K MYASAL TEPK MELERDE DENGE

K MYASAL DENGE
‡ Ürün ve reaktiflerin deri im oranlar n sabit kalmas d r. ‡ Sabit s cakl kta kapal kapta; A+B C+D tepkimesini inceleyelim: Kaba önce bir miktar A ve B koyal m. Zamanla A ve B¶nin reaksiyona girmesinden dolay miktar azalacak, C ve D¶nin miktar artacakt r. Olu an C ve D reaksiyona girip tekrar A ve B olu acakt r. ‡ Bir müddet sonra A ve B¶den C ve D olu ma h z ile C ve D¶den A ve B olu ma h z e it olur. Bu duruma denge durumu denir. ‡ Denge an nda maddelerin konsantrasyonu de i memekle birlikte her iki yönde reaksiyon e it h zda sürmektedir (Dinamik denge). Denge tepkimelerinin çift okla gösterilmesinin sebebi budur. ‡ Kimyasal denge iki yönlü tepkimelerde söz konusudur. ‡ ki yönlü tepkimelere tersinir tepkime, reversibl tepkime, çift yönlü tepkime de denir. ‡ Tek yönlü tepkimeler ise geriye dönmeyen tepkime, tersinmez tepkime, irreversibl tepkime adlar yla da biliniyordu.

K MYASAL DENGE SAB T (K)
‡ Sabit s cakl kta denge durumunda; ileri yöndeki reaksiyonun h z
1

sabitinin geri yöndeki reaksiyonun h z sabitine oran sabittir. K ile belirtilir. ‡ Molar deri imler cinsinden denge sabiti ve k smi bas nç cinsinden denge sabiti olmak üzere iki çe it K vard r.

DER M C NS NDEN K MYASAL DENGE SAB T (Kd)
‡ Molar deri imler cinsinden denge sabiti Kd ile gösterilir. ‡ K denildi inde de Kd anla lmal d r.

KISM BASINÇ C NS NDEN K MYASAL DENGE SAB T (KP)
‡ K smi bas nç cinsinden denge sabiti ise KP ile gösterilir.

K MYASAL DENGEDE DENGE BA INTISININ MOLAR DER MLER KULLANILARAK YAZILI I
‡ 2A(g) + B(g) C(g) + 2D(g) reaksiyonu için molar deri im cinsinden denge ifadesi; [D]2 [C]¶nin, [A]2 [B]¶ye bölümünün Kd¶ye e itlenmesiyle elde edilir. ‡ Bir kimyasal reaksiyon sonucu olu an gaz ve sulu çözeltilerin molar konsantrasyonlar çarp m n n (kat say lar n molar deri ime üs olarak yaz lmas kayd yla), reaksiyona giren gaz ve sulu çözeltilerin molar konsantrasyonlar çarp m na (kat say lar n molar deri ime üs olarak yaz lmas kayd yla) bölünmesiyle ç kan say sal de er denge sabitine (Kd) e ittir. ‡ Denge sabiti h z sabitlerinden yola ç k larak bulundu undan kat ve s v fazdaki maddeler denge ba nt s nda yer almaz, gaz faz ndaki ve suda çözünmü durumdaki maddeler yaz l r.

2

‡ Bir kimyasal reaksiyon sonucu olu an gazlar n k smi bas nçlar çarp m n n (kat say lar n k smi bas nca üs olarak yaz lmas kayd yla). PA2 PB¶ye bölümünün KP¶ye e itlenmesiyle elde edilir. KISM BASINÇLAR C NS NDEN DENGE SAB T (KP) LE DER M C NS NDEN DENGE SAB T (Kd) L K S ‡ Gaz faz nda gerçekle en kimyasal reaksiyonlarda k smi bas nçlar cinsinden denge sabiti ile deri im cinsinden denge sabiti ili kisini belirten ba nt u ekildedir: KP = Kd (RT) n ‡ Ba nt öyle de yaz l r: Kd = 1 / KP (RT) n ‡ T = Mutlak s cakl k (K) ‡ R = deal gaz sabiti ‡ n = Gaz faz ndaki ve çözelti hâlindeki ürünlerin kat say lar toplam ± Gaz faz ndaki ve çözelti hâlindeki girenlerin kat say lar toplam GAZLARIN KISM BASINÇLAR C NS NDEN DENGE SAB T (KP) DE ERLER TABLOLARI ‡ Gazlar n k smi bas nçlar cinsinden denge sabiti (KP) de erlerinin yaz ld tablolar atm¶ye göre ayarlanm t r. reaksiyona giren gazlar n k smi bas nçlar çarp m na (kat say lar n k smi bas nca üs olarak yaz lmas kayd yla) bölümü KP denge sabitine e ittir.K MYASAL DENGEDE DENGE BA INTISININ KISM BASINÇLAR KULLANILARAK YAZILI I ‡ 2A(g) + B(g) C(g) + 2D(g) reaksiyonu için k smi bas nç cinsinden denge ifadesi. 3 . ‡ Farkl birimlere göre de KP de erleri olabilir. PD2 PC¶nin.

