theory and Practice of Industrial Pharmacy. Lea Febiger. en küçük gözeneklisi en altta yer alacak Ģekilde büyükten küçüğe doğru üstüste yerleĢtirilip vibratör üzerine konur. 1.2) kullanılır. 161 Mezürün vuruĢ hareketini sağlayan mekanizma ġekil 17.3. Toz hacminde küçülme olmayıncaya kadar vuruĢ iĢlemi yaptırarak yeni hacmini (Vv) okuyunuz ve sıkıĢtırılmıĢ dansitesini (pv) hesaplayınız.

Toz / granül partikül büyüklüğü (mm) Küme Ağırlığı hacmi (g) (cm3) Küme SıkıĢtırılmıĢ VuruĢ dansitesi hacim Vv sayısı pk (g/cm3) (cm3) SıkıĢtırılmıĢ dansite pv (g/cm3) Hausner indeksi (HI) Sorular: 1.4).1 ve çizdiğiniz grafiklerden. yığın açısı olarak tanımlanır (ġekil 17. Tablo 17. Farklı buldunuz ise nedenini açıklayınız. Yığın Açısının ve AkıĢ Hızının Tayini Düz bir zemin üzerinde koni oluĢturmuĢ bir toz yığınının yan yüzeyi ile oturduğu düzlem arasındaki açı. Küme dansitesi EP'ne göre ne Ģekilde saptanmaktadır? Yazınız. yığın açısının ve akıĢ hızının tayini ile yapılabilir. partikül büyüklüğü açısından nasıl bir sonuç çıkardınız? 2. ĠĢlemler sırasında kaybolan toz veya granül miktarını ve %'sini hesaplayınız.00 mm'den büyük ve küçük olan tozların / granüllerin küme dansitelerini karĢılaĢtırınız. 6. Bu açının değeri tozun akıĢ özelliği hakkında bilgi verir. 5. 3. 165 Kavvakita eĢitliği: V--V.. Toz ve Granüllerde AkıĢ Özelliklerinin Ġncelenmesi Tozların akıĢ özelliklerinin incelenmesi. abp o p v0 1 + bp ■pil ___________J____"P . 4.2. 17. Partikül büyüklüğü 1. Hesapladığınız HI ve % sıkıĢabilme değerleri hakkında yorumunuz nedir? Yazınız. Birim zamanda akan toz miktarı ise akıĢ hızı olarak tanımlanır. Kullandığınız bağlayıcı çözelti miktarının partikül büyüklüğü dağılımına etkisi olup olmadığım. diğer grubun kullandığı bağlayıcı çözelti miktarlarını ve partikül büyüklüğü dağılımını gözönüne alarak inceleyin ve vardığınız sonucu yazınız.

doldurulmuĢ kaĢede ağırlık sapması 20 tanesinin 18'inde ± %10.50-0. p Cab P basıncının uygulanmasından sonraki tablet hacmi Hacim küçülmesi olup (v0.75-1. 168 18. Alınmadan önce.25-0. Salisilik asit Fenasetin 22.7 g 16. dil üstüne koyulur ve su ile yutulur.vp) / v0 'dır.75 0.00 . Günümüzde yerlerini jelatin kapsüllere bırakmalarına rağmen. 2 tanesinde ise ± %15'i geçmemelidir. Basılan tozun baĢlangıç porozitesi ile ilgili katsayı Basım (kompresyon) katsayısı olup sistemin elastik deformasyonu ile ilgilidir. Toz halindeki ilaçların lezzetini gizlemek ve bunların alınmasını kolaylaĢtırmak için ağız yoluyla kullanılırlar. Doldurulmaları ağırlık esaslı olup. KAġELER KaĢeler içinde bir veya daha çok etkin maddenin tek dozunu içeren sert bir kılıftan oluĢan katı preparatlardır. Numaralarına göre aldıkları toz madde miktarı yaklaĢık olarak Ģöyledir: KaĢe No: Toz madde miktarı (yaklaĢık g olarak): 00 0 1 ÇalıĢma 18. Avrupa Farmakopesinde yer almaktadırlar ve hem Avrupa Birliği ülkelerinde. Alt ve üst kapaktan oluĢan kaĢe kılıfı genellikle pirinç unundan hazırlanmıĢ. KaĢeler büyüklüklerine göre numaralandırılırlar.C ab a Alman toz veya granül hacmi (boĢ mühreyi dolduracak hacim) v. kaĢeler birkaç saniye suya batırılır.50 0.1. hem de ülkemizde kullanılmaları hala devam etmektedir.2 g 0. mayalanmamıĢ hamurdan yapılır.

uygun bir bağlayıcı ile etkin ve diğer yardımcı maddelerin karıĢtırılması ve Ģekillendirilmesi ile hazırlanan küre Ģeklinde preparatlardır.02 g 0. Pilül sıvağları aĢağıda belirtilen özellikleri taĢımalıdır. 0. Pilül kütlesine. Hazırlanan pilülün sindirim sisteminde çözünmesine veya dağılmasına imkan vermelidir. 1 Cachet No. Pilülller etkin ve yardımcı madde olmak üzere baĢlıca iki kısımdan meydana gelir. yoğurabilecek Ģekilde kıvam veren sıvı katı veya yankatı özellikteki yardımcı maddelere pilül sıvağları denir. PILÜLLER 3. Pilül formülasyonlarmda kullanılan yardımcı maddeleri aĢağıdaki gibi gruplayabilirız.3.2 g Div. .10 g 0.Kafein ÇalıĢma 18. fazla yumuĢak ve yapıĢkan olmamalıdır.10 g'dan az olmamalıdır. Aminopirin Kodein Papaverin klorür Luminal 169 ÇalıĢma 18.01 g 0. Kütlenin iyi yoğurulabilmesine imkan vermeli. 100 Cach 0.02 g P.2.01 Pilüller. No. Ağırlıkları çoğunlukla 50-250 mg arasında değiĢir. Pilüllerin hazırlandıktan sonra uzun süre Ģeklini korumasını sağlamalıdır.XV 170 19. Helmitol Luminal Papaverin klorür P.01 0. X 0.15 0. 1 Cach.

Daha sonra sıvağ azar azar ve her ilaveden 171 sonra havan eli ile karıĢtırarak formüle eklenir. plastik bir hal alıncaya kadar devam edilir. parçalar iki parmak arasında hafifçe sıkılarak küre Ģekli verilir. Sıvağ ilavesine. Sonra kutuya konularak üzerine örtücü toz ilave edilir.05 g) ile karıĢtınlır.2. Pilül Hazırlamada Dikkat Edilecek Hususlar . laktoz veya bolus alba Formülde yer alan etkin madde miktarı bir pilülün en az ağırlığı olan 0. Formülde sıvı bir madde mevcutsa kütleye ilave edilir. kaolen. bolus alba vb. 19. kuruması için bir süre havada veya desikatörde bekletilir. Etkin madde gerekli miktar bağlayıcı (beher pilül için yaklaĢık 0. gliserin-su karıĢımı veya kitre zamkı çözeltisi ( lk kitre zamkı. bira mayası.Bağlayıcı maddeler (pilül sıvağları) : Jansiyan ekstresi. Dolgu maddeleri kimyasal ve farmakolojik yönden inert olmalıdır. hem de kesme yapılarak Ģekillendirilir. Tozlayıcı olarak niĢasta. tamamen havandan alınır ve pilül Ģekillendirme ve bölme kalıbı yardımı ile düzgün bir silindir Ģekline getirilir. Hazırlanan pilüller.1.10 g'dan daha az ise uygun bir dolgu maddesi ile her pilül 0. laktoz vb. niĢasta ve kaolendir. Ġlave edilen madde miktarı hiçbir zaman pilülün ağırlığının üst sınırından daha fazla arttırmamalıdır. bal. 19. pilül tahtası üzerinde önce küre sonra silindir haline getirilir ve istenilen sayıya göre kesilir. Örtücü maddeler: Likopod.Meydana gelen kütle havan eli ile çevirme sırasında havana yapıĢmadan çıkarılabiliyorsa kıvamı uygun demektir. Bunlar pilül ağırlığım 50-250 mg'a ayarlamak için kullanılırlar.10 g'a tamamlanır. madeni kısmına yerleĢtirilir. pilül tahtasının oyuklu.02-0. 7 k gliserin) Dolgu maddeleri: Laktoz. niĢasta. Bir spatül yardımı ile kütleyi sık sık havan içinde toplamak faydalıdır Kütlenin bölünmesi: YoğurulmuĢ kütle. En son Ģekillendirme pilül tahtasının yuvarlama kısmında tek parmak ile yapılır. Bu kütle havandan alınır. Kütle istenilen pilül sayısına göre istenilen uzunluğa getirilip. Kalıp üzerinde hem yuvarlama. En çok kullanılan yardımcılar laktoz. Pilül Üretimi Pilül kütlesinin hazırlanması: Formüldeki maddelerin kristal halde olanları iyice toz edilir ve tozların hazırlanmasındaki düzene göre dikkatle ve homojen bir kütle elde edilecek Ģekilde karıĢtırılır. lk su. maddelerden yararlanılır. Pilüllerin yapıĢmasını önlemek için ambalaj kutusunun içine inert bir tozlayıcı madde konur. havan içindeki kütle rahatça toplanıp yoğrulacak ve havan yüzeyine yapıĢmayacak.

Aminopirin 0.7 g Meyan kökü usaresi 1. reçine ve zamk yapısında maddeler kullanılır. hazırlanan pilüllerin ağıza alındığı zaman ilk acı lezzeti hissettirmemek için de yapılabilir.No.10 grama ayarlamak için formüle ilave edilen niĢasta.Dolgu maddesi olarak .01 g Luminal 0. Bu amaçla ve pilülün özelliklerinin korunması. Hesapsız olarak veya göz kararı alınan takribi miktarlar pilül ağırlığını rastgele arttırabilir.10 g Kodein 0. bir pilül ağırlığını asgari değer olan 0. Kütleyi çok fazla yumuĢatacak sıvağ ilavesinden daima sakınılmalıdır. pil.0 g ġeker 3. görünüĢünün düzeltilmesi için pilüller kaplanabilir. havan içinde iyice homojen olarak karıĢtırılmıĢ toz kütlesi üzerine azar azar ve karıĢtırarak ilave edilmelidir. Bağlayıcı maddeler. laktoz. Blaud Hapları (T.2. Bu amaçla genellikle balsam. ÇalıĢma 19.01 g Papaverin klorür 0. Bazı maddeler pilül Ģeklinde hazırlanıp verildiğinde midede tahriĢ edici etki gösterir veya sindirim sıvısı içinde etkisiz hala geçer.3 g Gliserin 4.0 g Formül 100 pilül içindir Hazırlama: . 172 ÇalıĢma 19. Böylece bir defada gereğinden fazla sıvağ ilave edilmemiĢ olur. maddelerin miktarı daima hesaplanıp tartılır. Bağlayıcı olarak jansiyan ekstresi ilave edilerek kütle hazırlanır ve Ģekillendirilir.I.02 g Bağlayıcı (jansiyan ekstresi) y. kaolen vb.m P.K 1948) Pilulae Ferratae Blaudii KurutulmuĢ demir II sülfat 9.0 g Magnesie kalsine 0.0 g Potasyum karbonat 7.02 g Belladon ekstresi 0.XXI Hazırlama: Toz maddeler tartılır. havanda geometrik seyreltme ile karıĢtırılır. Kaplama.1.

toz partiküllerınin bir bağlayıcı veya mekanik güç yardımı ile birleĢtirilerek katı. ÇalıĢma 19. Ardından magnesie kalsine ve meyan kökü usaresini ilave edilerek gliserinin kalanı konur ve Ģekil verilir.015 g Bağlayıcı (excipient glycerine) y. ÇalıĢma 19. Demir sülfat ve Ģeker ilave edilir.50 g . bir dozaj formu olarak paketlenebildiği gibi tablet basımı ya da kapsül hazırlanması için kullanılabilmektedir. Pilüller en fazla 2 saatte dağılmalıdır. kuru agregatlar haline getirilmesidir.60 g 0. 7 k gliserin ve 2 k su karıĢımından oluĢmaktadır.Potasyum karbonat 3-4 damla gliserin ile iyice ezilir. kaplanmıĢ granüller.K'ne göre 100 mL'lik bir erlene 50 mL 37°C'deki su ve pilül konur. etkin madde Ģahmının değiĢtirildiği granüller gibi kullanılabilmektedir. Prominal Luminal Formül 20 pilül içindir Kontroller: T. mide ortamına dayanıklı granüller. Çoğunlukla tablet veya kapsüllerin imalatında ara ürün olmalarına rağmen granüller. bitmiĢ ürün Ģeklinde bir dozaj formu olarak da örneğin.YeĢilimsi renk oluĢuncaya kadar karıĢtırılır.005 g 0. Granülasyona formülasyonda yer alan herbir toz bileĢenin homojen Ģekilde karıĢtırılmasından sonra baĢlanmakta ve granülasyon iĢleminden sonra elde edilen granüller.01 g 0. GRANÜLASYON ĠġLEMĠ VE GRANÜLLER ÜZERĠNDE YAPILAN KONTROLLER Granülasyon.4.m 173 Excipient glycerine: lk kitre zamkı.3. Granülasyon iĢleminin sağladığı yararlar Ģunlardır: 0. Kodein Dionin Luminal 0. 15 dakikada bir karıĢtırılır. Sorular: Pilül hazırlanmasının avantajları nelerdir? 174 20. efervesan granüller.

zımba yüzeyine yapıĢma ve kapak atma eğilimini azaltmaktadır. Bu sıvı. OluĢan yaĢ kütle bir elekten geçirilip kurutulmakta ve sonrasında tekrar elenerek granüller elde edilmektedir. Bu amaçla iki yöntem kullanılmaktadır: 1. Granülasyon yöntemi ve kullanılan ekipman.• Toz karıĢımmdaki bileĢenlerin ayrıĢmasını (segregasyonunu) önlemektedir. toz kalinde toz karıĢımına ilave edilmesi durumunda (internal bağlayıcı olarak) tek baĢına ilave edilebildiği gibi bağlayıcı maddeyi içeren bir çözelti veya pasta (eksternal bağlayıcı olarak) Ģeklinde de ilave edilebilmektedir. YaĢ granülasyonda. • KarıĢımın akıĢ özelliklerinde düzelme sağlamaktadır. granüller arası ve granül içi poroziteyi önemli ölçüde etkilemektedir. • KarıĢımın basım özelliklerini iyileĢtirmekte. • Higroskobik materyaller toz halinde saklandıklarında yapıĢarak bir kek Ģeklini alabilmektedir. • Hem sıkıĢabilme (konsolidasyon) ve basılabilirlik. 175 Bu yöntemler. Dönen silindirler arasında toz karıĢımının sıkıĢtırılması ile Ģeritler halinde kompakt yapıların elde edilip bunların elekten geçirilmesi ile granül oluĢumu (roller compaction). • Tektür (uniform) bir tanecik Ģekli ve çap dağılımı sağlamaktadır. Briket tabletler halinde toz karıĢımının basılmasından sonra bu tabletlerin kırılması ve sonra elenmesi ile granül oluĢumu (slugging). Granülasyon yöntemleri baĢlıca iki grup halinde sınıflandırılabilmektedir: Kuru granülasyon: Toz partikülleri yüksek basınç uygulanarak agregatlar haline getirilmektedir. Yas granülasvon: Bu yöntem toz karıĢımının bir sıvı ilave edilerek yaĢ bir kütle haline getirilmesini içermektedir. yaĢ granülasyon ile basımın düzeltilemediği durumlarda ve materyaller neme ve ısıya duyarlı olduğunda kullanılmaktadır. bağlayıcı maddelerin katı. yaĢ kütlenin hazırlanması için yüksek hızlı. bıçaklı karıĢtırıcılar ve granülatörler kullanılmaktadır. yeterli bir sıvı dağılımı ve yapıĢkan bir kütle oluĢturmak için gerekli zamanı ve iĢ gücünü. hem de taĢıma ve saklama açısından daha elveriĢli olacak Ģekilde karıĢımın küme dansitesini artırmaktadır. 2. AkıĢkan yatak cihazı ile bir cihazdan diğerine kütlenin transferi gerekmeksizin tüm iĢlemler aynı sistem içinde gerçekleĢtirilebilmektedir. • TozlaĢmanın azalmasını sağlayarak çapraz bulaĢma riskini azaltmakta ve çalıĢanın emniyetini artırmaktadır. . granülasyon iĢlemi bu olasılığı düĢürmekte. çünkü nem absorbe etmelerine rağmen granüller akıĢkanlıklarını koruyabilmektedir.

Suda disperse edilebilir diklofenak granülleri (50 mg) . Örnek 20. Uçucu veya korunması gereken madde içeren granüller sıkı kapatılmıĢ kaplarda muhafaza edilmelidir. Granüller tek doz veya çok dozlu olarak ambalajlanabilirler. istenilen dozda alınabilmeleri için uygun bir ölçekle birlikte ambalajlanır. Granüller bir veya daha fazla etkin madde. Tek doz granüller poĢet. yardımcı maddeler. gerekli ise renk ve koku verici maddeler de içerirler. Yardımcı madde olmaksızın da hazırlanabilirler. izlemek ve kantitatif ölçümlerden yararlanmak gerekmektedir. GMP (Ġyi Ġmalat Uygulamaları) kapsamında ürün validasyonunun yer alması ile birlikte granülasyon iĢleminin de tekrarlanabilir ve kontrol altında olmasını sağlamak üzere granülasyon iĢlemi ile ilgili kritik iĢlem değiĢkenlerini belirlemek.1.Tabletlerin kalitesi esas olarak oluĢturuldukları toz veya granüllerin fizikokimyasal özelliklerine bağlıdır. ambalajları. bazıları ise suda veya diğer uygun bir sıvı içinde çözülerek veya dağıtılarak kullanılırlar. Bu açıdan granüllerde incelenmesi gereken faktörler Ģunlardır: • Granül oluĢumunun mekanizması • Granül çapını etkileyen faktörler ve granül çapının iĢlem ve dozaj formu üzerindeki etkileri • Granül çap dağılımının ölçülmesi ve yorumlanması • Granül Ģekli ve yüzey alanı tayini • Granül dansitesi ve sıkıĢabilmesi • Granül mekanik direnci ve kırılganlığı • Granüllerin elektrostatik özellikleri • Granüllerin akıĢ özellikleri • Granüllerin basılabilirliği • Granüllerin nem tayini 176 20. kağıt paket veya flakon gibi tek birimlik kaplarda sunulur. Bazıları yutularak. Üretimleri. BitmiĢ Ürün Olarak Granüller Oral yolla uygulanmak üzere hazırlanırlar. bazıları çiğnenerek. Çok dozlu preparatlan.1. depolama ve dağıtımları mikrobiyal kontaminasyondan uzak olarak gerçekleĢtirilmelidir.

6 mm delik çaplı elekten geçirilir. porselen spatül ile karıĢtırılır. Bu formülde niçin içerisinde 1 mol kristal suyu bulunan sitrik asit kullanılır? 2. Reaksiyon denklemini yazınız. Etkin madde taĢıyıcısı olarak kullanılırlar. 50 mg diklofenak sodyuma karĢılık gelen 3.8 mm delik çaplı elekten geçirilir. Hazırladığınız ilaç Ģekli ne amaçla ve nasıl kullanılır? Yazınız. Efervesan Granül Granulatum Effervescens Sitrik asit. 100-105°C'lik etüvde 3-5 dakika bekletilir. Elde edilen pat.4 g Su 50. Elde ettiğiniz granülleri hangi ortam koĢullarında tablet haline getirebilirsiniz? Nedenini açıklayınız.I. H2O Tartarik asit Sodyum bikarbonat Hazırlama: Kristal sulu sitrik asit tartılarak bir kapsüle konulur. kurutulur ve tekrar elenir. Genellikle asit maddeler. Sonra 1. Uygun Ģekilde paketlenir ve etiketlenerek teslim edilir. Sorular: 1.0 g Hazırlama: II nolu çözelti ile I nolu karıĢım granüle edilir.1. 2 dakika bekledikten sonra çıkarılır. Diklofenak sodyum Lutrol F 68 1. II.4 g Cremophor RH 4. 6. 4. Sıcaklığı 50°C'yi geçmeyen etüvde kurutulur.3 g Portakal araması 4.6 g 4. Uygulamadan önce suda çözülür veya dağıtılır. NOT: Bütün gereçler kuru olacaktır. Tartarik asit ve sodyum bikarbonat eklenir.3 g Sorbitol 85. 5.1 mm delik çaplı elekten geçirilir. 177 ÇalıĢma 20.0 g 15. karbonatlar veya bikarbonatlar içeren ve su ile hızla reaksiyona girerek karbondioksit açığa çıkaran granüllerdir. Etüvden çıkarıldıktan sonra karıĢtırılır ve tekrar etüve konulur. 0.9 g granül poĢetler içine doldurulur. Hazırladığınız granül niçin su ile pat haline getirilmiyor? 3.0 g . Efervesan granüller: KaplanmamıĢ granüllerdir. hızla 1.0 g 9.

Çok dozlu preparatlan.8 mm delik çaplı elekten geçirilir. bazıları çiğnenerek. Genellikle asit maddeler.3 g Sorbitol 85. Granüller bir veya daha fazla etkin madde.m. . istenilen dozda alınabilmeleri için uygun bir ölçekle birlikte ambalajlanır. Granüller tek doz veya çok dozlu olarak ambalajlanabilirler.1.0 g 5g 23 g 17 g y. Uygulamadan önce suda çözülür veya dağıtılır. 0. Örnek 20. yardımcı maddeler. Üretimleri. Bazıları yutularak. karbonatlar veya bikarbonatlar içeren ve su ile hızla reaksiyona girerek karbondioksit açığa çıkaran granüllerdir. BitmiĢ Ürün Olarak Granüller Oral yolla uygulanmak üzere hazırlanırlar. 50 mg diklofenak sodyuma karĢılık gelen 3.6 g 4.3 g Portakal aroması 4. Bu ilaç Ģekli nasıl ambalajlanır? Neden? ÇalıĢma 20. Diklofenak sodyum Lutrol F 68 1. Hazırlama: II nolu çözelti ile I nolu karıĢım granüle edilir. Efervesan granüller: KaplanmamıĢ granüllerdir.9 g granül poĢetler içine doldurulur. Tek doz granüller poĢet. kağıt paket veya flakon gibi tek birimlik kaplarda sunulur. bazıları ise suda veya diğer uygun bir sıvı içinde çözülerek veya dağıtılarak kullanılırlar. Magnezyum Sitrat Efervesan Granülü Magnesii Citrat Effervescens Magnezyum karbonat Sitrik asit (susuz) Sodyum bikarbonat Alkol (%95 h/h) 180 20.6.4 g Su 50. Yardımcı madde olmaksızın da hazırlanabilirler.1.4 g Cremophor RH 4.2. Uçucu veya korunması gereken madde içeren granüller sıkı kapatılmıĢ kaplarda muhafaza edilmelidir. depolama ve dağıtımları mikrobiyal kontaminasyondan uzak olarak gerçekleĢtirilmelidir. kurutulur ve tekrar elenir. Etkin madde taĢıyıcısı olarak kullanılırlar. gerekli ise renk ve koku verici maddeler de içerirler. ambalajları. Suda disperse edilebilir diklofenak granülleri (50 mg) I. II.

tartarik asit. doksilamin 5 mg ve kafein 33 mg miktarda bulunacaktır. elenir ve III nolu karıĢım ile karıĢtırılır. Sodyum sitrat 30 g ġeker (kristal) 707 g Hazırlama: I nolu karıĢım II nolu çözelti ile granül haline getirilir. Dağılma süresi tayin edilir. granülasyonun akıĢkan yatak cihazında yapılması gerekir. fumarik asit gibi asit maddeler ile sodyum karbonat. III. NOT: Çözücü olarak su kullanılacak olursa.1 g miktarda doldurulur. Parasetamol (toz) 500 g Doksilamin süksinat 5g Kafein 33 g Tartarik asit 391 g Sodyum hidrojen karbonat 417 g II. Efervesan granüller üzerinde diğer testlerin yanısıra Avrupa Farmakopesi'ne (EP5) göre dağılma testi de yapılır.2. Parasetamol (Asetaminofen) + Doksilamin + Kafein Efervesan Granülleri I.m. sodyum bikarbonat ve sodyum bifosfat gibi alkali maddeler içerirler. Bir poĢet içinde parasetamol 500 mg. KaplanmıĢ granüller: Çoğunlukla çok dozlu preparatlardır ve çeĢitli yardımcı madde karıĢımlarıyla bir veya daha fazla tabaka halinde kaplanmıĢ granüllerden oluĢur. Bir doz efervesan granül bir beherglas içindeki 15-25°C'deki 200 mi suya konur. içinde dağılırsa granül preparatı test ile uyumludur. Kaplayıcı olarak kullanılan maddeler çoğu kez çözelti 178 veya süspansiyon Ģeklinde ve sıvı kısımlarının buharlaĢtırıldığı koĢullarda uygulanır. Maksimum %30 bağıl nem koĢullarında poĢetler içine 2.177 Formülasyonlannda sitrik asit. 60°C'de kurutulur. ĠĢlem 5 adet tek doz granül üzerinde tekrarlanır. 6 dozun herbiri 5 dak. Kollidon 306 g Ġzopropanol (veya etanol) y. . Örnek 20.

0 g 9. Granüller üzerinde yapılan kontroller • Granül büyüklüğü ve dağılımı • Granüllerin akıĢ özelliğinin tayini (yığın açısı. etkin maddenin salım tarzını göstermek için uygun bir çözünme testi uygulanır. Bu granüller üzerinde. etkin maddenin uygun salım gösterdiğini tespit etmek için uygun bir çözünme testi örneğin katı dozaj formları için açıklanan testlerden biri uygulanabilir. özel yardımcı maddeler içeren veya özel iĢlemlerle hazırlanan.0 g 15. akıĢ hızı tayini) • Küme dansitesi ve sıkıĢabilme tayini • Nem içeriği tayini • Dağılma süresi tayini (EP5) • Çözünme hızı tayini (EP5) • Ġçerik tekdüzeliği (EP5) • Kütle tekdüzeliği (EP5) 179 ÇalıĢma 20. H2O Tartarik asit Sodyum bikarbonat Hazırlama: 6. granüllerın mide sıvısına dayanıklı bir materyal ile kaplanmasıyla (enterik kaplı granüller) veya uygun diğer vasıtalar ile sağlanmaktadır. ayrı ayrı veya birlikte. yerini veya zamanını modifiye etmek üzere tasarlanmıĢ. geciktirilmiĢ salım yapan granüllerdir. Bu özellikleri.1. Modifiye salım yapan granüller: Aktif madde veya maddelerin salım hızını.KaplanmıĢ granüllere. Mide ortamına dayanıklı (gastro-resistant) granüller: Mide sıvısında dayanıklı olan ve intestinal sıvı içinde etkin maddenin (maddelerin) salımı için tasarlanmıĢ. kaplanmıĢ ya da kaplanmamıĢ granüllerdir.0 g . Efervesan Granül Granulatum Effervescens Sitrik asit. etkin maddenin uygun salım gösterdiğini tespit etmek için uygun bir çözünme testi örneğin katı dozaj formları için açıklanan testlerden biri uygulanabilir. Bu granüller üzerinde.

Hava ve nem almayacak Ģekilde sıkı kapalı bir kaba konulur. Elde ettiğiniz granülleri hangi ortam koĢullarında tablet haline getirebilirsiniz? Nedenini açıklayınız. Reaksiyon denklemini yazınız.1 mm delik çaplı elekten geçirilir. 100-105°C'lik etüvde 3-5 dakika bekletilir. 2 dakika bekledikten sonra çıkarılır. Kütle irmik gibi taneleĢmeye baĢlayınca alkol eklemeye son verilir.6 mm delik çaplı elekten geçirilir. Magnezyum Sitrat Efervesan Granülü Magnesii Citrat Effervescens Magnezyum karbonat Sitrik asit (susuz) Sodyum bikarbonat Alkol (%95 h/h) 180 Hazırlama: Magnezyum karbonat ve sodyum bikarbonat havanda karıĢtırılır. 6. porselen spatül ile karıĢtırılır. Hazırladığınız granül niçin su ile pat haline getirilmiyor? 3. 5. Sorular: 1. Damla damla alkol eklenerek karıĢtırmaya devam edilir. Uygun Ģekilde etiketlenerek teslim edilir. Hava akımlı kurutma dolabında 50°C'de kurutulur.2.6 mm delik çaplı elekten geçirilir. Elde edilen pat. . Tartarik asit ve sodyum bikarbonat eklenir. Etüvden çıkarıldıktan sonra karıĢtırılır ve tekrar etüve konulur. üzerine susuz sitrik asit ilave edilip homojen hale getirilir. Bu granülün hazırlanmasında neden su yerine alkol kullanıyorsunuz? 5g 23 g 17 g y.Kristal sulu sitrik asit tartılarak bir kapsüle konulur. Hazırladığınız ilaç Ģekli ne amaçla ve nasıl kullanılır? Yazınız. Sonra 1. Bu formülde niçin içerisinde 1 mol kristal suyu bulunan sitrik asit kullanılır? 2. 4. NOT: Bütün gereçler kuru olacaktır. Sorular: 1. Kuruyan granüller 1. Kütle 1. Sıcaklığı 50°C'yi geçmeyen etüvde kurutulur. Uygun Ģekilde paketlenir ve etiketlenerek teslim edilir.m.1 mm delik çaplı elekten geçirilir. Bu ilaç Ģekli nasıl ambalajlanır? Neden? ÇalıĢma 20. hızla 1.

Bu sistemlerde dağılmıĢ olan kristal ve amorf haldeki madde. Maddenin GI kanaldan absorpsiyon hızı. Bunun için de öğütme. kontrollü çöktürme. 3. Bu parametreleri artırmak için. Katı dispersiyonlann yukarıda bahsedilen uygulamaları yanında bazı etkin maddelerin stabilitelerinin sağlanması. çözünürlüğü az olan etkin maddelerin suda çok çözünen inert bir katı taĢıyıcıda çözme ve/veya eritme yöntemi kullanılarak dağıtılması ile oluĢturulmuĢ sistemlerdir. lg granülü 50 ml'lik bir beherdeki su içine koyarak yapınız. Bu granül ne amaçla kullanılır? Avrupa Farmakopesi'ne göre efervesan granüller üzerinde hangi kontroller yapılır? 181 21. 2. çözünürlüğü fazla olan maddelerin kontrollü salım yapan preparatlarınm hazırlanması vb. Katı dispersiyon oluĢması halinde etkin madde taĢıyıcı içinde moleküler düzeyde dağılmıĢ olduğundan çözünme ortamında çözünmesi daha kolay olmaktadır. 21. Elde ettiğiniz granülün kayıp miktarını ve kayıp yüzdesini hesaplayınız. yöntemlerden yararlanılmaktadır. Ötektik karıĢımlar Katı çözeltiler . Maddenin çözünme hızı ve belirli partikül iriliğinin altında olmak koĢuluyla çözünürlüğü. maddenin ortam sıvısıyla temasta olan etkin yüzey alanının artırılması gerekmektedir. çözünme ortamında taĢıyıcının kolaylıkla çözünmesi ile ortamda dağılıp kolayca ıslanabilmektedir. Ancak bu yöntemlerin gözlenen bazı dezavantajları nedeniyle (örneğin: öğütmede artan yüzey yüklerine bağlı olarak topaklanma ve etkin yüzey alanının azalması.2. çözücü kullanılan yöntemlerde çözücü toksisitesi gibi) son yıllarda etkin maddelerin katı dispersiyonlarmın hazırlanması tercih edilmektedir. çözünme hızı ile kontrol ediliyorsa yani maddenin çözünme hızı emilme hızından çok yavaĢ ise bu maddelerin absorpsiyonu ve biyoyararlammı çözünme hızının bir fonksiyonu olmaktadır. KATI DĠSPERSĠYONLAR Etkin maddeler gastrointestinal kanalda (GI) çözündükten sonra absorbe olmaktadır. 4. partikül büyüklüğünün bir fonksiyonudur. uygulama alanları da vardır. Katı dispersiyon. Katı dispersiyonlarda ayrıca yapıda bulunan taĢıyıcı nedeniyle de partiküller arası topaklanmalar ortadan kalkmaktadır.1. püskürterek kurutma vb. Elde ettiğiniz efervesan granülün dağılma kontrolünü ve çözeltinin görünümünün kontrolünü. Katı Dispersiyonlann Sınıflandırılması Etkin maddenin taĢıyıcı içinde dağılma ve açığa çıkma mekanizmalarına göre 6 temel grupta incelenebilirler: 182 1.

2. Yöntem. basitliği ve ekonomik olmasıdır. taĢıyıcının erime noktasının 200°C'nin üzerinde olmaması. düĢük buhar basıncına sahip olması. Eritme yönteminin uygulanabilmesi için. Eritme yöntemi: Suda çözünen taĢıyıcı ile suda zor çözünen etkin madde birlikte ısıtılır ve eritilir. 2. suda iyi çözünmesi ve inert olması gereklidir. uygun çözücü seçimindeki güçlükler ve aynı kristal Ģeklinin elde edilebilme zorluklarıdır. Çözme yöntemi: Etkin madde ile taĢıyıcının fiziksel karıĢımı organik çözücüde çözülür ve çözücü buharlaĢtmlarak uçurulur.3. organik çözücünün tamamen uzaklaĢtırılamaması. erime noktasına kadar dayanıklı olması. Bu çözelti 70°C civarında eritilmiĢ taĢıyıcı ile karıĢtırılır. uygulanan sıcaklıkta taĢıyıcı ve etkin maddenin parçalanma ve buharlaĢma olasılığının bulunmasıdır. bu sıcaklığa kadar dayanıklı olup bozunmaması. Katı dispersiyon hazırlamada kullanılan taĢıyıcı örnekleri ġekerler Polimerler Dekstroz Polivinil Sukroz pirolidon Galaktoz Polietilen Sorbitol glikoller Maltoz Yüzey aktif maddeler Polioksietilen-propilen glikol kopolimerleri (Poloxamer® 188) Polioksietilenalkil Asitler Diğerleri Sitrik asit Pentaeritritol Süksinik Üre asit Üretan Hidroksipropil eterleri (Texafor® AIP) . Dezavantajı ise pahalı olması. Katı Dispersiyon Hazırlama Yöntemleri Katı dispersiyonları hazırlamak için genel olarak 3 farklı yöntem kullanılmaktadır. eritme ve çözme yönteminin avantaj ve dezavantajlarını birlikte taĢır.1. Çözme yönteminde genellikle çözücü olarak kloroform. Etkin maddenin ise suda zor çözünmesi. 3. Dezavantajı ise. aseton. çözücü uçurulduktan sonra kütle toz edilir. metanol veya bunların karıĢımları kullanılmaktadır. 6. Yöntemin avantajı. buz banyosunda karıĢtırılarak soğutulur. Cam çözelti veya süspansiyonlar Kristal bir taĢıyıcıda etkin maddenin amorf halde kristallendiği sistemler Etkin madde ile taĢıyıcı arasında kompleks oluĢumu ile hazırlanan sistemler Yukarıdaki beĢ olasılığı birlikte taĢıyan karıĢık sistemler 21. erime noktasının 250°C'nin üzerinde olmaması gerekir. Yöntemin avantajı. EritilmiĢ karıĢım. 4. 5. Eritme-çözme yöntemiı Etkin madde uygun çözücüde çözülür. organik çözücü düĢük sıcaklıkta uçurulduğunda termal parçalanma olasılığının ortadan kalkmasıdır. 1. KatılaĢmıĢ kütle öğütülür ve elenir. 183 Tablo 21.

Katı Dispersiyon Sistemlerini Ġnceleme Yöntemleri Hazırlanan ürünlerle katı dispersiyon elde edilip edilemediğini. 3. stabilite problemleri gösterebilirler. Termal analiz yöntemleri • soğutma eğrisi yöntemi • çözülme-erime yöntemi • termomikroskop yöntemi • diferansiyel termal analiz (DTA) kalorimetresi (DSC) yöntemleri • bölgesel eritme yöntemi (Zon melting) 2. 4. kullanılan taĢıyıcıya ve saklama koĢullarına bağlı olarak yeniden kristallenme. 6. erime noktalarını. kristal durumlannı ve hangi tip bir katı dispersiyon olduğunu belirlemek için kullanılan temel yöntemler Ģunlardır: 1. suda çözünmeli. kristal Ģekilden amorf yapıya dönüĢüm.4. taĢıyıcının yapıya nem çekmesi nedeniyle kimyasal yapı değiĢiklikleri vb.3. Katı Dispersiyonların Stabilitesi Katı dispersiyonlar hazırlama yöntemine. X-ıĢmı kırınım yöntemi Mikroskop yöntemi Spektroskopik yöntemler Çözünme hızı yöntemi Termodinamik yöntem ve diferansiyel tarama 184 21. 5. . 21. nisbeten düĢük buhar basıncına sahip olmalı ve fizyolojik olarak inert olmalıdır. fiziksel.Mannitol metil selüloz Laktoz Metil selüloz Pektin Galaktomannan Deoksikolik asit Polisorbatlar (Tweenler) Sorbitan yağ asidi Siklodekstrinler esterleri (Spanlar) Katı dispersiyon hazırlamada kullanılan taĢıyıcılar. renk değiĢimi. kimyasal ve termal stabiliteleri iyi olmalı. erime dereceleri düĢük olmalı (200°C'den düĢük olmalı).

i 4 s ġekil 22. SERT JELATĠN KAPSÜLLERĠN DOLDURULMASI VE UYGULANAN KONTROLLER Kapak ve gövde olmak üzere iki parçadan oluĢan. 2. Çözücü 60°C'de su banyosunda uçurulup elde edilen kütle 50°C'de vakum altında 1 saat kurutulur ve öğütülür. Bu nedenle sert jelatin kapsüller içine doldurulacak toz kütlesinin düzenli bir akıĢ özelliği. Laboratuvar koĢullarında bir maddenin katı dispersiyonunu hazırlayıp hazırlayamadığmızı nasıl test edebileceğinizi yazınız.1..0 olup.0. granüle. içlerine toz. Technologie und Biopharmazie 1k 6k .13 BBBbbb Kapsül No ono 00 o \ ?.30 0. mikropellet. bağıl nemi %30-70 arasında olan ortamlarda ve nem geçirmeyen kaplar içinde saklanmaları gerekmektedir. mikrokapsül.ÇalıĢma 21. Ġçerdikleri nem miktarı %12. yine kontrolleri de ağırlık olarak yapılmaktadır. Maddelerin küme dansiteleri ve miktarlarına bağlı olarak seçilmesi gereken kapsül numaraları [Fahrig.37 0. Sorular: 1.. Hacim (mi ) 1.95 0. dar bir partikül çap dağılımı ve mümkün olduğunca küresel partikül Ģekillerine. W. metanol:antılmıĢ su (95:5) karıĢımında tamamen çözülür. bunların hacimleri ve bunlara karĢılık gelen numaraları ġekil 22. yani stabil küme özelliklerine sahip olmaları gerekmektedir. Hofer. Elde edilen kütle elenerek istenilen partikül büyüklüğüne ayrılır. Die KapsetGrundlagen. Katı dispersiyonu hazırlanarak çözünürlüğünü artırabileceğiniz az çözünür etkin maddelere örnekler veriniz. bu nemi koruyabilmeleri için sıcaklığı 15-25°C. Sert jelatin kapsüller hacim esasına göre doldurulmakta ancak içlerine konacak maddeler ağırlık olarak verilmekte.5-16.1'de görülmektedir. Furosemid Polivinilpirolidon (PVP-40) Hazırlama: Furosemid ve PVP.37 0. 185 22. Çözünürlük nedir ve nasıl artırılır? Farmasötik teknolojideki önemini belirterek yazınız.63 0.50. 3. U.21 0.1. mikroküre. minitabletlerin yanısıra yarıkatılann konabildiği ve oral kullanım için tasarlanmıĢ katı dozaj formlarıdır. Sert jelatin kapsüller hacimlerine göre sekiz farklı büyüklükte üretilmektedir.

The Science andPractice ofPharmacy.7 665 476 350 259 210 147 91 0.8'e karĢılık gelen nokta. Stuttgart].einermodernen Arzneiform.). Seçimlerinde etkin madde ile geçimli olup olmadıkları değerlendirilmeli.13 Dansitesi Kapsül Büyüklüğü (g/ml) 00 0 1 2 3 4 5 0.858-893.1 1045 748 550 407 330 231 143 1. yine Ģekilde bulunan bir kapsüle doldurulması gereken ağırlık skalasmda 700 mg (0.1'den hesaplanabilir. kalsiyum karbonat. herhangi bir seyreltmeye gerek göstermeyecek miktarda iseler küme dansiteleri hesaplanıp.37 0. (ed.3 285 204 150 111 90 63 39 0.fi.3 0.2 1140 816 600 444 360 252 156 1. ona göre hangi kapsül büyüklüğünün seçileceği ġekil 22. Bu yardımcı maddeler mikrokristal selüloz. laktoz.8 g/cm3 olan bir etkin maddenin kapsül içinde bulunması gereken miktarı 700 mg ise Ģekilde yer alan küme dansitesi skalasından 1.5-50 mg) bu miktardaki maddenin fizyolojik etkiye sahip olmayan. Baltimore]. Kapsül dolum kartı [Limmer.7 g)'ın iĢaretlenip.6 570 408 300 222 180 126 78 0. niĢasta.4 380 272 200 148 120 84 52 0.5 1425 1020 750 555 450 315 195 Sert jelatin kapsüllerin içine doldurulacak etkin madde veya maddelerin miktarlan çok az ise (0. Tablo 22. pg. dibazik ve tribazik kalsiyum fosfat olabilir. 186 Sert jelatin kapsüller içine doldurulacak maddeler.95 0.68 0.83-111.1.21 0. bu iki noktanın birleĢtirilmesi ile 2 nolu kapsüle doldurulmasının uygun olacağı bulunmaktadır. inert dolgu maddeleri içinde seyreltilmeleri gerekmektedir.8 760 544 400 296 240 168 104 0.3 1235 884 650 481 390 273 169 1. Remington. 2000.5 475 340 250 185 150 105 65 0. Kapsül Hacmi (mi) Küme 0.0 950 680 500 370 300 210 130 1. mannitol. pg.9 855 612 450 333 270 189 117 1. 1983.Wissenschaftliche Verlagsgesellscha.5 0. Chapter 46. D. Örneğin küme dansitesi 1. Tablo 22.1'de maddelerin küme dansiteleri ve miktarlarına bağlı olarak seçilmesi gereken kapsül numaralan tablo Ģeklinde verilmektedir. küme dansiteleri belirlenerek etkin maddenin küme 187 . Lippincott fVilliams & Wilkins.4 1330 952 700 518 420 294 182 1. 20th Ed. kalsiyum sülfat dihidrat.

