P. 1
Endüstriyel Kontrol ve Arıza Analizi (Uygulama Devreleri)

Endüstriyel Kontrol ve Arıza Analizi (Uygulama Devreleri)

|Views: 2,908|Likes:
Yayınlayan: donpanza

More info:

Published by: donpanza on Nov 30, 2011
Telif Hakkı:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

05/20/2013

pdf

text

original

ATELYE: ENDÜSTRİYEL KONTROL ve ARIZA ANALİZİ

İŞ YAPRAĞI NO: 1

TRİSTÖRÜN SAĞLAMLIK KONTROLÜ ve UÇLARININ TESBİTİ
DENEYİN AMACI TEORİK BİLGİLER : Tristörün AVOmetre ile sağlamlık kontrolünü yapmak ve uçlarını bulmak. : Tristör ölçümünde dijital AVOmetre kullanılması kesin sonuç vermeyebilir. Çünkü

dijital ölçü aletlerinin iç dirençleri çok yüksek olduğundan ölçüm sırasında çok az akım harcarlar. Bu seviyedeki bir akım tristörü iletimde tutma akımının altında bir değerde olduğundan A - K arası iletime geçemez. Bu da ölçüm sonucunu etkiler. Doğru bir ölçüm için analog tip ölçü aletinin ohmmetre kısmının düşük kademesi kullanılır. Anot - Katot arası iki yönlü çok yüksek direnç gösterir. ( Yani ölçü aletinin ibresi sapmaz, değer göstermez ) Yine aynı şekilde A - G arası iki yönlü direnç değeri göstermez. Sadece K - G arası tek yönlü küçük direnç gösterir. K - G arası küçük direnç gösterdiği anda katotta bulunan uç ölçü aletinin eksi ucudur. Artı ucun bulunduğu uç geyt diğer uç anottur. Aşağıdaki tabloya göre eksi prob katotta, artı prob geytte iken 600 Ω direnç ölçülmüş, bunun dışında direnç ölçümü yapılamamıştır. Yani çok yüksek direnç ölçülmüştür. Bu ölçüm sonucunda tristörün uçları belirlenmiştir. Ancak sağlamlık kontrolü yeterince test edilememiştir.

Tristörün Sağlamlık Kontrolü: Analog AVOmetre ohm kademesine alınır. Ohmmetrenin eksi ucu (kırmızı prob ) tristörün katoduna; artı ucu tristörün anoduna tutulur. Ölçü aletinin ibresi sapmaz. Herhangi bir iletkenle Anot ile Geyt arası kısa devre yapıldığında ölçü aleti ibresi hareket ederek bir değer gösterir. Anot-Geyt arasındaki kısa devre açılsa bile ohmmetre değer göstermeye devam eder. (Tristör tetiklendiği için iletimdedir. Tetikleme bir defa yapıldıktan sonra, kesilse bile tristör iletimde kalmaya devam eder.) Uçlardan birisi ayrılıp tekrar değdirildiğinde tristör kesime gider. Ohmmetre değer göstermez.
DENEY BAĞLANTI ŞEMASI:

DENEYDE KULLANILAN ALETLER:

1-Tristör ( TIC106D, BTI49G ) 2-Analog AVOmetre
DENEYİN YAPILIŞI :

1- Ölçeceğiniz tristörün ayaklarını rasgele numaralandırınız. Şeklini Tablo–1 ‘in yanına çiziniz. 2- Analog AVOmetreyi 0 konumuna ( örneğin x 100 kademesine ) alınız. 3- Tablo–1 ‘i dolduracak şekilde ayakları karşılıklı olarak ölçünüz. Tabloya kaydediniz. 4- Tablodaki değerlere göre Tristörün ayak isimlerini tablonun altına yazınız. Şeklini çizerek ayakları şekil üzerinde belirtiniz. 5- Belirlediğiniz ayaklara göre, ohmmetrenin eksi probu tristörün katoduna; artı probunu tristörün anoduna tutunuz. Ohmmetre bir değer göstermeyecektir. Anot ile Geyt arasını bir an için kısa devre yapıp, açınız. Tristör iletime geçeceğinden ohmmetre değer gösterecektir. Uçlardan birisi ayrılıp tekrar temas ettirildiğinde tristör kesime gideceğinden ohmmetre değer göstermez. 6- Ohmmetrenin artı probunu katoda; eksi probunu anoda temas ettirerek 5.işlem basamağını tekrarlayınız. Tristör iletime geçmediğini görünüz. ( Her iki yönde tetikleniyorsa bunun triyak olduğu anlaşılır).
GÖZLEM TABLOSU :

ATELYE: ENDÜSTRİYEL KONTROL ve ARIZA ANALİZİ

İŞ YAPRAĞI NO: 2

TRİSTÖRÜN DC GERİLİMDE R DİRENCİ ÜZERİNDEN TETİKLENMESİ
DENEYİN AMACI : Tristörün DC gerilimde tetiklenmesini incelemek. TEORİK BİLGİLER : Tristörler doğru gerilimde doğru polarize edildiklerinde geytine küçük bir pozitif gerilim gelirse iletime giderler. Tristörler doğru gerilimde LDR, termistör, foto transistör gibi elemanlarla tetiklenebilir. DENEY BAĞLANTI ŞEMASI: S1
R1
220R

R3
220R

D1
LED-YELLOW

S2

U1
T106M1

BAT1
12V

R2
100R

DENEYDE KULLANILAN ALETLER: 1-Bread Board 2-AVOmetre 3-Devre Şemasında belirtilen elemanlar DEVRENİN ÇALIŞMASI : S1 anahtarı kapalı S2 anahtarı açık iken devreye enerji uygulandığında doğru polarize edilen tristör geyt gerilimi alamadığından kesimdedir ve led yanmaz. S2 anahtarı kapatıldığında tristörün geyt ucuna R1,R2 gerilim bölücü dirençler üzerinden pozitif bir gerilim gelir. Tristör iletime gider ve led yanar. Bu durumda S2 anahtarı açılsa dahi tristör iletimde kalmaya ve led yanmaya devam eder. Tristörü kesime götürmek için S1 anahtarının açılması gerekir. Tristörü tekrar iletime götürmek için önce S1 daha sonra S2 anahtarı kapatılmalıdır. DENEYİN YAPILIŞI : 1- AVOmetre ile devre elemanlarının sağlamlığını kontrol ediniz. 2- Devreyi Bread board üzerine monte ediniz. 3- S1 ve S2 anahtarları açık iken devreye enerji uygulayınız. LED’ in yanmadığını gözleyiniz. 4- S1 açık iken, S2 anahtarı kapatıldığında Led’ in yanmadığını gözleyiniz. 5- S1 ve S2 anahtarı kapatıldığında Led’ in yandığını gözleyiniz. 6- S2 anahtarını açınız. Bu durumda Led’ in yanmaya devam ettiğini gözleyiniz. 7- S1 anahtarını açınız. Led’ in yanmadığını gözleyiniz. 8- Sonuçları gözlem tablosuna yazınız. GÖZLEM TABLOSU : LED’in S1 S2 Durumu Açık Açık Kapalı Açık Kapalı Kapalı SORULAR : 1- S1 ve S2 anahtarı kapalı iken R1 direnci kısa devre edilirse ne olur? 2- S1 ve S2 anahtarı kapalı iken R2 direnci kısa devre edilirse ne olur? 3- S1 ve S2 anahtarı kapalı iken R1 direnci açık devre edilirse ne olur? 4- S1 ve S2 anahtarı kapalı iken R2 direnci açık devre edilirse ne olur? 5- S1 ve S2 anahtarı kapalı iken R3 direnci kısa devre edilirse ne olur? CEVAPLAR :

İŞİN ADI: Tristörün DC Gerilimde R Direnci Üzerinden Tetiklenmesi İşe Başlama: ÖĞRENCİNİN: DEĞERLENDİRME Tarih:…/…/200.. Adı : Saati:… Süre:….. İş Alış. Biçim. Süre İşlemler Top. Rakamla Yazıyla Soyadı: İşi Bitirme: 30 30 20 20 100 Sınıfı : Tarih:…/…/200.. No : Saati:… Süre:…..

Atelye Öğretmeni

ATELYE: ENDÜSTRİYEL KONTROL ve ARIZA ANALİZİ

İŞ YAPRAĞI NO: 3

DC GERİLİMDE ÇALIŞAN TRİSTÖRÜ SERİ ANAHTARLA DURDURMA
DENEYİN AMACI : DC Gerilimde çalışan tristörün seri anahtarla durdurulmasını incelemek. TEORİK BİLGİLER : Bu yöntemde tristörün anot akımı seri anahtarla kesilir. SW-SPST S1 DENEY BAĞLANTI ŞEMASI:

S2
SW-SPST

D
LED-YELLOW

KAYNAK
12V

R1
1k

R3
470R

U?
T106M1

R2
100R

DENEYDE KULLANILAN ALETLER: 1-Bread Board 2-AVOmetre 3-Güç Kaynağı 4-Devre Şemasında belirtilen elemanlar DEVRENİN ÇALIŞMASI : Önce S1 anahtarı daha sonra S2 anahtarı kapatıldığında tristör iletime giderek ledin yanmasını sağlar. Bu durumda S2 anahtarı açılsa dahi tristör iletimde kalmaya devam eder. S1 anahtarı açılarak tristörün anot akımı kesilir ve tristör yalıtkan yapılır. DENEYİN YAPILIŞI : 1- AVOmetre ile devre elemanlarının sağlamlığını kontrol ediniz. 2- Devreyi Bread board üzerine monte ediniz. 3- S1 anahtarını kapatınız. Bu durumda LED’ in yanmadığını gözleyiniz. 4- S2 anahtarını kapatınız. Bu LED’in durumda Led’ in yandığını S1 S2 Durumu gözleyiniz. Açık Açık 5- S2 anahtarını açınız. Led’ in Kapalı Açık yanmaya devam ettiğini Kapalı Kapalı gözleyiniz. 6- S1 anahtarını açınız. Led’ in söndüğünü gözleyiniz. 7- Sonuçları gözlem tablosuna yazınız. GÖZLEM TABLOSU :

SORULAR : 1- Seri anahtarla tristörü durdurma yönteminin olumlu ve olumsuz yönleri nelerdir? CEVAPLAR :

İŞİN ADI: DC Gerilimde Çalışan Tristörü Seri Anahtarla Durdurma İşe Başlama: ÖĞRENCİNİN: DEĞERLENDİRME Tarih:…/…/200.. Adı : Saati:… Süre:….. İş Alış. Biçim. Süre İşlemler Top. Rakamla Yazıyla Soyadı: İşi Bitirme: 30 30 20 20 100 Sınıfı : Tarih:…/…/200.. No : Saati:… Süre:…..

