P. 1
Nükleer Fizik Ders Notları

Nükleer Fizik Ders Notları

|Views: 1,733|Likes:
Yayınlayan: Gökhan Gömek

More info:

Published by: Gökhan Gömek on Nov 29, 2011
Telif Hakkı:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

05/31/2013

pdf

text

original

N¨ukleer Fizik Ders Notları

Ismail Boztosun

Erciyes Universitesi

Aralık 2005

ii

Erciyes ¨

Universitesi Fen-Edebiyat Fak¨ultesi Fizik b¨ol¨um¨unde tek d¨onemde vermi¸s

oldu˘gum N¨ukleer Fizik dersinin notlarıdır. Yararlandı˘gım ve derste takip edece˘gimiz

kaynaklar:

K. S. Krane, ¸ceviri: Ba¸sar S¸arer, N¨ukleer Fizik , Cilt 1 ve 2, Palme yayınları,

Ankara 2001

Cottingam, Introductory to Nuclear Physics, ¸ceviri: Y. S¸ahin

A. Beiser, Concepts of modern Physics, Mcgraw-Hill NY, 1987: C¸eviri: G¨ulsen

¨
Oneng¨ut

H. Enge,

W.S. Williams,

P.E. Hodgson,

Ayrıca a¸sa˘gıdaki tezler de faydalı olacaktır:

˙
Ismail Ermi¸s,

Arma˘gan

Orhan Bayrak

G¨okhan Ko¸cak,

Mesut Karako¸c

Yasemin K¨u¸c¨uk

˙
Ileri seviyede olan bazı eserler: G. R. Satchler,

˙
Istenilenler:

˙
Iyi derecede Kuantum mekani˘gi ve Fizikte Matematik metodlar dersleri bilgisi.

˙Ic

.erik

1 N¨ukleer Fizi˘ge Giri¸s

9

1.1 Giri¸s . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9

1.2 C¸ekire˘gin Temel ¨

Ozellikleri . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10

1.2.1 Bile¸senleri . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10

1.2.2 G¨osterim . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11

1.2.3 Uzunluk ve Zaman . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12

1.2.4 Yarı¸cap . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13

1.2.5 K¨utle . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13

1.2.6 Enerji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14

1.3 Temel Etkile¸smeler . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14

1.4 Sorular . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15

2 Kuantum Fizi˘gi Tekrar

17

2.1 Kuantum Fizi˘gi Tekrar . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17

2.1.1 Planck ve Karacisim ı¸sıması . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18

2.1.2 Fotoelektrik olay . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18

2.1.3 Compton Olayı . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19

2.1.4 Dalga-Par¸cacık ikilemi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20

2.1.5 de Broglie Hipotezi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20

2.1.6 Bohr Atom Model˙

I . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 22

2.2 Schr¨odinger Dalga Denklemi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 23

2.3 Zamandan Ba˘gimsiz Schr¨odinger Denklemi . . . . . . . . . . . . . . . 24

2.4 Merkezi Potansiyeller . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25

2.5 ˙

Iki Cisim Problemi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25

2.6 ¨

Ornekler . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 30

1

2

˙
IC.ERIK

2.6.1 Free Particle Solution . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 30

2.6.2 Infinite Square Well . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 33

2.6.3 Finite Square Well . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 37

2.6.4 Delta Well . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 41

2.6.5 Coulomb Potansiyeli . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 44

3 TEMEL KAVRAMLAR ve REAKS˙IYONLARIN SINIFLANDIRIL-

MASI

53

3.1 Bazı Temel Kavramlar . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 53

3.1.1 C¸ekirde˘gin K¨utlesi, B¨uy¨ukl¨u˘g¨u ve Ba˘glanma Enerjisi . . . . . 53

3.2 Spin, Parite ve Momentler . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 57

3.3 C¸ekirdekte Uyarılmı¸s Durumlar . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 58

3.4 N¨ukleer Kuvvet ve ¨

Ozellikleri . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 59

3.5 N¨ukleer Reaksiyonların Sınıflandırılması . . . . . . . . . . . . . . . . 60

3.6 Bile¸sik ¸cekirdek Reaksiyonları . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 61

3.7 Direk Reaksiyonlar . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 61

4 C¸ekirdek Kuvvetleri

65

4.1 C¸ekirdek Kuvvetleri . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 65

4.2 D¨oteron Atomu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 66

4.2.1 Ba˘glanma Enerjisi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 67

5 TEMEL N¨UKLEER MODELLER

73

5.0.2 Sıvı Damlası Modeli . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 73

5.0.3 3.2.2-Kabuk Modeli . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 77