• Etkin madde ve yardımcı maddeler spatülle uygun Ģekilde kanĢtınldıktan sonra sert jelatin kapsüller içerisine doldurulur. .dansitesine yakın olanlar tercih edilmelidir. Me. A :Kapsüllerin üst-kapak kısmını ayıran ve sonra kapatan plaka.1. Kapsül hacmi x kapsül adedi = Gerekli tozun hacim olarak miktarı (Vt) • Etkin madde (de. Dolgu Maddelerinin Miktarlarının Belirlenmesi • Kullanılacak kapsül büyüklüğüne göre alabileceği hacim Ģekilden tespit edilir ve istenen kapsül adedine göre toplam hacim belirlenir. metalik stearatlar. Bunun yanısıra küçük çaplı bir üretim için gerekli miktarda etkin madde bir mezüre alınıp doğrudan dolgu maddesi ile Vt' ye tamamlanabilir. 22.m) ve kullanılacak dolgu maddesinin küme dansiteleri (ddm) bir mezür kullanılarak hesaplanır (g/cm3) Etkin maddenin birim dozu x kapsül adedi = Gerekli etkin madde miktarı (Mem) Dolgu maddesinin küme dansitesinden gerekli kapsül adedi için ilave edilmesi gereken dolgu maddesi miktarı bulunur. B/C:KapBül alt kıemını(hazneyi) muhafaza eden plakalar. Eczane boyutunda üretimler için kullanılabilecek bir kapsül doldurma aleti ġekil 22.2'de Ģematik olarak gösterilmektedir.m Ve m: Ġstenen kapsül adedine göre mezüre alınan etkin maddenin hacmi Vdm: Ġstenen toplam kapsül adedine göre ilave edilecek dolgu maddesinin hacmi 188 'dm v. stearik asit ve talk ilave edilebilir.m * e. Bunların yanısıra formülasyonlara akıĢ özelliklerini iyileĢtirmek üzere silisyum dioksit.m de.

2. Dolu kapsüller üzerinde kütle tekdüzeliği Avrupa Farmakopesine göre incelenerek sonuçlan kaydedilir.. •\ s 1 S«rt jelatin kapsül doldurma ve kapatma aleti (Aponorm.1. Bir kapsül için ve istenen kapsül adedi için gerekli etkin madde ve dolgu maddesinin miktarları hem ağırlık hem de hacim olarak belirlenir. 10 ml'lik mezür yardımıyla etkin madde ve dolgu maddesinin küme dansiteleri bulunur. Eczane boyutunda üretimler için kullanılabilecek bir kapsül doldurma aleti [Baykara T. 189 22. Mikrobiyal kalite tayini (EP5). Hesaplanan miktarda etkin madde ve dolgu maddesi uygun Ģekilde karıĢtırılıp kapsül doldurma makinasmda kapsüller içine doldurulur. Hazırlama: Size verilen kapsül büyüklüğüne göre doldurulması gerekli kütlenin toplam hacmi hesaplanır. ÇalıĢma 22.TEB 6. Parasetamol 30 kapsül hazırlayınız. Dağılma testi (EP5). Kullanılacak dolgu maddesi seçilir. Bölge Samsun Eczacı Odası Dergisi. Ocak 1987. E t Aletin ana gövdesi. Sorular: 1. Sert jelatin kapsüller içinde verilecek bir etkin maddenin teorik dolum ağırlığı 350 mg ve küme dansitesi 0.0 :SıkıĢtırma plakası. 60 kapuülliık) . ġekil 22.2. sf. Çözünme testi (EP5). Kütle tekdüzeliği (EP5).22].75 g/ml ise hangi boyuttaki kapsül kullanılmalıdır ? 200 mg . Dolu Kapsüller Üzerinde Yapılan Kontroller • • • • • Ġçerik tekdüzeliği (EP5).

2. Küme dansitesi 0.80 g/ml olan bir maddenin bir kapsül için dolum ağırlığı 500 mg olarak verilmiĢtir. Elinizde 0 numaralı kapsül varsa bu dolumu yapabilmek için dolgu maddesi kullanımına ihtiyaç varsa, bir kapsül için gerekli dolgu maddesi miktarını hesaplayınız. 3. Sert jelatin kapsüllerin doldurulmaları sırasında ortam sıcaklığı ve nemi nasıl olmalıdır? Yazınız. 4. Sert jelatin kapsüllerin saklanmaları sırasında dikkat edilmesi gereken noktalar nelerdir? Yazınız. 5. Sert jelatin kapsüllerin içine konamayacak maddeler nelerdir? Açıklayarak yazınız. 190 ÇalıĢma 22.2. Ramipril Prejelatinize niĢasta Kapsül no:4 ÇalıĢma 22.3. Metiltestosteron Mısır niĢastası Kapsül no: 4 22.3. Sert Jelatin Kapsüller Ġçine Sıvı ve Yarı-Katı (Semi-Solid Matrix) Materyallerin Doldurulması Sert jelatin kapsüller içine yumuĢak jelatin kapsüllerde olduğu gibi akıĢkan ve yarı katı maddelerin doldurulmasıdır. Kilitli sert jelatin kapsüllerin geliĢtirilmesi, kapsüllerin kap ve kapak kısımlarının dıĢtan bir bantla mühürlenmesini sağlayan tekniğin geliĢtirilmesi gibi faktörler bu teknolojinin ilerlemesini sağlamıĢtır. Sert jelatin kapsüller içinde sıvı veya yarı-katı matris Ģeklinde dozaj formlan olarak etkin maddelerin formülasyonlarınm geliĢtirilmesi Ģu amaçlarla uygulanmaktadır: • • Suda çözünürlüğü düĢük olan etkin maddelerin biyoyararlanımlannm artırılması, DüĢük erime noktasına sahip olan veya oda sıcaklığında sıvı olan maddelerin verilmesi, 10 mg y.m.

5mg y.m.

• DüĢük dozlu, yüksek potense sahip etkin maddelerin dozaj formlannm hazırlanmasında içerik tekdüzeliğine ulaĢma zorluğu ve çapraz bulaĢma problemlerinin önlenmesi, • • 191 Sert jelatin kapsüller içinde sıvı ve yarı-katı matris teknolojisinde kullanılabilecek yardımcı maddeler üç grup altında verilebilir: l.Sıvı yağlar (yerfıstığı yağı, zeytin yağı, soya yağı, susam yağı gibi) ve orta Neme duyarlı etkin maddelerin stabilitesinin artınlması, Etkin madde Ģahmının modifiye edilmesi.

zincir uzunluğuna sahip trigliseridler (Miglyol 810, 812 ve 820; Labrafac CC, PG; Lauroglycol FCC). 2.Yarı-katı lipofilik taĢıyıcılar ve lipofılik sıvı taĢıyıcılar için viskozite modifıye ediciler (setil alkol, setostearil alkol, gliseril behenat, gliseril palmitostearat, hidrojene sıvı yağlar, Aerosil, Gelucire'ler). 3.ÇözünürleĢtirici ajanlar, surfaktanlar, absorpsiyon artırıcılar, emülsifıye edici maddeler (yüksek HLB'ye sahip Gelucire tipleri, Molekül ağırlığı 4000'den büyük olan PEG'ler, Tween 80, Poloxamer F68). Sert jelatin kapsüller içinde yarı-katı matris tipi preparatlann imalatında iki yöntem söz konusudur: Tiksokap yöntemi: Etkin maddelerin yardımcı maddelerle tiksotropik özellikteki dispersiyonlannm hazırlanmasıdır. Bu dispersiyon karıĢtırılarak akıcı halde tutulurken kapsüller içine hacim olarak doldurulmaktadır. Dolum iĢleminden sonra sistem katılaĢarak sızmaya ve akmaya dirençli bir j el yapısı oluĢturmaktadır. Termokap yöntemi: Yardımcı maddeler ısı uygulanarak eritildikten sonra etkin madde ilave edilip karıĢtırılmakta ve bu karıĢım katılaĢmasına yakın bir sıcaklıkta kapsüller içine doldurulmaktadır. Bu iki yöntemin birarada kullanılması ile de yarı-katı matrisler hazırlanabilmektedir. ÇalıĢma 22.4. Ġbuprofen PEG-stearat Eudragit S-100 60.0 mg 37.4 mg 2.6 mg

192 Hazırlama: Termokap yöntemi ile hazırlanacak olan bu preparatta, PEG-stearat termostatlı bir su banyosu üzerinde erime noktasına kadar ısıtılır. Daha sonra içine polimer ve etkin madde ilave edilerek karıĢtırılır. Böylece elde edilen yarı katı matris kütlesi, içindeki dispers partiküllerin çökmesini önlemek üzere katılaĢmasına yakın bir sıcaklığa kadar soğutularak bir plastik enjektör içine boĢaltılır ve volumetrik olarak kapsüller içine doldurulur. ÇalıĢma 22.5. Oksprenolol HC1 Sıvı parafın CutinaHR Aerosil 200 Hazırlama: Tiksokap yöntemi ile hazırlanacak olan bu preparatta, formüldeki yardımcı maddeler bir su banyosu üzerinde karıĢtırılarak ısıtılır ve sonra oda sıcaklığına kadar soğutulur. Bu Ģekilde elde edilen tiksotropik jelin içine etkin madde ilave edilip karıĢtırılır. Bu karıĢım bir plastik enjektör içine boĢaltılır ve volumetrik olarak kapsüller içine doldurulur. 193 23. TABLETLER Tabletler etkin madde yanısıra ilacın özellikleri ve basıma yardımcı olmak üzere seçilen belirli yardımcı maddeleri içeren bir formülasyonun kompakt hale getirilmesi ve sıkıĢtırılması vasıtasıyla yapılan katı dozaj formlarıdır. Tabletler, kullanılan zımba/kalıp veya ekipmana bağlı olarak çeĢitli büyüklükte ve daire, oval, kare, üçgen, oblong gibi çeĢitli Ģekillerde üretilebilirler. Oral kullanım için tabletler Ģu Ģekilde sınıflandırılır (EP5): • KaplanmamıĢ tabletler • KaplanmıĢ tabletler • Efervesan tabletler • Suda çözünen tabletler • Suda dağılan tabletler • Ağızda dağılan tabletler • Mide ortamına dayanıklı tabletler (enterik tabletler) 50.0 46.5 1.5 2.0

• Modifiye salım sağlayan tabletler Tabletler uygun etkin madde salımı oluĢturmak, kabul edilebilir fiziksel ve mekanik özellikler sağlamak için ve imalatı kolaylaĢtırmak amacı ile çeĢitli yardımcı maddeler (eksipiyanlar) içermektedir. Dolgu maddeleri: Tabletin kütlesini artırırlar. Uygun dolgu maddelerinin seçimi için formülasyon geliĢimi sırasında etkin madde ile yardımcı maddeler arasında geçimsizlik olup olmadığı, etkin maddenin biyoyararlanımınm etkilenip etkilenmediği incelenmelidir. Çözünmeyen dolgu maddeleri: Kalsiyum sülfat dihidrat, kalsiyum fosfat dibazik ve tribazik, kalsiyum karbonat, niĢasta, modifiye edilmiĢ niĢastalar (karboksimetil niĢasta vs.) ve mikrokristal selüloz gibi. Çözünen dolgu maddeleri: Laktoz, sukroz, dekstroz, mannitol, sorbitol gibi. Bağlayıcılar: Granüle oluĢturmak üzere tozlan birarada tutan maddelerdir. Tablet basımı sırasında granülelerin birbirine bağlanmalarını sağlamak için gerekli kohezif özelliği oluĢtururlar. Bağlayıcılar, toz karıĢımına doğrudan ilave edilip bu karıĢım, su, alkol-su karıĢımı ile ıslatılarak granüle haline getirilebileceği gibi genellikle % 5-20 konsantrasyondaki sulu veya alkollü çözeltileri veya pastaları Ģeklinde de ilave edilebilirler. Yaygın olarak kullanılmakta olan bağlayıcılar Ģunlardır: NiĢasta, prejelatinize niĢasta, jelatin, akasya, sukroz, polivinil pirolidon, polivinil alkol, polietilen glikol, metil selüloz, sodyum karboksimetil selüloz, etil selüloz gibi. 194 Dağıtıcılar: Sulu ortama konulduklarında tabletlerin dağılmasını, granüller ve toz partiküllerine ayrılmasını sağlamak amacıyla tablet formülasyonuna ilave edilirler. Hazırlama esnasında granüle oluĢturulmasından önce toz karıĢımına veya daha sonra oluĢturulan granülelere karıĢtırılarak ilave edilebilirler. Dağıtıcılara örnek olarak niĢasta (Starch 1500), mikrokristal selüloz (Avicel), toz edilmiĢ selüloz (Elcema), sodyum niĢasta glikolat (Explotab, Primojel), guar reçinesi (Jaguar), aljinik asit, çapraz bağlı polivinil pirolidon (Kollidon CL, Polyplasdone XL ve XL10, Polyclar AT) ve çapraz bağlı sodyum karboksimetil selüloz (Ac-Di-Sol) verilebilir. Doğrudan tabletleme ajanları (DTA): Bu maddeler hem dolgu maddesi hem de bağlayıcı olmak üzere iki fonksiyona birarada sahip olan maddelerdir. Basılabilir olmaları ve uygun akıĢ özelliklerine sahip olmaları gerekmektedir. Bu maddeler: Laktozlar: Alfa laktoz monohidrat, Ludipress, Tablettose, Laktoz NF (anhidr), Laktoz Fast Flo. ġekerler: Nu-Tab, Di-Pac.

ġeker alkolleri: Sorbitol (Neosorb), mannitol (Mannitab), inozitol, ksilitol. Kalsiyum bileĢikleri: Kalsiyum sülfat (Compactrol, Celocal), dikalsiyum fosfat (Di-Cafos A), dikalsiyum fosfat dihidrat (Di-Cafos, Di-Tab, Emcompress), trikalsiyum fosfat (tri-Cafos), kalsiyum silikat (Cal Flo E). Selülozlar: Elcema, Avicel, Vitacel, Emcocel. Minör bileĢenler Lubrikantlar: Tabletlerin zımbalara yapıĢmasını önleyen, matris boĢluğu veya mühreden atılma kolaylığı sağlayan, zımbalar ve mühre arasındaki sürtünmeyi dolayısı ile aletlerin aĢınmasını önleyen ve zımba basıncının tablete eĢit olarak dağılımını sağlayan maddelerdir. Etkinlikleri partikül çaplan ve yüzey alanları, formüle ilave edilme Ģekli ve sırası, karıĢtırma süresi ile iliĢkilidir. Tabletlerin dağılma ve çözünme özelliklerini de tipleri, tablet basım kütlesi ile karıĢtırılma süreleri ve kullanılan miktarlarına bağlı olarak önemli derecede etkileyebilirler. 195 Lubrikantlar Ģunlardır: Hidrofob lubrikantlar: Metal stearatlar (Ca-, Mg-, Zn-stearatlar), stearik asit, hidrojene bitkisel yağlar, niĢasta, hafif sıvı parafın. Suda çözünen lubrikantlar: Sodyum benzoat, sodyum klorür, sodyum ve magnezyum lauril sülfat, polietilen glikol 4000 ve 6000, DL-lösin. Glidantlar: Tablet basımı anında matris boĢluğuna materyalin akıĢını kolaylaĢtıran ekstra küçük partiküllü, dansitesi düĢük maddelerdir. Silika tipli olanlar (Aerosil, Cab-O-Sil) en etkin glidantlardır. Diğerleri, metalik stearatlar, kalsiyum silikat, niĢasta ve Starch 1500, magnezyum karbonat, magnezyum oksit ve talktır. Antiadherentler: Basılacak partiküllerin zımba-matris yüzeylerine yapıĢıp yüzeyden parçacık kopmasını ve pürüzlü tablet yüzeyi oluĢmasını önlemek için kullanılırlar. Talk, kolloidal silisyum dioksit (Aerosil, Syloid, Cab-O-Sil), magnezyum stearat ve mısır niĢastası antiadherent olarak kullanılabilen maddelerdir. Diğer yardımcı maddeler: Renk maddeleri Tat ve koku vericiler Adsorbanlar Tampon maddeleri 23.1. Tablet Hazırlama Yöntemleri Tablet imalatında kullanılan yöntemler Ģu Ģekilde sınıflandınlabilir: I- Granülasyon yöntemi I-A- YaĢ granülasyon I-B- Kuru granülasyon

Tablet basımı A. Minör bileĢenlerle kanĢtırma 6. Dönen silindirler arasında sıkıĢtırma (roller compaction) ile granüle hazırlanması 1. Etkin ve yardımcı maddelerin öğütülmesi . Tozların karıĢtırılması 3.Doğrudan basım yöntemi 196 Farklı yöntemlerle tablet imalatında iĢlem basamaklan Ģunlardır: YaĢ granülasyon Kuru granülasyon Doğrudan basım 1. ıslatma 4. Büyük.Briket (slug) tabletlerden granüle hazırlanması I-B-2. Briket tabletlerin kırılıp elenmesi (briket granüle) 5. Briket (slug) tabletlerden granüle hazırlanması 1. KurutulmuĢ granülenin elenmesi ve kanĢtınlması 7. Etkin ve yardımcı maddelerin öğütülmesi 2.Dönen silindirler arasında sıkıĢtırma (roller compaction) ile granüle hazırlanması II. Etkin ve yardımcı maddelerin öğütülmesi 2. YaĢ kütlenin 6-12 mesh elekten geçirilmesi 5. Tozlar ve bağlayıcı çözeltinin karıĢtınlması.I-B-l. sert tabletlerin basılması (briket veya slug tablet) 4. Tozlann karıĢtınlması 3. Nemli granülenin kurutulması 6. Tablet basımı B.

2. Tozlann karıĢtınlması 3. Dönen silindirler arasında sıkıĢtırarak granüle hazırlanması ve elenmesi 4. Minör bileĢenlerle kanĢtırma 5. Tablet basımı 1. Etkin ve yardımcı maddelerin öğütülmesi 2. Tozlann kanĢtınlması 3. Tablet basımı 23.2. Tablet Basımı Tablet makinaları iki tiptir: Ekzantrik tablet makineleri: Üst ve alt zımba ile matris halkasından oluĢan tek bir zımba setini içerir. Tablet ağırlığı, alt zımbanın mühre içindeki en alt pozisyonu belirlenerek ayarlanırken, tablet sertliği üst zımbanın mühre içinde alacağı yol veya giriĢ derinliği ile ayarlanmaktadır. Bu makine ile dakikada yaklaĢık olarak 60 adet tablet basılabilir. Sayı, matris ve zımba çiftleri, üçlüleri kullanılarak dakikada 120-180 adet tablete kadar artırılabilir. Laboratuvar tipi makinedir. Ön formülasyon çalıĢmaları, küçük serilerin üretimi ve briket tablet basımında tercih edilir. Rotasyon tipi tablet makineleri: Ġki adet yatay olarak dönen dairesel tabladan üsttekinde üst zımbalar, alttakinde matris halkaları ve bunlara giren alt zımbalar bulunmaktadır. Bunlarda 12-73 adet zımba seti bulunabilir. Tablet sertliği, ekzantrik olanlardan farklı olarak hem alt hem de üst zımbalar tarafından basınç uygulanması ile sağlanmaktadır. Tablet ağırlığı ise alt zımbaların mühre içindeki pozisyonunun ayarlanması vasıtasıyla yapılmaktadır. Bu makineler endüstri tipi olup yaklaĢık olarak dakikada 500-17000 adet tablet basabılen yüksek hızlı makinelerdir. 23.3. Tabletler Üzerinde Yapılan Kontroller • BaĢlangıç maddelerin kontrolleri (teĢhis, saflık, potens, miktar tayini, katıların partikül büyüklüğü dağılımı ve Ģekli, nem tayini vb.), • ĠĢlem içi (in-process) ve ara ürün (tozlar veya granüleler, Bkz:sf. 179) kontrolleri, • BitmiĢ ürün kontrolleri Ģeklinde uygulanmaktadır. Tabletler üzerinde yapılan bitmiĢ ürün kontrolleri aĢağıda verilmektedir:

• Renk, görünüĢ, • Kalınlık kontrolü, • Nem içeriği tayini, • Ġçerik tekdüzeliği (EP5), • Kütle tekdüzeliği (EP5), • Kırılmaya karĢı direncin (sertlik) tayini (EP5), • Kırılganlık (friabilite) veya ufalanma-aĢınma tayini (EP5), 198 Dağılma testi (EP5), Çözünme testi (EP5), Mikrobiyal kalite tayini (EP5). ÇalıĢma 23.1. Parasetamol Tableti Compressi Paracetamolum Parasetamol NiĢasta Laktoz Jelatin çözeltisi (% 8 a/a) Glidant-lubrikant Formül 1 tablet içindir. Glidant-lubrikant karıĢımı: Talk NiĢasta Magnezyum stearat Kolloidal silisyum dioksit (Aerosil 200) Hazırlama: Parasetamol, niĢasta ve laktoz küp karıĢtırıcıda 15 dakika süreyle karıĢtırılır. Toz karıĢımı bir kürek yardımı ile planet karıĢtırıcıya alınır. Bir erlene jelatin çözeltisi konup erlenle birlikte tartılır. Planet karıĢtırıcıda toz 5 dakika karıĢtırıldıktan sonra üzerine, 10 ml'lik bir pipet yardımı ile, sıcak jelatin çözeltisinden azar azar ilave edilir. Çözeltinin homojen olarak dağılması için karıĢtırma iĢlemine devam edilir. KarıĢım hamur kıvamına gelince (parmaklar arasında sıkıĢtınldığmda dağılmamalı ve kompakt bir hale gelebilmeli) jelatin çözeltisi 50 40 8 2 0.250 g 0.100 g 0.050 g y.m. y.m.

ilavesine son verilir. Erlenle birlikte jelatin çözeltisi tekrar tartılıp kullanılan bağlayıcı çözelti miktarı kaydedilir. Elde edilen hamur plastik spatüller yardımı ile bir plastik kaba alınır. 1.25 mm gözenek çaplı elek takılmıĢ salınımlı granülatöre boĢaltılır ve granülatör orta hızda çalıĢtırılır. OluĢan granüle üzeri kağıtla kaplı tepsiler 199 üzerine ince bir tabaka halinde yayılarak 50°C'de kurutulur. KurutulmuĢ granüle, 1.00 mm gözenek çaplı elek takılmıĢ granülatörden geçirilir. Glidant-lubrikant karıĢımından tartımın % 3'ü kadar ilave edilir. Bu karıĢım küp karıĢtırıcıda 20 rpm'de 10 dakika karıĢtınlıp kürek yardımı ile bir plastik kaba alınır. Ġçinde 250 mg parasetamol olacak Ģekilde 1 tablet ağırlığı hesaplanır. Basım kütlesi kürekle besleme hunisine konup hesaplanan ağırlık için alt zımba konumu ve istenen sertlik için de üst zımba konumu ayarlanarak basıma geçilir. Hazırlanan tabletler kabına konarak uygun Ģekilde etiketlenir. Tabletler üzerinde daha önce belirtilen kontroller yapılır ve sonuçlar tablo halinde gösterilir. Sorular: 1. 2. 3. 4. 5. Bu üretimde kullandığınız yöntem hangisidir? Kaç gram jelatin çözeltisi kullandınız? Bu miktar kaç gram jelatine karĢılık gelmektedir? Teorik kütle kaç gramdır? Hazırladığınız kütle (pratik kütle) kaç gramdır? Kaç gram glidant-lubrikant ilave ettiniz? 250 mg Parasetamol içeren bir tabletin ağırlığı ne kadardır?

6. Elinizdeki basım kütlesinden her biri 250 mg Parasetamol içeren kaç tablet basabilirsiniz? Hesaplayınız. 7. Hazırladığınız granülenin nem miktarını tayin ederek sonucu yorumlaymız.

ÇalıĢma 23.2. Sodyum Novamin Sülfonat (Novaljin) Tablet Compressi Natrii Novamin Sulfonas Sodyum novamin sülfonat Laktoz Patates niĢastası Jelatin çözeltisi (% 10 a/a) Magnezyum stearat 0.500 g 0.040 g 0.060 g y.m. %1

Aerosil 200:NiĢasta (0.5:9.5) Formül 1 tablet içindir. 200 Hazırlama:

%2

Patates niĢastası, laktoz ve sodyum novamin sülfonat küp karıĢtırıcıda 15 dakika karıĢtırılır. Toz karıĢımı bir kürek yardımı ile sigma karıĢtırıcıya alınır. Bir erlene jelatin çözeltisi konup erlenle birlikte ağırlığı belirlenir. Sigma karıĢtırıcıda 5 dakika karıĢtırıldıktan sonra tozun üzerine 10 ml'lik bir pipet yardımı ile azar azar sıcak jelatin çözeltisinden ilave edilir. Çözeltinin homojen olarak dağılması için karıĢtırma iĢlemine devam edilir. KarıĢım hamur kıvamına gelince jelatin çözeltisi ilavesine son verilir. Erlenle birlikte jelatin çözeltisinin ağırlığı tekrar belirlenip kullanılan bağlayıcı çözelti miktarı kaydedilir. Elde edilen hamur plastik spatüller yardımı ile bir plastik kaba alınır. 1.25 mm gözenek çaplı elek takılmıĢ salınımlı granülatöre boĢaltılır ve granülatör çalıĢtırılır. OluĢan granüle üzeri kağıtla kaplı tepsiler üzerine ince bir tabaka halinde yayılarak 50°C'de kurutulur. KurutulmuĢ granüle, 1.00 mm gözenek çaplı elek takılmıĢ granülatörden geçirilir. 10 g'ı alınıp nem oranı tayin edilir. Granüle 50°C'de tekrar kurutulur. 10 g'ı alınıp nem oranı tekrar tayin edilir. Granüle tartılıp küp karıĢtırıcıya konur. Kütlenin % 2'si kadar Aerosil-niĢasta karıĢımı ilave edilir. Küp karıĢtırıcıda orta hızda 5 dakika karıĢtırılır. Üzerine magnezyum stearat ilave edilip 3 dakika daha karıĢtırılır. Bu karıĢım kürek yardımı ile bir plastik kaba alınır. Ġçinde 500 mg sodyum novamin sülfonat olacak Ģekilde 1 tablet ağırlığı hesaplanır. Basım kütlesi kürekle besleme hunisine konup, hesaplanan ağırlık için alt zımba konumu ve istenen sertlik için de üst zımba konumu ayarlanarak basıma geçilir. Basım esnasında zaman zaman 5'er tablet olarak ağırlık ve sertlik tayinleri yapılır. Hazırlanan tabletler kabına konup uygun Ģekilde etiketlenir. Tabletler üzerinde daha önce belirtilen kontroller, yapılır ve sonuçlar tablo halinde gösterilir. Sorular: 1. 2. 3. 4. 5. Bu tableti hazırlamak için hangi yöntemi kullandınız? Kaç gram jelatin çözeltisi kullandınız? Bu miktar kaç gram jelatine karĢılık gelmektedir? Teorik kütle kaç gramdır? Hazırladığınız kütle (pratik kütle) kaç gramdır? Kaç gram glidant-lubrikant ilave ettiniz? 500 mg Novaljin içeren bir tabletin ağırlığı ne kadardır?

6. Elinizdeki basım kütlesinden her biri 500 mg Novaljin içeren kaç tablet basabilirsiniz? Hesaplayınız. 201 7. Hazırladığınız granülenin nem miktarını tayin ederek sonucu yorumlaymız.

ÇalıĢma 23.3. Aspirin- Fenasetin-Kafein Tableti Compressi Acidum Acetyl Salisylicum-Phenacetinum-Coffeinum Kafein Fenasetin Mısır niĢastası NiĢasta müsilajı (% 10 a/a) Aspirin Glidant-lubrikant Formül 1 tablet içindir. Hazırlama: Kafein, fenasetin ve mısır niĢastası küp karıĢtırıcıda 15 dakika süre ile karıĢtırılır. Toz karıĢımı bir kürek yardımı ile sigma karıĢtırıcıya alınır. Sigma karıĢtırıcıda 5 dakika karıĢtırıldıktan sonra tozun üzerine azar azar niĢasta pastasından ilave edilir. KarıĢım hamur kıvamına gelince 1.25 mm gözenek çaplı elek takılmıĢ salmımlı granülatörden geçirilir. OluĢan granüle hava akımlı etüvde 40-50°C'de kurutulur. Bu kez 1.00 mm gözenek çaplı elek takılmıĢ salınımlı granülatörden geçirilir ve tartılır (P). Tartılan aspirin 20 mm'lik zımba ile tablet makinesinde basılır. Basılan bu briket (slug) tabletler granülatörde kırılarak granüle haline getirilir. Her bir tabletteki etkin maddelerin yukarıdaki formülde verilen miktarlarda olması için gereken hesaplar yapılır. Hesaplanan miktarda aspirin granülesi (A) yaĢ yöntemle hazırlanmıĢ olan granüleye (P) ilave edilir. Toplam granül miktarının (P+A) % 2'si kadar glidant-lubrikant ilave edilir ve küp karıĢtırıcıda 15 dakika karıĢtırılır. Basım kütlesi kürekle besleme hunisine konur, hesaplanan ağırlık için alt zımba konumu ve istenen sertlik için de üst zımba konumu ayarlanarak basıma geçilir. Hazırlanan tabletler kabına konarak uygun Ģekilde etiketlenir ve teslim edilir. 202 Hesaplama: 1. Ġlave edilecek aspirin granülesi miktarının hesaplanması: 1000 tablet için gerekli teorik miktarlar aĢağıda verilmektedir. Kafein Fenasetin 50 g 200 g 0.050 g 0.200 g 0.100 g y.m. 0.200 g y.m.

i ■ -i 200. 2. 2 ( 2 3. Kaç gram niĢasta müsilajı harcadınız? . Tablet basım kütlesi = (P + A) +-----(P + A) = (P + A) 1 +----v } ıoov ' { ıoo 4.2. A 100 2.P Gerekli aspirin granülesi miktarı =-------2 2.lubrikant (pratik) =-----(P + A) 100V . Bir tablet ağırlığı = 50 + 200 + —M+ 100+ 200 ||l 100 x1 1000 (Teorik kütleden hareketle hesaplanmaktadır. Aspirin niçin diğer etkin maddelerle beraber granüle haline getirilmiyor? Hesabınızı ayrıntılı olarak gösteriniz.lubrikant (teorik) =----. . Her bir maddeden ne kadar tarttınız? 2.550 +-----M 1001 100 Teorik kütle (T) = 50 + 200 + 100 +—M 100 (Kafein-fenasetin içeren granüle için) „ ıv .1.) Sorular: 1. Glidant .Mısır niĢastası 100 g NiĢasta müsilajı (% 10 a/a) M Aspirin 200 g Glidant .

5.6. Elde ettiğiniz toplam granüle karıĢımına (P+A) ne kadar glidant-lubrikant koydunuz? 2. Formülde verilen miktarlarda etkin maddeleri içerecek bir tabletin ağırlığı ne olmalıdır? 2.70 % 1. Erlen ve pipetle birlikte jelatin çözeltisinin ağırlığı tekrar belirlenip kullanılan bağlayıcı çözelti miktarı hesaplanır. Benzokainli Emme Tableti Trochiscum Benzocainum Benzokain ġeker (ince toz edilmiĢ) Polietilen glikol 6000 (toz) Mısır niĢastası Jelatin çözeltisi (% 15 a/a) Tat ve koku verici Polietilen glikol 6000 (toz) Stearik asit (toz) Formül 1 tablet içindir.10 g 0. toz edilmiĢ Ģeker.01 g 0.50 .m. Basıma hazır kütleden kaç adet tablet basabilirsiniz? 3. PEG 6000 ve mısır niĢastası küp karıĢtırıcıda 20 rpm hızda 30 dakika süre ile karıĢtırılır. % 0. Hazırlama: Benzokain.4.3. Hazırladığınız tabletlerin çap ve kalınlıklarını ölçüp sonuçlarını yazınız. KarıĢım hamur kıvamına gelince jelatin çözeltisi ilavesine son verilir. Çözeltinin homojen olarak dağılması için karıĢtırma iĢlemine devam edilir.55 g 0.4. ÇalıĢma 23.00 % 0. Toz karıĢımı bir kürek yardımı ile sigma karıĢtırıcıya alınır.2. 0. Sigma karıĢtırıcıda 5 dakika karıĢtırıldıktan sonra tozun üzerine 10 ml'lik bir pipet yardımı ile sıcak jelatin çözeltisinden azar azar ilave edilir. Bir erlene jelatin çözeltisi konup erlenle ve 10 ml'lik pipetle birlikte ağırlığı belirlenir. YaĢ granülasyon yöntemi ile hazırladığınız granüle (P) kaç gram 203 geldi? Buna ilave edeceğiniz aspirin kuru granülesi ne kadar olmalıdır? 2.06 g y.

2 mm) takılmıĢ granülatörden geçirilir.5. Hazırladığınız tabletler üzerinde sertlik. Sorular: 1. 2. hesaplanan ağırlık için alt zımba konumu ve istenen sertlik için de üst zımba konumu ayarlanarak basıma geçilir. ÇalıĢma 23. . Hazırlanan tabletler kabına konarak uygun Ģekilde etiketlenir ve teslim edilir.7'si kadar tat ve koku verici madde ilave edilir. çap. OluĢan granüle üzeri kağıtla kaplı tepsiler üzerine ince 204 bir tabaka halinde yayılarak 50°C'de kurutulur. standart sapma ve bağıl sapma değerlerini hesaplayınız ve sonuçlan yorumlayınız. 4.6 mm gözenek çaplı elek takılmıĢ granülatör çalıĢtırılır.5-1.Elde edilen hamur plastik spatüller yardımı ile bir plastik kaba alınır. Kollidon VA 64. Formülde yer alan her bir maddenin görevini açıklayarak emme tabletlerinin formülasyonları sırasında baĢka hangi yardımcı maddelerin alternatif olarak kullanılabileceğini belirtiniz? 3. Bir tabletin ağırlığını nasıl hesapladığınızı gösteriniz. dağılma ve ağırlık sapması kontrollerini yapınız. Basım kütlesi kürekle besleme hunisine konup. kalınlık. Küp karıĢtırıcıda 20 rpm hızda 15 dakika karıĢtırılır. Sonuçlan bir tablo haline getirerek ortalama. bir numara küçük gözenek çaplı elek (1. Salınımlı granülatöre boĢaltılır ve 1.0 oranında nem kalıncaya kadar kurutulan granüle (nem miktarı tayin edilmeli). Tartım sonucu bulunan miktarın yani pratik kütlenin % l'i kadar polietilen glikol 6000. vinilpirolidon-vinilasetat kopolimeridir. Ağız içinde kullanılan diğer tablet türlerini de yazarak bunların birbirleri arasındaki farklan belirtiniz. YaklaĢık % 0. % 0. Ġçinde 10 mg benzokain olacak Ģekilde 1 tablet ağırlığı hesaplanır. Vitamin C (Askorbik asit) Çiğneme Tableti Askorbik asit Sukroz (kristal) Avicel PH 101 Kollidon VA 64* Magnezyum stearat 500 g 850 g 575 g 60 g 15 g Formül 1000 tablet içindir. Basım esnasında zaman zaman 5'er tablet alınarak ağırlık ve sertlik tayinleri yapılır.5'i kadar stearik asit ve % 0. Granüle tartılıp küp karıĢtırıcıya konur.

mikrokristal selüloz ve patates niĢastası küp karıĢtırıcıda 20 dakika karıĢtırılır.6. Kollidon'un bu formülasyonda ne amaçla kullanıldığını yazınız. Aspirin Tablet Aspirin Mikrokristal selüloz (Avicel PH 101) Patates niĢastası Gliserin palmitostearat (Precirol ATO 5) Kolloidal silisyum dioksit (Aerosil 200) Formül 1 tablet içindir.5 . Sorular: 1. 3. KarıĢım bir kürek yardımı ile bir plastik kap içine alınır. Küp karıĢtırıcıda 15 dakika süre ile karıĢtırılır. 1 tablet ağırlığı hesaplanır. sonra glidant ilave edilerek 5 dakika karıĢtırılır. 2.0 % 0. Hazırlanan tabletler kabına konarak uygun Ģekilde etiketlenir ve teslim edilir. Hazırladığınız tabletlerin sertlik. 300. Bu toz karıĢımının üzerine önce lubrikant (partikül irilikleri 0.0 mg % 1. Sorular: 1. Toz karıĢım kürekle tablet makinesinin besleme kabına konup hesaplanan ağırlıkta ve istenen sertlikte basmak üzere alt ve üst zımbalar ayarlanır ve basıma geçilir.250 mm'den küçük olacak Ģekilde) ilave edilerek 1 dakika.0 mg 110. Bir tabletin ağırlığını ve içerdiği etkin madde miktarını hesaplayınız.205 Hazırlama: Tüm bileĢenler 0.0 mg 30. ağırlık ve dağılma kontrolünü yapınız ve sonuçların ortalama. Toz karıĢımı kürekle tablet makinesinin besleme kabına konup hesaplanan ağırlıkta ve yeterli sertlikte basılmak üzere alt ve üst zımbalar ayarlanır ve basıma geçilir. ÇalıĢma 23. Formülasyonda yer alan her bir maddenin fonksiyonunu açıklayınız. Aspirin tabletlerin basımında uyguladığınız tabletleme yöntemi nedir? Formülasyonda yer alan her bir maddenin görevim yazınız. 2. Basılan tabletler kabına konarak uygun Ģekilde etiketlenir ve teslim edilir. standart sapma ve bağıl sapma değerlerini hesaplayınız. Hazırlama: Aspirin.8 mm gözenek çaplı elekten geçirilir.