NaCI(k) + s + su Na+(suda) + Cl±(suda) Yukar daki tepkimede maksimum düzensizli e e ilim sa a do rudur. H+H H2+enerji Yukar daki tepkimede maksimum düzensizli e e ilim sola 4 . H2O(k) + s H2O(s) H2O(s) + s H2O(g) Yukar daki tepkimelerde maksimum düzensizli e e ilim sa a do rudur. EE LM ‡ Minimum enerjiye e ilim yönü ile maksimum düzensizlik yönü birbirine z tt r. COCl2(g) CO(g) + Cl2(g) Yukar daki tepkimede maksimum düzensizli e e ilim sa a do rudur. A + B C + s tepkimesinde minimum enerjiye e ilim ürünler yönünedir. ‡ Örne in. ‡ Tuzlar n suda çözünmesi s ras nda iyonla ma yönünde düzensizlik artar. MAKS MUM DÜZENS ZL 3. ‡ Gaz tepkimelerinde mol say s n n çok oldu u yöne do ru düzensizlik artmaktad r. ‡ Kimyasal tepkimelerde minimum enerjiye e ilim s n n oldu u tarafad r. 1. 2. M N MUM ENERJ YE E LM ‡ Bütün maddeler dü ük potansiyel enerjili olmak isterler. ‡ Ba olu umu ekzotermik tepkimedir.N Ç N DENGE? ‡ Maddelerin tümünün yap s nda minimum enerjiye yönelme e ilimi ve maksimum düzensizlik e ilimi mevcuttur. ‡ Maddenin kat dan gaza do ru düzensizli i artmaktad r.

do rudur. ‡ K = Q ise sistem dengededir. ‡ K < Q ise sistem dengeye ula mak için girenler lehinde yürür. maksimum düzensizlik e iliminin bask alt na al nmas anlam na gelmektedir. 5 . maksimum düzensizli e e ilim ilkesi denklemin di er taraf na do ru ise olay denge tepkimesidir (çift yönlüdür). her iki e ilim de ayn yönü destekliyorsa olay tek yönlüdür. ‡ Bir tepkimede minimum enerjiye e ilim ilkesi denklemin bir taraf na do ru. O2(g) + su O2(suda) + s CO2(g)+ H2O(s) 2H+(suda)+ CO3 ±2(suda) + s Yukar daki tepkimelerde maksimum düzensizli e e ilim sola do rudur. Kp = Kd(RT) n ‡ T=Mutlak s cakl k (K) ‡ R= deal gaz sabiti ‡ n=Gaz faz ndaki ve çözelti hâlindeki ürünlerin kat say lar toplam ± Gaz faz ndaki ve çözelti hâlindeki girenlerin kat say lar toplam DENGE KESR (YALANCI DENGE SAB T ) ‡ Herhangi bir andaki denge ba nt s na Q dersek. sistemin dengede olup olmad K ile Q¶nun kar la t r lmas ile bulunur. ‡ Tek yönlü tepkimelerde her iki e ilimin de ayn yönü desteklemesi. ‡ Gazlar n suda çözünmesi olay nda düzensizlik azal r. KISM BASINÇLAR C NS NDEN DENGE SAB T (Kp) ‡ Gaz faz nda gerçekle en tepkimeler için k smi bas nçlar cinsinden denge sabiti de yaz labilir.

LE CHATEL ER PRENS B LE AÇIKLANAB LEN BAZI KONULAR ‡ S cak su içmenin bedenin do al serinletme sistemini çal t rmas ‡ Kemik erimesi ilaçlar n n kemik erimesi hastal yapmas ‡ Sentetik erkeklik hormonlar n n erkekli i azaltmas ‡ eker dü ürücü ilaçlar n eker hastal yapmas ‡ Kan vermenin kan artt rmas ‡ Kan yap c ilaçlar n kans zl k yapmas ‡ Antiasit ilaçlar n mide asidini artt rmas ‡ Ast m ilaçlar n n ast m kronikle tirmesi ‡ Tansiyon ilaçlar n n tansiyonu kronikle tirmesi ‡ A r kesicilerin a r y müzminle tirmesi ‡ Depresyon ilaçlar n n depresyonu artt rmas ‡ Mutlu olmak niyetiyle al nan ecstasy (ekstazi) hap n n insan mutsuz etmesi BEDEN M ZDEK DO AL SER NLETME S STEM N N LA CHATEL ER PRENS B NE GÖRE YORUMLANMASI 6 . ‡ Le Chatelier prensibi. Baz konular Le Chatelier prensibi ile aç klayabiliriz. Hayat m zda bu prensiple iç içeyiz. Le Chatelier (Lö atölye) Prensibi ‡ Bir sisteme d ar dan bir etki yap ld nda sistem bu etkiyi azaltacak ekilde tepki gösterir. evrendeki kanunlardan biridir.‡ K > Q ise sistem dengeye ula mak için ürünler lehinde yürür.

