Yönetimde Durumsallık Yaklaşımı Sistem yaklaşımı, 1970 yılından itibaren yapılan bir takım araştırmalarla yerini durumsallık yaklaşımı

adı verilen bir teoriye terk etti. Organizasyonun içinde bulunduğu duruma ve çevresel koşulların özelliklerine göre yönetim biçimi ve sistemini etkileyen faktörlerin sayı, nitelik ve etkilerinin değiştiğini ortaya koymaya çalışan bu yaklaşıma göre her örgütün durumu, faaliyet konusu ve çevresi diğer örgütlerden farklıdır. Örgütler üzerine etki yapan koşullar ve örgütün iç durumu da farklı olduğuna göre her örgütün yönetim ve organizasyon biçimi ile sistemi de farklı ve kendine özgü olacaktır. Sistem yaklaşımındaki gibi bir genelleme yapma imkansız olduğu gibi şu sistem yanlış, şu liderlik ve yöneticilik biçimi doğru ve her yerde geçerlidir diyemeyiz. Her örgütsel ortam ve ona uyan karar ve davranış modelleri farklı olduğuna göre ,her yönetici kendi örgütünü bir örnek olay olarak ele alıp ,bu örgüte özgü bir modeli,bu güne kadar ortaya atılmış olan genel ve evrensel modellerden de kullanabileceği hususları alarak oluşturmak zorundadır. (Eren,2010 s.56) Durumsallık yaklaşımına göre; 1. İşletmenin iç koşulları

1. 3. Fonksiyonel role ilişkin teknik yöntemleri anlatan. Mekanist örgüt yapılarında: Daha çok mekanik örgüt yapıları olarak kabul edilen itfaiye. sayılabilir.Negandhi ve Prasad.Lawrence ve Lorsch. Örgüt üyeleri arasında astlar ile üstler arasında haberleşme . Durumsallık yaklaşımı ile ilgili araştırma yapan başlıca düşünürler. Otorite. Uzmanlaşmaya önem verilmiştir. diğer tip kuruluşların başlangıç veya kuruluş aşamalarına uygun düşse bile değişmekte ve gelişmekte olan yapılarda etkili bir biçimde kullanılamaz. 2. Personelin sosyo-kültürel özellikleriyle birlikte ele almak ve sorunlara çözüm aramak gerekir.2. Çevresel koşulları ve çevreyle ilişkisi 3. Kullandığı teknolojinin özellikleri 4. kontrol ve haberleşme hiyerarşik bir yapıya sahiptir.Burns ve Stalker. yetki ve sorumluluklarını belirleyen tanımlar vardır. polis ve ordu kuruluşlarının haberleşme tarzlarına uygunluk gösteren bu model(merkezi model). 4. Burns ve Stalker’ın Araştırmaları Çevresel faktörlerin işletme yönetimini nasıl etkilediği araştırılmış ve farklı çevresel koşullara sahip bu örgütlerden elde edilen bilgiler ışığında yönetim sistemleri iki temel grupta toplanmıştır.James Thompson.b.İngiliz Aston Grubu ve Khandwalla v.Farmer ve Richman.