Bir tabletin ağırlığını ve içerdiği etkin maddelerin miktarını hesaplayınız. basım ve çevre koĢulları açısından dikkat edilecek noktalar nelerdir? Yazınız. Bu örneğe alternatif olarak baĢka hangi maddeleri ne amaçla önerirsiniz? Yazınız. Bu tableti eme yönteminde kullanılacak yardımcı maddelerin özellikleri neler olmalıdır? 4. Formüldeki maddelerin ne amaçla kullanıldığını yazınız.8 mm gözenek çaplı elekten geçirilir. 2. 3. Hazırladığınız tabletlerin sertlik. Küp karıĢtırıcıda 15 dakika süre ile karıĢtırılır. Hazırlama: Tüm bileĢenler 0. Sorular: 1. 5. Toz karıĢımı kürekle tablet makinesinin besleme kabına konup hesaplanan ağırlıkta ve yüksek sertlik değerinde basmak üzere alt ve üst zımbalar ayarlanır ve basıma geçilir.Vitamin C Efervesan Tableti Asetilsalisilik asit Askorbik asit Ludipress LCE* Sitrik asit (kristal) Sodyum bikarbonat Polietilen glikol 4000 400 g 250 g 600 g 300 g 600 g 90 g Formül 1000 tablet içindir. formülasyon bileĢenleri. 207 . 4. Ludipress gibi bir maddenin bu formülde sağlayacağı yararı farmasötik teknoloji açısından yorumlaymız. Hazırladığınız tabletlerin dağılma süresini belirleyiniz ve sonucu farmakopeye (USP veya EP) uygunluk açısından yorumlaymız. Ludipress LCE.7.206 3. laktoz monohidrat ve Kollidon 30 içermektedir. Efervesan tabletlerin üretiminde. Hazırlanan tabletler kabına konarak uygun Ģekilde etiketlenir ve teslim edilir. ÇalıĢma 23. ağırlık ve dağılma kontrolünü yapınız ve sonuçların ortalama. standart sapma ve bağıl sapma değerlerini hesaplayınız. Aspirin .

preparatın vücuda tatbik edileceği bölge ve özellikleri. Apparatus 7) yöntemi USP 27'de yer alan yöntemlerdir.Ġn vitro çözünme hızı testleri. (Ct< 0. stabilitesi. Ġn vitro deneyde ise çözünen etkin madde yine ortamda kalır. döner silindir (cylinder. Sepet (basket. Bu adımlardan ilk ikisi olan etkin maddenin salımı ve çözünmesi kritik faktörlerdir ve bu nedenle in vitro çözünme hızı tayini. Böylece etkin maddenin gastrointestinal kanalda konsantrasyonu yükselmez. Sink koĢula göre çözünme deneyinde herhangi bir t zamanında çözünmüĢ etkin madde konsantrasyonu (Ct). Bunun sonucunda ortamdaki konsantrasyon yükseleceğinden etkin maddenin 208 çözünmesi yavaĢlayabilir. Farmakope monograflarmda belirtilmemiĢ bir preparatm çözünme testi yöntemi ve koĢullarının (çözünme ortamı bileĢimi. Ġn vitro çözünme deneyinde önemli bir faktör sink koĢulun sağlanmasıdır. palet (paddle. bu etkin maddenin dozaj formundan açığa çıkması. • Formülasyon. KATI ĠLAÇ ġEKĠLLERĠNDEN ETKĠN MADDE ÇÖZÜNME HIZI DENEYĠ Oral yolla verilen katı bir dozaj formundan etkin maddenin absorpsiyonu. imalat iĢlemi imalat yeri ve imalat iĢleminin seri hacmindeki bazı değiĢiklikler sonrasında ürün kalitesi ve performansının devamlılığının belirlenmesi için uygulanmaktadır. 2 mg/ml'den fazla olmamalıdır. çözünmesi veya fizyolojik koĢullar altında çözünür hale gelmesi ve gastrointestinal sistemden permeabilitesine bağlıdır. Apparatus 6) yöntemi ve aĢağı yukarı hareket eden örnek tutucu (reciprocating holder. permeabilitesi gibi bilgilerin değerlendirilmesi gerekmektedir. Apparatus 5) yöntemi.24. Apparatus 2) yöntemi. Apparatus 3) yöntemi.2 Cs). iyonik direnci. Bu durum çözünürlüğü düĢük etkin maddeler için önemlidir. Bunların ötesinde yasal bir zorunluluktur. ortam havasının alınması vb. bu etkin maddenin ortamdaki çözünürlüğünün (Cs) %20'sini geçmemelidir. DeğiĢik dozaj formlarından etkin madde açığa çıkıĢ hızı tayinleri için geliĢtirilmiĢ farklı yöntemler bulunmaktadır. Apparatus 4) yöntemi. • Yeni formülasyonların geliĢtirilmesi • Bir ilacın seriden seriye kalite güvenliğinin kontrolü • Stabilite değerlendirmesi. sürekli akıĢ hücresi (flow-through celi. disk üzerinde palet (paddle över disk. ortamda herhangi bir t anında bulunan konsantrasyon. in vivo performansın önceden tahmini için uygun bir gösterge olabilmektedir. . ortamın karıĢtırılma hızı. Kullanım ruhsatı alan bir ilacın farmakopelerde yer alan çözünme testi ile ilgili gereksinimleri karĢılaması gerekmektedir. Ġn vivo koĢullara uygunluk açısından sink koĢulun olup olmadığı incelenmelidir. Ġn vivo ortamda çözünen etkin madde gastrointestinal kanaldan hemen absorbe edilir. aĢağı yukarı hareket eden silindir (reciprocating cylinder. Örn: Cs=10 mg/ml olduğunda. pH'sı. gibi) belirlenmesi için etkin maddenin çözünürlüğü. Apparatus 1) yöntemi.

zamana karĢı çözünen kümülatif (yığılmalı) etkin madde miktarının ölçülmesiyle oluĢturulmaktadır.1. Birinci derece kinetikte. imalat yöntemi veya yerinin değiĢmesi.Belirli koĢullar altında yapılan bir çözünme testi sonucunda etkin maddenin dozaj formundan çözünme profili.Hixson-Crowell Küpkök Kanunu Hixson ve Crowell aĢağıdaki varsayımlara bağlı olarak 'küpkök kanunu' nu geliĢtirmiĢlerdir: . 24. Çözünme verileri bu eĢitliklere uygulanarak lineer regresyon yapılmakta ve doğrusal denklemin m (eğim). Çözünme verilerinin değerlendirilmesi için farklı matematiksel modeller bulunmaktadır. Çözünme profilleri ve çözünme verileri (zaman-çözünen etkin madde miktarları) değerlendirilerek .kot C :t anında çözünmeden kalan etkin madde miktarı Co: BaĢlangıçtaki etkin madde miktarı ko: Sıfır derece çözünme hız sabitesi t : Zaman 209 Sıfır derece kinetikte t'ye karĢı C değerleri grafiğe geçirildiğinde eğimi k0 olan bir doğru elde edilmektedir.3. n (kesiĢim) değerleri ve doğrusallık derecesini gösteren r2 (determinasyon katsayısı) değerleri hesaplanmakta ve istatistiksel olarak değerlendirilmektedir. 24. seri içi ve seriler arası çözünme değiĢiminin veya stabilitenin incelenmesi gibi) elde edilen çözünme profilleri karĢılaĢtınlabilmektedir.kt C :t anında çözünmeden kalan etkin madde miktarı Co :BaĢlangıçtaki etkin madde miktarı k :Birinci derece çözünme hız sabitesi t : Zaman lnC değerleri t'ye karĢı grafiğe geçirildiğinde eğimi k olan bir doğru elde edilmektedir. Bu kinetiğe göre dozaj formundan herbir zaman aralığında çözeltiye geçen etkin madde miktarı sabit olmaktadır. 24. etkin maddenin dozaj formundan çözünme mekanizması belirlenmekte ve sayısal parametreler elde edilmektedir. Farklı teorilere dayanan bu modeller genellikle doğrusal bir eĢitlik Ģeklindedir ve etkin maddenin dozaj formundan çıkıĢ mekanizmasını tanımlamaktadır. bu parametrelerden belirlenmektedir.2. Etkin maddenin çözünmesinin hangi modele uyum gösterdiği. zamana bağlı olarak çözünen etkin madde miktarı üssel Ģekilde azalmaktadır. Klasik dozaj formlarının çoğu bu çözünme mekanizmasını göstermekte ve uzatılmıĢ salım yapan formülasyonlar da bu tip çözünme iĢlemine uyum sağlamaktadır. özellikle kontrollü salım / uzatılmıĢ salım yapan formlarda asıl olarak bu tip çözünme kinetiğine uyum sağlanması hedeflenmektedir. Sıfır Derece Kinetik Sıfır derece hız ifadesi aĢağıdaki eĢitlikle verilmektedir: C = Co. Ayrıca bu parametreler çözünme profillerinin karĢılaĢtırılması için kullanılmaktadır. Birinci Derece Kinetik Bu kinetiğe göre hız ifadesi Ģu eĢitlikle verilmektedir: lnC = lnC0 . böylece aynı etkin maddenin farklı durumlar için (örn: formülasyon geliĢimi / değiĢimi.Salım hızının değiĢtirildiği pek çok dozaj formunda.

karıĢtırılma etkisi esas olarak aynı derecededir.a) Çözünme iĢlemi partikülün yüzeyine dik olarak gerçekleĢir ve katının yüzey alanının tamamına karĢı. çünkü tümü. 3 değerleri t'ye karĢı grafiğe geçirildiğinde eğimi lc. farklı yüzeylerden çözünme hızlarındaki farklılıklar önemsizdir. e) Partikülün etrafında yoğun bir karıĢtırma söz konusudur. b) Çoğunlukla küresel Ģekilde olan katı partikül çözünme iĢlemi süresince Ģeklini korur. c) Çözünen partikülün belirli bir geometrik Ģekilde olması gerekmez ve dolayısıyla ağırlık dıĢında diğer ölçümlerin yapılması gerekmez. .dak Bu eĢitlikte x = logt ve y =log[ ln(l/l-Q)] 'dir. 24. d) Bu koĢullar altında. böylece bu bölgede difüzyonun yavaĢlamasına neden olacak Ģekilde durağan bir sıvı tabakası oluĢmamaktadır. ortalama bir hız oluĢturmak üzere birleĢtirilmiĢ bir iĢleme katkıda bulunmaktadır. Doğrunun eğimi p ve ordinat kesiĢimi . olan bir doğru elde edilmektedir. Zamana (t) karĢı çözünen etkin madde yüzdelerinin (%F) grafiğe geçirilmesi ile elde edilen farklı eğrilerin P değerleri vasıtasıyla karĢılaĢtırılması aĢağıdaki Ģekilde gösterilmektedir. 210 Bu kanuna göre çözünme hızı eĢitliği Ģu Ģekildedir: Wo :BaĢlangıçtaki etkin madde miktarı W :t anında çözünmeden kalan etkin madde miktarı k4 :Spesifik çözünme hızı sabitesi t : Zaman Wo" 3 . xd ve p parametreleridir. log[ln(l/l-Q)] = plogr-plogtd Q :Çözünen etkin madde % 'si P : ġekil faktörü t: Zaman . Sistemi tanımlayan iki önemli parametre.piogxd 'dir.4. Bu eĢitlik.dak Ta:Etkin maddenin % 63.2'sinin çözünmesi için geçen süre . özellikle partiküler ilaç Ģekilleri için uygun olmaktadır.Wı.Weibull Dağılımı Çözünme verilerinin doğrusallaĢtırılması ve parametrelerle tanımlanması amacıyla uygulanan diğer bir modeldir. P parametresi orijinal çözünme profillerinin Ģekillerini sayısal olarak karakterize etmektedir.

EĢitlik aĢağıdaki Ģekilde uygulanmaktadır: ı/2 = kt Q : t zamanında salman etkin madde miktarı k : salım hızı sabiti t : zaman Bu eĢitlik 'karekök kanunu' olarak bilinmektedir. 24.2 -"" // V. Salman etkin madde miktarı zamanın kareköküne karĢı grafiğe geçirildiğinde. kontrollü salım yapan katı matrisler içinde disperse edilmiĢ etkin maddelerin salım hızlarını belirleyen matematiksel ılĢkileri teorik olarak incelemiĢtir.Higuchi EĢitliği Etkin madde salımı değiĢtirilmiĢ dozaj formlarının çoğu bir matris sistemi Ģeklindedir. p < 1 olduğunda ise baĢlangıçta hızlı etkin madde Ģahmını takiben basit birinci derece eğri ile uyumlu hızda platoya ulaĢılması söz konusudur.5. r —^TBf ____—" -—-■" ■— .Higuchi. T. 100 200 J00 Zaman P > 1 olması baĢlangıçta yavaĢ etkin madde Ģahmını takiben hızla bir platoya ulaĢılması Ģeklinde oluĢan çan eğrilerini tanımlamaktadır. ■ — . eğer etkin madde 212 salımı difüzyon kontrollü ise eğimi k sabitine eĢit olan bir doğru elde edilmektedir.211 100 Yo) 80 60 40 20 /> 0 0.

24.7. Deneyin yapılıĢı Çözünme ortamından (0. 24. 24.2. Belirli zaman aralıklarında. Örneklerin içerdiği etkin madde.6.: referans formülün t anında çözünme %'si Tt: test formülün t anında çözünme %'si n : çözünme sırasında numune alma zamanlarının sayısı Çözünme profillerinin benzer olarak kabul edilmesi için f. 214 24. 10.7. Deneysel Bölüm Yöntem : Döner Palet Yöntemi 213 24.1 N HC1 çözeltisinden) 900 mi alarak küvetin (çözünme kabının) içine koyulur ve sıcaklığı 37°C'ye ulaĢıncaya kadar beklenir. önceden numaralandırılmıĢ tüpler içine alınacaktır.7.7. Kalibrasyon eğrisi Etkin maddenin çözünme ortamı içindeki konsantrasyonları bilinen çözeltileri kullanılarak uygun Ģekilde çizilir. uygun bir miktar tayini yöntemi ile belirlenir.Benzerlik Faktörü Biri test diğeri referans olmak üzere iki formülasyondan birim zamanda çözünen etkin madde %'lerinin arasındaki farb / benzerliği değerlendirmek için iki eĢitlik önerilmiĢtir. Etkin madde miktar tayini Tayini yapılacak etkin maddeye bağlı olarak kullanılacak yöntem saptanır. 25.) Her örnek alındıktan sonra alman hacim kadar çözünme ortamı küvete ilave edilir.1. değerleri 0-15 arasında ve f2 değerleri 50-100 arasında olmalıdır.4. VERĠLERĠN TABLO HALĠNE GETĠRĠLMESĠ . 20. Ġki Çözünme Profilinin KarĢılaĢtırılması Ġçin fi .5 fi : fark faktörü f2 : benzerlik faktörü R. enjektörle belirli hacimde örnekler alınır (bu çalıĢmada 5. 15. t=l -0. 24.Fark Faktörü ve f2 ..3.7. Sonra küvetin içine bir tablet atılarak ve zamanı saptanarak deneye baĢlanır. 30'uncu dakikalarda 5'er mi örnek.

Diğer grubun matematiksel modellere uygunluk sonuçlarını kendi grubunuzla karĢılaĢtırdığınızda bir fark buluyormusunuz? Buluyorsanız nedenini açıklayınız.n T (dak) A r S. Bu çözünme verilerinden kendi grubunuzunki referans. 24. Tabletinizden etkin maddenin çözünmesi hangi modele uyuyor. t zamanına karĢı tabletlerimizden çözünen % etkin madde miktarlarını grafiğe geçiriniz. özellikle tabletlerin yüzeyinin kaplanması iĢlemi yaklaĢık 150 yıldır uygulanmaktadır. FARMASÖTĠK DOZAJ FORMLARININ KAPLANMASI Farmasötik katı dozaj formlarının. Çözünme deneyi yapan diğer grup arkadaĢlarınızdan çözünme verilerini ve matematiksel modellere iliĢkin sonuçlan alınız ve kendi sonuçlarınızla birlikte bir tablo halinde gösteriniz.g) 5: Çözünme ortamından önceki t zamanlarında 5 mi örnek içinde çekilen etkin madde miktarlan bir sonraki t anında çözünme ortamındaki etkin madde miktarına ilave edilir. 4.7. 2. 3.F CiXSFx5 CnxSF x900 l'cixSFx5 + CnxSF ' 2 3 4 CnxSFx900 5 % çıkan % kalan 15 2 10 3 15 4 20 5 25 6 30 ': Etkin maddenin kalibrasyon eğrisinin denkleminde A değerleri yerine konarak hesaplanır. neden? 2. Sonuçların değerlendirilmesi 1.5. Pekçok durumda kaplama. Hesapladığınız P değerine göre çözünme profilinizin Ģeklini tanımlayınız. 2: Seyreltilen çözelti hacmi/örnek hacmi 3: 5 mi örnek içindeki etkin madde miktarı (|j. Sorular: 1. fonksiyonel olarak tamamlanmıĢ bir f ve f2 faktörlerine göre ne sonuç buldunuz yazınız. 216 25. Modellerin parametrelerini hesaplayarak r2 değerleri ile birlikte bir tablo halinde gösteriniz. . Çözünme verilerini herbir matematiksel modele uygulayarak lineer regresyon yapınız ve grafiklerini çiziniz. 3. 4.g) 4: Çözünme ortamındaki etkin madde miktarı ()j. diğer grubunki test olmak üzere fi ve f2 faktörlerini hesaplayınız.

Çekirdekten beklenen özellikler ve dikkat edilmesi gereken noktalar Ģunlardır: • Çekirdekler. sürtünme. kristaller. ısı ile eritilen materyallerle kaplama (hot melt). Film Kaplama . Farmasötik katı ilaç Ģekillerinin kaplanmasında kaplanacak çekirdek ve kullanılacak kaplama materyaline göre farklı yöntemler uygulanabilmektedir. • ĠĢlemde uygulanan ısı nedeniyle çekirdeği oluĢturan maddelerin ısıya duyarlı olup olmadıkları belirlenmelidir. 25. çeĢitli tipte granüller. bunların üstüste yapıĢmalarını önlemek. mikropelletler. • Enterik kaplama. 217 • Kaplama tabakasının adhezyonu için çekirdek yüzeylerinin düzgün olması (partiküler sistemlerde kaplanacak partikülün küresel forma yakın olması) ve toz içermemesi gerekir. yaygın olarak kullanılan bir iĢlemdir. Çekirdek tipleri. yinelenen etki ve kontrollü salım Ģeklinde etkin madde Ģahmının modifiye edilmesini sağlar. köĢe ve kenarlarının uygun Ģekilde kaplanmalarını sağlamak için dıĢ bükey olmaları ve derin iç bükey zımbalarla basılmıĢ olmaları gerekir. • Hasta tarafından ilacın daha kolay yutulmasını sağlar. • Çekirdek ve kaplama arasındaki etkileĢim incelenmelidir. tabletler.dozaj formu üzerine uygulanması ve ilave bir masraf gerektirmesine rağmen. Kaplama iĢleminin faydalan Ģunlardır: • Etkin maddeyi hava. nem. • Gerek imalat sırasında gerekse hasta kullanımı sırasında ürünün tanınmasını kolaylaĢtırır. Örneğin. Ģeker kaplama. basımla kaplama (compression coating) vb. Kaplamanın uygulanacağı yapı çekirdek veya substrat adını almaktadır.1. kaplama sırasında dönme. • HoĢa gitmeyen tat ve kokuyu maskeler. ıĢık gibi dıĢ ortam etkilerinden koruyarak stabiliteyi artırır. sert jelatin kapsüller ve yumuĢak jelatin kapsüller olabilmektedir. • Ürünün mekanik bütünlüğünü sağlar. çarpıĢma Ģeklindeki etkilere karĢı dirençli ve uygun sertlikte olmalıdır. Bu sertlik dozaj formunun biyolojik fonksiyonunu ters yönde etkilememelidir. • Eğer çekirdek olarak tabletler kullanılacaksa. • Geçimsiz bileĢenler arasında etkileĢme riskini minimuma indirir. film kaplama.

• Daha hızlı iĢlem. plastizerler. Na-CMC). Polimerler: Çözünürlüklerine bağlı olarak suda veya organik çözücülerdeki %10-15 konsantrasyonda çözeltileri kullanılır. Farmasötik ürünlerin film kaplanması etkin madde Ģahmına etkileri yönünden iki gruba ayrılmaktadır: 1-Fonksiyonel film kaplama: Etkin madde Ģahmını modifıye etmek amacıyla uygulanan kaplamalardır. granüller. çözücüler ve renk verici maddelerdir. Plastizerler: Kaplamanın esnekliğini artırmak. CAT. • ĠĢlem etkinliği ve verim artıĢı. Kontrollü salım için akrilik polimerler (Eudragit RS ve RL gibi) ve EC kullanılabilir. Film kaplama formülasyonlarının baĢlıca bileĢenleri polimerler. PVAP. OluĢan film kaplamanın kalınlığı 20-200 um'dir. viml polimerler (PVP) ve akrilik polimerler (Eudragit E ve NE vb. filmin kırılma riskini azaltmak ve filmin çekirdeğe adhezyonunu artırmak için kullanılırlar. kontrollü salım sağlayan kaplamalar (membran-. tozlar gibi) uygulanabilirlik. etkin madde kristalleri. Film kaplamanın sağladığı baĢlıca avantajlar Ģunlardır: • Uygulanan kaplama miktarında azalma. HPMCAS. tadı maskelemek veya stabiliteyi artırmak amacıyla uygulanan kaplamalardır. MC. HPMC-P. Örneğin. Enterik kaplama için yukarıdaki polimerlerin asit esterleri (CAP. Film kaplama için selüloz türevleri (HPMC.sistemler ve ozmotik kontrollü sistemler) gibi. EC. inert boncuklar -nonpareils-. • ÇeĢitli farmasötik formlara (tabletler. Eudragit L ve S vb.Film kaplama iĢlemi uygun bir çekirdek üzerinde ince bir polimer bazlı tabakanın oluĢturulmasıdır.) kullanılabilir. 2-Fonksivonel olmayan film kaplama: Ürünün görünümünü düzeltmek. • Otomasyonun da sağlandığı daha basit iĢlem. Daha yeni bir yaklaĢım ise 218 organik çözücülerin çevre ve insan sağlığı açısından yan etkilerini gidermek üzere suda çözünmeyen polimerlerin su bazlı dispersiyonlarınm kullanımıdır. depo. kapsüller. HPC. yutmayı kolaylaĢtırmak. süt görünümündeki hazır dispersiyonlar (lateksler ve psödolateksler) veya sonradan suda disperse edilebilecek mikronize toz halinde bulunurlar. • Kaplama materyalleri ve sistemlerinin çeĢitliliğinin sonucu olarak formülasyonların optimizasyonunda artan esneklik. Polimerle geçimli olmaları ve uçucu . enterik kaplamalar.) kullanılmaktadır. Bu dispersiyonlar %20-30 konsantrasyonda polimer içerirler ve 1-1000 nm arasında partikül çapına sahip yarı kolloidal özelliktedirler.

ketonlar. Çözücüler polimerlerin çekirdeğe uygulanmasında yardımcı maddelerdir. Bu yöntemde kullanılan üç temel sistem Ģunlardır: 219 • Üstten püskütmeli sistem (top spray granulator) • Alttan püskürtmeli sistem (bottom spray.'» m *V V . alkoller. propilen glikol. Polimerler ve çözücüler arasında iyi bir etkileĢim. PEG'ler. Glatt Pan. Film kaplama formülasyonları püskürtme-atomizasyon teknikleri ile uygulanmaktadır. triasetin. film kaplamanın oluĢumu ve mekanik özellikleri açısından gerekmektedir. dietilftalat ve asetillenmiĢ monogliseridler örnek olarak verilebilir. önceleri toz/granüllerin hızlı kurutulması için geliĢtirilmiĢ ve kullanılmıĢ bir sistem olmasına rağmen son 20 yıldır özellikle Wurster iĢlemi. AkıĢkan yatak (fluidized-bed) yöntemi. Plastizerlere gliserin.1). Çözücüler: Film kaplamada kullanılan çözücüler. Renk verici maddeler olarak suda çözünen boyalardan çok pigmentler ve özellikle laklar tercih edilir. I&i A-Ustten püskül sistem 4 \ I. Wurster kolonu) • Yandan püskürtmeli sistem (tangential spray. uygulanacak kaplamanın istenen fonksiyonu ve yapısına bağlıdır. BaĢlangıçta klasik kaplama kazanları kullanılmıĢ ancak kurutma koĢullarının yetersizliği. özellikle organik çözücüler kullanıldığında tam olarak kapalı sistemlerin gerekmesi ve çekirdeklerin karıĢtırılmasında yetersizlik gibi faktörler. klorlu hidrokarbonlar ve sudur.özellikte olmamaları gerekmektedir. bu eksiklikleri elimine etmek üzere modifıye edilmiĢ kaplama kazanlarının tasarımına ve kullanımına neden olmuĢtur (Pellegrini Pan. tabletlerin yanısıra partiküler materyallerin de kaplanması için yaygın Ģekilde kullanılmaktadır (ġekil 25. rotor processor) Bu sistemlerin seçimi. Accela-Cota gibi).

kalite ve performans açısından tekrarlanabilirliği yüksek bir iĢlem olarak halen uygulanmaktadır. karboksimetil niĢasta. Ca-laktat. • tabakanın kristalizasyonu için kurutma. Lippincott Williams & JVilkins. D. Bununla birlikte Ġyi Ġmalat Uygulamaları (Good Manufacturing Practice . niĢasta. Kaplama süspansiyonunun sedimantasyonunu önlemek üzere kıvam verici maddeler. Baltimore].GMP) gereksinimlerine uygun. PVP. TiO2.B-Alttan püskürtmeli sistem püskürtmeü (VVurster kolonu) ir JkĠġekil 25. . AkıĢkan yatak yöntemi ile film kaplamada uygulanan 3 temel iĢlemin Ģematik gösterimi [Limmer. Kaplama iĢlemi. iĢlem basamaklarının tekrarlamalı bir uygulaması Ģeklindedir.2H2O. Diğer materyaller kaplamanın elastikiyeti ve direncini artıran bağlayıcılar (akasya zamkı. izomalt. tat ve koku verici maddeler. Diğer materyaller.The Science and Practice of Pharmacy. glukoz. 2000.). sukroz'dur. laktoz-sukroz karıĢımı ve insülin yükü diğer Ģekerlere göre daha az olan maltitol. (ed.2H2O. PVA. Renk.5H2O gibi). ıslatıcı ve dispersiyon ajanı olarak da yüzey aktif maddeler kaplama formülasyonuna girebilir. Tabakalar oluĢturulurken uygulanan iĢlem. CaSO4.894-902. CaHPO4. • uygulanan porsiyonun homojen dağılımı için çekirdekler hareket halinde iken bir süre beklenmesi. kuru. Son yıllardaki 220 modernizasyon ve otomatizasyona rağmen bu iĢlem bilimden çok bir sanat olarak düĢünülmektedir. 20th Ed. pg. Remington. Na-aljinat gibi). • kaplama formülasyonunun çekirdekler üzerine porsiyonlar halinde uygulanması. jelatin. ĠĢlem basamakları ve uygulanan formülasyonlarm çeĢitliliği açısından tam olarak otomasyona geçiĢi güçleĢtiren kompleks bir uygulama söz konusudur. ürünün kullanılabilirliğini artırmak üzere kullanılan diğer yardımcı maddelerdir.. Tabletlerin Ģeker kaplanması draje imalatı ġeker kaplama iĢlemi kaynağını Ģekercilik endüstrisinden alan ve halen uygulanmakta olan belki de en eski farmasötik iĢlemdir. düzgün ve yüksek kalitede kaplamalar sağlaması nedeniyle kullanılan baĢlıca Ģeker kaplama materyali. talk. kütle veren ve kaplamanın bütünlüğünü sağlayan dolgu maddeleridir (CaCO3.2. ĠĢlem sonunda yapıĢkan olmayan. selüloz eterleri. KaplanmıĢ çekirdekler arasında sürtünmeyi azaltmak ve kurutma fazında toz oluĢumunu önlemek üzere talk gibi lubrikantlar kullanılır. 25.1. sorbitol ve ksilitol gibi Ģeker alkolleridir.

. bunu önleyecek miktarda talk serpilir.0 g 3. Soğuk suyun V^'ünde jelatin ve '/i'ünde de arap zamkı ĢiĢirilir. KarıĢtırma sırasında hava kabarcıkları 10.m 100.0 g ġeker 50. Çözeltinin homojen bir Ģekilde dağılmasına dikkat edilir. Hazırlama: CAP metilen klorürde çözülür. Hazırlama: ġeker gerekli suyun yarısında çözülür. Tabletler birbirine yapıĢırsa.0 g Distile su y. Tabletlerin kuruması için uygulamalar arasında 5-10 dakika beklenir. 2.m.Ģeklindedir. Koruyucu kaplama Selüloz asetat ftalat (CAP) Propilen glikol Metilen klorür Alkol y.0 mi 100. 60 g tablet tartılır ve kazana konulur. dönen tabletler üzerine 3 kere koruyucu kaplama çözeltisi püskürtülür. Bir Ģeker kaplama iĢlemi beĢ tabakanın sıra ile oluĢumunu içerir: 1-Koruyucu kaplama (sealing): Çekirdeklerin sulu kaplama formülasyonları ile temasta fiziksel ve kimyasal stabilitelerini sağlamak ve bazı çekirdek 221 ÇalıĢma 25. Uygulama sırasında sıcaklık 30°C'de tutulur.0 g 48. Her uygulamada yaklaĢık 1 mi olmak üzere. bunlar sıcak Ģeker çözeltisi içine ilave edilir. 1.0 mi 20 mi hazırlayınız. Propilen glikol ilave edilip karıĢtırılır ve alkol ile 100 ml'ye tamamlanır. Uygulama: 1. kazan döndürülerek 30°C'ye kadar ısıtılır.0 g 40 g hazırlayınız. 2.0 g Arap zamkı 5. Alt kaplama Alt kaplama çözeltisi Jelatin 2.1.

Diğer materyaller kaplamanın elastikiyeti ve direncini artıran bağlayıcılar (akasya zamkı. iĢlem basamaklarının tekrarlamalı bir uygulaması Ģeklindedir. izomalt. Kaplama süspansiyonunun sedimantasyonunu önlemek üzere kıvam verici maddeler.oluĢmamasına dikkat edilmelidir. Diğer materyaller. niĢasta. ĠĢlem sonunda yapıĢkan olmayan. KaplanmıĢ çekirdekler arasında sürtünmeyi azaltmak ve kurutma fazında toz oluĢumunu önlemek üzere talk gibi lubrikantlar kullanılır. PVP. su banyosu üzerinde üstü saat camı ile kapatılarak 50°C civarında bekletilir. düzgün ve yüksek kalitede kaplamalar sağlaması nedeniyle kullanılan baĢlıca Ģeker kaplama materyali. ürünün kullanılabilirliğini artırmak üzere kullanılan diğer yardımcı maddelerdir. sorbitol ve ksilitol gibi Ģeker alkolleridir. CaHPO4. zein.2H2O.2H2O. kuru. ġellak. PVA. CaSO4. tat ve koku verici maddeler. TiO2. Na-aljinat gibi). jelatin. PVAP ve CAP gibi polimerlerin organik çözücülerdeki % 15-30 a/h konsantrasyondaki çözeltileri bu amaçla kullanılmaktadır. KarıĢım su ile istenen ağırlığa tamamlanır. Tabakalar oluĢturulurken uygulanan iĢlem. Bununla birlikte Ġyi Ġmalat Uygulamaları (Good Manufacturing Practice . ıslatıcı ve dispersiyon ajanı olarak da yüzey aktif maddeler kaplama formülasyonuna girebilir. sukroz'dur. • uygulanan porsiyonun homojen dağılımı için çekirdekler hareket halinde iken bir süre beklenmesi. ĠĢlem basamakları ve uygulanan formülasyonların çeĢitliliği açısından tam olarak otomasyona geçiĢi güçleĢtiren kompleks bir uygulama söz konusudur. . glukoz. kütle veren ve kaplamanın bütünlüğünü sağlayan dolgu maddeleridir (CaCO3.5H2O gibi). kalite ve performans açısından tekrarlanabilirliği yüksek bir iĢlem olarak halen uygulanmaktadır. Renk. talk. • kaplama formülasyonunun çekirdekler üzerine porsiyonlar halinde uygulanması. • tabakanın kristalizasyonu için kurutma. laktoz-sukroz karıĢımı ve insülin yükü diğer Ģekerlere göre daha az olan maltitol. Ģeklindedir. 224 modernizasyon ve otomatizasyona rağmen bu iĢlem bilimden çok bir sanat olarak düĢünülmektedir. Ca-laktat. Bu çözelti. HPMC. PVP. karboksimetil niĢasta. Kaplama iĢlemi.GMP) gereksinimlerine uygun. selüloz eterleri. Bir Ģeker kaplama iĢlemi beĢ tabakanın sıra ile oluĢumunu içerir: 1-Koruyucu kaplama (sealing): Çekirdeklerin sulu kaplama formülasyonları ile temasta fiziksel ve kimyasal stabilitelerini sağlamak ve bazı çekirdek 221 bileĢenlerinin kaplama ile etkileĢimini önlemek için polimer bazlı maddelerin dökme veya püskürtme Ģeklinde birkaç kez uygulanmasıdır.

2-Alt kaplama (subcoating'): Tablet kenarlarının yuvarlanmasını sağlamakta ve tablet ağırlığının %50-100 oranında artıĢına neden olmaktadır. BaĢlangıçta kısa olan kurutma periyotlarının. Kütle homojenliği (EP5). 25. et al.2'de klasik bir kaplama kazanı görülmektedir. görünüĢ. kaplamanın plastik özelliğini etkileyen kritik bir parametredir. 5. Tipik olarak böyle bir kaplama kazanında.2.. niĢasta ve talk gibi dolgu maddelerini içeren bir süspansiyon halinde uygulanmaktadır. 3 ve 4. 2.3. Dağılma testi (EP5). Philadelphia]. Klasik bir kaplama kazanının görünüĢü [Lachman. Bu kazanların modifikasyonu ile pek çok kaplama ekipmanı oluĢturulmuĢtur. balmumu gibi) veya bu mumların organik çözücülerdeki ılık çözeltilerinin uygulanmasıdır. kaplama kazanları veya kanvas kaplı cilalama kazanlarında Ģeker kaplı tabletlere toz edilmiĢ mumların (karnauba mumu. Lea Febiger. KaplanmıĢ Dozaj Formlarının Kontrolleri 1. 4. The Theory and Practice of Industrial Pharmacy. 3. 2. Buna "tektür (uniform) kaplama" adı verilir. Kurutma hızı. 3rd Ed.. 3-Düzeltici kaplama (smoothing): Alt kaplama esnasında oluĢan tablet yüzeyi pürüzlülüğünü örtmek için. Alt kaplama iĢlemi. tabletlerin kurutulması için gerekli havayı sağlamak. bağlayıcı çözelti ve tozlama karıĢımının sırayla uygulanması ve kurutulması Ģeklinde iĢlem basamaklarının tablet kenarları yuvarlanmcaya ve istenen kalınlığa ulaĢılıncaya kadar tekrarlanmasıdır. nem ve tozları uzaklaĢtırmak için kullanılan sistemler bulunmaktadır. Ģurup çözeltisi içinde CaCO3. 222 HAVA GRĠSĠ HAVA ÇIKISI TABLET YATAĞI ġekil 25. ġeker kaplama iĢlemi için kaplama kazanları kullanılır. . Renk. L. Ġçerik tekdüzeliği (EP5). 5-Parlatma-cilalama (polishing"): Parlatma. 4-Renk kaplama (color coating): Renk verici maddelerin Ģurup çözeltisi içindeki karıĢımları uygulanır.346-373. aĢamalardaki formülasyonların tek bir formülasyon halinde birleĢtirilerek uygulanması da söz konusu olabilir. pg. Çözünme testi (EP5). Ġyi bir renk temeli için bu süspansiyona az miktarda renk maddesi de ilave edilebilir. 1986. özellikle iĢlemin sonuna doğru daha uzun süreli olmasını gerektirir. ġekil 25.

Tabletlerin kuruması için uygulamalar arasında 5-10 dakika beklenir. Film kaplı dozaj formlarında uygulanabilecek ilave testlerden bazıları Ģunlardır: 7. . 10. Koruyucu kaplama Selüloz asetat ftalat (CAP) Propilen glikol Metilen klorür Alkol y. Uygulama sırasında sıcaklık 30°C'de tutulur. kazan döndürülerek 30°C'ye kadar ısıtılır. Mikrobiyal kalite tayini (EP5).1. pH'ya bağımlı çözünme davranıĢı. Her uygulamada yaklaĢık 1 mi olmak üzere.0 mi 20 mi hazırlayınız.0 mi 100. dönen tabletler üzerine 3 kere koruyucu kaplama çözeltisi püskürtülür.0 g 5. Propilen glikol ilave edilip karıĢtırılır ve alkol ile 100 ml'ye tamamlanır. 60 g tablet tartılır ve kazana konulur. Yüzey görünümünün incelenmesi. Çözücü artıklarının tayini. 8. 2. Kaplamanın ĢiĢme derecesinin tayini. Uygulama: 1.m. 2.0 g 3. 223 ÇalıĢma 25. 9.0 g 10. Alt kaplama Alt kaplama çözeltisi Jelatin Arap zamkı 2. Hazırlama: CAP metilen klorürde çözülür.6. Çözeltinin homojen bir Ģekilde dağılmasına dikkat edilir. Tabletler birbirine yapıĢırsa. Film adhezyonunun tayini. bunu önleyecek miktarda talk serpilir.0 g 48. 11. 1.

Hazırlama: 100. 3. Uygulama: 1.40°C).0 g 17. Her uygulama arasında yeterli kuruma sağlanması için en az 5 dakika süre bırakılır.0 g 73. Hazırlama: Tozlar karıĢtırılır ve ince bir elekten elenir.o g ġeker (toz edilmiĢ) 38. Tabletler arasında yapıĢma görülürse. KarıĢım su ile istenen ağırlığa tamamlanır. bunlar sıcak Ģeker çözeltisi içine ilave edilir.0 g 1/10 oranında hazırlayınız. su banyosu üzerinde üstü saat camı ile kapatılarak 50°C civarında bekletilir. tabletlerin serbestçe dönüĢünü sağlayacak ve yapıĢmayı önleyecek miktarda tozlama karıĢımı serpilir. Isı ve hava uygulanmaksızın dönmekte olan kazan içindeki koruyucu kaplama uygulanmıĢ tabletlere 1.0 g Talk 61.0 g 50 g hazırlayınız.m 40 g hazırlayınız. Bu çözelti. Düzeltici kaplama Kalsiyum karbonat Mısır niĢastası ġurup (%50 a/a Ģeker) Hazırlama: 10.0 g ġeker gerekli suyun yarısında çözülür.5 mi ılık alt kaplama çözeltisi homojen olarak ilave edilir.0 g 50. . Son kaplama uygulamasından sonra kazan içine tabletler kuruyuncaya kadar hava verilir (30 . Daha sonraki uygulamalarda her seferinde 1 mi olmak üzere toplam 10 kaplama uygulanır.ġeker Dıstile su y. Soğuk suyun Vi'ünde jelatin ve %'ünde de arap zamkı ĢiĢirilir. 224 Alt kaplamanın tozlama karıĢımı Titanyum dıoksit ı. 2. KarıĢtırma sırasında hava kabarcıkları oluĢmamasına dikkat edilmelidir. Gerekirse kurutma iĢlemi 40°C'de kurutma dolabında yapılabilir.

silikonlar.b de mikrokapsüllenebilmektedir.b verilebilir. aljinat. pestisitler. polietilen glikol (PEG). albumin. selüloz ve türevleri. ġurup azar azar ilave edilir ve tozlar bu Ģurup içinde homojen olarak disperse edilir. Kazan döndürülür ve tabletlerin sıcaklığı yaklaĢık 50°C'ye getirilir. hızlı ve tektür olarak 225 26. analjezik. Antibiyotik. polivinil alkol (PVA). Alt kaplaması yapılmıĢ düzgün görünümde olmayan tabletler kazana konur. Kullanılan doğal polimerlere örnek olarak ağar. Genel olarak etkin madde "çekirdek". • • • • • • • • Sıvıların kolay taĢınmasını sağlamak için katı hale getirmek Uçucu maddelerin buharlaĢma kaybını önlemek Ġstenmeyen tat ve kokuyu gizlemek Geçimsizliği gidermek Atmosfer koĢullarından korumak Stabiliteyi arttırmak Etki süresini uzatmak Kontrollü salım yapan sistemler hazırlamaktır.. katı. Bu dispersiyon daha hızlı kuruduğundan. esanslar.1.Yeterli miktarda (15-25 damla) kaplama süspansiyonu tabletler üzerine uygulanır. v. antikanserojen. pektin. MĠKROKAPSÜLLER Mikrokapsül. hidrofılik ve hidrofobik özellikteki polimerler arasından seçilmektedir. Uygulama: 1. polivinil pirolidon (PVP). OluĢan bu süspansiyon ısıtılmamalıdır. jelatin. Mikrokapsülleme ise. antihistaminik. peptit-protein. sıvı. kollajen. dekstran.m arasında olan dozaj Ģeklidir. niĢasta. 2. BaĢlamadan önce kazan cidarına yapıĢmıĢ olan tozlar temizlenir. partikül büyüklüğü yaklaĢık olarak 5-500 u. poliüretanlar. poliortoesterler. kaplama maddesi de "çeper" adını alır. polistiren. hormon ve enzimler gibi farklı farmakolojik gruplara ait etkin maddeler ile bakteriler. sıvı veya gaz formundaki maddelerin inert polimerik bir madde ile bir film Ģeklinde kaplanması iĢlemidir. alifatik poliesterler. mürekkep v.Kalsiyum karbonat ve mısır niĢastası havanda karıĢtırılır. antikorlar.b. gaz. bir çekirdeğin çeperle kaplanması sonucu oluĢan. kitozan. Ģellak v. Mikrokapsül Hazırlama Yöntemleri . Çeper maddeleri doğal ve sentetik. emülsiyon ve süspansiyon Ģeklinde olabilmektedir. arabistan zamkı. 26. Çekirdek maddeler katı. boyalar. Mikrokapsüllemenin amacı ve nedenleri. vitamin. sentetik polimerlere örnek olarak da akrilik polimerler. zein.

0 g 50 g hazırlayınız. Daha sonraki uygulamalarda her seferinde 1 mi olmak üzere toplam 10 kaplama uygulanır. ġurup azar azar ilave edilir ve tozlar bu Ģurup içinde homojen olarak disperse edilir. Uygulama: Kimyasal yöntemler: Yüzeylerarası polimerizasyon In-situ polimerizasyon . Hazırlama: Kalsiyum karbonat ve mısır niĢastası havanda karıĢtırılır. Her uygulama arasında yeterli kuruma sağlanması için en az 5 dakika süre bırakılır. 228 Alt kaplamanın tozlama karıĢımı Titanyum dioksit ı. Düzeltici kaplama Kalsiyum karbonat 10. Tabletler arasında yapıĢma görülürse. 2. Son kaplama uygulamasından sonra kazan içine tabletler kuruyuncaya kadar hava verilir (30 . Uygulama: 1. Hazırlama: Tozlar karıĢtırılır ve ince bir elekten elenir.0 g Mısır niĢastası 17. tabletlerin serbestçe dönüĢünü sağlayacak ve yapıĢmayı önleyecek miktarda tozlama karıĢımı serpilir. 2.o g ġeker (toz edilmiĢ) 38.0 g Talk 61.Genel olarak üç sınıf altında incelenmektedir.40°C). OluĢan bu süspansiyon ısıtılmamalıdır. Isı ve hava uygulanmaksızın dönmekte olan kazan içindeki koruyucu kaplama uygulanmıĢ tabletlere 1. • 1.5 mi ılık alt kaplama çözeltisi homojen olarak ilave edilir. 3.0 g 1/10 oranında hazırlayınız.0 g ġurup (%50 a/a Ģeker) 73. Gerekirse kurutma iĢlemi 40°C'de kurutma dolabında yapılabilir.