S. ‡ Yap lan etki kemik erimesini durdurmak oldu u hâlde. ‡ Hamam ve saunadan sonra s cak içecekler tercih edilir. Böylece ba ta kan dola m n n h zlanmas olmak üzere birçok fayda ortaya ç kar. Böylece insan serinlemi olur. ‡ U. Bu nedenle üretici firmay dava etmi lerdir. FDA [United States Food & Drug Administration] (Yunayt d Steyts Fuud end Drog Edministrey n) (ABD G da & laç letimi) 2005 y l nda Fosamax ilac na kemik erimesi yapt na dair etiket koydurtmu tur. Fosamax ilac . ERKEKL ARTTIRMAK AMACIYLA KULLANILAN LAÇLAR ERKEKL AZALTIYOR ‡ D ar dan al nan sentetik erkeklik hormonlar na örnek olarak testosterondan üretilmi steroitleri verebiliriz. LH (lüteinle tirici hormon) ve FSH (folikül stümüle hormon) hormonlar n n vücuttaki üretimi azal r. ‡ LH ve FSH erkeklikle ilgili hormonlard r. Le Chatelier prensibine göre z dd olmu ve vücutta kemik erimesi artm t r. Bu konuda mahkemeler devam etmektedir. erkeklerde 7 . Bu hormon al nd nda. Le Chatelier prensibine göre z dd olur ve vücudun s cakl azal r. FSH. Bu azalma ilac b rakt ktan sonra bile 12 hafta süreyle devam eder.‡ S cak su içmek. KEM K ER MES LAÇLARININ KEM K ER MES HASTALI I YAPMASININ LA CHATEL ER PRENS B NE GÖRE YORUMLANMASI ‡ Örne in. kemik erimesine kar kullan lmaktad r. bedenin do al serinletme sistemini çal t r r. ilac n piyasadan kald r lmas n istemektedirler. ‡ Yap lan etki s cakl artt rmak oldu u hâlde. Ba ta çene kemi inde erime olmak üzere vücutta kalsiyum azalmas sonucu kemik erimesi yapmaktad r. laçtan zarar görenler.

³ leyen demir ldar.´ atasözü konumuzla ilgilidir. Le Chatelier prensibine göre z dd olmu ve erkeklik azalm t r. Östrojen hormonunun artmas . LH ise erkeklerde testosteron hormonunun salg lanmas n sa lar. Steroitler genelde vücut geli tirme amaçl olarak sporcular taraf ndan al n r. Al nan steroitler ayn zamanda erkeklerde östrojen hormonunun artmas na neden olur.‡ ‡ ‡ ‡ ‡ ‡ spermin yap m nda etkilidir. Östrojen hormonunun erkeklerde artmas sonucu gö üsler kad nlardaki gibi büyür. Hastal ortadan kald rmaz. ‡ eker dü ürücü hap kullanan eker hastalar 5 y l içerisinde ensülin almak zorunda kalabilirler. ‡ Yap lan etki ekeri dü ürmek oldu u hâlde. tedaviye yönelik de ildir. örne in. k llar dökülür. hormon d ar dan verilirse. d ar dan verilen baz ilaçlarla yap lmaya kalk l nca pankreas atalete dü mektedir. hormon yapan bez durgunlu a dü er. mecbur olunmad hâlde. EKER DÜ ÜRÜCÜ LAÇLAR EKER HASTASI YAPAR ‡ Tip±2 eker hastal nda kullan lan eker dü ürücü ilaçlar. KAN VERMEK KANI ARTTIRIR 8 . letilmezse. ömür boyu sürecek kal c zarar do urur. Erkeklik hormonu. Tip±1 eker hastal ortaya ç km olur. erkekli i artt rmak için verildi inde silah geri tepmi tir. Le Chatelier prensibine göre z dd olmu ve vücutta eker artm t r. En iyisi pankreas tembelli e atmamakt r. ‡ Pankreas n eker dü ürme görevi. ‡ Pankreas n eker dü ürme görevi vard r.