sorunlara sahip çıkma ve üstlere bağımlılık önem kazanmıştır. Organik sistem: bireylerin özel bilgi ve deneyimlerinin işlerine katkıda bulunabileceğini kabul eden sistemdir. rapor verme ve almadan ziyade: bilgi alışverişi oluşturur. 6. c. Dikey haberleşmeden çok yatay haberleşmeye önem verilir. Örgüte üyelik koşulu olarak. Haberleşmenin kapsamını emir.dikey yönde cereyan etmektedir 5. b. Örgüt ve hedefleri hakkında tek ve gerçek bilgi sahibi olan tepe yönetimidir. Yönetim karmaşık bir hiyerarşi olarak algılanır: Haberler belirli kanallaraadan süzülerek üst kanalara: emir ve talimatlar aynı kademelerden geçerek en alt basamaklara kadar iner. yeniden işler tanımlanır. 8. Organik örgüt sistemi değişen koşullara uygun sistemdir ve bir takım özellikleri vardır: a. d. . 7. Bireyler aarsı haberleşme ile bireysel işlerde sürekli ayarlamalar yapılır: sık sık. e. Bireyler işlerini kendileirine sunulan kurallar çerçevesinde değil: tüm örgüt gerçeği ve hedeflerinin göz önünde tutlması bilinciyle yaparlar. Üstlerin talimatları ve onlar tarfından alınan kararlarla yönetilir. f. Yönetim merkeziyetçi bir nitelik arz etmektedir. Bireyleri genel olarak sahip oldukları ticarii teknik ve endüstriyel konulardaki bilgi ve uzmalıkları da önemlidir.

2. Sürekli olarak yeni sorunları doğduğu: istikrarın mevcut olmadığı bir sistemde bu tür örgüt yapısı(organik) en olumlu sonuç veren yapıdır. Lawrence ve Lorsch. talebin niteliği 2. 10 işletmede araştırmalar yapmışlardır. Lawrence ve Lorsch’un Araştırmaları Harward Üniversitesinde 1966 yılında. Bu araştırmaların bulgularına göre örgütlerin yapı biçimleri pazardaki talebin niteliğiyle teknolojik çevredeki değişim hızına göre değişmektedir. Farklılaşma ne kadar artarsa tamlaşma o kadar azalır. . Aynı organizasyondaki değişik birimler arasında da bu olabilir. teknolojik çevredeki değişim hızı üzerinde durular ve iki kavram ortaya atarlar: 1. Tamlaşma. Farklılaşma. Tepe yönetimin oluşturan yöneticiler.g. 1. Tamlaşma: Uyum sağlamak amacıyla farklı işlevsel departmanlar arasında gerçekleştirmek zorunda oldukları bir işbirliğidir. 2. James Thompson’un yaklaşımı 0rganizasyonda ya belirsiz ya da belirli çevre koşulları vardır. Burns ve Stalker ani Pazar ve teknolojik değişikle karşılaşılan işletmelerde bu tür yönetime karşı bir eğilim olduğunu görmüşlerdir. mutlaka her şeyi en iyi bilen ve bütün karaları almaya tam yetkili kişiler olarak düşünülemezler. 1. Farklılaşma:Farkılı fonksiyonel departmanlardaki yöneticilerin bilgisel ve duygusal farklılıklarını kastetmektedir.

Anket cevaplarının değerlemesinde korelasyon yöntemi uygulanmıştır. Heterojende ise farklı ürünler üreten ve bunları çeşitli pazarlarda satanlar kastedilir. a) Meydana getirici ve kimlik(kişilik) kazandırıcı süreçler . Tek tip üretim tarzıyla belirli bir çevreye hitap eder. Belirsizlik varsa sınırlı rasyonellik kullanılmalıdır. Negandhi-Prasad Yaklaşımı Düşünürler yaptıkları araştırmalarda yönetim fonksiyon ve süreçleri üzerine çevresel faktörlerin ve yönetim felsefesinin yakın çevre etkilerini incelemişlerdir.Belirsizlik önceden tahmin edilirse alınan kararlar daha rasyonel olur. Aston grubu örgütsel süreçlerin sağlanması ile ilgili olan örgütsel süreçleri de sınıflandırmışlardır. Çevresel faktörlerin. değişken örgüt yapısının da bağımlı değişken olduğunu varsayarak modellerini kurmaktadırlar. Aston Grubu Yaklaşımı Aston grubu modeli:52 işletme üzerinde yapılan bir anket çalışmasıdır. Düşünürler örgüt çevresi etkenleri bağımsız değişken. bir süper marketin çevresi istikrarlı ama heterojendir. Bunlar tek tip ürün yapan ve belirli çevrede satan işletmelerdir. Müşteriler ve ürün tipleri homojendir. Thompson homojen çevre ile farklılaşmaya gitmeyen çevreyi kasteder. Bir bakkalın çevresi istikrarlı ve homojendir. yönetsel ve örgütsel etkinliğe dolaylı etkileri yanında doğrudan etkileri olduğunu da saptamışlardır.

b) Varlığı sürekli sürdüren süreçler c) İş akımı süreci d) Denge kurma ve koruma süreci Çevresel değişkenlerin. amaçlar. yetki ve sorumlulukların dağıtımı. onu etkileyen bir elemandır. haberleşme ve kontrol sistemlerini kapsar. Ayrıca . Yapısının içinde değil. Khandwalla Yaklaşımı Khandwalla’ya göre örgüt yapısı. e) Faaliyetlerin biçimlendirilmesi f) Otorite yapısı g) İş akımını denetimi ile ilgili küme h) Kurmay birimlerin büyüklüğü Yakın ve genel çevre elemanlarının örgütsel çevrenin değişkenleri üzerindeki(irilik. Bu çevresel değişkenlerin örgütsel yapıyı etkilemeleri ile ilgili 4 faktör kümesi tespit etmişlerdir. Ayrıca teknolojide yapının içindedir. ürüne göre bölümlendirme. vb. teknoloji. yetki devri. teknolojik yapıdan ayrı olduğu gibi. saptanan değişkenler arasındaki ilişkiler ise neden sonuç ilişkilerini açıklayacak bir yoruma imkan verecek düzeyde olmamıştır. Halbuki Aston grubunda gördüğümüz üzere. örgütsel yapı değişkenleri üzerinde büyük etkileri olduğunu belirlemişlerdir. çevresel değişkenlerin bir alt elemanıdır.) etkilerine değinilmemiş.

Yönetsel davranış modelinin zaman içinde değişebileceği göz önünde bulundurulmalıdır. Örneğin materyal mi? Fonksiyonel mi? Araç-gereç mi? Belli değildir.Yöneticiler örgüt içindeki ve dışındaki başarıyı etkileyen kural ve nedenleri ortaya çıkarmakla yükümlüdürler. Genel Çevre: örgüt tarafından etkilenmesi son derece zor olan ama örgütü. Yakın Çevre: örgütün bütünüyle denetim altında olmayan ama kuvvetle etkileme olanağı olan.Yöneticiler değişimin farkında olmalı ilk eve kurallarını esnek tutarak yeri geldikçe değiştirebilmelidirler . Durumsallık konusunda yapılan araştırma sonucunda. örgüt çevresi etkileşimleri 3 kısımda inceleyebiliriz: 1. diğer örgütsel ve yakın çevre elemanlarını etkileyen hususlardan oluşan ortamdır. Örgütün çalışması değişkenlerin karşılıklı etkileşimleriyle meydana gelmektedir.teknoloji ile.İyi bir model olmak için iyi bir analiz gerekmektedir. örgütün faaliyet ve sonuçlarından etkilenebilen çevresidir. 2. Örgüt İçi Çevre: örgütün %100 kendi denetimi altında olan ve her an değişiklik yapılabileceği iç çevre unsurlarıdır.Çünkü örgüt içindeki ve çevredeki koşullar zaman içinde değişime uğramaktadır. ne tür teknolojinin söz konusu edildiği de açık değildir. 3. Yapılan araştırmalar olasılık özelliği olduğunu gösterir.

.. İstanbul:Beta.Akgemci. Çelik.S. Yönetim ve Organizasyon.İstanbul:Beta.. (1996).M.A.T. Eren .Ankara:Nobel. 2.Şimşek. Eren.(2010) Örgütsel Davranış ve Yönetim Psikolojisi.E.(1998). 3.Kaynakça 1. Davranış Bilimlerine Giriş ve Örgütsel Davranış.E.