Kazan döndürülür ve tabletlerin sıcaklığı yaklaĢık 50°C'ye getirilir. 4.1. Herbir kaplama. Isı uygulamasına son verilir ve 3-4 kaplama daha uygulanır. Tabletler kazan içinde bırakılır ve yavaĢ kurumaları için bir gece bekletilir. Parlatma-cilalama BoyanmıĢ çekirdekler parlatma kazanına konup kazan çalıĢtırılır. 3. tabletlerin ortalama ağırlığını. BaĢlamadan önce kazan cidarına yapıĢmıĢ olan tozlar temizlenir.0 g 100.0 mi 2. Son kaplamadan sonra kazan durdurulur ve birkaç dakikada bir aralıklı olarak çalıĢtırılır. hızlı ve tektür olarak 225 dağılmasına dikkat edilmelidir.m. tabletlerin yüzeyi donuklaĢmadan ve tozlaĢmadan hemen önce uygulanır. Bu dispersiyon daha hızlı kuruduğundan. Renk kaplama Renk verici madde ġeker (toz edilmiĢ) Distile su Hazırlama: Distile su içinde Ģeker ısıtılarak çözülür ve renk verici madde ilave edilir. Toz edilmiĢ karnauba mumu veya balmumu ilave edilir. Sorular: 1. bu sıcaklıkta muhafaza edilir. Bu Ģekilde 5 kaplama yapılır. 2. Uygulama: 1. y. Kazan döndürülür ve tabletler 50°C'ye kadar ısıtılır. .Yeterli miktarda (15-25 damla) kaplama süspansiyonu tabletler üzerine uygulanır. (Ġyi bir renk temeli için renk maddesi düzeltici kaplama dispersiyonuna da ilave edilebilir). Tabletler kuruyup hafif tozlu bir yüzey görünümü gözlendiğinde tekrar dispersiyon uygulanır. standart ve bağıl sapmalarını bulunuz. Tartılan 10 tabletten. 5.m. 85. Tabletlerin yüzeyi hafifçe matlaĢmaya / donuklaĢmaya baĢlamadan önce tekrar renk kaplama uygulanır. Uygun parlaklık elde edilinceye kadar iĢleme devam edilir. Bu Ģekilde tablet yüzeyleri düzgünleĢinceye kadar 5-15 kaplama yapılır. Toz karıĢımından ve herbir kaplama karıĢımından ne kadar kullandığınızı yazınız. Alt kaplaması yapılmıĢ düzgün görünümde olmayan tabletler kazana konur. 2. ' y. 4. Renk kaplama çözeltisi uygulanır.

sıvı.b. standart ve bağıl sapmalarını bulunuz. Çeper maddeleri doğal ve sentetik. Mikrokapsülleme ise. hormon ve enzimler gibi farklı farmakolojik gruplara ait etkin maddeler ile bakteriler.. boyalar. antikorlar. arabistan zamkı. analjezik. Genel olarak etkin madde "çekirdek". Mikrokapsül Hazırlama Yöntemleri . jelatin. Draje hazırlama esnasında dikkatinizi çeken durum ve önerileriniz varsa yazınız. 226 4. albumin. polietilen glikol (PEG). sıvı veya gaz formundaki maddelerin inert polimerik bir madde ile bir film Ģeklinde kaplanması iĢlemidir. emülsiyon ve süspansiyon Ģeklinde olabilmektedir. Antibiyotik. antihistaminik. bir çekirdeğin çeperle kaplanması sonucu oluĢan. MĠKROKAPSÜLLER Mikrokapsül.1. zein. aljinat. vitamin. sentetik polimerlere örnek olarak da akrilik polimerler. Mikrokapsüllemenin amacı ve nedenleri. 227 26.b verilebilir. esanslar. Kullanılan doğal polimerlere örnek olarak ağar. Çekirdeklerin ve kaplamanın ortalama ağırlığını ve bunların tamamlanmıĢ drajelerin yüzde kaçı olduğunu hesaplayınız. v. peptit-protein. polivinil alkol (PVA). polistiren. 26. kitozan. antikanserojen. hidrofılik ve hidrofobik özellikteki polimerler arasından seçilmektedir. poliüretanlar. Çekirdek maddeler katı. pektin. katı. Ģellak v. niĢasta. kaplama maddesi de "çeper" adını alır. alifatik poliesterler. ortalama ağırlığını. silikonlar. polivinil pirolidon (PVP). partikül büyüklüğü yaklaĢık olarak 5-500 um arasında olan dozaj Ģeklidir. dekstran. selüloz ve türevleri. 5. gaz.3. poliortoesterler. kollajen. Hazırladığınız drajelerden 10 adedini tartınız.b de mikrokapsüllenebilmektedir. • • • • • • • • Sıvıların kolay taĢınmasını sağlamak için katı hale getirmek Uçucu maddelerin buharlaĢma kaybını önlemek Ġstenmeyen tat ve kokuyu gizlemek Geçimsizliği gidermek Atmosfer koĢullarından korumak Stabiliteyi arttırmak Etki süresini uzatmak Kontrollü salım yapan sistemler hazırlamaktır. pestisitler. mürekkep v.

Sulu çözücüden faz ayrımı Basit koaservasyon Kompleks koaservasyon Organik çözücüden faz ayrımı Kompleks emülsiyon yöntemi Eriyebilir dispersiyon ve soğutma Kimyasal yöntemler: Yüzeylerarası polimerizasyon In-situ polimerizasyon • Mekanik yöntemler: 1. Burada çeper maddesi suda çözülür ya da dağıtılır ve hidrofobik çekirdek maddesi bu çözeltide dispers edilir. Bu yöntem. sulu ve organik çözücüden faz ayrımı olmak üzere iki grup altında incelenmektedir. 3.Genel olarak üç sınıf altında incelenmektedir. • • 2. 2. Delik yöntemi ■ Fizikokimyasal yöntemler: 1. 2. geçimli olmayan baĢka bir polimerin eklenmesi ya da polimer-polimer etkileĢimi sonucu oluĢmaktadır. . non-solvent ya da tuz eklenmesi. Sulu çözücüden faz ayrımı yöntemi: Bu yöntem suda çözünmeyen katı ve sıvı özellikteki maddelerin kaplanmasında kullanılır. 228 3.1. 4. sıcaklık değiĢmesi. • 1. 3. Wurster yöntemi Püskürterek kurutma Vakumda kaplama Elektrostatik aerosol yöntemi 26. Bu yöntem basit ve kompleks koaservasyon adı altında iki alt bölüme ayrılmaktadır. 4. Faz ayrımı (Koaservasyon) yöntemi Koaservasyon.1.

ĠĢlem temel olarak 4 adımda geliĢir. çözünürlüğün azalarak kompleks oluĢumunu sağlaması ve faz ayrıĢması meydana gelmesi Ģeklinde açıklanmaktadır.1. (4) Kaplama sertleĢtirilir (O). Bu etkileĢme pH ve sıcaklık değiĢmesiyle olmaktadır. oo o& «o» o. 229 oo ooo ooo (1) (2) ®©® ©© (3) (4) ġekil 26. kaplama oluĢturacak Ģekilde çekirdek maddesi üzerinde toplanır (®). (2) Çözeltiye koservasyonu sağlayacak faz ilave edilerek kaplayıcı maddenin (•) ortamdaki çözünürlüğü azaltılır böylece kaplayıcı madde ayrı bir faz halinde ayrılır. çözücü (alkol) ve tuz uygun oranlarda seçildiğinde.a) Basit Koaservasyon: Sıcaklık. pH.. . non-solvent özellikteki ikinci bir polimerin eklenmesiyle oluĢan faz ayrımı sonucu kaplanır. Mikrokapsüllerde Yapılan Kontroller 26.2.2. çekirdek maddesi ise hidrofılik özelliktedir. b) Kompleks Koaservasyon: Bu yöntem karĢıt yüklü polielektrolitlerin birbirleriyle etkileĢmesiyle. diğeri ise seyreltik iki fazın oluĢumuna neden olur (ġekil 1). Nötral pH' daki jelatin ve arabistan zamkının birlikte kullanımı bu yönteme iyi bir örnektir. Eklenen maddeler. 26. herhangi bir sulu polimer çözeltisi basit koaservasyona uğrar. Suda çözünen sıvı veya katı özellikteki maddeler organik çözücüde çözünmüĢ çeper maddesiyle.1. o. ooo oo oo • o» o. (3) Kaplayıcı madde. biri kolloid damlacıkları açısından yoğun. Organik çözücüden faz ayrımı yöntemi: Bu yöntemde çeper maddesi hidrofobik. Mikroskobik çalıĢmalar: Mikrokapsüllerin yüzey özelliklerini tayin etmek için optik mikroskop ve taramalı elektron mikroskopu (SEM) kullanılmaktadır. Basit koesarvasyonla mikrokapsül oluĢumunun Ģematik gösterimi (1) Çekirdek maddesi ( o) polimer çözeltisinde disperse edilir.

5. Mikrokapsül çeper kalınlığı tayini ÇalıĢma 26.2.1. 26. 8g 100 g . mikrokapsül boyutuna ve çeper kalınlığına bağlı olarak değiĢmektedir.2. Kapsül çeperi termal. Non-solvent çözeltisi Poliisobutilen 6g y.2.2. Mikrokapsüllerden etkin madde salımı Mikrokapsüllerden etkin maddenin salımı kullanılan polimer konsantrasyonuna. I. Eğer her iki materyal de lıpofilik çözücülerde çözünüyor ise. mekanik. aĢınma. Verimin hesaplanması: % ürün verimi: [Elde edilen toplam mikrokapsül miktarı (mg) / Formüldeki toplam katı madde miktarı (mg)] x 100 Etkin madde yükleme kapasitesinin hesaplanması: % Etkin madde yükleme kapasitesi: [Mikrokapsüle yüklenmiĢ olan (ölçülen) etkin madde miktarı(mg) / Formülde yer alan (teorik) etkin madde miktan(mg)] xl00 26.26. kimyasal etkilerle hızlı olarak. Mikrokapsül içeriği miktar tayini: Çekirdek materyal ve kaplayıcı polimerin çözünürlüğüne dayanan iki ana yöntem kullanılarak içerik miktar tayini yapılmaktadır. Mikromeritik özelliklerinin incelenmesi Çekirdek maddenin partikül büyüklüğü oluĢan mikrokapsüllerin özelliklerine etki ettiği için çekirdek maddenin ve oluĢan mikrokapsüllerin partikül dağılımı analizi optik mikroskop veya Coulter counter gibi metodlar kullanılarak yapılmaktadır. Sadece çekirdek materyalin suda çözündüğü durumlarda ise mikrokapsüllerin yüksek hızdaki parçalayıcılar/kanĢtıncılar veya ultrasonik banyo kullanılarak su içinde parçalanması sağlanmaktadır.m. bir organik çözücü içersinde 230 mikrokapsüller çözülmekte ve etkin madde uygun analitik yöntem kullanılarak tayin edilmektedir. Etkin madde ve kaplayıcı polimer çözeltisi Parasetamol (250-354 um) 25 g Poliisobutilen 6g EudragıtRS 100 Kloroform 20 g hazırlayınız 231 II.3. çözünme ile de yavaĢ olarak parçalanmaktadır.2. 26.4. Parçalanan mikrokapsüllerden açığa çıkan etkin madde miktarı uygun yöntemler kullanılarak tayin edilmektedir.

6 g Eudragit RS içeren 20 mi kloroform çözeltisi konulur. 25 °C) 0. Son olarak mikrokapsüllere 50 mi siklohekzan ilave edip vakumla filtre edilir. 232 EudragitRS 100 1. Mikrokapsül yüzeyinde kalabilecek PIB kalıntısını ve boĢ polimer artıklarını ayırmak için mikrokapsüller 2 kere 100'er ml'lik porsiyonlar halindeki siklohekzan ile yıkanır. metanol içersinde 246 nm dalga boyunda spektrofotometrik olarak yapılmaktadır.m.m. Üzerine partikül büyüklüğü önceden ayarlanmıĢ parasetamol (250-354 (im ) ilave edilir. Balondaki içerik bir magnetik karıĢtırıcı ile sürekli karıĢtırılırken (300 rpm) içerisine bir damlatma hunisi yardımıyla dakikada 0.9 g/dakika Damlatma 3. Elde edilen mikrokapsüller oda sıcaklığında kurutulur.20 g Çözelti Parasetamol 5 g r Çözelti içinde disperse edilir KarıĢtırma (300 rpm.6 g Poliisobutilen 1.Siklohekzan 60 g hazırlayınız Hazırlama: y. 100 g 25 °C'ye ayarlanmıĢ termostattı su banyosu içerisinde yer alan üç boyunlu bir balona (250 mi) 1. 240. Yapılan kontroller: Miktar tayini: Parasetamolün miktar tayini. içerisinde 3. 7 saat boyunca belli zaman aralıklarında alman örnekler içersindeki parasetamol içeriği.6 g PIB olan 60 g siklohekzan çözeltisi ilave edilir.2 g poliisobutilen (PIB) ve 1. Çözünme hızı tayini: Çözünme hızı pH 5.5 nm dalga boyunda spektrofotometrik olarak tayin edilmektedir.2 g Kloroform y.6 g PIB içeren 60 g siklohekzan çözeltisi Mikrokapsül Siklohekzan 100 mi 2 kere yıkama r .8 fosfat tamponu içersinde sürekli akıĢ yöntemi kullanılarak yapılmaktadır. Ġlave iĢlemi bittikten bir süre sonra mikrokapsül oluĢumu tamamlanır.9 g damlayacak Ģekilde.

. MikrokapsüUerde ürün verimini etkileyen faktörler nelerdir? Sizin bulduğunuz ürün verimi ve etkin madde yükleme verimi sonuçlarını yorumlayınız.Hazırladığınız mikrokapsüUeri optik mikroskop altında inceleyerek sonuç hakkında yorumlarınızı yapınız. 4. 234 27. etkin maddeyi hedef organ. düĢük doza bağlı olarak toksisitesinin azalması ve biyolojik sistemle uyumlu olmasıdır. aminopolisakkaritler. • Emülsiyon oluĢturma yöntemleri. çapları birkaç mikrometreden birkaç yüz mikrometreye kadar değiĢebilen monolitik yapıda katı küresel partiküler sekideki mikrotaĢıyıcılardır. mikrokapsül gibi ilaç taĢıyıcı mikropartiküler sistemlerden ayıran en önemli fark mikrokürelerde etkin maddenin taĢıyıcı matriks içerisinde çözünmüĢ veya dağılmıĢ halde bulunmasıdır. düĢük dozda etkin madde kullanımına olanak sağlaması. poliakrilamidler ve silikonlar gibi sentetik yapılı polimerler yaygın olarak kullanılmaktadır. in vitro ve in vivo koĢullarda oldukça dayanıklı olması.Siklohekzan 50 mi Vakumla filtrasyon Oda sıcaklığı. MĠKROKÜRELER Mikroküreler.2. Mikrokürelerden beklenen baĢlıca özellikler. proteinler ve karbonhidratlar gibi doğal polimerler veya selüloz türevleri. Mikrokürelerin hazırlanmasında lipitler. hedefe ulaĢana dek etkin madde sızıntısı olmaması. 3.Mikrokapsüllerdeki etkin madde miktarını tayin ediniz ve sonuçları kaydediniz. Mikrokapsül hazırlama akıĢ Ģeması 233 Sorular: 1 . Mikroküre sistemleri bu yapıları nedeniyle matriks ilaç dağıtım sistemlerine örnektir. etkin maddeyi kontrollü Ģekilde salması. Mikrokürelerin hazırlanmasında kullanılan yöntemler Ģöyle sıralanabilir.MikrokapsüUeri hangi yöntemle hazırladınız? Neden? 2. 2 saat Kurutma ġekil 26. doku ve hücreye taĢıması. mikropellet. etkin maddenin yapı ve akti vitesinin olumsuz yönde değiĢtirmemesi. poliesterler. içlerinde etkin maddenin moleküler düzeyde ya da makroskopik partiküller halinde disperse edildiği. Mikroküreleri.

kompleks koeservasyon) Püskürterek kurutma.Hekzan 50 mi Hazırlama: 200 ml'lik bir beherde etilselüloz 100 mi asetonda tamamen çözülür.1. ortopedik uygulamalar. biyolojik uyum ve toksisite. Ardından n-hekzanla yıkanarak süzülür ve 40°C'de kurutulur.-Çözücü buharlaĢtırma yöntemi (y/s emülsiyonu. s/y/s çoklu emülsiyonu) Çözücü ekstraksiyon yöntemi.1. Mikrokürelerin klinik uygulamalarında uygulama alanları. antienflamatuar ilaçlar. OluĢan emülsiyon 45°C'ye ısıtılarak ve sürekli karıĢtırılarak aseton uçurulur. etkin maddenin maksimum absorbans verdiği dalga boyunda UV spektrofotmetrede absorbansını ölçerek etkin maddeye ait kalibrasyon denklemi yardımıyla etkin madde miktarını hesaplayın. büyüklük ve yüzey özellikleri. 27. süspansiyon polimerizasyonu) Koeservasyon yöntemleri (Basit koeservasyon. lokal anestezikler. peptid ve proteinlere bağlanma ve aĢılar olarak yoğunlaĢmıĢtır. kemoembolizasyon. y/y emülsiyonu. ÇalıĢma 27. kimyasal çapraz bağlanma) Polimerizasyon yöntemleri (Emülsiyon polimerizasyonu. saklama ve sterilizasyon kriterleri incelenir ve esas alınır. . • • • • • 235 Mikrokürelerin tanımlanmasında ve kullanımında.0 g Alüminyum stearat 1. desolvasyon. doku. Etilselüloz 2. Polimer ve etkin maddenin ortak çözücüsü olan bir çözücüde çözün. yüklenen etkin madde miktarı. • Partikül iriliği ve dağılımı: Bu amaçla elek analizi veya mikroskop yöntemi uygulanabilir. KarıĢım 25°C'lik su banyosunda 10 dakika (150-350 rpm) karıĢtırılır ve 25°Ç'deki 100 mi sıvı parafin içine boĢaltılır. hücre veya organa hedefleme.0 g Aseton 100 mi Sıvı parafin 100 mi n. ASTM standartlarına uygun ( DĠN 4188 ) mini elek takımı ile cihazı 100 ayarında 10 dakika Protein jelasyon yöntemi (Isı denatürasyonu. Ardından bu çözeltide alüminyum stearat ve potasyum klorür disperse edilir.5 g Potasyum klorür 2. Çözeltinin. Mikroküreler tamamen çözündükten sonra süzün ve balonjojede belirli hacme çözücü ile tamamlayın. Mikrokürelerde Yapılan Kontroller • Etkin madde miktar tayini: Formülden bir miktar hassas olarak tartın. beyine implantasyon. Püskürterek dondurma. etkin maddenin salımı. antikanserojen ilaçlar.

0 mm arasında yer alabilmekte ve "mikrodraje" veya sadece "pellet" adıyla da isimlendirilebilmektedirler. • Çözünme hızı deneyi: Ġstenilen miktar etkin maddeyi içerecek Ģekilde hesaplayarak tarttığınız mikroküreleri 900 ml'lik çözünme ortamına koyarak palet ya da sepet yöntemi ile çözünme hızı deneyi uygulayın.4 1. Bazen çap büyüklükleri 0. Ağırlığı bilinen toz kümesinin. sadece çekirdekten oluĢan mikropelletlere de "non pareille" adı verilmektedir. Tespit edilen aralıklarla 5ml numune alarak (her defasında ortamdan alınan numune hacmi kadar taze çözelti çözünme ortamına ilave edin) belirlenen dalga boyunda spektrofotometrede absorbansı okuyarak kalibrasyon denkleminden etkin madde konsantrasyonunu hesaplayın. ağız noktasından 10 cm yükseğe yerleĢtirin. etkin maddenin kötü tat ve kokusunu ortadan kaldırmak. partiküler materyalin karıĢımlanna uygun akıĢ özellikleri kazandırmak.1 . Bu huninin içine 10 g mikropellet koyarak alttaki kağıda serbest akıĢını sağlayın.9 cm boyun geniĢliği ve 1 cm boyun uzunluğu olan bir cam huniyi. Etkin maddelerin mikrokürelerinin hazırlanmasının avantaj ve dezavantajları nelerdir? 3.2. ilaç formlarının veya ara ürünlerin hacim / ağırlık oranlarını duyarlı olarak kontrol altında tutarak kesin doz ayarlaması yapabilmek ve formül yapısındaki maddelerin karĢılıklı etkileĢmelerini engellemek için tasarlanan bu oluĢumlar. ağırlığının hacmine bölünmesiyle yoğunluğunu hesaplayın. 0. Mikroküre üretimi amacıyla laboratuvarda uyguladığınız yöntem hangisidir? Bu amaçla kullanılabilecek diğer yöntemler hangilerdir? 2. • Küme hacmi ve yoğunluğu ( mezürde): Mikrokürelerden 10 mi alın. Elde ettiğiniz kuru mikroküreleri mikroskopta inceleyerek. kurumadan ve oluĢumları esnasında gözlemlediklerinizle arasındaki farkları belirtin.236 çalıĢtırın.Yığın açısı: 10 cm üst çapı. 20 tapping yaparak hacmini ölçün.5 mm arasındaki çaplarda partiküler ilaç formlarıdır. Mikromeritik bölümünde anlatıdığı Ģekilde yığın açısını belirleyin. küre biçiminde yuvarlanmıĢ. genellikle 0. tek veya çok tabakadan oluĢan. Palet yöntemi uygulanıyorsa mikrokürelerin çözünme ortamı ile temas yüzeyini artırmak için ortama % 0. Önceleri etkin madde dayanıklılığını arttırmak. • AkıĢkanlık .03 oranında Tween 60 ilave edilebilirsiniz.01-0. daha sonra bu özelliklerinin yanısıra modifiye salım . MIKROPELLETLER Mikropelletler. Etkin madde içermeyen. 237 28. Her elek üzerindeki fraksiyonu tartarak % olarak belirleyin ve grafiğini çizin. Uygulanabilecek Diğer Kontroller ĠĢlem etkinliği ġiĢme derecesi tayini Sorular: 1.

• • • • Yüksek miktarda etkin madde oranına sahip olabilmesi.yapmak ve optimal biyoyararlanım sağlamak üzere geliĢtirilerek böylece uzatılmıĢ salım. Mikropelletler oluĢturulurken etkin madde/lerin yanısıra bazı grup yardımcı maddelere ihtiyaç duyulur. AkıĢkan yatak (Fluidized bed) cihazları. yapıĢmayı önleyiciler. cihazları olarak sayılabilir. düĢük porozite göstermesi. dolgu maddeleri. kaydırıcılar ve kaplayıcı maddelerdir. • Belirli büyüklükte bir çekirdek esas alınarak (non pareille). üzerine etkin madde/lerin kaplanması yöntemleri. Granülatörler ve marumerizerler. Püskürterek Ģekillendirme (Spray congealing veya spray drying) Amaca uygun draje kazanları. az aĢınma ve ufalanma göstermesi. Formlarının düzgün . esas olarak bunların hepsi yukarıda sayılan cihaz ve yöntemlerin geliĢtirilmesiyle oluĢturulmuĢ modifikasyonlardır ve ana sistemleri aynıdır. kontrollü salım veya sürekli salım yapan preparatların üretiminde yoğun olarak kullanılmaya baĢlanmıĢlardır. seyrelticiler. Yukarıda sayılan yöntemlerin uygulanmasında değiĢik yapı ve özelliklerde cihazlar kullanılır ki. yapıĢtırıcı ve bağlayıcılar. Partikül büyüklüğü dağılımlarının dar bir aralıkta olup. Bu ana üretim yöntemleri. • Püskürtülerek partiküllerin oluĢumunu sağlayan yöntemler. • Zamanla fiziksel veya kimyasal olarak yapılarında fazla değiĢiklik göstermemesi olarak özetlenebilir. bunlar değiĢik alt teknikleri de içerirler. bunların belli baĢlı olanları kısaca. Yeterli sertlikte olup. Ayrıca son yıllarda baĢka Ģekillerde cihaz ve yöntemler de kullanılmaktaysa da. • Toz karıĢımlarından doğrudan mikropelletlerin üretimini gerçekleĢtiren yöntemler olarak toplanabilirler. Ġyi bir mikropellet yapısının sahip olması gereken özellikler. • 238 • • • • Tabak ve basamaklı tabak cihazları. Mıkropelletlerin üretiminde baĢlıca üç ana yol izlenir.küresel Ģekilli ve yüzeylerinin olabildiğince pürüzsüz olması. . Bunlardan baĢlıcaları.

0 g 2.1. tanecik büyüklüğü ve dağılımı kontrolleri. Polimer ve etkin maddenin ortak çözücüsü olan bir çözücüde çözün. dağılma testi ve çözünme hızı testi gibi kontroller yapılır. tabak açısı 45° olarak ayarlanır. final ürün kontrolleri kapsamında baĢlıca. Mikropelletler 30°C'lik etüvde 45 dakika kurutulur. Diğer bazı yöntemler endüstriyel üretime uygun olmayıp. akıĢkan yatak cihazları. Tartılan toz maddeler cihazın tabak bölümüne yerleĢtirilerek karıĢtırmaya baĢlanır.0 g 0.Mikropelletlerin kaplanması sıkça uygulanan bir iĢlem olmuĢtur.1. tabak açısı azaltılarak tabaktan alınır. Mikropelletler tamamen çözündükten sonra süzün ve balonjojede belirli hacme çözücü ile tamamlayın. pnömatik taĢıyıcı sistemler. küme dansitesi-yığın açısı ölçümleri.2 g 2. Belirli aralıklarla karıĢmakta olan toz kütlesi üzerine bağlayıcı çözeltiden püskürtülür (atomizörün tabağa uzaklığı 20 cm olacak ve bağlayıcı çözelti 10 saniye aralıklarla 0. Bundaki amaçlar. Ģekillerinin düzgünleĢtirilmesi. etkin maddenin maksimum absorbans verdiği dalga boyunda UV spektrofotmetrede absorbansmı ölçerek etkin maddeye ait kalibrasyon denklemi yardımıyla etkin madde miktarını hesaplayın. daldırma kılıcı sistemi. Mikropelletlerin kaplanması iĢlemlerinde genellikle draje kazanları.0 g y. Accela-Cota sistemi ve Driacoater kaplama kazanı kullanılmaktadır.aĢınma kontrolleri. 28.m . Gerektiğinde partiküler sistemlerde kullanılan diğer kalite kontrolleri de programa alınır. OluĢan mikropelletler. özellikle dıĢ faktörlerden iç yapının korunarak stabilitenin arttırılması ve etki süresinin ayarlanarak çeĢitli özelliklerdeki modifiye salımın sağlanmasıdır. grafiğini çizin. Mikropelletlerde Yapılan Kontroller • Etkin madde miktar tayini: Formülden bir miktar hassas olarak tartın. Her fraksiyonu % Ģeklinde belirleyerek. Çözeltinin. organoleptik kontroller. • Partikül büyüklüğü ve dağılımı (Elek analizi): Bu amaçla ASTM standartlarına uygun mini elek takımı (DĠN 4188) kullanılabilir. Basamaklı Tabak Metodu ile Mikropellet Üretimi Etkin madde (Teofıllin) Laktoz Aerosil 200 AvicelPHĠOl Bağlayıcı çözelti (%3-5a/h) 239 Hazırlama: Basamaklı tabak aletinin. ancak araĢtırmalarda kullanılabilmektedirler. Pellegrini kaplama kazanı. ufalanma . 16.05 mi püskürtülecek Ģekilde ayarlanır). Mikropelletlerin üretiminde rutin olarak iĢlem içi ve iĢlem kontrolleri ile. Cihazı 100 ayarında 10 dakika süreyle çalıĢtırın. ÇalıĢma 28.

20 vuruĢ iĢlemi yaparak mikropelletlerin hacmini ölçün. 241 29. Uygulanabilecek diğer kontroller Yoğunluk Tayini Sorular: 1. Mikromeritik bölümünde anlatıldığı Ģekilde yığın açısını hesaplayın.• AkıĢkanlık . • Çözünme hızı deneyi : Ġstenilen miktar etkin maddeyi içerecek Ģekilde hesaplayarak tarttığınız mikropelletleri 900 mL'lik çözünme ortamına koyarak palet ya da sepet yöntemi ile çözünme hızı deneyi uygulayın. Ağırlığı bilinen toz kümesinin. Salım hızı ve sürelerinin etkin maddenin fızikokimyasal ve farmakokinetik özellikleri gözönünde bulundurularak önceden yapılacak bir tasarımla belirlenmesi gerekmektedir. 240 • Nem içeriği (Sauter Inframatic): 10 g mikropelleti cihazın kefesine yerleĢtirerek 60°C'de 60 dakika tutun. 0. • Dağılma testi: Mikropelletleri 0 numaralı jelatin kapsüllere koyarak 37°C'deki su banyosuna 30 kez daldırılıp çıkarın. Palet yöntemi uygulanıyorsa mikropelletlerm çözünme ortamı ile temas yüzeyini artırmak için ortama % 0.Tekrar tartarak nem içeriğini % ağırlık kaybı olarak hesaplayın.9 cm boyun geniĢliği ve 1 cm boyun uzunluğu olan bir cam huniyi. Tespit edilen aralıklarla 5mL numune alarak (her defasında ortamdan alınan numune hacmi kadar taze çözeltiyi çözünme ortamına ilave edin) belirlenen dalga boyunda spektrofotometrede absorbansı okuyarak kalibrasyon denkleminden % etkin madde miktarını hesaplayın.Yığın açısı: 10 cm üst çapı.01-0.aĢınma: Mikropelletlerden 10 g tartarak. Mikropellet üretiminde laboratuvarda kullandığınız Basamaklı Tabak cihazı dıĢında baĢka hangi cihazlar ve yöntemler kullanılmaktadır? 3. ağırlığının hacmine bölünmesiyle yoğunluğunu hesaplayın. Dağılma sürelerini not edin. ağız noktasından 10 cm yükseğe yerleĢtirin. Eleyerek tozlarından ayırın. Bu huninin içine 10 g mikropellet koyarak alttaki kağıda serbest akıĢını sağlayın. friabilitörde 25 devirde 5 dakika çevirin. Tekrar tartarak ufalanma aĢınmayı % olarak belirleyin. düzeltilmiĢtir ? 2. • Ufalanma. Model etkin maddenin mikropelletleri halinde hazırlanmasıyla etkin maddenin hangi özellikleri değiĢtirilmiĢ. KONTROLLÜ SALIM SĠSTEMLERĠ Kontrollü salım yapan sistemler klasik (derhal salım yapan) dozaj formlarından farklı olarak etkin maddeyi önceden belirlenen bir tarzda ve daha uzun bir süre boyunca salan sistemlerdir.03 oranında Tween 60 ilave edilebilirsiniz. • Küme hacmi ve yoğunluğu: Mikropelletlerden 10 mi alarak 10 mi hacimdeki bir mezüre koyun. Etkin madde salım hızı ve süresi klasik dozaj formlarından farklı olan sistemler genel olarak Mikropelletlerde yapılan kontroller nelerdir? Hangi amaçlarla yapılmaktadırlar? .

c.1'de değiĢik salım profilleri ve bunlarla ilgili terminoloji yer almaktadır. Kontrollü salım sistemlerinin sakıncaları ise Ģunlardır: • Bu tip dozaj formları ile tedavi sırasında istenmeyen yan etkiler oluĢtuğunda etkinin daha uzun sürmesi ve tedavinin kesilememesi. d-UzatılmıĢ etki.Derhal salım. • Yan etki Ģiddeti ve sıklığının azalması. Bu özellikler bir etkin maddenin kontrollü salım formu halinde hazırlanması ve ilacın veriliĢ yolunu kısıtlayabilmektedir. • GeliĢtirilmeleri ve üretimlerinin pahalı olması.zaman eğrileri (a.Kontrollü salım). e.farmakopelerde "modifıed release" (değiĢtirilmiĢ salım) baĢlığı altında yer almaktadır. Kontrollü salım sistemlerinin tasarımı ve performansında etkin maddenin özellikleri önemlidir. • Kullanılan toplam doz miktarının azalması ve uzun süreli kullanımda etkin madde birikiminin minimuma inmesi. özellikle hastanelerde zaman tasarrufunun sağlanması. ÇeĢitli dozaj Ģekillerinin plazma konsantrasyonu . Bu tür sistemleri tanımlamada terminolojide bir bütünlük olmamasına rağmen ġekil 29. • Formülasyonlarında kullanılan etkin madde miktarı yüksek olduğundan herhangi bir nedenle örneğin hız kontrol eden membranlann yırtılması sonucunda hızlı salım olduğunda vücutta toksik düzeylerin oluĢabilmesidir. b. Terapötik aralık Zaman ġekil 29.1.GeciktirilmiĢ salım. hasta bakımının kolaylaĢması. 242 • Hastada uzun süre ve uygun farmakolojik cevap sağlayan etkin madde terapötik kan düzeylerinin sağlanması.Tekrarlanan etki. Kontrollü salım sistemlerinin yararları Ģöyle sıralanabilir: • Dozların sayı ve sıklığının azalması nedeniyle hasta uyuncunun artması. Etkin maddenin bu açıdan belirlenmesi gerekli özellikleri Ģunlardır: Fizikokimyasal özellikler -Doz büyüklüğü -Suda çözünürlük -Partisyon katsayısı ve molekül büyüklüğü Biyolojik özellikler -Absorpsiyon -Dağılma -Metabolize olma .

Ultrasonik sistemler . nazal. sıcaklık) .ġiĢme kontrollü sistemler (ġekil 29.-Stabilite -Yanlanma ömrü -Yan etkileri -Terapötik indeksi -Proteine bağlanma -Hastalığın rolü Kontrollü salım sistemleri uygulama yerine göre (örneğin: oküler. bukkal.Matris sistemler (ġekil 29. .2F) 4.2B) 243 2.Polimer zincire takılı sistemler (ġekil 29.2C) . implant sistemleri gibi) smıflandınlabildikleri gibi etkin madde salım mekanizmalarına göre de aĢağıdaki Ģekilde sınıflandırılmaktadırlar: 1.Vücutta aĢınan sistemler (ġekil 29.Ozmotik kontrollü sistemler (ġekil 29. transdermal.2'de görülmektedir.Ortama duyarlı sistemler (pH. rektal. Kimyasal olarak kontrollü sistemler .Depo (membran) sistemler (ġekil 29. Magnetik kontrollü sistemler 5. Fblimer Etkin maddi 2aman=0 Zaman=t Etkin madde + polimer .2A) . Çözücünün harekete geçirdiği sistemler . Difüzyon kontrollü sistemler .2D) 3.Elektrik ve nükleer enerji kullanan sistemler Bu sistemler Ģematik olarak ġekil 29. Mekanik kontrollü sistemler . peroral.2E) .

B-Matris sistem. D-Polimer zincire takılı sistem. C-Vücutta aĢınan sistem.Zaman=0 Etkin madde + polimer Zaman=0 Zaman=t polimer iskeleti |-»-| polimer iskeleti [ tttttV Trryy su veya emim Zaman=0 ZamarM Polimerde çözünmüĢ etkin madde Ozmotik çıkıĢ aralığı Hkin madde çöz. 244 Kontrollü salım sistemlerinden etkin madde salım tarzının in vitro ve in vivo yöntemlerle ispatlanması gerekmektedir. 29. E-ġiĢme kontrollü sistem. Genel olarak. Kontrollü salım yapan polimerik sistemlerden etkin madde salım mekanizmaları.r JHjıkar Etkin maddenin salındığı ĢiĢmiĢ polimer Zaman=0 Yarı geçirgen v^ zar Zaman=0 Su gjrer Zaman^t Etkin madde Zaman^t ġekil 29. in vitro çözünme testi. değerlendirilmesi ve kontrolünde önemli bir araçtır. kontrollü salım sistemlerinin tasarlanması.Membran sistem. Bunu önlemek için örneğin. açığa çıkan etkin maddenin gastrointestinal kanalda (GI) absorbe edileceği bölgede kalıĢ süresinin kısalığının biyoyararlamm sorunu doğurduğu bilinmektedir. mideden ve/veya ince barsağın üst taraflarından emilimi olan bir etkin maddeyi içeren preparatm midede kalıĢ süresinin uzatılması gerektiği belirtilmektedir. Yüzen Dozaj Formları Kontrollü salım yapan oral preparatlardan etkin madde Ģahmının yetersizliği yanında.2.1. . Bu amaçla. katı ilaç Ģekilleri için kullanılan duyarlı ve tekrarlanabilirliğe sahip bir çözünme testi yöntemi ile etkin maddenin salım hızı profilleri ve salım mekanizmalarına iliĢkin verilerin elde edilmesi gerekmektedir. F-Ozmotik kontrollü sistem. A.

Mühreye önce yüzmeyi sağlayan kısım konarak düĢük basınçta 12 mm'lik zımba ile sadece toz kütlesinin sıkıĢmasını sağlayacak Ģekilde ön basım yapılır.• Mide boĢalma hızını yavaĢlattığı bilinen yağ asitlerinin formüllere ilavesi. Daha sonra çıkıĢı kontrol eden karıĢım konularak kütle basılır. • Mide-barsak epitel yüzeyine yapıĢma yeteneğine sahip polimerlerin formüllere ilavesi. böylece midede daha uzun zaman kalabilen yüzen dozaj formlarının geliĢtirilmesi önerilmektedir. Hidrodinamik dengeli sistemler (HBS) olarak da bilinen yüzen dozaj formları genel olarak GI sıvılarla temasta jel oluĢturan hidrokolloidlerle etkin madde ya da maddelerin karıĢtırılmasıyla hazırlanan tablet. • Absorpsiyonunun sadece mideden ve/veya ince barsağm üst kısmından olması durumunda HBS Ģeklinde formüle edilmesi düĢünülebilmektedir.1. • Dansitesi mide sıvısı dansitesinden düĢük olduğu için mide içeriği üzerinde yüzebilen. formül içine preparatm 245 250 mg 34 mg 28 mg 100 mg 30 mg 20 mg yüzmesine katkıda bulunmak üzere gaz kabarcıkları veren efervesan kısım da ilave edilebilmektedir. Suyla temasta efervesan kısmın oluĢturduğu kabarcıklar jel yapının içine hapsolmakta ve preparatm yüzmesini sağlamaktadır. kapsül. I II HPMC 4000 Sodyum bikarbonat Sitrik asit Asetilsalisilik asit HPMC 100 Basılabilir Ģeker (Di-Pac) Hazırlama: Her iki tabakayı içeren karıĢımlar ayrı ayrı hazırlanır. granül Ģeklindeki preparatlardır. • Lokal olarak midede etkili olması. ÇalıĢma 29. Bir etkin maddenin. ortam sıvısıyla jel yapısı veren ve preparatm yoğunluğunun mide sıvısının yoğunluğunun altında kalmasını sağlayan tablet Ģeklinde hazırlanabileceği gibi. Yüzen tablet Ģeklindeki dozaj formları. • Ġnce barsak sıvısında çözünme ve/veya stabilite probleminin olması. .

HBS sistemlerde kullanılabilecek efervesan karıĢımlar neler olabilir? 3. 2. polivinil asetat. . Mum (lipid) matrisler: Bu tür sistemleri hazırlayabilmek için karnauba mumu. Sistemden etkin madde çıkıĢı difüzyon mekanizması ile gerçekleĢmektedir. Matris Tipi Preparatlar Matris tipi preparatlar kontrollü salım yapan oral dozaj formlarının bir grubunu oluĢturmaktadır. kullanılabilmektedir. bütil stearat. . Hazırladığınız preparatın yüzmeyi sağlayan tabakası ve kontrollü salımı sağlayan tabakası hangisidir? Bu amaçla kullanılabilecek formül önerileriniz neler olabilir? 246 29. etil selüloz vb. polimerler kullanılarak hazırlanan inert (plastik) matrisler yapılarında bulunan etkin madde serbest hale geçtikten sonra feçesle değiĢmeden atılmaktadır (monolit).2 yapay mide ortamına konularak yüzmeye baĢlama süresi saptanır. hidrojene hint yağı. su içeriği vs. Hidrofılik matrisler: Sodyum karboksimetil selüloz. Bu sistemlerden etkin madde çıkıĢında difüzyon etkili olmakla beraber kullanılan matris maddesinin preparatın tatbik edildiği bölgede bulunan enzimlerden etkilenmesi durumunda erozyon mekanizması da gözlenebilmektedir. Yüzen dozaj formu hazırlamak için baĢka öneriler neler olabilir? Açıklayınız. Üç grupta incelenebilirler: . hidroksipropilmetil selüloz gibi hidrofılik karakterdeki polimerler kullanılarak hazırlanan matrislerdir. hidrojene pamuk tohumu yağı.Mum (lipid) matrisler Ġnert matrisler: Polivinil klorür.Ġnert matrisler . Bu sistemlerde kullanılan polimerin yapısı ve preparatın tatbik edildiği ortamın özellikleri (pH. Sorular: 1.) etkin madde Ģahmında etkili olmaktadır.Yüzmeye baĢlama süresi tayininde kullanılan tablet laboratuvar süresince yapay mide ortamında tutularak yüzme süresi saptanır. 4.2. karboksimetil selüloz. polivinil pirolidon.Hazırlanan preparat 100 mi pH 1.Hidrofılik matrisler . HBS sistemde kullanılacak hidrokolloidlere örnekler veriniz.. Sistem bütünlüğünü koruduğu sürece etkin madde salımı difüzyon mekanizmasıyla meydana gelirken zamanla ĢiĢen polimerde meydana gelen kopmalarla erozyon mekanizması da etkin madde Ģahmında rol almakta ve sistem aĢınarak kaybolmaktadır. stearik asit. stearil alkol vb.

Toz etkin madde ve lipid materyalin fiziksel karıĢımlarının tablet halinde basılması. Hazırlama: 306 mg 62 mg . EritilmiĢ mum materyale etkin maddenin ilave edilip karıĢtırılması ve kütlenin donmaya yakın uygun eleklerden elenerek mum granüllerinin elde edilmesi ve tablet halinde basılması. Parasetamol Lipid materyal Formül 1 tablet içindir.Vd DT = Dj + Ds Ds D( DT Cp kr° Vd kd h : Sürdürme dozu : Ġlk doz : Toplam doz : Etkin maddenin etkin kan konsantrasyonu : Sıfır derece salım hız sabiti : Dağılım hacmi : Eliminasyon hız sabiti : Etkin maddenin kr° hızıyla salımı istenen süre ÇalıĢma 29. Bu amaçla baĢlıca 3 yöntem kullanılabilir: 1.2. Buna göre sıfır dereceden sabit hızla salım yapması planlanan dozaj formunun içermesi gereken etkin madde miktarının ve etkin madde açığa çıkıĢ hız sabitinin hesaplanabilmesi için aĢağıdaki eĢitliklerin kullanılması gerekir. Mum materyal organik çözücüde çözüldükten sonra. Ds = kr°. buna etkin maddenin ilave edilip solvanm uçurulması sonucunda elde edilen kütlenin elenmesi ile granüllerin elde edilmesi ve tablet basılması.h Di = Cp. 3. 247 2.Bu çalıĢmada hazırlanıĢ kolaylığı göstermesi nedeniyle mum matris tipi kontrollü salım yapan tabletlerin hazırlanıĢı verilecektir. Öncelikle bu tür dozaj formlarında kullanılacak etkin maddenin fızikokimyasalbiyofarmasötik özelliklerinden hareketle doz tasarımının yapılması gerekmektedir.