Le Chatelier prensibine göre z dd olmu ve vücutta kan artm t r. kemik ili inde yap l r. ‡ Belli bir süre sonra hiçbir antiasit etki etmez. hiç kan vermeyen ki ilerde daha çok rastlan r. KAN YAPICI LAÇLAR KANSIZLIK YAPAR ‡ Kan. ayet insan. Le Chatelier prensibine göre z dd olmu ve vücutta kan azalm t r. Bundan dolay da antiasit kullan m n n artt r lmas zorunlulu u ortaya ç kar. o anda iyi gelir. ‡ Kans zl k hastal nda kullan lan kan yap c ilaçlar. ‡ Ayn ekilde kans zl k hastal na. Yap lan etki kan azaltmak oldu u hâlde. ‡ Yap lan etki mide ek imesini gidermek oldu u hâlde. A RI KES C LER HAFTADA K KEZDEN FAZLA KULLANILMAMALIDIR ‡ A r kesiciler haftada iki kereden fazla kullan lmamal d r. Kullan l rsa a r müzminle ir.‡ Kan veren ki inin vücudunda kan olu umu h zlan r. ‡ Yap lan etki kan artt rmak amaçl oldu u hâlde. ‡ Her bir insan n kendine özel bir a r e i i vard r. Bu nedenle de mide kanamalar nda kullan lan ilaçlar antiasit amaçl iki günde bir kullan l r. Böylece ancak mide ek imesi geçer. kemik ili inde zafiyete neden olur. Bunun sonucunda da kans zl k ilerler. Le Chatelier prensibine göre z dd olmu ve mide ek imesi artt r lm t r. ‡ Kan alan ki ilerde ise kan n olu umu bask lan r. ANT AS T LAÇLAR M DE AS D N ARTTIRIR ‡ Mide ek imelerinde kullan lan antiasitler. o 9 . Ertesi gün daha fazla mide ek imesi olur.

Bu hastal klarda da Le Chatelier prensibine göre istenenin z dd bir durum ortaya ç km t r. TANS YON LAÇLARI VE DEPRESYON LAÇLARI HASTALI I KRON KLE T R R ‡ ‡ ‡ ‡ Ast m ilaçlar ast m kronikle tirir. ‡ Ecstasy (ekstazi). Vücudumuzdaki do al a r kesicinin ad endorfin maddesidir. vücutta serotonin maddesinin salg lanmas n sa lar. Tansiyon ilaçlar da tansiyonu kronikle tirir. Her bir al nan a r kesici ile insan a r ya kar daha tahammülsüz hâle gelir. A r n n kayna n bulmak ve a r ya neden olan sebebi ortadan kald rmak gerekir. D ar dan al nan a r kesici ilaçlar insan n a r e i ini dü ürür. Hastay o anda rahatlatmak içindir.‡ ‡ ‡ ‡ a r e i ine kadar sab r gösterip a r ya dayanabilirse vücutta do al a r kesici salg lan r. Serotonin. MUTLU OLMAK N YET YLE ALINAN ECSTASY (EKSTAZ ) HAPI NSANI MUTSUZ EDER ‡ Ecstasy (ekstazi). Yap lan etki a r y gidermek oldu u hâlde. yasa d sentetik bir maddedir. mutluluk an nda beynin arka k sm nda bulunan beyin sap ndaki sinir uçlar ndan salg lan r. Hap yutan ki i saatler boyunca 10 . Serotonin. ‡ Ast m ilaçlar . ASTIM LAÇLARI. tansiyon ilaçlar ve depresyon ilaçlar hastal ortadan kald rmaya yönelik de ildir. Tedavi edici özellikleri yoktur. mutluluk meydana getiren bir maddedir. ‡ Ecstasy (ekstazi) hap n n yutulmas suretiyle salg lanan serotonin sahte bir ne e sa lar. Depresyon ilaçlar depresyonu artt r r. Le Chatelier prensibine göre z dd olmu ve a r artt r lm t r.