5.0.4 3.2.3-Kolektif Model . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 78

6 N¨ukleer Reaksiyon Modelleri

83

6.1 N¨

UKLEER REAKS˙

IYON MODELLER˙

I . . . . . . . . . . . . . . . . 83

6.1.1 BORN YAKLAS¸IMI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 83

6.1.2 BOZULMUS¸ DALGA BORN YAKLAS¸IMI . . . . . . . . . . 85

6.1.3 Born Yakla¸sımının Bazı Uygulamaları . . . . . . . . . . . . . . 87

6.1.4 OPT˙

IK MODEL . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 88

6.1.5 Spinli Par¸cacıklar ˙

I¸cin Optik Model . . . . . . . . . . . . . . . 90

˙
IC.ERIK

3

6.1.6 Optik Potansiyelin ¨ozellikleri . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 92

6.1.7 Etkile¸sim Potansiyelinin ¨ozellikleri . . . . . . . . . . . . . . . . 93

6.1.8 Reel Potansiyel (VV,VS . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 94

6.1.9 Hacim ˙

Integralleri (JV, JW): . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 98

6.1.10 Coulom Bariyeri Civarındaki Reaksiyonlar ve E¸sik Anormalli˘gi 98

6.1.11 Potansiyeller Arasındaki ili¸ski ve G¨u¸cl¨u Absorpsiyon Uzaklı˘gı . 100

6.1.12 Optik Model Analizleri . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 101

6.1.13 FOLD˙

ING MODEL . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 102

4

˙
IC.ERIK

S
.ekil Listesi

2.1 Elektronun Bohr Y¨or¨ungesindeki Hareketi . . . . . . . . . . . . . . . 21

2.2 Spherical Bessel function for different values of l. . . . . . . . . . . . 32

2.3 Spherical Neumann function for different values of l. . . . . . . . . . . 32

2.4 Eigenvalues of Infinite square well . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 35

2.5 The intersections of curves f(ka and g(ka) for l = 0(sstate),1(p

state)and2(dstate). . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 36

2.6 Infinite square potential wave functions for different values of n. . . . 37

2.7 Normalized radial probability density, r2

R2

, for different n values

(l = 0). . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 38

2.8 Comparison of the Finite (solid line) and Infinite (dotted line) square

well ka values for l = 0(sstate)and1(pstate). . . . . . . . . . . . 41

2.9 Finite square well: Intersections of curves f(ka and g(ka) for l =

0(sstate),1(pstate)and2(dstate). . . . . . . . . . . . . . . . . 42

2.10 Plot of the functions f(k) and g(k). . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 44

3.1 C¸ekirde˘gin y¨uk yo˘gunlu˘gunun n¨ukleer yarı¸capa g¨ore de˘gi¸simi. . . . . 54

3.2 Kararlı ¸cekirdekler i¸cin n¨ukleon ba¸sına ba˘glanma enerjisinin atomik

k¨utleye g¨ore de˘gi¸simi. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 56

3.3 Bazı ¸siddetli deforme olmu¸s ¸cekirdeklerin ¸sekilleri. . . . . . . . . . . . 57

4.1 D¨oteron atomu i¸cin kare kuyu potansiyeli . . . . . . . . . . . . . . . . 68

5.1 Y¨uzeydeki n¨ukleonlar, ¸cekirde˘gin i¸c kısmındakilere g¨ore daha az sayıda

n¨ukleonla etkile¸sir bu y¨uzden ba˘glanma enerjisi daha azdır. ¸cekirdek

ne kadar b¨uy¨ukse, y¨uzeydeki n¨ukleonların sayısı o kadar azdır. (Mod-

ern Fizi˘gin Kavramları, Arthur Beiser) . . . . . . . . . . . . . . . . . 75

5

6

S.EKIL LISTESI

5.2 Kabuk modeline g¨ore n¨ukleon enerji d¨uzeylerinin sıralanı¸sı (¨ol¸cekli

de˘gil) Sa˘gdaki s¨ut¨undaki sayılar g¨ozlenen sihirli sayılara kar¸sılık gelir.

(Modern Fizi˘gin Kavramları, Arthur Beiser) . . . . . . . . . . . . . . 79

5.3 ¸cift-Z, ¸cift N’li ¸cekirdeklerin en d¨u¸s¨uk 2+

durumların enerjileri. ˙

Izotoplar

d¨uz ¸cizgilerle birle¸stirilmi¸stir. (N¨ukleer Fizik, K.S. Krane) . . . . . . 80

5.4 ¸cift-Z, ¸cift-N li ¸cekirdeklerin en d¨u¸s¨uk 2+

ve 4+

durumlarının E(4+

)/E(2+

)

oranı k¨utle numarasına kar¸sılık g¨osterilmi¸stir. ˙

Izotopları d¨uz ¸cizgilerle

birle¸stirilmi¸stir. (N¨ukleer Fizik, K.S. Krane) . . . . . . . . . . . . . . 81

6.1 Gelen ve sa¸cılan dalga vekt¨orlerinin temsili g¨osterimi. . . . . . . . . . 85

6.2 Gelen ı¸sının bir ¸cok potansiyelden sa¸cılmasının temsili ¸sekli. . . . . . 87

6.3 C¸ekici Gaussyen potansiyeli ve onun diferansiyel tesir kesiti. . . . . . 87

6.4 Wood-Saxon form fakt¨or¨u ve onun derivatif ¸sekli. . . . . . . . . . . . 94

6.5 Wood-Saxon (WS)ve Wood-Saxon kare (WS2) form fakt¨orlerinin kar¸sıla¸stırmalı

¸sekli . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 95

6.6 16

O+16

O sistemi i¸cin Coulomb potansiyelinin iki y¨uk da˘gılımına g¨ore

de˘gi¸simi. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 97

6.7 16

O+208

Pb sisteminin Coulob bariyeri civarındaki davranı¸sı. . . . . . 99

6.8 A˘gır iyon reaksiyonlarını tanımlamada kullanılan tipik potansiyeller,

12

C+12

C sistemi i¸cin 79MeV de fenomonolojik ve mikroskobik potan-

siyellerin g¨or¨un¨u¸s¨u. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 100

6.9 16

O+208

Pb sistemi g¨u¸cl¨u absorpsiyon mesafesindeki etkile¸simi sırasında

meydana gelen yo˘gunluk da˘gılımları. . . . . . . . . . . . . . . . . . . 102

6.10 Koordinatlar kullanılarak a) tek folding ve b) ¸cift folding . . . . . . . 103

6.11 ¸cekirde˘gin yo˘gunluk da˘gılımı ve folding modelden elde edilen U(r)

potansiyelinin kar¸sıla¸stırılması. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 105

Tablo Listesi

1.1 Proton, N¨otron ve Elektronun k¨utle, y¨uk, spin, manyetik moment ve

g ¸carpanı de˘gerleri. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12

1.2 Temel etkile¸smelerin alan kuantumları ve alan kuantumlarının spin,

k¨utle, menzil ve ¸siddet de˘gerleri. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14

2.1 Values of the kn,la for different l and n values . . . . . . . . . . . . . 34

2.2 Values of the kn,la for different l and n values . . . . . . . . . . . . . 40

2.3 Hidrojen atomu i¸cin enerji seviyeleri ve dejenere de˘gerleri . . . . . . . 50

3.1 Farklı metotlarla bulunan n¨ukleer yarı¸captaki (R = r0A1

3) r0 de˘gerleri. 55

7

8

TABLO LISTESI

B¨ol¨um 1

You're Reading a Free Preview

İndirme
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->