Gerçek aerosoller olarak nitelendirilenler içeriğinde %80'in üzerinde püskürtücü (itici) gaz bulundururlar ve püsküren parçacıkların boyutları 5 um'nin altındadır. 248 Sorular: 1. Eczacılık ve tıpta solunum yoluyla veya haricen kullanılan preparatlardır. Kullanım bölgesine ve amacına göre farklı yapıda ve özelliktedirler. Hangi tür enerji kullanımıyla uygulanırsa uygulansınlar hepsi fiziksel olarak aerosol sistemleridir. AĢağıda farmokokinetik parametreleri verilen etkin maddenin doz tasarımını yapınız. Hazırladığınız preparatın çözünme hızı tayini için önereceğiniz yöntem veya yöntemler ne olabilir? Açıklayınız. bunlarda püskürtücü gaz miktarı % 10-20 arasındadır. • Enerji taĢıyıcısını içeriğinde sıkıĢtırılmıĢ ve/veya sıvılaĢtırılmıĢ itici gaz olarak bulunduranlar ki bunlarda da genellikle aerosol veya sprey isimleri kullanılmaktadır. Püskürtücü gaz oranı %30'un altına düĢerse ıslak spreyler diye tanımlanan preparatlar oluĢur ki burada püsküren tanecikler bir demet Ģeklinde değil. Haricen kullanılan ve yüzey spreyleri diye tanımlananlarda sıvılaĢtırılmıĢ itici gaz oranı %40-70 arasında değiĢir ve püsküren partiküllerin boyutları 50-250 um arasındadır. Genelde solunum yoluyla kullanılanlar inhalasyon aerosolleri.Kütle yukarıda verilen yöntemlerden biri kullanılarak hazırlandıktan sonra 10 mm çaplı zımba kulanılarak uygun basınç altında el presinde basılır. Basınçla püskürtme gösterdiklerinden iki Ģekilde çalıĢırlar. 250-1000 um arasındaki boyutta damlalar Ģeklinde olur.76 saat"1 2.35 1 ka= 0. 3. CP = 20 mg/ml Vd= 6.326 saat'1 ka= 6. • Ġçeriğini dıĢarıdan verilen enerji ile verenler ki bunlara genellikle nebülizör ve atomizör isimleri verilmiĢtir. AEROSOLLER Bir gaz fazı içinde sıvı veya katı taneciklerin dispersiyonu halinde püskürtülerek kullanılan tek veya çok fazlı sistemlerdir. Eğer etkin madde katı halde püskürüyorsa pudra spreyleri denilen aerosoller oluĢur ve bunlarda itici gaz oranı %5-20 arasında değiĢir. Hazırlanan tabletler çözünme hızı deneylerinde kullanılmak üzere saklanır. . haricen kullanılanlar da püskürtme aerosolleri (sprey) olarak tanımlanırlar. Etkin madde sıvılaĢtırılmıĢ püskürtücü gaz ile emülsiyon oluĢturuyorsa köpük aerosolleri ortaya çıkar. 249 30. Lipid matrislerden etkin madde açığa çıkıĢ mekanizması hakkında bilgi veriniz.

çözücü ve yardımcı çözücü (kosolvan) ve formülasyonda gerekli olan diğer yardımcı maddelerden (yüzey etken maddeler vb. Ġnhalasyon aerosollerinde basmç/partikül büyüklüğü iliĢkisi çok önem kazanır. Bir aerosol sisteminde konsantrat olarak tanımlanan kısım ise etkin madde. bunun altında ayrı ayrı iki faz . Basınç enerjisini içinde taĢıyan aerosollerin içeriğinde yer alan püskürtücü ise sıkıĢtırılmıĢ ve/veya sıvılaĢtırılmıĢ itici gazlardan (propellan) oluĢur. karbondioksit gibi inert gazlardır. Frigen veya Freon adıyla tanımlanan klorlu-florlu hidrokarbonlar gibi halojenli hidrokarbonlardır. sıvılaĢtırılmadan kullanılanlar. Plastik kaplar ise oldukça merttirler ama ancak düĢük basınçlı içerik taĢıyabilirler. inhalasyon aerosollerinde ise daha da düĢük olması gerekir.Bir aerosol sistemi baĢlıca ana kap.) kaplanarak kullanılırlar. buna karĢı iç yüzeyleri inert bir tabakayla (laklama. Bunlar mekanik Ģoklara ve daha yüksek iç basınçlara dayanırlar. plastik kaplama. Bu kısımlar aerosol sisteminin içeriğindeki itici gazla birlikte püsküren taneciklerin püskürme özelliklerini ve büyüklük dağılımım belirler. Ana kap metal (alüminyum. bütan. 10-20 um arasındakiler bronĢlara. ölçülü püskürtme yapanlara basıldığında ne kadar süre basılı tutulursa tutulsun sadece tek bir defa belirli dozda püskürtme yaparlar. önde gelen iki kısmı püskürtme odacığı ve püskürtme deliğidir. valf takımı. tıp ve eczacılıkta genellikle 1-10 atm arasında iç basınç sağlayacak oranlarda kullanılır. etil bromür. Valf takımı çeĢitli parçalardan oluĢur. gibi) oluĢur. vb. Kabın yapısının seçimi kullanma tekniğine. Buna karĢın üstte buharlaĢmıĢ itici gaz. haricen deri üzerine püskürtülecek aerosollerde basıncın 3-5 atm civarında. püskürtücü (itici veya sevk edici) gaz ile etkin maddeyi taĢıyan konsantrattan oluĢur. Genel olarak havaya püskürtülecek aerosollerde basıncın 3-4 atm civarında olması istenirken. Eğer etkin madde içeren konsantrat sıvılaĢtırılmıĢ itici gaz fazında çözünerek homojen bir karıĢım oluĢturuyorsa iki fazlı bir aerosol sistemi ortaya çıkar. cam veya plastikten yapılır ve tek parça (monoblok). üstte buharlaĢmıĢ itici gaz ve altta ise sıvı faz halinde geri kalan bütün karıĢım bulunur. metil klorür. böyle bir 251 sistemde fazlar. azot oksidül. Valf takımı sistemin püskürmesini ve püskürtme Ģeklini belirler. Kesintisiz (devamlı) ve ölçülü (belli dozda) püskürtme yapanlar olarak iki tiptedirler. argon. Cam kaplar diğer tip kaplara göre saydam olmasının 250 yanısıra. Kesintisiz püskürtenler valfın üzerindeki aktivatör baĢlığına basılı tutuldukça devamlı püskürtme yaparken. daha çok basınç enerjisini dıĢarıdan alan nebülizör sistemlerinde tercih edilirler. teneke). Metal kaplarda korozyon oranı yüksektir. mekanik ve termik dirençlerinin azlığı nedeniyle kullanımları sınırlı kalır. içerikle etkileĢme tehlikesinin en az düzeyde olması dolayısıyla avantajlı görünürse de. içeriğin formülasyonuna ve ticari bakıĢ açısına göre değiĢir. SıkıĢtırılmıĢ gazlardan.Daha küçük boyuttakiler ise alveollere inerler. 5-10 um arasındakiler ise bronĢiyollere ulaĢırlar . 20-30 um büyüklükte püsküren parçacıklar trakeada kalırken. izobütan gibi hidrokarbonlar veya vinil klorür. azot. SıvılaĢtınlarak kullanılanlar ise propan. Püskürtme basınçları tiplerine ve karıĢım oranlarına göre değiĢir. çelik. iki parça veya üç parça (bodymaker) halindedir.

2. Bunlar iyice çalkalanarak kullanılmalıdır. kurulanır ve her kutu 5 saniye süre ile püskürtülür (zamanı tespit için kronometre kullanılır). Herbiri iki-üç saniye süre ile püskürtülür ve tam olarak tartılır.1. Basınç testi . valf sistemi takılır ve sıvılaĢtırılmıĢ püskürtücü gaz valf ağzından basınçla itilerek içeri doldurulur. Kaplar 25 ± l°C'deki su banyosuna daldırılıp iç basınçları dengeye gelinceye kadar tutulur. Ġç basıncın dengeye gelip gelmediği Madde 2' de açıklandığı gibi ölçülür. 2.9 g HazırlanıĢı: Oksikonazol etil alkolde çözülür ve önceden temizlenmiĢ aerosol tüplerine 13'er mi olarak doldurulur. Valfin daldırma borusu kullanılacak tüpe göre ayarlanır ve aerosol kapatma cihazında tüplere valfleri takılır.halinde etkin madde konsantratı ve sıvılaĢtırılmıĢ itici gaz fazlan duruyorsa üç fazlı bir aerosol sistemi oluĢur. Ġç basınçları dengeye gelen kaplar su banyosundan alınır. Kapağı ve koruyucusu çıkartılır. Aerosollerde Kontroller 1. Püskürtme enerjisini içeriğinde taĢımayan aerosol sistemleri ise esnek plastikten yapılmıĢ kabın sıkılarak içeriğin dıĢarı püskürtülmesiyle veya kaba eklenmiĢ bir puarın sıkılmasıyla çalıĢan ve itici gaz içermeyen yapıdadır. Aerosollerin üretimi soğukta basınç kullanmadan veya normal sıcaklıkta basınçla yapılır. Bunlar sıkma basıncına ve püskürtme deliğinin inceliğine göre değiĢik büyüklükte ve miktarda damlacığı sis Ģeklinde püskürtür. Antimikotik Etkin Maddeli Aerosol Ġmalatı Oksikonazol 250 g Etil alkol (%96) 10. Uygun Ģekilde etiketlenir. Her saniye için gram olarak ortalama püskürtme miktarı hesaplanır.5 g Freon 12 15. ÇalıĢma 30. Kaplar sıcaklığı ayarlanmıĢ su banyosuna tekrar daldırılır ve püskürtme ve tartma iĢlemi üç defa tekrarlanır.40°C'ye kadar soğutulan konsantrat ve sıvılaĢtırılmıĢ itici gaz ayrı ayrı kaba doldurulur ve valf sistemi kaba takılarak kapatılır. Daha sonra bu tüplere aerosol dolum cihazında itici gaz gerektiği kadar doldurulur. Püskürtme hızı kontrolü En az dört aerosol kabı alınır. SıvılaĢtırılmamıĢ itici gaz kullanımında da bu yöntem uygulanır. 252 ÇalıĢma 30. Her kap tekrar tartılır. Normal sıcaklıkta basınçla doldurmada ise önce kaba etkin madde konsantratı konur. Soğukta doldurma iĢleminde .

Dört taneden az olmayan aerosol kabı alınır. Saptanan sonuçların ortalaması alınır. püskürtücü baĢlık ile aynı düzlem üzerinde iyice temizlenmiĢ bir lamın köĢelerine aerosol püskürtülür. Sonuç. Sonuçlar log-olasılık grafiğine geçirilerek ortalama tanecik büyüklüğü ve standart sapma hesaplanır. Net ağırlık saptanması 8. Basınç doğrudan doğruya manometre göstergesinden okunur. Özel cihazda kağıt. Bu iĢlem en az on defa uygulanır. 4. Aktüvatöre basarak püskürtme yapılır. Buradan ortalama damlacık büyüklüğü ve standart sapma hesaplanır. Formülasyon yoğunluğu. Sızdırma Testi 7. valf spesifıkasyonu ile karĢılaĢtırılır. kurulanır ve tartılır. Aerosol kabı iyice kurulanarak tartılır ve darası almır. 3. Aerosol iki-üç saniye püskürtülerek etkili püskürtme uzaklığı saptanır. Basınç ölçer yaklaĢık olarak beklenen basınca önceden ayarlanmıĢ olmalı. Püskürtücü baĢlığı çıkarılır. Ġki fazlı aerosollerde damlacık büyüklüğü tayini Bu metod boya-talk karıĢımı ile muamele görmüĢ bir kağıt parçasının püskürtme ile lekelenmesi esasına dayanır. Mikroskop yöntemiyle katı partiküllerin boyutları saptanır. 6. Partiküller kağıda çarptığında absorbe olur ve bu kağıt karĢılaĢtırma için kullanılır. içeriğin özelliğine göre yağda veya suda çözünen boyaların formüle eklenmesi ile yapılır. Bir veya iki saniye püskürtme yapılır. Birim doz püskürten aerosoUerde püskürtme hacmi tayini Aerosol formülasyonunun önceden yoğunluğu saptanır. Bu amaçla değiĢik seri ve değiĢik püskürtücü baĢlıkların gösterdiği püskürtme farklılığını ölçmek üzere özel cihaz kullanılır. valflere uygun adaptör ile sıkıca bağlanmalıdır. dönen diskin hemen arkasına sabit olarak bağlanır. ortalama ağırlık kaybına bölünerek püskürtme hacmi bulunur. Ağırlık kaybı hassas olarak saptanır. Lam üzerine yapıĢan tozlar uygun bir sıvağ kullanılarak dağıtılır. Katı partikül taĢıyan aerosoUerde tanecik büyüklüğü tayini Aerosol kabı iyice çalkalanır ve sabit olarak yerleĢtirilir. Her kap dik tutularak valfe basınç ölçer (manometre) sıkıca bağlanır. Deney. Belirli bir alandaki damlacıkların sayısı ve büyüklüğü uygun büyütme cihazları (örneğin mikroskop) kullanılarak % olarak hesaplanır. En az 1200 partikül sayarak boyutlarına göre sınıflandırılır. Kabm korozyona dayanıklılığının kontrolü . ıslaklık varsa kurulanır. kağıt 253 alınıp üzerinde homojen damla dağılımı görülüp görülmediği incelenir. Bu uzaklığın yarısında. Kapağı ve koruyucusu çıkarılır ve iç basınç sabit hale gelinceye kadar 25 ± l°C'deki su banyosunda tutulur. Sonuçlar log-olasılık grafiğine geçirilir. Aerosol kabı cihaza yerleĢtirilir. Kaplar su banyosundan alındıktan sonra iyice çalkalanır. 5. Kap tekrar temizlenir.

Enjeksiyon baĢlığı altında verilenler Ģu Ģekilde sınıflandırılmaktadır. intradermal.2. AerosoUerde ne kadar basınç olmalı ve kaplar ne kadar basınca dayanabilmelidir ? 3.Sorular 1.1. • • • • • • Kullanıma hazır çözeltiler Kullanılmadan önce çözücü ile karıĢtırılan çözünür kuru ürünler Kullanıma hazır süspansiyonlar Kullanılmadan önce bir taĢıyıcı ile karıĢtırılan çözünmeyen kuru ürünler Emülsiyonlar Verilmeden önce seyreltilen sıvı konsantreler Bu tip enjeksiyonlar. intramusküler. hemofiltrasyon ve peritonal dializ için kullanılan çözeltiler de büyük hacimli parenteral preparatlar (LVP) içerisinde yer almaktadır. Besleyici ve kalori verici. subkutan.yollarla verilmektedir. Hangi tip içerik yapısı ile hangi tip aerosol kapları kullanılmalıdır. infüzyon ya da implantasyon yolu ile verilen steril preparatlardır. Büyük hacimdeki veriliĢ için tercih edilmektedir. herhangi bir koruyucu içermeyen infüzyon Ģeklindeki veriliĢ için tasarlanmıĢ ve hermetik olarak kapatılmıĢ preparatlardır. Küçük Hacimli Parenteral Preparatlar . 31. kanın plazma hacmini artırıcı olarak kullanılmaktadır. parenteral implantasyon için uygun Ģekil ve boyuttaki steril katı preparatlardır. Ġmplantlar. PARENTERAL PREPARATLAR Parenteral preparatlar insan ya da hayvan vücuduna. intratekal v. neden ? 2. Birim doz püskürten aerosoUerde miktar tayininin önemini açıklayınız.b. elektrolit dengesini sağlayıcı. intravenöz. Büyük Hacimli Parenteral Preparatlar 100 mi ya da daha fazla hacimdeki tek kullanımlık. Etkin maddenin uzun süreli salımı için tasarlanmıĢlardır. Bu preparatlar llitre'den daha fazla hacimde de olabilir. intraartiküler. Ġrrigasyon. 254 31. Ġnfüzyonların da verilmeden önce seyreltilen sıvı konsantre ve kullanılmadan önce sulandırılan toz Ģeklindeki formları bulunmaktadır. Ġnfüzyonlar. enjeksiyon. 31. steril sulu çözelti ve emülsiyon Ģeklinde hazırlanan preparatlardır.

Çünkü kanın kendi tamponlama kapasitesi vardır. Ancak intraspinal enjeksiyonlar serobrospinal sıvının yavaĢ sirkülasyonundan dolayı mutlaka izotonik olmalıdır. zeytin. daha az toksisiteye sebep olmasına ve olası bir hemolizi ortadan kaldırmasına rağmen tüm enjeksiyonluk preparatlar izotonik olmayabilir. intramusküler için 3 mi.2 mi ile sınırlandırılmıĢtır. pH 3'ün altında ağrı. gliserin gibi suyla karıĢabilen çözücü maddeler ve susam. yüzey etken maddeler. Subkütan ve intramusküler enjeksiyonlar için hipertonik çözeltiler sıklıkla kullanılmaktadır.100 ml'den daha az.3. Formülasyonda Kullanılan Çözücüler Parenteral preparatlarda çözücü olarak enjeksiyonluk su (USP 27. EP 5) kullanılmalıdır. 31. Bu problemlerden sakınmak için birçok ürüne tampon ilave edilir. intravenöz veriliĢ için kabul edilebilir pH aralığı 3-10. fındık. subkütan için 2 mi. 31.1. Ġdeal pH. çok dozlu kaplar ise 30 mi ile sınırlandırılmıĢtır. Tamponlar Bir preparatm pH'smdaki değiĢimler. Küçük hacimli parenteral preparatlarda. flebit meydana gelmektedir. pH ayarlayıcı tamponlar. VeriliĢ hacmi intraspinal uygulama için 10 mi. saklama esnasında ürünün pH'sını stabil bir değerde tutmak 256 ve vücut sıvıları ile pH'yı kanın pH'sına kolaylıkla ayarlamak için yeterli tampon kapasitesine sahip olmalıdır.5'dir. Bu pH'dan aĢın sapmalar komplikasy onlara sebep olmaktadır. Çözücü ve taĢıyıcı seçimi de veriliĢ yolu ile doğrudan iliĢkilidir. 31. Ġzotonik çözeltiler daha az irritan olmasına. Uygun bir tampon sistemi. Parenteral Preparatların VeriliĢ Yolu Ġntravenöz uygulama için genellikle 10 mi'den daha büyük hacimdeki preparatlann verilmesi tercih edilmektedir. kanın ayarlamasına ve seyreltmesine izin verecek kadar yavaĢ olduğu sürece izotoniklik çok önemli değildir. etanol. yağlı çözeltiler.) ile etkileĢmesinden gazlar ve su buharının çözünmesinden meydana gelebilir. intradermal için ise 0. Formülasyona Ġlave Edilen Katı Maddeler Parenteral formüllere antioksidan. tonisite ayarlayıcı maddeler ilave edilmektedir. ürünün saklanması sırasındaki parçalanma reaksiyonlarından.4. Diğer .5. kauçuk vb. kanın pH'sı olan 7. Ayrıca propilen glikol. 255 31. polietilen glikol. Sulu çözeltiler intravenöz ve intraspinal olarak verilirken. süspansiyonlar ve emülsiyonların intramusküler ve subkütan olarak verilmesi tercih edilmektedir. mısır yağı gibi suda çözünmeyen bitkisel yağlar da kullanılmaktadır. Ģelat yapıcı maddeler. USP 27'de monografında baĢka Ģekilde belirtilmedikçe tek dozlu kaplar 1000 mi ile.5. genellikle 1-50 mi hacimde hazırlanan preparatlardır. ambalaj materyalleri (cam. Ġntravenöz çözeltiler de veriliĢ hızı. antimikrobiyal maddeler. pH 9'un üzerinde doku nekrozu görülürken.4'dür.

5 .2 Antimikrobiyal maddeler Antimikrobiyal aktiviteye sahip maddeler aksi belirtilmedikçe veya etkin maddenin kendisi bakteriostatik etki göstermiyorsa çok dozlu kaplarda ambalajlanan ürünlere ilave edilmelidir.yollarla verilen parenteraller için pH 4-9 arasına ayarlanmalıdır. Çözeltideki iyonlann molar konsantrasyonu (elektrolit konsantrasyonu) ozmotik basınç üzerine etki yaptığından.5 . 31. sitrik asit ve bir tuzu (pH 2. Parenteral bir ürünün. Tonisite ayarlayıcı olarak. intratekal. Bazı enjeksiyonlarda düĢük hacimde yüksek etkin madde konsantrasyonu gerekli olduğu için. sodyum veya potasyum klorür ve sodyum sülfat kullanılmaktadır. dokuya zarannı ve irritasyonunu minimuma indirmek.5. 31. Ozmotik basıncı plazmanın ozmotik basıncından daha düĢük olan çözeltilere hipotonik. veriliĢ yolu ile doz rejiminin çeĢitlilik göstermesi ve ürünün stabilite koĢullarından dolayı bu durum her zaman gerçekleĢememektedir.10. Madde miktarı (g/litre) mOzmol/litre =---------—----------------------.6). Bu amaçlar için asetik asit ve bir tuzu (pH 3.2). klinik uygulamada Ozmol ya da 257 miliOzmol birimi ile ifade edilir. Ozmotik basınç (Ozmolalite) ise Ozmol/kg veya mOzmol/kg olarak ifade edilir. glutamik asit (pH 8. kan hücrelerinin hemolizini azaltmak ve küçük hacimli parenteral preparatlann veriliĢinden sonra elektrolit dengesizliğini önlemek için izotonik olması istenir.x 1000 x Çözeltideki mevcut Katı maddenin molekül ağırlığı iyon sayısı Ozmotik basınç aĢağıdaki formülle hesaplanır.2) kullanılmaktadır. tek bir dozu 15 ml'yi geçenlere ve intrasisternal.7). Besleyici. Tonisite Ġzotonik çözeltiler kan plazması ile aynı ozmotik basınca sahip çözeltilerdir. dekstroz.5. n P (7T) =---------RT = cRT . Ancak.2 .8.5. daha yüksek olan çözeltilere hipertonik çözeltiler adı verilmektedir. fosforik asit tuzları (pH 6 . epidural. Çözeltilerin ozmolarite değerleri ise mOzmol/litre olarak ifade edilir ve aĢağıdaki formül kullanılarak hesaplanır.3. elektrolit dengesi sağlayıcı ve plazma hacmini artırıcı gibi büyük hacimli parenteral preparatlara da antimikrobiyal maddeler ilave edilemez. intra ve retrooküler ya da serebrospinal sıvıya herhangi bir yolla verilen enjeksiyonluk preparatlara mikrobiyal koruyucu madde ilave edilmemelidir.

Elektrolit olmayanlar için 1. P(tı ) = I. • Etkin maddeyi izotonik çözelti oluĢturması için yeterli miktardaki suda çözüp. KCI gibi) 3.C. .6. FeCl3= 4) ilave edilmektedir.T 31.c Liso : Kan ile izotonik konsantrasyondaki etkin maddenin molar donma noktası alçalmasıdır.1.6. CaCl2=3.4 gibi değerler almaktadır (Bakınız izotonik değerler tablosu). uni-univalan elektrolitler için (NaCI.= mol/litre = molarite Molekül ağırlığı Elektrolitler için donma noktası AT = Liso. c: Katı maddenin konsantrasyonu (mol/litre = molarite) g/litre c =-------------------.52°) düĢürmek için sodyum klorür veya baĢka bir izotoni ayarlayıcı madde ilave ederek izotonik yapma yöntemi: Bu sınıfta donma noktası alçalması (Kriyoskopi) ve sodyum klorür eĢdeğerliği yöntemi yer almaktadır. Kriyoskopi sabiti olarak da ifade edilmektedir. izotonik çözelti ile gerekli hacme seyreltme yöntemi: 258 Bu sınıfta White-Vincent ve Sprowls yöntemi yer almaktadır.c. NaCl=2.V: Çözelti hacmi (litre) n: Katı maddenin mol sayısı R: Gaz sabiti 0.R.0.86. 31. zayıf elektrolitler için 2.I I: ĠyonlaĢma sabiti (Çözeltideki iyon sayısı) Çözeltilerde donma noktası alçalması ve osmotik basınç arasındaki iliĢki aĢağıdaki formülle verilmektedir. Donma noktası alçalması hesabı AT = Lis0. Ġzotonik Çözelti Hazırlama Yöntemleri • Çözeltinin donma noktasını kanın donma noktasına (.082 litre atm/mol (K°) T: Mutlak sıcaklık (K°) c: Katı maddenin konsantrasyonu (mol/litre = molarite) Ġyonlarına ayrılan maddeler için formüle iyonlaĢma sabiti (I) (Örneğin.

6.(E x g) W: 100 mi çözeltiyi izotonik yapmak için gerekli NaCl miktarı (g) E : Etkin maddenin NaCl eĢdeğeri g : Etkin maddenin % miktarı (g) . AT 259 31. Donma noktası alçalması yöntemi Maddelerin %1'lik çözeltilerinin donma noktalan kaynaklarda listeler halinde verilir.52 .6. Maddelerin sodyum klorür eĢdeğeri aĢağıdaki formülle hesaplanır. Sodyum klorür eĢdeğeri yöntemi 1 g etkin maddenin gösterdiği osmotik basıncı gösteren sodyum klorür miktarına o maddenin sodyum klorür eĢdeğeri denir ve E harfi ile gösterilir. 25°C'de 24.T = Gaz sabiti ile Kelvin derecesinin çarpımı (0°C de 22.4 ------------=22.9 . AĢağıdaki formül ile hesaplanabilir. AT ■Liso P(n)=12.T ----------R.2. Liso E = 17 ---------M M: Maddenin molekül ağırlığı Maddelerin sodyum klorür eĢdeğeri listeler halinde kaynaklarda yer almaktadır.4/1. 0.a w=-----------W: 100 mi çözeltiye konması gereken ayarlayıcı madde miktarı (g) a : Etkin maddenin % 1 'lik çözeltisinin donma noktasının maddenin % oranı ile çarpımı b : Ayarlayıcı maddenin %1 'lik çözeltisinin donma noktası 31.AT P(7t)=R.4 atm'dir) AT P(7t) = 22. W= 0.3.86.4 atm. Böylece %1'lik çözeltisinin donma noktası bilmen bir maddenin 100 ml'lik çözeltisini izotonik yapmak için aĢağıdaki formül kullanılır.

) + ( W2 x E2) +..(Wnx En) ] x 111.3 g 261 Enjeksiyonluk su I Steril olmayan Formülasyon . Formüldeki W değerinin sabitleĢtirilmesiyle bulunan V değeri tablolarda verilmektedir.3 g'ı seçmiĢtir. V = [ (W..( Enx g») ] 260 Toni siteyi ayarlamak için sodyum klorür yerine baĢka bir ayarlayıcı madde (dekstroz. Sprovvls yöntemi Sprowls tarafından White-Vincent yönteminin daha da basitleĢtirilmesiyle ifade edilen bir yöntemdir. Tablolarda 0. W = 0..1 Formülde yer alan madde ya da maddeler V hacmi kadar suda çözündükten sonra gerekli hacme izotonik çözelti ile tamamlanır. V = WxExlll.x gı) + (E2x g2) +. potasyum asetat veya nitrat vb...5..9 ..6...l V : Maddenin çözüneceği sıvı hacmi (mi) W : Maddenin ağırlığı (g) 111. Sprovvls %1'lik bir çözeltinin 1 fluid ounce içindeki madde ağırlığı olan 0..[ ( E..9 Formülde birden fazla madde varsa denklem Ģu Ģekle dönüĢür.. 1 g ayarlayıcı madde Ayarlayıcı maddenin NaCl eĢdeğeri X 100 mi çözeltiyi izotonik yapmak için gerekli NaCl miktarı (g) (W) X = 100 mi çözeltiyi izotonik yapmak için gerekli ayarlayıcı madde miktarı (g) 31. White-Vincent yöntemi Bu yöntemde hazırlanan çözeltiyi izotonik hale getirmek için gerekli olan sıvı hacmi aĢağıdaki formülle hesaplanır.Formülde birden fazla madde yer alıyorsa denklem aĢağıdaki Ģekle dönüĢür.6.4.....1 : 100/0.. Öncelikle kullanılacak ayarlayıcı maddenin sodyum klorür eĢdeğeri kullanılarak çözeltiyi izotonik yapmak için gerekli sodyum klorür miktarı hesaplanır ve aĢağıdaki orantı kurularak tonisiteyi ayarlamak için gerekli izotoni ajanının miktarı bulunur. 31. x E.) kullanmak isteniyorsa gerekli ayarlayıcı madde miktarı aĢağıdaki Ģekilde hesaplanır.

8-7 kontrol EnjeksiyozüuJc su ile final hacmi ayarlama N2 Steril Toplama Tankı Temizlik Tankı Hava Filtresi ġekil 31. Ģırınga kartuĢları. flakonlar. Primer ambalaj materyali temiz ve steril olmalıdır.2 mikrometrelik membran Hava Filtresi Etkin madde koruyucu ilavesi pH 6. kauçuk ve plastik tıpalar sayılabilir. Steril çözelti üretimi akıĢ Ģeması 31.1.II Steril Formülasyon III Aseptik Bölme Sodyum fosfat monobazikve dibazik ilavesi Steril 0. Parenteral preparatlarda kullanılan ambalaj malzemeleri Steril ambalajlar. primer ve sekonder ambalaj bileĢenlerinden oluĢmaktadır.1. 264 . USP 27 tarafından parenteral preparatlar için kullanılan cam ambalaj malzemeleri aĢağıdaki tablo'da gösterilmektedir. Primer ambalaj steril ürün ile doğrudan temas halindedir ve hem ürünün sterilitesini muhafaza eder hem de ürünün fiziksel ve kimyasal olarak dekompoze olmasını engelleyen bir ortam sağlar.8. Primer ambalaj malzemesi olarak ampuller. Ģırıngalar. Sekonder ambalaj doğrudan steril ürün ile temasta değildir ve ürünün tanınmasına ve taĢınmasına yardım eder.

bunlar. pirojensiz cam 265 ambalaj malzemeleri nemi kontrol edilen temiz alanda. bitkisel yağ içindeki süspansiyon veya çözeltiler. 31. irrigasyon çözeltileri. nötral ve asidik yapıdaki küçük hacimli parenteral preparatlar Tip III Soda kireç camında saklanması ve paketlenmesiyle zarar görmeyeceği onaylanmıĢ küçük hacimli parenteral preparatlar. Ģırınga ve Ģırınga kartuĢları gibi camdan yapılan ambalaj malzemeleri kullanılmadan önce yıkanmalı. antikoagülanlar.8. hafif alkali ve termal Ģoka dayanması önemli olan büyük hacimli parenteral preparatlar Tip II Intravenöz çözeltiler. kullanılmadan önce sulandırılan kuru tozlar ve birkaç nötral sulu ürün. Silikonlama: Silikonlama cam kap içerisinden çözelti. buhar ve filtre edilmiĢ sıcak pirojensiz su ile yıkanmalıdır.USP 27 tarafından parenteral preparatlar için kullanılan cam ambalaj malzemeleri aĢağıdaki tablo'da gösterilmektedir. Ambalaj malzemelerinin dolum için hazırlanmaları Cam Malzemeler Ampul. soğukta tercihen laminar hava akımı altında kapalı paslanmaz çelik tepsilerde saklanmalıdır. insan kanı ve komponentleri. Parenteral ürünler için polikarbonat. ĠĢlem 4 saat süreyle 250°C'lik etüvde uygulanmalıdır.1. Sterilizasyon: Cam ambalaj malzemeleri kuru ısıyla sterilize edilmelidir. Steril. Yıkama: Cam ambalaj malzemeleri sırasıyla filtre edilmiĢ hava. Tablo 31.1. Parenteral preparatlar için kullanılan cam ambalaj malzemeleri Cam tipi Ambalajlanan Ürün Tip I pH'sına bakılmaksızın tüm küçük hacimli parenteral preparatlar. Kauçuk Malzemeler .2. süspansiyon ya da toz Ģeklindeki katı ürünlerin tamamen dıĢarı alınmasını kolaylaĢtırmak için tercih edilmektedir. teĢhis preparatlan gibi büyük hacimli parenteral preparatlar. Diğer bir cam tipi olan NP (Nonparenteral) camlar parenteral veriliĢ için kullanılmazlar. polivinil klorür ve poliolefınler (polietilen ve polipropilen) gibi plastik ambalaj materyalleri de kullanılmaktadır. flakon. sterilize edilmeli ve gerekiyorsa silikonlanmalıdır. ĢiĢe.

Bu amaçla azot ya da argon gibi gazlar kullanılmaktadır. kapatılması ve sızdırmazlık kontrolünün yapılması Oksijene duyarlı bazı parenteral ürünlerin inert atmosfer Ģartlarında ambalajlanması gerekmektedir. 31. Ampuller. 266 2) Ampulün uç kısmının ısıyla eritilerek kapatılması iĢlemidir.8. Sterilizasyon: YıkanmıĢ kauçuk materyaller otoklavda yaĢ ısı ile sterilize edilmelidir. ancak gerekiyorsa deterjan dikkatlice uygulanmalı. Kuru ısı ile sterilizasyon ısının yavaĢ penetrasyonuna bağlı olarak kauçuk materyalin kuruması ve çatlamasına neden olabilmektedir. Bu Ģart birkaç yolla sağlanmaktadır. 31. Kullanılmadan önce yıkanmalı. Ampullerde kapanma sırasında oluĢan çatlakları kontrol etmek için çeĢitli yöntemler kullanılmaktadır.2. Kauçuk materyal otaklavlandıktan sonra mutlaka kurutulmalı. Kauçuk materyallerde yaĢ ısı ile sterilizasyon ısı penetrasyonunun hızlı olmasından dolayı tercih edilmektedir. Sterilizasyon için baĢlıca beĢ yöntem verilmektedir. yetersiz ısıtma sonucu ile de delik oluĢumu gibi riskler söz konusudur. Ampuller kapatıldıktan ve sterilize edildikten sonra boya banyosuna (metilen mavisi çözeltisi gibi) daldırılmakta ve 15 dakika vakum uygulanmaktadır. sterilize edilmeli ve gerekiyorsa silikonlanmalıdır. Ġki Ģekilde kapatılabilir. Dönme hareketi yetersiz olursa ampulde çatlak oluĢmaktadır. kauçuk üzerinde hiçbir kalıntı kalmamasına dikkat edilmelidir. En yaygın yöntem. 2-3 psig basınçta filtre ve sterilize edilmiĢ inert bir gaz altında kapatılmasıdır. 1) Ampulün boyun kısmının ısıtılması sonucu bu bölgenin erimesi ve çevirme hareketi ile kapatılmasıdır. camın bir kısmının erimesiyle kapanan ambalaj malzemeleridir. Kapatma sırasında ampulün boyun kısmında çözelti kalmamasına dikkat edilmelidir.Tıpalar gibi kauçuk bileĢimler kullanılıncaya kadar soğuk ve temiz alanlarda saklanmalıdır. vakumlu boya banyosudur. • YaĢ ısı ile sterilizasyon . Bunun en kolay yolu ürünün liyofılizasyon ile hazırlanmasıdır. nemi kontrol edilen soğuk ve temiz alanda tercihen laminar hava akımı altında saklanmalıdır.3.8. Diğer yolu ise ambalajın. Kapatma esnasında aĢırı ısıtma sonucu cam baloncuk oluĢması. alev altında. Sterilizasyon Sterilizasyon bir preparat içersindeki ya da bir nesne üzerindeki tüm canlı mikroorganizmaları tahrip etmek için yapılan iĢlemdir. Yıkama: Yıkama iĢleminde deterjan kullanılması tercih edilmez. Parenteral ürünün doldurulması.

YaĢ ısı ile sterilizasyon DoymuĢ buhar basıncı altında. kataterler.5saat 140°C de (285°F) 3 saat gibi sterilizasyon koĢullan da farmasötik ve hastane malzemelerinin sterilizasyonunda kullanılmaktadır. fermantasyon tankları. Kuru ısı ile sterilizasyonda hava sirkülasyonlu fınn ya da bu iĢ için özel tasarlanmıĢ ekipman kullanılmaktadır.3. Radyasyonla sterilizasyon Ġyonize radyasyon vitaminler. düĢük erime noktasına sahip tozlar. minimum 121°C lik sıcaklıkta en az 15 dakika sterilize edilir. 31.• • • • Kuru ısı ile sterilizasyon Radyasyonla sterilizasyon Gazlarla sterilizasyon Filtrasyonla sterilizasyon 31. için daha düĢük sıcaklıklarda ve daha uzun zaman içeren özel sterilizasyon koĢulları tasarlanmıĢtır. kemik ve doku implantlan ile plastik Ģırıngalar.3. En etkili sterilizasyon yöntemi olmasına rağmen.3. Özellikle çözücüsü su olan preparatlar için uygundur ve bu preparatlar 1 atm basınç altında.8. Kuru ısı ile sterilizasyon Yüksek ısıdan etkilenmeyen çözücüsü yağ olan preparatlar. protezler ve cerrahi ipliklerin endüstride sterilizasyonu için kullanılan terminal sterilizasyon yöntemidir. otoklavda yapılan sterilizasyon yöntemidir. Bu yöntemin en büyük sakıncası organik moleküllerde etkinliği değiĢtirecek ve toksisite meydana getirebilecek değiĢikliklere sebep olabilmesidir.8. iğneler. dimerkaprol gibi sıvılar vb. Ancak bazı farmasötik preparatlar bu gibi koĢullara da dayanıklı değildir. antibiyotikler. 31.2. ameliyat eldivenleri ile giysiler sterilize edilmektedir.1.3. Bu terminal sterilizasyon yöntemi ile bakteriyolojik ortamlar. ısıya duyarlı maddeler ve bazı plastik malzemeler için kullanımı sınırlıdır. Çoğu giysilere 2 atm basınç altında 134°C de 3 dakika sterilizasyon uygulanmaktadır. Kuru ısı yaĢ 267 ısıdan daha az etkin olduğu için sterilizasyon için daha uzun süre ve daha yüksek sıcaklık gereklidir.8. 170°Cde(370°F)l saat 150°Cde(300°F)2. hormonlar. cam ve paslanmaz çelik malzemeler. kuru tozlar ve malzemeler için uygun bir terminal sterilizasyon yöntemidir. Bu yöntem için verilen referans koĢul 160°C (320°F) de 2 saattir. steroidler. Kemoterapötik maddeler. .

Ancak alan ve odaların aseptikliğini sürdürmek için farmasötik endüstride sıklıkla uygulanır.8. Bu sterilizasyon iĢlemi yaĢ ve kuru ısı ile sterilizasyon yöntemlerinden daha zordur. gazlar germisit özellik göstermektedir.4. Ancak bunlardan sadece etilen oksit tıbbi ürünlerin sterilizasyonu için kullanılmaktadır.3. Kobalt-60 ve sezyum-137 gibi radyoaktif maddelerden yayılan gama radyasyon en yaygın kullanılan elektromagnetik radyasyon sterilizasyon kaynağıdır.8. rutin olarak filtreye zarar verici olmayan membran bütünlük testleri ile kontrol edilmelidir. Membran filtrelerin performansları sterilizasyon iĢleminden önce ve sonra. En eski yöntemlerden biridir.7 nm dalga boyunda yapay olarak oluĢturulan UV radyasyonunun germisit etkisi olmakla birlikte sterilizasyon yöntemi olarak kullanılması tavsiye edilmemektedir. porselen veya selüloz gibi porlu malzemelerden hazırlanan filtre sistemleri kullanılırken. X ve kozmik radyasyon içeren foton enerjisinden oluĢmuĢtur. Aseptik hazırlama Etkin bir sterilizasyon iĢlemi olmamasına rağmen. Diğer sterilizasyon yöntemlerine dayanıklı olmayan çözeltilerin sterilizasyonu için uygulanır. ozon vb. nem.8. .22 um por büyüklüğündeki filtreler kullanılır. Membran filtreler ince. 268 31. sağlam. aseptik hazırlama tüm maddeleri steril olan reçetelerin hazırlanmasında sıklıkla kullanılmaktadır. propilen oksit. gama. Gazlarla sterilizasyon Etilen oksit. homojen polimerik malzemelerdir. Sterilizasyon amacı ile 0.5 Mrad olarak verilmektedir.Radyasyonla sterilizasyon hem elektromagnetik hem de partikül radyasyonuyla yapılmaktadır. mikroorganizmalar ortamdan filtrasyonla uzaklaĢtırılır. 253. Bu yöntemin bir avantajı koli haline getirilmiĢ ürünlerin sterilizasyonuna olanak vermesidir. Bu durumda sterilite. Filtrasyonla sterilizasyon Filtrasyonla sterilizasyonda.8. GeçmiĢte sintirlenmiĢ cam.5. formaldehit. Bu yöntem için absorbe edilen birim doz 25 kGy ya da 2.6. steril malzemeler kullanılarak ve çalıĢma koĢulları kontrol altında tutularak sürdürülmelidir.3. Tüm kaplar ve cihazlar sterilize edilmiĢ olmalı ve çalıĢma laminar hava akımı veren cihazlar altında yapılmalıdır. Çünkü gaz plastik filmler ve karton malzemeden geçmektedir.4. Bu yöntem endüstride sıcaklığa duyarlı tıbbi cihazların sterilizasyonunda kullanılabilir. Elektromagnetik radyasyon ultraviyole (UV). Çünkü çok sayıda parametre (sıcaklık.Parenteral preparatlarda yapılan kalite kontrol testleri Parenteral preparatlarda diğer preparatlardan farklı olarak. 31.3. günümüzde membran filtreler tercih edilmektedir. gaz konsantrasyonu ve gazla temas süresi) kontrol altında tutulmalıdır. 31. 269 31.

Bu çözeltinin ozmotik basıncını hesaplayınız.0 mi 5 ml'lik ampuller hazırlayınız.m.17 g Hazırlama: Bir erlende D-glukoz monohidrat. buradan çıkarılarak yıkanır. Bu çözelti hangi yolla ve amaçlarla kullanılır ? 2.2. berraklık kontrolü yapılır. Porselen. 100. D-Glukoz monohidrat'ın (dekstroz) molekül ağırlığı : 198. hamlaçta boyun kısmı ısıtıldıktan sonra bir pensle çekerek kapatılır. 270 Sorular: 1.0 g 0. Sterilizasyondan sonra ampulleri neden metilen mavisi çözeltisine batırıyorsunuz ? 5. Formüldeki hidroklorik asitin görevi nedir ? 4. Enjeksiyonluk Glukoz Çözeltisi (USP 27) Dextrose injection D-Glukoz monohidrat Doygun potasyum klorür Enjeksiyonluk su 5. Otoklavda 110°C'de 40 dakika sterilize edilir.1. etüvde kurutulduktan sonra hazırlanan çözeltiden enjektörle 5.3 mi y.5'er mi çekilerek doldurulur.• • • • • Sterilite (EP 5) Pirojen (EP 5) Partiküler bulaĢma (EP 5) Alınabilir hacim (EP 5) Ambalaj bütünlük (çatlaklık) testleri yapılmaktadır. gözle renk. (Ampul doldurulurken çözeltinin ampulün boyun kısmına bulaĢmamasına dikkat edilir). Uygun Ģekilde etiketlenerek teslim edilir. Otoklavdan çıkarılır çıkarılmaz sıcak ampuller %0. nasıl oluĢmaktadır? Bu ürünün oluĢmasını nasıl engellersiniz? ÇalıĢma 31. . BoĢ ampuller. su ve doygun potasyum klorür çözeltisi karıĢımında çözülür.5'lik soğuk metilen mavisi çözeltisine boyun kısmı aĢağı gelecek Ģekilde batırılır. 3. ampul yıkama makinasında yıkanıp. Glukozun parçalanması sonucu hangi ürün. Küçük Hacimli Parenteral Preparatlar ÇalıĢma 31. membran veya cam süzgeçten süzülür. Doldurulan bu ampuller.