‡ ‡ ‡ ‡ ‡ ‡ ‡ ‡ ‡ hiper aktif ve uyan k olur. Ki i hap ald zamandaki gibi hep enerjik kalmak için hap tekrar tekrar istemeye ba lar (fiziksel etki). Zanneder ki hap al nca mutlu olaca m. Ecstasy (ekstazi) hap n n bu etkisini bilen çete. kullanmaya ba layanlar n geriye dönü ü çok zor olan bir yola girdikleri 11 . Ki i ölümü göze alarak gösterilen hedefe yönlendirilebilir. nsan kendisini güçlü ve enerjik hisseder. mutlulu u bitirmi tir. a r güven ve kontrolsüz cesaret de olu turur. mafya. Hap. ho görü. Tolerans. Mutluluk hap . stenilenin z dd bir durum Le Chatelier prensibi gere ince ortaya ç km t r. müsamaha demektir. Hap almad anda ki i a r karamsar olur (ruhsal etki). Hap n etkisi geçtikten sonra ise a r yorgunluk ve tahmin edilemeyecek derecede bitkinlik görülür. Bütün bu etkiler ecstasy (ekstazi) hap n n. Ertesi gün bir adet daha ecstasy (ekstazi) hap almadan. Baz ki ilerde ilk kullan mda ani ölüm riski dahi söz konusudur. dikkati ola anüstü derece artt r r. k sa sürede ciddi ba ml l k yapar. Ne yaz k ki vücutta serotonin kalmam t r. ki i kafas n kald r lamaz. serotonin maddesinin bütün depolar n bo altmas suretiyle olmu tur. Yap lacak bir ey kalmam t r. Ecstasy (ekstazi) hap . Vücut. örgüt gibi menfaat ebekeleri ve er odaklar bu etkiyi terör maksad yla kullan rlar. ayet kullanan ki ide intikam ve nefret hissi varsa bu his aç a ç kar. Ecstasy (ekstazi) hap n n tolerans yok denilebilecek kadar azd r. Kulland klar adam 8±10 saat sürecek bir eyleme ve bir tak m kötü amaçlara yönlendirirler. Ki i kendisine. Hatta onlar intihar komandosu bile yapabilirler. Organizman n dengesi bozulmu tur. Ecstasy hap . Vücudun dengesiyle oynanm t r. oyuncak de ildir. Ecstasy (ekstazi) hap n n tolerans n n zay f olmas . geriye dönü ü olmayan büyük bir zarar vermi tir. Hap almas na ra men mutlu olamaz. Bu nedenle kendisini hap almaya mecbur hisseder. Uzun süre kullanan ba ml ki ilerde zaman içinde ölümler görülür.

BASINÇ ± HAC M ETK S Sabit s cakl kta bir miktar gaz n hacmi azalt l rsa bas nc artar. Denge denkleminde tepkimeye girenlerin ve ürünlerin gaz olarak mol say s birbirine e it ise hacim ve bas nç de i imi bu tür tepkimelere etki etmez.anlam n ta r. hacmi art r l rsa bas nc azal r. Dengedeki bir sistemin hacmi azalt l rsa bas nc artaca ndan denge. deri imi artt r lan maddeyi azaltacak yönde. ‡ ‡ ‡ ‡ 12 . sistemin bas nc n azaltacak yöne (gazlar n mol say s n n az oldu u yöne) kayar. Denge de deri ime göre tepki gösterir. Dengedeki bir sistemin hacmi artt r l rsa bas nç azalaca ndan denge. maddelerden birinin deri imi azalt l rsa denge deri imi azalt lan maddeyi artt racak yönde tepki gösterir. hacim azal rsa deri im artar. Hacim artarsa deri im azal r. 2. ‡ Kimyasal Dengeye Etki Eden Faktörlerin Le Chatelier Prensibine Göre Yorumlanmas : Denge hâlindeki bir sisteme d ar dan bir etki yap ld nda sistem bu etkiyi azalt p yeniden dengeye gelecek ekilde tepki gösterir. sistemin bas nc n artt racak yöne (gazlar n mol say s n n çok oldu u yöne) kayar. Hacim etkisini deri ime paralel olarak da dü ünebiliriz. K MYASAL DENGEYE ETK EDEN FAKTÖRLER ‡ Dengeye etki eden faktörler Le Chatelier prensibine göre yorumlan r. 1± KONSANTRASYON (DER M) ETK S Bir denge tepkimesinde maddelerden birinin deri imi artt r l rsa denge.

TEPK MEYE G RMEYEN HERHANG B R MADDEN N EKLENMES N N DENGEYE ETK S YOKTUR ‡ Dengedeki bir sisteme hacim ve s cakl k de i tirilmeden tepkimeye girmeyen herhangi bir maddenin eklenmesi denge durumunu de i tirmez. s azalmas ise s üretecek yöne kayd r r. bas nç ve katalizörün etkisi yoktur. Ekzotermik tepkimelerde s cakl n artt r lmas yla denge. s cakl n artaca yön olan ürünler lehine kayar. DENGE SAB T NE ETK EDEN FAKTÖRLER 1. Endotermik tepkimelerde s cakl n artt r lmas yla denge.‡ ‡ ‡ ‡ 3. s cakl n azalaca yön olan girenler lehine kayar. hacim. dengede olan bir sisteme etki etmez. S cakl k 2. 13 . Kat say lar n de i imi ‡ K denge sabitinin say sal de erini d etkilerden yaln z s cakl k de i tirir. s cakl n artaca yön olan girenler lehine kayar. Ekzotermik tepkimelerde s cakl n azalt lmas yla denge. ‡ K denge sabitinin say sal de erine deri im. SICAKLIK ETK S Is art dengeyi s y harcayacak yöne. s cakl n azalaca yön olan ürünler lehine kayar. ancak dengede olmayan sistemin (ileri ve geri yöndeki h z n artt rabilece inden) daha k sa sürede dengeye ula mas n sa lar. KATAL ZÖR DENGEYE ETK ETMEZ ‡ Katalizörler. Endotermik tepkimelerde s cakl n azalt lmas yla denge.