Atelye Öğretmeni

ATELYE: ENDÜSTRİYEL KONTROL ve ARIZA ANALİZİ

İŞ YAPRAĞI NO: 4

DC GERİLİMDE ÇALIŞAN TRİSTÖRÜ PARALEL ANAHTARLA DURDURMA
DENEYİN AMACI : Tristörün anot katot arasını kısa devre ederek kesime götürme yöntemlerini incelemek. TEORİK BİLGİLER : Küçük güçlü DC yüklerin tristörle kumanda edilmesinde anot katot arasını kısa devre S1 ederek durdurma yöntemi kullanılır. DENEY BAĞLANTI ŞEMASI:
SW-SPST

R1 BAT?
12V 1k

D
LED-YELLOW

R3 S2
470R

U
T106M1

S3

DENEYDE KULLANILAN ALETLER: 1-Bread Board 2-AVOmetre 3-Güç Kaynağı 4-Devre Şemasında belirtilen elemanlar

R2
100R

DEVRENİN ÇALIŞMASI : S1 anahtarı ve S2 butonu açık olduğunda devreye enerji uygulanırsa tristör yalıtkandır. S1 anahtarı kapatıldığında tristörün anot ve katoduna doğru yönlü polarma uygulanmasına rağmen tristör geyt polarması almadığı için iletime gitmez. S1 anahtarı kapalı olduğunda S2 butonuna basılırsa led yanar. S2 butonu bırakıldığı halde led yanmaya devam eder. S3 butonuna basılıp bırakıldığında led söner. DENEYİN YAPILIŞI : 1- AVOmetre ile devre elemanlarının sağlamlığını kontrol ediniz. 2- Devreyi Bread board üzerine monte ediniz. 3- S1 anahtarını kapatıp LED’ in yanmadığını gözleyiniz. 4- S1 anahtarını kapalı iken S2 LED’in butonuna basıp bıraktığımızda S1 S2 S3 Durumu Led’ in yandığını gözleyiniz. Açık Açık Açık 5- S1 anahtarını açınız. Led’ in Kapalı Açık Açık söndüğünü gözleyiniz. Kapalı Açık 6- S1 anahtarını kapatıp Led’ in Kapalı Açık Kapalı yanıp yanmadığını Kapalı Kapalı Açık Açık gözlemleyiniz. 7- S2 butonuna basıp ledi yeniden yakınız. 8- S3 butonuna basın ve ledi gözleyiniz. 9- Sonuçları gözlem tablosuna yazınız. GÖZLEM TABLOSU :

SORULAR : 1- Anot akımını keserek durdurma yönteminin olumlu ve olumsuz yönleri nelerdir? 2- Tristörün anot katot arasını kısa devre ederek durdurma yönteminin olumlu ve olumsuz yönleri nelerdir? CEVAPLAR :

İŞİN ADI: DC Gerilimde Çalışan Tristörü Paralel Anahtarla Durdurma İşe Başlama: ÖĞRENCİNİN: Atelye DEĞERLENDİRME Tarih:…/…/200.. Adı : Öğretmeni Saati:… Süre:….. İş Alış. Biçim. Süre İşlemler Top. Rakamla Yazıyla Soyadı: İşi Bitirme: 30 30 20 20 100 Sınıfı : Tarih:…/…/200.. No : Saati:… Süre:…..

ATELYE: ENDÜSTRİYEL KONTROL ve ARIZA ANALİZİ

İŞ YAPRAĞI NO: 5

DC GERİLİMDE ÇALIŞAN TRİSTÖRÜ KAPASİTİF ANAHTARLA DURDURMA
DENEYİN AMACI : DC gerilimde çalışan Tristörün kapasitif yöntemle durdurulmasını incelemek. TEORİK BİLGİLER : Büyük akımları kontrol eden tristörleri durdurmak için kapasitif yöntemle anot-katot arasını ters polarize ederek durdurma yöntemi kullanılır. DENEY BAĞLANTI ŞEMASI:
R1
10k

D
LED-YELLOW

R3
1k

GÜÇ KAYNAĞI C
12V 4u7

R2
220R

S1

S2

U
T106M1

R4
1k

DENEYDE KULLANILAN ALETLER: 1-Bread Board 2-AVOmetre 3-Güç Kaynağı 4-Devre Şemasında belirtilen elemanlar DEVRENİN ÇALIŞMASI : S1 butonuna basıldığında tristör iletime gider ve led yanar.Tristörün iletken olması C kondansatörünün, anoda bağlı ucu ( - ), R1 direncine bağlı ucu ise ( + ) olacak şekilde şarj olur. S2 butonuna basıldığında tristörün anoduna kondansatör üzerindeki gerilimin eksisi, katoduna ise artısı gelir. Böylece tristörün anot-katot uçları ters polarize edilerek tristör kesime götürülür. DENEYİN YAPILIŞI : 1- AVOmetre ile devre elemanlarının sağlamlığını kontrol ediniz. 2- Devreyi Bread board üzerine monte ediniz. 3- S1 butonuna basarak LED’ in yanmadığını gözleyiniz. 4- S2 butonuna basıp Led’ in söndüğünü gözleyiniz. 5- Sonuçları gözlem tablosuna yazınız. GÖZLEM TABLOSU : S1 Açık Kapalı Açık S2 Açık Açık Kapalı LED’in Durumu

SORULAR : 1-Kapasitif durdurma yöntemlerinin olumlu ve olumsuz yönleri nelerdir? CEVAPLAR :

İŞİN ADI: DC Gerilimde Çalışan Tristörü Kapasitif Anahtarla Durdurma İşe Başlama: ÖĞRENCİNİN: Atelye DEĞERLENDİRME Tarih:…/…/200.. Adı : Öğretmeni Saati:… Süre:….. İş Alış. Biçim. Süre İşlemler Top. Rakamla Yazıyla Soyadı: İşi Bitirme: 30 30 20 20 100 Sınıfı : Tarih:…/…/200.. No : Saati:… Süre:…..

ATELYE: ENDÜSTRİYEL KONTROL ve ARIZA ANALİZİ

İŞ YAPRAĞI NO: 6

AC GERİLİMDE TRİSTÖRÜN DİRENÇ VE KONDANSATÖR İLE TETİKLENMESİ
DENEYİN AMACI : AC gerilimde Tristörün direnç ve kondansatör yardımıyla tetiklenmesini incelemek. TEORİK BİLGİLER : Bu yöntemle AC gerilimde çalışan tristörün, dolayısıyla yükün faz kaymalı tetiklenmesi yapılır. S1 DENEY BAĞLANTI ŞEMASI:
LED R1
1k

R2
330R

P1
10k

S2
SW-SPST

TRİSTÖR
T106M1

DİYOT
1N4001

C
1u DENEYDE KULLANILAN ALETLER: 1-Bread Board 2-AVOmetre 3-220/12 V AC Transformatör 4-Devre Şemasında belirtilen elemanlar DEVRENİN ÇALIŞMASI : S1 ve S2 anahtarları açık iken veya S1 kapalı, S2 açık iken, tristör kesimdedir ve yük çalışmaz. S1 kapalı iken S2 de kapatılırsa; C1 kondansatörü R1 ve P1 üzerinden şarj olmaya başlar. C1 kondansatörü uçlarındaki gerilim tristör tetikleme gerilimine ulaştığında diyot üzerinden pozitif geyt polarması alan tristör iletime gider, dolayısıyla led yanar. Pozitif alternansın sonunda tristör kesime gider. Negatif alternans süresince kesimde kalmaya devam eder. İkinci pozitif alternansta C1 kondansatörü pozitif yönde yeniden şarj olmaya başlar ve tristör pozitif geyt polarması alarak yeniden iletken olur. Led negatif alternansta sönmekte pozitif alternansta yanmayı sürdürür. P1 potansiyometresinin konumu, dolayısıyla zaman sabitesi değiştirilerek lambanın parlaklığı ayarlanır. DENEYİN YAPILIŞI : 1- AVOmetre ile devre elemanlarının sağlamlığını kontrol ediniz. 2- Devreyi Bread board üzerine monte ediniz. 3- S1 anahtarına kapatarak devreye enerji uygulayınız. Bu anda LED’ in yanmadığını gözleyiniz. 4- S2 anahtarını kapatıp Led’ in yandığını gözleyiniz. 5- Potansiyometrenin konumunu değiştirerek lambanın parlaklığını gözleyiniz. 6- Sonuçları gözlem tablosuna yazınız.

GÖZLEM TABLOSU

:

S1 Açık Kapalı Kapalı

S2 Kapalı Açık Kapalı

LED’in Durumu

SORULAR : 1-C1 kondansatörü kısa devre edilirse ne olur? 2-C1 kondansatörü açık devre edilirse ne olur? 3-D1 diyotunun yönü değiştirilirse ne olur? 4-Lambanın parlaklığı hangi elemanlara bağlı olarak değişir? CEVAPLAR :

İŞİN ADI: AC Gerilimde Tristörün Direnç ve Kondansatörle Tetiklenmesi İşe Başlama: ÖĞRENCİNİN: Atelye DEĞERLENDİRME Tarih:…/…/200.. Adı : Öğretmeni Saati:… Süre:….. İş Alış. Biçim. Süre İşlemler Top. Rakamla Yazıyla Soyadı: İşi Bitirme: 30 30 20 20 100 Sınıfı : Tarih:…/…/200.. No : Saati:… Süre:…..

ATELYE: ENDÜSTRİYEL KONTROL ve ARIZA ANALİZİ

İŞ YAPRAĞI NO: 7

AC GERİLİMDE TRİSTÖRÜN UJT İLE TETİKLENMESİ
DENEYİN AMACI : AC gerilimde Tristörün UJT ile tetiklenmesini incelemek. TEORİK BİLGİLER : UJT’ li osilatörün çıkışındaki pozitif darbe gerilimleri ile tristör tetiklenebilir. DENEY BAĞLANTI ŞEMASI: 12 V
S1
220V SW-SPST

R1
1k

R2
680R

LAMBA

P1
50k

220 V
50 HZ

2N2646
UJT

TRİSTÖR
T106M1

C1
100n

R3
100R

DENEYDE KULLANILAN ALETLER: 1-Bread Board 2-AVOmetre 3-DC Güç Kaynağı 4-Devre Şemasında belirtilen elemanlar DEVRENİN ÇALIŞMASI : Devreye enerji uygulandığında S1 anahtarı açık olduğu sürece UJT osilasyon yapmaz. UJT’ nin B1 ucunda bir darbe gerilimi olduğundan geyt tetiklemesi alamayan tristör kesimdedir. S1 anahtarı kapatılıp osilatör devresine enerji uygulandığında B1 ucunda oluşan darbe gerilimleri tristörü pozitif alternanslarda iletken yapar ve yük çalışır. Negatif alternanslarda tristör ters polarize olduğu için kesimdedir ve yük çalışmaz. DENEYİN YAPILIŞI : 1- AVOmetre ile devre elemanlarının sağlamlığını kontrol ediniz. 2- Devreyi Bread board üzerine monte ediniz. 3- S1 anahtarı açık iken devreye enerji uygulayınız. Bu durumda lambanın yanmadığını gözleyiniz. 4- S1 anahtarını kapatıp lambanın yandığını gözleyiniz. 5- Potansiyometrenin konumunu değiştirerek lambanın parlaklığını gözleyiniz. 6- Sonuçları gözlem tablosuna yazınız. GÖZLEM TABLOSU : S1 Açık Kapalı SORULAR : 1-C1 kondansatörü kısa devre edilirse ne olur? 2-C1 kondansatörü açık devre edilirse ne olur? 3-Yük olarak lamba yerine ne bağlanabilir? CEVAPLAR : Lambanın Durumu

İŞİN ADI: AC Gerilimde Tristörün UJT ile Tetiklenmesi İşe Başlama: ÖĞRENCİNİN: DEĞERLENDİRME Tarih:…/…/200.. Adı : Saati:… Süre:….. İş Alış. Biçim. Süre İşlemler Top. Soyadı: İşi Bitirme: 30 30 20 20 100 Sınıfı : Tarih:…/…/200.. No : Saati:… Süre:…..

Atelye Öğretmeni
Rakamla Yazıyla

ATELYE: ENDÜSTRİYEL KONTROL ve ARIZA ANALİZİ

İŞ YAPRAĞI NO: 8

AC GERİLİMDE TRİSTÖRÜN DİYAK İLE TETİKLENMESİ
DENEYİN AMACI : AC gerilimde Tristörün Diyak ile tetiklenmesini incelemek. TEORİK BİLGİLER : Tristörün diyak ile tetiklenmesi, neon lamba ile tetiklenmesine benzer. Farkı diyağın neon lambaya göre daha yüksek gerilimde iletime gitmesidir. DENEY BAĞLANTI ŞEMASI:
L1
220V

S1
SW-SPST

R1
22k

DIYAK TRISTÖR
T106M1

C1
33nF

DENEYDE KULLANILAN ALETLER: 1-Bread Board 2-AVOmetre 3-Devre Şemasında belirtilen elemanlar DEVRENİN ÇALIŞMASI : S1 anahtarı açıkken her iki alternansta da tristör kesimdedir. S1 anahtarı kapatıldığında pozitif alternansta tristör iletime gitmeye hazırdır. İletime gitmesi için R1 üzerinden şarj olan C1 kondansatörü uçlarındaki gerilimin diyak ateşleme gerilimine ulaşması gerekir. Bu anda diyak iletken olur ve tristör iletime gider. C1 kondansatörü diyak üzerinden deşarj olmaya başlar. Bir süre sonra diyak yalıtkan olur. Tristör pozitif alternansın sonuna kadar iletimde kalır. Pozitif alternansın sonunda tristör kesime gider ve negatif alternans boyunca kesimde kalır. İkinci pozitif alternansın gelmesi ile aynı olaylar tekrarlanır. DENEYİN YAPILIŞI : 1- AVOmetre ile devre elemanlarının sağlamlığını kontrol ediniz. 2- Devreyi Bread board üzerine monte ediniz. 3- S1 anahtarı açık iken devreye enerji uygulayınız. Bu durumda lambanın yanmadığını gözleyiniz. 4- S1 anahtarını kapatıp lambanın yandığını gözleyiniz. 5- Sonuçları gözlem tablosuna yazınız. GÖZLEM TABLOSU : S1 Açık Kapalı SORULAR : 1-Diyak kısa devre edilirse ne olur? 2-Diyak açık devre edilirse ne olur? 3-C1 kondansatörünün değeri küçültülürse ne olur? 4- C1 kondansatörünün değeri büyültülürse ne olur? CEVAPLAR : Lambanın Durumu

İŞİN ADI: AC Gerilimde Tristörün Diyak ile Tetiklenmesi İşe Başlama: ÖĞRENCİNİN: DEĞERLENDİRME Tarih:…/…/200.. Adı : Saati:… Süre:….. İş Alış. Biçim. Süre İşlemler Top. Soyadı: İşi Bitirme: 30 30 20 20 100 Sınıfı : Tarih:…/…/200.. No : Saati:… Süre:…..

Atelye Öğretmeni
Rakamla Yazıyla

ATELYE: ENDÜSTRİYEL KONTROL ve ARIZA ANALİZİ

İŞ YAPRAĞI NO: 9

TRİSTÖR İLE DC MOTOR ÇALIŞTIRMA VE DURDURMA
DENEYİN AMACI : DC motorun anahtarlama elemanlarından olan tristör ile çalıştırıp durdurulmasını incelemek. TEORİK BİLGİLER : DC motorun çalıştırılması ve durdurulması aslında tristörün tetiklenmesi ve seri anahtarla durdurulması devresinden pek farkı yoktur. B1 S1 DENEY BAĞLANTI ŞEMASI:
SW-SPST

220R

+88.8

R1

DC MOTOR

BAT1
12V

U1
T106M1

R2
100R

DENEYDE KULLANILAN ALETLER: 1-Bread Board 2-AVOmetre 3-Devre Şemasında belirtilen elemanlar DEVRENİN ÇALIŞMASI : Devreye enerji uygulandığında S1 anahtarı ve B1 butonu açık olduğundan tristör tetiklenmez ve dolayısıyla motor çalışmaz. Önce S1 anahtarı kapatılır ve B1 butonuna basıldığı anda tristör geyti pozitif gerimle tetiklenir. Geyti tetiklenen tristör iletime geçer. Tristör iletime geçtiğinden ona seri bağlı DC motorda çalışmaya başlar. DC motorun durdurulması için S1 anahtarı açılır. DENEYİN YAPILIŞI : 1- AVOmetre ile devre elemanlarının sağlamlığını kontrol ediniz. 2- Devreyi Bread board üzerine monte ediniz. 3- S1 anahtarı kapatınız. 4- B1 Butonuna basınız ve motorun çalıştığını gözlemleyiniz. 5- S1 anahtarını açınız ve motorun durduğunu gözlemleyiniz. 6- Sonuçları gözlem tablosuna yazınız. GÖZLEM TABLOSU : S1 Açık Kapalı SORULAR : 1-Tristörü tetikleme yöntemleri nelerdir? 2-Tristörü durdurma yöntemlerini yazınız. CEVAPLAR : DC Motorun Durumu

İŞİN ADI: Tristör ile DC Motorun Çalıştırılması ve Durdurulması İşe Başlama: ÖĞRENCİNİN: S DEĞERLENDİRME Tarih:…/…/200.. R Adı : Saati:… Süre:….. İş Alış. Biçim. Süre İşlemler Top. Rakamla Soyadı: SW -SPST 1k İşi Bitirme: 30 30 20 20 100 Sınıfı : Tarih:…/…/200.. LAMBA No : Saati:… Süre:….. 12V

Atelye Öğretmeni
Yazıyla

P
50k

12 V 50 HZ TRISTÖR YAPRAĞI NO: 10 ATELYE: ENDÜSTRİYEL KONTROL ve ARIZA ANALİZİ İŞ D T106M1

TRİSTÖR İLE LAMBA KARARTMA UYGULAMA DEVRESİ 1N4001
DENEYİN AMACI : Tristör ile lâmba karartma devresini çizme ve uygulama bilgi ve becerisini kazanmak. DENEY BAĞLANTI ŞEMASI:

ATELYE: ENDÜSTRİYEL KONTROL ve ARIZA ANALİZİ

İŞ YAPRAĞI NO: 11

TRİSTÖR İLE DC MOTOR HIZ KONTROLÜ
DENEYİN AMACI : Tristör ile doğru akım motor hız kontrolü devresini çizme ve uygulama bilgi ve becerisini kazanmak. DENEY BAĞLANTI ŞEMASI:

DENEYDE KULLANILAN ALETLER: 1-Bread Board 2-AVOmetre 3-Devre Şemasında belirtilen elemanlar DEVRENİN ÇALIŞMASI : Tristör ile doğru akım motor hız kontrolü, yaygın bir uygulama alanına sahiptir. Günümüzde tristörlü DA motor hız kontrol sürücüleri (Yol Vericileri), reostaların yerini almıştır. En önemli avantajı, reostalı yol vericilere göre enerji tasarrufu sağlaması ve maliyetlerinin düşük olmasıdır. Şekildeki devrede tam dalga doğrultma yapıldıktan sonra, 12 volt doğru gerilim ile motorun hızı kontrol edilir. Motor hızı (Devir Sayısı), potansiyometre ile ayarlanır. D diyodu, motor bobini üzerinden devreye dönen regeneratif gerilimi ortadan kaldırır. Devre, köprü tipi tam dalga doğrultmaç devresi ile beslenmelidir. Eğer regüleli güç kaynağından beslenecek olursa devre çalışmaz. Doğrultucuda kondansatör bulunmamalıdır. Regüleli güç kaynakları, şiddeti değişmeyen doğru gerilim verir. Köprü tipi doğrultmacın ise, çıkışından şiddeti değişen (Gerilimin 0 'a Düştüğü) gerilim elde edilir. DENEYİN YAPILIŞI : 1. Devre elemanlarının sağlamlık kontrolünü yapınız. 2. Bread - Board üzerine devreyi kurunuz. 3. Devrenin doğruluğunu kontrol ediniz. 4. Öğretmeniniz denetiminde devreye enerji veriniz. 5. Devrede potansiyometrenin değerini değiştirerek, motor devir sayısının değiştiğini gözleyiniz. 6. Potansiyometreyi en büyük direnç değerine alarak, DA motoru uçlarındaki gerilimi DA voltmetresi ile ölçünüz. 7. Potansiyometreyi en küçük direnç değerine alarak, DA motoru uçlarındaki gerilimi DA voltmetresi ile ölçünüz. 8. D5 diyodunu sökünüz. 6. ve 7. maddelerdeki işlemleri tekrar ediniz ve ölçtüğünüz değerleri karşılaştırınız. 9. Enerjiyi keserek devreyi dikkatlice sökünüz. 10. Bu temrine ait soruları cevaplandırınız. SORULAR : 1. Devredeki tristör doğru gerilim uygulanmasına rağmen neden 16. temrinde çalıştığı gibi çalışmamaktadır? 2. Devredeki potansiyometrenin görevini açıklayınız. 3. Devredeki D diyodu ters bağlanırsa ne olur? CEVAPLAR :

İŞİN ADI: Tristör ile DC Motorun Hız Kontrolü İşe Başlama: ÖĞRENCİNİN: DEĞERLENDİRME Tarih:…/…/200.. Adı : Saati:… Süre:….. İş Alış. Biçim. Süre İşlemler Top. Soyadı: İşi Bitirme: 30 30 20 20 100 Sınıfı : Tarih:…/…/200.. No : Saati:… Süre:…..

Atelye Öğretmeni
Rakamla Yazıyla

ATELYE: ENDÜSTRİYEL KONTROL ve ARIZA ANALİZİ

İŞ YAPRAĞI NO: 12

DİYAK’ IN AVOMETRE İLE SAĞLAMLIK KONTROLÜ
DENEYİN AMACI : Diyak’ ın AVOmetre ile sağlamlık kontrolünü yapmak ve uçlarını bulmak. TEORİK BİLGİLER : Diyak iki adet zener diyodun (Örneğin 33 voltluk) birbirine ters olarak paralel (ya da seri) bağlanmasıyla oluşan elektronik devre elemanıdır. Kırılma gerilimi her iki yönde eşit olup, çoğunlukla triyaklı devrelerde tetikleme amacıyla kullanılırlar. Ölçü aleti ohm kademesine (veya —-►)— kademesine) alınır. Ölçü aletinin probları diyak uçlarına değdirilir. Bu durumda yüksek direnç görülür. Yani ölçü aleti değer göstermez. Uçlar değiştirildiğinde aynı durum oluşur. Diyak' ın devrede kullanımı sırasında yönü farketmez. Piyasada bulunan diyaklardan bazıları BR100, DB3, MPT32 'dir DENEY BAĞLANTI ŞEMASI:

DENEYDE KULLANILAN ALETLER:

1-Diyak 2-AVOmetre
DENEYİN YAPILIŞI : 1- Ölçeceğiniz diyak’ ın ayaklarını 1 ve 2 olarak isimlendiriniz. 2- AVOmetreyi Ohm konumuna (ya da kademesine) alınız. 3- Tabloyu dolduracak şekilde ayakları karşılıklı ölçünüz, tabloya kaydediniz. GÖZLEM TABLOSU :

SORULAR

:

1- Ölçüm sonucuna göre diyak’ ın A2-A1 uçlarını nasıl bulursunuz? 2- Diyak’ ın eşik geriliminin kaç volt olduğunu nasıl ölçersiniz? 3- Doğrultma amacıyla diyak kullanmak mümkün müdür? CEVAPLAR :

İŞİN ADI: Diyak’ ın Avometre ile Sağlamlık Testi İşe Başlama: ÖĞRENCİNİN: DEĞERLENDİRME Tarih:…/…/200.. Adı : Saati:… Süre:….. İş Alış. Biçim. Süre İşlemler Top. Soyadı: İşi Bitirme: 30 30 20 20 100 Sınıfı : Tarih:…/…/200.. No : Saati:… Süre:…..

Atelye Öğretmeni
Rakamla Yazıyla

ATELYE: ENDÜSTRİYEL KONTROL ve ARIZA ANALİZİ

İŞ YAPRAĞI NO: 13

DİYAK İLE ÇALIŞAN FLÂŞÖR DEVRESİ UYGULAMASI
DENEYİN AMACI : Diyak ile çalışan devreleri kurup çalıştırmak ve bu konuda bilgi ve beceri kazanmak.
D2 R1
1K DIAC

DENEY BAĞLANTI ŞEMASI:

220V
5 HZ

R2 C1
1000nF 330R

D4
LED-YELLOW

D1
1N4004

DENEYDE KULLANILAN ALETLER: 1-Bread Board 2-AVOmetre 3-Devre Şemasında belirtilen elemanlar DEVRENİN ÇALIŞMASI :

Flaşör devresinde C kondansatörü 1 K’lık direnç üzerinden şarj olur. C kondansatörü uçlarındaki gerilim 32 Volt olduğunda diyak iletken olur LED yanar. D1 diyodu negatif gerilimlere karşı korumak için konulmuştur. LED’ in yanma süresi 1 K’ lık direncin ve kondansatörün değeri değiştirilerek ayarlanabilir.
DENEYİN YAPILIŞI : 1- AVOmetre ile devre elemanlarının sağlamlığını kontrol ediniz. 2- Devreyi Bread board üzerine monte ediniz. 3- Devreye enerji veriniz. 4- Led’ in durumunu gözlemleyiniz.

SORULAR

:

1-Diyak’ ı tanımlayınız. 2-Diyak hangi gerilim değerleri arasında iletime geçer? 3-Diyaklar nerelerde kullanılırlar?
CEVAPLAR :

İŞİN ADI: Diyak ile Çalışan Flaşör Devre İşe Başlama: ÖĞRENCİNİN: DEĞERLENDİRME Tarih:…/…/200.. Adı : Saati:… Süre:….. İş Alış. Biçim. Süre İşlemler Top. Soyadı: İşi Bitirme: 30 30 20 20 100 Sınıfı : Tarih:…/…/200.. No : Saati:… Süre:…..

Atelye Öğretmeni
Rakamla Yazıyla

ATELYE: ENDÜSTRİYEL KONTROL ve ARIZA ANALİZİ

İŞ YAPRAĞI NO: 14

DİYAK İLE YAPILAN OSİLATÖR DEVRESİ UYGULAMASI
DENEYİN AMACI : Diyak ile yapılan osilatör devresini incelemek. TEORİK BİLGİLER : Diyak kısaca iki yönlü tetikleme elemanıdır. Birbirine ters yönde seri bağlanmış iki adet 33 V zener diyota eşdeğer elemandır. 33 V a kadar üzerinden akım geçirmez. Uçlarındaki gerilim 33 V’ un üzerine çıktığında iletken olur. Diyaklar bu özelliğinden dolayı triyak ve tristörlerin tetiklenmesinde bu elemanların geytlerine seri olarak bağlanır. DENEY BAĞLANTI ŞEMASI: A S1
SW-SPST B

P1
1k

C D

D1

DENEYDE KULLANILAN ALETLER: 1-Bread Board 2-AVOmetre 3-Güç kaynağı 4-Osilaskop 5-Devre Şemasında belirtilen elemanlar

BAT1
12V

DIAC

C1
100n

R1
1k

DEVRENİN ÇALIŞMASI : S1 anahtarı kapatıldığında C1 kondansatörü P1 üzerinden şarj olmaya başlar. C1 uçlarındaki gerilim diyak ateşleme gerilimine ulaştığı anda diyak iletken olur. C1 kondansatörü diyak üzerinden deşarj olmaya başlar. Deşarj anında C1 uçlarındaki gerilim diyak ateşleme geriliminin % 75'ine düşünce diyak yalıtkan olur. C1 kondansatörü yeniden şarj olmaya başlar ve aynı olaylar tekrarlanır. DENEYİN YAPILIŞI : 1-AVO metre ile devre elemanlarının sağlamlığını kontrol ediniz. 2-Devreyi Bread Board üzerine kurunuz. 3-Osilaskobu Ç1-Şase arasına bağlayınız. 4-Potansiyometreyi maksimum konumuna alıp Ç1(Diyak Girişi)-Şase arasındaki sinyali gözleyiniz. 5-Potansiyometreyi minimum konumuna alıp Ç1(Diyak Girişi)-Şase arasındaki sinyali gözleyiniz. 6-Osilaskobu Ç2 (Diyak Çıkışı)-Şase arasına bağlayınız. 7-Potansiyometrenin maksimum ve minimum konumları için Ç2(Diyak Çıkışı)-Şase arasındaki sinyali gözleyiniz. 8-Ölçüm tablosundaki ölçümleri yapınız. GÖZLEM TABLOSU :

SORULAR : 1-C1 açık devre olursa Ç1 ve Ç2 çıkışlarındaki dalga şekilleri nasıl olur? 2- C1 kısa devre olursa Ç1 ve Ç2 çıkışlarındaki dalga şekilleri nasıl olur? CEVAPLAR :

İŞİN ADI: Diyak ile Yapılan Osilatör Devresi İşe Başlama: ÖĞRENCİNİN: DEĞERLENDİRME Tarih:…/…/200.. Adı : Saati:… Süre:….. İş Alış. Biçim. Süre İşlemler Top. Soyadı: İşi Bitirme: 30 30 20 20 100 Sınıfı : Tarih:…/…/200.. No : Saati:… Süre:…..

Atelye Öğretmeni
Rakamla Yazıyla

ATELYE: ENDÜSTRİYEL KONTROL ve ARIZA ANALİZİ

İŞ YAPRAĞI NO: 15

TRİYAK’IN SAĞLAMLIK KONTROLÜ ve UÇLARININ TESBİTİ
DENEYİN AMACI : Triyak’ ın AVOmetre ile sağlamlık kontrolünü yapar ve uçlarının bulunmasını bilir. TEORİK BİLGİLER : Triyak iki adet tristörün birbirine ters olarak paralel bağlanmasıyla oluşan elektronik devre elemanıdır. Çift yönlü akım geçirir.

Tablo incelendiğinde Geyt’ e A2 ile aynı polarite de gerilim uygulandığında en iyi verim alınmaktadır. Triyak’ ın iletime geçebilmesi için A2 — A1 arasına DC gerilim uygulandığında geyt ucunun kısa süreli bir kez tetiklenmesi yeterlidir. Triyak ölçümünde Analog ölçü aleti kullanılması tercih edilir. Ölçüm sırasında A2 — A1 arası iki yönlü çok yüksek direnç gösterir. (ölçü aletinin ibresi sapmaz). A ile G arası ise iki yönlü düşük direnç gösterir. Örnek ölçüm tablosu aşağıda verilmiştir.

Tablodaki verilere göre A1 - G arası iki yönlü 150 Ω direnç göstermiştir. Diğer uçlar kendi arasında ölçüldüğünde çok yüksek direnç ölçülmüştür.(Ölçü aleti değer göstermemiştir) Tablodaki ölçüm sonucuna göre değer göstermeyen uçlar dışındaki uç A2’dir. Diğer uçlardan biri A1 ve diğeri G 'dir. Ancak hangisinin A1 ya da G olduğu belli değildir. Bu uçların kesin tespiti kataloglardan ya da ölçü aleti ile deneme yanılma yoluyla bulunur. Triyak ‘ın salamlık kontrolü: Analog AVOmetre ohm kademesine alınır. Ölçü aletinin bir ucu A2’ye diğer ucu A1’e tutulur. Bu durumda ölçü aleti değer göstermez. Bir an için A2 - G arası kısa devre yapılıp açılır. Ölçü aletinin ibresi sapar. düşük direnç gösterir. Hatta kısa devre gibi olur. ( Eğer Triyak iletime geçmediyse geriye kalan diğer uç A1 olarak kabul edilerek işlem tekrarlanır). Ölçü aleti uçları değiştirilerek A2 - A1’e tekrar tutulur. Ölçü aleti değer göstermez. Bir an için A2 - G arası kısa devre yapılarak açılır. Ölçü aletinin ibresi sapar. Bu durumda triyak iletime geçmiştir. Uçlardan birinin teması kesilip tekrar aynı yere değdirildiğinde triyak’ ın iletkenliği sona erer. Çünkü akım kesilmiştir. DENEY BAĞLANTI ŞEMASI:

DENEYDE KULLANILAN ALETLER:

1-Triyak ( TIC206, BT134 ) 2-Analog AVOmetre

DENEYİN YAPILIŞI : 1- Ölçeceğiniz triyak’ ın bacaklarını rasgele numaralandırınız. Şeklini Tablo- 1 ‘in yanına çiziniz. 2- Analog AVOmetreyi ohm konumuna (örneğin xl kademesine ) alınız. 3- Tablo- 1 ‘i dolduracak şekilde ayakları karşılıklı olarak ölçünüz, tabloya kaydediniz. 4- Tablodaki değerlere göre triyakın ayak isimlerini tablonun altına yazınız. (Tabloya göre A2 ucu kesin; diğerlerinden hangisinin G veya A1 olduğu tahminidir)

ATELYE: ENDÜSTRİYEL KONTROL ve ARIZA ANALİZİ

İŞ YAPRAĞI NO: 16

TRİYAK’ IN DC GEYT GERİLİMİ İLE TETİKLENMESİ
DENEYİN AMACI : Triyak’ ın DC geyt gerilimi ile tetiklenmesini incelemek. TEORİK BİLGİLER : Triyakların DC geyt gerilimi ile tetiklenmesi, AC gerilimde çalışan yükün; DC gerilimle kumanda edileceği yerlerde kullanılır. DENEY BAĞLANTI ŞEMASI: 100 W LAMBA

220V

220 V

12 v

S1
SW-SPST

R1
150R

TRİYAK
L4008L6

R2
3k3

DENEYDE KULLANILAN ALETLER: 1-Bread Board 2-AVOmetre 3-Güç Kaynağı 4-Devre Şemasında belirtilen elemanlar DEVRENİN ÇALIŞMASI : S1 anahtarı açıkken geyt tetiklemesi alamayan triyak, yalıtkandır. S1 anahtarı kapatıldığında G-A1 arasından akan geyt akımı, triyağı AC’ nin her iki alternansının başında iletken yapar. Bu durumda hem triyaktan hemde yükten bir akım geçişi olur. S1 anahtarı açıldığında ise ilk alternansın hemen sonunda triyak kesime gider. DC güç kaynağı ters çevrildiğinde de triyak aynı çalışma özelliği gösterir. DENEYİN YAPILIŞI : 1- AVOmetre ile devre elemanlarının sağlamlığını kontrol ediniz. 2- Devreyi Bread board üzerine monte ediniz. 3- Devreye enerji uygulayarak S1 anahtarını kapatınız. Bu anda lambanın yandığını gözleyiniz. 4-S1 anahtarını açınız. Lambanın söndüğünü gözleyiniz. 5- DC güç kaynağı uçlarını ters çevirip aynı işlemleri tekrarlayınız. Sonuçların aynı olduğunu gözleyiniz. 6- Sonuçları gözlem tablosuna yazınız. GÖZLEM TABLOSU : S1 Açık Kapalı A2-Ş ACV ACV G-Ş DCV DCV

SORULAR : 1-Triyak yerine tristör takıldığında lamba neden sönük yanar? 2-G-A1 arası kısa devre edilirse triyak iletken olur mu? 3-R1 kısa devre olursa ne olur? 4-S1 anahtarı yerine hangi elemanlar bağlanabilir? CEVAPLAR :

İŞİN ADI: Triyak’ ın DC Geyt Gerilimi İle Tetiklenmesi İşe Başlama: ÖĞRENCİNİN: DEĞERLENDİRME Tarih:…/…/200.. Adı : Saati:… Süre:….. İş Alış. Biçim. Süre İşlemler Top. Soyadı: İşi Bitirme: 30 30 20 20 100 Sınıfı : Tarih:…/…/200.. No : Saati:… Süre:…..

Atelye Öğretmeni
Rakamla Yazıyla

ATELYE: ENDÜSTRİYEL KONTROL ve ARIZA ANALİZİ

İŞ YAPRAĞI NO: 17

TRİYAK’ IN AC GEYT GERİLİMİ İLE R DİRENCİ ÜZERİNDEN TETİKLENMESİ
DENEYİN AMACI : Triyak’ ın AC geyt gerilimi ile R direnci üzerinden tetiklenmesini incelemek. TEORİK BİLGİLER : Bu yöntem Triyakların AC geyt gerilimi ile doğrudan açma/kapama anahtarı olarak kullanıldığı yerlerde tercih edilir. LAMBA DENEY BAĞLANTI ŞEMASI:

220V

S1
SW-SPST

220 V
50 HZ

R TRIYAK
BT136 200R

DENEYDE KULLANILAN ALETLER: 1-Bread Board 2-AVOmetre 3-Devre Şemasında belirtilen elemanlar DEVRENİN ÇALIŞMASI : S1 anahtarı açık olduğu sürece geyt polarması alamayan triyak, yalıtkandır. S1 anahtarı kapatıldığında triyağın geytine pozitif alternanslarda pozitif, negatif alternanslarda ise negatif gerilim gelecek ve triyak iletken olacaktır. Bu her iki alternansta da akım geçecek ve yük çalışacaktır. DENEYİN YAPILIŞI : 1- AVOmetre ile devre elemanlarının sağlamlığını kontrol ediniz. 2- Devreyi Bread board üzerine monte ediniz. 3- Devreye enerji uygulayarak S1 anahtarını kapatınız. Bu anda lambanın yandığını gözleyiniz. 4-S1 anahtarını açınız. Lambanın söndüğünü gözleyiniz. 5-DC güç kaynağı uçlarını ters çevirip aynı işlemleri tekrarlayınız. Sonuçların aynı olduğunu gözleyiniz. 5- Sonuçları gözlem tablosuna yazınız. GÖZLEM TABLOSU : S1 Açık Kapalı A2-Ş ACV ACV G-Ş ACV ACV

SORULAR : 1-R direnci kısa devre edilirse ne olur? 2-R direnci açık devre edilirse ne olur? 3-R direncine seri bir diyot bağlanırsa lambanın parlaklığında bir değişme olur mu? 4-S1 anahtarı kapalı iken yük kısa devre edilirse ne olur? CEVAPLAR :

İŞİN ADI: Triyağın AC Geyt Gerilimi ile R Direnci Üzerinden Tetiklenmesi İşe Başlama: ÖĞRENCİNİN: Atelye DEĞERLENDİRME Tarih:…/…/200.. Adı : Öğretmeni Saati:… Süre:….. İş Alış. Biçim. Süre İşlemler Top. Rakamla Yazıyla Soyadı: İşi Bitirme: 30 30 20 20 100 Sınıfı : Tarih:…/…/200.. No : Saati:… Süre:…..

ATELYE: ENDÜSTRİYEL KONTROL ve ARIZA ANALİZİ

İŞ YAPRAĞI NO: 18

TRİYAK’ IN DİYAK İLE TETİKLENMESİ
DENEYİN AMACI : Triyak’ ın diyak ile tetiklenmesini incelemek. TEORİK BİLGİLER : Triyağın diyak ile tetiklenmesi ekonomik olması, basit olması ve kararlı çalışması nedeniyle en yaygın kullanılan tetikleme yöntemidir. Diyağın ateşleme geriliminin yüksek olması nedeniyle geniş faz açısıyla güç kontrolü yapılabilir. DENEY BAĞLANTI ŞEMASI:
LAMBA
220V

S1
SW-SPST

R1 220 V
50 HZ 2k2

TRİYAK
BT137

P1
500k

DIYAK

DENEYDE KULLANILAN ALETLER: 1-Bread Board 2-AVOmetre 3-Devre Şemasında belirtilen elemanlar 4-Osilaskop

C1
0,1u/400V

DEVRENİN ÇALIŞMASI : Devreye enerji uygulandığında triyak uçlarında değeri pozitif veya negatif maksimuma doğru yükselen bir gerilim görülür. Ancak C1 kondansatörü boş olduğundan dolayı diyak yalıtkandır ve geyt tetiklenmez. Bu yüzden tiryak ve yükten akım geçmez. C1 kondansatörü R1 ve P1 üzerinden şarj olur. Uçlarındaki gerilim, diyak ateşleme gerilimine ulaştığında diyak, dolayısıyla geyt tetiklemesi alan triyak iletken olur. Triyak ve yük üzerinden geçen akım yükün çalışmasını sağlar. Alternansın sonunda triyak kesime gider. İkinci alternansta C1 ter yönde şarj olur. Yukarıda anlatılan olaylar tekrarlanır. Potansiyometrenin konumu değiştirilerek C1 uçlarındaki gerilimin diyak ateşleme gerilimine çıkma süresi ayarlanabilir. Bu şekilde triyaktan akım geçme süresi değiştirilerek yük kontrolü sağlanır. DENEYİN YAPILIŞI : 1- AVOmetre ile devre elemanlarının sağlamlığını kontrol ediniz. 2- Devreyi Bread board üzerine monte ediniz. 3- Devreye enerji uygulayarak S1 anahtarını kapatınız. Bu anda lambanın yandığını gözleyiniz. 4- P1 potansiyometresinin konumunu değiştiriniz. Lamba parlaklığındaki değişimi gözleyiniz. 5- Sonuçları gözlem tablosuna yazınız. GÖZLEM TABLOSU : S1 Açık Kapalı A2-Ş ACV ACV G-Ş ACV ACV

SORULAR : 1-C1 kondansatörü kısa devre olursa lamba yanar mı? Neden? 2-C1 kondansatörü açık devre olursa lamba yanar mı? Neden? 3-R2 direnci açık devre olursa lamba yanar mı? Neden? 4-S1 anahtarına seri bir diyot bağlanırsa lambanın parlaklığı değişir mi? Neden? CEVAPLAR :

İŞİN ADI: Triyağın Diyak İle Tetiklenmesi İşe Başlama: ÖĞRENCİNİN: DEĞERLENDİRME Tarih:…/…/200.. Adı : Saati:… Süre:….. İş Alış. Biçim. Süre İşlemler Top. Soyadı: İşi Bitirme: 30 30 20 20 100 Sınıfı : Tarih:…/…/200.. No : Saati:… Süre:…..

Atelye Öğretmeni
Rakamla Yazıyla

ATELYE: ENDÜSTRİYEL KONTROL ve ARIZA ANALİZİ

İŞ YAPRAĞI NO: 19

TRİYAK İLE LAMBA KARARTMA DEVRESİ
DENEYİN AMACI : Triyak ile lâmba karartma devresini çizme ve uygulama bilgi ve becerisini kazanmak. DENEY BAĞLANTI ŞEMASI:

220V

LAMBA

R
5k6

220 V
50 HZ
54%

P
250k

DIYAK

TRIYAK

BT136

C
0,1uF

DENEYDE KULLANILAN ALETLER: 1-Bread Board 2-AVOmetre 3-Devre Şemasında belirtilen elemanlar DEVRENİN ÇALIŞMASI : Triyak ile yapılan lâmba karartma (Dimmer) devresi, lâmbanın parlaklığını kontrol eder. Alternatif akımın pozitif ve negatif palslerinin düşey olarak kıyılması, dolayısıyla alternatif akımın etkin değerinin değiştirilmesiyle kontrol işlemi yapılır.P1 potansiyometresi ayarlanarak lâmbanın parlaklığı azaltılır veya çoğaltılır. Potansiyometrenin en küçük direnç değerinde lâmba parlak yanar, en büyük direnç değerinde lâmba söner. DENEYİN YAPILIŞI : 1. Devre elemanlarının sağlamlık kontrolünü yapınız. 2. Bread - Board üzerine devreyi kurunuz. 3. Devrenin doğruluğunu kontrol ediniz. 4. Öğretmeniniz denetiminde devreye enerji veriniz. 5. P1 potansiyometresini en küçük ve en büyük direnç değerine ayarlayarak, lâmbanın parlaklığının değiştiğini gözleyiniz. 6. Potansiyometrenin en büyük, orta ve en küçük direnç değerlerinde A noktasındaki gerilim değerini, alternatif akım voltmetresi ile ölçünüz. 7. Lâmba parlak durumda iken triyak uçlarındaki gerilimi ölçünüz. 8. Lâmba sönük durumda iken triyak uçlarındaki gerilimi ölçünüz. 9. Enerjiyi keserek devreyi dikkatlice sökünüz. 10. Bu temrine ait soruları cevaplandırınız. SORULAR : 1. Devredeki lâmba açık devre (Kopuk) ise triyak iletime geçer mi? Nedenini açıklayınız. 2. Diyak kısa devre olursa, devrenin çalışmasını nasıl etkiler? 3. Lâmba karartma devresinin nerelerde ve hangi tip lâmbalarda kullanıldığını yazınız. CEVAPLAR :

İŞİN ADI: Triyak ile Lamba Karartma Devresi İşe Başlama: ÖĞRENCİNİN: DEĞERLENDİRME Tarih:…/…/200.. Adı : Saati:… Süre:….. İş Alış. Biçim. Süre İşlemler Top. Soyadı: İşi Bitirme: 30 30 20 20 100 Sınıfı : Tarih:…/…/200.. No : Saati:… Süre:…..

Atelye Öğretmeni
Rakamla Yazıyla

ATELYE: ENDÜSTRİYEL KONTROL ve ARIZA ANALİZİ

İŞ YAPRAĞI NO: 20

TRİYAK İLE LAMBA KARARTMA DEVRESİ (İKİ AYRI LAMBALI)
DENEYİN AMACI : Lamba karartma devresini incelemek. TEORİK BİLGİLER : Lamba karartma devreleri, diyaklar yardımı ile faz kaydırma prensibinden yararlanılarak düzenlenen devrelerdir. Bu devreler tiyatro, sinema, düğün salonu ve evlerde kullanılabilir. İki ayrı lamba veya lamba gurubunu kontrol edebilir. Devrede kullanılan triyak, yükün çekeceği akıma göre seçilir. DENEY BAĞLANTI ŞEMASI:
L1
220V

L2
220V

R1
27k

220 V
50 HZ

TH1
BT137

D1 R2
33R DIAC

P1
500k
51%

D2 R3
33R DIAC

TH2
BT137

100nF 100nF DENEYDE KULLANILAN ALETLER: 1-Bread Board 2-AVOmetre 3-Devre Şemasında belirtilen elemanlar DEVRENİN ÇALIŞMASI : Devreye enerji uygulandığında her iki kondansatör de boş olduğundan triyakların her ikisi de kesimdedir. Kondansatörler R1 direnci ve P1 potansiyometresi üzerinden şarj olmaya başlar. Potansiyometrenin orta ucunun bulunduğu konuma, kondansatörlerden hangisi yakın ise o kondansatör daha çabuk şarj olur. Potansiyometrenin orta ucunun bulunduğu konuma C1 kondansatörünün yakın olduğunu kabul edelim. Bu durumda C1, R1 ve P1 potansiyometresi üzerinden daha çabuk şarj olur. Uçlarındaki gerilim + alternansın başında diyak ateşleme gerilimine ulaşacağından, D1 diyağı iletken olur. Th1 triyağı alternansın başında iletime gider. Bu durumda birinci yük çalıştığı halde C2 kondansatörü uçlarındaki gerilim diyak ateşleme gerilimine ulaşmadığı için ikinci yük çalışmaz. Alternansın sonuna doğru C2 kondansatörü de şarj olur, uçlarındaki gerilim diyak ateşleme gerilimine ulaştığından D2 diyağı ve Th2 triyağı iletken olur. Böylece ikinci yük de çalışır. Birinci yükten uzun süreli akım geçeceği için lamba parlak yanar. İkinci yükten ise alternansın sonuna doğru akım geçmeye başlayacağından geçen akımın efektif değeri küçük olur. Bu nedenle lamba sönük yanar. Alternans sonunda her iki triyak da yalıtkan olur. Başlayan yeni alternansta aynı olaylar C1 ve C2 ters yönde şarj olacak şekilde tekrarlanır. Potansiyometre ters yönde çevrildiğinde C1' in şarj süresi uzayıp C2' nin şarj süresi kısalacağı için yukarıda belirtilen nedenlerden dolayı ikinci lamba parlak birinci lamba sönük yanar. DENEYİN YAPILIŞI : 1-AVO metre ile devre elemanlarının sağlamlığını kontrol ediniz. 2-Devreyi Bread Board üzerine kurunuz. 3-Devreye enerji uygulayıp, lambaların parlaklığını gözleyiniz. 4-Potansiyometreyi saat ibresi yönünde çeviriniz. Lambaların parlaklığını gözleyiniz. 5-Potansiyometreyi saat ibresinin tersi yönünde çeviriniz. Lambaların parlaklığını gözleyiniz. SORULAR : 1-C1 kondansatörü kısa devre olursa devre nasıl çalışır? 2-C1 kondansatörü kısa devre olursa devre nasıl çalışır? 3-Diyaklar kısa devre olursa devre nasıl çalışır? 4-Devredeki triyakların yerine tristör bağlanırsa devre nasıl çalışır? CEVAPLAR :

C1

C2

İŞİN ADI: Triyak ile Lamba Karartma Devresi İşe Başlama: ÖĞRENCİNİN: DEĞERLENDİRME Tarih:…/…/200.. Adı : Saati:… Süre:….. İş Alış. Biçim. Süre İşlemler Top. Soyadı: İşi Bitirme: 30 30 20 20 100 Sınıfı : Tarih:…/…/200.. No : Saati:… Süre:…..

Atelye Öğretmeni
Rakamla Yazıyla

ATELYE: ENDÜSTRİYEL KONTROL ve ARIZA ANALİZİ

İŞ YAPRAĞI NO: 21

ISI SENSÖR ve TRANSDÜSERLERİN SAĞLAMLIK KONTROLÜ
DENEYİN AMACI : PTC, NTC ve Termokupulların AVOmetre ile sağlamlık kontrolünü yapmak. TEORİK BİLGİLER : Elektronik devrelerle sıcaklık kontrolü yapabilmek, ortam sıcaklığını belirlemek, alıcıları yüksek sıcaklıktan korumak vb. gibi amaçlar için ısı sensör ve transdüserleri kullanılır. DENEY BAĞLANTI ŞEMASI:

DENEYDE KULLANILAN ALETLER:

1-NTC, PTC, Termokupl 2-AVOmetre 3-Mum
DENEYİN YAPILIŞI : 1- PTC’ yi Şekilde görüldüğü ohmmetreye bağlayınız. İlk olarak oda sıcaklığında PTC’ nin üzerinde yazılı değeri okumanız gerekiyor. Daha sonra mum veya benzeri bir araç ile ısıttığınızda direnci yükseliyor ise PTC sağlamdır. Bunun dışında bir durum gerçekleşiyor ise PTC arızalıdır. 2-NTC’ yi Şekilde görüldüğü ohmmetreye bağlayınız. İlk olarak oda sıcaklığında NTC’ nin üzerinde yazılı değeri okumanız gerekiyor. Daha sonra mum veya benzeri bir araç ile ısıttığınızda direnci azalıyor ise NTC sağlamdır. Bunun dışında bir durum gerçekleşiyor ise NTC arızalıdır. 3-Avometre milivolt (örneğin;200mV.) kademesine alınız. Termokuplun uçlarına avometrenin prop uçlarına sabitleyiniz. Termokuplun ucu havya ya da çakmakla ısıtılır. Avometrenin ekranında gerilim değişimi olup olmadığı gözlenir. Gerilim değişimi varsa termokupl sağlamdır. 4-Ölçtüğünüz değerleri tabloya kaydederek uygulamaya son veriniz. GÖZLEM TABLOSU Ölçüm Yapılan Sensör veya Transdüser PTC NTC Termokupl (Isılçift) SORULAR : : Avometre ile oda sıcaklığındaki değeri Isıtıldıktan sonra en son okuduğunuz değer Sonuç

1- Sensör ve Transdüser kavramlarını açıklayınız. 2- Termistör nedir? Çeşitleri nelerdir? 3- PTC, NTC ve Termokuplu tanımlayınız.
CEVAPLAR :

İŞİN ADI: Isı Sensör ve Transdüserlerin Sağlamlık Testi İşe Başlama: ÖĞRENCİNİN: DEĞERLENDİRME Tarih:…/…/200.. Adı : Saati:… Süre:….. İş Alış. Biçim. Süre İşlemler Top. Soyadı: İşi Bitirme: 30 30 20 20 100 Sınıfı : Tarih:…/…/200.. No : Saati:… Süre:…..

Atelye Öğretmeni
Rakamla Yazıyla

ATELYE: ENDÜSTRİYEL KONTROL ve ARIZA ANALİZİ

İŞ YAPRAĞI NO: 22

ISI ALARM DEVRESİ (SICAKTA ÇALIŞAN DEVRE)
DENEYİN AMACI: Transistörlü anahtarlama devrelerinden ısı alârm devresini çizmek, uygulama bilgi ve becerisini kazanmak. TEORİK BİLGİLER : Isı alarm devreleri, ısı yükseldiğinde ya da düştüğünde çalışan uyarma devreleridir. Devrenin kurulabilmesi için ısı değişimini algılayacak elemanlara ihtiyaç vardır DENEY BAĞLANTI ŞEMASI:
R1
15k

R3
680R

LAMBA
12V

R4
680R

TR2
BC238BP

R2
330R

TR1
BC238BP

BATARYA
12V

-tc

NTC
10K

DENEYDE KULLANILAN ALETLER: 1-Bread Board 2-AVOmetre 3-Devre Şemasında belirtilen elemanlar DEVRENİN ÇALIŞMASI : Besleme kaynağından (+12 V) gelen akım, R1 direnci üzerinden NTC ile R2 ‘nin birleştiği noktaya gelir. NTC ’nin sıcak olduğu anda iç direnci azalır ve Tr1 transistörünün beyz ucuna negatif (-) potansiyeli geleceğinden sıfırlanan IB1 akımı, Tr1 transistörünü kesime götürür. Bu anda Tr1 ’in kolektör-emiter direnci maksimum değere ulaşır. Tr2 transistörünün beyzine R3 ve R4 dirençlerinden geçen bir + akım geleceği için Tr2 transistörü iletime geçer ve lâmba yanar. NTC ‘nin soğuk olduğu ortamda ise NTC ‘nin iç direnci yüksek olacağı için R1 ve R2 dirençleri üzerinden geçen IB akımı, Tr1 ’in beyz ucuna giderek Tr1 transistörünü iletime geçirir. Bu durumda kolektör - emiter direnci azalan Tr1 ’in kolektör gerilimi negatif potansiyel seviyesine iner. Bu anda R3 direncinin üst ucu + , alt ucu - gerilim potansiyeline ulaşır. Sonuçta Tr2 ’nin beyz potansiyelinin negatif seviyeye düşmesi ve bunun etkisi ile beyz akımının + iken - değere inmesiyle, Tr2 transistörü kesime gider ve lâmba söner. DENEYİN YAPILIŞI : 1. Devre elemanlarının sağlamlık kontrolünü yapınız. 2. Bread - Board üzerine devreyi kurunuz. 3. Devrenin doğruluğunu kontrol ediniz. 4. Öğretmeniniz denetiminde devreye enerji veriniz. 5. Ortam sıcaklığında lâmbanın yanıp yanmadığını kontrol ediniz ve gerekli ölçmeleri yaparak tabloya kaydediniz. 6. NTC 'yi ısıtarak lambanın durumunu gözleyiniz ve gerekli ölçmeleri yaparak tabloya kaydediniz. 7. Devredeki NTC yerine PTC bağlayarak soğuk ve sıcak durumdaki lâmbanın durumunu gözleyiniz. 8. Enerjiyi keserek devreyi dikkatlice sökünüz. 9. Bu temrine ait soruları cevaplandırınız. SORULAR : 1. NTC 'nin özelliği nedir? 2. Devrede NTC yerine PTC kullanılması, devrenin çalışmasını nasıl etkiler? CEVAPLAR :

İŞİN ADI: Isı Alarm Devresi (Sıcakta Çalışan Devre) İşe Başlama: ÖĞRENCİNİN: DEĞERLENDİRME Tarih:…/…/200.. Adı : Saati:… Süre:….. İş Alış. Biçim. Süre İşlemler Top. Soyadı: İşi Bitirme: 30 30 20 20 100 Sınıfı : Tarih:…/…/200.. No : Saati:… Süre:…..

Atelye Öğretmeni
Rakamla Yazıyla

ATELYE: ENDÜSTRİYEL KONTROL ve ARIZA ANALİZİ

İŞ YAPRAĞI NO: 23

ISI ALARM DEVRESİ (SOĞUKTA ÇALIŞAN DEVRE)
DENEYİN AMACI: Transistörlü anahtarlama devrelerinden ısı alârm devresini çizmek, uygulama bilgi ve becerisini kazanmak. TEORİK BİLGİLER : Isı alarm devreleri, ısı yükseldiğinde ya da düştüğünde çalışan uyarma devreleridir. Devrenin kurulabilmesi için ısı değişimini algılayacak elemanlara ihtiyaç vardır DENEY BAĞLANTI ŞEMASI:
-tc

NTC
10K

R3
680R

LAMBA
12V

R4
680R

TR2
BC238BP

R2
330R

TR1
BC238BP

BATARYA
12V

R1

DENEYDE KULLANILAN ALETLER: 1-Bread Board 2-AVOmetre 3-Devre Şemasında belirtilen elemanlar DEVRENİN ÇALIŞMASI : NTC ‘nin yapısı gereği soğuk ortamda iç direnci yüksektir. Bu nedenle Tr1 ‘in beyzine gelen IB1 akımı, NTC ‘nin akıma büyük direnç göstermesinden dolayı sıfıra yakın bir değerde bulunur. Bu akım Tr1 ‘i iletime geçirmeye yeterli olmadığından, Tr1 bu anda kesimdedir. Tr2, R3 ve R4 dirençleri üzerinden + IB2 akımını beyz ucundan alacağı için iletime geçerek lâmbanın yanmasına neden olur. NTC sıcak ortamda iken iç direnci düşer ve akıma karşı göstereceği zorluk azalarak büyük bir akım geçişine izin verir. Bu durumda, + IB1 akımı artarak Tr1 ‘i kesim durumundan iletim durumuna geçirir. Kolektör-emiter direnci sıfıra yaklaşan Tr1 ‘in kolektör ucunda, emiterden gelen (-) potansiyel olması nedeniyle, Tr2 ‘nin beyzine gelen IB2 akım değeri azalıp negatif (-) değere düşerek Tr2 ‘yi kesime götürür ve lâmba söner. DENEYİN YAPILIŞI : 1. Devre elemanlarının sağlamlık kontrolünü yapınız. 2. Bread - Board üzerine devreyi kurunuz. 3. Devrenin doğruluğunu kontrol ediniz. 4. Öğretmeniniz denetiminde devreye enerji veriniz. 5. Ortam sıcaklığında lâmbanın yanıp yanmadığını kontrol ediniz ve gerekli ölçmeleri yaparak tabloya kaydediniz. 6. NTC 'yi ısıtarak lambanın durumunu gözleyiniz ve gerekli ölçmeleri yaparak tabloya kaydediniz. 7. Devredeki NTC yerine PTC bağlayarak soğuk ve sıcak durumdaki lâmbanın durumunu gözleyiniz. 8. Enerjiyi keserek devreyi dikkatlice sökünüz. 9. Bu temrine ait soruları cevaplandırınız. SORULAR : 1. Devredeki Tr1 ve Tr2 transistörlerinin görevini yazınız. CEVAPLAR :

100R

İŞİN ADI: Isı Alarm Devresi (Sıcakta Çalışan Devre) İşe Başlama: ÖĞRENCİNİN: DEĞERLENDİRME Tarih:…/…/200.. Adı : Saati:… Süre:….. İş Alış. Biçim. Süre İşlemler Top. Soyadı: İşi Bitirme: 30 30 20 20 100 Sınıfı : Tarih:…/…/200.. No : Saati:… Süre:…..

Atelye Öğretmeni
Rakamla Yazıyla

ATELYE: ENDÜSTRİYEL KONTROL ve ARIZA ANALİZİ

İŞ YAPRAĞI NO: 24

REZİSTANSIN OTOMATİK KONTROLÜ
DENEYİN AMACI: Triyak ve PTC ile ısıtıcı kontrolü devresini incelemek. TEORİK BİLGİLER: Triyak ile ısıtıcı kontrolü yapılırken istenirse belirli bir ısıdan sonra yük çalıştırılır veya durdurulur. Isı duyarlı elemanın bulunduğu ortamdaki ısı değişimine bağlı olarak, faz kaydırılarak yük kontrolü gerçekleştirilir. Bu şekilde ortam ısısı belirli seviyede kalması sağlanabilir. DENEY BAĞLANTI ŞEMASI:

DENEYDE KULLANILAN ALETLER: 1-Bread Board 2-AVOmetre 3-Isıtıcı 4-Devre Şemasında belirtilen elemanlar DEVRENİN ÇALIŞMASI : Devreye enerji uygulandığında PTC’ nin iç direnci küçük olduğundan C1 kondansatörü alternans başında şarj olur ve triyağı ateşler. Dolayısıyla erken tetiklenen triyak her alternansta uzun süreli olarak yükten akım geçişine izin verir. Bu durumda ısıtıcının etrafa yaydığı ısı fazla olur. Bir süre sonra ısıtıcının yaydığı ısı PTC’ nin iç direncinin büyümesine neden olur. İç direnci büyüyen PTC, C1 kondansatörünün şarj süresini geciktireceğinden diyak ve triyak daha geç iletken olur ve yükten daha kısa süreli akım geçer. Buna bağlı olarak ısıtıcının yaydığı ısı miktarı azalır. Böylece ortam ısısı sabit tutulmuş olur. DENEYİN YAPILIŞI : 1. Devre elemanlarının sağlamlık kontrolünü yapınız. 2. Bread - Board üzerine devreyi kurunuz. 3. Isıtıcı yük yerine lamba bağlayınız. 4. Devreye enerji veriniz. 5. PTC yi havya ile ısıtın ve lamba parlaklığındaki değişimi gözleyiniz. 6. Lambayı söküp yerine ısıtıcı bağlayınız.. 7.PTC’ yi ısıtıcıdan etkilenecek şekilde devreye monte edip enerji uygulayınız. Isıtıcının etrafa yaydığı ısı değişimini gözleyiniz. SORULAR : 1.Isıtıcı yük olarak neler kullanılabilir. 2.Devrede tetikleme elemanı olarak diyak yerine neon lamba kullanılabilir mi? 3.Triyak yerine tristör kullanılırsa devre nasıl çalışır. 4.Devrede PTC yerine aynı değerde NTC kullanılırsa devre nasıl çalışır. CEVAPLAR :

İŞİN ADI: Rezistansın Otomatik Kontrolü İşe Başlama: ÖĞRENCİNİN: DEĞERLENDİRME Tarih:…/…/200.. Adı : Saati:… Süre:….. İş Alış. Biçim. Süre İşlemler Top. Soyadı: İşi Bitirme: 30 30 20 20 100 Sınıfı : Tarih:…/…/200.. No : Saati:… Süre:…..

Atelye Öğretmeni
Rakamla Yazıyla

ATELYE: ENDÜSTRİYEL KONTROL ve ARIZA ANALİZİ

İŞ YAPRAĞI NO: 25

IŞIK ALARM DEVRESİ (KARANLIKTA ÇALIŞAN)
DENEYİN AMACI: Transistörlü anahtarlama devrelerinden ışık alârm devresini çizme ve uygulama bilgi ve becerisini kazanmak. TEORİK BİLGİLER: Işık alarm devreleri ışık kesildiğinde ya da ışık geldiğinde alarm veren LDR, fototransistör gibi optik elemanların sensör olarak kullanıldığı devrelerdir. DENEY BAĞLANTI ŞEMASI:

DENEYDE KULLANILAN ALETLER: 1-Bread Board 2-AVOmetre 3-Devre Şemasında belirtilen elemanlar DEVRENİN ÇALIŞMASI : İlk anda LDR karanlık ortamda olup iç direnci yüksektir. Bu durumda Tr1 ’in beyz akımı, LDR üzerinden + 12 voltluk kaynaktan gelen + akımın LDR ‘nin iç direncinin yüksek olmasından dolayı yetersiz seviyededir. Dolayısıyla Tr1 kesimdedir. Tr1 ’in kolektör ucunun + potansiyelinin artması, Tr2 ‘nin beyz akımının (+ IB2) R3 ve R4 dirençleri üzerinden geçerek Tr2 ‘yi iletime geçirmesine neden olur ve lâmba yanar. LDR aydınlıkta iken iç direnci düşerek elektrik akımının geçişine izin verir. Tr1 ‘in beyzinden IB1 akımı geçeceğinden Tr1 kesim durumundan iletim durumuna geçer. Bu anda Tr1 ‘in kolektör ucu, kaynağın (-) kutbundan, Tr2 ‘nin emiter ucu üzerinden negatif potansiyel alacağı için Tr2 ‘nin beyz potansiyeli + ‘dan - ‘ye geçerek IB2 akımını - yapar. Sonuçta Tr2 kesime gider ve lâmba söner. DENEYİN YAPILIŞI : 1. Devre elemanlarının sağlamlık kontrolünü yapınız. 2. Bread - Board üzerine devreyi kurunuz. 3. Devrenin doğruluğunu kontrol ediniz. 4. Öğretmeniniz denetiminde devreye enerji veriniz. 5. Ortam aydınlığında lambanın yanıp yanmadığını kontrol ediniz. 6. LDR 'nin üzerini kapatarak karanlık ortamda lambanın yanıp yanmadığını kontrol ediniz. 7. Enerjiyi keserek devreyi dikkatlice sökünüz. 8. Bu temrine ait soruları cevaplandırınız. SORULAR : 1. LDR 'nin özelliğini yazınız. 2. LDR kontrollü devrelerin nerelerde kullanıldığını açıklayınız.

CEVAPLAR

:

R2(2) 12 V+

U1(V-)

RF RF
RF 22k RF
10k

İŞİN ADI: Işık ÖĞRENCİNİN: Adı : Soyadı: Sınıfı : No :

Alarm Devresi ( Karanlıkta Çalışan Devre) U1(12 V-) 10k R1 R2
12 V+

İşe Başlama: Tarih:…/…/200.. Saati:… Süre:….. İşi Bitirme: Ug1-3V Tarih:…/…/200.. Ug1-3V Saati:… Süre:…..

47k

R3
2k2

1k

12 (V-) 20k

4

41 15 5

İş Alış.
Ug

30
FM FM

R3 R3 2k2 Uref Biçim. Süre 10k RG R4 20 R1 + 30
+

. U1 U1(12 V-) DEĞERLENDİRME 12 (V-)
4 4 1 1 5 22 U1(12 V-) . İşlemler Top. 6 3 2
3

A B A

Atelye Öğretmeni
D2
LED-BLUE

202
3 3

4 1 77 5

10k 10k 10k

.
2 3

100 741 .
U

6

Ug<Uref Ug>Uref Rakamla C Yazıyla
B

ATELYE: ENDÜSTRİYEL KONTROL
AM AM

POT Ug2- 1V ve100kZENER ARIZA
1N4372A
1N4372A
AM FM

Ug2- 1V

ANALİZİ D110k + R2
1N4735A 10k

R1 R2 10k

UA741

6 6

D C

4 1 5

D3

10k 3 U1(V+)

7

7

R1

2

100
-

7

ZENER

R1

R4
10k

İŞ YAPRAĞI NO: B26 C
7

6 UA741 UA741 U2(12 V+)

LED-YELLOW 6

AD B

A B A C

UA741 V+) UA741 U2(12
12 (V+)

D C
D

R5
680

IŞIK ALARM DEVRESİ (AYDINLIKTAV+) ÇALIŞAN) U2(12
12 (V+)

D

DENEYİN AMACI: Transistörlü anahtarlama devrelerinden ışık alârm devresini çizme ve uygulama bilgi ve becerisini kazanmak.

You're Reading a Free Preview

İndirme
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->