Uygun Ģekilde etiketlenerek teslim edilir. Hazırlama: Bir erlende steril enjeksiyonluk su ile 6 mi %50 a/h oranında sodyum novamin sülfonat çözeltisi hazırlanır.5'lik metilen mavisi çözeltisine batırılır. Önceden yıkanmıĢ kurutulmuĢ ampullerden birine enjektör ile sodyum metabisülfit içermeyen çözeltiden 2. yarısına %0. Ampullere sodyum metabisülfit ilavesinin nedenlerini ve otoklavdan çıkarıldıktan sonra iki tip çözelti arasındaki farkları yazınız. buradan çıkararak yıkayıp. Otoklavdan çıkan sıcak ampuller hemen %0. Ġmi 1 ml'lik ampuller hazırlayınız. Hidrokortizon sodyum fosfatın stabil olduğu pH nedir ? Bu çözeltiyi hangi pH' da hazırlamanız gerekir ? . berraklık kontrolü yapılır. Ampuller kapatılır ve 121°C'de 1 atm basınç altında en az 15 dakika sterilize edilir. cam veya membran filtreden süzülür. Formülde yer alan etkin maddenin farmakolojik etkisini ve diğer Maddelerin formülasyonda kullanım amaçlarını yazınız. Porselen.1 oranında sodyum metabisülfit ilave edilir. Bu preparat için ne tür ampuller kullanılır? Neden? 271 ÇalıĢma 31. Sorular: 1. Hidrokortizon sodyum fosfat 50 mg Benzil alkol 9mg Sodyum sitrat 10 mg Sodyum bisülfit 3mg Sodyum hidroksit 1 mg Enjeksiyonluk su y.1 mi diğer ampule de sodyum metabisülfit içeren çözeltiden 2. 2 ml'lik ampullere neden 2. gözle renk.1 mi doldurulur.Enjeksiyonluk Sodyum Novamin Sülfonat Çözeltisi {Sodiurn Novamine Sulphonate solutionfor injectiori) (Genel ve Endüstriyel Farmasötik Teknoloji Öğrenci Deneysel ÇalıĢmaları.3. Süzüntü ikiye ayrılır. 3. Sorular: 1. 2. Hazırladığınız çözeltinin izotoni hesabını yapınız 2.1985) %50 oranında sodyum novamin sülfonat içeren 2 ml'lik ampuller hazırlayınız.m.1 mi çözelti konulmaktadır? 3.

m.40 g 0. o. Parenteral bir süspansiyon formülünde bulunması gereken özellikleri yazınız. Prokain-Adrenalin Enjeksiyonluk Çözeltisi (B. Preparat hangi parenteral yolla kullanılır ? 3.m. Metil paraben ve sisteinin oda sıcaklığındaki enjeksiyonluk su ile hazırlanan çözeltileri 0.5.01 100. 1980) {Procaine . Bir miktar 80°C'lik enjeksiyonluk su ile Kollidon 17 PF ve Karboksi metilselüloz ayrı ayrı karıĢtırılır.0 g y. 30. Sorular: 1.15 g 0.ı g .57 g % 0. ÇalıĢma 31.ÇalıĢma 31. Laminar hava akımı altında steril ampullere doldurulur. otoklavda sterilizasyon uygulanır. Prokain Penisilin Enjeksiyonluk Süspansiyon (300 mg/ml) (Procaine penicillin injectable suspensiori) Prokain penisilin G Kollidonl7PF Karboksi metilselüloz Sodyum sitrat Sistein Metil paraben Enjeksiyonluk su y.adrenaline injection) Prokain hidroklorür Sodyum klorür Klorkrezol 2.P.00 g 0.2 veya 0. Formülde yer alan maddelerin kullanım amaçları nedir ? 2.45 um por geniĢliğindeki membran filtreden 272 geçirilerek aseptik ortamda bu çözeltiye karıĢtırılır.2 %0. Hazırlama: Prokain penisilin G gerekli partikül büyüklüğüne getirildikten sonra (5-10 um) 80°C kadar ısıtılmıĢ enjeksiyonluk suyun bir kısmı ile karıĢtırılır.4. Tüm karıĢım steril enjeksiyonluk su ile yeterli hacme tamamlanır.00 mi 10 ml'lik flakonlar hazırlayınız.

Prokain HC1 ve adrenalin'in stabilitesi açısından bu çözeltiyi hangi pH'da hazırlamanız gerekir ? ÇalıĢma 31. Bu preparatm hazırlanıĢını anlatınız.0 mi Sodyum metabisülfıt 0. Ġzotoni hesabını yaparak kullanılması gereken NaÇl miktarını hesaplayınız.60 g 0. Formüldeki her bir maddenin görevini yazınız. BileĢik Sodyum Klorür Enjeksiyonluk Çözeltisi (USP 27) Ringer 's Injection Sodyum klorür Potasyum klorür Kalsiyum klorür.30 g 0.0 mi Sorular: 1. 273 Sorular: 1. 3. Büyük Hacimli Parenteral Preparatlar ÇalıĢma 31. 0. Formülde yer alan etkin ve yardımcı maddelerin kullanım amaçlarını yazınız.m. 2. 4.0 mi . 2 H2O 8. Bu formülasyon için nasıl bir sterilizasyon yapıldığını açıklayınız.m. 3. Siyanokobalamin Sodyum klorür Metil paraben Propil paraben Enjeksiyonluk su lml'lik ampuller hazırlayınız.Adrenalin çözeltisi (1/1000) 2. 2.1 g Enjeksiyonluk su y.1 mg y.33 g y.6.5 mg 0.7. 1.2 mg 1.m. Preparatın izotoni hesabını yapınız. 100.

Enjeksiyonluk su Hazırlama: y.m. Formüldeki sodyum. Porselen. potasyum klorür ve kalsiyum klorür bir beherde bir miktar enjeksiyonluk su ile çözülür. potasyum ve kalsiyumun mEq/l değerlerini bulunuz. NaCl miktarlarını bularak yazınız.0 g 1. 1000. bir mezüre aktarılır. potasyum klorür ve sodyum bikarbonat. Ġstenen hacme enjeksiyonluk su ile tamamlanır. uygun Ģekilde etiketlenerek teslim edilir. KC1.8.00 mi Sodyum klorür. 274 ÇalıĢma 31. bir erlende bir miktar enjeksiyonluk su ile çözülür. 2. Otoklavda 121°C'de (1 atmosfer basınç altında) en az 15 dakika sterilize edilip. Çözelti membran veya cam süzgeçten ĢiĢeye süzülerek ĢiĢenin ağzı uygun Ģekilde kapatılır. Otoklavda 121°C de (1 atmosfer basınç altında) en az 15 dakika sterilize edilip uygun Ģekilde etiketlenerek teslim edilir.0 mi .7 mEq/l kalsiyum. Litresinde 2. membran veya cam süzgeçten ĢiĢeye süzülerek ĢiĢenin ağzı uygun Ģekilde kapatılır. 1000. mezüre alınarak istenen hacme tamamlanır.0 g 4. Sorular: 5. Bu çözelti hangi yolla ve ne dozda kullanılır ? 4. Kolera Çözeltisi (Genel ve Endüstriyel Farmasötik Teknoloji Öğrenci Deneysel ÇalıĢmaları.1985) Sodyum klorür Sodyum bikarbonat Potasyum klorür Enjeksiyonluk su Hazırlama: Sodyum klorür.m. Bu çözelti hangi amaçlarla kullanılmaktadır ? 3.6H2O. 4 mEq/l potasyum ve 130 mEq/l sodyum bulunan bir çözeltinin formülündeki CaCl2.0 g y. Sorular: 1.

30 g 2. Bu çözelti hangi tip camdan yapılmıĢ ĢiĢelere konur.1. Bu preparat için uygun sterilizasyon yöntemi hangisidir? Neden? 3. 275 Hazırlama: Formülasyonda bulunan tüm katı maddeler ayrı ayrı porsiyonlar halinde çözülerek karıĢtırılır ve istenen hacme enjeksiyonluk su ile tamamlanır. HazırlamıĢ olduğunuz çözeltinin hangi pH aralığında olmasını beklersiniz? 5. membran veya cam süzgeçten ĢiĢeye süzülerek uygun Ģekilde sterilize edilip etiketlenerek teslim edilir. K+. Bu çözeltinin ozmotik basıncını hesaplayınız.m. ÇeĢitli konsantrasyonlarda glukoz ya da uygun ozmotik madde içerirler. Antikoagülan Sitrat Fosfat Dekstroz Çözeltisi (USP 27) {Anticoagulant citrate phosphate dextrose solution) Sitrik asit (susuz) Sodyum sitrat dihidrat Monobazik sodyum fosfat monohidrat Dekstroz monohidrat Enjeksiyonluk su y. plazmanın elektrolit bileĢimine yakın konsantrasyonda elektrolit içeren intraperitonal olarak kullanılan çözeltilerdir. Antikoagülan terimini açıklayarak bu amaçla kullanılan ve farmakopelere kayıtlı olan preparatlara örnek veriniz. Sorular: 1.9. ÇalıĢma 31.50 g .3'de verilen değerler arasındadır. 31.00 mi 2. HCO3\ Cl' iyonlarının mEq/l olarak miktarlarını bulunuz.22 g 25. Formüle göre 1000 mi kolera çözeltisindeki Na+. hangi yolla hastaya verilir ? 3. Peritonal Diyaliz Çözeltileri (EP 5) Peritonal diyaliz çözeltileri. 2. Böyle bir çözeltiyi ne tip ambalajlarda muhafaza edebilirsiniz ? 4. Çözeltideki bileĢiklerin litre baĢına düĢen konsantrasyonu genellikle tablo 31.99 g 26. Hazırlanan çözelti porselen.9. 1000. HazırlamıĢ olduğunuz bu çözeltinin kullanım amacı nedir ? 2.

m.5 Kalsiyum 0-2.5 Magnezyum 0. Diyaliz çözeltilerindeki bileĢenlerin litredeki konsantrasyonları mmol mEq Sodyum 125-150 125-150 Potasyum 0-4.5 74.3. 1000.0 Asetat ve/veya laktat 30-60 30-60 ve/veya hidrojen karbonat Klor 90-120 90-120 Glukoz 25-250 Eğer formülde hidrojen karbonat yer alıyorsa.612 g Kalsiyum klorür dihidrat 7.000 mi elde edilmiĢ su Çözelti II Sodyum bikarbonat 84. (Çözelti I + Çözelti II + Ters ozmoz yöntemiyle elde edilmiĢ su : 1 litre + .25-1. Aksi belirtilmedikçe metabisülfıt tuzlan gibi antioksidan maddeler çözeltilere ilave edilmemelidir.5 0.5 0-4.0 g 84.558 g Asetik asit (% 100) 4.5 0-5.m.0 203.207 g Ters ozmoz yöntemiyle y.800 g Potasyum klorür 2. sodyum hidrojen karbonat çözeltisi ayrı bir kapta hazırlanmalı ve kullanılmadan önce elektrolit çözeltisine ilave edilmelidir.Tablo 31.720 g Magnezyum klorür hekzahidrat 3.0 mi elde edilmiĢ su Hazırlama: Çözelti I ve Çözelti II belirli oranlarda karıĢtırılıp ters ozmoz ile elde edilmiĢ su ile seyreltilir. 1000.0 60.0 Ters ozmoz yöntemiyle y. Diyaliz Çözeltisi Çözelti I Molekül Ağırlıkları 58.6 147.50-3. 276 ÇalıĢma 31.0 Sodyum klorür 214.10.

Hazırladığınız çözeltideki Na+.1 N KOH çözeltisi ile pembe renk görülüp 10 saniye sabit kalıncaya kadar titre edilir. Mg+2. Yağ iyice çözündükten sonra bu karıĢım üzerine 1.1. Bu karıĢıma 1. Nötral eter: alkol çözeltisinin hazırlanması Bu amaçla.0 mi fenolftalein çözeltisi konup. Zeytinyağının asitlik derecesinin tayini Yukarıdaki iĢlemden sonra bir erlen içinde 5 g yağ tartılıp. önce 30 mi eĢit hacimdeki alkol:eter karıĢımından (15 mi %95 h/h alkol + 15 mi eter) hazırlanır. 2. Ca+2. 1. 1974) Oleum Olivae Nuetralisatum Sterilisatum Hazırlama: Steril nötral zeytinyağının hazırlanması için önce zeytinyağının asitlik derecesi tayin edilir.225 litre+ 32. Bu preparat neden ters ozmoz ile elde edilmiĢ su ile hazırlanmalıdır? 2. Asitlik derecesi aĢağıdaki formülle hesaplanır. üzerine bu çözelti ilave edilir. Harcanan miktar 0. 3. SeyreltilmiĢ çözeltinin pH'sı kaç olmalıdır? 4.1 N KOH (b) mi olsun. asitlik derecesi 100 g yağ için gereken miktar olduğu için.F. Sonra bu değerlerden faydalanarak zeytinyağını nötralleĢtirecek kristal sodyum karbonat miktarı hesaplanır.11. Diyaliz çözeltilerinin taĢıması gereken özellikleri yazınız. 0. mmol/1 miktarlarını ve total çözelti ozmolaritesini hesaplayınız. Asitlik derecesi : 100 g yağda bulunan serbest asitleri nötralize etmek için gerekli N KOH çözeltisinin hacmen (mi) miktarıdır. Steril Nötral Zeytinyağı (T.1 N KOH çözeltisi ile pembe renk 15 saniye sabit kalıncaya kadar titre edilir.775 litre) Sorular: 1. Bu çözelti ne Ģekilde kullanılmaktadır? 5. HCO3\ Cl\ CH3COO" iyonlarının mEq/ 1. K+.. 277 ÇalıĢma 31. devamlı çalkalayarak 0.0 mi fenolftalein çözeltisi (1 k fenolftalein + 99 k alkol) ilave edilir. I) 5 g yağ için b mi harcanmıĢsa 100 g yağ için X mi harcanır .

10H2O miktarı —» 286 g ise 0. KOH molekül ağırlığı 56.1 g harcanıyorsa (56.1 giĢe AD için X= (56.5 .5 ile çarpılır.10H2O' in molekül ağırlığı = 286 g.282 x AD x 2.1 Bulunan oleik asit miktarı için kullanılacak Na2CO3. Böylece 100 g yağı nötralleĢtirecek kristal sulu sodyum karbonat miktarı bulunmuĢ olur.5 ile çarpılarak ilave edilmesi gereken Na2CO3. tesir değeri 2 KOH molekül ağırlığı = 56.10H2O) kullanılır. Yağın asitlik derecesinden faydalanılarak 100 g yağda bulunan serbest oleik asit miktarı hesaplanıp bulunan değer 2. 1000 mi ĠN KOH 56. Na2CO3.1 g. 100 g yağda bulunan oleik asit miktarı Ģöyle hesaplanır: R-COOH + KOH------> R-COOK + H2O Birer mol kullanıldığından KOH 1 mol 1 mol miktarından hesaplanabilir.1 = Asitlik derecesi (AD) 278 1. bizim kullandığımız KOH 0. Zeytinyağının nötralleĢtirilmesi a) Bu amaçla kristal sulu sodyum karbonat (Na2CO3.1 x AD)/ 1000 282 g'a karĢılık X 56.10H2O miktarı —>0. tesir değeri 1 2 x 56.1 g. Kullanılacak yağın içerdiği serbest asit. oleik asit'in molekül ağırlığı 282 g'dır.10H2O miktarı = 0.1' e karĢılık gelecek Na2CO3. Bu değer 2. N.282 x AD' e karĢılık gelecek Na2CO3.=N2xV2 0.1 x AD)/1000 X X = 0.1 N olduğu için.1NKOH Asitlik derecesi ĠN KOH'in hacmen miktarıdır.10H2O miktarı bulunmuĢ olur. oleik asit üzerinden hesaplanır.282xAD x 286 2 x 56.1 x (20xb)=lxV2 V2= 20 x b x 0.xV.282 x AD g kadar oleik asite karĢılık gelir.X = 20xbml0.

Not: Süzme iĢlemi masada birleĢik olarak yapılabilir. 5. Ayrıca sterilizasyon sırasında sıcakta. Uygun Ģekilde etiketlenip teslim edilir. Su banyosunda 45°C'ye kadar ısıtılmıĢ olan yağ içine ilave edip kuvvetle çalkalanır.10H2O miktarını bulmak mümkündür. Steril nötral zeytinyağı ile hazırlanan preparatlar vücuda hangi yolla verilir. Sorular: 1. BURUN VE KULAK PREPARATLARI 32. 150°C'de sterilizasyon sırasında en altta toplanmıĢ olan su bu sıcaklıkta birden buharlaĢacağından patlama yapabilir. 32. yarı katı göz preparatlan ve insertler olmak üzere sınıflandırılırlar. Göz preparatları EP 5'e göre baĢlıca göz damlaları. Önce ĢiĢeler iyice yıkanır. GÖZ. Yağları oksidasyondan korumak için hangi maddeler kullanılır ? 4.6 ile çarpımının sonucu ile de ilave edilmesi gereken Na2CO3. Süzüntüye az miktarda da olsa su geçerse. Göz Preparatları Göze uygulanan preparatlar lokal etki oluĢturmak üzere uygulanan steril preparatlardır. Su gereğinden fazla konulmamalıdır. b)Ya da yağın asitlik derecesinin 0. Sonra kurutma dolabında kurutulur. Hazırlayacağınız yağın miktarına göre gereken sodyum karbonat miktarı hesaplanır.3 mi nötral zeytinyağı doldurulup. Miktarı saptanan sodyum karbonat. Dikkat edilecek hususlar: 1. Sonra kuru süzgeç kağıdından süzülüp. 2.1. neden ? 280 32. Bir müddet çalkalanan yağ 24 saat kendi haline bırakılır. yıkanıp kurutulmuĢ olan kauçuk kapaklar kapatılır ve sterilize edilir. bir kağıt üzerine ters kapatılıp suyu süzdürülür. göz damlası ve göz banyosu hazırlamak için tozlar. gerekli miktarı ĢiĢelere konularak kapatılır. 2.1. fazla konan su emülsiyon meydana getirerek preparatm bulanık olmasına sebep olur.1. ağırlığının 1/10'u su ile bulamaç haline getirilir. Kauçuk kapaklar 150°C'lik kuru sıcaklıkta doldurulup kapatılmıĢ ĢiĢelerle beraber sterilize edilirler. Steril nötral zeytinyağı eczacılıkta nerede kullanılır? Bununla hazırlanan preparatların isimlerini Latince ve Türkçe olarak yazınız. Çözücüsü su ve yağ olan ilaç Ģekillerinin sterilizasyonu nasıl yapılır ? 3.279 NOT: 100 g yağın nötralizasyonu için bulunmuĢ olan bu değer hazırlanması istenen nötral yağ miktarına göre tekrar hesaplanır. Kuru havada 150°C'de 2 saat sterilize edilir. çünkü süzmede su alta geçer ve yağlanmıĢ olan süzgeç kağıdından kendisi süzülmediği gibi yağın süzülmesine de engel olur. göz banyoları. Göz damlaları .

Çözücü olarak yağ kullanılması gerekiyorsa susam. borat. sodyum klorür. pamuk. 281 32. Göz çözeltilerinde iyi bir biyoyararlanım için preparatm en stabil olduğu pH ile fizyolojik pH arasında bir pH değeri (euhydrie) seçilmelidir. stabilizan. Göz damlalarının formülasyonu sırasında etkin madde/maddelerin yanısıra. stabilite. Çok dozlu kaplarda hazırlanan göz damlalarının baĢka bir Ģekilde önerilmedikçe hacminin en fazla 10 mi olması gerekir. stabiliteleri ve etkileri açısından çok önemlidir.0-8. koruyucu ve tonisite ayarlayıcı yardımcı maddeleri içerir. özel bir ambalaj materyali içermiyorsa. Göz damlalarının formülasyonları Göz damlalarının formülasyonunda izotoni. çözücü. Çözücü seçiminde etkin maddenin özellikleri dikkate alınmalıdır. Göz damlalarının tonisiteleri 250-350 mOsmol/kg değerleri arasında olabilir. süspansiyon halinde olan göz damlalarının ise çalkalama ile tekrar homojen olarak dağılması (redisperse olması) ve her bir damlatma ile verilen doz homojenliğinin doğru ve yeterli olması gerekmektedir. maddeler kullanılabilir. . viskozite ayarlamak. Çözücüsü su olan göz preparatları çok dozluk kaplarda hazırlanacağı zaman uygun bir antimikrobiyal madde içermelidir. asetat. izotonik olmayan çözeltilerin uygulanması gözde irritasyon ve yaĢarmaya neden olur. Göz damlalarında tonisite ayarlamak için. Ancak. Göz yaĢının bu pH sınırları arasında olan çözeltileri tamponlama kapasitesi vardır. yer fıstığı yağı gibi bitkisel yağlar tercih edilir. Çözücüsü su olan damlaların steril olmasının yanısıra partiküllerinden arındırılmıĢ ve berrak olması. dekstroz vb. Çözücüler: Göz damlalarında genellikle kullanılan çözücü arıtılmıĢ sudur. Örneğin. Göz damlalarının hazırlanmasında uygun pH'daki tampon çözeltileri de çözücü olarak kullanılabilir. mannitol. tonisite ayarlamak. Bir göz preparatı etkin madde dıĢında baĢlıca. Ġzotoni: Göz yaĢının ozmotik basıncı kanın ozmotik basıncına eĢittir. kullanımları.1. Bu nedenle ambalajlan açıldıktan sonraki maksimum kullanım zamanları ambalajlannda belirtilmelidir. yağlı çözelti ve süspansiyon yapısındaki preparatlardır. Göz preparatlan.1. kullanılmak üzere açıldıktan kısa bir süre sonra kontamine olur. preparatı en stabil olduğu pH'ya getirmek ve etkin maddenin çözünürlüğünü artırmak amacıyla bazı yardımcı maddelerden de yararlanılır. tampon. Ġzohidri: Göz çözeltilerinin pH değeri. lokal uygulanarak kullanılan. göz ameliyatlarında kullanılan göz damlaları koruyucu içermez ve tek dozluk kaplarda hazırlanır.1. Eğer antimikrobiyal madde konulması uygun değilse preparat tek dozluk kaplarda hazırlanmalıdır.6-1. sorbitol. Preparatın stabilite problemi varsa etkin ve yardımcı madde karıĢımı steril toz halinde ambalajlanır ve kullanımdan hemen önce uygun steril çözücü ile çözelti veya süspansiyon haline getirilerek uygulanır. Göz çözeltilerinin izotonik olması istenirse de hafif hipotonik veya hipertonik olabilir. Göz % 0.8'dir. steril sulu çözelti. antioksidan.8 sodyum klorür çözeltisine eĢdeğer tonisiteli çözeltileri tolere edebilir. Göz çözetilerinde en çok kullanılan tamponlar. Göz damlalarında kabul edilebilir en uygun pH aralığı 6. izohidri. dekstran. viskozite ve sterilite en önemli özelliklerdir.Bir veya daha fazla etkin madde içeren.

poliakrilik asit polimerleri (karbomerler) vb. krem veya jel yapısındadır.3. katı veya yarı katı preparatlardır. 32. Yarı katı göz preparatları Yan katı göz preparatları konjunktivaya uygulanmak üzere hazırlanan steril merhem. Ancak bu maddelerin etkin madde ile etkileĢmemesi ve lokal irritasyona neden olacak konsantrasyonlarda bulunmaması gerekir. Göz içi sistemler (Oftalmik insertler) Gözün cul de sac bölgesine yerleĢtirmek üzere tasarlanmıĢ uygun büyüklük ve Ģekle sahip steril. klorbutanol vb. Gözün kabul edebileceği en uygun viskozite değeri 15-30 cP arasındadır. Bu preparatlann da en fazla 5 g'lık uygun ambalajlar içinde bulunması ve ambalajın mikrobiyal kontaminasyona engel olacak Ģekilde kapatılabilmesi gerekir. Kullanılan sıvağm konjunktiva üzerinde irritan etkisinin olmaması gerekir. Göz banyoları Göz banyoları gözü ve çevresini yıkamak için kullanılan steril. sulu çözeltilerdir. 32.2. Tampon seçiminde etkin maddeler ile olabilecek etkileĢimlere dikkat edilmelidir. 282 civalı koruyucular (fenil merküri asetat. Bu preparatlar genel olarak etkin maddeyi bir matris yapı içinde bulundururlar veya depo Ģeklinde ve hız kontrol edici bir membran içeren yapıya sahiptirler. 283 . viskozite. 32. pH ayarlamak için yardımcı maddeler kullanılabilir. polivinil alkol (PVA). fenil merküri nitrat. Disodyum EDTA koruyucularla sinerjik etki elde etmek amacıyla kullanılabilir. maddelerdir. Viskozluk: Sulu göz preparatları göz yaĢı sıvısı ile kolayca karıĢır ancak drenajla çabuk atıldığı için göz dokusu ile temas süresi azalır. hidroksipropil metilselüloz (HPMC). Ġnsertler her biri tekli ambalaj içersinde ve steril olarak muhafaza edilir. Uygun bir taĢıyıcı sıvağ içerisinde bir veya daha fazla etkin maddenin çözünmesi veya disperse olması ile hazırlanan homojen görünüĢlü preparatlardır. Fizyolojik sıvı içinde az veya çok çözünen etkin madde membran veya matris yapıya bağlı olarak belli zaman aralıklarında salınır. Koruyucular: Çok dozlu bir göz preparatı (ameliyat sırasında kullanılanlar hariç) koruyucu içermelidir.1. kuaterner amonyum bileĢiklerinden benzalkonyum klorür. Göz preparatlannm sterilizasyonları hazırlanan formülasyonun ve etkin maddelerin özelliklerine göre değiĢik yöntemlerle yapılabilir. tiyomersal).1. Göz banyoları da formülasyonları açısından göz damlaları ile aynı özelliklere sahip olmalıdır.4. Göz preparatlannda en çok kullanılan koruyucular. Bir göz dokusunun göz damlası ile temas süresini artırmak üzere metil selüloz (MC). Göz banyolarında da etkin maddenin yanı sıra tonisite. Sterilite: Her göz preparatı steril olarak hazırlanmak zorundadır. maddeler kullanılabilir. Aksi belirtilmedikçe çok dozluk göz banyolarının hacminin en fazla 200 mi olması istenir.1.fosfat ve sitrat tamponlarıdır.

Bu göz damlasının NaCl-ekivalan ve White-Vincent yöntemlerine göre izotoni hesabını yapınız. 10 mi hazırlayınız.2. cam veya membran filtreden ĢiĢeye süzülür ve ĢiĢenin ağzı uygun bir Ģekilde kapatılır. Avrupa Farmakopesine göre çok dozlu kaplarda bulunan göz damlalarının ve göz banyolarının ambalaj açıldıktan sonraki kullanım süreleri ile ilgili olarak etiketlerine yazılması gereken uyarılar nelerdir? Yazınız ve nedenini açıklayınız. y. Pilokarpin Hidroklorür Göz Damlası Pilokarpin hidroklorür %1 Benzalkonyum klorür % 0.01 Sodyum klorür y. Sorular: 1. 15 dakika sterilize edildikten sonra uygun Ģekilde etiketlenip teslim edilir. Bir göz preparatının hazırlanmasında dikkat edilmesi gereken baĢlıca faktörler nelerdir? Yazınız. 0. Yukarıdaki formülasyonda arıtılmıĢ su yerine tampon çözelti kullanılması gerekirse tampon çözelti seçimi nasıl yapılır? 4. Porselen. 2. Atropin Sülfat Göz Damlası Atropin sülfat Sodyum klorür ArıtılmıĢ su Hazırlama: Bir erlende atropin sülfat ve sodyum klorür arıtılmıĢ suda çözülür. Süspansiyon ve yarı katı yapısında olan göz preparatlarınm partikül büyüklüğü sınırlan ile ilgili Avrupa Farmakopesinin önerisi nedir? 5. Formüldeki maddelerin görevlerini yazınız. Otoklavda 121°C'de.m.00 mi . 10.m.m.1.ÇalıĢma 32.004 EDTA % 0. ÇalıĢma 32. 7.5 fosfat tamponu y.m. 6. 3. pH 5. Göz preparatları hazırlandıktan sonra Avrupa Farmakopesine göre hangi kalite kontrollerinin yapılması gereklidir? Yazınız.05 g y.

pH 5.0025 y.284 Hazırlama: Uygun bir yöntemle formülün tonisitesi hesaplanır. Kalan tampon ile istenen hacme tamamlanır.8 sitrat tamponu 10 mi hazırlayınız.4. tzotonik olması için gerekli yardımcı madde miktarı bulunur. y. Hazırladığınız göz damlası ne amaçla kullanılır? 2. Bir göz damlasının izohidrik olmasının nedenini açıklayınız.m. Ġstenen hacme kalan çözücü ile tamamlanır. Çok dozluk bir göz preparatı kullanırken hasta nelere dikkat etmelidir? 2. Sorular: 1. Çinko Sülfat Göz Damlası Çinko sülfat Tiyomersal Borik asit pH 6.25 % 0. pH kontrolünden sonra cam filtreden süzülür. Sorular: 1. pH 6.8 sitrat tamponunun bir kısmında formülasyondaki maddeler çözülür.3. Hazırlanan preparatm kullanım amacı nedir? 285 ÇalıĢma 32. ÇalıĢma 32. Hazırlanan çözeltinin pH'sı kontrol edilir ve cam filtreden süzülür. Çözelti otoklavda 121°C'de 15 dakika sterilize edilir. ÇalıĢma 32. . % 0.5. otoklavda 121°C'de en az 15 dakika sterilize edilir. GümüĢ Nitrat Göz Damlası 15 mi. Ġzotonik olması için gerekli yardımcı madde miktarı bulunur. izotonik % l'lik gümüĢ nitrat çözeltisini hazırlayınız.5 fosfat tamponunun bir kısmında formülasyondaki maddeler çözülür.m. Hazırlama: Uygun bir yöntemle formülün tonisitesi hesaplanır.

yan katı ve katı preparatlardır.2.01 Sodyum klorür y.m.7.50 Benzalkonyum klorür % 0. Sert Kontakt Lens Temizleme Çözeltisi Hidroksıpropil selüloz % 0.000 g Tiyomersal 0. 50 mi hazırlayınız.m.m. ÇalıĢma 32. 100. pH 7.100 g ArıtılmıĢ su y.0 g 0. Disodyum edetat 0. Formülasyonlannda bir veya birden fazla etkin madde kullanılır.5 g y.004 g Sodyum hidroksit y.5 konsantrasyonda.m. (* 1 g Karbomer için 400 mg sodyum hidroksit olacak Ģekilde ayarlanır. 30 mi izotonik prokain hidroklorür çözeltisini hazırlayınız.8. 100. Çözücüsü su olan burun 2.4 Fosfat tamponu y.6.0004 Disodyum edetat % 0.m. Yapay Göz YaĢı Preparatı Karbomer (Carbopol 934) 0. Burun Preparatlan Burun preparatlan.Prokain Hidroklorür Göz Damlası %1.) 32. Burun preparatlan mümkün olduğunca burun mukozasının fonksiyonları ve silia üzerinde irritasyona ve olumsuz etkilere neden olmamalıdır.0 mi . Gentamisin sülfat Prokain hidroklorür Sodyum klorür ArıtılmıĢ su 10 mi hazırlayınız. 286 ÇalıĢma 32. ÇalıĢma 32.300 g Mannitol 5. sistemik veya lokal etki sağlamak için burun boĢluğuna uygulanan sıvı.000 g 50 g hazırlayınız.

burun damlaları. Formül yapılannda preparatm viskozitesini.10. tek dozlu ve çok dozlu olan ve çözücüsü su olan burun preparatlan farklı bir uyan yapılmadıkça uygun bir antimikrobiyal madde içermelidir. Efedrin Sülfatlı Burun Damlası Efedrin sülfat 0. Hazırladığınız çözeltinin pH'smı ölçünüz. Üzerine efedrin sülfat ilave edilerek karıĢtırılır. Sorular: 1. burun spreyleri. Burun preparatları EP 5'e göre. Bu ilaç Ģeklinin tonisitesini NaCl-ekivalanı yöntemi ile hesaplayarak gösteriniz. 3. Geriye kalan su ile 100 ml'ye tamamlanır. burun tozlan.m. klorbutanol ve glukoz bir erlende az miktarda arıtılmıĢ suda çözülür.5 g Primer sodyum fosfat 0.15 g Susuz glukoz 1. primer sodyum fosfat.0 g Klorbutanol 0.5 g Sekonder sodyum fosfat 0.5 arasında olmalıdır. Hazırlama: Potasyum klorür. .5 g ArıtılmıĢ su y. sekonder sodyum fosfat.9. 2. 4. Uygun bir cam süzgeçten süzülerek etiketlenip teslim edilir. etkin maddenin çözünürlüğünü artırmak veya preparatı stabilize etmek için yardımcı maddeler içermektedir. 287 ÇalıĢma 32. pH'lan bir tampon çözelti yardımı ile 5. Burun çözeltilerinde pH'nın önemini yazınız.15 g Potasyum klorür 0. pH'sını ayarlamak. Bu preparatm ambalajı nasıl olmalıdır? Neden? ÇalıĢma 32. 100 mi 15 mi hazırlayınız. sodyum klorür. yarı katı burun preparatlan. burun banyolan ve burun stikleri olmak üzere sınıflandırılırlar. Formülasyonda bulunan tüm maddelerin görevini yazınız.5-6.5 g Sodyum klorür 0.preparatlan genellikle izotoniktir.

025 g 25. 100.12.0 mg Benzalkonyum 1.5 g 10.500 mi . 288 Hazırlama: Fenilefrin hidroklorür ve efedrin hidroklorür. Formülasyondaki maddelerin kulanım amaçlan nelerdir? Yazınız.5 g 5. Oksimetazolin Hidroklorür Burun Spreyi Oksimetazolin hidroklorür klorür EDTA 5.11. Ġki karıĢım birleĢtirilip sodyum klorür çözeltisi ile istenen hacme tamamlanır.5 g 0. Kaynatılıp soğutulmuĢ suya metil selüloz ilave edilerek çözünmeye bırakılır.Fenilefnn Burun Damlası Fenilefrin hidroklorür Efedrin hidroklorür Metil selüloz çözeltisi (400 cP. Efedrin Hidroklorür Burun Damlası (Remington 20111 ed.0 mi 0.0 mg y. Bu preparatın kullanım amacını yazınız. Sorular: 1.000 mi 0.025 g 0. Burun damlalarının hazırlanıĢları ve kullanımları sırasında silia ve mukozaya zarar vermemeleri için nelere dikkat edilmelidir? Yazınız.5 g 0. Uygun ambalaja konarak etiketlenir.000 mi 0. % 2) Benzalkonyum klorür çözeltisi (% 0. ÇalıĢma 32.m. sodyum klorür çözeltisinin bir kısmında çözülür.m. ) Efedrin hidroklorür Klorbutanol Sodyum klorür ArıtılmıĢ su ÇalıĢma 32. 2.1) Sodyum klorür çözeltisi y. 3. Üzerine benzalkonyum klorür çözeltisi ilave edilir.

Kulak damlalarında çözücü olarak suyun kullanılmama nedenini açıklayınız.14. su banyosu üzerinde gliserin ile karıĢtınlarak çözülür.m.0 fosfat tamponu 32. 0. kulak banyolan ve kulak tamponları olmak üzere sınıflandınlır. 289 Operasyonlarda kullanılan kulak preparatlan tek dozluk ambalajlarda ve antimikrobiyal madde içermeden hazırlanır. Sorular: 1. kulak damlaları ve spreyleri.0 g 30. ÇalıĢma 32. Kulak Preparatları 10. Bu preparatlann formülasyonunda tonisite. Ambalajları tek dozluk ve çok dozluk olabilir. viskozite ve pH ayarlayıcılar. yarı katı kulak preparatlan. EP 5'e göre kulak preparatlan. etkin maddenin çözünürlüğünü artırıcı maddeler ve mikrobiyal korumayı sağlayıcı maddeler bulunabilir.pH 6.13. kulak tozlan.3 g 1. püskürtülerek veya sürülerek uygulanan sıvı.m. Tülbentten süzülerek mezürde 30 ml'ye tamamlanır. 100 g 4g 1g 24 g y.0 mi Tedavi veya kulak yıkama amacıyla kulak yoluna damlatılarak. Aminofenazon Kulak Damlası Aminofenazon Lidokain hidroklorür Etanol (% 95) Gliserin y. ÇalıĢma 32. yarı katı ve katı preparatlardır. Uygun bir ĢiĢeye konarak etiketlenir. Bu preparatın kullanım amacını ve günlük dozunu yazınız.3. Genellikle bir veya birkaç etkin maddeyi uygun bir taĢıyıcı içinde içerir.0 mi . Benzokain-Antipirin Kulak Damlası Antipirin Benzokain Gliserin Hazırlama: Benzokain ve antipirin havanda iyice toz edildikten sonra. 2.

16.17.290 ÇalıĢma 32. Sodyum Bikarbonatlı Kulak Damlası (Remington 20 th ed.15.) Sodyum bikarbonat Gliserin ArıtılmıĢ su y.Gliserin Fenol Gliserin ÇalıĢma 32. Alüminyum Sülfatlı Kulak Damlası Alüminyum sülfat Asetik asit (% 33) Tartarik asit Kalsiyum karbonat ArıtılmıĢ su ÇalıĢma 32.m. 10 mi 10 mi 5g 30 mi 100 mi 160g 840 g y.19.18. Borik asit çözeltisi (%4) Oksijenli su 291 ÇalıĢma 32. 40 mi 100 mi 225 g 250 mi 45 g 100 g 750 mi .m. Fenollü Kulak Damlası Fenol-Gliserin* Gliserin * Fenol. ÇalıĢma 32.

Bunlara neden olarak hatalı dozda ilaç verilmesi. Fiziksel ve kimyasal geçimsizliklerin nitelendirilmesi ve giderilmesinde stabilite testlerinde öngörülen limitlerin aĢılıp aĢılmadığı esastır. yapısında gözle görülür bir değiĢiklik olmadan gizlice de seyredebilir ki buna larva geçimsizlik denir. kullanımda veya tedavide zorluklar çıkarması. Kimyasal veya fızikokimyasal olarak bu belirtilerin yanısıra veya bu belirtiler gözükmeden formül yapısındaki bir veya birkaç maddenin parçalanması. Geçimsizlik fiziksel. . Ġlacın formülasyonunun yapısından kaynaklanan geçimsizlikler formül düzeltmeleriyle giderilebildiği gibi. ilaç vücuda alındıktan sonra vücutta bulunan maddelerle veya beraberce kullanılan diğer ilaçlarla ilacın yapısındaki maddeler arasındaki etkileĢmeyle de meydana gelebilir. sertleĢme. Terapötik geçimsizlik ise ilacın vücuda alındıktan sonra yan etki. GEÇĠMSĠZLĠK 0. etkin ve yardımcı maddelerin vücuda alındıktan sonra etkileĢerek toksik etki kazanması ya da ilacın vücuttaki maddelerle etkileĢerek zararlı özellikler göstermesi. ilacın pozolojisinde yapılan hatalar dolayısıyla organlarda 293 birikmesi. karĢılıklı reaksiyona girerek yeni maddelerin ortaya çıkması ya da ilacın kullanımından sonra organlarda bulunan maddelerle kimyasal reaksiyona girmesiyle ortaya çıkabilir. Ġlacın/ların vücuda alınmasından sonra terapötik/farmakolojik olarak izlenen geçimsizlikler ise ancak pozolojisinin veya tedavi Ģeklinin değiĢtirilmesi ile giderilebilir.Borik asit Gliserin 292 33.5 g 20 g Ġlacın üretimi. sulanma. etki değiĢmesi veya ilacın toksisite kazanması olarak görülür. kimyasal veya terapötik olarak ya da aynı anda birçok mekanizmayla ortaya çıkabilir ve incelenebilir. depolanması ve kullanımı esnasında yapısında bulunan maddelerin etkileĢerek üretiminde. Limitlerin aĢılmaması ve/veya kaydadeğer sakıncalı veya zararlı bir durumun doğmaması halinde ilacın tedavide kullanılmasında bir mahsur görülmez. Geçimsizlik ilacın üretim veya bekletilmesi sırasında belirgin olarak izlenebildiği gibi. yardımcı madde/ler. Geçimsizlik etkin madde/ler. çökme. viskozluk değiĢmesi. renklenme. beraberce vücuda alındıktan sonra birkaç ilaç arasında antagonist tesir gözükmesi sayılabilir. Fiziksel olarak ilaçta nemlenme. kristallenme gibi değiĢik Ģekillerde görülebilir. Geçimsizlik hangi aĢamada ve özelliklerde olursa olsun ilaç stabilitesinin bir parçasıdır ve bu yönde ele alınır. hastanın metabolik yapısına bağlı olarak ilacın resorpsiyon hızının aĢırı artması. tedavi sırasında hastaya verilecek ilaçların önceden karıĢtırılması veya vücuda alındıktan sonra karıĢması durumunda ortaya çıkan geçimsizlik de uygulama Ģeklinin değiĢtirilmesi ile giderilebilir. ambalaj materyali/yalleri arasındaki etkileĢmelerden ortaya çıkabileceği gibi. tedavi değerinin değiĢmesi veya sakınca yaratması geçimsizlik olarak nitelendirilir.

00 g 50. 2.m.00 g 294 Sorular: 1. Bu reçetedeki herbir maddenin farmakolojik etkisini açıklayınız. ÇalıĢma 33. ÇalıĢma 33.00 g Ratanya Ģurubu 5.30 g 0.10 g 0. vakit geçirmeden eczacının ve hastanın hekimi haberdar etmesi ve geçimsizliği giderecek önlemlerin alınması gerekir. 0.00 mi .m.30 g 0.1. Kafein Sodyum benzoat Ratanya Ģurubu ArıtılmıĢ su y. Her iki reçetenin hazırlanıĢında dikkatinizi çeken hususlar nelerdir? Nedenlerini açıklayınız. 3.20 g Papaverin hidroklorür 0.30 g 15.00 g Sorular: 1.3. Papaverin hidroklorür Luminal sodyum Sodyum bromür ArıtılmıĢ su y. 30.30 g 15. Bu reçeteler nasıl hazırlanır? 2. Atropin sülfat 0. 0.Her ne Ģekilde ortaya çıkarsa çıksın.20 g 2. Geçimli/Geçimsiz Reçeteler ÇalıĢma 33. Sorular: 0.00 g ArıtılmıĢ su y.2.80 g Sodyum bromür 1.m.00 g ÇalıĢma 33.4.00 g 50. Kafein Sodyum benzoat Basit Ģurup ArıtılmıĢ su y. Reçetedeki maddelerin birbiri ile geçimsiz olanlarını nedenleri ile açıklayınız.m.00 g 50. Reçetedeki her bir maddenin kullanılma amacını yazınız.

b) Bu reçetedeki sodyum luminal hangi pH'da çökelmeye baĢlar? Hesaplayınız. 2.02 g/l Papaverinin pKa'sı 5.9 g/l Fenobarbitalin pKa'sı 7.5 g Efedrin hidroklorür 2.0 g ArıtılmıĢ su y.4 Fenobarbitalin molekül ağırlığı 232 Fenobarbital sodyumun molekül ağırlığı 254 ÇalıĢma 33. Reçetedeki maddelerin farmakolojik etkisini açıklayınız.22 Efedrinin çözünürlüğü 50.5. c) Bulduğunuz sonuçları değerlendirerek reçetedeki maddelerin çözünme durumu hakkındaki düĢüncelerinizi yazınız.0 mi 295 Sorular: 1. Sodyum fenobarbital 0.4 Fenobarbitalin molekül ağırlığı 232.9 Papaverinin molekül ağırlığı 340 Papaverin HCl'ün molekül ağırlığı 376 Fenobarbitalin çözünürlüğü 0. 3. b) Bu ortamda sodyum fenobarbital ve efedrin hidroklorür hangi pH'da çökelmeye baĢlar? Hesaplayınız. Veriler: Papaverinin çözünürlüğü 0. Bu reçetedeki geçimsizlikleri nedenleri ile açıklayınız. Bu reçete ne amaçla kullanılır? 2. a) Bu reçetedeki papaverin hidroklorür hangi pH'da çökelmeye baĢlar? Hesaplayınız. Bu reçetedeki her bir maddenin farmakolojik etkisini açıklayınız.m 30. 3. Bu reçeteyi hastaya ne Ģekilde hazırlayıp vermek gerekir? Veriler: Fenobarbitalin çözünürlüğü 0.9 g/l Fenobarbitalin pKa'sı 7.00 g/l .1. a) Reçetedeki geçimsizlik nedenlerini açıklayınız.23 Sodyum fenobarbitalin molekül ağırlığı 254.

80 g Salisilik asit 1. Bizmut subnitrat Sodyum bikarbonat Nane suyu 4. Bu patlamanın nedenini kimyasal denklemlerle açıklayınız.6. Bu reçetelerdeki geçimsizliği nasıl giderirsiniz? ÇalıĢma 33.7. Mentol 1. ÇalıĢma 33.80 g Sorular: 1.8. Salisilik asit 3g Rezorsin 3g Alkol 100 g Gülsuyu 200 g Sorular: 1.64 165.25 g Kafur 1-25 g Fenol 0. birkaç dakika sonra ĢiĢenin kapağı fırlayacaktır. 2. Yukarıdaki formülde oluĢan reaksiyonları açıklayınız.09 10 g 5g 85 mi Bu preparat hazırlanıp derhal ĢiĢeye konup ağzı mantarla kapatılırsa.9. Bu maddeler bir arada ne tür bir reaksiyon verirler? .Efedrinin pKb'si Efedrinin molekül ağırlığı Efedrin HCl'ün molekül ağırlığı ÇalıĢma 33.23 201. Kloral hidrat Sodyum bromür Garus eliksiri 2g 3g 100 mi 296 ÇalıĢma 33. Bu reçetelerdeki geçimsizlik nedenini ve hangi çeĢit geçimsizlik olduğunu yazınız.

Bir aylık bekleme süresinden sonra hazırladığınız paketlerde ne gibi bir değiĢiklik oldu? 2.5 g 0. Böyle bir reçeteyi hastanıza verir misiniz? Neden? 298 34. genel özelliklerinin. özellikle etkin madde/lerin stabilitesini arttırmalı. Hazırladığınız çözeltilerin ilk ve karıĢtırıldıktan sonraki görünümleri nasıldır? 2. baĢta içindeki etkin madde/ler olmak üzere. ĠLAÇ STABĠLĠTESĠ Üretilen farmasötik ürünlerin tüm özelliklerinin önceden belirlenmiĢ spesifıkasyonlara uyduğunun ve bu ürünün üretimi aĢamasından hasta tarafından kullanılıp yarar sağlanıncaya kadar geçen süre boyunca bu özelliklerinin belli sınırlar ötesinde değiĢmediğinin kanıtlanması ve düzenlenmesi gerekir. Eğer yukarıdaki formülü bir paket halinde hazırlamak isterseniz ne yapmanız gerekir? ÇalıĢma 33.10. tüm komponentlerin ve hatta ambalaj materyalinin en uzun sürede dayanıklı kalabilecek Ģekilde bir formülasyonun hazırlanması öngörülür. Ġki maddenin çözeltileri bir araya getirildiği zaman bir değiĢiklik oluyor mu? Nedeni nedir? 297 ÇalıĢma 33.5 g 4g 4g 100 mi Sanatınıza göre karıĢtırarak 2 paket hazırlayınız. Bu nedenle bir ilaç oluĢturulurken. Sorular: 1. bütün komponentlerin fiziksel ve kimyasal yapılarının kendi aralarında çeĢitli etkileĢmelere elveriĢli olup olmadıklarının. Çinko sülfat Potasyum sülfür ArıtılmıĢ su Sorular: 1.2.11. GeliĢtirilen ilaç Ģekli bütün yapıyı koruyarak. Bir ilacın stabilitesi. aynı zamanda diğer etkin ve yardımcı maddelerle olabilecek etkileĢimleride önlemelidir. Bizmut subnitrat Sodyum bikarbonat 0. kaliteli ve saf olup . bir yandan ilaç formülasyonu geliĢtirilmesi sırasında iç faktörler olarak tanımlanan.

tedavide 299 kullanıĢlı ve pazarlanabilir ürünlerin geliĢtirilmesi açısından da bir zorunluluk oluĢturur. farmakolojik ve toksikolojik yönden dayanıklılık kazanır. nem oranı. Böylece stabilite testleri baĢlangıçtan itibaren önce etkin ve yardımcı maddeler üzerinde.olmadıklarının. ilacın polifarmasötik bir yapıda olup-olmadığının. biyofarmasötik.m 9g 27 g 500 mi için a) Yukarıda formülü verilen çözeltiyi hazırlayın. hem de formülasyon aĢamalarında stabilite incelemeleri ve düzenlemeleri baĢlar. Materyal Aspirin Sodyum sitrat Distile su y. miktar tayini yapm.. oda sıcaklığı 37°C. Aspirinin Dayanıklılığı ( Stabilite Testi) A. dakikalarda numuneler alarak 0. sonra ara ürünlerde ve nihayet final üründe uzun süreli stabilite testleri olarak yapılır. 120. genellikle kısa süreli ve/veya hızlandırılmıĢ stabilite testleri olarak. diğer taraftan dıĢ faktörler olarak da. oksijen oranı gibi etkenlerin incelenmesi ve ilacın yapısının bu Ģartlara uygun olarak oluĢturulmasıyla sağlanabilir. Bu çözeltiden 50Ģer mi alarak 4 ĢiĢe veya erlene koyun. incelenmesi ve gerekli düzenlemelerin gerçekleĢtirilmesi ile sağlanabildiği gibi. ıĢık. kimyasal. Formülasyon oluĢturulduktan sonra da uzun süreli stabilite testleri olarak devam eder. Bütün test sonuçlarının uygun ve yeterli olması halinde ilacın kullanıma girmesi ile birlikte izleme(follow-up) testleri olarak da ilaç kullanımda kaldığı sürece devam eder.1. b) Hazırladığınız çözeltileri ĢiĢelere koyarak etiketleyin.. Ġlaç oluĢturulurken hem önformülasyon. Saati yazın. kaliteli olması zorunlu olan bir ilaçta güvenirlik ve etkinliğin sağlanmasının yanısıra. Yöntem . B. bu miktarı %100 olarak kabul edin. 60.1 N NaOH çözeltisi ile titre ederek. pH'sını ölçün. üretim yöntemi ve kullanılan cihazların etkilerinin göz önüne alınması. c) Oda sıcaklığında saklayacağınız ĢiĢedeki çözeltinin hemen miktar tayinini yapın. d) Dört farklı sıcaklıkta bekletilen çözeltilerden 30. 90. bekletildiği ve kullanıldığı ortamlardaki sıcaklık. ÇalıĢma 34.. ve 180. Böylece ilaçların stabilitelerinin incelenmesi ve sağlanması. mikrobiyolojik. 45°C ve 60°C'lik su banyoları veya ısı dolaplarına koyun. Böylece stabilite incelemeleri ve düzenlemeleri tamamlanan ilaç fiziksel. Oda sıcaklığını ölçerek kaydedin. ilacın üretildiği.

2'de gösterdiğiniz. olarak yazılır. o sıcaklıktaki reaksiyon hız sabitesini (k) hesaplayın ve Tablo 34. Derece kinetiğe uyan bu reaksiyon doğrularının denklemi. Ġn C = Ġn Co .____________________________________________________ Sıcaklık (°C) Sıcaklık (°K) x 1/T eğim (k) zaman"1 (Ġn k) y 0.1N NaOH ile titre edin. n (kesiĢim) ve r2 (determinasyon katsayısı) değerlerini hesaplayınız. t) (x) konsantrasyonu (C) Tablo 34. zaman (t) değerlerini serbest değiĢken (x) ve Ġn konsantrasyon değerlerini bağlı değiĢken (y) olarak grafiği ve oluĢan doğruların m (eğim). Bozulmadan kalan madde = {2AA B ' konsantrasyonu A = Hidroliz baĢlamadan.) B = Belli bir zaman sonra örnekteki hidroliz olmuĢ ve olmamıĢ aspirini nötralleĢtiren 0.1NNaOH'dır. l/T değerlerini serbest değiĢken (x) ve Ġn k değerlerini bağlı değiĢken (y) olarak grafiğe geçiriniz.1' de gösterdiğiniz. Belli bir zaman sonra ortamda hidroliz olmadan kalan aspirin miktarı ( 2A B ) mi 0. aspirin ortamda %100 iken harcanan 0.2'yi hazırlayın. 300 C. Sonuçların değerlendirilmesi Tablo 34. Zaman (dakika.1 N NaOH miktarı (mi).2. kesiĢim (n) ve determinasyon katsayısı (r2) değerlerini hesaplayınız. k = Reaksiyon hız sabiti (zaman1) Co = BaĢlangıçtaki etkin madde konsantrasyonu Bu denkleme göre.kt . OluĢan doğrunun eğim (m). Dört değiĢik sıcaklık kullanıldığı için dört ayrı doğru elde edilir. 301 . her sıcaklık (T) için elde edilen doğrunun eğiminden.10 mi aspirin çözeltisine 2-3 damla fenolftalein indikatörü ilave edilip. (Aspirin tam hidroliz olduğu zaman harcanan miktar 2Aml0.1 N NaOH (B mi) % Kalan etkin madde Ġn C (y) x 100 Tablo 34.1. Renk değiĢimi 1 dakika sabit kalmalıdır. 1. Her sıcaklık için aĢağıdaki gibi bir tablo yaparak sonuçlan gösteriniz.1 N NaOH'e karĢılıktır. Tablo 34. 0.1N NaOH miktarıdır.

Basımevi Ankara 1985) TÜRKÇE LATtNCE ĠNGĠLĠZCE FRANSĠZCA Çözelti Solutio Solution Solution Damla Gutta Drop Goutte Dekoksiyon Decoctum Decoction Decoction Dilaltı tableti Compressi Sııblingual tablet Linguette sublinguales Draje Compress i -obducti Coated tablet Dragee Öğrenci Deneysel ALMANCA Lösung Tropfen Dekokt Lingual Tablette Drage .mol"1'den yüksek aktivasyon enerjisine sahip olan reaksiyonlar güç oluĢacağı için. / R) x (1 / T) S = Frekans faktörü (moleküllerin birbiri ile çarpıĢma sıklığı) Ea = Aktivasyon enerjisi (kcal.(E. 3.2'ye göre hesaplamıĢ olduğunuz doğrunun eğiminden aktivasyon enerjisini (Ea). Hazırladığınız aspirin çözeltisinin molaritesini ve normalitesini hesaplayın ve deneyde bunun önemini belirtin. HızlandırılmıĢ stabilite testi hangi durumlarda ve hangi ilaç Ģekillerinde yapılır. Kısa Farmasötik Sözlük (Genel ve Endüstriyel Farmasötik Teknoloji ÇalıĢmaları. Oda sıcaklığında. yorumlayın. EKLER Tablo 35.1.mor''den küçük olan reaksiyonlar kolay oluĢacağı için.mol"1) R = Gaz sabiti (1. Aspirin hidrolizinin ortamın pH'sı ile olan iliĢkisini grafik ile göstererek açıklayın. Buna göre çözeltinin dayanıklılığı hakkında yorum yapın. 4.derece"') T = Sıcaklık (Kelvin) Tablo 34. 2.987 cal. Bu bilgilere dayanarak çözeltinizin dayanıklılığı hakkında yorum yapınız. çözeltideki etkin maddenin %10 kaybolması için geçen zamanı eğimden bulduğunuz k'ya göre hesaplayın. 5. Ġn k = Ġn S . Aktivasyon enerjisi 10 kcal.Ü. Sonuçların yorumlanması. 302 35. Aspirinin hidroliz reaksiyon denklemini açık formüllerle yazın. çözelti oda sıcaklığında dayanıklıdır. Tam hidroliz olduğu ve hiç hidroliz olmadığı zamanlardaki baz sarfiyatının farkını açıklayın. çözelti oda sıcaklığında daha çabuk bozulacaktır. Sorular : 1.Reaksiyon hızı ile sıcaklık arasındaki iliĢki Arrhenius eĢitliği ile tanımlanmaktadır. kesiĢim değerinden de moleküllerin birbiri ile çarpıĢma sıklığını veren frekans faktörünü hesaplayın. 30 kcal.moı"1. A.

addendo ad libitum arzuya göre admove uygulayın (kullanın) . Ad add. Kısaltmalar a. a.c. ad lib. ilave ediniz addendus. a. Latince Kısaltmalar (Merck IndexEd.. adm.2. addantur. aur aa.Emülsiyon Extre Granül tniüsyon Kapsül KaĢe Liniment Losyon Müsilaj Merhem Pastil Pat Pilül ġurup Sera Sıvağ Sıvı Su Supozituvar Süspansiyon Tablet Tentür Toz Vajinal tablet Yağ Ovul Emulsio Extractum Granum Infusum Capsula Capsula amylace Linimentum Lotion Muciiago Unguentum Pastillus Pasta PĠlula Sirupus Ceratum Masse Liquor Aqua Supositorium Suspensione Compressi Tinctura Pulvis Compressi vaginales Oleum Ovula Emulsion Extract Granule Infusion Capsule Caclıet Liniment Lotion Mucilage Ointment Lozange Pasta Pili Syrup Cerate Base Liquid Water Suppository Suspension Tablet Tincture Povvder Vaginal tablet Oil Vaginal suppository Emulsion Extrait Granule Infusion Capsule Cachet Liniment Lotion Mucilage Pommade Pastille Pâte Pilule S i rop Cerat Velıicule Liquide Eau Suppositoire Suspension Comprimee Teinture Poudre Pessaire Huile Ovule Emulsion Extrakt Granulat Aufguss Kapsel Staıke-Kapsel Liniment Lotion Sclıleim Salbe Pastille Paste Pille Sinip Wachs Vehikel FlüPig Wasser ZSpfchen Suspension Tablette Tiııktıır Pulver Vaginal Tablette Öl Vaginal kugel 303 Tablo 35. 13*) Latince KarĢılığı Anlamı ante önce auris kulak ana her birinden (eĢit miktarlarda) ante cibos yemeklerden önce ad a' kadar (tamamlayınız) adde.

Devamı Kısaltmalar Latince KarĢılığı Anlamı bol.d. A. med. çorda chirurgicalis katgüt cito disp! cito dispensetur! derhal kullanınız coch. bolus bol Brevis brevis kısa bull. capiat hastaya veriniz caps. ben.2. bull. chirurgicalis cerrahi chord chirurg. hor. kağıt paket chart. capsula kapsül cerat.ad man. cum ile C centum yüz cap. aq. Med. b. bib. cochleare magnum çorba kaĢığı dolusu coch.M. aq. 304 ad saturandum agita albus alternis horis ante meridiem amplus ampulla applicandus aqua aqua bulliens aqua destillata aqua fervens aqua frigida bis bene bibe bis in die talep eden doktora elden teslim ediniz doygunluğa kadar çalkalayınız beyaz iki saatte bir öğleden önce büyük ampul uygulanacak olan su kaynar su distile su sıcak su soğuk su iki defa iyi içecek günde iki defa Tablo 35. aq. ad manus medici ad satur. aq. Agit alb. Frig b. cochleare modicum tatlı kaĢığı dolusu . Mod. ampul. bulliens. cochleare medium tatlı kaĢığı dolusu coch. ferv. bulliat. ceratum sera chart. charta kağıt. Mag. kaynatınız bulliant c. alt. charta cerata mumlu kağıt chirurg. aq. dest. ampl. Amp. cerat. cochleare amplum çorba kaĢığı dolusu coch. applicand.i.

coch. Devamı Kısaltmalar Anlamı cochleare parvum cola coletur collunarium collutorium collyrium compositus congius çay kaĢığı dolusu süz süzün burun çözeltisi ağız çözeltisi göz çözeltisi bileĢim galon Latince KarĢılığı cont.t. d. par. secund. parv. extractum ekstre f. dosis bir doz da.. contusus ezilmiĢ Coq coque.2. in. detur veriniz dieb. collyr. coquatur kaynatınız d. dispensetur (ilaç reçetesini) hazırlayınız div. divide bölünüz div. ft. fluidus akıcı . 305 Tablo 35. fıant yapınız ferv.m. dividatur in partes aequales eĢit parçalara bölünüz d. cong. da veriniz dent. dentur veriniz det. fıkra süz fi. ex modo prescripto reçetedeki tarifine göre (tarzında) Et et ve Ex ex haricen ext. collun. colet. dentur tales doses bu dozda veriniz dulc. dies bir gün d.p. zıt contus.d. fervens sıcak filt. aeq. dexter sağ d.. dulcis tatlı dur. fiat. comp. contra -e karĢı. diebus alternis değiĢik günlerde dieb. alt. fac. diebus secundus gün aĢın dil. col. dilue seyreltiniz disp. collut. dispensa. duruĢ sert e.

fortis kuvvetli frig. mane sabah M. kalium potasyum l. flavus sarı fldext.306 Tablo 35.2. alkollü çözelti lot. magnus büyük m. juxta yanında. more dicto talimat verildiği gibi min.t. libra libre.d.p. hora sommi yatarken hydrarg. dict. liquor likör.s.a. levis ıĢık. fluidextractum sıvı ekstre fort.c. m. frigidus soğuk garggargarisma gargara Gm. inter cibos öğünler arasında juxt.2. misçe karıĢtırınız m. Devamı Kısaltmalar KarĢılığı Anlamı mist. aydınlık liq. pound lev. mitte gönderiniz (gönder) mag. minimum en az 307 Tablo 35. gramma gram grgranum tane. Devamı Kısaltmalar Latince KarĢılığı Anlamı flav. hydrargyrum civa i. lege artis sanatınıza göre laev. m. parça gran. granulatus granüle edilmiĢ gttgutta damla h. yakında Kal. lotio losyon m. mixt. laevus sol lb. mistura karıĢım mixtura karıĢım modo praescripto reçetede yazıldığı gibi mitte tales doses bu dozda gönderiniz Latince .

nebula n. Plumbum P. niger no. pro rect.r. quaeque .n.M. et m. pulv. pulveres quodque. qq. hor. pond. oculus dexter o. Octaris o.d. non repetatur 0. sağ göz sol göz her saatte her sabah en iyi sol göz her iki göz eĢit parçalar küçük yemeklerden sonra ĢiĢe kurĢun öğleden sonra Kısaltmalar Latince KarĢılığı Anlamı p. per os ponderosus praecipitatus pro re nata pro recto perstetur pulvis. post cibos phial. numero noct. man.l.n. p.c. pt.o. tekrar etmeyin galonun sekizde biri sıvı ölçü birimi. omni mane opt. nocte maneque nig. oculus sinister o. nocte non rep. phiala Plumb.. optimus o. oculus laevus omn. q. naris Natr. ppt. oculus uterque p. partes aequales parv.s. Devamı burun deliği sodyum nebülizasyon için gece ve sabah siyah sayı. omni hora omn.2. Natrium nebul. numara gece tekrarlamayın.u.ae. post meridiem 308 Tablo 35. parvus p.

Sic sıccus ağızdan ağır çöktürülmüĢ quater in die quaque hora quantum rectum quantum sufficiat. q. S. s. rept. Sig. Sat Seat scat.op.orig. q.s.R.hor.sit. ren.d. qq. rect.i. quoties opus sit quantum voleris recipe recens rectificatus renovetur semel repetatur ruber signa..q. rub. signetur secundum artem saturatus scatula scatula originalis gerek duyulduğunda.v. quantum satis quot.a. ihtiyaca göre rektal . Q. sem. R recen.

n. toz edilmiĢ her bir. (hastaya tarif Ģeklinde) yazılacak sanatınıza göre doymuĢ. üretici ambalajı (ve etiket) kurutulmuĢ 309 Tablo 35. doygun kutu orijinal ambalaj.sürdürün toz. her günde dört kez her saat doğru miktar yeterli miktar gereken sıklıkta dilediğiniz kadar çok alınız taze damıtılmıĢ (sadece) bir kere yenilenecek yineleyin. solubilis sol.2. solutio Anlamı özelliğine göre çözünür çözelti . secundum naturam sol. Devamı Kısaltmalar Latince KarĢılığı s. tekrarlayın kırmızı yazınız.

9941 0. V.56° 0 0.9981 0.59 0.48 0.0000 1. spir. tinct.V.OH vüzdesi Havadaki i özgül CHsOH vüzdesi Havadaki özgül ağırlık aj ġırlık Hacim Ağırlık 25° Ağırlık Hacim olarak olarak 25°'de 15 . s.00 1.80 0. ung..0000 1.9963 3 2.9911 0.0000 1 0. stat. spiss..24 0.9956 3 3.9970 0.9928 5 6.61 0. sum.26 0. suc.s.39 0. tr. 310 solve çözünüz si opus sit ihtiyaç olduğunda sipiritus spirit spissum kurutulmuĢ semis yarım statim derhal succus sebze veya meyve özsuyu sume.9928 5 4. tales.56° 'de olarak olarak 25°'de 15. t. syr.9956 0.9912 6 4.76 0.9902 7 8.9970 2 2.19 0. Alkolometrık Tablo (USP 27) (1) (2) (3) (4) (5) (6) (7) (8) C. trit. ult. talia böyle (o kadar) tere ovunuz ter in die günde üç kere tinctura tentür tritura seyreltiniz ultime son olarak unctus sıyrılmıĢ unguentum merhem ustus yanık. unct.56° 15.56°C'de 25° 15.51 0. vol.56° 'de 15.0000 0 0.9963 0.9927 0.9901 0.00 1.R. ter.9985 1 1.00 0. tab.9945 0. ss.H.9914 0.9879 0.i. volatile uçucu Tablo 35.71 0.9945 4 3. sumendus alınız.3.solv.9927 0. ungt.o.56°C de 15 .d.9915 6 7. vesp.9896 7 5.9985 0.9881 .9981 2 1. S.00 0.9942 4 5. yanmıĢ ut dictum tarif edildiği gibi vel veya vesper akĢam volatilis. ut dict. ust.9894 0. tal. alınacak spiritus vini rectifıcatus alkol syrupus Ģurup tabella tablet talis.80 0.

8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48

6.42 7.23 8.05 8.86 9.68 10.50 11.32 12.14 12.96 13.79 14.61 15.44 16.27 17.10 17.93 i 8.77 19.60 20.44 21.29 22.13 22.97 23.82 24.67 25.52 26.38 27.24 28.10 28.97 29.84 30.72 3 1.60 32.48 33.36 34.25: 35.15 36.05 36.96 37.87 38.78 39.70 40.62

0.9888 0.9875 0.9862 0.9850 0.9838 0.9826 0.9814 0.9802 0.9790 0.9778 0.9767 0.9756 0.9744 0.9733 0.9721 0.9710 0.9698 0.9685 0.9673 0.9661 0.9648 0.9635 0.9622 0.9609 0.9595 0.9581 0.9567 0.9552 0.9537 0.9521 0.9506 0.9489 0.9473 0.9456 0.9439 0.9421 0.9403 0.9385 0.9366 0.9348 0.9328

0.9890 0.9878 0.9866 0.9854 0.9843 0.9832 0.9821 0.9810 0.9800 0.9789 0.9779 0.9769 0.9759 0.9749 0.9739 0.9729 0.9719 0.9708 0.9697 0.9687 0.9676 0.9664 0.9653 0.9641 0.9629 0.9617 0.9604 0.9590 0.9576 0.9562 0.9548 0.9533 0.9517 0.9501 0.9485 0.9469 0.9452 0.9434 0.9417 0.9399 0.9380

8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48

9.94 11.17 12.39 13.61 14.83 16.05 17.26 18.47 19.68 20.88 22.08 23.28 24.47 25.66 26.85 28.03 29.21 30.39 31.56 32.72 33.88 35.03 36.18 37.32 38.46 39.59 40.72 41.83 42.94 44.05 45.15 46.24 47.33 48.41 49.48 50.55 51.61 52.66 53,71 54.75 55.78

0.9863 0.9867 0.9848 0.9852 0.9833 0.9839 0.9818 0.9825 0.9804 0.9812 0.9789 0.9799 0.9776 0.9787 0.9762 0.9774 0.9748 0.9763 0.9734 0.9751 0.9720 0.9738 0.9706 0.9726 0.9692 0.9714 0.9677 0.9701 0.9663 0.9688 0.9648 0.9675 0.9633 0.9662 0.9617 0.9648 0.9601 0.9653 0.9585 0.9620 0.9568 0.9605 0.9551 0.9590 0.9534 0.9574 0.9516 0.9558 0.9498 0.9541 0.9480 0.9524 0.9461 0.9506 0.9442 0.9488 0.9422 0.9470 0.9402 0.9451 0.9382 0.9432 0.9362 0.9412 0.9341 0.9392 0.9320 0.9372 0.9299 0.9352 0.9278 0.9331 0.9256 0.9310 0.9235 0.9289 0.9213 0.9268 0.9191 0.9246 0.9169 0.9225

49 50 311

41.55 42.49

0.9309 0.9289

0.9361 0.9342

49 50

56,81 57.83

0.9147 0.9203 0.9124 0.9181

Tablo 35.3. Devamı (1) C,H,OH (2) (3) (4) (5) (6) (V) (8) vüzdesi Havadaki özgül C,H,OH vüzdesi Havadaki özgül ağırlık ağırlık Hacim Ağırlık Ağırlık Hacim olarak olarak 25°'de 15.56° 'de olarak olarak 25°'de 15.56°'de 15.56°C'de 25° 15.56° 15.56°C'de 25° 15.56° 51 43.43 0.9269 0.9322 51 58.84 0.9102 0.9159 52 44.37 0.9248 0.9302 52 59.85 0.9079 0.9137 53 45.33 0.9228 0.9282 53 60.85 0.9056 0.9114 54 46.28 0.9207 0.9262 54 61.85 0.9033 0.9092 55 47.25 0.9185 0.9241 55 62.84 0.9010 0.9069 56 48.21 0.9164 0.9220 56 63.82 0.8987 0.9046 57 49.19 0.9142 0.9199 57 64.80 Q.8964 0.9024 58 50.17 0.9120 0.9177 58 65.77 0.8941 0.9001 59 51.15 0.9098 0.9155 59 66.73 0.8918 0.8978 60 52.15 0.9076 0.9133 60 67.79 0.8895 0.8955 61 53.15 0.9053 0.9111 61 68.64 0.8871 0.8932 62 54.15 0.9030 0.9088 62 69.59 0.8848 0.8909 63 55.17 0.9006 0.9065 63 70.52 0.8824 0.8886 64 56.18 0.8983 0.9042 64 71.46 0.8801 0.8862 65 57.21 0.8959 0.9019 65 72.38 0.8777 0.8839 66 58.24 0.8936 0.8995 66 73.30 0.8753 0.8815 67 59.28 0.8911 0.8972 67 74.21 0.8729 0.8792 68 60.33 0.8887 0.8948 68 75.12 0.8706 0.8768 69 61.38 0.8862 0.8923 69 76.02 0.8682 0.8745 70 62.44 0.8837 0.8899 70 76.91 0.8658 0.8721 71 63.51 0.8812 0.8874 71 77.79 0.8634 0.8697 72 64.59 0.8787 0.8848 72 78.67 0.8609 0.8673 73 65.67 0.8761 0.8823 73 79.54 0.8585' 0.8649 74 66.77 0.8735 0.8797 74 80.41 0.8561 0.8625 75 67.87 0.8709 0.8771 75 81.27 0.8537 0.8601 76 68.98 0.8682 0.8745 76 82.12 0.8512 0.8576 77 70.10 0.8655 0.8718 77 82.97 0.8488 0.8552 78 71.23 0.8628 0.8691 78 83.81 0.8463 0.8528 79 72.38 0.8600 0.8664 79 84.64 0.8439 08503

80 81 .82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 312

73.53 74.69 75.86 77.04 78.23 79.44 80.66 81.90 83.14 84.41 85:69 86.99 88.31 89.65 91.03 92.42 93.85 95.32 96.82 98.38 100.00

0.8572 0.8636 0.8544 0.8608 0.8516 0.8580 0.8487 0.8551 0.8458 0.8522 0.8428 0.8493 0.8397 0.8462 0.8367 0.8432 0.8335 0.8401 0.8303 0.8369 0.8271 0.8336 0.8237 0.8303 0.8202 0.8268 0.8167 0.8233 0.8130 0.8196 0.8092 0.8158 0.8053 0.8118 0.8011 0.8077 0.7968 0.8033 0.7921 0.7986 0.7871 0.7936

80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100

85.46 86.28 87.08 87.89 88.68 89.46 90.24 91.01 91.77 92.52 93.25 93.98 94.70 95.41 96:10 96.79 97.46 98.12 98.76 99.39 100.00

0.8414 0.8389 0.8364 0.8339 0.8314 0.8288 0.8263 0.8237 0.8211 0.8184 0.8158 0.8131 0.8104 0.8076 0.8048 0.8020 0.7992 0.7962 0.7932 0.7902 0.7871

0.8479 0.8454 0.8429 0.8404 0.8379 0.8354 0.8328 0.8303 0.8276 0.8250 0.8224 0.8197 0.8170 0.8142 0.8114 0.8086 0.8057 0.8028 0.7998 0.7967 0.7936

Tablo 35.4. Termometrik eĢitlikler (Sıcaklık Cetveli) (Merck Index Ed.l3th) Sembol isimlendirme Sıfır noktası Suyun donma Standart noktası atmosfer basınçta suyun kaynama noktası °C °K Celsius derece veya santigrat Kelvin veya santigrat derecede mutlak sıcaklık °F Fahrenheit derece -178°C + 32°F 212°F Suyun donma 0°C noktası Mutlak sıfır 273.15°K 373.15°K 100°C

Tablo 35.5. Termometrik eĢitlikler. (AĢağıdaki formüller sıcaklıkların bir skaladan diğerine çevrilmesinde kullanılabilir) (Merck Index Ed. 13th ) Verilen istenilen sıcaklık °K °F C °C °K °F K-273.15 0.556F-17.8 313 Tablo 35.6. Yunan alfabesi (Merck Index 13lh) Harfin ismi alpha beta Büyük Küçük TransHarfin Büyük Küçük Transliterasyon(*) harfi harfi literasyon ismi harfi harfi A a a nu N V n B 6 veya P b xi X y 5 s ç n e l K X g d e (kısa) z omicron 0 pi rho sigma n p 2 T 0 o (kısa) C + 273.15 K 0.556F +255.3 1.8C + 32 1.8K-459.4 F

sıcaklık °C

gamma r delta A epsilon E zeta Z eta H

e (uzun) tau th i k,c 1 m

theta 0 iota I kappa K lambda A mu M

upsilon Y phi 0> chi X psi omega n

71 P P r ç veya s \J t T U y f X eh (Almancadaki gibi) ps o(uzun)

Transliterasyon : Yabancı yazıların, okunuĢları dikkate alınmadan harf harf aktarılması, harf çevirisi. Tablo 35.7. Romen Rakamları (Merck Index 13"') II I1 2 3 4 XX XXX XL L LX 60 LXX 70 LXXX 80 20 30 CC ece 40 50 CD D DC DCC DCCC 90 III IV V5 VI 6 7 8 xc IC 99 100 CM 900 XM 990 M 1000 C VII VIII IX 9 X 10

200 300 314

400 500 600

700

800

Tablo 35.8. SI Temel Birimleri (EP 5) Miktar Ġsim Uzunluk j Kütle Zaman Birim Sembol Ġsim 1 m t metre Sembol m Tanım Metre, ıĢığın vakum altında bir saniyenin 1/299 792 458'lik bir zaman dilimi içerisinde" kat ettiği mesafe Kilogram, kilogramın uluslararası prototipinin kütlesine eĢittir. Saniye, sezyum-133 atomunun temel Ģeklinin iki aĢırı saf seviyesi arasında geçiĢe uyan radyasyonun 9 192 631 770 periyotluk süresidir. Amper, ihmal edilebilir dairesel çapraz-kisımli sonsuz uzunlukta iki düz paralel iletkenle beslenen ve vakumda birbirinden 1 metre uzaklıkta yerleĢtirildiğinde bu iki iletken arasında metre uzunluk baĢına 2 X 10* newton'luk bir güce eĢit olarak meydana gelecek sabit akımdır. Kelvin, suyun üçlü noktasının termodinamik sıcaklığının 1/273.16'lık kısmıdır. Mol, karbon-12'nin 0.012 kilogramında bulunan atomları gibi bir çok temel birimi taĢıyan sistemin madde miktarıdır* Candela, verilen bir doğrultuda 540 x 10" hertz dalga boyunda monokromatik radyasyon yayan bir kaynağın ıĢık yoğunluğudur ve o doğrultudaki enerji yoğunluğu steradian baĢına 1/683 vvatt'dır

kilogram kg saniye s

Elektrik akımı

I

amper

A

Termodinamik T sıcaklık Madde miktarı n

kelvin mol

K mol

IĢık yoğunluğu iv

candela cd

* Mol kullanıldığında, temel birimler tarif edilmeli ve atomlar, moleküller, iyonlar, elektronlar, diğer partiküller veya bu gibi partiküllerin belirtilmiĢ grupları olabilmelidir (1) Uluslararası Sistemde kullanılan birimlerin tanımları Bureau International des Poids et Mesures, Pavillon de Breteuil, F-92310 Sevres tarafından basılmıĢ broĢürde verilmiĢtir. OJ Tablo 35.9. Avrupa Farmakopesinde kullanılan SI birimleri ve diğer birimler ile eĢdeğerliği (EP 5) Miktar tıim Birim Sentbol SltcnMĠbiriırılvri t>t^«r SI birimleri Uiger biTbntcriıı SI birlnrkrine

^5" 1 dın^m .101 325 fa 101.lff'kıtm" 1 mi. 10' J ĠOĠ. s N m. 133. IĠ.IO'W. n.sIs' ltrt-'s.323 3öt 1» 1 psi .m iiv m! m1 Hz ms' kert' (■■m).UTm' mrtrv küp kg-m1 bas'iia k iktiranı sür.1 rr.s'.v IH" .1 cmJ.MiR.133.m'.ki.Ui' N. in'mV .ıjıeJıî nırtrt ne»t.322 387 1>1 1 Tnrr.4 1ġ»8J Akım yayan göç P watt W m'ke.m Itrjî .im1 1 d> . um ı.s' N.894 75T kl'a Dinamik vıskozltc Kinematik vııkttite Knerjı W pbMal ianıytüanıyi'de ııiı'tte kart fa. lcm".m* atro.m. \aa'i .|iunluk V mene l.m Hık Kuvvet Ftisırç V F P m.Kfl'a. 10'1'a-s 111'N. metr* kare & V « r mare hür krt.s" NnıskıT ĠSI .m hasma bir m- dönüĢümü >• nlkrunrin A. iıfNms' llfj-j 1 Qd .olarak ifadeli Dalga sayiM Dalga boyu Al ar Hacım (•Ye karıĢ ¥ı. 1 e-mu* 1«* N Mın/cm'.s" m.10" % Abftarbe 1I02 D firay Oy .125 kl»a Ihar-Hm-0.1 ml'as mVs ıpJ. 1 riin™.s ttsm* 11».kSS' 1 *n ..^1 N.cra'.1 Hfı lmmH( .

10..1 mtVirtt .l yayılan encrjinir.1 volt V mJ.1 dtıv1 ~ lû-1 m3 1 t .1 kfim» m«tre küpb^mı nvnl tvxA/ m'1 mtıl.(1/60) s.J A' VA1.60 sn 1 s ..10" nmlnı' 0 A coulomfc c bel«tel A. eU'ktromntıv güç BMttrik rezistansı EU-ktnk miktarı Hır radynnüklıtırs jktivıtrti Konsantrasyon c (bir madden ini. mfirc kvtp kg-m' babına k ibranı kj.17-10* »ıi 37-lff's1 K »hm u m-. ınolsr konsantrasyon Kütle knn&antrasv™. Uluslararası sistem ile kullanılan birimler (EP 5) Miktar Süre Düz açı Hacim Kütle Çevirim Frekansı Birim Süre dakika saat gün derece litre ton dakikada dönme 1 t r.11. Birimlerin ondalık katlan ve altkatları (EP 5) Faktör Önek Sembol Faktör Önek Sembol 10* eksa E 10* desı d .k|t.60 dak . V KA- Tablo 35.n!1 1 g 1 -i ıv'ıim».s 1 Cı .k(H4.3600 sn 1 gün -24 s 8fi 400 sn l°«m/I8ÛSrad 1 1 .ra-1 1 ımıM .dak Sembol dak s gün SI birimleri değeri 1 dak . 316 Tablo 35. ĠM .W kg 1 r/dak .! Elektrik potir&ıyeli.

694 1.00 3.25 0.685 1.09 2.58 2.51 2.692 1.06 13 .816 2.711 1.07 2.92 3 .57 3.16 2.741 2.71 2.08 2.01 0.71 7 .36 4.09 2..62 2.73 2.34 12.90 3.83 2.82 63.10* 10* 10ıJ 10" iû-f 102 10: 317 peta P tera T (Jiga C raega M kilo k hekto h deka da ıos ıo-' 10" 10" 10"u ll?a &anti c mili m mikro M nano n piko P atto 104* femto f Tablo 35.82 23 .57 2.75 2.695 1.686 1.75 4.66 2 0.30 6.14 3.025 0.81 24 .005 Derecesi Çift Yönlü Testte 0.88 19 .697 1.55 2.75 2.60 5 .11 2..60 2.73 2.07 2.81 2.50 8 .71 31.18 2. 1988) t TABLOSU Tek Yönlü Testte Serbestlik 0.05 0.72 2.90 2.688 1. Student t tablosu (Sümbüloğlu K.703 1.65 3.10 2.78 2.94 2.49 2.05 0.72 3.50 0.90 18 .31 2.690 1.06 2.727 2.92 17 .01 1 1.23 2.80 .72 2.25 10 .12 2.68 3.691 1.686 1.52 2.92 4.95 16 .03 6 .80 2.12.11 12 .687 1.83 22 .20 2.685 1.86 2.13 2.54 2.76 3.689 1.45 3.74 2.10 0.50 2.72 2.77 2.54 5.688 1.98 15 .26 2.14 2.13 2.36 3.53 2.86 20 .18 4.700 1.84 21 .71 2. Biyoistatistik.82 3.36 9 .76 2.706 1. Sümbüloğlu V.78 3.02 0.01 14 .718 1.96 9.02 2.84 4 .000 6.765 2.35 3.17 11 .

0 0.78 2.68 2.59 2.13 48 18B22 0.11 4.678 .47 2.6 36 0.59 2.674 1.25 26 27 28 29 30 35 40 45 50 60 70 80 90 100 125 150 200 300 400 500 1000 oe 318 .674 .58 2.29 2.44 2.01 1.58 Tablo 35.59 2.683 .65 1.40 2.63 2.677 .7 0.679 .13 0.9 301.70 2.46 2.65 1.680 .678 .6 1.38 2.71 2.03 1.66 1.12 694.98 1.684 .72 2.08 6.08 0.5 3.» 23.79 2.9 5.75 2. Izotonik değerler tablosu (Physical Pharmacy) Substance AJcohol.0 0.48 2.684 .675 .4 7.677 .66 2.674 .13.41 2.36 2.17 5.07 3.64 1.67 2.7 0.97 1.33 2.5 .18 0.35 2.71 2.3 3.682 .683 .36 2.675 .70 2.00 1.02 1.65 1.46 2.10 1.79 176. dehydrated Amiflophylllne Ammonıum chloride Amphetamine sulfate (beıuednne sullate) Anlipyhne Antistine hydrochlorıde (anU20Ġine hydrochlofide) Apomorphine hydrocriloride Ascorbic acid Atropine sullate Aureomycin hydrochloride Barnılal sodıum UW 46.49 E 0.06 1.39 2.98 1.62 2.9 5.681 .68 2.33 2.98 1.48 2.n 3.3 0.10 4.60 2.66 1.67 2.66 1.35 2.76 2.47 2.05 1.70 2.06 10.3 0.61 2.65 1.683 .50 368.02 1.66 1.677 .2 312.71 2.676 .77 2.96 1.76 2.07 456 46 53.22 V ar.3 0.69 2.41 1.99 1.97 1.65 1.82 S44 206.11 0.675 .7 0.99 1.17 1.96 1.05 1.70 2.70 0.04 1.04 1.0 o.64 3.97 1.684 .96 2.00 1.63 2.34 2.SĠ 0 18 6.68 2.06 1.37 2.66 1.69 2.64 2.7 0.34 2.18 0.14 0.65 2.29 4.676 .68 2.38 2.1* t.42 2.33 2.

7 2.4 0.08 3.3 0.09 Homalropıne hydrobromide 356.20 5.20 0.47 Cocaıne hydrochloride 339.17 5.8 0.30 0.17 0.77 Uethacholine chloride 195.16 0 18 0.7 3.32 10.22 2.16 0.69 Deiüose .7 0.14 4.3 0 18 11.14 Chiorobulanol (chloretone) 177.18 0.79 (dcmsrol hydrochloride) Uercurtc chloride 271.4 0.6 3.20 0 10 0.17 Dibucaıne hydrochloride 379.7 0.20 67 0.11 5.06 8.3 0.50 16.9 1.09 4.29 1.2 1.19 Calicine and sodium benzoale Calcıum chloride ■ 2H.8 3.7 0 10 6.0 147^03 Calcium gluconale 448.3 0.8 3.6 1.6S Uercuric succinimide 396.17 0.69 Imecholyl chloride) 0.84 Butacaine sullate 710.2 0.9 __ 4.14 6.9 2.2O 6.5 1.7 .5 3.08 3.81 Cupric sulfate ■ 5H2O 249.4 4.92 (opiocnin) Ethyimorphint hydrochloride (dionın) 385.08 0.23 0.52 (mercury bicfıloride) Mercuric cyanide 252.69 Ephedrine sulfate 428.10 2.6 0.31 Magnesium sultate ■ 7HjO 246.3 0.95 (butyn sulfate) Calicine 194.3 0.09 2.23 0.11 10.12 8.26 Laclose 360.84 (tuphthalmine hydrochlorıde) Fluoresceın sodium 376 Glycerin 92.12 3.26 Meperidine hydrochloride 283.10 5.5 6.6 3.04 5.39 Calcium lactale 308.9 2.17 0.Senadryl hydrochlorlde 291 81 (dıphenhydramıne hydrochloride) 8orıc acıd 61.14 5.15 5.7 0.7 0.3 0.30 Caınphor 152.09 6.3 0.8 3.07 0.51 0.31 0.7 0.09 7.29 0.09 6.54 Epinephrine bıtartrate 333.0 0.3 3.16 0 18 0.23 Chloramphenıcol (chloromyeetin) 323.08 2.0 0.H20 198.5 • 3.3 0.88 Eucaıropine hydrochloride 327.3 0.6 5.29 Epinephrırıe hydrochloride 219.8 0.12 7.7 0.06 10.0 0.0 0.25 0.1 0.13 0.0 0.2 4.7 0.7 0.30 5.34 0.7 0.0 0.3 0.50 Mtnlhol 156.2 2.10 0.34 3.13 4.7 0.6 1.16 0.3 0.9 3.11 9.24 0.7 0.0 0.3 0.8 1.18 7.92 (nupercaine hydrochloride) Emeline hydrochloride 553.19 3.28 17.56 Ephedrıne hydrochloride 201.7 0.12 0.05 8.14 6.66 Ethylhydrocupreıne hydrochloride 376.

16 S.11 3.7 0.3 0.45 3.9 0.18 376~84 0.3 0.7 0.85 0.3 0.07 3.09 0.32 9.8 7.12 0.27 Potassium acid phosphate 136.82 0.10 0.2 3.0) 189.0 0.0 4.09 3.8 3.20 0.0 292.33 11.19 3.12 3.91 Ouinıne and urea hydrochlorıde 547.43 14.3 0.12 4.2 0.9 0.23 7.08 0 16 3.25 3.00 (NaH.3 6.5 3.7 0.13 4.4 0.2 .11 1.7 6.26 0.14 7.1 0.3 0 20 3.35 11.Uethamphetamine hydrxhloride (desoxyephedrine hydrochloride) Uetycaine hydrochloride Mild silver protein Uorphine hydrochloride Uorphine sullate Haptuzoline hydrochloride Iprıvme h/drochloride) ^eomycın sulfate Seostigmine bromide Iprosliemine bromide) Vicotinamide 'enicillin G potassium 3enicillin G Procaine inicinin G sodium ^nacaine hydrochlorıde Iholocaıne hydrochloride) 319 Tablo 35.0 5.3 E V ir.20 0.4 ~ 3.3 0.34 11.24 3.7 6.77 Ouinine hydrochlorida 396.3 0.89 Sodium acid phosphate 138. devamı Substance MW Phenooarö'lal sodium 254.22 4.0 0.4 0.3 0.06 — 303.14 246.4 0.14 3.71 356.18 35 0.55 Potassıum lodide 166.11 0.3 __ 0.76 25.13.45 Pilocarpinc nıtrate 271.14 4.22 Phenol 94.08 3.0 0.11 3.11 Phertylephrın* hyrjrochloriae 203.0 023 7.21 7.27 6.2 122.20 8.3 0.20 1.40 13.7 0.06 0.32 (hyoscine hydrobromide) Silver itilme 169.15 758.11 0.08 5.13 372.38 352.18 0." 0.37 12.67 (neosyneohrin* Yıydrochloridt) Physostigmın* saiicylate 413.18 0.7 0.47 588.0 0.22 6.9 3.13 (KHjPO.7 0.) Potassıum chlonde 74.11 0.3 6.24 8.48 Scopolamine hydrobromıde 438.3 0.82 0.0 5.7 0.73 0.15 0.46 Physostigmme sulfate 648.69 0.P04H.3 0.02 Procaine hydrochloride 272.0 0.9 3.6 0.14 3.0 3.7 0.

0 0.4 272.05 __ 342.3 0.42 14.7 0.84 287.0 144.7 0.3 0.7 0.44 0.45 1.22 7.o 0.25 9.15 5.18 6. «x&iccated Slreptomycin suilate SUong silver protein Sucrose Sullacelamıde sodium Sulladiazint sodium Sulfamerajıne sodium Sullanilamıda Sulfalhiazöle sodium Tannic acid Tetracaine hydrochloride (pontocaine hydroch(oride) Tetracycline hydrochloride Tripelennamine hydrochloridt (pyribenzamıne hydrochloride) ürea Zinc chlorid* Zinc phenolsulfonate Zinc !ullalf7H.1 0.0 0.61 20.3 0.11 5.23 7.39 13.37 5.92 0.0 0.7 0.3 0.3 g etkin maddeye (%1 'lik çözeltinin 1 fluid ounce içindeki madde ağırlığı) suyun ilavesiyle hazırlanan izotonik çözeltinin mi olarak hacmi .0 0.00 33.68 22.07 0.4 149.23 7.09 .25 4.13 22 304.30 0.7 0.04 6.4 268. anhydrous Sodium phosphate-2HjO Sodium phosphale-7HjO Sodium phosphate'12H20 Sodium propıonale Sodium sulfite.21 0.4 84.8 1457.4 178.29 555.02 __ 300.0 0.05 0.Sodium benioate Sodium btcarbonate Sodium bısulfite Sodium borate-lOHjO Sodium chloride Sodium iodide Sodium nitrate Sodium pbosphate.14 4.3 0.42 14.07 2.13 3.14 3.58 3.59 19.6 96.08 2.03 1.11 3.38 3.11 0.08 2.0 291.22 7.9 0.36 3.21 0.6 254.5 MW : Etkin maddenin molekül ağırlığı E V : Etkin maddenin sodyum klorür eĢdeğeri : 0.01 0.06 139.4 85.22 7.07 061 20.3 0.0 0.3 0.2 104.35 2.9 172.1 0.3 0.14 3.S6 0.39 34 141.27 024 a.29 0.7 0.2.4 58.53 17.9 __ 0.17 46 358.06 0.25 0.7 0.14 3.38 4.24 3.00 0.43 0.13 4.8 60.7 0.7 0.7 0.8 286.83 0.92 0.23 3.40 13.33 0.31 4.7 0.29 9.08 0.3 0.82 0.62 20.7 381.30 7.05 1.2 480.17 3.65 21.08 4.36 3.98 0.0 __ 0.4 126.0 0.65 21.3 0.18 6.

Biyoistatistik. Sümbüloğlu V..ATg /!: Etkin maddenin %1 'lik çözeltisinin donma noktası alçalması Lise : Kan ve gözyaĢı sıvısı ile izotonik konsantrasyondaki etkin maddenin molar donma noktası alçalması 320 Tablo 35. Elek numaralan (değerler mikrometre olarak verilmiĢtir)(EP 5) Aralıkların Toleransı cieK numaraları Bir aralık Ortalama için maksimum aralıkların (Aralıkların tolerans toleransı standart ölçüleri) +X ±Y 11200 770 350 8000 600 250 5600 470 180 4000 370 130 2800 290 90 2000 230 70 1400 180 50 1000 140 30 710 112 25 Tel Çaplan Ortalama Önerilen Kabul elek geniĢliği standart edilebilir toleransı ölçüler sınırlar +Z d dmaks dmin 560 2500 2900 2100 430 2000 2300 1700 320 1600 1900 1300 250 1400 1700 1200 190 1120 1300 950 150 900 1040 770 110 710 820 600 90 560 640 480 69 450 520 380 .15.: Örneklem ortalaması 3? : Standart hata t : Seçilen yanılma düzeyi (a ) ve n-1 serbestlik derecesinde t tablosundaki değer 321 Tablo 35. 1988) Formül Açıklamalar S : Standart sapma Standart sapma s.tr? ' n n-1 Varyasyon Katsayısı Standart Hata V= Üx100 '■' : Örneklerin aldıkları değerlerin karelerinin toplamı ■-i : Örneklerin aldıkları değerlerin toplamı n : Örnek sayısı V : Varyasyon katsayısı S : Standart sapma X : Örneklem ortalaması x : Standart hata S : Standart sapma n : Örnek sayısı ' : Evren ortalaması Evren ortalaması güven sınırları Y— •*^.. Ġstatistiksel değerlendirme formülleri (Sümbüloğlu K.14.

Bazı katı maddelerin aĢın doygun sulu çözeltilerinin kapalı bir sistemde ve belirtilen sıcaklıkta sağladıkları % nem oranları (CRC Handbook and Chemistıy and Physics 57lh ed) Katı faz t°C H3PO4.1 -- 54 43 34 27 22 18 15 13 - 315 224 160 125 90 63 45 32 30 360 260 190 150 104 72 52 37 35 270 190 130 106 77 5438 27 24 Tablo 35. 2H2O 20 108 20 20 20 25 30 20 25 30 20 20 Katı faz t°C /o nem 75 75 76 76 78 79.16.9 NH4C1 NH4C1 (NH4)2SO4 (NH4)2SO4 KBr KHSO4 Na2CO3.5H2O 22.10H2O BaCl2.49 NH4C1 24.5 88 20 20 20 88 90 92 103.3 (NH4)2SO4 39.6H2O CaCl2.7H2O 52 24.3 77.6H2O CaCl2.5 92 24.4 18.500 355 250 180 125 90 63 45 38 322 89 72 58 47 38 32 26 22 — 18 13 9.8 4.9 7.5 43 18.4 ZnSO4.8 T12SO4 104.H2O 24 168 20 20 100 100 /o nem 9 13 15 20 NaC103 (NH4).5 35 35 38 42 32.4H2O NaHSO4.5 31 20 20 10 5 20 18.S2O3.5 79. KNO3 ve NaNO3 16.7 3.1 84 86 NaC2H3O2.5 81 81.9 Na.5 44 20 20 100 20 45 47 50. Vı H2O KC2H3O2 LĠC1.6 5.8 24.H2O KC2H3O2 KF NaBr CaCl2.SO4 H2C2O4.3H2O 20 22.10H2O NaBrO3 NaCl.2H2O K2Cr04 Pb(NO3)2 Na2CO3.39 30.6H2O CaCl2.5 87 24.6 3.6H2O ZnNO3.7 84.5 88.6H2O K2CO3 2H2O K2CO3.1 81.5 51 .6H2O CrO3 CaCl2. 2H2O KNO2 KCNS Nal Ca(NO3)2.

2 CuSO4.78 0.50 Bizmut subkarbonat 0.70 0.10H2O NH4H2PO4 Na2SO3.2H2O Mg(C2H3O2)2.5 52 18.6H2O Ki NaBr.12H2O 20 68.1 94.2 ZnSO4.6H20 NaC103 Ca(NO3)2.6 TICI 100.7 95 95 96.68 0.5H2O 71.84 0.6 98 98 24.63 1.19 0.45 1.67 0.29 .5 56 100 20 20 20 30 100 25 20 58 65 66 56.7H2O Na2HPO4.6 Pb(NO3)2 69.2 TINO-.33 0.00 0.78 0. 72.24 0.75 0.57 0.37 0.9 93 93 93. Bazı madde ve ekstrelerin yer tutma faktörleri Witepsol için Yer tutma faktörü Madde adı Alum Aminofilin Aminopirin Anestezin Aspirin Atropin sülfat Balıknefsi Barbital Belladon ekstresi Benzoik asit Beyaz balmumu Bizmut subgallat Bizmut subnitrat Borik asit Çinko oksit Çinko sülfat Kakao yağı için Yer tutma faktörü (f) (f) 0.17.28 0.5 56 18.40 0.01 0.67 1.87 0.50 0.1 99.71 0.3 98.4H2O NaNO2 NH4CI ve KNO3 KBr NH4C1 ve KNO3 NH4CI ve KNO3 323 20 100 52 54 K2HPO4 NH4H2PO4 NH4H2PO4 Na2SO4.7H2O NaF 20 30 25 20 20 5 20 100 20 20 92 92.29 0.87 0.75 1.00 0.NaCr2O72H2O Mg(NO3)2.25 0.00 0.15-0.4H2O Mg(NO3)2.7 Tablo 35.67 0.7 100.14 Bizmut subsalisilat 0.

90 0.83 0.00 0.28 1.74 Kakao yağı için Yer tutma faktörü VVitepsol için Yer tutma faktörü (f) (f) 0.17.62 0.76 1.80 Hamamelis ekstresi 0.68 0.83 1.44 0.90 0.90 0.67 0.25 0.65 0.00 0.12 0.97 0.50 - 0.65 0.77 0.78 Fenol Gallik asit Gliserin Hidrokortizon Hintyağı Ihtiyol iyot Kafur Kafein Katı parafın Kinin hidroklorür Kloral hidrat Kodein fosfat 324 Tablo 35.84 0.91 Kodein hidroklorür 0.83 0.71 0.72 Sodyum fenobarbital - .Efedrin hidroklorür 0.80 0.85 0.62 Papaverin hidroklorür 0.75 1.00 0.49 1.71 0.81 1.78 0.53 0.76 0.35 0.71 0.78 1. Devamı Madde adı Kokain hidroklorür Mentol Morfin Hidroklorür Opium (toz) Parasetamol Peru balsamı Potasyum iyodür Prokain Rezorsin ġahsilik asit Salol Sitrik asit Sodyum bromür Sulfatiyazol 0.23 0.

Tannik asit Tetrasiklin hidroklorür 325

0,61

0,68 -

ġekil 35.1a. Grafik kağıtları, (milimetrik kağıt) i I Kitap formatına bağlı olarak küçültülmüĢtür. 326 ġekil 35.1b. Grafik kağıtları.. (2 log x mm (Chart Well - Graph Data Ref. 5521) * Kitap formatına bağlı olarak küçültülmüĢtür. 327 ġekil 35.1c. Grafik kağıtlan. (Weibull - log-olasılık)* oooo //// // /// //»90.00 80.00 70.00 60.00 50.00 -40.00 30.00 20.00 ... .......^--"""" ^___.----" I

5.00 -

3.00 2.00

0.50 -

0.30 0.20 ĠDÎ ıll cc >n ı 0.10 * Kitap formatına bağlı olarak kiiçültülmOĢtflr. 328 ġekil 35.2. Üçgen faz diyagramı 100% 20% V\ÂAAaaAaAA B 329 KAYNAKLAR Ağabeyoğlu, Ġ., Doğanay, T., Çelebi, N., Acartürk, F., Üstün, G., Ocak, F., ĠĢcanoğlu, M., Erden, N., Takka, S., Ataberk, P., Ocak,- Ö., Değim, T., Değim, Z., KıĢlal, Ö. "Farmasötik Teknoloji Laboratuvar Elkitabı" 2.Baskı, Ankara, 1990. Ağabeyoğlu Ġ., Çelebi N., Ocak F.. Değim T., Takka S., Teksin Z.ġ., Uslu A., Parlatan Z., Ġmren S.G., Doğanay T., Acartürk F., Ocak Ö.H., Değim Z.G., Türkoğlu A., CoĢkun Ö., Yetkin G., Senkoylu A., Sever S., "Farmasötik Teknoloji Laboratuar El Kitabı" 3.Baskı, Ertem Matbaa,

Ankara, 1999. Ankara Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Parenteral Çözelti Merkezi, Hemodiyaliz Çözeltisi. Aulton, A.E., "Pharmaceutics, The Science of Dosâge Form Design", 2nd ed., Churchill Livingstone, Edinburg - London - New York - Oxford Philadelphia - St Louis - Sydney - Toronto, 2002. Avis K.E., Lachman L., Lieberman H.A., "Pharmaceutical Dosage Forms: Parenteral medications", Volume 1, Marcel Dekker, Inc., New York, 1984. Avis K.E., Lachman L., Lieberman H.A., "Pharmaceutical Dosage Forms: Parenteral Medications", Volume 2, Marcel Dekker, Inc., New York, 1984. Banakar U.V., "Pharmaceutical Dissolution Testing", Marcel Dekker, Inc., NewYork, 1991. Barry, B.W., "Dermatological Formulations", Marcel Dekker, Inc., New York-Basel, 1983. Baykara T., "Eczanelerde Ġlaç Üretimi - I Katı Ġlaç ġekillerinden Kapsüllerin Eczanelerde Hazırlanması", TEB 6. Bölge Samsun Eczacı Odası Dergisi, s.22, Ocak 1987. Baykara T., KarataĢ A., "Preparation of Acetaminophen Microcapsules by Coacervation-Phase Separation Method", Drug Dev. Ind. Pharm., 19(5), 587-601, 1993. Baykara T., Yüksel N., "The Preparation of Prolonged Action Formulations in the Form of Semi Solid Matrix into Hard Gelatin Capsules of Oxprenolol, I- Thermocap Method", Drug. Dev. Ind. Pharm., 17(9), 1215-1227, 1991. Baykara, T.,Yüksel, N., "The Preparation of Prolonged Action Formulations in the Form of Semi Solid Matrix into Hard Gelatin Capsules of Oxprenolol, II- Thixocap Method", Drug. Dev. Ind. Pharm., 18(2), 233243,1992. 331 Bayraktar-Alpmen, G., "Kozmetik Preparatlar", Nurettin Uycan Matbaası A.ġ., Ġstanbul, 1978. Benita S., "Microencapsulation: Methods and Industrial Applications"

Marcel Dekker, Inc., New York, 1996. Bozkır, A., Aydınlı, A., "in Vitro Release Study of Lidocaine Hydrochloride From Ophtalmic Gels Containing Polyacrylic Acid Polymers", Bolletino Chimico Farmaceutico, 136 (8), 550-555, 1997. Bozkır A., Kılıçarslan M., "Enemalar ve Enema Formülasyonlarmda Yeni GeliĢmeler", Ankara Ecz. Fak. Derg., 26(1), 36-51, 1997. British Pharmacopoeia, The University Press, Cambridge, 1980. British Pharmacopoeia, Stationery Office Ltd., London, 1999. Bühler V., "Generic Drug Formulations" Fine Chemicals, BASF, 4th ed., 2001. Canefe, K., Bozkır, A., Aydınlı, A., Çomoğlu,T. "Investigation on Formation of Tablets From Theophylline Micropellets by Stepped Rimmed Flatpan Method" Bolletino Chimico Farmaceutico, 136 (9), 589-592, 1997. Canefe, K., "Chorda Resorbilis Aseptica", Turkish Standard, No:3497, TSE Ankara, 1980. Canefe,K., Bozkır,A., "An Investigation of Stabilities on Tablets and Capsules Dosage Forms", Pharmacia, 30(3), 126-135, 1990. Canefe,K., "Ġlaçların Stabilitelerinde Sıcaklık ve Nem Değerleri", Aylık Rapor, 4 (30), 2, 1991. Canefe,K., Bozkır,A., " The Limitations and General Defmitations on the Stability Investigations of Drugs under Different Climatic Conditions", Pharmacia, 31(3), 129-145, 1991. Canefe.K., Duman,G., "Selective Drug Delivery and Targeting", J. Fac. Pharm. Ankara, 23, 53-63, 1994. Canefe.K., Özyurt,C, "Safety Closure and Packaging for Drugs", Standard, 25(296), 16-18, 1986. Canefe, K., Özyurt,C, "Studies on the Formulation Parameters and Technologies of Pilot-Production of Micropellets", Doğa, C 10(1), 1220, 1986. Carstensen, J. T., Rhodes, C. T., "Drug Stability", Marcel-Dekker Inc.,New York, 2000. Carstensen, J.T. "Pharmaceutics of Solids and Solid Dosage Forms", John Wiley& Sons, New York, London, Sydney, Toronto, 1977. CRC Handbook and Chemistry and Physics 57* ed. Weast, R.C., CRC Press Inc., 1976-77. Dittert L.W., "American Pharmacy" Sprovvls', Seventh Edition, Lippincot Comp., 1974.

332 Elsner, P., Maibach, H.I., "Cosmeceuticals", Marcel Dekker, Inc., New York-Basel, 2000. European Pharmacopoeia, 5th Ed., Council of Europe, Strasbourg, France, 2004. European Pharmacopoeia, 4th Ed., Council of Europe, Strasbourg, France, 2002. Fahrig, W., Hofer, U., "Die Kapsel:Grundlagen, Technologie und Biopharmazie einermodernen Arzneiform", Wissenschaftliche Verlagsgesellschaft, Stuttgart, 1983. Geçgil, ġ. "Farmasötik Teknolojiye BaĢlangıç", Cihan Matbaacılık, Ġstanbul, 1991. Gönül, N., "Çok Fazlı Sistemler I: Yüzey Kimyası ve Kolloidler", Ankara Üniversitesi Basımevi, Ankara, 2000. Gönül, N., "Çok Fazlı Sistemler II: Süspansiyon ve Emülsiyon Teknolojisi", Ankara Üniversitesi Basımevi, Ankara, 2000. Grimm,W.,"Stability Testing of Drug Products", Wissenschaftliche Verlag.mbH, Stuttgart, 1987. Gürsoy, A., Dortunç, B., Akbuğa, J. "Farmasötik Teknoloji Uygulamaları 1", Papirüs Basım Sanayi, Ġstanbul, 1992. Gürsoy, A., Dortunç, B., Akbuğa, J. "Farmasötik Teknoloji Uygulamaları 2", Papirüs Basım Sanayi, Ġstanbul, 1992. Gürsoy A. Z., "Kontrollü Salım Sistemleri", Elma Bilgisayar Basım, Ġstanbul, 2002. Gürsoy A.Z., "Farmasötik Teknoloji - Temel Konular ve Dozaj ġekilleri", Piksel BiliĢim Ltd. ġti., Ġstanbul, 2004. Gürsoy, A., et al.,"Kontrollü Ġlaç SerbestleĢtiren Sistemler", M. Ü. Eczacılık Fak. Yayınları No:469/5, Ġstanbul, 1989. Güven, K.C., "Tıbbi ve Kozmetik Formüleri" lO.Baskı, Nobel Tıp Kitabevleri, 2001. Güven, K.C. "Tıbbi Formüler", Çelik Cilt Matbaası, Ġstanbul, 1969. Güven, K.C, "Ġlaç Endüstrisi Teknolojisi, Cilt II: Katı Preparatlar", Hüsnütabiat Matbaası, Ġstanbul, 1979. Harry, R.G., "Harry's cosmeticology", 7th ed., Ed.: Wilkinson, J.B., Moore, R.S., George Godwin, London, 1982. Heckel R.W., "Density-Pressure Relationships in Powder Compaction",

1992. "Pharmaceutical Dosage . N. Kaynar-Özdemir N. E.. Pharm. "Mechanism of Sustained-action Medication: Theoretical Analysis of Rate of Release of Solid Drug Dispersed in Solid Matrices". 1985. 23.A. T.E. Lachman L.. 4 (8). S. 1931. 1145-1149. L. Lieberman H. Ankara Üniversitesi Basımevi. Ankara. J. Ercan...S.. Rieger.L. Higuchi T. Ankara Üniversitesi Basımevi. 333 Hixson A.. Crowell J.J. Ġzgü.L. Philadelphia. Fabrika ve ÇalıĢma Güvenliği"..A. Lachman L.. M.A. Ankara Üniversitesi Basımevi."Pharmaceutical Inhalation Aerosol Technology". Özyurt.Kontrol (GLP) KoĢulları. H. C.. Ağabeyoğlu Ġ.I.Trans.H. N. E. Ağabeyoğlu. Kaynar. Eng.. 1986.M. 656-662.. E. 1984. Pharma.. "Dependence of Reaction Velocity Upon Surface and Agitation I . Banker.W. KarataĢ A. "The Theory and Practice of Industrial Pharmacy".. "Genel-Endüstriyel Farmasötik Teknoloji II ve Ġlaç Sanayinde Organizasyon Uluslararası Ġyi Ġmalat (GMP). 221.T. 1970. Ġzgü.Ü. Lea and Febiger. Lieberman H..... Met. A..A. Acartürk. New York. G. "Studies on Sustained Release VI: Lipid Matrix Tablets Prepared by Employing Hydrogenated Gastor Oil" .. "Asetaminofen'in Koaservasyon-faz AyrıĢması Yöntemiyle Mikrokapsüllerinin Hazırlanması" Yüksek lisans Tezi. A. Sci. Ankara. Ankara. H. MarcelDekker Inc.. Sağlık Bilimleri Enstitüsü.Soc. A. "The Theory and Practice of Industrial Pharmacy". "Genel ve Endüstriyel Farmasötik Teknoloji I".P. 1961. Alkan. Kanig. 1983. 1988. Kaning J.923-931.. 52.. K.. Chem.. 1963.Theoretical Consideration". Lieberman.. Philadelphia.. F. Hickey. Lea&Febiger. 1989. J. "Genel ve Endüstriyel Farmasötik Teknoloji Öğrenci Deneysel ÇalıĢmaları". Baykara. Çelebi. Canefe. N. 3rdEd..M. Ankara. Ġzgü.. Ind. 671-675. Tarımcı.

. New York.... 334 Martindale. 2ııd Ed. 1989. "Physical Pharmacy". Lieberman H. Cook E. Volume 1". Ankara Univ. 1989. 1996. Ed. J. 1977. Marcel Dekker. "Die Pulverkompression".B.F. "New Cosmetic Science". 1996... A.. Özdemir N. Vol.Ü. James E. 1994. 1997. "Yüzen dozaj formlarının in vitro-in vivo incelenmesi". A.. II". Sağlık Bilimleri Enstitüsü. Lieberman H. Schwartz J.E.. ġ..A.A... Martin A. Reynolds. Lieberman H. Pharm. Technol. "Pharmaceutical Dosage Forms: Tablets Volume 2". London.F.Forms. 25(2). 1993.. 1966. Inc.. Lachman L. "Pharmaceutical Dosage Forms: Tablets Volume 3".. Ankara (1994). Inc. 1989... Lachman L. Elsevier. Basel..73-80. Marcel Dekker. 1989. Easton. June.. 2nd Ed.F. New York-Basel-Hong Kong. Schwartz J. 16th Ed... 27* Editidion.H. "Furosemidin Çözünme Hızının PVP ile Katı Dispersiyonlan Hazırlanarak Artırılması".H.W. Lippincott Williams&Wilkins. Marcel Dekker.: Wade. 2nd Ed. "Studies on Floatîng Dosage Forms of Furosemide in Vitro and in Vıvo Evaluations of Bilayer Tablet . Pharmazie.A. Ed. Ecz. The Extra Pharmacopoeia . Mitra A. 1992... K..... Inc. Schwartz J. Inc. "Mathematical Comparison of Dissolution Profıles". AmsterdamLausanne-New York-Oxford-Shannon-Singapure-Tokyo. USA. Inc..W.. Moore J. Reynolds.B. Ordu ġ. Ordu ġ. Lachman L.. 4* Ed. 1989. Marcel Dekker. 64-74. Lüdde K. Mec. Mitsui. New York. The Pharmaceutical Press. Ordu. Martin E. Martindale the Extra Pharmacopoeia. "Ophthalmic Drug Delivery Systems". 21:393. Özkan Y.. "Pharmaceutical Dosage Forms: Tablets. New York.. New York. T...K.. Rhemington's Pharmaceutical Sciences. Fak.. Flanner H. Kawakita. 29th Edition.. Marcel Dekker. London the Pharmaceutical Pres..B.. Doktora tezi. Mack Publishing Comp. Özdemir N.

Remington: The Science and Practice of Pharmacy. Özyurt. 3nd Ed. Özalp B. Özyurt. Bolletino Chimico Farmaceutico. Burgess Publishing Company. Özalp B.L...C.. New York. Macmillan Publishing Co. E.Sağhk Bilimleri Enstitüsü. Doktora tezi.1985... Özdemir N. 1992.S.. Özyurt. "Modifıed Release Drug Delivery Technology". M. C.Drug Dev... Canefe. E.K. "Experimental Pharmaceutics". Roberts M. 43-49.857-866. 1971.. "Safety Closure and Packagmg for Drugs". "Controlled Drug Delivery. Lee V. Pharmacia. Marcel Dekker. C. Fundamentals and Applications". 2. 107-110. Hadgraft J. Ind. 1989. Pharm. "Drug Release From Lipid Matrices I: Influence of Formulation Factors on the Release of Water Soluble Drug".A..Ü. Açta Poloniae Pharm. Özyurt. 524-527. Özdemir N.. "Aerosol Formulations Which Form Antiseptic Film and Evaluation of Their Antiseptic Effects".26 (8). 2000. 2003. "Mikropelletlerin Pilot Ġmalat Teknolojileri ve Formülasyon Yapılan Üzerine ÇalıĢmalar". A. Saski W.. Doğa . Ed. "Ülkemizde Topik Amaçla Kullanılacak Ġlaçların Aerosol Sistemlerinin GeliĢtirilmesine ĠliĢkin ÇalıĢmalar". 1977. Inc. Canefe.. Akın. Minneapolis. E.Formulatıons" . 53 (2).. Yüksek Lisans tezi. Rathbone M..R. 1984.J. 1987.. "Drug Release From Lipid Matrices II : Influence of Formulation Factors on the Release of Slightly Soluble Drug".K.L. C. 25:55(3).. Sağlık Bilimleri Enstitüsü. 8th Ed.L. "Bentley's Textbook of Pharmaceutics"..H.Ü. Robinson J. New York. 2000... A.A. Rosoff. Marcel Dekker. Burgess Publishing Company. Inc. 20* Ed. 1996. Gennaro.R... "Pharmaceutical Technology Fundamental Pharmaceutics". 335 Rawlins. USA.. 413-416. 4*. Inc. Ed. 1977. New York. 1996. Parrot. Parrott. 135(9).: A.. "Controlled Release of Drugs:Polymers and Aggregate Systems" . Minnesota.

. Ankara.1983.VCH Publishers. Yüksel N. Model-dependent and -independent methods".1988.... Türk Kodeksi.. London. N. Kanık A.02.02.1988. Baykara. United States Pharmacopeial Convention.. 1961. 05.. Introduction to Colloid and Surface Chemistry.152 Ağız boĢluğuna uygulanan çözeltiler. Ġstanbul.. "Ek 2. 209. 336 DĠZĠN Ağız bakım preparatlan. 11.. 1991. T.62..Bil. 2004..J... ġumnu. New York.. 1970.1974. Avrupa Farmakopesi Adaptasyonu... 2004.1986.1986.. Witepsol "Suppository excipients Witepsol®"..4l AkıĢ hızı..... Buttenvorths. Sağlık Bakanlığı. Shaw. D.....E.. Plasterler TS 4397.. Merck&Co.1985. Sümbüloğlu V. Int. Cam Ġlaç ġiĢeleri TS 5461.C.... 25.Inc.05..10.... 167 .. 1989. 1984. Pharm. Y. KauçukTıpalar-Liyofilize preparatlar için TS 6077.. TS 1324.. Inc." Biyoistatistik. Thirteenth Edition. Sümbüloğlu K. J. Nobel Tıp Kitabevleri Ltd. Teorik inceleme".. Ġlaç ve Eczacılık Genel Müdürlüğü.04. 1974.03.. 231-245. Hidrofil Pamuk TS 4865... Baykara. 57-67. Chemische Werke Witten. Kauçuk Tıpalar..Der... M..02. The Merck Index.F... Ed... FABAD Farm. Gaz Bezi-Hidrofıl Türk Farmakopesi-I. 07.Enjeksiyon Preparatlannda Kullanılan TS 4786. ġti.. Yüksel. Yazan.. 9. "Comparison of in Vitro Dissolution Profıles by ANOVA-based... 01. Hatipoğlu Yayınevi... Lastikler TS 3957. "Katı dispersiyonlar 1... Cerrahi Ġplikler TS 5540.04.. T.1986. 31:54-68.. Ġstanbul. 1997.. "Kozmetik Bilimi".. 16... T. The United States Pharmacopeia.T. 2004.. 2nd.. USP 27...... 07. 2000. Inc. 13.. "Ġlaç TaĢıyıcı Sistem Olarak Mikroküreler ve Hazırlama Yöntemleri". 1998. Pharmacia-JTPA.1988. Milli Eğitim Basımevi..

...................................................302 Aspirinin dayanıklılığı. 46......302 Ambalaj malzemesi......................... Ġlaç kapları.........................AkıĢkan yatak yöntemi................ 250 Plastik kap...........59.................49.......... Büyük hacimli....................74 ArıtılmıĢ su..............51 Kauçuk tıpa............. 176.................................46 Büyük hacimde enjeksiyonluk su ................................... 273............... 263................................................... 275 Steril arıtılmıĢ su..... 272.. 274........138 Arayüzey gerilimi...............................46 Enjeksiyonluk su..46 AmbalajlanmıĢ.................................251 Antiperspiranlar...46 Arrhenius denklemi.......52 Cam kap......154 ....................... 194..........46 Yüksek derecede.......... 172.....175 Bebek preparatları.............300 B Bağlayıcılar......... 56.......................171...270...................................46 Bakteriostatikli enjeksiyonluk su........220 Aktivasyon enerjisi......................46 Ġnhalasyon için steril su..............221 Basılabilirlik..................................46 Ġrrigasyon için steril su.......

......... 178 ........................177.........145 Deplasman faktörü............................4. 223.......... 190...223 Çözünürlük...179............. 5.....141 Duyarlılık.......................... 199........ 242 Deodoranlar......138 Depilatuvarlar..7............ 257..................................55...............................3...................287 Çözeltiler...... 199..f2......................210 Burun preparatlan....... 232.............................. Apparatus 2)....213 Birinci derece kinetik..196 Doğrudan tabletleme ajanları..... 69........... 213 Döner basket (paddle....... 241 Çözünme testi....... 194 Doz tasarımı.....131 Doğrudan basım yöntemi........ 41. 208 Dudak boyalan........ 184.......... 70 Efervesan granül...................................... 237.....195 DeğiĢtirilmiĢ salım (modifîye salım)....195 Dolgu maddeleri........... 241 Dağıtıcılar.......................Benzerlik faktörü ........ 249 Döner palet (paddle........171.............. 8..... 276 Çözünme hızı.... 12-15......243 Deri krem ve losyonları..............248.185 D Dağılma testi................. Apparatus 1)........190........... 208...120 Depo (membran) sistemler...........

.. 207 Elek analizi.................. 161.........63 Çiğneme Tableti..........................43.........293 Geometrik seyreltme......................................... Farmasötik geçimsizlik.....240 Eliksir.... 119........ 99 337 Hidrofobik jeller........................ 66.... Kuru zamk (Kontinental) yöntemi ..............93.91 YaĢ zamk (ingiliz) yöntemi..........152 Geçimsizlik..............213 Flaster..205 Fark faktörü ...............13....293 Terapötik geçimsizlik.......................293 Fiziksel geçimsizlik...........................194..... 162.158 .....................98 Gargara.................................... 109..........160........... 98......Efervesan tablet....................................................100 Emülgatör......37 Emme tableti...36..293 Kimyasal geçimsizlik............................ 92 ġiĢe yöntemi............63...... 156 Emülsiyon........ 38.. 67................183 Cerrahi malzeme......................................................................f..........................................91...................37....... 92 Enema.. 39 Eritme-çözme yöntemi.......91..........................................................204 Emoliyan özellik........

........ 196.......92.................................................... 94...........................................302 Hidrodinamik dengeli sistem...........245 Hidrofil gaz bezi....................196 GüneĢ preparatları.... 203 Kuru granülasyon. 196......... 282 Göz içi sistemler (Oftalmik insertler) ....... 180.....167 HızlandırılmıĢ stabilite... 197-199 Dönen silindirler arasında sıkıĢtırma (Roller compaction).. 192 K Kaplama....... 93.....281..... 176. 176....63................ 197 Briket tablet (Slugging).....68 Hidrofil pamuk.............165 Heckel eĢitliği.196 Göz preparatları........................ 65 Higuchi eĢitliği.....................161............................ 221............... 303 YaĢ granülasyon............................Glidantlar...283 Granül.......... 175...........212 Hixson-Crowell küp kök kanunu..283 Göz damlaları............... 197................. 230 .172............... 64........ 179........175......... 109............................................ Göz banyoları.210 HLB...... 217.....................283 Yarı katı göz preparatları................ 156......... 218................141 H Hausner indeksi.......

........ġeker kaplama.....187.................................183 Kawakita eĢitliği...... 226 Film kaplama................. 290 Küme dansitesi..........83 Kollodyon.....................................................................303 Katı çözelti............. 216 Liniment..163 Kozmetikler.............................................289............ 190.... 198 Lapa.219 Kapsül.240 Kütle tekdüzeliği......... 303 KaĢe....169.............................41 Kollutuvar............. 224...............................40.. 191..................220..................98 Yağsız krem...........209..................... 188.... 222 Koruyucu kaplama.....179..... Yağlı krem.............44 Konsolidasyon............................................................................. 224 Alt kaplama......163............168 Kolloidal dispersiyon..............221....96 .............222.................222. 225 Düzeltici kaplama.......... 190 Küme hacmi..237.. 179.......................98.222..131 Krem.165.....................99 Lineer regresyon.............. 225 Renk kaplama.....98....................................................218.... 134 Kulak preparatları............... 231............................................................................

................................. 116.........103...247 Mum matris.............208 ...... 146.190....98 M Matris sistemler.................... 49 Jel Hidrofılik jeller........229....... 119..223 338 Mikrokapsii!.................... 190........................ 199......................... 196 Ġçerik tekdüzeliği..247 Merhem..... 235 Kompleks koaservasyon.............................. 109.... 293...... 231.. 125 Sürekli akıĢ hücresi (flow-through celi Apparatus 4).................. 105..195............ 147 Lubrikantlar..... 124..247 Hidrofılik matris..89..228....179................ 299 Ġyon değiĢtirici reçine.........................243 Ġnert matris.239...... 108..........Losyon............223 Ġlaç etkileĢmeleri.......155 Mikrobiyal kalite tayini. 230.. 107................. 232....229 Mikroküre....241 Supozituvarlar....283.....46.............. 198.......237 Mikropellet..................................... 104.................. 233 Faz ayırımı-koaservasyon yöntemi 229 Basit koaservasyon. 113...............

.. 235....93...............198 Tablet makinası. 225 0-0 Okluzif özellik...........244 ġurup.......................94 Tablet kontrolleri............................ 78 Non-Newtonian sıvılar...171.... 33-35......................Süspansiyon................84...........111.100.................. 284....................... 37.................................301 RHLB.. 78 ġampuanlar.......... 174.....152 Polimer................... 158...........198 ...................................83........................... 236............... 244 Pudra......303 Pilül....77...............183 Pansuman malzemesi........................... 172................................128 Ozmotik kontrollü sistemler.303 Plastizer..........77.................. 272......... 303 N Newtonian sıvılar...............218...................................240 Pasta.137 R Reaksiyon hız sabitesi........... 85.............. 101...........26. 244 Ötektik karıĢım....147 ġiĢme kontrollü sistemler.................. 132 Ovüller..63 Partikül büyüklüğü ve dağılımı............................... 240...................... 28-31.....

........................................117....158 TraĢ preparatları.............................. 5...............Terazi....... 78 Kinematik viskozluk........192......... 187.............................................. 192 .....77.. 191.98 Tırnak preparatları........................... 119 Yarı-katı matris (Semi-solid matrix................SSM) .......................................................192...... 4.........................143 V-W Viskozluk............................................değirmenler...244 Weibull dağılımı......................210 SıkıĢtırılmıĢ dansite..........................300 Steril katgüt... 220...211............219. 193 Toz öğütücüler ..77...150 Tiksokap......78-81 Vücutta aĢınan sistemler.... 6 Termokap...............................209 Stabilitetesti............................................... 165 Sink koĢul......163.71 Supozituvar sıvağları........ 190......3.............. 229 Sedimentasyon hacmi.....325 Wurster cihazı............... 193 Tıbbi flaster...... 78 Viskozimetreler..........................191..............................................88 Sert jelatin kapsül 186................................... Dinamik viskozluk............. 192 Sıfır derece kinetik..............

. 101..99.. 74-76 339 ..............................98.....................120 Yığın açısı............... 105 Yarı katı sıvağ.....Yarı katı preparatlar...240 Yüzen dozaj formu..................100 Yer tutma değeri............246 Yüzey etkenlik................237........ 166..................... 167........8..............................74 Yüzey gerilimi.....

You're Reading a Free Preview

İndirme
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->