303R. FARKLI K SICAKLIKTAK K1 VE K2 DE ERLER NDEN H HESAPLANMASI ‡ log K2/K1= H/2. ürünler lehine kayar. Ba nt da girenlerin molar deri imi paydaya yaz ld ndan K denge sabitinin say sal de eri küçülür.T1) ‡ R=8. girenler lehine kayar.(T2±T1)/(T2. 14 . ürünler lehine kayar. K K1 VE H DE ERLER B L N YORSA K2 HESAPLANAB L R ‡ log K2/K1= H/2. ‡ Endotermik tepkimelerde s cakl n artt r lmas yla denge.314 J/mol. girenler lehine kayar. Ba nt da ürünlerin molar deri imi paya yaz ld ndan K denge sabitinin say sal de eri büyür. K DENGE SAB T NE KAT SAYI DE M N N ETK S (DENGE TEPK MELER NE HESS PRENS PLER N N UYGULANMASI) ‡ Sabit s cakl kta bir kimyasal reaksiyonun denge sabiti K ise. ‡ Endotermik tepkimelerde s cakl n azalt lmas yla denge.(T2±T1)/(T2. Ba nt da ürünlerin molar deri imi paya yaz ld ndan K denge sabitinin say sal de eri büyür. Ba nt da girenlerin molar deri imi paydaya yaz ld ndan K denge sabitinin say sal de eri küçülür.303R.314 J/mol.T1) ‡ R=8. denklem ters çevrilirse denge sabiti 1/K olur. ‡ Ekzotermik tepkimelerde s cakl n azalt lmas yla denge.DENGE SAB T NE SICAKLIK DE M N N ETK S ‡ Ekzotermik tepkimelerde s cakl n artt r lmas yla denge.

kar ve dolu olarak dünyaya ya ar. ‡ Yeryüzüne inen ya mur. toplanan reaksiyon denklemlerinin denge sabitlerinin çarp m na e ittir. yeryüzünde bulunan su kadar atmosferde su buhar bulundu u anlam na gelir. her sene ayn miktardad r. tek yönlü olsayd ne olurdu? CEVAP: Yeryüzünü su kaplard . ‡ SORU: H2O(s) H2O(g) Dünyam zdaki suyun buharla mas tepkimesi yukar da verildi i gibi tek yönlü olsayd ne olurdu? CEVAP: Dünyada su kalmazd . denge sabitinin karekökü al n r.‡ Denge denkleminin kat say lar bir say ile çarp l rsa ayn say denge sabitine üs olarak al n r. ‡ SORU: H2O(g) H2O(s) Yukar daki tepkimede görülen dünyam zdaki de i im. tepkimenin denge 15 . ‡ Denge denkleminin kat say lar 2¶ye bölünürse. dengeli ve dinamik olmas ne anlama gelir? ‡ CEVAP: Ölçülü. DO AL F Z KSEL DENGE TEPK MELER YERYÜZÜNDEK F Z KSEL DENGE ‡ Yeryüzünde ne kadar H2O(s) (su) varsa atmosferde de o kadar H2O(g) (su buhar ) vard r. Dengeli. ‡ SORU: Bu olay n ölçülü. yine o a rl kta su ya mur. ‡ Denge reaksiyon denklemi birden fazla reaksiyon denkleminin toplam ndan elde ediliyorsa bu denge denkleminin denge sabiti. ‡ Yeryüzünden her sene ne kadar su buharla rsa.

bu olay n her an. Sanki u atmosfer bo lu u ya mur ile dolu bir havuzdur. ‡ Dünya ile güne aras ndaki uzakl k imdikinden farkl olsayd su. ya buharla acakt ya da donacakt . Belirli bir yere sevk edilir ve belli bir düzeye ç kar. ‡ Atmosfer. atmosferdeki hava moleküllerinin onda birini te kil edince su buhar yo unla r. ‡ Ya mur ya mas hakk nda en k sa yol öyle tarif edilir: Su buhar molekülleri. güne le aram zdaki uzakl n hassasl ile de alakal d r. ya an katrelerden bo kalan yerler. ³atmosferde denizin bulundu u te bihi´ mecaz olarak ak ldan uzak de ildir. çarp madan kolayca yere dü erler. ‡ Atmosferde bulunan belli bir düzeydeki su buhar n n yo unla mas suretiyle ya mur ya ar. denizin rengini and r r. YA MURUN YA MASI VE ATMOSFERDE F Z KSEL DENGEN N KORUNMASI ‡ S cakl k. o tahrip sonucu olu an su buhar yok olmaz. Havada.tepkimesi (çift yönlü tepkime) oldu u anlam na gelir. Bu nedenle. bir 16 . emir ald klar zaman. ‡ Dünyada suyun varl . Dinamik ise. ‡ Bulutlar n bir k sm negatif elektri i üzerlerinde ta maktad r. yer±gök aras nda devam etti i anlam na gelir. Yine ikinci bir emirden sonra bir k s m moleküller yo unla arak. katrelere dönü ürler. ‡ Atmosferdeki su buhar molekülleri. o moleküller her taraftan toplanmaya ba larlar ve bulut eklini al p. icap etti inde ya mak için orada durur. denizlerden ve yerlerden kalkan buharlarla doldurulur. denizlerdeki sudan daha fazla su vard r. ‡ Atmosferde fiziksel dengenin korunmas için. Sonra kanunlar n temsilcileri vas tas yla. haz r vaziyette dururlar. suyu buharla t rmakla suyun bünyesini tahrip etti i zaman.

‡ Kurakl n insaf m za ve insanl m za olan uyar c görevini bir an önce anlay p. bir k sm n n ise kaçt zaman aralar nda havas z kalan yerleri doldurmak için atmosfer tabakas hareket ve heyecana geldi inde gök gürlemesi (gök gürültüsü) meydana gelir. ‡ Kurakl k. Bu k s mlar birbirlerine yakla p aralar nda çarp ma oldu unda. ‡ Dünyan n baz bölgelerinin çok ya ald n duyarken. ‡ Sorun da buradan ç k yor. baz bölgelerinin daha az ya ald n görüyoruz. Bu hâllerin olmas bir nizam ve kanun alt nda olur ki. çünkü yeryüzüne inen ya . o nizam ve o kanunu temsil eden gök gürlemesi ve im ek arac lar d r.k sm da pozitif elektri i üzerlerinde ta maktad r. Örne in. Ya lar yer de i tirmi tir. dünyada ya lar azald ndan de ildir. nsan n canl ±cans z ekosisteme kar olumsuz müdahalesi. her sene ayn miktardad r. Bu sorunu do uran. ‡ Bulutlar n bir k sm n n hücum etti i. KÜRESEL ISINMAYA BA LI KURAKLIKTAN SÖZ ETMEK HATTA BUNA DA R SOMUT VER BULMAYA ÇALI MAK B L MSEL SKANDALDIR ‡ Türkiye son senelerde kurakl k ya yor. gerekli çal malar yaparak bu problemin üstesinden gelmeliyiz. im ek çakar. ya da l m n bozmaktad r. özellikle Türkiye¶de ya lar azald . insand r. Amerika¶da ise artt . SUYUN YONLA MA DENKLEM VE ON 17 .

H2O molekülü iyonlar na hiç ayr masayd . Elektrik kaça n n oldu u. çok hassas aletlerle anla labilecek derecede iletkendir. bir anda büyük ve ölümcül patlamalar. Hiç ayr masayd veya daha fazla oranda ayr sayd ne olurdu? Saf su. elektrik kaça n hissedemedi imizden tedbir alamayacakt k. Yine elektrikli aletin içine su kaçt nda. su nötr olmayacakt . tedbirli olmam z için ikaz meselesi ortadan kalkacakt . DO AL K MYASAL DENGE TEPK MELER M EK ÇAKTI INDA NAD REN OLU AN HNO3 HMAL ED LEB L RD R 18 . yang nlar meydana gelecekti. ya am son bulacakt . derecesine göre ortaya ç kacakt . hem asidik hem de bazik özellikte oldu undan dolay hayat n canl lar için devam mümkün olmayacakt . elektrikli aletin tamirini yapmam z için bir ikazd r. ‡ H2O molekülü iyonlar na daha fazla ayr sayd . ‡ Elektrikli aletin içine su kaçarsa kontak yapar. H2O molekülü iyonlar na hiç ayr masayd . çünkü tedbirsiz ve ihtiyats z olarak aletin tamiriyle u ra l rsa. say lamayacak kadar çok ar za ortaya ç kard .M LYONDA B R ORANINDA YONLA MASININ FAYDALARI H2O(s) ‡ ‡ ‡ ‡ H+1(suda) + OH±1(suda) 10 000 000 H2O molekülünden 1 tanesi iyonlar na ayr r. Örne in. bize zarar vermez. ancak elektrik kaça n anlayabiliriz. Bu bir sigortad r ve uyar d r. tedbirli olmam z. kontak yapamadan. alet kendi kendini durduramayacak. içi su ile dolu bir çama r makinesinde elimizi suyun içine sokarsak. elektrik çarparak öldürür. sigorta görevini yapamad ndan bir anda daha büyük zararlar. su.

sular ac la t ran bir maddedir. ‡ Olu sayd sular ac la acakt .‡ im ek çakt nda nadiren gerekli olan yüksek aktivasyon enerjisi sa land nda bile tepkimenin sa a do ru cereyan yüzdesi çok dü ük oldu undan az miktarda azot oksitleri olu ur ve topra a geçer. N2 + 2. N2O5 + H2O 2HNO3 Her im ek çak nda HNO3 (kezzap) olu mas için artlar haz r oldu u hâlde hayat devam etmektedir. zararl ve tehlikeli nlar n a a geçerek yeryüzüne inmesine stratosfer tabakas ndaki ozon vesilesi ile izin verilmez. ‡ Yüksek enerjili. 19 . EKZOTERM K OLDU U HÂLDE GERÇEKLE MEYEN TEPK ME (SULARIN ACILA MAMASI) ‡ Havada N2 ve H2 bulundu u ve tepkime ekzotermik oldu u hâlde NH3 olu maz.5O2 + yüksek s cakl k N2O5 ‡ Azot oksitlerin suyla birle mesine ait tepkime da çift yönlü olup ileri tepkimenin h z çok yava t r. ‡ Bütün yanma tepkimeleri ekzotermik oldu u hâlde azotun yanmas endotermiktir. N2 + 3H2 2NH3 + 22 kcal NH3 + H2O NH4OH OKS JEN N OZONA DÖNÜ MES K MYASAL DENGE TEPK MES D R ‡ Oksijenin ozona dönü mesi (3O2 2O3) kimyasal denge tepkimesidir. ‡ Ozon tabakas . çünkü NH3. stratosfer tabakas ndad r.

‡ Güne ten gelen zararl nlar ozon tabakas nda yakalan r. 20 . oksijenin ozona dönü türülmesinde kullan l r. ultraviyole nlar rahatça yere inecekti. ozon molekülleri azalm olsayd . filtre edilmeyecekti. Bu ise kanserlilerin say s nda anormal derecede art n olmas n netice verecekti. ‡ Kimyasal denge tepkimesindeki sa a do ru cereyan yüzdesi belirlenmi tir. Ortalama s cakl n 10 °C artmas bile insanlar n ve hayvanlar n kan n . ozon tabakas ile filtre edilen bu zararl nlar. YAPAY K MYASAL DENGE TEPK MELER SANAY DE YAPAY K MYASAL DENGE TEPK MELER ‡ TUZ RUHU ELDE ED LMES H2(g) + Cl2(g) 2HCl(g) 2HCl(suda) ‡ KEZZAP ELDE ED LMES : Yüksek s cakl k ve yüksek bas nçta elde edilir. Kimyasal denge insan eli kar mad kça bozulmaz. üç atomlu bir oksijen molekülüdür.‡ Ozon. canl bünyesindeki DNA moleküllerindeki ba lar kopar p bozar ve kansere yol açar. bitkilerin öz suyunu kaynatmaya yeterli olacakt . Yüzy llard r de i meyen ortalama s cakl k de erinde de bozulma görülecekti. korunmu bir tavan k l nm t r. ‡ Böylece gökyüzü. yere inseydi yeryüzü daha fazla s nacakt . ‡ Yine dengenin sola do ru kaymas sonucunda. Bu moleküller güne nlar n n zararlar n filtre eder. ‡ Zararl ultraviyole nlar . k sa dalga boylu ve enerjisi çok yüksek nlar oldu undan dolay . çünkü ultraviyole nlar . ozon molekülleri azalm olsayd . ‡ Dengenin sola do ru kaymas sonucunda.

5O2(g) + yüksek s cakl k N2O5(g) + H2O(s) 2HNO3(suda) N2O5(g) ‡ DER K AMONYAK ELDE ED LMES : Yüksek s cakl k ve yüksek bas nçta elde edilir.N2(g) + 2. 2SO2(g) + O2(g) 2SO3(g) + s SO3(g) + H2O(s) H2SO4(suda) 21 . N2(g) + 3H2 (g) 2NH3(g) + 22 kcal NH3(g) + H2O(s) NH4OH(suda) ‡ DER K SÜLFÜR K AS T ELDE ED LMES : Yüksek s cakl k ve yüksek bas nçta katalizör kullanarak elde edilir.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful