TMMOB NŞAAT MÜHEND SLER ODASI ESK ŞEH R ŞUBES

5.

YAPI ŞLETMES / YAPIM YÖNET M KONGRES

B LD R LER K TABI
22-23 EK M 2009 ANEMON OTEL – ESK ŞEH R

TMMOB nşaat Mühendisleri Odası Eskişehir Şubesi Büyükdere Mah. Bayraktepe Sk. No:22 ODUNPAZARI/ESK ŞEH R Tel:+90(222) 229 28 00 / Fax:+90(222) 229 28 01 e-posta:imoeskisehir@imo.org.tr Web: www.imoeskisehir.org.tr

ISBN:

41. DÖNEM MO YÖNET M KURULU ÜYELER H.Serdar HARP Alaettin DURAN Levent DARI Züber AKGÖL Abdullah BAKIR Metin KORKMAZ lker ÜNDEZ ( Başkan ) ( 2. Başkan) ( Sekreter Üye ) ( Sayman Üye ) ( Üye ) ( Üye) ( Üye)

ESK ŞEH R ŞUBE YÖNET M KURULU ÜYELER Erman GÖLET Bülent ERKUL Berrin Ç FTÇ Ömer ARIÖZ S.Selim ŞENGEL Mert KAYA Murat ÖZARSLAN (Başkan) (Sekreter Üye) (Sayman Üye) (Üye) (Üye) (Üye) (Üye)

SUNUŞ Yaklaşık otuz yıl önce mezun olan nşaat Mühendisleri; Yapıları hem tasarlar, hem de inşa ederlerdi. Ancak dünyadaki ekonomik gelişmeler, teknolojik ilerlemeler ve insanların talepleri değişimi zorunlu kıldı. Pek çok kişinin uzun zamanda bitirilen inşaatlara tahammülü yok artık. Yapım işleri başlamadan önce projenin ne kadar parayla biteceğini bilmek gerekli hale geldi. Yapım sürecindeki paranın ve sürenin yönetimi teknik bilgi ile yarışır hale gelince uzmanlaşma kaçınılmaz oldu. Bizler, uzmanlık alanlarının gerekliliğine yürekten inanıyoruz. Ancak nşaat Mühendisliği kavramını da bir bütün olarak algılıyoruz. Bu bağlamda başarılı bir tasarımcı olmak için yapım koşullarının çok yakından bilinmesi; iyi bir Yapı şletmecisi olabilmek için de tasarımın ana unsurlarının hiçbir zaman unutulmaması gerektiğini düşünüyoruz. Daha önceki dönemlerde sadece yapı, hidrolik ve ulaştırma alanında yapılan master ve doktora çalışmaları günümüzde çok çeşitlendi. nşaat Mühendisleri Odası da gelişmelere paralel olarak pek çok yetkinlik alanı tanımladı. Bunlardan birisi de Yapım Yönetimi yetkinlik alanıdır. Şubemiz de bu noktadan hareketle Yapı şletmesi ve Yapım Yönetimi kongresinin 5.sini düzenleme görevini üstlenmiştir. Düzenleme Kurulu olarak temel amaçlarımızdan biri, akademisyenler kadar konunun uzmanı olan uygulamacıların da kongreye katılımlarını sağlamak idi. Ancak bu konuda istediğimizi tam olarak elde edemedik. Uygulamada çalışan meslektaşlarımızın ne yazık ki bilgiyi derleme, yazma ve paylaşma alışkanlıkları yok. Bunun bir kültür sorunu olduğunu ve en kısa zamanda da aşılması gerektiğini düşünüyoruz. Çünkü şantiyenin tozunu yutarak, çilesini çekerek elde edilmiş pek çok deneyim en az akademik çalışmalar kadar önemli ve değerlidir, ayrıca ilgililerce de mutlaka paylaşılmalıdır. Bilim Kurulumuz gönderilen 51 bildiriyi inceleyerek değerlendirmiş; konu, amaç ve kapsam bakımından uygun bulunan bildiriler kongre kitabında toplanmıştır. Kongre’yi düzenleyen MO Eskişehir Şubesi Yönetimi’ne, bildiri sahiplerine, bildirileri değerlendiren Bilim Kurulu üyelerine, katılımcılara, Kongre süresince değerli görüş ve eleştirileriyle katkı sağlayan herkese teşekkür eder, Kongre’nin başarılı geçmesini ve amacına ulaşmasını diler saygılar sunarız.

Kongre Düzenleme Kurulu adına Fercan YAVUZ

B L M VE DANIŞMA KURULU Prof.Dr. Doğan SORGUÇ Prof.Dr. Orhan Yüksel Prof.Dr. lker ÖZDEM R Prof.Dr. David ARDITI Prof.Dr. Talat B RGÖNÜL Prof.Dr. Ekrem MAN SALI Prof.Dr. Emin ÖCAL Prof.Dr. Recep KANIT Prof.Dr. Haluk ÇEÇEN Prof.Dr. Hakkı ÖNEL Prof.Dr. Alaattin KANOĞLU Prof.Dr. Heyecan G R TL Prof.Dr. Nurten ERDOĞAN Doç.Dr. Ahmet Murat ÇIRACI Doç.Dr. rem D KMEN TOKER Doç.Dr. Murat GÜNDÜZ Doç.Dr. Aynur KAZAZ Doç.Dr. Gökhan ARSLAN Doç.Dr. Emel LAPTALI ORAL Doç.Dr. Ahmet ÖZTAŞ Yrd.Doç.Dr. Uğur MÜNGEN Yrd.Doç.Dr. Osman AYTEK N Dr. Murat KURUOĞLU Dr. Hüseyin GENCER Dr. Ümit IŞIKDAĞ

DÜZENLEME KURULU Fercan YAVUZ lker ÖZDEM R Osman AYTEK N H.Selim ŞENGEL Hakan KUŞAN Erman GÖLET Bülent ERKUL Berrin Ç FTÇ

SUNUŞ Son yıllarda inşaat sektöründeki gelişim ve değişimlere paralel olarak “Yapım Yönetimi ve Yapı şletmesi” alanında da gelişmeler olmaktadır. Bilimsel ve teknolojik alanlardaki ilerlemelerin ve yeni bilgilerin meslektaşlarımıza ulaştırılması ve gelişmelerinin sağlanması da kaçınılmaz bir gereksinim ve örgütümüzün temel görevidir. Bilgilerin güncelleştirilmesi, gelişmelere daha çabuk ve kolay ulaşma olanaklarının sağlanması ve meslek grubumuza dahil projeci ve uygulayıcıların kendilerini yenilemeleri de gerekmektedir. nşaat Mühendisleri Odası Eskişehir Şubesi, 1996 yılından bugüne kadar çeşitli aralıklarla yapılan ve 4 kongreden oluşan zincirin yeni bir halkası olarak düzenleyeceği “5. YAPI ŞLETMES /YAPIM YÖNET M KONGRES ” ile bu alandaki eksikliği kapatmayı hedeflemektedir. lki 1996, ikincisi 2000, üçüncüsü 2005 yılında gerçekleşen kongreler, Yapı şletmesi Kongresi adı altında, dördüncüsü de 2007’de nşaat Yönetimi Kongresi adıyla gerçekleştirilmiştir. Bu kez ise MO Yönetim Kurulunca Yapı şletmesi ve Yapım Yönetimi Kongresi adı altında yapılması uygun görülmüştür. Kongrenin temel amacı, inşaat mühendisliği alanında öne çıkan yapım yönetimi konusundaki eğitim, mesleki sorunlar, önemli uygulamalar, teknolojik gelişmeler ve inşaat sektörünün ulusal ve uluslar arası sorunlarının ele alınmasıdır. Konuyla ilgili akademisyen, uzman, bürokratların özgün çalışma ve birikimlerinin paylaşılması; özellikle de uygulamacıların başarılı yönetilmiş projelerinin sergilenmesi, ayrıca başarısızlık ve sorunlarının tartışılarak çözüm önerilerinin geliştirilmesi de amaçlanmıştır. Şubemizce düzenlenen kongreye bildiri sunanlara, bilim ve danışma kurulu ile düzenleme kuruluna ve kongre sürecine katkı sağlayan herkese teşekkür ederim.

Erman GÖLET TMMOB nşaat Mühendisleri Odası Eskişehir Şube Başkanı

Binyılda Yaşayan Osmanlı Köyü – Cumalıkızık Projesi Nilüfer Taş – Murat Taş nşaat Sektöründe Y D (Yap. V.-Ing.Ç NDEK LER Sıra No Bildiri 1 nşaat Projelerinde Süresel Planlamayı Etkileyen Faktörler ve Etki Derecelerinin Türkiye Koşullarında Belirlenmesi Murat Kuruoğlu – Merve Sevim – Hilal Şaşmaz – Volkan Eczan – Ümit Işıkdağ Günümüz Şantiye Koşullarının Literatür ile Kıyaslanması ve Mevcut Durumun Değerlendirilmesi Murat Kuruoğlu – Merve Sevim – Volkan Eczan Yapı şletmesi ve Yapım Yönetimi Kapsamında Eskişehir TED Koleji Örneğinin rdelenmesi Zeynep Arda – Zuhal Özçetin – Mehmet Eminel Teknik Üniversite Konseptinde Gelişmeler Karşısında nşaat Yönetiminde Olanaklar ve Sınır Koşulları Prof. Dr. Doğan Sorguç Yönetimsel şbirliği: 3.şlet-Devret) Modeli Sözleşmeler le 4735 Sayılı Yasada Belirtilen Yapım şleri Sözleşmelerinin Karşılaştırılması Muhammed Koçer – Osman Aytekin – Hakan Kuşan – lker Özdemir Kamu hale Mevzuatında Yapılan Değişikliklerin Mühendisler Açısından Tarihsel Süreçte Değerlendirilmesi Hüseyin Gencer Sürdürülebilirlik Kavramının Yapım Proje Yönetimi Açısından Değerlendirilmesi Selin Gündeş – Sema Ergönül – Nur Atakul Mühendislik ve Tasarım Hizmeti Sunan Firmalarda Bilgi Teknolojilerinin Kullanımı Gül Polat – Atilla Damcı Kamu halelerinin Değerlendirilmesinde Bulanık Mantık Yaklaşımı ve Uygulaması Sayfa No 13 Bildiri 2 23 Bildiri 3 31 Bildiri 4 53 Bildiri 5 61 Bildiri 6 71 Bildiri 7 83 Bildiri 8 95 Bildiri 9 107 Bildiri 10 117 .

Emin Öcal – . Emre Gürcanlı 4734 Sayılı Kamu hale Kanunu’nun Yapım şleri haleleri Uygulamalarında Karşılaşılan hale Uyuşmazlıkları ve Çözüm Önerileri Gökhan Çiçek – Serkan Kıvrak – Gökhan Arslan htiyaç Programı Hazırlama Sürecinin Proje Yönetimi Bağlamında rdelenmesine Yönelik Bir Uygulama: l Özel dare Binaları Gülden Gümüşburun Ayalp – Erkin Erten Yapı şletmesine Emeği Geçenler Özge Akboğa – Orhan Yüksel Yapı şletmesi Eğitiminde Yurtdışı Eğitim Programlarının ncelenmesi Selim Baradan – Özge Akboğa – Gülben Çalış – Orhan Yüksel Staj ve Bitirme Projelerinin nşaat Mühendisliğinin Yapım Yönetimi Eğitimindeki Katkısının ncelenmesi: Gaziantep Üniversitesi Mezunu nşaat Mühendisleri Üzerine Bir Uygulama M.Burak Öz – Ekrem Manisalı Bildiri 11 Bildiri 12 Bildiri 13 Türkiye’de nşaat Sektöründe ş Sağlığı ve Güvenliği Ayşegül Ercan ş Kazalarında Cezai Sorumluluk ve Yaptırımlar Uğur Müngen – G. Öngörülemeyen Maliyetlerin 129 139 151 Bildiri 14 161 171 Bildiri 15 Bildiri 16 177 Bildiri 17 191 Bildiri 18 203 Bildiri 19 213 225 231 241 Bildiri 20 Bildiri 21 Bildiri 22 Bildiri 23 . Emin Öcal – Berna Şekerci nşaat Yönetiminde Veri Madenciliği Uygulamaları Eda Noyan nşaat Firmalarında Bilgi Yönetimi Stratejisi Erkan Karaman – Serdar Kale Beton Prefabrikasyon Sektöründe Pazar Yönlülüğü Tülay Çivici – Erkan Karaman – Serdar Kale Üst Yapı nşaat Projelerinde. Hüseyin Ertaş – Ahmet Öztaş – Mehmet Tekinkuş nşaat Sektöründe Benchmarking Yönetim Tekniğinin Uygulanmasına Yönelik Bir Model Önerisi M. Halil Gerek Eşzamanlı Mühendislik Kavramının Türk nşaat Sektöründe Uygulanabilirlik Düzeyinin rdelenmesi M.

Ümit Dikmen 253 Bildiri 24 Yapay Sinir Ağları Yöntemi le Kalıp şlerinde Bir Adam-Saat Tahmini Modeli Murat Sönmez – S. Emin Öcal – Feyzullah Kadırhan 2007 Türk Deprem Yönetmeliği Zemin Kriterlerinin Sanayi Yapılarının nşaat Maliyetine Etkileri Senem Özek – S. Ümit Dikmen Yapım Firmaları’nda Entelektüel Sermaye Değerinin Finansal Verilerle Hesaplanması Tuğçe Ercan – Almula Köksal Yüklenici Firmaların Uyguladıkları Teklif Stratejilerinin ve Firma Özniteliklerinin Bu Sürece Etkilerinin ncelenmesi Hilmi Coşkun – Nesrin Katırcı Tünel Kalıp Maliyetleri le Geleneksel Kalıp Maliyetlerinin Karşılaştırılması Aynur Kazaz – Betül Soyçopur nşaat Sektöründe Genel Gider Kavramı ve Yapı Maliyetine Yansıtılma Düzeyi M. Ümit Dikmen nşaat Projelerinde Örgüt çi Çatışmanın Nedenleri ve Boyutlarının Belirlenmesi Esin Ergen – Mehmet lker Genç – Ülkü Uzunçarşılı Korelasyonlu Aktivite Şebekesi Risk Analizi Modeli Ve Bir nşaat Projesi Üzerinde Örnek Uygulaması Önder Ökmen – Ahmet Öztaş nşaat Yatırım Projeleri çin Arazi Yer Seçiminde AHP (Analytıc Hierarchy Process) Uygulaması Ömür Tezcan – Osman Aytekin – Hakan Kuşan – lker Özdemir Başbakanlık Toplu Konut daresi (TOK ) Tarafından Yaptırılan Toplu Konutların nşaat Kalitelerinin Değerlendirilmesine Yönelik Bir Alan Çalışması Latif Onur Uğur – lknur Bekem Yüklenici nşaat şletmelerinde Markalaşma Süreci Gül Polat – Ümit Dönmez 261 Bildiri 25 271 Bildiri 26 281 Bildiri 27 291 Bildiri 28 299 Bildiri 29 309 Bildiri 30 317 Bildiri 31 329 Bildiri 32 339 Bildiri 33 347 365 Bildiri 34 .Belirlenmesine Yönelik Bir Karar Destek Modeli Ömer Bisen – S.

Murat Günaydın Yalın Üretim lkelerinin nşaat Endüstrisinde Uygulanabilirliği Selin Gündeş – Sema Ergönül Türk nşaat Sektöründe ERP Uygulamalarında Karşılaşılan Riskler Burç Yıldız – S. Ümit Dikmen 377 Bildiri 36 387 Bildiri 37 399 .Bildiri 35 nşaat Ruhsatı Alımında Gecikme Sebeplerinin ve Sürelerinin Analizi Aysu Demirciefe – S.Zeynep Doğan – H.

.

com Öz Proje.tr nş. Müh.. kapsamı. stanbul Tel ve Faks: 0 212 285 36 55 E-posta: mrvsvm@yahoo. dolaylı olarak da kalite hedeflerinin tutturulmasını güçleştirir. belirli bir başlangıç ve bitiş noktası olan. Yapılan çalışmadan elde edilen veriler ışığında oluşturulmuş değerlendirme tablolarındaki. Maslak. Maslak. Müh. aktiviteler bütünüdür.com Merve Sevim nş. Proje için belirlenen süreden sapılması.tr Volkan Ezcan Ümit Işıkdağ E-posta: egetera@superonline. stanbul Tel ve Faks: 0 212 285 36 55 E-posta: eczan@itu. Başlangıçta belirlenen hedeflerden sapma oluşmadan ya da olabilecek en az sapmayla projenin tamamlanabilmesi için planlamaya özelliklede süresel planlamaya önem verilmesi kaçınılmaz bir ihtiyaçtır. Bu çalışmada. Çalışma yapılırken Mimar Mürvet Türesoy’un hazırladığı “Yapı Üretiminde Süre Tahmini ve Yapım Süresini Etkileyen Faktörler” konulu yüksek lisans tezindeki anket çalışması temel alınarak. Yapı şletmesi Anabilim Dalı. Buradaki etki derecesi faktörlerin birbirlerine göre önem sırasını ifade etmektedir.edu. bütçesi ve ortaya konuluş süresi açıkça tanımlanmış ve bir defaya mahsus gerçekleştirilen. Gör. faktörlerin önem sıraları ve bunların gruplara göre değişimi ve baz alınan 13 . stanbul Tel ve Faks : 0 212 285 36 55 E-posta: kuruoglu@itu. Süre.nşaat Projelerinde Süresel Planlamayı Etkileyen Faktörler ve Etki Derecelerinin Türkiye Koşullarında Belirlenmesi Murat Kuruoğlu Ögr. stanbul Tel ve Faks: 0 212 285 36 55 Hilal Şaşmaz nş. projelerin ana hedeflerinden biridir ve diğer hedefleri doğrudan etkiler. ilk planda hedeflenen maliyeti. Projenin yapısından ve çevresinden kaynaklanan ve süresel planlamaya etki eden birçok faktör bulunmaktadır. Maslak. Projenin gerektirdiği koşullarda ve istenen niteliklerde yapılabilmesini sağlamak için proje yönetimi sisteminin uygulanması önemlidir.. Yapı şletmesi Anabilim Dalı.. TÜ nşaat Fakültesi. Yapı şletmesi Anabilim Dalı.Dr. Müh. konu süresel planlama şeklinde genişletilmiş ve faktör sayısı günümüz koşulları ve yeni kapsam doğrultusunda arttırılmıştır (Türesoy. Yapı şletmesi Anabilim Dalı.edu. 1989). “inşaat projelerinde süresel planlamayı etkileyen faktörler ve bunların etki derecelerinin Türkiye Koşulları’nda belirlenmesi” amaçlanmıştır. Maslak.

Anahtar Kelimeler: nşaat proje yönetimi. Bu projelerin birçoğunda. Dünya genelinde yapılmış bir inceleme sonucunda inşaat projelerinin büyük bir çoğunlukla iş programı hedeflerini gerçekleştirme başarısına ulaşılamadığı görülmüştür. nşaat projeleri. verim.çalışmanın sonuçlarıyla. nşaat sektörünün lokomotif sektör olması. 1999). birçok fonksiyonu olan bir yönetim ve kontrol süreci doğrultusunda sürdürülen ve koordinasyon ihtiyacının üst düzeyde olduğu projelerdir. uygulama aşamasında beklenenden farklı gerçekleştiği ve yeniden planlama gereksinimi ortaya çıkardığı bilinir. Organize çabadan kasıt ise Proje Yönetimi olmaktadır. zaman zaman 14 . mal sahibi tarafından talep edilen süre sınırlamaları ile birleşen yüksek belirsizlik ve risk faktörlerinin oluşturduğu şartlar sonucunda ortaya çıkan karmaşık ve dinamik bir çevrede başlamaktadırlar. Proje yönetiminin en önemli alt fonksiyonlarından biri olan Planlamanın temeli olan süresel planlama. nşaat projelerinin tek ve tekrarlanamaz nitelikte olması. ortaya çıkan ürünün yapısı itibariyle çok çeşitli uzmanlık alanlarının ortak çalışmasını gerektiren ve dolayısıyla bünyesinde bu alanlardan çok sayıda uzman barındıran. yapılan yeni çalışmanın sonuçları arasında ortaya çıkmış dikkat çeken farklılıklara değinilmiş. projenin hedefe başarılı bir şekilde ulaşmasında esas rol oynamaktadır. sapma analizi. Bunca değişken içerisinde projeyi hedefe ulaştırmak ancak organize bir çabanın ürünüdür. ancak. süresel sapmayı etkileyen faktörler Giriş Gelişim süreci içerisinde olan ülkeler. bu konularda yorumlar getirilerek. bu ülkelerin kalkınma projeleri olarak inşaat projelerini seçmelerine sebep olmaktadır. bazı önerilere yer verilmiştir. dış etkilere çok açıktırlar. emek odaklı ve kıt kaynaklar ile gerçekleştirilme mecburiyetinin olması ekonomiyi en önde etkileyen sektör olmasını sağlamıştır. Süresel planlama projenin bir parçası olduğundan birçok dış ve iç faktörün etkisi altında kalacaktır. projenin başlangıcında. Planlamanın diğer aşamalarına oranla belirsizliklerden etkilenme ve değişiklik ihtiyacı süresel planlamada çok daha fazladır. ekonomik kalkınmalarını gerçekleştirmek adına pek çok girişimlerde bulunurlar. Süresel planlamanın temel aracı olan iş programı da bu durumun somut sonuçlarının açıkça görülmesini sağlamaktadır. nşaat projeleri. mal sahibi tarafından talep edilen süre sınırlamaları ile birleşen yüksek belirsizlik ve risk faktörlerinin oluşturduğu şartlar sonucunda ortaya çıkan karmaşık ve dinamik bir çevrede başlamaktadırlar (Mulholland and Christian . Bu sebeple yapı sektöründeki projelerde. planlama sürecinde ön görülen birçok konunun. nşaat projeleri. iş programının ilerleyen safhalarda yeniden değerlendirilmesi gereksinimi muhtemel görülmemiş. Ayrıca bu projeler dış çevreyle birebir bağlantılı oluşları nedeniyle. Süre-Kalite-Maliyet 3’lüsü olarak bilinen bu denge taşları projenin sonuna kadar proje başlamadan belirlenen denge içerisinde götürülmelidir ki bu da projenin başarısını ortaya koymaktadır. proje yönetim süreci içerisinde belirsizliğin ve bununla beraber riskin da maksimum düzeyde olduğu bir ortamda gerçekleşmektedirler. Birçok değişkene bağlı olarak bir dinamizm içerisinde yer alan inşaat projeleri. temel olarak 3 denge taşı üzerinde durmaktadır. süresel planlama.

Bu anketin yanında. proje yönetiminde süresel planlamanın önemi ve süresel planlamayı etkileyen faktörleri etki derecelerine göre sınıflandırmak ve ortaya çıkarmaktır. “ nşaat projelerinde süresel planlamayı etkileyen faktörler ve etki derecelerinin Türkiye koşullarında belirlenmesi” isimli bir tez çalışması yapılarak 1989 yılından 2005 yılına kadar olan süredeki değişimlerin üzerine çalışılmıştır. bundan sonra yapılması planlanan projelerde ve akademik çalışmalarda yol gösterici olmaktır. süresel planlamayı etkileyen faktörleri ortaya çıkarmaktır. “ nşaat ş Programlarında Risk Belirleme” konu çalışmaları başlamaktadırlar (Mulholland and Christian . sınıflandırılması. Çalışmanın Yöntemi Bu çalışma esnasında verilerin toplanması. • Proje ile ilgili faktörler. lk olarak verilerin toplanmasında anket metodu seçilmiş ve bu anketlerde yer alacak faktörler belirlenirken Türesoy’un “Yapı Üretiminde Süre Tahmini ve Yapım Süresini Etkileyen Faktörler” konulu tezinin içindeki anket çalışması temel alınmıştır. Bu amacın yanı sıra bu faktörlerin değerlendirilmesi aşamasında bugüne dek yapılan çalışmaların yanında süresel planlama konusunda sektörel çalışanların fikirleri de dikkate alınarak çalışmanın gerçekleri yansıtması amaçlanmıştır. Bu 4 ana başlıkta toplanarak grupsal bir değerlendirme yapılması amaçlanmıştır. Saram ve Ahmed’in Journal of Management in Engineering adlı dergide 2001 yılında yayınlanan “ nşaat Yapım 15 . Çalışmanın tümünde önem derecelerinin bulunmasındaki amaç. Her etki grubu ve her faktör anketin uygulandığı kişiler tarafından skorlanmış ve sonuçlar da oranlanarak bir önem derecesi bulunmaya çalışılmıştır. Çalışmanın Amacı Bu çalışmada öncelikli olarak hedef. özetlenmesi ve yorumu aşamalarında çeşitli yöntemler kullanılmıştır. proje yönetiminin temel taşlarından biri olan süresel planlamada bugüne dek yapılmış çalışmaların ve inşaat sektöründe yönetim ve planlama kademelerinde görevli kişilerin değerlendirmelerinin derlenerek. 1999). Mulholland ve Christian’ın Journal of Construction and Engineering adlı dergide. Mürvet Türesoy tarafından hazırlanmış olan “ Yapı Üretiminde Süre Tahmini ve Yapım Süresini Etkileyen Faktörler” konulu tezden yola çıkılarak. • Kaynak kullanımı ile ilgili faktörler • Yönetimle ilgili faktörler ve • Kontrol edilemeyen faktörlerdir. sunumu. Çalışma esnasında süresel planlamayı etkileyen faktörler.deneyimli inşaat proje yöneticilerinin ve süresel planlama görevlilerinin bile ummayacakları. beklenmedik olaylar yüzünden iş programı hedefleri tutturulamamıştır. Yapılan bu çalışmada daha önce de belirtildiği gibi öncelikli hedef. 1989 yılında Mim.

1998). 5: Çok fazla etkileri ifade etmektedir. inşaat süresini etkileyen faktörleri inceleyen çeşitli araştırmacıların araştırmalarının sonuçları doğrultusunda. 5: Çok fazla etkileri ifade etmektedir. katılımcıların tümünün yanıtları doğrultusunda elde edilmiş bir değerdir. Mürvet Türsoy’un araştırması kapsamındaki anketin yapım sürelerini etkileyen faktörlerle ilgili sorular kısmı. 16 . saha uygulamacıları. 0: Hiç etkilemez. anketin bütün katılımcılarının bakış açısından değerlendirilerek. her faktör 1’den 5’e kadar derecelendirilmiştir. Bu cetvelde. Bu değer. Kaming ve O. Her faktör için. 2: Az. her faktörün aldığı ortalama skor. Anketin kinci kısmında araştırılan faktörlere yer verilmiştir. soru olan “görev tanımınız” sorusuna verilen cevaplar doğrultusunda tespit edilen. 3: Orta. anketin uygulandığı kişilerin profili ile ilgili bilgiler araştırılmaktadır. 3: Etkiler. Yapım süresini etkilediği düşünülen faktörler 0’dan 6’ya kadar sayıların yer aldığı bir puanlama cetveli yardımıyla değerlendirilmiştir. alabileceği maksimum puana bölümüyle elde edilmesi sayesinde ulaşılan faktörün kendi içindeki yüzde önem derecesidir. temel alınan otuz üç faktöre yenileri eklenmiştir. o faktöre verilen toplam puanın. Didem Karslı’nın tez çalışmasında yer verdiği. 3. kinci kısımda bulunan 56 faktör 4 ana başlık altında toplanmıştır. 4: Çok etkiler. bir önem derecesi belirlenmiştir. Burada: 1: Çok az. Değerlendirme yapılırken. 4: Çok. bu iki grup için faktörlerin önem sıraları karşılaştırılmış. Didem Karslı’nın TÜ Fen Bilimleri Enstitüsü bünyesinde 1998 yılında hazırladığı “ nşaat Süresini Etkileyen Faktörler ve nşaat Süresi Tahmin Modelleri” konulu tez çalışması kapsamında.Koordinasyon Aktiviteleri: Neler Önemlidir ve Zamanı Neler Tüketir?” konulu çalışmaları (Saram and Ahmed. Bu anket yirmi dört adet yüklenici inşaat kuruluşunda uygulanmıştır. farklı bakış açılarından bulunarak. 1994 yılında Raymond Nkado’nun yaptığı ve “Etkileyen Faktörler: Yüklenicinin Bakış Açısından” adıyla Construction Management and Economics adlı dergide 1995’te yayınlanmış araştırmada. anketin uygulandığı kişiler tarafından verilen cevaplar toplanmış ve her biri için bir önem derecesi bulunmuştur. Önem derecesi. 2001). ki kısımdan oluşan anketin birinci kısım. Elde edilen veriler analiz edilirken her faktörün aldığı skorlar planlamacıların bakış açısından. 1: Çok az etkiler. 2: Orta derecede etkiler. otuz üç adet faktörden meydana gelmiştir. Bu kısımda ordinal ölçeklendirme kullanılarak değerlendirilmeye çalışılmış. Ayrıca. her faktörün aldığı toplam skor. inşaat mühendisi ve mimara uygulanmıştır. “Proje Yöneticisi Profil Anketi” şeklinde adlandırılmıştır. Paul Olomolaiye’nin yaptığı ve “Endonezya’da nşaat Sürelerini ve nşaat Maliyetlerini Etkileyen Faktörler” adıyla Construction Management and Economics adlı dergide 1997’de yayınlanmış çalışmada yer verdiği sonuçlardan faydalanılmıştır (Karslı. teknik ofis ve yönetim görevlilerinin bakış açılarından ayrı ayrı değerlendirilmiş ve sonuçta elde edilen önem sıraları da kendi içlerinde karşılaştırılmıştır. Anket çalışması çeşitli inşaat firmalarında ve kamu sektöründe yönetim ve planlama kademelerinde görevli toplam 55. alabileceği toplam skora oranlanarak bir yüzde önem derecesi bulunmuştur. 1995 yılında Peter F. Bu kısımda inşaat projelerinde planlama ve yönetim kademelerinde görev alan.

bu iki grup için faktörlerin önem sıraları karşılaştırılmıştır. Planlama. lk bölümde Proje yöneticisi profil anketi adı altında bir anket uygulanmış ve bu kısımda anketin uygulandığı kişilerin görev tanımları ve kişiler ile ilgili bilgiler araştırılmıştır. yüzde elli yediye yüzde yirmi dokuz şeklindedir. Tablo 1. her grubun ilk sıraya kendi iş tanımını daha fazla ilgilendiren faktörlerden birini koymuş olmalarıdır. Yönetim Grubu ve Planlamacılar olarak gruplandırılmış ve bu 56 faktörün bu 4 farklı kademedeki görevli kişilerce farklı bakış açıları ile değerlendirilerek önem sıraları karşılaştırılmıştır. açık renkli satırlar ise. Bu tablolar yardımıyla bütün grupların değerlendirmesi karşılaştırılmıştır. Benzer şekilde saha uygulamacılarının da yüzde elli sekizinin toplam mesleki deneyimi beş yıldan az. Ancak yöneticilerde bu durum tersine dönmüş ve toplam mesleki deneyimi beş yıldan fazla olanlar bu grupta yüzde elliye ulaşırken. 2 7 2 6 3 15 2 17 1 5 2 9 Katılımcı (önem d. kaynak ve maliyet düzenlemesinin ne düzeyde yaptığı. Bu 3 grup ile baz alınan Mürvet Türesoy’un anketinin sonuçları. Bu tablolarda dikkati çeken ilk ayrıntı. 1 2 3 4 11 2 4 13 Yönetim Mürvet T. Faktörlerin Bütün Gruplarca Yapılan Sıralamalarının Karşılaştırılması Süresel Planlamaya Etkiyen Faktörler Malzemenin zamanında teslimi şgücü verimliliği Etkin bir iş programının kullanımı Proje-Yapım koordinasyonu Teknik Of. Çalışmaya katılan planlamacı grubuna dahil kişilerin yüzde kırkının mesleki deneyimlerinin toplamı beş yıldan az. Saha Uygulamacısı. eğitim durumları. anketin bütün katılımcılarının bakış açısından değerlendirilerek. Kişiler meslek alanları. az olanlar yüzde otuzda kalmıştır. Verilerin analizi esnasında katılımcılar Teknik Ofis. genişletilmiş konu için eklenmiş yeni faktörleri göstermektedir.Araştırma Sonuçları Ve Bulgular Bu araştırmanın hedef kütlesi inşaat sektöründe yönetim ve planlama kademelerinde görevli kişilerdir. Anket çalışmasının uygulandığı kişiler. Teknik ofis görevlilerinde de bu oran. çalıştıkları proje sayısı. çeşitli inşaat firmalarında ve kamu sektöründe yönetim ve planlama kademelerinde görevli toplam 55 inşaat mühendisi ve mimara uygulanmıştır. teorik bilgilerini ön planda tutarak değerlendirme yaptıklarını düşündürmektedir. kırk birinin fazladır. yirmi altısının fazladır. Saha Uyg. Elde edilen veriler analiz edilirken her faktörün aldığı skorlar planlamacıların bakış açısından. hangi sıklıkla güncellendiği ve çalışmakta olduğu firma arşivlerinin kaç yıllık olduğuna dair sorular sorulmuş ve kişilerin verdikleri cevaplar doğrultusunda çeşitli özellikler altında gruplandırılarak sonuçlar farklı bakış açılarından değerlendirilmeye çalışılmıştır. Tablolarda koyu renkle taranmış satırlar Mürvet Türesoy’un anketindeki faktörleri.) 2 3 1 9 17 . projelerde hedeflenen süreyi tutturma oranının yaklaşık kaç olduğu. henüz uygulamada yeterli deneyim sahibi olmadıklarını ve sahadan gelen verilere nazaran. Bu da bu gruba dahil olanların teorisyen konumuna bir hayli yakın olduğunu. planlamacıların sıralaması ve katılımcıların tamamının verdiği skorlara dayanılarak elde edilen önem derecesi sıralaması tabloda toplu olarak gösterilmiştir.

uygulama için zamanında elde edilmesi şin çapındaki artış Alt yükleniciler arasındaki koordinasyonun sağlanması ş gücünün motivasyonu Doğal afetler Projenin inşa edilebilirliği Proje.Tablo 1. Faktörlerin Bütün Gruplarca Yapılan Sıralamalarının Karşılaştırılması (Devamı) şgücü temini Projede yapılan değişiklikler Planlama yapılırken dikkate alınması gereken stratejik aktiviteler ve potansiyel gecikmeler Yönetim personelinin sayısının yeterliliği ve deneyimi Alt yüklenicilerin seçimi Proje tipi ve özellikleri Efektif organizasyon yapısı Firma bazlı finansal problemler Projede kullanılan teknoloji şin sürekliliğinin sağlanması lave çizim.Planlama koordinasyonu Etkili denetim ve kontrol Yer teslimindeki gecikmeler Ekipmanların rasyonel kullanımı Projelendirmede tecrübeli elemanların yer alması Uygun şantiye koşullarının sağlanması Yapım hataları Hava koşulları Tasarım danışmanlık hizmetlerinin yeterliliği Mühendislik verimliliği Uygun ekipman seçimi Enformasyon teknolojisinin etkin kullanımı Uygulanan teknolojiyi kullanma tecrübesi Ekipman arızası Bürokrasi fazlalığı 12 13 14 14 15 16 16 17 18 19 10 19 7 3 7 13 16 21 14 2 5 14 13 7 6 16 16 8 6 8 10 5 9 19 8 19 16 17 12 10 11 17 20 4 13 27 18 8 14 19 21 30 20 12 12 21 11 18 26 7 8 9 9 10 11 12 9 15 15 18 2 4 1 1 13 6 16 3 12 11 1 6 3 7 10 13 3 15 7 18 6 14 15 5 19 18 25 4 10 7 7 17 4 6 17 5 6 4 24 6 7 16 17 5 11 6 24 19 20 20 21 22 23 24 12 7 5 22 3 3 12 11 3 9 15 3 6 15 11 20 8 25 17 13 14 26 12 23 15 19 36 11 16 28 4 17 24 25 26 27 6 8 13 10 7 13 12 11 23 22 21 22 22 29 18 . şartname ve teknik detayların.

Tablo 1. “proje süresince uygulanacak iş güvenliği programının hazırlanması”. Yine aynı şekilde bütün gruplarca. sosyal faktörler Hırsızlık 42 24 18 22 35 46 41 24 21 38 48 35 20 17 32 41 34 11 13 28 32 28 28 29 30 15 16 23 26 13 15 15 9 21 14 9 25 24 28 27 25 33 34 38 43 31 31 32 25 10 25 15 16 21 18 10 27 24 33 42 31 45 33 20 20 32 40 36 37 38 39 40 41 10 28 27 16 13 23 16 19 17 15 13 22 22 24 26 29 31 34 33 30 37 35 50 47 39 37 49 43 12 18 36 44 44 45 29 28 24 23 39 40 51 52 Bütün gruplar incelendiğinde süresel planlamaya etkimede “etkin bir iş programının kullanımı”. kültürel. kriz yönetimi. “işgücü verimliliği”. risk yönetimi planlarının önceden oluşturulmuş olması Kayıt ve dokümantasyon yönetimi (Arşiv çalışması) Sözleşme türünün proje tipine uygunluğu thal malzeme kullanımı Malzeme depolama imkanı Proje prosedürleri Kalite kontrol Şantiyenin uzaklığı Yapı endüstrisine yönelik uygulamaya konulan vergi ve teşvikler Mevzuat değişiklikleri ve yasal düzenlemeler Proje süresince uygulanacak iş güvenliği programının hazırlanması Uygulamanın yapılacağı yerdeki dini. “mevzuat değişiklikleri”. “uygulamanın yapılacağı yerdeki 19 . “yönetim personelinin sayısının yeterliliği ve deneyimi” ve “firma bazlı finansal problemler” faktörlerinin ilk sıralarda yer aldıkları ve en önemli faktörler olarak kabul edildikleri görülmüştür. “şantiyenin uzaklığı”. Faktörlerin Bütün Gruplarca Yapılan Sıralamalarının Karşılaştırılması (Devamı) şe adaptasyon ve öğrenme isteği Malzeme seçimi Ulusal bazlı finansal problemler Yapım danışmanlık hizmetlerinin yeterliliği Proje tarafları arasındaki hak talebi sorunları (itilaflar) Şantiye zemini ve topografyası Dış otoritelerle iletişimin sürekli kılınması Aktivitelerinin önem derecelerindeki değişiklikler Oluşabilecek aksaklıklara yönelik acil durum. “malzemenin zamanında teslimi”. “yapı endüstrisine yönelik uygulamaya konulan vergi ve teşvikler”.

20 . 1989’da Mimar Mürvet Türesoy tarafından yapılan çalışma. departmanlar ve bireyler arasında doğru bir iletişim sağlanması gereklidir. karşılaştırmada büyük bir dağılım göstermiştir. Yani bütün gruplarca ortak olarak. ortak bir ifade biçimine yani görev tanımı standardizasyonuna ulaşılamadığı anlaşılmaktadır. kişilerin dâhil oldukları grupla yakından ilgili faktörleri daha önemli ve etkili kabul etmeleriyle de büyük oranda alakalı olduğu anlaşılmaktadır. süresel planlama konusunda en etkisiz faktörler olarak belirlenmiştir.dini. çeşitli üniversitelerden benzer konularda çalışan akademik görevliler. mesleki kavramlara getirilecek ortak tanımların kullanımının yaygınlaştırılması ve benimsetilmesi noktasında. sosyal faktörler” ve “hırsızlık” faktörleri en alt sıralarda kabul edilerek. görev tanımı sorusuna verilen yanıtların çeşitliliğidir. gruplara göre birbirinden bir hayli farklı oluşunun. en önemliler ve en önemsizler olarak kabul edilen faktörler dışındaki faktörler. Objektifliği engelleyen bu bakış açısını ortadan kaldırabilmek için. Burada birbirinin aynı işleri yapan birçok sektör çalışanının. görevlerini birbirinden farklı ifadelerle tanımladığı görülmüştür. Bu standardizasyon çalışması için. firmalar bazında uygulanan bir anket olduğu için ve bireylerin çalışma alanlarına göre bir ayrım yapılmadığı için sonuçlara bu durum yansımıştır. bu çalışmanın sonucunda elde edilen tanımlamaların kabul görmesi ve kullanılmaya başlanması için de. anketin ilk kısmı olan profil belirleme kısmında. sektörde çalışacak olan mühendis ve mimarların mesleki eğitimleri sırasında konuyla ilgili bilgilendirilmeleri ve yönlendirilmeleri gereklidir. birçok farklı unvanla anılmaktadır. sektörün önde gelen firmalarının temsilcileri ve Bayındırlık ve skân Bakanlığı’ndan temsilcilerin koordine olması ve bu oluşturulan grubun konuyu derinlemesine incelemesi sonucunda da bir görev tanımı şablonuna ulaşılması doğru olacaktır. meslek odaları mensupları. Bu durumun düzeltilebilmesi için bir standardizasyon çalışması yapılmalı. sektör çalışanlarına uygulanan bir anket yardımıyla irdelenmiş ve çeşitli veriler elde edilmiştir. çeşitli gruplarca çok farklı önem sıralarında yer verilmiştir. Bu çalışmanın sonucunda ortaya çıkan verilerle ilgili en çok dikkati çeken konulardan biri. kültürel. lisans ve yüksek lisans düzeyinde yapı işletmesi konusunda verilen dersler önemli bir rol üstlenecektir. Bu iki faktör grubu dışında kalan diğer faktörlere. Dolayısıyla da aynı işi yapan birçok kişi. Grubun üstünde görüş birliğine vardığı. Sektörde birçok başka konuda olduğu gibi. Sonuç ve Tartışma Bu çalışma kapsamında gerçekleştirilen anket çalışması ve toplanan verilerin analizleri ışığında proje yönetiminin en önemli alt fonksiyonlarından biri olan planlamanın süresel planlama alanı incelenmiştir. Bunun yanında. Anket çalışmasının ikinci kısmında yapılan skorlamalar doğrultusunda elde edilen veriler ve faktörlerin önem sıralarının. görev tanımlaması konusunda da yeterli bir çalışmanın yapılmadığı. bu gruplara dâhil olan kişilerin mesleki deneyim süreleri ve çalıştıkları proje sayısıyla alakalı olduğu kadar. kişilerin unvan konusunda çok tutucu oldukları ve herkesin kendi tanımlama biçimini kullanmayı tercih ediyor oluşu da durumun standardizasyonunun güçleşmesine nedendir. Süresel planlamaya etki eden faktörler.

N.. Yüksek Lisans Tezi. Çalık.Kaynaklar Bukağılı.. stanbul. Yamak. 202-213. Yüksek Lisans Tezi.E. AMACOM. 2001. Journal of Construction Engineering and Management. New York.Ü. and Ahmed. Doğan. Türen. ASCE. No. Şti. 1.. stanbul. 17. . 1997.K. G.. 1998. J. Karamemiş. ..T. 1998. nşaat Sektöründe Proje Yönetimi ve Proje Yöneticisinin Rolü.F. Journal of Management in Engineering. 4. Sosyal Bilimler Enstitüsü.. No. O. Bitirme Ödevi . January/Fabruary. Fen Bilimleri Enstitüsü. ve Alabay C. 1998. D. Risk Assessment in Construction Schedules. Yüksek Lisans Tezi. Vol.D.. E. Ö. Yüksek Lisans Tezi. 1995.. Information Systems Project Management: How To Deliver Function and Value In Information Technology Projects. Fen Bilimleri Enstitüsü. M. Proje Yönetim Teknikleri. Türesoy.. Hallows. J. ASCE. Construction Coordination Activities: What Is Important and What Consumes Time.T.Ü.. nşaat Süresini Etkileyen Faktörler ve nşaat Süresi Tahmin Modelleri. Şahbudak.Ü. Sosyal Bilimler Enstitüsü. S. D.. B.E. Karslı. stanbul Üniversitesi.. Ergen E. Yapı Üretiminde Süre Tahmini ve Yapım Süresini Etkileyen Faktörler.. A. and Christian. October. stanbul. Vol. 1989. 1994. Polat G. M. stanbul. Proje Yönetimi.T. stanbul Üniversitesi. stanbul. 21 . G. Komputron Ltd.. 8-15 Saram... Kültür V. stanbul. Ünlü G. 125. Mulholland.. nşaat Fakültesi. Bir Planlama Doktrini. 1999.

.

Şantiye kurulum ve yerleşimi ile ilgili hali hazırda bulunan bilgi ve büyüklüklerin karşılaştırmalı bir değerlendirilmesi niteliğindeki bir anket formunun farklı şantiyelerde uygulanması sonrasında ortaya çıkan veriler istatistiksel değerleme yöntemi kullanılarak tek tip parametreler haline getirilerek şantiye kurulumu. Temel amaç şantiyelerin kurulum ve yerleşim planlarının değerlendirilmesinde ne durumda olduğumuzu gösteren bir çalışma sunmaktır. Müh. yapılan işin tipi ve büyüklüğü ile üretim alanları dışında kalan şantiye ünitelerinin boyutları arasında analitik bir sonuca varmak amaçlanmıştır. Unutulmamalıdır ki bu şekilde tasarlanmış uygun bir şantiye düzeniyle işlerin aksamasından kaynaklı gecikmelerin büyük çoğunluğunun ve ekonomik anlamda çok ağır olabilecek birtakım faturaların önüne geçilmiş olacaktır.edu. tesis yönetimi 23 . Yapı şletmesi Anabilim Dalı Maslak. Anahtar sözcükler : Şantiye mobilizasyonu. TÜ nşaat Fakültesi Yapı şletmesi Anabilim Dalı Maslak..com Merve Sevim nş.edu. imalat esnasında oluşabilecek birçok sorunu atlatabilecek. bu incelemeler akabinde.. sağlıklı ve güvenli bir şantiye kurulumu öncelikli işlerimizin en başında yer almaktadır.tr nş. stanbul Tel ve Faks: 0 212 285 36 55 E-posta: mrvsvm@yahoo. bu çalışma içerisinde temel şantiye tekniği kavramlarının dünü ve tüm bu kavramların bugüne yansıması incelenmek istenmiştir. Yapı şletmesi Anabilim Dalı Maslak.tr Volkan Ezcan Öz nşaat projeleri hayata geçirilirken imalatın yapılacağı bölge üzerine belirli bir düzene sahip.Dr.Günümüz Şantiye Koşullarının Literatür ile Kıyaslanması ve Mevcut Durumun Değerlendirilmesi Murat Kuruoğlu Ögr. stanbul Tel ve Faks : 0 212 285 36 55 E-posta : kuruoglu@itu. bu kuralların günümüzde ne derece uygulandığının saptanması. şantiye ünitelerinin yerleşimi ve büyüklüklerinin belirlenmesi ile ilgili geçmiş yıllardan bu yana süregelmiş bir takım bilgi ve kuralların ortaya konarak bu birikimler ışığında hali hazırdaki bazı şantiyelerin ilgili konularda incelenmesi. içerisinde çalışan ve aynı zamanda yaşayan insanların temel ve sosyal ihtiyaçlarına cevap verebilecek. Çalışma metodu olarak anket uygulaması şeklinde bir yola başvurulmuştur. Gör. stanbul Tel ve Faks: 0 212 285 36 55 E-posta: eczan@itu. Müh.

şantiye personelinin genel performansında net bir artışa imkân vererek yapılan işin kalitesine doğrudan katkı sağlar. fransızcası “chantier” ve almancası “Baustell” olan şantiye kelimesi dilimize fransızcadan uyarlanma ‘şantiye’ olarak yerleşmiştir.. 2003. bir başka deyişle projenin başarısı. olayların doğru değerlendirilmesi ve bu değerlendirmelere göre alınan kararların düzgün bir şekilde uygulanabilmesine bağlıdır. “Şantiye tekniği bütün hayat boyunca tecrübe ve etüd ile öğrenilebilen bir konudur. Bir bütün olarak Şantiye yapı malzemelerinin yığılıp saklandığı yer. birimlerin ve çalıştırılacak kişilerin sayısı doğru öngörülmeli ve çalışacak bu insanların. belirli bir sözleşmenin ışığında yapıma hazır duruma gelmiş olur. fabrika. şartnamelere. M. Bilindiği gibi bir yapının talebi üzerine bu talebin yapılabilirliğinin değerlendirilmesi ile başlayan yapı üretim süreci. inşaat yapımının.” (Berkman.) Tek başlarına koca bir üretim sahası olan şantiyeler aynı zamanda geçici süreli üretim yerleridir. Önceden hazırlanan projeye göre tesisleri. Projelendirme aşamasının tamamlanmasının ardından ihale işlemleri yapılan yapı. yapım aşamasındaki bina. projesine. Bunun için ya hiç şantiye tekniği kitabı yazmamak veya her yıl kitabı ve toplanan dökümantasyonu yeniden gözden geçirerek yenilikleri eklemek ve modası geçen şeyleri çıkarmak. U. Yenilikler ile çok yakından ilgilidir ve devamlı değişmektedir. kullanılan makine araç ve gereçlerin oluşturduğu geçici işletmedir. şartnamesi ve ilgili mevzuatlarına uymak koşulu ile öngörülen süre içerisinde güvenlikli bir şekilde tamamlanması amacıyla makine. aletlerin ve makinelerin koordinasyonları uyum içerisinde sağlanmalıdır. onarımının ve/veya yıkımının tamamlanması amacıyla. bir inşaat alanının.1957) Şantiye.F. yani eseri aktüel teknik duruma adapte etmek gerekir. A. 24 . Fiili üretim sürecinin fiziki boyutunu oluşturan şantiyelerin kurulum ve yerleşim planlarının başarısı. Bu bağlamda önemi açıkça görülen şantiye yerleşimi planlaması bu çalışmanın konusunu oluşturmaktadır. araçlar ve insanların bir uyum içerisinde çalıştığı geçici süreli işletmelerdir.Giriş Bir yapının hayalinin kurulması ile başlayıp bu yapının kullanıma hazır duruma getirilmesine kadar devam eden inşaat sürecinde birbirini takip eden sayısız karar aşamaları bulunur. kurulan tesislerin. Şantiye Kavramı Ve Şantiye Kurulumu ngilizcesi “construction site”. yol ve baraj gibi tüm yapılara genel olarak verilen addır. işin tüm altyapısı. gerekli verilerin toplanması ve değerlendirilmesi sonucunda tasarım çalışmaları ile devam eder. yürürlükteki mevzuata uygun biçimde gerçekleştirmek için çalışan insanların.( Müngen. Ortaya çıkan eserin kurulan hayalle ne kadar örtüştüğü ve ne kadara mal olduğu. Planlanmamış bir iş başlangıcının olumsuz etkileri tüm iş süresince kendini hissettirmektedir. Şantiyeler. bir inşaatın yapımını veya mevcut bir yapının tadilat. düzenlenmesinin. onarım ya da yıkım işini ruhsatına..

yapıyla ilgili çalışmakta olan idari personelin( Mühendislerin. açık veya kapalı olmak üzere yapıda kullanılacak malzemelerin koyulduğu alan. Şantiyelerin üretim faaliyetleri dışındaki durumunu ortaya koymak amacıyla çeşitli şantiyelere uygulanmak üzere bir 63 sorudan oluşan anket hazırlanmıştır Hazırlanan sorularla gezilen şantiyeler ile ilgili veriler toplanmış. yapının aktif olarak inşa edildiği alan. sekreterlerin vs. spor salonu Kültür Merkezi Kamu Binası (Adliye SARAYI. idari alan. bu ifadeyle üretimi yapacak işçi ve idari personel sayısına ulaşılması hedeflenmiştir. Belediye Binası vs. Araştırma Yöntemi Bu çalışma kapsamında verilerin toplanması ve kıyaslanması için anket yönetim seçilmiştir. proje müdürü ve kamp amiri ile yapılan yüz yüze görüşmeden çıkan sonuçları sunmaktadır. Konu ile ilgili çeşitli kaynakların taranması sonucunda geçmiş yıllara ait birikimler ortaya konarak bu bilgiler ışığında günümüzdeki şantiyelerin değerlendirilmesi amacıyla çeşitli soru ve çizelgeler hazırlanmıştır. Genel Bilgiler. Şantiye ve şçilere ile lgili Bilgiler. teknikerlerin. Çalışma toplam 19 farklı şantiyede şantiye şefi. 25 . Şantiyelerin türlerine göre farklılıklar gerektirmesinden ötürü şantiyeler o o o o o o o o o Konut Metro Otoyol Alışveriş Merkezi Stadyum.Depo Alanı 4.nşaat alanını 4 kısım halinde incelenmektedir: 1. sosyal tesisler ise. dari Alan 3. Çalışanlara Ait Bilgiler.) bulunduğu binalar. Yapının inşa süresince kişi / ay ifadesinin öneminin altı özellikle çizilerek belirtilmiş olup.Sosyal Tesisler Üretim alanı. spor tesisleri gibi diğer 3 alanın dışında kalan. çizelge ve diyagramlar yardımıyla da bu verilerin değerlendirilmesi sağlanmıştır. Anket. soyunma yerleri. depo alanı. yemekhane.Üretim Alanı 2. Araştırmanın sonunda “50 sene öncesine göre modernleştik mi yoksa geriye mi gittik?” konulu bir değerlendirme yapabileceğimiz önerisi üzerinde durulmuştur.) Hastane Diğer olmak üzere gruplandırılmıştır.. ş Güvenliği ile lgili Bilgiler ve Sosyal Binalar ile lgili Bilgiler olmak üzere toplam beş ana başlıktan oluşmaktadır. yatakhane. yaşamın süregeldiği alanlar olarak tanımlanmıştır.

Değerlendirmelerin bu şekilde farklı bölge ve şantiyelerde yapılması çeşitliliği artırmış ve bizi daha doğru bir değerlendirmeye sevk etmiştir. Şantiyelerin %55’inde arşiv için oda ayrılmıştır.2009) Çalışmada elde edilen çarpıcı bulgular aşağıdadır. 12. 7. 5. 4. Şantiyelerin tamamında çaycı ve kapıcı bulunmakta. ncelenen şantiyelerin %70’inde bayan çalışan bulunmaktadır. %85’inde sahaya trafo yapılmıştır. 11. Şantiyelerin %80’inde servis olanakları mevcuttur. Şantiye ofisi olan şantiyelerin %45’inde misafir (ziyaretçi) odası bulunmaktadır. bu sayede alınan ortalama sonuçların karma yapıda olması sağlanmıştır. ncelenen şantiyelerin %30’unda özürlü personel çalışmaktadır. 2. %10’u artezyenden. %10’u hem ana şebeke hem artezyen ve %10’u ana şebeke ile birlikte tanker ile su taşıyarak temin etmektedir. Tüm şantiyelerde ofislere özel WC ve Lavabo bulunmakta olup otapark alanı ayrılmıştır. Şantiyelerin %25’inde sahada ofis bulunmamaktadır. 8. (Ozan Çelik vd. şantiyelerin %50’sinde hakim rüzgar göz önüne alınmamış olup. 6. 26 . 3.Anketin Değerlendirilmesi ve Bulgular ncelenen örnek şantiyelerin sonuçlara sağlıklı biçimde yansıması ve her bir proje tipinin farklı özelliklerinin dikkate alınması açısından sadece tek bir tipe bağlı kalınmamış. 10. Ofislerin %50’sinde sigara kullanılmaktadır. Şantiyelerin %10’unda yerleşim alanlarına ait su drenaj çalışması yapılmamıştır. Şantiyeler suyunun %55’i ana şebekeden. %15’i tanker ile taşıyarak. Şantiye sahasına yerleşim planlanırken. 9. ancak %90’ında çaycıya ait bir oda vardır. 1.

17. Ali Fuat Berkman’ın hazırlamış olduğu kişi başına değerler açısından. banyo. 18. 19. Şantiyeler teknik personeli için konaklama imkânları değişik biçimlerde sağlanmaktadır. Kurulum aşamasında birçok şantiyede sosyal alanlar ortalama işçi sayılarına göre düzenlendiği için toplam işçi sayısı çok değişken olan şantiyelerde özellikle maksimum işçi sayısına ulaşıldığında lavabo/duş/WC/yemekhane gibi ünitelerin kişi başına düşen sayıları yetersiz kalmakta olduğu gözlemlenmiştir. Şantiyelerin %85’inde iş güvenliği eğitimi verildiği ifade edilmiştir. sosyal tesis alanı.13. Şantiyeler atık sularını ise %65’i ana şebekeye vererek. Şantiyelerin %80’inde işçiler için üretim sahasında WC ve lavabo bulunmakta. 21. şantiyelerin %80’inde revir bulunmaktadır 15. duş. Prof. tuvalet. %30’inde 9 saat ve %25’inde 9 saatten fazla mesai yapılmaktadır. Şantiyelerin %65’inde işçiler için çamaşırhane yapılmıştır. 20. Şantiyelerin %45’inde 8 saat. %10’u fosseptik kullanarak. Projede çalışanlara %80 şantiyede ilk yardım eğitimi verilmektedir. Sonuçlar Sonuç değerlendirmesi yapılırken. 16. soyunma giyinme kabin sayısı gibi temel ihtiyaçlarda geçen 50 senede hiç ilerleme olmadığı gibi aksine geri gidilmiştir. Ancak kişi başına düşen çalışma alanı bakımından standartlarla aradaki büyük farklılığın yalnızca teknik ve idari personelle sınırlı kalmış olması gün geçtikçe üst düzey çalışanlarla daha düşük kıdemli işçilerin çalışma şartları arasındaki farkın açıldığını gözler önüne sermektedir. dolap. Şantiye tekniği açısından gereksinimleri ortaya koyan Sn. Dr. Ord. %10’u vidanjör ile çektirerek ve kalan %15’ide ana şebeke ve fosseptik uygulamalarını birlikte yaparak uzaklaştırmaktadır. hazırlanmasından günümüze kadar geçen 50 yılı aşkın sürede teknolojinin kat ettiği büyük mesafe de dikkate alındığında donanım bakımından ofislerin zenginleşmesi normal karşılanmalıdır. Diğer bir değişle 15 kişi için bir tuvalet gerekirken (olması gereken) 27 . %5 i ev kira yardımı ve kısmi lojman . Buna karşın şantiyelerin %20’sinde yangın tehlikesine karşı herhangi bir önlem bulunmamakta. örnek şantiyelerin değişken sayıda alt işveren çalıştırması ve yine bunların çalıştırdığı işçi sayılarının da oldukça geniş bir aralıkta değişim göstermesi nedeniyle değerlendirme aşamasında özellikle barınma ve sosyal birtakım ihtiyaçların giderilmesi konusunda maksimum sayılara bakılmıştır. Şantiyelerin %90’ında iş güvenliğinde sorumlu kişi yada birim mevcut olup %90’ında iş güvenliğine uymayanlar için değişik yaptırımlar uygulanmaktadır. %90 şantiyede yüksekte çalışanlar için emniyet kemeri verilmektedir. Diğer yandan şantiyelerde her işçiye bir baret vermekte ancak %75’ine çelik burunlu ayakkabı sağlanmaktadır. 14. şçiler için ancak şantiyelerin %65’inde soyunma giyinme kabinleri bulunmaktadır. şçi başına yatak. Şöyle ki şantiyelerin %45’inde bekâr lojmanı. dinlenme alanı. kantin alanı. Şantiyeler yemek işlemini %70’i hazır yemek firmaları ile %30 u kendi aşçı ve mutfakları ile çözmektedirler. %5’i kira yardımı yapmakta %45’i ise şantiye sahası ve kiralama seçenekleri ile konaklama imkânları sağlanmaktadır.

Bu husus tabloda 4 m2 kişi başına ihtiyaç olan alanın şantiyeler ortalamasının 16. Özellikle stanbul’da yer kısıtı olan şantiyelerde her türlü imkanı yaratmak elbette zor olacak ancak buralarda da en azından temel ihtiyaçların mümkün olan en iyi şekle getirilmesi yerinde bir karar olacaktır.840 1. Kişi başına bir dolap dahi düşmemektedir. Diğer yandan şantiyelerde ortalama her kişiye bilgisayar düşüyor olması teknolojinin sahalara yerleştiğinin bir göstergesi olarak algılanmaktadır. Çalışma ve barınma ortamının teknik ve idari personel için gayet yeterli olmasına rağmen işçilerin barınma ve sosyal imkanlarının geliştirilmesi çok olumlu yönde atılmış adımlar olacaktır. Teknik personelin ihtiyaç duyduğu alanlarda ise teknolojinin artmasına bağlı olarak artış olmuştur. Sonuç değerlendirmesi kapsamında dikkatimizi çeken en önemli husus ofis mahallerindeki yaşam alanı ve donanım koşulları bakımından Sn.047 1.647 27.2009) Büro Mahali Taban Alanı Hava Hacmi Masa Bilgisayar Sandalye Şantiye Gece Barınakları Alan Yatak Dolap Lavabo WC Duş Mahali Yemekhane Alanı Olması Gereken 4 10 1 1 1 Olması Gereken 5 1 1 15 15 15 2 Birim m2/ kişi m3/ kişi adet/ kişi adet/ kişi adet/ kişi Şantiyeler Ortalaması 16.927 1. Ord.298 0. Dr. duş imkanlarının arttırılması çalışma kalitesinin arttırılması açısından önemlidir. 28 .109 0. Ali Fuat Berkman’ın hazırlamış olduğu kişi başına değerler göz önüne alındığında ortaya büyük farklılıklar çıkmaktadır. Prof.ortalamada bu değer yaklaşık 27 kişi başına bir tuvalet biçimindedir.655 28. Özellikle salgın hastalığın hızla yayılmasının mümkün olduğu şantiyelerimizde hijyen için lavabo. Prof.491 26.410 42. Ali Fuat Berkman’ın hazırlamış olduğu kişi başına değerler ve şantiyeler ortalama karşılaştırması (Ozan Çelik vd.340 Birim m2/ kişi m3/ kişi adet/ kişi adet/ kişi adet/ kişi Birim m2/ kişi adet/ kişi adet/ kişi Kişi/adet Kişi/adet Kişi/adet m2/ kişi Şantiyeler Ortalaması 5. Dr.888 Birim m2/ kişi adet/ kişi adet/ kişi kişi/adet kişi/adet kişi/adet m2/ kişi Değerlendirmesi yapılmış olan eksiklikler üzerine gidilerek yapılacak olan iyileştirme çalışmaları ile daha sağlıklı bir çalışma ve yaşam ortamı yaratılmış olacaktır. tuvalet. Ord.4 m2 olarak bulunması ile kendini göstermektedir.966 1.

TÜ Sürekli Eğitim Merkezi Sertifika Programı Şantiye Tekniği Ders Notları. 29 . 41-42. nş. TÜ nşaat Fakültesi Yapı şletmesi Anabilim Dalı. 157. MÜNGEN. 67. Emrecan Türkeş . stanbul Teknik Üniversitesi Matbaası. Erman Yiğit Tuncel. nş. 37-39. Yürütücü Dr.. Şantiye Teknikleri. Mühendislik Tasarım Projesi .Müh. Ozan Çelik . 33-34.Müh. nş.Müh. 55.F. pp. Hasan Tahsin Boz . 2009.Müh.Kaynaklar BERKMAN. 65. 2003.Müh. nş. nş. 49. Esra Topkaya (Kocaeli Üniv. pp. 175. M. Murat Kuruoğlu “Şantiyelerin Kurulumu ve Yerleşim Planlarının Değerlendirilmesi”. Alican Ankay.Müh.Müh. 170. U. 1957.). Erdi Akbayrak. stanbul Teknik Üniversitesi.. smail Gülbetekin. 28-31.1-5. 47. A. 19-20. nş. nş.

.

hatalı malzemeyle üretimin gerçekleştirilmesine. yürütülmesi. Bu nedenle proje yönetiminde yapı ile ilgili disiplinlerin eş güdümünün ve akılcı yapım yönetiminin gerçekleştirilmesi konusu iş gücü.Yapı şletmesi ve Yapım Yönetimi Kapsamında Eskişehir TED Koleji Örneğinin rdelenmesi Araş. bütçe ve kalitede tamamlanması gerekmektedir.-Mimarlık Fakültesi Mimarlık Bölümü. Gör. denetlenmesi ve koordine edilmesi için yapının belirtilen süre. Zeynep Arda Bozok Üniversitesi Müh. Eskişehir TED Koleji.com Öz nsanoğlu gereksinimlerini karşılamak amacıyla belirli konfor ve güvenlik koşullarını sağlayarak çeşitli işlevde yapılar oluşturmuştur.-Mimarlık Fakültesi Mimarlık Bölümü. Yapım Yönetimi. Yapı Yönetim Eylem ve Etmenleri. Çalışmadan elde edilen sonuçlar ile yapı işletmesi ve yapım yönetimi konusunda önerilerde bulunulacaktır. Anahtar Sözcükler: Yapı şletmesi. Mehmet Eminel Bozok Üniversitesi Müh. 31 .com Araş. Yozgat Tel: 0 354 242 10 01-2136 E-Posta: mehmeteminel@gmail. TED Koleji. Yozgat Tel: 0 354 242 10 01. Bir yapı projesinin işverenin isteklerini karşılamak amacı ile mimari tasarım sürecinin başlangıcından bitimine kadar planlanması.com Öğr. proje hatalarının ve yapı maliyetinin artmasına. zaman ve para açısından ekonomi sağlanması ve kaliteli yapımın gerçekleştirilmesi için önem kazanmaktadır. Gör. Yozgat Tel:0 354 242 10 01-2131 E-Posta: zuhalozcetin@gmail.2199 E-Posta: ardazeynep@gmail. Projesi tamamlanan yapıların iyi yönetilmeden inşa edilmesi. Bu çalışmada. Gör.-Mimarlık Fakültesi Mimarlık Bölümü. teslim sürelerinde gecikmelere ve iş kazalarına yol açmaktadır. Zuhal Özçetin Bozok Üniversitesi Müh. organizasyon eksikliklerine. yapı işletmesi ve yapım yönetimi kapsamında örnek yapının olumlu ve olumsuz yönleri karşılaştırılacaktır. Eskişehir TED Koleji örneği şantiyede yapım yönetimi. Bu yapılarda gelişen ve değişen teknolojik olanaklarla standart yapım tekniklerinin yanı sıra yeni ve modern yöntemlerde kullanılmaktadır. yapım süreci ve yönetim eylem ve etmenleri başlıkları altında irdelenecek.

Yönetim Eylem ve Etmenleri Bir yöneticinin. yürütülmesi. yönetim eylemlerini yaparken önemli olan ve yönetimi etkileyecek bileşenlere ‘yönetim etmenleri’ denmektedir [3]. maliyet ve kaliteyi denetlemek amacıyla. 3. nterdisiplin olarak yapı yönetimi [2] 1. YÖNET M YÖNET M EYLEMLER YÖNET M ETMENLER 1. 4. 7. Yönetim Süreci Eylemleri ve Etmenleri [3] 32 . ORGAN ZASYON KOORD NASYON VER ML L K STANDARD ZASYON KISITLAR EKONOM KAL TE 1. PLANLAMA TASARLAMA VE PROBLEM ÇÖZME KARAR VERME DENET M LET Ş M Şekil 2. 5.Giriş Zaman. Bir yöneticinin süreç içinde yapması gereken eylemlere ‘yönetim eylemleri’ . bir yapım programının yönetim metotlarını uygulayarak yürütülmesine yapım yönetimi denmektedir. bütçe ve kalitede tamamlanmasını sağlamak. 3. 2. denetlenmesi ve koordine edilmesine yapım proje yönetimi denir [1]. 5. Yapının Tasarımı Karar Projelendirme Denetim ve Organizasyon Yasalar Yapımın Yönetimi Uygulama Yürütme Tasarımı Yargı Teslim Şekil 1. 6. 2. bulunduğu konuma ya da yapı üretim süreci içindeki durumuna göre. Bir yapım projesinin belirtilen süre. işverenin isteklerini karşılamak i ç i n başlangıcından bitimine kadar planlanması. 4. dikkate almak zorunda olduğu yönetim bileşenleri mevcuttur ve ayrıca bu bileşenler yönetim tanımını da yapmaktadır.

Eskişehir TED Koleji. yapım sistemi alternatiflerinin değerlendirilmesi. Bu nedenle. TED okuludur. arsa kullanma emsali. San. Eğimli olmayan bir arsa yapısı mevcuttur. Yapı Üretim Süreci Yapı üretim süreci.’ dir. değişik çözüm yollarının araştırıldığı evredir [1].3] 2. Temelleri 12 Mart 2008 tarihinde atılmıştır. Ltd. ihtiyaç ve talebe.2. Şti. sorunları incelenmelidir [1]. park yeri zorunluluğu vb.000 dolar olarak belirlenmiştir. Projenin boyutları 50 dekar arsa alanı içerisinde belirlenmiş olup. ülkedeki 22. rayiç kira değerleri. Proje şehir merkezinden yaklaşık 10–15 km uzaklıkta bulunan Yukarı söğüt önü mevkiinde konumlandırılmıştır (Resim 1). bunları karşılayacak ürünün yapılması kararı ile başlayıp.Ş.1. Proje Süreci Temel Evreleri [1. proje maliyeti yaklaşık 22. YAPI YAŞAM SÜREC Ön hazırlık evresi Fizibilite çalışmaları Planlama/ Programlama (ihale) Tasarlama Yapım evresi YAPI ÜRET M SÜREC KULLANIM SÜREC YIKIM Şekil 3. Bu evre. Şantiye kurulumuna hafriyat işleriyle eş zamanlı olarak başlanmıştır. bu alanla ilgili mümkün olabilecek fonksiyon tipleri. fizibilite etüdü ile devam etmektedir. ihtiyaçların belirlenip. 2000 m2 ilkokul kısmı ve 2400 m2 anaokulu kısmı) tasarlanmıştır. kaynakların durumuna göre analizlerin yapıldığı. Alan (Yerleşke) Tanımlaması: Bir kent alanının hangi özel amaçlarla tahsis edilmesi gerektiği yerleşme ölçeğinde bir fizibilite çalışması gerektirir. 33 . plan düzenleri. arsa maliyeti. yapı birim sayısı. Mimari proje TED kolejinin merkezi olan Ankara’ da Yeşim-Nami HATIRLI tarafından yapılmıştır. Projenin bir kısmının 2008-2009 öğretim yılında faaliyete geçmesi amaçlanmıştır. ve Batu nşaat A. Teknik ve idari/yasal şartnameler hazırlandıktan sonra 50 dekar arsa alanı içinde 6400 m2 kapalı alan (2000 m2 ortaokul kısmı. Yüklenici firmalar Müpasan nşaat Tic.

2008 ve 01.2. Binaların Şekillenme Kriterleri. Eskişehir TED Koleji Alanı (Google Earth) Eskişehir TED Koleji örneğinde. Vaziyet Planı: Yerleşke bütününde var olan binalar arazi ve yola göre konumlandırılmış olup.1.Resim 1. Yerleşke bütününde yurt ve lojmanlar hem arsanın biçimlenişine uygun olarak hem de eğitim birimleri ile olan ilişkisi göz önünde bulundurularak eğitim birimlerinden ayrı olarak tasarlanmıştır.4.2009 tarihleri arasında mevcut durum incelenmiştir. Yönlenme kuzeybatı-güneydoğu ve kuzeydoğu-güneybatı doğrultusundadır. Bina Konumları. Eskişehir TED Koleji Alanının Şehir Merkeziyle lişkisi [5] 2. yapı bütünü Vaziyet Planı.Yapı Bütününün ncelenmesi: Resim 2.04. 2. spor alanları ve anaokulu yola göre konumlandırılmıştır. 01.2. Diğer Binalar ve Çevre le Ulaşım. 34 . Yerleşim planında her binanın kendine ait otoparkı bulunmaktadır.11. Plan Özellikleri.5). Yerleşkede araç ve yaya girişleri kullanıcılar dikkate alınarak yoldan uzaklaştırılmıştır ve iki ayrı giriş düşünülmüştür (Resim 3.

Şantiye alanı eğimli olmayan bir arazi üzerinde konumlandırılmıştır (Resim 6).2. Arşivi) 2.Ş..Batu nşaat A. Şti. 35 . Diğer Binalar ve Çevre le Ulaşım: Şehir merkezinden yaklaşık 10-15 km uzaklıkta Yukarı Söğüt önü mevkiinde Söğüt ve Uludere Yolu Caddesi üzerinde konumlanan yapı bütünü ön cephesinde özel şahsa ait bir çiftlikle komşu parselde bulunmaktadır. Arşivi) Resim 4-5..Batu nşaat A. Eskişehir TED Koleji Vaziyet Planı (Müpasan nşaat Ltd. Projenin Genel Görünümünü Gösteren Üç Boyutlu Çizimler (Müpasan nşaat Ltd.Resim 3.Ş.2. Şti.

Şti.19. sınıflar ve 9.2. Plan Özellikleri: Eskişehir TED Koleji yerleşkesi anaokulu. kış aylarında oyun alanı için iç avlu.26.9). yurt.Batu nşaat A..23. sirkülasyon aksının bir ucuna takılan sınıflardan ve diğer uca takılan müzik ve görsel sanatlar işlikleri. sınıflar olmak üzere ayrı bloklar olarak düşünülmüştür.25. kütüphane ve idare sosyal tesisler ile sonlanmaktadır. eğitim bloğu.8. 6.3. Resim 7. laboratuarlar ile öğretmen odalarından oluşmakta. lojman ve spor merkezinden oluşmaktadır. Tören alanları her bir bloğa ait açık spor alanları ile ilişkilendirilmiştir (Resim 3.27). merkezinde bulunan sosyal aktivite mekanlarına takılan iki sirkülasyon aksı ve bu akslara takılan sınıflardan oluşmaktadır.-6. Açık mekânlar ulaşım kolaylığı ve aynı işlevlerin bir arada bulunması açısından kapalı spor salonu ile ilişkilendirilmiştir.12. Eğitim bloklarında tarak şema düşünülmüş olup. Diğer Binalar ve Çevre lişkisi 2.Resim 6. Eğitim birimleri 1. yaz aylarında sınıflara ait terasla ilişkilendirilmiş bahçe içerisindeki oyun alanları tasarlanmıştır (Resim 7.Ş. Eğitim birimleri bloklarının her birinin kendine ait girişi ve tören alanı bulunmaktadır. Kapalı spor salonuna ait ayrı bir otopark bulunmakta ve giriş buradan sağlanmaktadır (Resim 22. Anaokulu Zemin Kat Planı (Müpasan nşaat Ltd.20). Spor merkezi açık ve kapalı mekânlardan oluşmaktadır. Anaokulu binasında omurga şema düşünülmüştür. Arşivi) 36 .-12.24. Eskişehir TED Koleji Alanı.10. sınıflar. Yapıda kullanıcı gereksinimleri göz önünde bulundurularak.11.-8. Yapı.

B Blok Zemin Kat Planı (Müpasan nşaat Ltd.Resim 8.Batu nşaat A..Şti. Kat Planı (Müpasan nşaat Ltd.. Eskişehir TED Koleji Anaokulu Bloğu Görünüşleri (Müpasan nşaat Ltd. Arşivi) Resim 10. B Blok Bodrum Kat Planı Resim 11. Şti.Ş.Batu nşaat A. Şti.. Eskişehir TED Koleji B Blok 1.-9.Ş. Arşivi) Resim 12.Batu nşaat A.Ş. Arşivi) 37 .

Eskişehir TED Koleji B Blok ç Mekân Görünüşleri (Müpasan nşaat Ltd. Arşivi) Resim 15.. Arşivi) Resim 17-18. Şti. Eskişehir TED Koleji B Blok Görünüşleri (Müpasan nşaat Ltd. Arşivi) 38 .Şti.Ş.Ş..Batu nşaat A.Batu nşaat A.Batu nşaat A.-16.Ş.-14.Resim 13..Şti. Eskişehir TED Koleji B Blok ç Mekân Görünüşleri (Müpasan nşaat Ltd.

Şti.Ş. Arşivi) Resim 21.Ş. Eskişehir TED Koleji C Blok Bodrum Kat Planı Zemin Kat Planı (Müpasan nşaat Ltd.-23. Kat Planı (Müpasan nşaat Ltd... Eskişehir TED Koleji Spor Tesisleri (Müpasan nşaat Ltd.. Eskişehir TED Koleji C Blok 1.Resim 19. Arşivi) 39 .Ş.Batu nşaat A. Eskişehir TED Koleji C Blok Resim 20.Batu nşaat A.Batu nşaat A. Şti. Arşivi) Resim 22. Şti.

Ş. ince iş ve dekorasyon işleri devam etmektedir. sınıflar bloğu kaba işleri tamamen bitirilmiş.04. Şti. Diğer blokların yapımına ise henüz başlanmamıştır.11.2. 40 . Arşivi) 2.-6.2008 ve 01.-8.4.Batu nşaat A.-27. Eskişehir TED Koleji Spor Tesisleri Kesit-Perspektif (Müpasan nşaat Ltd. Eskişehir TED Koleji Örneğinde 01.Batu nşaat A. eksik kalan dekorasyon işlerine devam edilmektedir.Ş..Resim 24-25.. Eskişehir TED Koleji Spor Tesisleri (Müpasan nşaat Ltd. Arşivi) Resim 26. Şti. 6. Eğitim bloklarında ise 1.2009 Tarihleri Arasında Yapılan ncelemelerde Mevcut Durum: Eskişehir TED Koleji şantiyesinde yapılan incelemelerde anaokulu binasında kaba ve ince işler bitmiş olup. sınıflar bloğunda ise kaba inşaat sürdürülmektedir.

Ayrıca projenin Ankara bağlantısından dolayı (Mimari proje Ankara’ da hazırlanmıştır) değişiklikler yapılmış ve uygulanmaktadır. ne zaman yapılacağı ve kimin yapacağı organizasyon kurgusunda belirlenmiştir.3. nasıl. Eskişehir TED Koleji Örneğinde Organizasyon Şeması [4] ş bölümü yüklenici tarafından sağlanmaktadır. PROJE KOORD NATÖRÜ/ F RMA SAH B ŞANT YE ŞEF KABA ŞLER ŞEF NCE ŞLER ŞEF Şekil 5. Nelerin. neden. Projenin konumu.1. Projenin şu an ki aşaması ortaokul kısmıdır. Ana okul ve ilkokul kısmı faaliyete geçmiş durumdadır.1. Yönetim Eylemleri YÖNET M EYLEMLER Planlama Tasarlama/ Problem Çözme Karar Verme Denetim letişim Şekil 4. Eskişehir TED Koleji Binası Şantiyesinin Yönetim Eylemlerine ve Etmenlerine Göre ncelenmesi 3. finansmanı belirlenmiş.1. 41 . Proje boyutunun geniş olması yapım aşamasını parçalara ayırmıştır ve anaokulu kısmından başlanan yapım süreci belli aşamalarda bitirilmiştir. Planlama: Fizibilite çalışmalarından projenin boyutu hesaplanmış ve yapının belli bölümlerinin yapılıp faaliyete geçmesi düşünülmüştür. Yönetim Eylemleri Şeması [4] 3. Porsuk Yapı Denetim şirketiyle anlaşılmış ve organizasyon şeması sağlanmıştır.

Amaçların Saptanması

Projenin aşamalı ilerlemesi ve ortaokul kısmının bir daha ki dönem (2009-2010) faaliyete geçmesi amaç edinilmiştir. Daha sonra mali durum, personelin nicelik ve niteliği, araç ve gereçlerin durumu, rekabet gücü, karlılık durumu, örgüt yapısının uygunluğu gibi durum değerlendirmeleri yapılmıştır. Pazar durumu belli aralıklarla izlenmeye devam etmektedir. Ham madde ve malzeme kaynakları incelenmiş halende uygun yerler araştırılarak malzeme temini yapılmaktadır. Kullanıcı profilinin, öğrenciler olması ve okulun bir kısmının faaliyette olmasından dolayı değişimler yapılabilmektedir. nşaat sürecinde gelecek tahmini kaçınılmazdır. Yapılan her iş aslında bir önceki günün tahmininden ibarettir. Tabii bunun içinde uyarılara rağmen, oluşan olumsuz tahminlerde mevcuttur. Örneğin; ekonomik kriz... Plan kontrolü her zaman, Revizyon önerisi Ankara’ da ve proje koordinatörü-firma sahibinin onayı üzerine yapılmaktadır.

Mevcut durumun değerlendirilmesi

Verilerin toplanması, değerlendirilmesi

Gelecek tahmini yapmak

Planın kontrolü ve revizyonu

Şekil 6. Planlama Aşamalarının örnekte incelenmesi [4] 3.1.2. Tasarlama / Problem Çözme: Problemlerin çözümü, çözüm getirenin bilişsel düzeyi ile ilişkilidir. Problemi, iyi tanımlanmış problem haline getirmeye çalışmak önemlidir. Problemlerden biri mevcut projedeki bir odanın kapısının çizilmemesi olmuştur. Bu sorun şantiye şefi ve proje koordinatörü tarafından Ankara’ ya bildirilerek, uygun bir şekilde proje düzeltilmiştir. 3.1.3. Karar verme: Karar verme süreci, yapı yaşam sürecinde her düzeyde gerçekleşen yönetim eylemidir. Karar vermenin üç yöntemi mevcuttur. 1. Sezgisel karar verme: Kararların duygunun yönlendirdiği şekilde alınmasıdır. Şantiye şefinin işçi seçiminde hislerine de güvenmesi gibi. 2. Yargıya dayanan karar verme: Bilgi ile edinilen deneyimler ile örgüt faaliyetlerine ilişkin rutin kararların alındığı yöntemdir. Mobil vincin gerekli yerlerde kullanılması gibi. 3. Problem çözmeye dayanan karar verme: Problemi oluşturan etmenler belirlenip, birbirleriyle olan ilişkileri ile nasıl sonuca varılacağı araştırılır.

42

Tüm uyarılara rağmen kasklarını giymeyen işçiler, şantiye şefi tarafından yevmiyeleri kesilerek cezalandırılmış, böylece problemin çözümüne dayalı karar verilmiştir. Karar verme Eskişehir TED Koleji şantiyesinde Konsensüs yöntemiyle yapılmaktadır. Yani tüm ilgililerce düşünülüp karar verilmektedir. (3 kişilik heyet kararı) ncelenen örnekte var olan ve oluşan problemlerin çözümünde yapılan işlerin aksamaması için, bazı zamanlarda anında problem çözümüne ilişkin kararlar verilip uygulanmaktadır. 3.1.4. Denetim: Mevcut durumla; örgüt takımın hedefe varmak için etkili ve verimli çalışıp çalışmadığını araştırma sürecidir. Denetim, geçmişe ilişkindir [3]. Denetim Porsuk Yapı Denetim şirketi tarafından yapılmaktadır. Yapı denetim şirketi elemanları, arama üzerine şantiyeye gelmektedirler. Şantiyede denetim ve yönetim tutanağı bulunmamaktadır. ( ş yoğunluğundan dolayı bunlara vakit kalmamıştır) Denetim şirketinde düzenli olarak tutulmaktadır. Fakat gerek şantiye şefinin gerekse proje koordinatörü ve firma sahibinin gösterdikleri özen dolayısıyla planlanan işlerin zamanında ve doğru bir şekilde yapılmasının da önem arz ettiği belirtilmektedir. 3.1.5. letişim: Sonuca ulaşmak ve davranışları etkilemek amacıyla insanlar arasında sözlü ya da sözlü olmayan diğer araçlarla anlayış sağlamaya iletişim denmektedir [3]. letişim modeli olarak; yıldız ağ kullanılmaktadır. Bu modelde; komuta zincirindeki bir yönetici ile (firma sahibi ve proje koordinatörü) etkileşimde bulunan bir uzmanı (şantiye şefi) yansıtmaktadır. letişim kurgusunda görev tanıtımı, işe alınan her işçi için yapılmaktadır. Yöneticinin (şantiye şefi) işe alınacak elemanları tanıması deneme-yanılma yöntemiyle, deneyimle ve teknik personelden soruşturmakla sağlanmaktadır. Teknik şartname şantiyede mevcuttur. letişim kurgusunda kimin ne yapacağı 1-2 gün önceden planlanıp, o gün şahıslara yapacakları işler açıklanmaktadır. Mesela; şu an ki inşaatta çalıştırılan işçilerin bir kaçının faaliyete geçecek anaokuluna askı asılması için 1-2 gün önceden görevlendirilmesinin yetkililer tarafından (firma sahibi) istenmesi gibi... Projenin Ankara’ da yapılması iletişimde bazı aksaklıklarda getirmektedir. Ayda bir mimari proje için görüşmeler yapılabilmektedir. Mesafeden dolayı kaynaklanan iletişimler (telefon görüşmesi v.b. ) maliyeti de etkilemektedir.

43

3.2. YÖNET M ETMENLER
YÖNET M ETMENLER Organizasyon Koordinasyon Verimlilik Standardizasyon Kısıtlar

Şekil 7. Yönetim Etmenleri Şeması [4] 3.2.1. Organizasyon: Bir örgütün amaçlar doğrultusunda, elemanlarının yetki ve sorumluluklarının belirlenmesi, yönetsel eylemlerin kurgulanması durumu organizasyon olarak tanımlanabilir. Uzmanlaşmış kişileri organize ederek verimlilik ve etkinliği arttırmak; örgütlenmedir [3]. Bir inşaat firmasında atılacak en önemli adım, uygun bir organizasyonel yapı ortaya koymaktır. Bu organizasyon yapısı kurulmadan firma bünyesindeki birbirinden farklı işlevlerin etkin ve koordineli bir biçimde yerine getirilmesi pek mümkün olamamaktadır. Bu nedenle her firma, stratejisiyle uyumlu ve işlevsel gereksinimlerine uygun bir organizasyon yapısı kurmak durumundadır [2,3]. Firma çapındaki organizasyonel yapının kurgusu yapılırken diğer yandan kişisel sorumlulukların en etkin şekilde ortaya konulması da gereklidir. Kişilere yüklenen sorumluluklar ne yerine getiremeyecekleri kadar ağır ne de boş kalacakları kadar hafif olmamalıdır. Verilen işle karşılığında alınan sonucun paralelliği sağlanarak üst düzey yöneticilerle çalışanlar arasında iş dağılımı açısından denge ve eşitlik sağlanmalıdır. Uygun ve yerinde bir organizasyon, etkin bir yönetimin ilk koşuludur. Organizasyonda gerekli prensipler şu şekilde sıralanabilir: a-) Firmanın stratejisi ve amaçları doğrultusunda yeteri kadar yönetim pozisyonu oluşturularak belirlenmiş amaç ve hedef stratejilerin başarılması. b-) Firma içi iletişim sistemi açıkça tanımlanarak denetim, emir ve bilgi akışının uygun bir sistematiğe oturtulması. c-) Bir üst düzeydeki yöneticinin ayrılması durumunda, firma işlevlerinin aksamaması için bir alt düzeydeki elemanın en az üstünün yerini alabilecek kadar iş eğitimine tabi tutulması [2]. nşaat firmalarını diğerlerinden ayıran birtakım özellikler organizasyon yapılarını da etkilemekte ve farklılaştırmaktadır. Bunlardan en önemlisi, inşaat firmalarının etkinlikte bulunduğu projelerin çok fazla birbirlerine benzememesi ve özgün o l m a l a r ı d ı r (yani s t a n d a r t l ı k yo k t u r ). Her farklı proje, gereksinim programından başlayıp finans (nakit) akışı, teknik gereksinimler, tamamlanma zaman 44

periyotları ve kalite standartlarıyla bir bütün oluşturmaktadır. Bunun yanı sıra inşaat firmaları için üretim yerleri (alanları) olan şantiyeler de farklı özellik ve koşullara sahiptir. Bunlar, iklim, arazi özelliği, topografya, zemin v.b. sayılabilecek pek çok parametreyi oluşturur. Bu tür farklılıklar hem firmanın hem de şantiyelerin organizasyonunun esnek olması koşulunu da beraberinde getirmektedir. Organizasyon, her projenin özelliklerine uygun olarak şekillenebilmeli ve hedeflenen koşulları yerine getirebilecek niteliğe sahip olmalıdır [2,3].
Aynı tür işlerin bir araya toplanarak gruplandırılması Bireylerin becerilerinin belirlenerek bireylerin gruplandırılması yi bir iletişimin kurgulanması Yetki zincirinin oluşturulması √ √ X X

Şekil 8. Organizasyon aşamalarının Eskişehir TED Koleji Örneğinde ncelenmesi [4]
Amaç Birliği lkesi: Organizasyonun, kuruluşun amaçlarını karşılayacak nitelikte olmasıdır. ş bölümü ve uzmanlaşma ilkesi: Ekip elemanlarına ya da yöneticilerine, bilgi, yetenek ve deneyimlerine göre işler verilmelidir. Kontrol alanı ilkesi: Yöneticinin yetki ve sorumluluğundaki alanın tanımlanmasıdır. Hiyerarşik yapı ilkesi: Alt, üst ilişkisinin belirlenmesidir. Emir kumanda birliği ilkesi: Her bir elemanın bir üstünden emir alması durumudur. Sorumluluk ilkesi: Astların yaptıkları işlerde üstlerine sorumlu olmalarıdır. Yetki ve sorumluluk denkliği ilkesi: Bütün üstler astlarına tanıdıkları yetki ve onların yaptıkları faaliyetlerden de sorumludurlar. Yetki devri ilkesi: Astların kendilerinden beklenen faaliyetleri gerçekleştirebilmeleri için üstler bir kısım yetkilerini paylaşmalıdır. stisna ilkesi: Rutin işlerde risk az olduğu için bir kısım rutin kararların astlara devredilmesidir. Açıklama ilkesi: Elemandan beklenen görevlerin net biçimde aktarılmasıdır. Gerekirse yazılı olarak verilmelidir. Denge ilkesi: Örgüt bölümleri, standartlaştırma ile esneklik, merkezcilik ya da merkezden uzaklaşma arasında denge sağlanmalıdır. Basit ve anlaşılırlık ilkesi: Temel ilişkiler, iş akışı gibi konuların anlaşılır biçimde tanımlanması ilkesidir. Değişebilirlik ve reorganizasyon ilkesi: Günün koşullarına göre değişim esnekliğinin sağlanmasıdır. √ √ √ √ √ √ √ √ √ X X X √

Şekil 9. Organizasyon lkelerinin Eskişehir TED Koleji örneğinde incelenmesi [4] 3.2.2. Koordinasyon: Birimler, elemanlar ve bölümler arasındaki işbirliğinin kalitesini ifade etmektedir. Bu kalite yüksek seviyede ise, bölümler arasındaki çatışma, anlaşmazlık ve amaca yönelme vb. sorunları azalacak; işbirliği düzeyi ve anlayışlılık artacak, koordinasyon sağlanmış olacaktır [3]. Şantiyede koordinasyon yapılmaya çalışılmıştır, fakat istenen düzeyde olamamıştır. Koordinasyonun önemli bir unsuru olan haberleşme, şantiye telsizleriyle sağlanmaktadır.

45

3.2.3. Verimlilik:
Süre

Verimlilik Kalite Maliyet

Şekil 10. Verimlilik Üçgeni [3] Verimlilik, belirlenen şartlara uygun olarak elde edilen ürün miktarı ile bu ürünü elde etmek için sarf edilen kaynaklar arasındaki ilişkidir. Belirlenen şartlara göre elde edilen ürün ‘’kaliteli’’ ürün olarak adlandırılır. Kaliteli ürün elde etme de, iki önemli kaynak vardır. Bunlar; zaman ve ekonomik kaynaklardır. Verimlilik, bu üç unsurun eşit dağılmasıyla oluşan bir faktördür [3]. Eşit dağılım, verimlilik kavramında önemlidir. Hiçbirini diğerlerinden ön plana çıkartamaz mıyız? Bu tercih yapı işletmesi ve sosyal sebeplerle mümkündür. Yapım aşamasındaki ekonomiden, yapının tamamlanarak işletmeye alınmasında elde edilecek ekonominin daha önemli olduğu durumlarda yapı kısa sürede yapılıp faaliyete geçirilebilir[3]. Bu şantiye de olduğu gibi. Bu işletmeye göre değişebilmektedir. Verimlilik süre olarak incelediğinde büyük bir kazanç söz konusudur. Kalite olarak bakılırsa; bu konuda oldukça titiz davranılmaktadır. Fayanslar, pencere kenar derzleri lazerle ölçerek yapılmış, alçıpan kotları alınmıştır. Maliyet bakımından ele alınırsa; kısa sürede çok iş yapılmıştır. 3.2.4. Standardizasyon Standardizasyonun faydaları ‘’kaynakların verimliliği’’ olarak özetlenebilir. Üretim sektöründeki artış ihtisaslaşmayı zorunlu hale getirmiş, bu da verimliliğin arttırılması için standardizasyonun önemini arttırmıştır [3]. Projede keskin hatlar mevcuttur (merdiven vb. yerlerde). Bunun kullanıcı profili olan çocuklar için elverişsiz kullanım oluşturduğu anlaşılmıştır. Bu durum ilgililere bildirilmiş ve ileri ki aşamalarda düzenlemeler talep edilmiştir. Endüstriyel üretimde, geleneksel sistemlere göre inşaatın belirli dönemlerinde insan gücünden çok makine gücüne daha fazla yer verilmesi, işçilik hataları, kalite farklılıkları, süre ve para kaybı gibi bir takım olumsuzlukları azaltmaktadır. ncelenen şantiyede makineleşmeye önem verilmektedir. Çatıya yerleştirilen çelik profiller için vinç kullanılmakta ve gerekli her türlü makineden yararlanılmaktadır. 3.2.5. Kısıtlar Kısıtlar 4 bölümde incelenebilir. 1. Maliyet, 2. Zaman, 3. Teknoloji, 4. Kanun ve Yönetmelikler.

46

Yapının 10 aylık bir süre içinde bu seviyeye gelmesi ve bu süre içinde okulun bir kısmının faaliyete geçmesi maliyet bakımından kazanç sağladığı kadar kısa sürede bitirmek bazı zararlarda getirmiştir. Bu firmaya göre değişebilecek bir bakış açısıdır. Kısa sürede inşaatı bitirmek fayda sağlamış fakat sürenin az olması malzeme miktarının belirlenmesini engellemiştir. Satın alma birimi de olmadığından dolayı stoklama yapılamamış ve gerekli olan malzemenin parça parça (günlük) alınması maliyetin artmasına sebep olmuştur. nşaatın şehir merkezinden uzakta olması, merkezde bulunan 3 deponun kullanılmasında yol maliyetini de arttırmıştır. Süre kısıtlaması şantiye işleyişinde çok sıkıntı yaratmıştır. Fakat yine de zaman şantiyede büyük bir kazanç olarak görülmektedir. Bu kadar kısa sürede yapılan bina olma özelliğinden dolayı takdir alınmıştır. Teknoloji en üst seviyede kullanılmaya çalışılmıştır. Makine-teçhizat vb. Cephe düzenlerinden kullanılan malzemeye kadar bu açıkça gözlenmektedir. Teknoloji bu yapıya sadece yarar getirmemiştir. Projede havalandırmayla ısıtma sistemi tasarlanmış, fakat güzel bir tasarım olmasının yanında Eskişehir’ in ikliminde pek yarar sağlamamıştır. Bu maliyeti de arttıran bir sebep olmuştur. Kanun ve yönetmeliklere göre izinlerin resmi kısmı idareye aittir. (Arada hatır gönül işleri olmaktadır) Yapı denetim izinleri günlük alınmaktadır.

4. Sonuç ve Öneriler
Eskişehir TED Koleji şantiyesinde yapım yönetimi eylem ve etmenlerini araştırmayı amaçlayan bu çalışmada, Eskişehir TED Koleji şantiyesinde yapım yönetim faaliyetlerinin ne şekilde sürdürüldüğünü belirlemek ve değerlendirebilmek için gözlem yöntemi kullanılmış, yüklenici firma şantiye şefi ve şantiye sorumlusu ile yapılan görüşmelerden yararlanılmıştır. Yapılan bu çalışmada gözlem ve görüşme yöntemlerinin bir arada kullanılması çalışmanın önemini arttırmıştır. Gözlem ve görüşme yöntemleri ile elde edilen bilgiler karşılaştırılarak değerlendirilmiş ve bu karşılaştırmada elde edilen sonuçların birbiri ile tutarlılığı gözlemlenmiştir. Eskişehir TED Koleji şantiyesinde yapılan çalışmalar doğrultusunda yapım yönetimi eylem ve etmenleri ile ilgili olarak şu veriler elde edilmiştir: Yerleşke içinde lojman ve yurtların eğitim birimlerinden ayrı düşünülmesi kullanıcılar açısından olumlu bir durum olmakla birlikte, eğitim birimlerinin yola yakın konumlanışı kullanıcılar için ses ve gürültü açısından olumsuz bir durum oluşturacaktır. Bu nedenle kullanıcı isteklerinin belirlenmesi amacıyla tasarım aşamasında kullanıcı, tasarımcı ve işveren arasında iletişim kurulması sağlanmalıdır. Proje için görüşmelerin daha önceden yapılmasının ve projelerin revizyonunun Eskişehir’den bir firmaya yaptırılmasının iletişimde kopukluğu bir ölçüde önleyebileceği düşünülmektedir, dolayısı ile bu durumun maliyete katkısı olacaktır.

47

Şantiye alanında güvenliğin yetersiz olduğu gözlemlenmiştir. Şantiye alanında kamera güvenlik sisteminin kurulması, bu mekânların güvenli olmasını ve şantiyede verimliliğin arttırılmasını zorunlu hale getirecektir. Kamera sistemleri ile pek çok bölgenin aynı anda izlenerek kaydedilmesi sayesinde, çalışanların kontrolünün sağlanması, verimliliği arttırması, olası tehlikelerin gecikmesiz algılanması ve müdahale edilmesi imkânına sahip olunabilecektir. Şantiye alanı içerisinde iş güvenliği tedbirlerinin alınması, bu konuda profesyonel bir uzman çalıştırılması ve şantiye alanında herhangi bir iş kazasının olmaması şantiyelerde aranan özelliklerden biridir. Eskişehir TED koleji şantiyesi dahil olmak üzere tüm şantiyelerde gerekli güvenlik önlemleri alınmalı ve çalışanlar tarafından uygulanması için yaptırım yoluna gidilmelidir. Şantiyede iş güvenliği ve işçi sağlığı sertifikalarına sahip teknik elemanlar ve iş güvenliği ile ilgili olarak profesyonel bir uzman çalıştırılmalıdır. Şantiye alanına girişte ve şantiye alanı içerisinde, o alanda meydana gelebilecek kaza ve risklere karsı uyarı için hazırlanmış levha ve tabelalar gözle görünür bir biçimde yerleştirilmelidir. Malzeme ve işçilik için ayrı anlaşma yapıldığında hata oranı artmakta ve yüklenici firma hem zaman hem de maliyet açısından zarara girmektedir. Bu nedenle taşeron firma ile yapım ve işçilik konusunda iş teslimi şeklinde anlaşma yapılması, taşeron firmanın yapımda daha dikkatli davranmasına neden olmaktadır. Böylece süre ve maliyet açısından yüklenici firmaya yarar sağlamaktadır. Şantiye ortamına gelen malzemenin şantiye alanına yakın bir bölgede ve belirlenmiş malzemelerin yapı çevresinde depolanması maliyet ve süre yönünden kazanç sağlayacaktır. Yapılan işlerin iş planına göre ilerlememesi anaokulu binasına ait iş planında revizyona neden olmuştur. Bu da gerek şantiye şefinin gerekse yüklenici firma sahibinin süre ve maliyet açısından zararına sebep olmaktadır. Özenli bir çalışma ile iş planına sadık kalınarak süre ve maliyet açısından kazanç sağlanabilir. Çalışmanın, var olan potansiyellerin ve eksikliklerin saptanmasını sağlayabileceği gibi diğer uygulamalarda kriterlerin belirlenmesinde de önemli bir rol oynayabileceği düşünülmektedir. Bu çalışmada kullanılan yöntem ileride yapım yönetimi araştırmalarına rehber olurken, elde edilen sonuçlar benzer işlevli çalışmalarda ve yapım kararlarının belirlenmesinde kullanılabilir.

Resim 28.Anaokulu Kısmından Görünüş[4]

Resim 29.Ortaokul kısmından ç Görünüş[4]

48

Resim 30. Şantiye sahası [4]

Resim 31. Eskişehir TED Koleji Binası [4]

Resim 32.-33. Eskişehir TED Koleji Binası (arka cephe) [4]

Resim 34.-35. lkokul ve ortaokul kısmından görüntüler (ön cephe) [4]

Resim 36.-37. nşaattan görüntüler [4]

49

nşaattan görüntüler [4] Resim 40.-41. Faaliyetteki okulun inşatla ayrılması [4] Resim 44. Şantiye sahasından görüntüler [4] Resim 42.-39. Şantiye sahasındaki depolar [4] 50 .-45.-43.Resim 38.

Türkiye.Resim 46. Özçetin.B. Kayseri. 6. Gazi Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Mimarlık A. I. A. Proje Yönetimi Yapım Öncesi Süreci. V.tedeskisehir. 4. Kaynaklar 1. Faaliyetteki okul için park alanı ve inşaatla ayrılması (ön cephe) [4] Teşekkür: Bu çalışmaya verdikleri destekten dolayı Eskişehir TED Koleji Yüklenici Firma Sahibi Sayın Sercan Yavuz’a ve Şantiye Şefi Sayın Emrah Dal’a teşekkür ederiz. 5. 51 . Z. Türkiye.-47.k12. Ankara. Erciyes Üniversitesi Toki Şantiyesinde Yapım Yönetimi Etmenlerinin rdelenmesi. (2009). Yapım Yönetim lkeleri Ders Notları. Eskişehir TED Koleji Binası Şantiyesinin ncelenmesi. Ergönül. Ankara. www. 3.T. Gültekin. 2. nşaat Uygulama ve Yönetim Mühendisliği Kapsamında Proje Yönetiminin Temel lkeleri. Palme Yayıncılık. Sorguç. S. Özdemir. (2006).D. (2009). Arda.B. (2003). Erciyes Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Mimarlık A.D. Yapı Yönetimi Dersi Ödevi. Z. Yapı Yönetimi Dersi Ödevi.tr 7. (2007). Türkiye. Yapı Yönetimi ve Şantiye Tekniği Ders Notları.D. Türkiye.

.

Bununla birlikte ikinci dünya savaşından sonra Almanya’da teorik ve araştırma/geliştirme ağırlıklı eğitim alan Teknik Yüksek Okulu mezunu mühendislerde sosyal ve yönetsel bilim ihtiyacı ortaya çıkınca. bilimsel metot ve bilgilere dayalı eğitim ve araştırma yapan ve bu nedenle ülkenin beyni niteliğindeki kurumudur. nedenleriyle ortaya konulmaktadır. 1961) Bu nedenle Üniversite. bir bilimler topluluğudur. V. ilk kez Berlin Teknik Yüksek Okulu. 53 . her ülkede. Latince’de bilim ‘scire is per causus scire’ (bilim.Teknik Üniversite Konseptinde Gelişmeler Karşısında nşaat Yönetiminde Olanaklar ve Sınır Koşulları Prof. nşaat Yönetim Mühendisliğinin içerik ve özellikleri açısından. Dr. Bildirinin Giriş’i izleyen ana bölümünde şletme ve Endüstri Mühendisliğinin nşaat Yönetim Mühendisliğindeki sınır koşulları. Tolum Mühendisliği Eğitimi nşaat Giriş nsanlığın ve ulusun geleceğini belirleyen eğitim olgusunun en üst düzey kurumu olan Üniversite. başka bir deyişle.com Öz Bildirinin Giriş Bölümünde Üniversite kavramı (eğitim-bilimsel araştırma bütünlüğü).Ü. ders programlarıyla birlikte Almanya’dan alınınca. lisansüstü ve lisans eğitimi zorunlulukları. nşaat üretimine özgü Sektör ve Endüstri planlamasına dönük koşulları ayrıntılı biçimde göz önüne serilmektedir. ngiltere ve ABD’de College). nedenleriyle bilmektir) biçiminde tanımlanmıştır (Meinhold. Teknik Üniversite’ye dönüştürülmüş (1946) ve bu dönüşümü zamanla benzer Okulların çoğu izlemiştir. Türkiye’deki isim. Bildirinin Sonuç bölümünde. Bu kurumun imalat ve hizmetler alanında üretim açısından eğitim ve araştırma yapanları Teknik Yüksek Okul veya Türkiye’de Mühendislik Yüksek Okulu anlamında Yüksek Mühendis Mektebi adlarını almışlardır (Almanya’da Technische Hochschule.sorguc@gmail. Anahtar Sözcükler: Esnek Teknik Üniversite. Yönetim Eğitimi. Yüksek Teknik Okul (Yüksek Mühendis Mektebi) / Teknik Üniversite aşamaları ve bu aşamalarda ulaşılan konsept ışığında nşaatta –Yönetim eğitiminin çağdaş biçiminde. Fransa’da Grande Ecole.T. Yönetim Eğitim Konsepti. bu ülkede orta öğretimde teorik eğitime yatkın olmayan öğrencilerin yönlendirildiği Technikum’lar karşılığı Teknik Okullar da kurulmuştur. Doğan Sorguç . nşaat Fakültesi Yapı şletmesi Anabilim Dalı (0212) 285 36 53 E-posta: dogan. şletme ve Endüstri Mühendisliği ile kesişmesi örnek ve ilgili yayınlara yapılan atıflarla açıklanmaktadır.-Ing.

Temel Bilimler – Tıp Yaşam Bilimleri’ biçiminde dört yapraklı yonca sembolünü benimseyerek. yaratıcı (sanatsal) kişiliğini ön plana çıkarmakta. 1940 . Bilimler ve Mühendisliğin Gelişmesi Bilim Dalı Pozitif Bilimler Sosyal Bilimler Mühendislik 1900 . Bu durum. yeni ölen bir kişiden alınan kolların başarılı biçimde takılması. bilgisayar. sosyoloji bilmek şartıyla’ diye yazmış olduğu öngörü.1950 Fizik Sosyoloji Bilimsel Müh. Ayrıca. toplum ve insana dönük. çok yönlü esnek programları sayesinde.yy) kuruluşundan beri Almanya’nın klasik (dar) mühendislikte en önde gelen kurumlarından biri olan Münih Teknik Yüksek Okulu (MTH). işletme mühendisleri ve yeni malzemeler merkezi üyelerinden kurulu bir ekiple yürütülen ‘Enerji 2030 ’ projesi öne çıkmaktadır. elektrik. 1980 . başından itibaren yöneticiler mühendis olacaktır. yönetim alanı için yeni bölüm açmak zahmet ve direncinden kurtulmakta. Tablo 1. Bunlar arasında iki kolunu kaybetmiş bir işçiye.2000 Hümanist M. Böylece nşaat Fakülteleri. doğadaki malzeme ve gücü kontrol etme sanatıdır’ (Sorguç. Bu ortamda kurulan MTU International School of Science and Engineering’de. Tıp ile ilişkili olduğu oranda kamuoyunun büyük ilgisini çekmektedir. Teknik Üniversite eğitim ve bilimsel araştırmalarının çerçevesini çizmektedir. 2007). Mühendislik /Tıp/Yaşam Bilimleri/ Temel Bilimler’ etkileşimiyle elde edilen sonuçlar. ortasında (ilk) sosyoloji kitabına ’20. kendisi için ‘Girişken (yenilikçi) Üniversite’ sloganını benimsemiş bulunan MTU.1930 Kimya Ekonomi Ampirik Müh. bir şartla. bugün Almanya’nın en iyi Teknik Üniversitesi unvanını almıştır (Deutschland. TÜ nşaat Yönetimi programının felsefesi ve eğitim yöntemi de bunun zaten pilot uygulaması niteliğinde bulunmaktadır. matematik. işin gereği (Sorguç. disiplinler arası ekip çalışmasına ideal ortam yaratmıştır. 54 . bu gün Münih Teknik Üniversitesi (MTU) adı altında ‘Mühendislik . yüz yıl sonunda gerçekleşmiştir.Böylece Yüksek Teknik Okullar. 1996) gereksindiği ayrı lisans eğitimi (Bölümü) düzenlemesi (Sorguç. yönetme. sosyolojinin kurucusu Auguste Comte 19. ortaya koyduğu öğrenci odaklı. Bu husus.(TUM. 2008) Yazarın tüm ulusal (ODTÜ) / uluslar-arası deneyimleri yanında. ABD Mühendisler Birliğini tanımıyla da örtüşmektedir. 2005) şletme ve Endüstri Mühendisliği ve nşaat Proje Yönetimi dersleri ile geliştirdiği TÜ nşaat Yönetimi (Yapı şletmesi) Lisansüstü eğitim ve araştırma programı/Anabilim Dalı (Sorguç.yy. insanları örgütleme. tekniğin sosyal (toplumsal ve insan) sorunlarıyla birlikte ele alınması doğrultusunda geniş anlamdaki Üniversite kavramıyla bütünleştirilmişlerdir (Tablo 1). ‘esnek’ Teknik Üniversite konsepti /yapısı sayesinde ortadan kalkmaktadır. Bu tanım. (19.1970 Biyoloji Psikoloji Toplumsal M. Türkiye’nin her alanda etkin yönetici ihtiyacını en uygun biçimde yanıtlayacağı gibi. 1993). Bu çerçevede. inşaat.yy. Bu tanıma göre ‘Mühendislik. Mühendis’in teknik’ten önce. ayrıca tüm diğer Fakülteler kendi yönetici eğitim programlarını ABD Mühendislik tanımına da en uygun biçimde düzenleme olanağına kavuşmaktadırlar. 2009) Böylece. 1950 .

Maliyet hesabında yardımcı işler (geçici inşaat. inşaatta maliyetlerin artmasına yol açabilirler. Bu hususlar işverenin yetkisindedir. 1.5. ürün sabittir. Üretim ve maliyet tahmininde daima risk unsuru vardır.1.6. ülkenin saydam inşaat programlarından yoksun kalmasına ve inşaat işletmelerinin kapasite veya stoklarını piyasaya göre ayarlayamamalarına yol açar.1. üretim faktörleri dış etmenlere maruzdurlar.2. Alıcı ile üretici (yüklenici) arasında. • otomasyon olanağı sınırlıdır 1. uzun vadeli faaliyet programları yapamazlar. üretim yöntemleri de –imalat sanayi aksinedeğişiktir. Bu olgu aşağıdaki sonuçları doğurmaktadır : 1. 2. enerji olanakları) her projede değişik olduğundan. Üretim yerinin işletme merkezi yanında olmaması. Yurtiçinde en güçlü işveren olan kamu kuruluşlarının politik etkiler sonucu uzun vadeli yatırım programları yap(a)mamaları veya yapılanlara uymamaları. 1.3. Genellikle açıkta üretim yapılır.3.. yönetimin etkinliğini düşürür.4. inşaat projelerinde: • üretim teknoloji ve sürecinin seçimi ve • bu seçimde eniyileme (optimizasyon) gerektiği gibi. işçi. nşaat sanayinde üretim yeri gezici. 1. nşaat işletmeleri ellerindeki proje dışında. ulaşım. 1. yüklenici ancak kişisel kredi ve hak ediş kesintileriyle gereken teminatları sağlar. yeri ve koşulları (iklim. pazarlama ve üretim/finansman gücünü dikkate alan uzun vadeli programlar yapamazlar.Ülke ekonomisinin en geniş alanına hizmet veren inşaat sektöründe yönetim işini üstlenmek veya bu alanda eğitim ve bilimsel araştırmalara katkıda bulunmak isteyen Endüstri ve şletme Mühendislerinin dikkate alması gereken (sektöre has) sınır koşulları aşağıda açıklanmışlardır. toprak. Kredi alabilmek için ipotek verilebilecek sabit tesisler olmadığından. Ayrıca. nşaat tipi. yerleşme. işveren tarafından saptanan süresel koşullar. ürünün nitelik. alışma) bölümü bulunur. 2. Yapı-arsa arası hukuksal bağlantı. süre ve fiyatında değişiklik yapamaz. (Sorguç. nşaatta yükleniciler pazar araştırması. 1. 2. risk ve maliyeti (şantiye merkez giderleri nedeniyle) artırır. Bu husus yüklenicide finansman güçlüklerine yol açar.7. 55 . 2. inşaatın üzerinde kullanılan malzemelerle birlikte arsa sahibinin (işverenin) mülkiyetine geçmesine ve yüklenicinin stoktan yararlanamamasına.2. I /1993) Sınır Koşulları 1. ayrıca. üretim süresince (anonim olmayan) kişisel ilişki vardır. inşaat sürecinde ortaya çıkan maliyet ve fiyat yükselerinde mülk değerinde doğan artışların sözleşmede aksine hüküm olmaması halinde inşaat sahibinin aktifine geçmesine neden olur. Bu nedenle. nşaatın satışını etkileyebilmek amacıyla üretici.

4.3.6. (Üreticinin denetimi dışındaki bu risk. nşaat sürecinde daima belirsizlikler vardır. 4. ileride uygun koşullarda bir ihale alarak telafisi planlanamaz. yüklenici indirimini ancak maliyetindeki risk. işveren tarafından hazırlanan tasarım ve şartnamelerdeki belirsizliklere göre artarlar. şverenin inşaatı çeşitli yüklenicilere bölerek yaptırması.1. işin yürütülmesini zorlaştırır Zira . 4. 4. her zaman boş kapasite riski ile de karşı karşıya bulunur (konjonktür riski). yüklenici sadece risk faktörü ve teklif fiyatını yükselterek kendini güven altına alabilir. Değişik tecrübe ve tahminler sonucu teklif fiyatlarında ortaya çıkan farklar.1. 3.1. nşaat sektöründe konjonktür riski nedeniyle. koordine etmesi ve her türlü karar yetkisini elinde tutması.) 4. her projede üretim faktörleri insan ve makine ile ilgili insan kalitesinin (verimliliğinin) belirlenmesinde işyeri ve çalışma koşulları.bu takdirde üretimin zaman zaman durarak yeniden başlaması. nşaat sektöründe açık rekabet yoktur. Her türlü ihaleye girmek durumunda olan yüklenici.2. Bu sektörde alıcı.5. Genellikle ihalede.2. nşaat sektöründe açık rekabet olanağı bulunmadığından.6.2. inşaatın önce satılıp sonra yapılması ve değişken fiyat sisteminin kabul edilmemesi nedeniyle. 56 . talep yaratmak veya gereksinimi etkilemek olanaklarından yoksundur. nşaat sürecinde.3. 3. kendine ait bir riskin yüklenicinin üzerine geçmesine neden olur. imalat sanayinde yoktur) 3. fiyat ise. tahmin edilir. enformel (gayrı resmi) ilişkiler egemendir. formel yerine. 3. (Örneğin. teklifler açılana kadar bilinmez.4. Genel giderlerinin beklenen (yıllık) cirolarına oransal dağılımını yapılamaz 4. 4. çeşitli açılardan ve değişik koşullarda yaşanmış deneyimlere dayanarak belirlenir.4. Sektörde kalite. onları bizzat seçmesi. üretimde alışkanlık kayıpları nedeniyle. Özellikle maliyeti karşılamayan fiyatlarla ihale edilen inşaatlarda kalite sorunu ortaya çıkar. Birim fiyat usulü ihalelerde kesin hesap işlemi genellikle uzun zaman aldığından. Bu durum (Alman ihale düzeninde özenle tanımlanmış bulunan) “uygun fiyat “ ilkesiyle çelişir ve bu ilkenin işlevini ortadan kaldırır. yüklenicinin kesin teminatı (hakediş kesintileri) uzun süre bağlı kalır. Tahmini maliyet hesabındaki risk ile işin alınabilmesindeki risk (imalat sanayinde satış riski) biribirleriyle ters orantılıdır. 5. Bu nedenle geleneksel inşaat sektöründe reklam kullanılmaz ve yüklenici.5. Zira risk bazen öngörülen kar oranını birkaç misli aşar ve yapılan tahminlere dayalı olarak ihalelerde çok farklı teklifler ortaya çıkabilir. uygun olmayan koşullarda (fiyat) ile alınacak ihalenin. şverenin çeşitli düzeyde yetersiz tasarım ve şartnamelere dayanarak teklif istemesi ve sözleşmede değişken fiyat sistemini kabul etmemesi.iklim vs. unsurlarından fedakarlık ederek yapabilir. 5. hale teklifinde öngörülen maliyet. maliyet artışları olasılığı yaratır. 5. Keşiflerde risk unsurunu önemle dikkate almak gerekir. amortisman vs. işveren tarafından şartnamede belirtilir.3. 3. 3. imalat sektöründeki gibi fiyat ve kaliteyi bir arada görerek seçimini yapamaz.

nşaat işçisinin ücreti.en düşük teklife verilmesi. kendisine parça başına ücret ödenmesini zorlaştırır. inşaat işlerinin özellikleri nedeniyle konulmuş bulunan “uygun fiyat” ilkesine aykırı olarak ihalelerin –diğer sektörlerdeki gibi. Zira işveren ve tasarımcıdan sonra devreye giren yüklenicinin üretim yer ve konusunu dikkate alarak yaptığı ussallaşma sınırlı kalmakta. Bu teknoloji. inşaatlarda kalite sorunu doğurur veya işverenleri yüklenicilerin ek ödeme istekleriyle karşı karşıya getirir. Anılan işçilere her şantiyede barınacakları yerlerin yapılması gerekir. Bu nedenle. Ayrıca.4. Zira sermaye (makine) yoğun teknoloji kullanan sanayiin ekonomik durgunlukta. inşaat üretimi gereksinimine (programına) uymaz. sürekli değişen üretim koşulları. kendisinden önce gelenler tarafından belirlenmektedirler. hale yasasına. emel-yoğun teknoloji. nşaat tasarım.5. 5. çalışma ortamının düzenli. bu sektörde nitelikli işletmelerin varlığını tehdit eder. nşaat işçisinin düzenli bir meslekiçi eğitim olanağının olmaması. istihdamın sürekli (stabil) olduğu ülkelerde. 7. 7. kış koşulları tazminatı vs. inşaat sanayindeki işçilere göreceli olarak. imalat sanayinde fabrikanın üretime başlama aşamasında görülen öğrenme ve alışmanın yarattığı düşük üretim ve daha yüksek maliyet. 57 . inşaat sektöründe menfi seçim mekanizmasının varlığı (Almanya’da) tartışma konusu olur. Ayrıca. ihzarat sistemi ile birlikte.3. inşaatta üretkenlik sağlıklı biçimde tahmin edilemez.1. ekiplere ve yöneticilere alışmak zorundadırlar.2. ilgili evrak ve uygulamalarda belirsizlikler ortaya çıkarmaktadır. eğitilenlerin ücret ve giderleri işçi maliyetini artırmaktadır. Nitelikli yüklenicilerin zaman zaman kalitesiz iş yapanlardan daha düşük fiyat verme zorunda kalarak iflas etmeleri nedeniyle. nşaat işlerinin bir kısmı. Sürekli çalışan ve şantiyeden şantiyeye gönderilen küçük bir (çekirdek) ekibin dışındaki inşaat işçileri.) kabul edilir.4. önlemlerin asıl çap ve etkinliği. Tarımdan gelen bu işçilerin hasat vs. 7. amortisman vs. b. 7. 7. ilgili alanlarda piyasa (konjonktür) koşullarına göre üretim olanağı sağladığından. zira: a. endüstrileşmemiş ülkelerin yararınadır. 7.3. nedenlerle izin istekleri.6. nşaat uygulamasında resmi olmayan (gayri resmi) ilişkiler egemendir. daha yüksek ücret verilir ve onlar için daha fazla sosyal gider (emeklilik ve kaza sigortası. 5. işveren veya tasarımcı tarafından gerçekleştirilmelidir. geleneksel olarak işin gereğine göre yoruma ve uygulamaya açık bulunmaktadır. Geleneksel inşaat sanayinde ve özellikle bu sanayiin en büyük alanını oluşturan bina inşaatında emek-yoğun teknoloji kullanılır.6. nşaat işçisinin büyük çoğunluğu geçici olarak çalışır. her projede işi ve usulleri öğrenmek. Bu nedenle. 9. program ve şartnamelerinde her ayrıntının kesin biçimde belirlenme sindeki yetersizlik. inşaat işletmeleri ve sektörünün finansman sorununu hafifletmekte. inşaatta her projede ortaya çıkar. Değişik yerlerden gelen ve değişik niteliklere sahip yukarıda açıklanan işçiler nedeniyle. 7. endüstri ülkelerinde bölgesel eğitim şantiyeleri kurulmasına veya bu işe uygun olanlardan yararlanılmakta. sermaye birikimini kolaylaştırmaktadır. nşaatta ‘ussallaşma’ öncelikle projenin tasarım evresinde. 8. giderleri önemli kayıplara yol açmaktadır. üretkenliği üzerinden hesaplanamaz.

Zira özellikle nşaat Yönetim Mühendisliğinde. Böylece inşaat. ancak kamu yönetiminin kilit noktalarında yer alacak bu insanlarla kendisini (daha kolay) savunabilecek ve kesin başarıya ulaşacaktır. uluslararası mücadelelerde kilit unsur. nsan davranışının beynin fonksiyonu olduğu gerçeğinden hareketle. ‘esnek’ Teknik Üniversite’lerde yetişen Yönetici nşaat Mühendisleri de diğer yönetim alanlarına açılacaklardır. Sonuç 1.bulamayıp kendi toplumlarıyla kaynaşamadıkları ve içlerine kapandıkları görülmektedir. topyekun sevk ve idareyi gerektirmekte ve karşı taraf bunu çok başarılı biçimde kullanmaktadır. Gerçekten. Üniversite-sanayi ilişkisinin kurumsal biçimde kurulmadığı endüstrileşmemiş ülkelerde doktoralar daha ziyade. Bu nedenle. özellikle karmaşık sorunların çözümünde çok aşacaktır. Bu alanda yapısal düzenlemeler sonucu kurulacak ekiplerle ulaşılacak sonuçlar. 2005 ) gelişmesini tetikleyecektir. işlerin yeterli ayrıntı. yönetici eğitimi ve geliştirilmesi. Zira.. uzaklığı. disiplinlararası eğitim ve bilimsel araştırmalar olacaktır. haberleşme güçlükleri vs. 1996) da son verecek ayrıca bir Bölüm kurma ihtiyacını da ortadan kaldıracak ve öğrencide yaratıcılık-fonksiyon dengesine dayalı bir beyin-düşünce yapısının ( Sorguç. Türkiye içinde bulunduğu örtülü (asimetrik) savaşta. TÜ nşaat Yönetimi Lisansüstü Programında görülen (38 kredi saat) ders sıkışıklığına (Sorguç. Şantiyelerin her zaman farklı yerlerde olması. 2. eski anlamdaki Teknik Üniversiteler’inkileri.c. Anılan kadrolar daha önce bu ülkelerde (düşünceyi geliştiren) güçlü orta öğretime (genel kültüre-GK-) dayalı sosyal yüksek eğitimle yetiştirilmişler (GK=felsefe+tarih+yazın+matematik bütünlüğü) ve son iki yıldan beri örneğin ünlü Berkley Üniversitesinde (ABD) Toplum Mühendisliği eğitimine başlanmıştır. tüm yönetici mühendislere açılmak zorundadır. şantiyede düzenlenen toplantı tutanaklarının durum ve sorunları yeterli açıklıkla yansıtamaması. Öte yandan sektörün çok yönlü özellikleri nedeniyle. Dünyada. bir ulusun yaşamsal sorunudur. ilgili teknolojinin özümsenebilirlik ve etkinliği üzerinde düşünce üretmek olanağını – doğal olarak. en üst düzeyden başlayarak yönetimin bel kemiğini oluşturması kaçınılmazdır. atama için 58 . sürekli gayrı resmi ilişkilerin baskısı altında çalışır. bildirinin ikinci bölümünde açıklanan sınır koşulları karşısında dikkate alınınca. geri kalmış ülkelere ileri ülkeler karşısında en çok gereksindikleri Toplum Mühendislerini yetiştireceklerdir. Bu gelişmeyle. yönetici kalitesidir. kalite ve sıklıkla denetlenememesi. anılan savaş. inşaatta kararların ‘yerinde’ alınmasını zorunlu kılarak ‘prosedür’ gibi formel işlemlerin ikinci plana atılmasına neden olur. Ülke ekonomisinin inşaat gereksinimini karşılayarak en büyük ve çeşitli yatırımlarını gerçekleştiren nşaat Sektörü. Giriş Bölümünde açıklanan ‘esnek’ Teknik Üniversite konseptinin öngördüğü Mühendislerin. Son durumun (pilot) uygulamasını halen TÜ Yapı şletmesi Lisansüstü Programı mezunları büyük bir başarıyla gerçekleştirmektedirler. Gerçek ‘Üniversite’ kimliğini benimseyen ‘esnek’ teknik Üniversite’nin en önemli etkinliği. Ayrıca ‘esnek’ Teknik Üniversite konsepti.Bu bağlamda insan ve toplum bilimleri ile yakın ilişkisi bulunan ‘Yönetim Mühendisliği’ ve nşaat Yönetiminde doktora çalışmalarının yurtiçinde yapılması kaçınılmaz olacaktır. resmi ilişkiler ve düzen zayıflar. endüstri ülke üniversitelerinde bilimsel çalışma yapanların sayısal sistemler üzerinde uzmanlaşarak.

demokratik (‘esnek’) YÖK’ü. ünlü bir yöneticimiz. 1963) .Bu durumdaki bir öğretim elemanının Üniversite gençlerini yaşama hazırlama yönünde yararlı olabileceği düşünülebilir mi? Bu düzen. Buna karşın. Ayrıca yazarın doktorası boyunca. akademik düzeyde kalmışlardır. kedisine inşaat sektöründe doktora sonrası etkinlik. Bu gerçek. 5.Üniversite’lere hapsedilerek. 1972). dolayısıyla Ortak Aklın geliştirilmesini kaçınılmaz kılmaktadır. Bu tebliğ bağlamında. Bu başarı yazara. bir esneklik konusu olsa da çağın gereği ‘esnek’ Üniversite’ye nasıl geçileceği hususuna açıklık getirmemektedir. katıldığı ulusal ve uluslararası çalışmalar gençlere kariyerleri sürecinde dile getirdikleri kişisel ve mesleksel mutlulukları kazandırmıştır. yaşam. 3.bir formalite olmakta ve genç akademisyenler ülkede (yanlış) uygulanan tam gün rejimiyle –hastanelere sahip tıp mensupları dışında. 1971) ve 3 yılda ayni biçimde ortaya koyduğu (ardından Doç tezi) ‘ nşaat Sektörü Destekli stihdam Stratejisi’ (Sorguç. Galatasaray Lisesi orta öğretiminde kazandırılan bilinç ve heyecanın Türkiye’deki ‘esnek’ üniversite eksiğini nasıl telafi ettiğini göstermektedir. kedisini belirtilen doğrultuda desteklemiştir. sayısal planlama ve uygulamalarının Türk kamu yönetim kültürüne yabancı olması nedeniyle. toplam 5 yıl (Almanya’da 3 yıl) yoğun biçimde çalışarak hazırladığı Türkiye ve gelişmekte olan ülke kalkınmasında ‘Konut nşaatı Stratejisi’ (2 cilt) doktorası (Sorguç. Zira Üniversite’leri değerlendirme ölçütlerinden yoksun olan YÖK’ün merkeziyetçi zihniyet anlayışı ile ‘esnek’ Üniversite’nin demokratik yapı gereksiniminin birbiriyle çeliştiği tartışmasızdır. doktora öncesi (2 yıl) Türk nşaat Sektöründe veri hazırlama amacıyla yaptığı Sektör ve Sanayi analizleri. ne de demokratik yaşama kavuşması beklenebilir. toplum ve ülke sorunlarından (toplumdan) soyutlanmakta. verdiği dersler. ülkemizde bu tür çalışmaların değer ve yararın bulunmadığı hususunda kendisini zamanında uyarmışlardır. Nitekim yazarın Münih’te doktora konusunu öğrenen bir Başkonsolos yardımcımız ile doktora yöneticim Prof. Bir ülkenin bu koşullar altında ne çağdaş uygarlık düzeyine erişmesi. Bununla birlikte yazarın. gençlere kişisel ve mesleksel mutluluk yolunu açan ‘esnek’ Üniversite’nin ne derece önem taşıdığını kanıtlamaktadır. Sorunun çözümü. Yazar. Türkiye ve ‘mazlum milletler’in en büyük aydınlanmacısı Atatürk diyor ki ‘Bilhassa iktisadi faaliyetimizi dayandıracağımız esaslar her türlü bilgi ile beraber. Üniversite’yi ulusun beyni olmak işlevinden yoksun kılacak ve pasifize edecek niteliktedir. ülkemizde bir türlü düzenlen(e)meyen orta öğretime karşı. sanayi ve 59 .(Sorguç. Burkhardt’ın öğrenciliğinden arkadaşı. YÖK’ün Üniversite’ye giriş puanına uygun yerlere ‘yatay’ geçiş olanağı tanımış olması. . yalnızlaştırılmaktadırlar. 4. Yazarın doktorası ardından ODTÜ’de kurduğu Yapım Stratejisi Lisansüstü Programındaki deneyimlerine dayalı TÜ Yapı şletmesi Lisansüstü Programı / Anabilim Dalı kapsamındaki çalışmaları bu çabaların sonucudur Yazarın ayni çerçevede yönettiği tezler. büyük Atatürk’ün ‘Uygar Türkiye’ idealinin bilinç ve heyecanını taşıması ve tüm çalışmalarında Kalkınma Stratejisi konularına büyük önem ve öncelik vermesi. doğrudan doğruya memleketimizin topraklarını koklayarak ve bu topraklarda bizzat çalışan insanların sözlerini işiterek tesbit olunacaktır. ve çok yönlü ilişkiler kazandırmıştır. anılan konsepti benimseyen üç özel üniversitenin YÖK tarafından ‘eşitliğe aykırı’ sayılarak engellenmeye çalışılması ve ardından.

veya uygar bir doyumdan ziyade. maddi yaşamda başarılı olmayı sağlayacak uygulamalı ve kullanışlı bir araç haline getirmektir. nşaat Mühendisleri Odası.H. zmir pp. 22-24 Deutschland 1 (2008) Seçkin ve mükemmel en iyi üniversiteler Societaets-Verlag . 41 Sorguç D. katkılarını esirgemeyen meslekdaşlarına en içten teşekkür ve başarı dileklerini sunar. bir baskı aracı. TÜB TAK. Yapı şletmesi Kongresi Bildiriler Kitabı. 19-25 Sorguç D. Yapı şletmesi Ders Notu I. (1993) nşaat Mühendisliği ve Yapı şletmesi Eğitim ve Meslek Sorunları Yapı şletmesi Ders Notu II . MAG-ÖE 3 Raporu. Sayı 1523 pp. nşaat Mühendisleri Odası. zmir s. nşaat Mühendisleri Odası. nşaat Fakültesi. nşaat Fakültesi Matbaası s. şletme Mühendisliği ve Stratejisinin Eğitim Sorunları 4. (1972) nşaatta stihdam Olanaklarının ve Optimum Tekno-Ekonomik Stratejinin Araştırılması. stanbul.T. (2005) nşaat Uygulama ve Yönetim Mühendisliği Kapsamında Proje Yönetiminin Temel Ögesi : nsan (Niteliği) 3. Ankara Sorguç D. 2 TUM – Kontakt 1 (2009) Wir sind das interdisziplinaerste Team Technische Universitaet München pp. Yapı şletmesi Kongresi Bildiriler Kitabı. Frankfurt am Main pp. Max Huber Verlag. nşaat Mühendisliği Bölümü.’(1923) Teşekkür Yazar. (1963) ANKET .T. Ankara 60 . s. Ayrıca: ‘Eğitim ve öğretimde uygulanacak yöntem. (1971) Konut nşaatı Stratejisinde Makroplan Modeli Struktur und Model eines Wohnungsbauprogrammes für die Entwicklungslaender –anhand des türkischen Beispieles. Ankara Sorguç D. TÜ nşaat Fakültesi Sayı 1522.Ü. (1961) Grundzüge der allgemeinen Volkswirtschaft.D. (2007) Temel Üretim ve Maliyet şlevleri Işığında nşaat Endüstri. 307-324 Sorguç D. nşaat Üretiminin Özellikleri. nşaat Mühendisliği ve Yapı şletmesi Eğitimi üzerinde çalışma yaparken kendisinin ilgili eğitimin ‘Temel lkeleri’ (Sorguç 1993) konusundaki yayınlarını inceleyerek.ticaretimiz için dahi ayni yol izlenecektir’.35-51 Sorguç D. 54-68 Sorguç D. TÜ. bilgiyi insan için bir süs. München Sorguç D. O. Kaynaklar Meinhold W.München (1967) Teknik Bülten Sayı:6. nşaat Yönetimi Bildiriler Kitabı. (1996) Deneyimler Işığında ( TÜ) Yapı şletmesi Programı 1.

yaşatma. Proje kapsamında. bu mirası yeni mekânsal yorumlarla zenginleştirerek geleceğe aktarmak için çalışmalar yapmaktır.Binyılda Yaşayan Osmanlı Köyü – Cumalıkızık şbirliği Protokolü” nü imzalamıştır. Bu protokolün amacı. Nilüfer Taş Uludağ Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Mimarlık Bölümü Yapı Bilgisi Anabilim Dalı 16059 Görükle / Bursa Tel: 0 535 6919671 E-posta: nilufertas@uludag. Bu projeyi 61 . kültürel ve tarihi mirasa sahiptir. Cumalıkızık’ın önemi. tarihi ve kültürel sürekliliğin sağlanması ve onarılması amacı ile Özel dare.07. toplumların önemli bir yönetim.Yönetimsel şbirliği: 3. Bursa il Özel daresi ve Yıldırım Belediyesi işbirliği yaparak “3. kültürel ve doğal zenginliklere sahip Bursa.1983 tarihli ve 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’nun 12. Belediye ve Şube’nin işbirliği sağlanarak sit alanı içinde doku bütünlüğü ve karakteri bozulmamış. farklı dönemlere ait pek çok doğal. sokak ve meydanların rehabilite edilip. Bursa’nın en özgün bölgelerinden biri olan Cumalıkızık köy yerleşimi doğal ve tarihi zenginlikleri yanı sıra sosyo-kültürel yaşam ile günümüze kadar korunmuş çok önemli bir mimari mirastır. Bu bildiride. Geçmişi ile tarihi.Binyılda Yaşayan Osmanlı Köyü – Cumalıkızık Projesi”. Gör. Dr. kültür-sanat ve ticaret merkezi olmuştur.2005 tarihli 25876 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanan Taşınmaz Kültür Varlıklarının Korunmasına Ait Katkı Payına Dair Yönetmelik’e dayanarak Cumalıkızık’ın yaşam. nasıl bir araya geldikleri. özgün yapısıyla günümüze kadar ulaşabilmiş 700 yıllık Osmanlı Köyü olan Cumalıkızık yerleşimini korumak. Doç.edu. maddesi ve 15. mekân. 21. Dr. yaşatmak ve halkın ekonomik düzeyinin yapılacak çalışmalarla iyileştirilebileceğini göstermek üzere çok ortaklı ve katılımlı olarak yürütülen bir projedir.tr Öz 2007 yılında Mimarlar Odası Bursa Şubesi. Murat Taş Uludağ Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Mimarlık Bölümü Yapı Bilgisi Anabilim Dalı 16059 Görükle / Bursa Tel: 0 532 2410691 E-posta: murattas@uludag. ortaya çıkan problemler ve çözüm yolları için yapılan çalışmalar aktarılacaktır. sürdürülebilirliğinin sağlanması amacıyla projenin yaşam dönemi boyunca bir araya gelmesi gereken ortaklar.07. bu ortakların sorumlulukları. korunması gerekli anıtsal ve sivil mimarinin. yönetim. Anahtar Kelimeler: Cumalıkızık. Giriş Türkiye geçmişten günümüze kadar gelmiş. koruma.edu.Binyılda Yaşayan Osmanlı Köyü – Cumalıkızık Projesi Yrd. işbirliği.tr Öğr. “3.

Cumalıkızık tipik yerleşim örneği 3. Osmanlı sivil mimarisinin en güzel örneklerini oluşturan ve içlerinde hala yaşamların sürdürülebildiği evlerin bulunduğu Cumalıkızık.bugüne kadar yapılan Cumalıkızık’ı koruma ve yaşatma amaçlı projelerden ayıran en temel özelliklerden biri yerleşimin bütününü kapsamasıdır. Cumalıkızık Hakkında Genel Bilgiler Cumalıkızık. tarihi dokusunu bugüne kadar korumuş ve Erken Osmanlı Dönemi kırsal sivil mimarinin özgün örneklerini taşımaktadır. doğusunda. Cumalıkızık’ın ekolojik. yerel yönetim. Cumalıkızık Köyü Giriş Yolu Resim 2. fiziksel. aile yapısındaki değişim. Zamanla tarihi ve doğal dokunun yıpranması. “Kentsel ve Doğal Sit Alanı” olarak belirlenmiştir. büyük kenti olan Bursa'nın 10 km. projenin devamlılığını sağlamak için merkezi yönetim. Diğer özellik ise. Köy. ya tekil bina ya da sokak-cephe yenilemesi düzeyinde olmuştur. tarım kazancının azalması. 180’i halen kullanılan toplam 270 ev ile Osmanlı dönemi konut dokusunu günümüze taşımaktadır. şehre göç. sosyo-kültürel sürekliliğin sağlanması ve onarılmasıdır. sivil toplum kuruluşu ve Cumalıkızık halkının yönetimsel işbirliği çerçevesinde bir araya gelmesidir. miras yolu ile malların bölünmesi. Cumalıkızık Köyü’nün tarihsel dokusu 1980 yılında Anıtlar Yüksek Kurulu’nun kararı ile koruma altına alınarak her türlü yapılaşma izne bağlanmıştır. 700 yıllık bir Osmanlı Vakıf Köyü’dür. Türkiye’nin 4. kaçak yapılaşma. bugün tarihsel kimliği ile yaşatılmaya çalışılmaktadır. Yıldırım Belediyesi ve Mimarlar 62 . ekonomik problemler nedeniyle çoğu yaşlı insanların elinde kalan evlerin korunmaması ve bakımonarımının yapılmaması köyün korunarak yaşatılmasını ve var olan değerlerin geleceğe aktarılmasını tehlikeye sokmuştur. Bugüne kadar fiziki üst yapı ile ilgili yapılan çalışmalar.Binyılda Yaşayan Osmanlı Köyü – Cumalıkızık Projesi Proje’nin Amacı ve Organizasyonel Yapının Oluşturulması Bu projenin amacı. Yedikızık köyünden biri olan. Resim 1. 1981 yılında ise yerleşme. Osmanlıların Bursa’da ilk yerleştikleri bölgelerden olan Cumalıkızık. Cumalıkızık. 1987 yılında Bursa merkezinin üç ilçeye bölünmesinin ardından Yıldırım Belediyesi’ne mahalle olarak bağlanmıştır. Uludağ’ın kuzey eteklerinde kurulmuş. Bursa l Özel daresi.

l Özel daresi’nin genel görev ve sorumlulukları 5302 sayılı l Özel daresi Kanunu ile düzenlenmiştir. llerdeki merkezi yönetim tarafından yapılması gereken faaliyetleri düzenlemektedir. Örneğin. Merkezi Yönetim. • Proje içinde yer alacak tarafların sorumluluklarının belirlenmesi • Finans kaynakları ve nasıl kontrol edileceği • Halkın katılımının nasıl sağlanacağı • Prosedürler ve yönetim politikaları.l Özel dare’nin Sorumlulukları. Buna göre. Proje çalışma grubunda yer alan tarafların sorumlulukları aşağıdaki gibi tanımlanmıştır. Bu çalışma grubu tarafından öncelikle tüm yerleşimi kapsamayı hedefleyen çalışmaların başarıyla tamamlanabilmesi için kapsamlı ve farklı disiplinlerin. Çalışma grubunda yer alan kişiler aynı zamanda taraflar arasında iletişim ve eşgüdümü sağlamaktadır. ilin çevre düzeni plânı. işin yürütülmesi için bir çalışma yöntemi belirlendi. genel olarak problemlerin çözümünü gerçekleştirebilecek organizasyonun oluşturulma kararı ve bu organizasyonda yer alacak taraflara düşen görevlerin belirlenmesidir. sanayi ve ticaret. bu mirası yeni mekansal yorumlarla zenginleştirerek geleceğe aktarmak için çalışmalar yapmaktır. inşaat mühendisi. gençlik ve spor. maddesi ve 15/07/2005 tarihli 25876 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanan Taşınmaz Kültür Varlıklarının Korunmasına Ait Katkı Payına Dair Yönetmelik esaslarına dayanarak hazırlanmıştır. 2007 yılında sivil toplum kuruluşu olan Mimarlar Odası Bursa Şubesi. l sınırları içinde sağlık.Odası Bursa Şubesi’nin işbirliği sağlanarak sit alanı içinde doku bütünlüğü ve karakteri bozulmamış. organizasyonel ve teknik olmak üzere iki alt bileşenden oluşmaktadır. sanat tarihçisi vb. • lgili projelerin hazırlatılması • Yapım yöntemlerinin ve malzemelerin belirlenmesi • Yerel işgücünün kullanımı • Yapım sürecinin kontrolü • Altyapının iyileştirilmesi. Mimar. şehir plancısı. Projede Yer Alan Taraflar ve Sorumlulukları Çalışma grubunun nitelikleri. uygulamanın nasıl yapılacağının belirlenmesidir. Kaynakların nasıl kullanılacağıdır. Yöntem. bunların uygulanması. nelerin yapılması gerektiği. bayındırlık ve 63 . Örneğin. sokak ve meydanların rehabilite edilip. korunması gerekli anıtsal ve sivil mimarinin.Bin Yılda Yaşayan Osmanlı Köyü – Cumalıkızık şbirliği Protokolü” nü imzalamıştır. çalışmaların fiilen yürütülmesi için bir çalışma grubu oluşturmuştur. Cumalıkızık projesinin başarısı açısından son derece önemlidir. Teknik alt sistem. finans boyutunun nasıl karışılacağının belirlenmesi. kurum ve kuruluşların nasıl bir araya geleceği. tarım. Organizasyonel alt sistem. uzman kişiler görevlendirmiştir. Bu protokol 21/07/1983 tarihli ve 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’nun 12. Bu protokol çerçevesinde taraflar. merkezi yönetim olarak Bursa l Özel daresi ve yerel yönetim olarak da Yıldırım Belediyesi işbirliği yaparak “3.

belediye sınırları dışında ise imara ilişkin hizmetleri yapmakla görevli ve yetkilidir. tarihi yapı sahibi olup da bu yapıyı onarmak. bakım-onarım işlemlerinin projelendirilmesi ve uygulaması aşamalarında sağlanacak karşılıksız maddi destek ve muafiyetlerin. tescilli yapıların. Tescilli yapı sahiplerine kredi yardımı yapılmaktadır. Tespit edilen yapıların fotoğrafları. Restorasyon ve bakım-onarım işleri belediye vergi. kamulaştırma ve uygulama işlerinin maliyetinin %49’una kadar karşılanmak üzere. Tescilli yapıların tapu devir işlemleri. Bu yönetmelik kapsamında.Yıldırım Belediyesi’nin Sorumlulukları. Protokol kapsamında fiilen yapılması gereken rölöve. Üzerinde tescilli yapı bulunan parseller ile 1. restorasyon. Yapılan projeler ve bunların uygulanması için gerekli mali kaynağın Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’nun ilgili maddesi ve Taşınmaz Kültür Varlıklarının Korunmasına Ait Katkı Payına Dair Yönetmelik çerçevesinde hazırlanmasıdır. yıllık %4 faizle 10 yıl vadeyle geri ödemelidir. Valilik ilgili yönetmelik çerçevesinde bu fonu belediyelere kullandırmaktadır. görüntüleme ve demografik bilgiler. restorasyonu için 15. belediyelerce tahsis edilen emlak vergilerinin %10’u l Özel darelerinin bünyesinde açılacak bir hesapta toplanmaktadır. tarihi kent dokularının sağlıklaştırılması işlerinde. kotlu kroki. restore etmek isteyenlere sunulan imkânlar. kredilendirmelerin nasıl yapılacağı belirtilmektedir. Toplu Konut daresi (TOK ) tarafından verilecek toplam kredilerin en az %10’u. yapı onarımı ve restorasyonu işleri her türlü vergi ve harçtan muaftır. Cumalıkızık Protokolündeki yerel yönetim olarak Yıldırım Belediyesi’nin yükümlülüğü. gerekli koşulların yerine getirilmesi ile tescilli yapıların restorasyonu için yaptırılan proje ve alınacak malzemeleri KDV’den muaftır.iskâna ilişkin hizmetleri. Yönetmelik kapsamında getirilen muafiyetler. restitüsyon. koruma amaçlı imar planı vb. bu proje çalışmalarının uygulama işleri ihalelerinin yapılması ve uygulamanın denetlenmesi gibi 64 . durum tespiti. bunların denetlenmesi ve ruhsatlandırılması. proje. veraset ve intikal yoluyla devir işlemleri de ilgili vergilerden muaf olmuşlardır. onarım ve restorasyonu. Yerel Yönetim. bakım. proje anlaşma ve ihaleleri. aplikasyon ve imar durumu bilgilerinin sağlanması. rekonstrüksiyon. harç ve katılım payından muaftır. kurumlar üzerinde gerçekleştirilen projelere öncelik verilmek üzere kullandırılmaktadır. belediye vb. Ayrıca tescilli yapı sahiplerine katkı payı yardımı yapılmaktadır. kentsel tasarım. Yapı Denetim Kanunu’ndan da muaf tutulmuşlardır.07. derecede arkeolojik ve doğal sit alanında olup kesin yapı yasağı olan parseller her türlü vergi ve harçtan muaftır. uzman desteğinin nasıl sağlanacağı. Tescilli yapıların korunma ve değerlendirilmesi amacıyla yapılacak plan. Mali yeterliliği olmayan tescilli yapı sahiplerine karşılıksız restorasyon projeleri hazırlanmaktadır. Tarihi yapı sahibi kişilere istenilen belgelerin sağlanması koşulu ile tarihi yapının bakım ve onarımı.2005 tarihinden itibaren Kültür ve Turizm Bakanlığı’nca karşılıksız para yardımı (hibe) yapılmaktadır. Koruma amaçlı proje hazırlama. Cumalıkızık Protokolündeki l Özel dare’nin yükümlülüğü. araştırma ve durum tespitlerinin yapılması. Ayrıca tescillenmiş tarihi yapılar. TOK kredisi.

işlev ve koruma ihtiyaçlarının belirlenmesi. Toplum-Cumalıkızık Halkı. Yapıların tespiti amacı ile yapılan çalışmalara yardımcı olmak. Bu bağlamda Mimarlar Odası. Cumalıkızık Alan Yönetim Planı. Proje Alan Yönetim Planı 3. lgili kurum ve kuruluşlarla bağlantı kurulması. proje kapsamında mal sahibi olarak belediyeye kendilerinden hiçbir ücret talep edilmeden rölöve alımı. kullanma stratejilerinin oluşturulması Bütçe analizlerinin yapılması ve finans kaynaklarının belirlenmesi Kısa vadede yapılacak işlere ait eylem planın oluşturulması Orta vadede yapılacak işlere ait eylem planın oluşturulması Uzun vadede yapılacak işlere ait eylem planın oluşturulması 65 . konu ile ilgili kurumlar ile yazışma yapılıp onay alınması ve gerekli mercilere karşılıksız kredi başvurusu yapılabilmesi için vekalet verdiklerini belirtmişlerdir. yönetim. Halkın büyük bir bölümü yapılan çalışmalara imzaladıkları taahhütname ile destek vermiştir. yerli ve yabancı kredilendirme fonlarına başvuru işlemlerini de yürütülmesi. Cumalıkızık Protokolündeki Mimarlar Odası Bursa Şubesi’nin yükümlülüğü. Üyelerine projelendirme çalışmaları sırasında onay ve denetim işlemlerinde kolaylaştırıcı rol üstlenmek. üyesi bulunduğu Avrupa’nın en önemli koruma-yaşatma kuruluşu olan Europa Nostra’ya Cumalıkızık projesini taşıyacaktır. yönetsel ve işlevsel) Cumalıkızık’ın geleceğe ait vizyonunu belirleyecek. Cumalıkızık halkı projenin uygulama aşamasında yerel işçilik ve malzeme bulunması konularında da katkıda bulunacaklardır. sivil toplum kuruluşu ve halk arasındaki koordinasyonun ve uygulamaların sürdürülebilir bir yönetim planı çerçevesinde devamlılığını sağlamak için alan yönetim planı kapsamında çalışmalar yapılmaktadır (Tablo 1).Mimarlar Odası Bursa Şubesi’nin Sorumlulukları. Sivil Toplum Kuruluşu . Taahhütnamede. projelendirme sürecinde mimarların katılımını sağlamak. Yapılan çalışmaların her aşamasında Cumalıkızık’ta yaşayan halkın katılımı da sağlanmıştır. proje ve uygulama için kredilendirme başvuruları çalışmaları yapacak. yerel yönetim.Binyılda Yaşayan Osmanlı Köyü – Cumalıkızık Projesi’nde yer alan merkezi yönetim. AŞAMALAR Mevcut durum tespiti Alan analizi Stratejilerin belirlenmesi Eylem Planının Hazırlanması FAAL YETLER Alanın yönetim. Sorunların tespiti (alan. yapılacak işlerde yol gösterici ve koordinasyon görevi yürütmek. işletme. Tablo 1. Halk görüşleriyle ve yapılan anket çalışmasına katılarak Cumalıkızık’ın fiziksel ve sosyo-kültürel problemlerinin belirlenmesine katkıda bulunmuşlardır.çalışmaları yasaların öngördüğü bilgiler dahilinde yürütmek ve tüm bu işlerde mali işleri düzenlemek. restitüsyon ve restorasyon projelerinin hazırlanması için muvafakat ettiklerini. Ayrıca belediye Cumalıkızık’ın tanıtılması. proje maliyetini azaltıcı yöntemler geliştirmek. idari ve finansal modelini içeren koruma.

Sit alanları ve ören yerleri ile etkileşim sahalarının bakım.yenileme projesi. Yönetim alanlarının korunması ve değerlendirilmesinde kamu kurum ve kuruluşları. Bu amaçla literatür araştırması. sosyal. sanatsal bir bütünlük içerisinde etkileşim sahaları ve tarihi. rölöve. restitüsyon ve restorasyon projelerinin hazırlatılmasıdır.2005 tarihinde resmi gazetede yayınlanarak işlerlik kazanan “Alan Yönetimi ile Anıt Eser Kurulunun Kuruluş ve Görevleri ile Yönetim Alanlarının Belirlenmesine lişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik” esaslarına göre oluşturulmuştur. coğrafi ve sanatsal nedenlerle ilişkili bulunduğu bağlantı noktalarının alanın korunması. gönüllü kişi ve kuruluşlar ile yerel halkın işbirliği. yöntemler ve araçların geliştirilmesi. A. restorasyon. Projenin kavram ve uygulama boyutu hakkında fikir alışverişinde bulunmak için sempozyum ve fikir proje yarışmasının düzenlenmesidir. Kültür ve Tabiat Varlıklarının Koruma Yasası(2863 nolu yasa) ve 27. Kültür varlıklarının yönetiminde. kültürel. tasarım ve uygulamada. T. değerlendirme ve uygulama aşamasıdır. kinci aşama. kültürel.B. uzmanlık ve ekipmanda yüksek standartların kullanılmasıdır. Malraux Yasası (1962). görüşmeler. Komisyon Kararları. Cumalıkızık Köyü’nün sosyokültürel ve ekonomik gelişim stratejileri göz önünde bulundurularak. coğrafi. tanzim ve çevre düzenlemesi ile birlikte alan yönetim amaçları doğrultusunda uluslar arası koruma prensipleri ve sözleşme hükümleri çerçevesinde korunarak yaşatılmasının yanı sıra kullanım ve gelişim ilkelerinin ve sınırlarının belirlenmesi. kültürel. konservasyon alanında. Koruma. anket ve envanter çalışmalarının yapılmasıdır. Belirli bir bölge içinde birbirleriyle ilişkilendirilerek sektör oluşturma potansiyeli bulunan sit alanlarında bölgesel kültür sistemlerinin gelişimi için uygulama planlarının yaratılmasının. fiziki alt yapı projelerinin yapılması. erişim. • lk aşama. orta ve uzun vadeli olarak UNESCO. doğal. mali kaynakların belirlenmesi ve yaratılması. restitüsyon. Granada Anlaşması (1985). Faro Anlaşması (2005).Alan yönetimi ile ilgili çalışmalar kısa. teşhir. sivil toplum örgütleri. Kültür turizmini geliştirmek amacıyla uluslar arası işbirliği ve paylaşımı yaratacak etkinlik ağının kurulması. sosyal. geliştirilmesi ve değerlendirilmesi bakımından doğru tespit edilmesi. Proje Uygulama Aşamaları şbirliği kapsamında Cumalıkızık Projesi birbirini izleyen üç aşamadan oluşmaktadır. • 66 .C. Alanın değerini arttırarak uluslar arası bir seviyeye çıkarmak için genel stratejiler. Bunlar.11. sürdürülebilir ekonomik kalkınma ihtiyaçları ile yerel toplumun ilgisi arasında uygun bir denge oluşturmanın yollarının yönetim planı ile gösterilmesi. onarım. sosyal. alanda mülkiyet hakkı bulunanlar. yürürlükteki Koruma mar Planı’nın geliştirilmesi. gözlemler. ekonomik ve fiziksel ihtiyaçların belirlenmesidir. Hazırlanan bu projelerin Bursa Kültür ve Tabiat Varlıkları Koruma Kurulu’nda onaylanmasıdır. Alan Yönetim Yönetmeliği’ne göre belirlenen hedefler: Alan sınırlarının tarihi. kentsel tasarım .

YAPILACAK ŞLER FAAL YETLER Protokolün hazırlanması Cumalıkızık tespit çalışmalarının yapılması Anket çalışmasının yapılması Envanter çalışmasının yapılması Aralık 2006-Nisan 2007 Mimarlar Odası Bursa Şubesi Yıldırım Belediyesi Bursa l Özel daresi Çalışma grubunun çalışmaya başlaması Taraf üst yöneticiler arasında imzalanması Mayıs 2007 Protokolün imzalanması Fikir Proje Yarışması Mayıs 2007-Aralık 2007 Şartname çalışmasının yapılması Danışman ve değerlendirme jüri üyelerinin belirlenmesi lgili kurumlarca yazışmalar Şartnamenin oluşturulması Yarışmanın ilanı Projelerin teslimi alınması Jüri değerlendirmesi Yarışmanın sonuçlanması ve kolokyum 1. Projenin uygulama aşamalarından birincisi öngörülen süre içinde tamamlanmıştır. bakımonarım ilkelerinin oluşturulmasıdır. Cumalıkızık Protokolü kapsamında taraflar arasında yapılacak faaliyetler.• Üçüncü aşama ise kullanım sürecine yönelik yapıların ve çevrenin işletme. Tablo 2a. kinci aşamadaki çalışmalar ise devam etmektedir. ş programı.AŞAMA Sempozyum Eylül 2007Aralık 2007 Sempozyum içeriğinin oluşturulması Bilimsel kurulun belirlenmesi Sempozyumun yapılması Halkın Bilgilendirilmesi Eylül 2007Ocak 2008 Halk ile toplantı ve bilgilendirme Taahhütnamelerin hazırlanması Ocak 2008 Taraf üst düzey yönetici toplantısı Alan Yönetim Planı Genel değerlendirmenin yapılması Alan yönetimi planının hazırlanması 67 . işler. görev ve sorumluluk paylaşımı. tarihleri ve hangi aşamada gerçekleştirilecekleri Tablo 2a ve Tablo 2b’de ayrıntılı olarak gösterilmektedir.

görev ve sorumluluk paylaşımı.AŞAMA Nisan 2008 Cumalıkızık rtibat Bürosunun Faaliyete Geçmesi Cumalıkızık rtibat Bürosunun Faaliyete Geçmesi Projelerin Onaylanması Haziran 2008-Ağustos2008 Rölöve projelerinin Belediyeye teslimi Rölöve projelerinin Kültür ve Tabiat Varlıklarının Koruma Kurul onayına sunulması Konsept paftasının Kültür ve Tabiat Varlıklarının Koruma Kurul onayına sunulması Basit onarımların tespit edilmesi ve Belediye Fen şleri Müdürlüğünce keşfinin çıkarılması Restorasyon ve rekonstrüksiyon proje çalışmalarının başlaması Kısa Vadede Tamamlanması Hedeflenen Yapım şlerinin Başlaması Kısa vadede-Basit onarım işlerinin tamamlanması (yaklaşık 1 yıl içinde tamamlanacak) 3.Tablo 2b.Mart 2008 FAAL YETLER Rölöve ihale çalışmaları Rölöve ihale ilanı Konsept pafta için yarışma birincisi ile görüşme Rölöve ihalelerinin değerlendirilmesi Konsept pafta ihalesinin değerlendirilmesi 2. ş programı.- Uzun Vadede Tamamlanması Hedeflenen Yapım şlerinin Başlaması 68 .AŞAMA Orta Vadede Tamamlanması Hedeflenen Yapım şlerinin Başlaması Orta vadede-Orta derecede zarar görmüş yapıların onarım işlerinin tamamlanması (yaklaşık 2 yıl içinde tamamlanacak) Uzun vadede-Tamamen yok olmuş yapıların yeniden inşa edilmesi işlerinin tamamlanması (yaklaşık (4 yıl içinde tamamlanacak) Ağustos 2008. AŞAMALAR YAPILACAK ŞLER hale Ocak 2008.

eko-tarım ve ev-el ürünlerinin geliştirilmesi). hale işlemlerinin kolay yapılabilmesi için yedi bölgeye ayrılan Cumalıkızık Köyü’nde ikisi anıtsal olmak üzere yaklaşık 150 evin rölöve projeleri tamamlanarak Bursa Kültür ve Tabiat Varlıklarının Koruma Bölge Kurulu tarafından onaylandı. Projenin başarısı tarafların aralarında sağladıkları uyum ve işbirliği sürecin başarısının sonunda ortaya çıkacaktır. yapılardaki tahribatın önlenmesi. Proje kapsamında ayrıca Cumalıkızıklılar’ın yerleşimlerinin önemini kavramaları. eşgüdümlü ortaklık geçmişin geleceğe aktarılmasındaki politikaların ve stratejilerin oluşturulmasında önemlidir. çok ortaklı ve yeni katılımlara açık toplumsal kalkınma projesi “3. Şu an restitüsyon projeleri ve araştırma raporları ile tescilli olmayan binaları da kapsayacak şekilde sokak ve cephe sağlıklaştırma projeleri hazırlanarak Belediye ön olurundan sonra Bursa Kültür ve Tabiat Varlıkları Koruma Kurulu’na sunulacaktır. Cumalıkızık’ta sürdürülebilir kalkınma demokratik katılımla gerçekleştirilmektedir. Projenin gerçekleşmesi hedefinde fiziksel.Binyılda Yaşayan Osmanlı KöyüCumalıkızık” adı ile sürdürülebilir gelişmenin sağlanması. sivil toplum örgütlerinin ve halkın belirli bir yönetim sisteminde bir araya gelmesi kaynakların belirli bir süre içinde. koruma kültür ve bilincinin oluşturulması.Sonuç Cumalıkızık yerleşimini koruma-yaşatma hedefiyle çok boyutlu. hazırlanacak olan özel ve teknik şartnameler doğrultusunda restorasyon uygulama ihaleleri etaplar halinde gerçekleştirilecektir. altyapı sorunlarının giderilmesi. Proje kapsamında. gerekli görülen parsellerdeki binaların rölövelerinin. Öncelikleri saptanarak uygulaması yapılacak binaların uygulama projeleri yapılarak. ekonomik anlamda güçlenmeleri ve kendi yerleşimlerini kendilerinin korumalarını sağlamak amacıyla eğitim çalışmaları başlamıştır. sosyo-kültürel ve ekonomik boyutta çalışmalar sürdürülmektedir. Kentsel Tasarım Projesi kapsamında parsel bazında bütüne yönelik plan. Kentsel Tasarım Projesi bittikten sonra ya mevcut Koruma Amaçlı mar Planı revizyonu yapılacak ya da yeni bir plan hazırlanacaktır. yerinde kullanılmasını sağlayacaktır. halk arasındaki hiyerarşik olmayan. 69 . Cumalıkızık Köyü’nde başlatılan proje çalışması Türkiye’de öncü ve örnek rol üstlenmektedir. bazı parsellerde de binaların cephe rölövelerinin alım işi ihaleleri yapıldı. sosyo-kültürel yaşamın arttırılması. çağdaş yaşam konforunun sağlanması. tarım ekonomisinin canlandırılması. Kentsel Tasarım Projesi’nden gelen bilgiler ve restitüsyonlarla birlikte yapıların restorasyon projeleri hazırlanacaktır. sivil toplum örgütleri. doğru. Diğer yandan Kentsel Tasarım Projesi’nde köyün mevcut ve turizme dönük ihtiyaçlarının karşılanacağı yeni yapıların projeleri de tamamlanacaktır. Karar verici ve uygulayıcı rolleri olan merkezi ve yerel yönetimlerin. yapılaşma koşullarının detaylarını belirten çizim ve proje ekleri oluşturulmuştur. köyün ekonomik yaşamının canlandırılması (doğal çevrenin korunarak doğal kaynakların sürdürülebilir kullanımı. Ayrıca bir yandan 1/1000 ve 1/500 ölçekli Kentsel Tasarım Projesi hazırlanmaktadır. sosyal-kültürel ve ekonomik örgütlenmenin sağlanması çalışmalarını kapsamaktadır. Merkezi ve yerel yönetim.

International Hvac+R Technology Symposium. Environment and Urbanization. M. (2009) A Participatory Governance Model for Sustainable Development Of Cumalıkızık: A Heritage Site In Turkey. Taş. Taş. Taş. Alan Yönetimi ile Anıt Eser Kurulunun Kuruluş ve Görevleri ile Yönetim Alanlarının Belirlenmesine lişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik(2005) Faro Convention (2005). N. (2002) The Problems Of Installation At A New Use Of Histoical Enviroment At The Example Of Bursa Cumalikizik Village Which Was Been Ottoman Settlement For 700 Years. Portugal 70 . pp: 161–184. Faro. Çahantimur.. Council of Europe Framework Convention on the Value of Cultural Heritage for Society.Kaynaklar 3. Vol 21/1.Binyılda Yaşayan Osmanlı Köyü – Cumalıkızık Proje Protokolü (2007). V.. N. A. Taş..May 1. stanbul. Taşınmaz Kültür Varlıklarının Korunmasına Ait Katkı Payına Dair Yönetmelik. April 29. M. 27 October 2005.

kamu yatırımları için ayrılan bütçenin yeterli olmaması bu yatırımların gerçekleştirilmesi için yeni finansman kaynaklarının temininde yeni arayışları da beraberinde getirmiştir. Tel: 0(222) 239 37 50 / 3234 E-posta: hkusan@ogu. Müh. Yapım Sözleşmeleri.şlet-Devret) Modeli Sözleşmeler le 4735 Sayılı Yasada Belirtilen Yapım şleri Sözleşmelerinin Karşılaştırılması Muhammed Koçer Serbest nş. Tel: 0(222) 239 37 50 / 3213 E-Posta: iozdemir@ogu./ESK. Böl.com Osman Aytekin ESOGÜ MMF nş. yapım. Tel: 0(222) 239 37 50 / 3223 E-Posta: oaytekin@ogu.edu. Bu amaçla.tr lker Özdemir ESOGÜ MMF nş. artan nüfus ve bu oranda artan kamu yatırımlarının gerekliliği./ESK. Böl. uygulamalarda çıkan sorunlar ve bu sorunlar için çözüm önerilerinin neler olabileceği tanımlanmaya çalışılmıştır.tr Hakan Kuşan ESOGÜ MMF nş. Özellikle gelişmekte olan ülkelerde alt yapı.edu. ülkemizde Yap. Dünya ekonomi piyasalarındaki küresel krizler ve gelişmekte olan ülkeler statüsünde yerini almaya başlayan ülkemizde de kamu kaynaklarının azalması. Yap.tr Öz Bu çalışmada. dezavantajları. 71 .edu. yürürlükteki ihale kanunlarında yer alan yapım işleri sözleşmelerine göre farklılıklarını tespit etmek amacıyla modelin avantajları.şlet-Devret Modeli sözleşmelerin. Müh. Müh./ AFYON Tel: 0(272) 214 06 10 E-posta:muhammedkocer03@hotmail.şlet-Devret Modeli sözleşmeler ile gerçekleştirilmesi ülkemizde de benimsenmiş ve birçok önemli yatırımlar bu yapım modeli ile gerçekleştirilmeye başlanmıştır. sanayi ve hizmet yatırımlarının dünyada yaygın olarak kullanılmaya başlanan Yap.nşaat Sektöründe Y D (Yap. işletim ve devir aşamalarındaki riskler ve yasal alt yapısı incelenmiştir.Müh. bu yatırımların gerçekleştirilmesi için gerekli finansmanın sadece devlet bütçesiyle olamayacağı sonucunu ortaya çıkarmıştır.şlet-Devret Modeli uygulanarak gerçekleştirilmiş örnek bir yatırım projesi ele alınıp yapılan sözleşme irdelenerek yapım işleri sözleşmeleriyle farklı yönleri tespit edilmeye çalışılmış. Anahtar sözcükler: Y D (Yap./ESK.şlet-Devret Modeli) Sözleşmeleri. Böl. Sözleşme Giriş 1960’lı yıllarda devlet bütçesinin yaklaşık 1/3’ü kamu yatırım harcamalarına ayrılırken 2000’li yıllarda bu oranın % 10 seviyelerine kadar düşüş göstermesinde temel etken.

şlet-Devret Modeli uygulanarak gerçekleştirilmiş örnek bir yatırım projesi ele alınıp yapılan sözleşme irdelenerek yapım işleri sözleşmeleriyle farklı yönleri tespit edilmeye çalışılmış. yürürlükteki ihale kanunlarında yer alan yapım işleri sözleşmelerine göre farklılıklarını tespit etmek amacıyla modelin avantajları. madde ile 25 maddeler arasında hükme bağlanmış ve bu hükümlere göre tüm yapım işleri için iki türlü yapım sözleşmesinden bahsedilmiştir. kanunun 6. 4735 Sayılı Kamu hale Sözleşmeleri Kanunu’na Göre Yapım Sözleşmeleri 4734 Sayılı Kamu hale Kanunu’na göre ihalesi yapılacak ve 4735 Sayılı Kamu hale Sözleşmeleri Kanunu’na göre sözleşmeye bağlanacak tüm yapım işleri için sözleşmelerin nasıl yapılacağı. yapım.şlet-Devret Modeli sözleşmelerin.Bu çalışmada. dezavantajları. şirketin işletme süresi içerisinde ürettiği mal veya hizmetin idare veya hizmetten yararlananlarca satın alınması suretiyle ödenmesidir” olarak tanımlanmıştır (Yerlikaya. Bu tip sözleşmelerin uygulandığı tüm yapım işlerinde işin tamamlanması için gerekli finansman tamamen kamu idaresi tarafından sağlanmaktadır. 2002). • “Yapım işlerinde. yatırım bedelinin (elde edilecek kar dâhil) şirkete. Yapım müteahhidi ise işi yapan. uygulama projeleri ve bunlara ilişkin mahal listelerine dayalı olarak. maddesinin a ve c bendinde belirtilen. Bu amaçla. 3996 sayılı Kanun’un 3/a ve 94/5907 sayılı BKK’nın 3/b maddelerinde “ leri teknoloji ve yüksek maddi kaynak ihtiyacı duyulan projelerin gerçekleştirilmesinde kullanılmak üzere geliştirilen özel bir finansman modeli olup. ülkemizde Yap. sözleşmelerin hukuki yapısı ve işleyişi ile ilgili tüm ayrıntılar 4735 Sayılı Kamu hale Sözleşmeleri Kanunu’nun ikinci ve 3. bölümlerinde 5. işin tamamı için isteklinin teklif ettiği toplam bedel üzerinden anahtar teslimi götürü bedel sözleşme” • “Yapım işlerinde. gerekli finasmanı sağlayan ve sözleşme hükümlerine göre işin tamamlatılmasını sağlayan taraftır. Bunlar.şlet-Devret) Modeli Sözleşmeler Y D modeli. uygulamalarda çıkan sorunlar ve bu sorunlar için çözüm önerilerinin neler olabileceği tanımlanmaya çalışılmıştır. istenilen kalitede tamamlamaya mukimdir. sözleşmenin nasıl yürütüleceği. dare söleşmeye göre işi yaptıran. mal veya hizmet alımı işlerinde ise işin ayrıntılı özelliklerine dayalı olarak. ön veya kesin projelere ve bunlara ilişkin mahal listeleri ile birim fiyat tariflerine. şin bitirilip teslim edilmesinden sonra iş gereği yapının kullanım hakkı kamu idaresinde olup yapım müteahhidinin kullanım hakkı yoktur (Koçer. sözleşmeye hükümlerine göre işi istenilen zamanda. Bu tür yapım sözleşmelerinde taraflar iki olup bir işi yaptıracak kamu idaresi. işin yapımını denetleyen. 2008). 72 . idarece hazırlanmış cetvelde yer alan her bir iş kaleminin miktarı ile bu iş kalemleri için istekli tarafından teklif edilen birim fiyatların çarpımı sonucu bulunan toplam bedel üzerinden birim fiyat sözleşme” türleridir. diğeri ise işi yapacak yapım müteahhidir. Y D (Yap. işletim ve devir aşamalarındaki riskler ve yasal alt yapısı incelenmiştir. Yap.

inşa edilmesi. Y D Modeli sözlemelerde mevcut olması gereken tarafları Şekil 1’de. Sadece işleyiş ve taraflar arasındaki hukuki bağlara bağlı düzenelenen sözleşmelerde değişikliklere rastlanmaktadır. bir kamusal yapı yatırım veya hizmetinin finansmanı özel bir şirket tarafından karşılanarak gerçekleştirilmesi ve Kamu tarafından belirlenen bir süre için işletilmesi ve yine bu süre içinde ürettiği mal veya hizmeti. taraflar ve sözleşme sayıları projenin yapısı.şlet-Devret Modelinin Yapısı Y D modeli sözleşmelerde. 1997) 73 . 1994). Yap. Y D Modelinde Taraflar Arası lişkiler (UNIDO. büyüklüğü gibi etkenlere göre değişkenlik gösterse de birçoğunda bulunan taraflar ve taraflar arasındaki sözleşmeler hemen hemen aynı şekilde olmaktadır. finanse edilmesi. Modeli oluşturacak taraflar arasındaki ilişkileri düzenleyen sözleşmelerin sayısı oldukça fazla olup. denilmektedir (Uyduranoğlu. taraflar arasındaki sözleşmeleri de Şekil 2’de gösterildiği gibi özetlemek mümkündür. tüm masrafları özel teşebbüs tarafından karşılanarak. diğer yapım işleri sözleşme modellerine göre birçok tarafın ilişkisi ile kurulan karmaşık bir sistem mevcuttur.Yine yapılan sözleşmelerden yola çıkılarak yapılan bir başka tanıma göre Y D modeli bir kamu hizmet ya da faaliyeti ya da bayındırlık işinin sabit bir bedel üzerinden. 2001). korunması ve belli bir süre işletilmesi suretiyle yatırılan sermayenin amortisman ve karının gerçekleştirilmesinden sonra sürenin bitiminde tesisin ve yönetimi bedelsiz olarak ilgili kamu kurum ya da kuruluşa devir ve teslimini sağlayan bir rejimdir. Şekil 1.Geniş anlamda Y D modeli. tarafların karşılıklı saptadıkları bir tarife uyarınca Kamu kuruluşlarına satması ve sürenin sonunda işletmekte olduğu tesisleri bakımı yapılmış. yatırım yapılıp ülkenin üretilen mal ya da hizmetleri satın alma garantisi altında projelendirilmesi. eksiksiz ve işler durumda ilgili Kamu kuruluşuna devretmesi diye tanımlanabilir ( mre.

Yap. mtiyaz firması söz konusu yatırımı kendisi gerçekleştirebileceği gibi.şlet-Devret Modelinde Tarafların Beklentileri Kamu’nun (Kullanıcı) Beklentileri • • • • • • Hizmetin verilebilmesi Hizmetin sürekliliğinin sağlanması Hizmet etkinliğinin arttırılması Hizmet kalitesinin ve çeşitliliğinin arttırılması Çevrenin ve halk sağlığının korunması Hizmet tarifelerinin optimize edilmesi 74 . 2008). Yine aynı şekilde yatırım tamamlandıktan sonra işletmesini kendisi yapabileceği gibi aracı işletmeci başka firmalara da yaptırabilir. Yatırımı gerçekleştirirken çeşitli danışman firmalarıyla bağlantılar kurabilir. kendisi dışında müteahhit firmalara da. yatırımı gerçekleştirecek olan özel teşebbüs şirketidir ve Hükümet veya ilgili devlet kuruluşu ile uygulama anlaşması çerçevesinde yatırım işini alır. kredi veren kuruluşlarla kredi anlaşmaları yapabilir (Koçer. bunları da danışmanlık anlaşmaları çerçevesinde gerçekleştirir. Y D Modelinde Taraflar Arası Sözleşme Yapısı Şemanın merkezinde yer alan imtiyaz firması. Yatırımcı şirket. gerekli finansmanı sağlamak amacıyla. inşaat ve yapım kontratı çerçevesinde işi yaptırabilir.Şekil 2.

Yeni ve ek finansman kaynakları yaratması (Finansal Additionality) Modelin gelişmekte olan ülkeler için ileri sürülen en önemli amaçlarından birisi ülkeye yabancı sermaye girişini artırmak ve bunun ekonomi üzerindeki etkilerinden yararlanabilmektir. leri Teknoloji Transferi ve Eğitim Yabancı şirketler eliyle ileri teknoloji gerektiren projelerin gerçekleştirilmesi durumunda ülkeye ileri teknoloji girişi olacaktır.şlet-Devret Modelinin Avantajları Yap. Aynı şekilde bir Y D projesinde tesisin devrinden önce kullanım konusunda verilecek bir eğitim programı da bulunacaktır. süreklilik ve etkinlik sletme maliyetlerinin azaltılması ve kontrol altına alınması Yatırımlar için daha fazla öz kaynak ayırabilmek Finansal maliyetlerin azaltılması Varlıkların düzenli ve koruyucu profesyonel bakımının sağlanması Varlıkların ömürlerinin optimize edilmesi ve yeni yatırım ihtiyacının azaltılması şletmenin ve/veya yatırımın yönetim külfetinin azalması ve esas görevler üzerinde yoğunlaşma Özel sektörün esneklik ve süratinden yararlanma Teknoloji transferi ve yeniliklerin kolaylıkla yapılması şletmeci ve/veya Yatırımcı’nın Beklentileri • • • • • Kar (özel sektörde kar üretemeyen kendisini sürdüremez ve hizmet üretemez) Müşteri memnuniyetinin sağlanması (Kamu kurumu ve tüketiciler) Rekabet imkânlarını arttırmak (teknolojik. Etkinlik Özel kesimin hangi projenin gerçekleştirilmesinin daha fizibl olduğu konusunda daha iyi bir değerlendirme yapabileceği. kurumsal ve organizasyonel gelişme) Markalaşmak ve itibarını yükseltmek ş hacminin artışı ve sürekliliğinin sağlanması Yap. Bu çerçevede Y D modelinin başka türlü gerçekleştirilemeyecek projeleri gerçekleştirme imkânı verdiği ileri sürülmektedir. Bu nedenle çalışanların eğitilmesine de imkân tanınmaktadır (Etçioğlu. 1997). 75 .şverenin (Kamu daresi) Beklentlerii • • • • • • • • • • Yatırım ve yatırım finansmanının bütçe dışı olanaklardan sağlanması Yasal görevlerin ifasında kolaylık. inşa ve işletilmesini de daha etkin gerçekleştireceği ileri sürülerek ekonomik etkinliğin artacağı kabul edilmektedir. aynı şekilde projenin dizayn.şlet-Devret Modelinin avantajlarını ana başlıklar halinde şu şekilde sıralamak mümkündür.

76 . belli bir zamana. özel kesim eliyle yürütülen bir proje. Bu ise. Kamunun kendi olanaklarıyla temin edeceği iç ve dış kaynaklarla gerçekleştireceği yatırıma göre bu modelin daha pahalı olması beklenebilir. 1997). önünde bulunan ve seçmek zorunda olduğu projeleri değerlendirme işini özel girişime devretmekte ve böylece özel sektör. Kamuda görüşmeleri yürütecek ekibin becerisiyle yakından ilgilidir (Etçioğlu. Özelleştirme Y D modeli geleneksel olarak kamu kesimi eliyle yürütülen bir takım faaliyetlerin özelleştirilmesi yönünde de önemli bir adım olacaktır. Çok sayıda tarafın yine çok sayıda ve çeşitli belgeler üzerinde müzakerelerde bulunup anlaşmaya varmaları gerekmektedir. bu durum bütçe üzerinde olumlu etkilerde bulunacaktır. kamunun elinde bulunan benzer projelerin etkinliğini değerlendirme bakımından bir ölçüt olarak kullanabilecektir (Etçioğlu. Yap.şlet-Devret Modelinin dezavantajlarını ana başlıklar halinde şu şekilde sıralamak mümkündür. Özellikle belli bir kar getirisinin verildiği ve mal ve hizmetlerin ‘’maliyet + kar’’ esasına göre fiyatlandırıldığı durumlarda yatırım ve işletme maliyetlerinin olabildiğince yüksek tutulması olasılığı bulunmaktadır. 1997). kar maksimizasyonu kriteri ile ekonomik bakımından en uygun projeyi gerçekleştirmektedir (Etçioğlu. Yatırımlar Arasında Seçimi Kolaylaştırma Y D modelinde bir bakıma devlet. Ancak tesislerin sözleşme süresi sonunda devlete devredileceği göz önüne alındığında bunun tam anlamıyla bir özelleştirme olduğunu söylemek imkânı bulunmamaktadır. Yüksek Maliyet Y D konusunda yapılan ikinci eleştiri bu modelle gerçekleştirilen bir projenin maliyetinin bütçe ya da kredi imkânlarıyla gerçekleştirilen bir projeye göre daha fazla olduğudur. Altyapı Yatırımlarında Kamu Payının Azalması Model sayesinde devlet altyapı yatırımlarının gerçekleştirilmesi konusundaki mali baskıdan uzaklaşacak. bu konuda yetişmiş bilgili insanların bu konuya teksif olmasına ve paraya mal olmaktadır. 1997). Bu kârın makul düzeye çekilebilmesi. Karmaşık ve Uzun Bir Süreç stemesi Model oldukça kompleks ve karmaşık bir yapıdadır.şlet-Devret Modelinin Dezavantajları Yap. Hem yatırım aşamasında (Müteahhitlik hizmetleri) hem de işletme aşamasında (işletici olarak) elde edilecek kârın en üst noktalarda oluşmasına çalışılacaktır.Değerlendirme Ölçütü (Benchmark) Bir önceki şıkta belirtilen özelliğin uzantısı olarak.

Politik Riskler • • • • Yatırıma devlet tarafından el konulma ve/veya yatırımın ilerde devletleştirilmesi riski. projenin finansman kaynaklarının bulunması. Bunlar ana başlıklarıyla söyle sıralanabilir (Atasoy.şlet-Devret Modelinde Karşılaşılan Riskler Yapılacak olan yatırım tutarının büyüklüğü. Devlet politikalarında köklü değişiklikler olma riski. 1990). karşılaşılabilecek olası riskler ayrıntılı bir biçimde analiz edilmelidir. Ekonomik stikrara Aşırı Duyarlılık Modelin diğer bir dezavantajı olarak. Devlette ya da hükümette siyasi belirsizliklerin bulunması. bu durumda yukarıda değinilen gecikmeye neden olmaktadır (The World Bank Industry. Finansal Riskler • • • • • • Yatırım ve işletme dönemlerindeki borçlanma maliyetlerinde anormal artışlar. bu durum diğer tarafları da aynı yönde etkilemekte ve olumsuz etkiler giderek artıp projenin gerçekleştirilmesine bile engel olabilmektedir. Altyapı hizmetinin özel sektör tarafından verilmesine karşı halkın aşırı ve olumsuz tepki gösterme riski.Siyasi. Döviz kurları riski. Girdap/Tayfun Etkisi Belli bir aşamada alınan kararlardan herhangi birisinin bir tarafın kararını olumsuz yönde etkilemesi durumunda. Yatırımların yabancı para birimi üzerinden yapılması. Faiz oranlarının artması. 77 . yapılacak yatırımın çok büyük tutarlara ulaşması. Enflasyon riski. 1997). Bu nedenle Y D projeleri değerlendirilirken. yatırımın zamanında tamamlanması ve borçlanma oranının yüksek olması gibi faktörler Y D projelerinin gerçekleştirilmesinde taraflar açısından bir takım riskler doğurmaktadır. 1993). Yap. Yatırım Safhası nşaat Riskleri • • • Yatırımı bitirememe riski. geri dönüşünün uzun olması ve sözleşmede karşı tarafın kamu idaresi olması nedeniyle özellikle yabancı sermayenin yatırım yapmak için siyasi ve ekonomik istikrar konusunda çok büyük duyarlılık göstermesi eklenebilir (Etçioğlu. Yatırım maliyetinin bütçesinden pahalıya mal olma riski. Yatırımın işletmeye alınmasının gecikmesi. Talepte beklenenin aksine düşme olması. Girdap etkisi adı verilen bu durumdan kaçınmak için mümkün olduğunca her aşamada diğer tarafların da kararlara olumlu yönde katılmalarını sağlamak gerektirmektedir ki.

Bu prensiplerden yola çıkılarak yukarıda belirtilen risklerden politik risklerin tümü ile finansal risklerin bir kısmının devlet. Yapımda hız faktörü esas değildir Yapım Finansmanının Bütçe Dışı Kaynaklardan Karşılandığı Yapım Modelinin Özellikleri (Yap. Çevre koruma ile ilgili yasaların sıkılaşma riski. Y D (Yap. 2008). Devletin üstlenmesi gereken risklerin bir bölümü de aynı şekilde Dünya Bankası'nın sigorta kuruluşu olan MIGA'ya sigorta ettirilebilir (Koçer. Uygun proje olduğu takdirde kısa sürede yatırım programına alınabilmektedir. Hız önemli faktördür. Y D Modeli sözleşmeler ile 4735 Sayılı Kamu hale Sözleşmeleri Kanunu’nda belirtilen sözleşmeler arasındaki farklılıkları Tablo 1’de gösterildiği gibi çeşitli kriterlere göre sınıflamak mümkündür (Koçer. şin. Zira risk paylaşımının ana kuralı herhangi bir riskin. Pazar ve Gelir Riskleri • • Üretilecek olan mal ya da ürünün fiyatının belirlenmesi stenilen gelirin elde edilmesindeki belirsizlik Yukarıda bahsedilen risklerin tümünün yatırımcı firma tarafından karşılanmasını beklemek modeli çıkmaza sokacaktır. Yatırım programına alınması uzun süreç gerektirebilmektedir.şlet-Devret) Modeli Sözleşmeler ile 4535 Sayılı Kamu haleleri Sözleşmeleri Kanunu’nda Belirtilen Sözleşmelerin Karşılaştırılması Y D Modeli sözleşmeler ile 4735 Sayılı Kamu hale Sözleşmeleri Kanunu’nda belirtilen sözleşmeler arasındaki en büyük farklılık finansman kaynakların temin ediliş biçiminden kaynaklanmaktadır.Operasyonel Riskler • • • Planlanan üretim verimliliğinin tutturulamaması. süresinde bitirilememe riski mevcuttur.şlet-Devret Modeli sözleşme türleri) Özel teşebbüs kaynaklarına dayalıdır. Tablo 1. Rekabet ortamının değişme riski. Yatırımcı tarafından üstlenilecek risklerin bir kısmı müteahhit. Bu durumu daha iyi irdeleyebilmek için kamu kaynaklı finansman temini ile özel sektör kaynaklı finansman teminin yararlarını incelemek gerekir. geri kalan potansiyel risklerin ise yatırımcı şirket tarafından üstlenilmesi Modeli finanse edilebilir hale getirecektir. Hiç kimsenin kontrol edemeyeceği riskler için ise sigorta seçeneği uygulanmalıdır. 2008). işletmeci ve sigorta şirketlerine aktarılabilir. Çoğunlukla belirlenen süreden önce bitirilmektedir. Y D (Yap. riski kontrol etme gücüne sahip olan tarafça üstlenilmesidir. 78 .şlet-Devret) Modeli Sözleşmeler ile 4535 Sayılı Kanun’da Belirtilen Sözleşmelerin Karşılaştırılması Yapım Finansmanının Bütçe Kaynaklarından Karşılandığı Yapım Modelinin Özellikleri (4735 Sayılı Kamu hale Kanunu’nda Belirtilen sözleşme türleri) Kamu kaynaklarına dayalıdır.

hukuki altyapının. getirmemektedir. Sözleşme gereği işi. Geleneklerimiz ve alışkanlıklarımız açısından Y D Modelinin toplum yapımıza 79 . Danışmanlık faaliyetleri asgaride kalmaktadır. Karlı ve kısa dönemde geri dönüşüm sağlayan projelerde uygulanabiliyor.Tablo 1. Sonuç ve Değerlendirme Y D modelinin uygulanacağı ülkenin makro ekonomik göstergeleri (dış ticaret açığı enflasyon. uluslar arası taraf mevcuttur.şlet-Devret) Modeli Sözleşmeler ile 4535 Sayılı Kanun’da Belirtilen Sözleşmelerin Farklılıkların Karşılaştırılması (Devamı) Yapım Finansmanının Bütçe Kaynaklarından Karşılandığı Yapım Modelinin Özellikleri (4735 Sayılı Kamu hale Kanunu’nda Belirtilen sözleşme türleri) Teknoloji transferi sağlamayabilir. Kamuya planlanandan çok daha pahalıya şin maliyetinin artması kamuya ek maliyet mal olabilmektedir. faiz hadleri. Yerli sermayeye dayalıdır. Yapım işinde kalite dolayı kaliteden sapma olabilmektedir.şlet-Devret Modeli sözleşme türleri) Teknoloji transferini zorunlu kılmaktadır. Y D (Yap. Ortak girişim zorunluluğu yoktur. sağlanabiliyor. Hukuki altyapımız dünyadaki teknolojik ve sosyal gelişmeleri yakalayabilecek değişimleri gerçekleştirememiştir ve dahası Y D Modeline uygun değildir. Azami sayıda birçok danışmanlık faaliyetini barındırır. Tüm yapım işlerinde uygulanabilir. Bundan dönemi karı esastır. üst düzeyde olmaktadır. haleye çok fazla firmanın katılımı olmaktadır. şi mali ve teknik açıdan güçlü firmalar alabilmektedir. şletme Yapım işinde kar etmek tek hedeftir. Geri dönüşümü kısa sürede olabilecek ve işletme unsurunu içeren projelerde uygulanabilmektedir. toplumun gelenek ve alışkanlıklarının modele uygunluğu. yerel piyasalarının gücü. Birçok farklı ulusal. Taraflar idare ve yüklenici firmadan oluşur. şletme dönemi kaynaklı geri dönüşümü uzun zaman almaktadır. Uygulama projeleri ile ihaleye çıkılmaktadır. haleye katılım az sayıda güçlü firma tarafından olmaktadır. Ortak girişim modelin önemli özelliklerindendir. Yapım Finansmanının Bütçe Dışı Kaynaklardan Karşılandığı Yapım Modelinin Özellikleri (Yap. bölgeler arasındaki mevcut gelir dağılımları. Yabancı sermaye transferini sağlamaktadır. Geri dönüşüm kısa sürelerde olmaktadır. Avan proje ile ihaleye çıkılabilmektedir. politik sistemin şeffaflığı ve güvenilirliği ile mevcut özel sektör şirketlerinin teknolojik ve finansal altyapılarının gücü parametreleri sistemin başarısını ağırlıklı bir şekilde etkilemektedir. Yapımda istenen kalitenin sağlanmasında şletme dönemini de barındırdığından kalite zorluk çekilmektedir. mali ve teknik açıdan güçlü birden fazla firmanın oluşturduğu ortak girişimler almaktadır. Yapım işinde karlılık hedef değildir. siyasi ve ekonomik stabilize özellikleri). Tüm yapım işi dışındaki projelerde uygulanabilir.

teknoloji. projelerle ilgili olarak bakanlıklar arası koordinasyonlar iyi sağlanmalı ve vergisel boyutları dâhil edinilen deneyim ve görünen sorunlar dikkate alınarak sistem özel girişimcinin ilgisini çekecek hale getirilmelidir. tarafsız olarak devreye sokulmalıdır. sözleşmelerde etütleri yeterince iyi yapılmamış projelerin öncelikle bu eksiklikleri giderilmeli. Bu model sayesinde kamu bütçe açıkları azalmakta. Y D Modelinin teorik planda ileri sürülen ekonomik ve finansal yararlarının uzun vadede istenen düzeye ve ülkenin yararına ulaşamayacağı şüphelerini yaratmaktadır. finansal ve yönetimsel altyapılarının gücü uluslararası şirketler ile beraber büyük altyapı projelerinin yatırımlarını üstlenebilecek yerel özel sektör şirketleri mevcuttur. ülkede giderek küçülen iç tasarrufların gayri safi milli hâsılaya oranı sonucunda yapılamayan önemli altyapı yatırımlarının Y D Modeli devreye sokularak sağlanabilmesi sistemin getirdiği en belirgin yarar olarak gözükebilmektedir. özellikle gelişmekte olan ülkeler için avantajları bünyesinde bulundurmaktadır. döviz ve kredi yetersizliği nedeniyle uygulama alanı bulan Yap. Ayrıca yabancı sermaye ve teknoloji girişi hızlanmaktadır. önce hedefleri belirleyip bu hedeflerle ilgili projelere öncelik tanınmalı.şlet-Devret Modeli. zararlar doğurduğu/doğuracağı kesindir. anlaşmaya taraf olan kamunun. Bu suistimallerin ortadan kaldırılabilmesi için gerekli altyapı ivedilikle hazırlanmalı ve uygulamaya konulmalıdır. Başta gelişmekte olan ülkeler olmak üzere bütün ülkeler için hayati önem taşıyan Yapşlet-Devret Modelinin önündeki engeller kaldırılmalı ve bu modelin gelişmesi için gerekli çalışmalar yapılmalıdır. Ancak. uygulanma aşamasında. yatırımlar ve istihdam imkânları artmaktadır. Fakat bunu yaparken de tekelleşmeye imkân tanınmamalıdır.uygunluğu şüphelidir. Aksi takdirde bu modelin yarar değil. gerekli tedbirlerin alınması durumunda ülkenin altyapı. istihdam ve ileri teknoloji sorunlarının çözümüne büyük faydalar sağlayacaktır. inşaat. Sistemin istenilen hedefe ulaşabilmesi için. özellikle enerji kaynaklarının sağlanmasında bu modelin istismara açık olduğu görülmektedir. Ancak. devletin lehine olacak şekilde düzenlenmesine özellikle dikkat edilmesi sağlanmalıdır. ihale sistemlerimiz ve anlayışımız şeffaflık ilkesine uygun değildir. ödemeler dengesi. Bunun önünü tıkayacak tedbirlerin alınması. 80 . Belirli bir tesise ihtiyaç duyan kamu kurum veya kuruluşu bu tesisi yerli veya yabancı şirketlere yaptırmakta ve belli bir süre sonunda da hiçbir bedel ödemeden tesise sahip olmaktadır. finansman. Zira mevcut koşullar altında Modelin uygulanabilirliği ağır ve kapsamlı devlet garantilerine dayanmaktadır. Firmalara tanınan imtiyazların sınırları belirlenmeli. sistem iyi kurulmadığı için özelleştirmede olduğu gibi istenen sonuca ulaşılamamıştır.şlet-Devret Modeli.şlet-Devret Modeli imtiyaz sözleşmelerinin kapsamı genişletilerek. gerekli denetim mekanizmaları çalıştırılarak. Buna karşın. Politik sisteme ve özellikle politikacılara güven yoktur. firmaların kuruluş. işletme ve işletmenin devri sırasında sağladıkları kazanımların. Teknolojik birikimleri yetersiz olmakla beraber. asli görevidir ve bunu yapmalıdır. Temelde kamu kesiminin sermaye. Yapılan düzenlemeler ile Yap. Türkiye’ de temelde alt yapı yatırımlarında finansman yetersizliklerini giderme ile hızlı bir ekonomik kalkınma ve refahı sağlama amacı taşıyan Yap.

Etçioğlu. Uygulaması”. Yasal Çatısı. Yerlikaya. Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığı. 95s. UNIDO. 6.şlet-Devret Modeli.şlet-Devret) Modeli Sözleşmeler ile Yapım şleri Sözleşmelerinin Karşılaştırılması: DHM . Yayın No: 34 ( 2001). Yayın No. DLH ve TCK Uygulama Örnek Sözleşmeleri”. Uyduranoğlu. Uzmanlık Tezi. Vienna. G.. “ nşaat Sektöründe Y D (Yap.25. Ankara. “Türkiye’ de Kamu ktisadi Teşebbüsleri ve Özelleştirme Sorunu”.Kaynaklar Atasoy.. (1994). Infrastructure Development Through BOT Projects Seminar. Yayın No.şlet-Devret Modeli ve Türkiye Uygulamasının Analizi”. The World Bank Industry and Energy Department.şlet-Devret Modeli ve Benzeri Müesseseler”. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi FBE. Yayın No:187 (1993). V.. “Türk Hukukunda Yap. stanbul. 2001. Türk Dünyası Araştırma Vakfı Yayınları. M. E.şlet-Devret Modeli. “Türkiye’de Yap. The Bot Strategy. Ankara. Seçkin Yayıncılık. “Bütçe Dışı Finans Tekniği Yap. Trading Modules of BOT Programme. mre..36. Yüksek Denetleme Kurulu. (1997). Yayın No:14-15 (1997). N. Working Paper. 5 (1990). (2002).. Yüksek Lisans Tezi (Yayınlanmamış). “Yap. E. Koçer. Eskişehir. Türk Dünyası Araştırma Vakfı Basım Evi. K. “Private Sector Participation in Power Through BOT Schemes”.. stanbul. 81 . Hukuki Mahiyeti ve Vergilendirme”.

.

iş denetleme belgesi. kamu yapım ihalelerine katılan isteklilerin mesleki ve teknik yeterliğinin belirlenebilmesi için. Anahtar sözcükler: Kamu hale Kanunu.Kamu hale Mevzuatında Yapılan Değişikliklerin Mühendisler Açısından Tarihsel Süreçte Değerlendirilmesi Dr. yürürlüğe girdiği tarihten bu yana on yedi defa değişikliğe uğramıştır. mühendis ve/veya mimarların anahtar teknik personel olma koşullarında yapılan değişiklikler ile Kamu hale Kanunu’nda ve Uygulama Yönetmeliklerinde yapılan diğer değişikliklerin mühendisler açısından olumlu ve olumsuz yönleri tarihsel süreçte ele alınarak değerlendirilecektir. ş deneyim belgeleri.stanbul Tel: (0216) 399 64 98 E-Posta: gencerhuseyin@hotmail. mesleki ve teknik yeterlik kriteri. hizmet alımı ve yapım işleri 01. iş yönetme belgesi ile mühendis ve mimarların mezuniyet belgeleridir. Müh.01. maddesine göre. mühendis ve/veya mimarların kamu yatırım projelerinin ihalelerine katılmaları için istenen ekonomik ve mali yeterlik kriteri ile mesleki ve teknik yeterlik kriteri olarak istenen iş denetleme belgesi.com Öz Kamu kurum ve kuruluşlarının mal alımı. iş yönetme belgesi.2003 tarihinde yürürlüğe giren 4734 sayılı Kamu hale Kanunu’na göre yürütülmektedir. iş durum belgesi. yapım işlerinde ihale konusu iş veya benzer işlerle ilgili deneyimini gösteren iş deneyim belgelerinin istenilmesi zorunludur. iş denetleme belgesi. Hüseyin Gencer GENCER Mühendislik&Müşavirlik&Danışmanlık Bağdat Cad. mezuniyet belgesi. iş bitirme belgesi. Gedik ş Merkezi B Blok 162/28 Maltepe. Yük. genel tebliğleri. uygulama yönetmeliklerini. Kanunun 10. Kamu hale Kanunu’na ilişkin bütün mevzuatı. Mesleki ve teknik yeterliğin belirlenmesindeki diğer bir kriter de ihaleye katılan isteklilerin organizasyon yapısına ve personel durumuna ilişkin belgelerdir (Anahtar teknik personel). ş denetleme ve iş yönetme belgelerine sahip olmanın ilk koşulu da mühendis veya mimar olmaktır.2003 tarihinde yürürlüğe giren 4734 sayılı Kamu hale Kanunu’na göre yürütülmektedir. anahtar teknik personel Giriş Kamu kurum ve kuruluşlarının mal alımı. iş yönetme belgesi ve mezuniyet belgelerinin ihalelerde iş deneyim belgesi olarak değerlendirilmesi. Bu çalışmada. hizmet alımı ve yapım işleri 01. standart ihale dokümanlarını ve tip sözleşmeleri hazırlamak.01. Bu Kanun. geliştirmek ve 83 . Yapım ihalelerinde asgari yeterlik kriteri olarak anahtar teknik personel istenilmesi halinde anahtar teknik personel olmanın da ilk koşulu en az beş yıl deneyimli mimar veya mühendis olmaktır.

kontrol mühendisi.2008 tarih ve 5812 sayılı Kanunla yapılan değişiklikle bu oran %80’e çıkarılmıştır. Böylelikle mühendis ve mimarların iş denetleme ve iş yönetme belgesine sahip olma olanağı artırılmıştır. şantiye mühendisi. yani dokuz ay sonra yapılan değişiklikle. yüklenici iş bitirme. kontrol amiri. Böylece son yapılan bu değişiklikle iş denetleme ve iş yönetme belgesinin düzenlenmesi koşulları zorlaştırılmış olup %80 oranını sağlamayan mevcut iş denetleme ve iş yönetme belgeleri de ihalelerde artık iş deneyim belgesi olarak kullanılamayacaktır. proje müdürü.11. Kamu hale Kanununun yürürlüğe girdiği 01.2003 tarihinde. kontrol şefi ve şantiye şefine sözleşmeyi yapan yetkili makam tarafından verilmektedir. ş deneyim belgeleri. bölge müdürü ve yardımcıları. iş denetleme ve iş yönetme belgeleri ile mezuniyet belgeleridir.2003 tarihinden günümüze kadar olan süreçte iş deneyim belgeleri ve anahtar teknik personel ile ilgili çok köklü değişiklikler olmuştur. şantiye mühendisi. Denetleme görevlerinde bulunanların iş deneyimi. yasal iş artışı olmayan işlerde ilk ilan tarihinden geriye doğru son on beş yıl içinde geçici kabul yapılması. 09.11. iş denetleme belgesi.2002 tarihli Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğine göre. Ancak 4734 sayılı Kamu hale Kanunu’nda 20.11. kendi meslekleri ile ilgili olarak mahallinde fiilen denetledikleri işlerde. il müdürü ve yardımcıları. ş Denetleme Belgesi Kimlere Verilir? 18. yüklenici iş durum. ş Denetleme ve ş Yönetme Belgelerinin Tarihsel Süreçte Değerlendirilmesi ş Denetleme ve ş Yönetme Belgesi Düzenlenme Koşulları ş denetleme ve iş yönetme belgesine sahip olmanın ilk koşulu mühendis veya mimar olmaktır. yasal iş artışı olan işlerde ise ilk sözleşme bedelinin tamamlanması koşulları getirilmiştir.uygulamayı yönlendirmek Kamu hale Kurumunun görevleri arasında bulunmaktadır.06. anahtar teknik personelin tanımı. kamuya ait inşaat ve tesisat müdürü ve yardımcıları ve bunlarla aynı teknik seviyede görev yapanlara veriliyor iken Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğinde 08. 18.09. Ayrıca iş denetleme ve iş yönetme belgesi düzenlenebilmesi için sözleşmenin bir bedel içermesi. kamu kuruluşlarında. nasıl anahtar teknik personel olabileceği de Kamu hale Kurumu tarafından belirlenmektedir. Bu koşulların sağlanması halinde ilk sözleşme bedelinin en az %80 oranında denetlenen ve yönetilen işlere iş denetleme ve iş yönetme belgesi düzenlenebilecektir.2002 tarihli Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğine göre. sözleşme bedelinin en az yüzde yetmişlik bölümünde görev yapmış olmak koşulu ile sözleşmeyi yapan makam tarafından tek sözleşmeye ilişkin olarak iş denetleme ve iş yönetme belgesi düzenleniyor ve veriliyordu. nasıl düzenleneceği ve verileceği.01. şantiye şefi. şube müdürü. yüzde yetmişlik oran. denetledikleri işlerin kendi meslekleri (yüksek öğrenimini gördüğü mesleki alan) ile 84 . Yapım şleri halelerinde ş Deneyim ve Mezuniyet Belgeleri Yapım ihalelerine katılan isteklilerin mesleki ve teknik yeterliğini belirlemek için istenilen en önemli alt kriter iş deneyim belgeleridir. Bu çerçevede iş deneyim belgelerinin neler olduğu.2004 tarihinde yapılan değişiklikle iş denetleme belgeleri artık sadece kontrol mühendisi. kimlerin. kontrol şefi. sözleşme bedelinin en az yüzde ellilik bölümünde görev yapmış olmak şeklinde değiştirilmiştir. alt yüklenici iş bitirme. geçerlik koşulları.

yönetim kurulu üyesi 85 .06.2004 tarih ve 25486 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğinde yapılan değişiklikle proje müdürü çıkarılmış ve sadece fenni mesul veya bu işle ilgili yapı denetim görevlisi veya şantiye şefine iş denetleme belgesi verilmektedir. işin sözleşmesinde teknik personel olarak öngörülmüş olması kaydıyla proje müdürü olarak görev yapanlara iş sahibi idare (sözleşmeyi yapan yetkili makam) tarafından tek sözleşme ile ilişkili olarak düzenleniyordu. şantiye şefi. fenni mesul veya bu işle ilgili yapı denetim görevlisi veya yüklenici bünyesinde şantiye şefi ve proje müdürüne kendi meslekleri ile ilgili olarak mahallinde fiilen denetledikleri işlerde ilgili belediye veya valilik tarafından tek sözleşme ile ilişkili olarak düzenleniyordu. Kamuya taahhütte bulunan yüklenici bünyesinde. kamu kuruluşlarında kendi meslekleri ile ilgili olarak yönettikleri işlerde. Bu değişiklikle iş denetleme belgelerinin tutarı artırılmış olmaktadır.11. 08. Kamu kuruluşlarının ihale ettikleri işlerde. yapım ve/veya teknik işlerden sorumlu müsteşar yardımcısı ve müsteşar olarak görev yapanlara işin sahibi idare (sözleşmeyi yapan yetkili makam) tarafından tek sözleşme ile ilişkili olarak düzenlenir ve verilirdi.06. Değişiklik yapılıncaya kadar geçen süreçte proje müdürüne verilmiş olan iş denetleme belgeleri artık geçerliğini kaybetmiştir. iş deneyim tutarı.2004 tarih ve 25486 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğinde yapılan değişiklikle sadece şantiye mühendisi veya şantiye şefi olarak görev yapanlara iş denetleme belgesi verilmektedir. kendi meslekleri ile ilgili olarak mahallinde fiilen denetledikleri işlerde.2002 tarihli Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğine göre. 08. kontrol şefi veya kontrol amiri olarak görev yapanlara iş denetleme belgesi veriliyordu. bu görevlilerin sayısına bölünerek bulunmaktadır. Özel sektöre taahhütte bulunulan işlerde iş denetleme belgesi. ş yönetme belgeleri. yurt içinde veya yurt dışında idare adına danışmanlık hizmeti veren kontrol teşkilatında. yapım ve/veya teknik işlerden sorumlu genel müdür yardımcısı ve genel müdür.ilgili tutarlar üzerinden verilmektedir. Proje müdürüne artık iş yönetme belgesi düzenlenmektedir. yurt içinde veya yurt dışında idare adına danışmanlık hizmeti veren kontrol teşkilatında kontrol amiri olarak görev yapanlara yapılan değişiklikle artık herhangi bir iş deneyim belgesi verilmemektedir. En az 10 yıllık mühendis veya mimarların.06. kontrol mühendisi. ş Yönetme Belgesi Kimlere Verilir? 18. 08. şantiye mühendisi. Bir iş veya işin kısmında aynı sıfat ve unvanla eşzamanlı görev yapan birden fazla elemanın olması halinde ise. murahhas üye. Kamu kuruluşlarının ihale ettikleri işlerde. yapım ve/veya teknik işler daire başkanı.2004 tarih ve 25486 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğinde yapılan değişiklikle sadece kontrol mühendisi veya kontrol şefi olarak görev yapanlara sözleşmeyi yapan yetkili makam tarafından iş denetleme belgesi verilmektedir. aldıkları lisans eğitimlerine bakılmaksızın denetledikleri işin tamamı üzerinden dikkate alınacaktır.03.2009 tarihinde yayınlanan Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğinde yapılan değişiklikle kontrol şefi ve şantiye şefi ile işin tümünden sorumlu olarak görevlendirilen kontrol mühendisinin iş deneyimi. Ancak 4. kamuya taahhütte bulunan özel sektör kuruluşlarında kendi meslekleri ile ilgili olarak yönettikleri işlerde her hangi bir ortaklık şartı aranmaksızın anonim şirketlerde genel müdür. kurumların merkez yönetiminde görevli yapım ve/veya teknik işler şube müdürü.

yapım ve/veya teknik işlerden sorumlu müsteşar yardımcısı ve müsteşar olarak görev yapanlara işin sahibi idare (sözleşmeyi yapan yetkili makam) tarafından tek sözleşme ile ilişkili olarak düzenlenir ve verilir şeklinde değişiklik yapılmıştır.06. Böylece kontrol mühendisliği.2004 tarih ve 25486 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğinde yapılan değişiklikle. Ayrıca “kurumların merkez yönetiminde görevli” ifadesi de kaldırılmış. yapım ve/veya teknik işlerden sorumlu olan. ilk sözleşme bedelinin en az % 80’i oranında sözleşme konusu işte proje müdürü olarak görev yapan en az beş yıllık mühendis veya mimarlara. ş Denetleme Belgesinin halelerde Değerlendirilme Oranları 18.2002 tarihli Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğine göre. kontrol şefliği ve şantiye şefliği yapan mühendis ve mimarların aldığı iş denetleme belgelerinin değeri beş kat artmıştır.ve yönetim kurulu başkanı. yapım ve/veya teknik işlerden sorumlu genel müdür yardımcıları ve genel müdür. 86 . inşaat ve tesisat müdürü ve yardımcıları ve bunlarla aynı teknik seviyede görev yapanlar. Ancak bu durum dokuz ay devam etmiştir. 04. proje müdürü. Kendi meslekleri ile ilgili yönettikleri işlerde iş yönetme belgesi düzenlenirken 08. gerçek kişilerce mühendis veya mimar olarak yurt içinde denetim faaliyetleri nedeniyle alınan iş denetleme belgesi tutarları 1/5 oranında. gerçek kişilerce mühendis veya mimar olarak yurt içinde denetim faaliyetleri nedeniyle alınan iş deneyim belgesi tutarları 1/5 oranında.06. Bir iş veya işin kısmında aynı sıfat ve unvanla eşzamanlı görev yapan birden fazla elemanın olması halinde. yurt dışında denetledikleri işler 1/10 oranında dikkate alınıyordu. yönetme görevlerinde bulunanların iş deneyimi yönettikleri tutarlar üzerinden tespit edilir şeklinde değişiklik yapılmıştır. iş deneyim tutarı.2003 tarihinde yani dokuz ay sonra gerçek kişilerce yurt içinde denetim faaliyetleri nedeniyle alınan iş deneyim belgesi tutarlarının tam olarak değerlendirileceği şeklinde Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğinde değişiklik yapılmıştır. Bu değişiklikle iş yönetme belgesinin değeri artırılmıştır.2009 tarihli Y UY’nde yapılan düzenleme ile ş deneyim belgesi düzenlemeye yetkili kurum ve kuruluşlara taahhütte bulunan yüklenicilerde. yurt dışında denetledikleri işler 1/10 oranında dikkate alınır şeklinde eskiye dönüş yapılmıştır. 09. şantiye mühendisliği. limitet şirket müdürü olarak görevlerini aralıksız en az 5 yıl yaptıklarını Türk Ticaret Kanununa göre tevsik edenlere işin sahibi idare (sözleşmeyi yapan yetkili makam) tarafından tek sözleşme ile ilişkili olarak düzenlenir ve verilirdi. bu görevlilerin sayısına bölünerek bulunur.11.2004 tarih ve 25486 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğinde yapılan değişiklikle “kendi meslekleri” ifadesi kaldırılmış. bu işte ilgilinin işi yöneten olarak çalıştığına dair yüklenicinin imzası ile ilgilinin sosyal sigorta prim ödemelerini gösteren belgelerin verilmesi gerekir. 08. bölge müdürü ve yardımcıları ile yapım ve/veya teknik işler daire başkanı.09. ş yönetme belgesinin verilmesinde. Sürenin on yıldan beş yıla indirilmesi mühendis ve mimarlar için olumlu olarak değerlendirilmektedir. işin sözleşmesinde proje müdürü olarak belirtilmiş ve ilk sözleşme bedelinin en az % 80’i oranında fiilen görev yapmış olmak kaydıyla en az on yıllık yerine en az beş yıllık mühendis veya mimarlara. il müdürü ve yardımcıları. özel sektöre taahhütte bulunulan işlerde de. idareye bildirilmesi kaydıyla.03. tek sözleşme ile ilişkili olarak düzenlenebilmektedir. kontrol amiri. şube müdürü.

03.2009 tarihine kadar devam etmiştir. 4. Bu uygulama 04.2009 tarihinde yayınlanan Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğinde iş deneyim belgelerinde çok kapsamlı değişiklik yapılmıştır. en az bir yıldır yarısından fazla hissesine sahip gerçek kişi ortağının iş denetleme belgesi ile ihaleye katılmasında. “ ş Deneyim Belgesini Başka Bir Tüzel Kişilikte Kullandırmayacağına lişkin Taahhütname” vermeleri gerektiği şeklinde değişiklik yapılmıştır.11.03. gerçek kişinin ilgisine göre ticaret ve/veya sanayi odasına veya esnaf ve sanatkâr odasına kaydolduğu tarihten itibaren ilk beş yıl beşte bir oranında. 4734 sayılı Kamu ihale Kanununda yapılan düzenleme ile mühendis ve mimarların mezuniyet belgeleri ile ihalelere katılmalarına olanak sağlanmıştır. Tüzel kişiliğin.2002 tarihli Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğine göre.Y.03.2009 tarihinde yayınlanan Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğinde gerçek kişilerce yönetim faaliyetleri nedeniyle alınan iş yönetme belgesi tutarları 1/5 oranında dikkate alınacaktır. ş denetleme belgesinin tüzel kişiliklerde kullandırılması halinde ise en az bir yıldır o tüzel kişiliğin yarıdan fazla hissesine sahip olmak gerekecektir. 25. Artık mühendis veya mimarlar tüzel kişiliklerin en az bir yıl sermayesinin yarısından fazlasına sahip olmadıkları takdirde iş denetleme belgelerini bu tüzel kişiliklerde iş deneyim belgesi olarak kullandıramayacaklardır. “Kendi meslekleriyle ilgili faaliyetlerini sürdürmeleri şartıyla fiilen denetim veya yönetim görevlerinde bulunmayan mühendis veya mimarların mezuniyetlerinden sonra geçen her yıl için 4734 sayılı Kanunun 62 nci maddesinin (h) bendinde belirtilen tutar kadar iş deneyimi olduğu kabul edilir ve bu tutar tam olarak dikkate alınır.11. ş Yönetme Belgesinin halelerde Değerlendirilme Oranları 18.U. birden fazla tüzel kişiliğin sermayesinin yarısından fazlasına sahip bulunmaları halinde.’de. yapılan değişiklikle. yurt dışında yönettikleri işler 1/20 oranında dikkate alınıyordu. . ş denetleme belgelerinin 1/5 oranında değerlendirilmesi yaklaşık on sekiz ay uygulanmıştır. belge sahibinin yarıdan fazla hisseye sahip olduğu tarihten itibaren ilk beş yıl beşte bir oranında.” Hükmü bulunmaktadır.Ayrıca iş deneyim belgesi sahibi gerçek veya tüzel kişilerin. Bundan böyle gerçek kişilerce denetim faaliyetleri nedeniyle alınan iş denetleme belgesi tutarları. Artık mühendis veya mimarlar tüzel kişiliklerin en az bir yıl sermayesinin yarısından fazlasına sahip olmadıkları takdirde iş yönetme belgelerini bu tüzel kişiliklerde iş deneyim belgesi olarak kullandıramayacaklardır. yurt dışında denetledikleri işlerin ise 1/2 oranında değerlendirileceği şeklinde Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğinde yeniden değişiklik yapılmıştır.2005 tarihinde gerçek kişilerce mühendis veya mimar olarak yurt içinde denetim faaliyetleri nedeniyle alınan iş denetleme belgesi tutarlarının tam olarak. gerçek kişilerce mühendis veya mimar olarak yurt içinde yönetim faaliyetleri nedeniyle alınan iş yönetme belgesi tutarları 1/10 oranında. bu tüzel kişilerin sadece birinde kullandıracağına. mühendis ve mimarlar mezuniyet belgeleri ile ihalelere katılamaz iken. Ancak 4734 sayılı Kamu hale 87 . iş deneyim belgelerini bu tüzel kişiliklerin hepsinde de kullandırabildikleri halde. daha sonraki yıllarda tam olarak dikkate alınacaktır. 18. ş yönetme belgesinin tüzel kişiliklerde kullandırılması halinde ise en az bir yıldır o tüzel kişiliğin yarıdan fazla hissesine sahip olmak gerekecektir. daha sonraki yıllarda tam olarak dikkate alınacaktır. 4.2002 tarihli Y. Mezuniyet Belgelerinin Tarihsel Süreçte Değerlendirilmesi 2490 sayılı Kanun ve 2886 sayılı Devlet hale Kanunu’na göre yapılan yapım işi ihalelerinde.11.

.. “. dareler.” Hükmü ile her yapım ihalesinde mühendis veya mimarların mezuniyet belgeleri ile ihaleye girebilmelerini sağlamak için ilan ve idari şartnamede belirtilmesi zorunlu hale getirilerek mühendis ve mimarların diplomaları ile tüm yapım ihalelerine katılabilmeleri sağlanmıştır.. daha önce aynı idareye karşı bazı yapım işlerinde taahhüt üstlendiği anlaşıldığından. Olayda ise.” Hükmü bulunduğundan 09.09. Ancak bu değişiklik 4734 sayılı Kamu hale Kanunu’nun 62/ h maddesi ile çelişmiştir. ”h) Yapım işlerinde denetim ve yönetim görevlerinde bulunmayan mühendis veya mimarların.’de yapılan değişiklikle.’ne göre.Y.2005 tarih ve 25583 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Y. . yapım ihalelerine girebilmeleri için mezuniyetinden sonra geçen her yıl için altmış milyar Türk Lirası olarak hesaplanmak üzere dikkate alınır ve bu Kanunun 10 uncu maddesi kapsamındaki mesleki ve teknik yeterlilik şartı ilgilinin işe başladığı yıl için aranmaz.” hükmü getirilmiştir. tüm mühendis ve mimarlar için yeterlik koşulu aranmayacağı anlamına gelmeyeceği. hangi mühendislik veya mimarlık bölümlerinin ihale konusu iş veya benzer işe denk sayılacağına dair ihale dokümanına hüküm koyacaklardır.’in işe başladığı ilk yıl olmadığı.” Denilmiştir. Nitekim Danıştay Onüçüncü Dairesinin 11.Kanunu’nun 62/ h maddesinde. aldıkları akademik eğitime göre ehliyetli oldukları görev alanı ile sınırlı yapım işlerinin ihalelerinde.U. bu istisnadan yararlanamayacağı açıktır.2003 tarihinde Y. K:2006/3910 sayılı kararında da. Ortak Girişiminde ….05.U. tek istisnanın işe başlanılan ilk yıl için olduğu açıktır. mezuniyetlerinden sonra geçen her yıl 4734 sayılı Kanunun 62 nci maddesinin (h) bendinde belirtilen tutar kadar dikkate alınır ve Kanunun 10 uncu maddesindeki mesleki ve teknik yeterlik şartı bu kişilerin işe başladığı yıl için aranmaz. 22..Z-908 sayılı kararında da. maddesinin (h) bendi hükmünün anılan Yasanın 10/b–2 maddesini ortadan kaldırmadığı. “Hangi mühendislik veya mimarlık bölümlerinin ihale konusu iş veya benzer işe denk sayılacağının ilan ve ihale dokümanında belirtilmesi zorunludur.Y.2006 gün ve E:2006/2125.. davacı …. Denetim veya yönetim görevlerinde bulunmayan mühendis veya mimar isteklilerin mezuniyetlerine binaen ihaleye girmesinde bunların gerçek kişi olmaları şartı aranır. mezuniyetlerinden sonra geçen her yıl 4734 sayılı Kanunun 62 nci maddesinin birinci fıkrasının (h) bendinde belirtilen tutar kadar dikkate alınır ve bu kişilerden mezuniyet belgelerinin değerlendirmeye alınmasını talep etmeleri halinde Kanunun 10 uncu maddesindeki iş deneyimine ilişkin mesleki ve teknik yeterlik şartı aranmaz. “4734 sayılı Yasanın 62.” ifadesine yer verilmiştir.10.“işe başlanılan yıl” kavramından ne anlaşılması gerektiği hususunda mevzuatta ve Danıştay kararında uygulamayı yönlendirici bir ifade bulunmamaktadır. Mühendis ve mimarlar iş deneyim belgesi olarak mezuniyet belgeleri ile ihalelere katılabilirken Danıştay’ın bu kararından sonra mühendis ve mimarın iş deneyim belgesi yerine mezuniyet belgelerini 88 . .” şeklinde değişiklik yapılarak “bu kişilerin işe başladığı yıl için” ifadesi kaldırılmıştır. K K 2008/UY. “Kendi meslekleri ile ilgili faaliyetlerini sürdürmeleri şartıyla iş deneyim belgesi yerine mezuniyet belgelerini sunan mühendis ve mimarların.. “Kendi meslekleriyle ilgili faaliyetlerini sürdürmeleri şartıyla fiilen denetim veya yönetim görevlerinde bulunmayan mühendis veya mimarların aldıkları akademik eğitime göre ehliyetli oldukları görev alanı ile sınırlı yapım işlerinin ihalelerinde.. bütün istekliler açısından eşit muamele yapılmasını teminen ilk işe başlanılan yıl olarak ilgili Ticaret Odasına kayıt tarihinin dikkate alınması gerekmektedir.

4. Bu durumda. iş deneyimi olarak mezuniyet belgelerini sunmaları durumunda. tüzel kişiliğin % 50 hissesine sahip olmaları.kullanabilmelerinin ön koşulu. Ayrıca Ticaret Odasına kayıt olduğu tarihten itibaren de ancak bir yıl içinde mezuniyet belgelerini iş deneyim belgesi olarak kullanılabilecekleri şeklinde uygulama başlamıştır. Bu bent kapsamında elde edilen deneyim mühendis ve mimarın beş yıldır en az % 51 hissesine sahip olduğu veya her iki ortağın da mühendis olup % 50-% 50 ortak olduğu tüzel kişiler tarafından da kullanılabilir.U. Bu süre iş deneyimi bulunan mimar ve mühendisler için uygulanmaz. Ayrıca mezuniyet belgelerini iş deneyim belgesi olarak kullanılmasında gerçek kişi olma koşulu aranırken bu değişiklikle her iki ortağın da mühendis olup % 50-% 50 ortak olduğu tüzel kişiler tarafından da kullanılabilmesine olanak sağlanmıştır. her iki ortağın mezuniyet belgesinin de teklif kapsamında sunulması zorunludur. Mezuniyet belgelerinin iş deneyimini tevsik için sunulması durumunda. “Mühendis veya mimarların. Bu belge sahiplerinin kuracakları veya ortak olacakları.2008 tarihine kadar devam etmiştir. aldıkları lisans eğitimine uygun yapım işleri ihalelerinde. . Bu durum uygulamada karışıklığa neden olacaktır. Bu durum 20.11.” Şeklinde değiştirilmiştir. Bu tarihte çıkan 5812 sayılı Kanun ile 4734 sayılı Kanunun 62/h maddesi. b) ş deneyimi bulunan mühendis veya mimarların. tüzel kişiliğin en az beş yıldır en az % 51 hissesine sahip olmaları. yüzyirmiikibinüçyüzseksenyedi Türk Lirası olarak hesaplanmak üzere 10 uncu madde kapsamındaki benzer iş deneyimi olarak dikkate alınır. a) ş deneyimi bulunmayan mühendis veya mimarların. b) Her iki ortağın da mühendis olduğu tüzel kişilerin ihaleye girebilmesinde.03. aldıkları lisans eğitimine uygun yapım işi ihalelerine başvurularında. a) Her iki ortağın da mühendis olup % 50 – % 50 ortak olduğu tüzel kişiler dışındaki tüzel kişilerin ihaleye girebilmesinde. bu ortağa ait mezuniyet belgesi teminat süresi sonuna kadar başka bir tüzel kişiye kullandıramayacaklardır. Kanunun 62 nci maddesinin birinci fıkrasının (h) bendinde belirtilen tutar kadar. Zira yapılan bu düzenleme ile mimarların %50-%50 ortak olması veya bir mühendis ile bir mimarın %50-%50 ortak olması halinde bu tüzel kişiliklerde mezuniyet belgelerinin kullanılmasına olanak sağlanmamıştır. 89 . mimardan söz edilmemiştir. Tüzel kişi tarafından iş deneyimi olarak sunulan mezuniyet belgesinin. toplam süresi onbeş yılı geçmemek kaydıyla mezuniyetlerinden sonra geçen her yıl. mezuniyetten sonra geçen sürenin onbeş yıldan fazlasının değerlendirmeye alınabilmesi için.” Hükmü getirilmiştir. benzer iş deneyimi olarak dikkate alınır. Bu karar ile mezuniyet belgeleri artık iş deneyim belgesi olarak kullanılamaz hale gelmiştir. denetim ve yönetim görevinde bulunmamaları ve daha önce hiç iş bitirme belgesine sahip olmamalarıdır. onbeş yıllık sınırlamaya tabi tutulmaksızın. Ancak burada sadece mühendisten söz edilmiş. mezuniyetlerinden sonra geçen her yıl Kanunun 62 nci maddesinin birinci fıkrasının (h) bendinde belirtilen tutar kadar. belge sahibi dışındaki aday ve istekli tarafından kullanılamaz.2009 tarih ve 27159 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Y. ve teminat süresince (kesin kabule kadar) bu oranın muhafaza edilmesi zorunludur. tüzel kişiliğin en az % 51 hissesine sahip ortağına ait olması halinde. Mezuniyet belgeleri. toplam süresi onbeş yılı geçmemek kaydıyla mezuniyetlerinden sonra geçen her yıl. Bu değişiklikle mühendis ve mimarların mezuniyet belgelerini iş deneyim belgesi olarak tekrar kullanma olanağı sağlanmıştır.Y. başvuru veya teklif kapsamında mezuniyet belgesi sahibine ait yapım işine ilişkin bir iş deneyim belgesinin sunulması zorunludur. “ ş deneyimi bulunmayan mühendis veya mimarların.’ne göre.

“ihale tarihinden önce işe alınmış olması” şartı ile “kamuda geçen deneyim süresi hizmet çizelgesi ve/veya meslek odası üye kayıt belgesiyle tevsik edilir. . “Bu kişiler ihaleyi yapacak idareye mezuniyet belgeleriyle birlikte kamuda veya özel sektörde mesleklerini icra ettiklerini tevsik eden meslek odası kaydı veya hizmet çizelgelerini verirler.2009 tarih ve 27159 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Y. “Bu kişiler ihaleyi yapacak idareye mezuniyet belgeleriyle birlikte kamuda veya özel sektörde mesleklerini icra ettiklerini tevsik eden meslek odası kaydı veya hizmet çizelgelerini verirler.’de.11.U. ihalenin yapıldığı yıldan meslek odasına kayıt olduğu yıl çıkarılarak hesaplanmıştır.2002 tarihli Y.U. Bu durumda ihalenin ilan edildiği yıl baz alınacak demektir. 30.Y. kıst olarak yani ay ve gün hesabı yapılarak değil.’nde.Y. anahtar teknik personelin aynı zamanda ihale konusu işte teknik personel olarak çalıştırılmasına olanak sağlanmıştır.03.Y.’de. Danışmanlık hizmet alımı işlerinde istisna getirilmiş. Ancak mezuniyet yılı ile meslek odasına üye kayıt tarihi veya kamuda işe giriş tarihi aynı yıl olmayabilir. Nitekim Kamu hale Kurulunun K K/2004-UK.12.U. meslek odasına kayıt olmadığından veya beş yılı doldurmadığından bu mühendis anahtar teknik personel olarak kabul edilmez iken. Deneyim süresi ilgili meslek odası üye kayıt belgesiyle.” Hükmü kaldırıldığından iş deneyim tutarının hesaplanmasında artık mezuniyet yılı baz alınacaktır. anahtar teknik personelin asgari beş yıllık deneyim süresi. Anahtar teknik personel aynı zamanda “Teknik Personel Taahhütnamesi”nde yer alamaz. Ancak Yönetmeliğe göre. 2000 tarihinde mezun olup 31. mezuniyetten sonra geçen yıl ile 4374 sayılı Kanunun 62 inci maddesinin ( h ) bendinde belirtilen tutar çarpılarak hesaplanacaktır. kıst (ay ve gün) olarak ihale tarihinden meslek odası üye kayıt tarihinin çıkarılması ile hesaplanmalıdır. ihalenin yapıldığı yıldan mezuniyet yılı çıkarılarak hesaplanmıştır.2002 tarihli Y.” Hükmü getirilmiştir. Anahtar Teknik Personelin Deneyim Süresi Hesabı Kamu hale Kurulunun anahtar teknik personelin deneyim süresinin hesaplanması ile ilgili verdiği 2004/UK-Z-1049 sayılı kararında. halenin ilan edildiği yıl ile ihalenin yapıldığı yıl farklı olabilir. 08. On yıllık bir mühendis. ihalenin ilan edildiği yıldan meslek odasına kayıt olunduğu yıl çıkarılarak hesaplanmıştır. Bu karar uygulamada karışıklığa neden olmuştur. Mezuniyet belgelerinin sunulması halinde Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğine göre iş deneyim tutarı.12. kamu ve/veya özel sektöre taahhütte bulunan bir yüklenicinin bünyesinde on yıldır şantiye şefi olarak mesleğini icra ettiği halde. .Z-486 sayılı kararında da mezuniyetten sonra geçen yıl. ihale tarihi ile ilgili meslek odasına kayıt tarihi arasındaki sürenin asgari beş yıl olması gerekir. Bu durumda da Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğine göre iş deneyim tutarının hesaplanmasında mezuniyetlerinden sonra geçen her yıl denildiğinden yine mezuniyet yılı baz alınacaktır. isteklinin bünyesinde halen çalışmakta olduğu hususu ise sosyal güvenlik kurumu onaylı prim ödeme belgeleri ile tevsik edilir.2000 tarihinde meslek odasına kayıt yaptıran 90 .Z-2182 sayılı kararında.06.11.2004 tarih ve 25486 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Y. Ancak K K 2006/UY. Bu asgari beş yıllık sürede. mezuniyetten sonra geçen yıl. .’nde. “anahtar teknik personelin en az beş yıl deneyimli mimar veya mühendis olması ve halen isteklinin bünyesinde çalışıyor bulunması şartı aranır.” Hükmü bulunmaktadır.Y. 04. Anahtar Teknik Personelin Tarihsel Süreçte Değerlendirilmesi 18.18.U. .” Hükmü bulunmaktadır.

taahhüt ettiği işlerden bağımsız olarak istihdam edilen ve şantiyede yürütülen çalışmaları merkezden yöneten kişi” olarak tanımlanmıştır. bu kişilerin tamamının deneyim süresinin mezuniyet belgeleri ile tevsik edilmesi zorunlu kılınmıştır. ancak.’nin deneyim süresinin dari Şartnamede ve Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliğinde istenen en az beş yıllık deneyim süresi şartını karşılamadığı. 2) Anahtar teknik personelin ihaleden önce işe alınması yeterli iken artık ilk ilan veya davet tarihinden geriye doğru en az bir yıl boyunca gerçek veya tüzel kişiliğin ticari faaliyette bulunduğu yerde kesintisiz şekilde çalıştırılması ve bu durumun belgelendirilmesi şartı aranacaktır. anahtar teknik personelin deneyim süresinin hesabına ilişkin 4734 sayılı Kanunun 5 inci maddesine uygun sağlıklı bir tespitin. a) Onda biri ile eşik değerin yarısına kadar olan işlerde en fazla bir.bir mühendis. (3) Anahtar teknik personelin meslek alanlarının. Bu durumda.03. 1) Deneyim süresi. kesinti olarak kabul edilmeyecektir.” Denilerek bu yanlış uygulamadan ancak iki yıl sonra dönülmüştür.200607. b) Yarısı ile eşik değer arasında olan işlerde en fazla iki. dokuz gün geçtiği ve Turan K. Değil son sınıftaki deneyimini.. Anahtar teknik personelin ilk ilan veya davet tarihinden geriye doğru en az bir yıl boyunca gerçek veya tüzel kişiliğin ticari faaliyette bulunduğu yerde kesintisiz şekilde çalıştırılması ve bu durumun belgelendirilmesi şartı. dolayısıyla başvuru sahibinin idarece değerlendirme dışı bırakılmasının doğru olduğu ve iddianın doğru olmadığı anlaşılmıştır. Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğinin 3. Anahtar teknik personel şartının aynı meslek alanına ilişkin farklı kişiler bildirilmek suretiyle karşılanması halinde. 2. Turan K.üncü maddesinde anahtar teknik personel. 91 .’nin meslek odasına kayıt tarihi çıkarıldığında (16. (4) Anahtar teknik personelin sayısı. oda kayıt tarihinden ihale tarihine kadar geçen bütün sürelerin (ay.11. Nitekim K K 2006/UY. 4734 sayılı Kamu hale Kanunu’nun eşitlik ilkesi gereği 1 yıl sonra yani 05. ihale konusu işin niteliğine uygun ve işin mimarlık ve mühendislik alanlarının ağırlığı ile orantılı olarak belirlenmesi gereklidir.2009 tarihinde anahtar teknik personel ile ilgili köklü değişiklikler yapılmıştır. ihale tarihinden.03. meslek odası üye kayıt süresini gösteren belge ile değil mezuniyete ilişkin belgeyle tevsik edilecektir. Bundan dolayı deneyim süresi hesabının ay ve gün olarak yapılması gerekir. 04.2001) ilgilinin meslek odasına kayıt tarihinin üzerinden dört yıl. “Gerçek veya tüzel kişi tarafından. Yapılan değişiklikle.2010 tarihinde yürürlüğe girecektir. mezun olmuş bir mühendisi bile sırf meslek odasına kayıt yaptırmadı diye deneyimli saymayan bir Yönetmeliğin. Aynı mimarlık ve mühendislik alanı ile ilgili birden fazla anahtar teknik personel artık istenemeyecektir.Z-1472 sayılı kararında. “. deneyim süresinin son sınıf öğrencisi iken başlatılması Yönetmeliğe tamamen aykırı düşmektedir. Yıl içinde toplam olarak otuz günü aşmayan kesintiler. Yaklaşık maliyeti eşik değerin. dört ay. gün. yıl) dikkate alınarak yapılacak bir hesaplama sonucunda elde edilebileceği aşikardır. Bu şart aynı pozisyon için tek bir mühendis veya mimar ile tevsik edilebileceği gibi farklı mühendis veya mimarlarla da tevsik edilebilecektir.2005 tarihinde yani 4 yıl 2 günlük mühendis asgari beş yıllık deneyimli mühendis olarak kabul edilmektedir.03. istenildiği kadar belirlenebilirken sınırlama getirilmiştir. şikayete konu ihalede. Bunun da anlamı son sınıfta iken deneyim süresi başlamış demektir.Sonuç olarak.01..

Bu düzenleme ile diğer mühendis ve mimarlara da iş olanağı sağlanmış olmaktadır. ş denetleme belgelerinin tam olarak değerlendirilmesi için Yönetmelikte yeniden değişiklik yapılmalıdır.Tüzel kişiliğin.Mezuniyet belgelerinin her iki ortağın da mühendis ve/veya mimar olup % 50-%50 ortak olduğu tüzel kişiler tarafından da kullanılabilmesine olanak sağlanmalıdır. 3. 4.ş yönetme belgeleri sadece beşte bir oranında değerlendirilirken iş denetleme belgeleri ile aynı haklara sahip olmalıdır. 8. yarısından fazla hissesine sahip gerçek kişi ortağının iş denetleme belgesi ile ihaleye katılmasında iş denetleme belgesi hemen değerlenebiliyor iken en az bir yıldır yarıdan fazla ortak olma şartı ile mühendis ve mimarların hakları geri alınmıştır. başka bir gerçek veya tüzel kişide anahtar teknik personel olarak çalışamayacaklardır. (7) Gerçek kişi istekliler hariç. şin ilk sözleşme bedelinin %50’lik bölümünde görev yapan mühendis ve mimarlara iş denetleme ve iş yönetme belgesi verilmelidir. yeminli mali müşavir veya serbest muhasebeci mali müşavir tarafından düzenlenen belge ile tevsik edilecektir. mühendislere iş denetleme ve iş yönetme belgesi düzenlenmeyeceği hükmü değiştirilmeli. aday veya isteklinin bünyesinde görev yaptıkları süre boyunca. 2.ş denetleme ve yönetme belgelerinin verilmesinde işin geçici kabulünün yapılma koşulu aranmamalıdır. Deneyim süresinin meslek odası üye kayıt süresini gösteren belge ile tevsik edilmesi şartı yeniden getirilmelidir. 10. 7. Ticaret Odasına kayıt olduğu tarihten değil ilgili meslek odalarına kayıt olduğu tarihten başlatılmalıdır. Ticaret Sicil Memurluğu. bu kişilerin tüzel kişilikteki görev ve/veya ortaklık süreleri. (6) Anahtar teknik personel olarak bildirilen kişiler artık. Bu oran %50 olarak tekrar değiştirilmelidir. (5) Anahtar teknik personel olarak bildirilen mimar ve mühendisler artık. Sonuç ve Öneriler ş denetleme belgeleri kendi meslekleri ile ilgili kısmın %50’lik bölümünde denetleme görevi yapanlara verilirken yeni düzenleme ile bu oran %80’e çıkarılarak mühendis ve mimarların hakları ellerinden alınmıştır. 6. 9.Sözleşmenin fesih edildiği işlerde.c) Üzerinde olan işler ile yeterlikleri tespit edilenler arasından belli sayıda adayın davet edilmesinin öngörüldüğü belli istekliler arasında ihale usulüyle yapılan ihalelerde en fazla üç olarak istenebilecektir. En az bir yıldır ortak olma koşulu kaldırılmalıdır. aday veya isteklinin bünyesinde çalıştıklarına ve ihale konusu işte isteklinin anahtar teknik personeli olarak çalışacaklarına ilişkin yazılı beyanlarını vereceklerdir.Anahtar teknik personelin deneyim süresi mezuniyet belgesi ile tevsik edileceğinden meslek odaları devre dışı bırakılmıştır.Sözleşmenin fesih edildiği işlerde sadece yüklenici iş bitirme belgesi düzenlenmemelidir.ş denetleme belgeleri ile ihalelere gerçek kişi olarak katılacak mühendisler ve mimarlar için beş yıllık süre. 1- 92 .ş denetleme belgeleri tam olarak değerlendirilirken ilk beş yıl için beşte bir oranında değerlendirileceği şeklindeki değişiklikle mühendislerin hakları ellerinden alınmıştır. 5. sözleşme bedelinin %50’lik bölümünde görev yapan mühendis ve mimarlara iş denetleme ve iş yönetme belgesi verilmelidir.

tr. Resmi Gazete Tarih:25. (2002).01.12. Resmi Gazete Sayı:27059 Kanun:5812. Kamu hale Sözleşmeleri Kanunu. Sayı: 106.01. nşaat Yönetimi Kongresi. www. Değişiklik: Resmi Gazete Sayısı: 27277 Resmi Gazete Tarihi: 03.2002/24658. H.: 48-56. "Kamu hale Kanununda Yapılan ş Deneyim Belgeleri ile lgili Değişikliklerin Değerlendirilmesi". (2003).03. H.2002/24658. “Yapım şleri halelerinde Sözleşme Usulleri ve Yapılması Gereken Değişiklikler” Mali Hukuk. Gencer. (2002).06. Resmi Gazete Tarih:08. Ankara. Resmi Gazete Tarih:05.2004.: 16-20.11. H. kik. Ankara. Sayı: 107. Ankara.11.: 72-81. Resmi Gazete. (2003).07. 30/31 Ekim 2007. 22.gov. Ankara. Ankara.. Şti. Yapım şleri Uygulama Yönetmeliği. (2007). Kamu hale Kurumu. Gencer. "Yapım şleri halelerinde ş Deneyimi".. Kamu hale Kurumu. Süleyman Demirel Kültür Merkezi.. Güncel Mevzuat.2005. Sh. Ankara. stanbul Gencer.:45-61.. “Kamu ihale Kurulunun Verdiği Çelişkili Uyuşmazlık Kararları Üzerine Bir Araştırma” TMMOB nşaat Mühendisleri Odası 4. Resmi Gazete Sayı:25486 Yapım işleri Uygulama Yönetmeliği. Sh. (2002). (2002). Ankara.2008. Yapım işleri Uygulama Yönetmeliği. Resmi Gazete. Mali Hukuk. Kamu hale Kanunu.Kaynaklar Bakanlar Kurulu. Kamu hale Genel Tebliği Gencer. Resmi Gazete Tarih/Sayı: Bakanlar Kurulu. Sh. H.2009 Yapım işleri Uygulama Yönetmeliği. Resmi Gazete Sayısı: 27159/Mükerrer Resmi Gazete Tarihi: 04.. Sayı: 36. Sh. (2009). Yapım şleri Genel Şartnamesi.2008 Resmi Gazete Sayı:27075 Yapım işleri Uygulama Yönetmeliği.2009 93 . Şti. Denetim Yayıncılık Ltd. Denetim Yayıncılık Ltd.. Resmi Gazete Tarih/Sayı: 22. Resmi Gazete Tarih:19. Resmi Gazete Sayı:26004 Yapım işleri Uygulama Yönetmeliği.

.

Bu kapsamda. algıladıkları 'değer' kavramını. işveren. Aktörlerin sürdürülebilirlik hedefine bakış açılarını. Özellikle projede rol alan kişi. stanbul 0212 2521600 E-posta: selin. Özellikle son yıllarda enerji fiyatlarının hızla artmasıyla. bu ilerleme yerkürenin yeni ve modern yaşam biçimini ne ölçüde kaldırabileceği sorusunu gündeme getirmiştir. özellikle gelişmiş ülkelerin doğal kaynakları tüketme hızına ve şekline dikkat çekmişlerdir. tedarikçi. stanbul 0212 2521600 E-posta: ergonul@msgsu. stanbul 0212 2521600 E-posta: nuratakul@yahoo. Bu sektörde özellikle işveren ve kullanıcılar. tasarımcı. kurum ve kullanıcıların beklenti ve düşünce yapılarını anlamak sağlıklı bir sistem oluşturulmasına temel teşkil eder. sürdürülebilirlik hedefinin önündeki en önemli engellerden biri olan 'insan' ve 'önyargı' kavramları başlıca aktörlere odaklanarak incelenmiştir. ekonomik ve sosyal faydalarını. Anahtar sözcükler: Sürdürülebilir yapım.tr Nur Atakul Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Mimarlık Fakültesi. yüklenici. Henüz embriyonik evrede olan bir sistemin daha sağlıklı büyüyebilmesi için tespitler yapılmış ve yeşil proje yöneticilerine bazı önerilerde bulunulmuştur. Zaman içinde diğer aktörler de bu değişime uyum sağlamak ve bazen de fırsata dönüştürmek için çalışmalara başlamışlardır.gundes@msgsu.edu. maliyetlerini ve aldıkları riskleri net olarak görebilmek bu geçiş döneminde ortaya çıkması muhtemel bazı sorunların iyi yönetilmesine ışık tutacak önemli bir olgudur.tr Sema Ergönül Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Mimarlık Fakültesi.edu. kullanıcı Giriş Son yıllarda uzmanlar. bu konuda alınacak önlemlerin ülkelerin ekonomilerine sağlayacağı faydalar tartışılmaya başlanmıştır. Bu çalışmada. artan sürdürülebilirlik talepleri ile bu akımın öncüleri olmuşlardır. proje yönetimi. Ekonomik gelişmenin çevreye olan etkilerinden bahsedilmesi 95 . Teknolojinin hızla ilerlemesi endüstrilerin gelişimine yol açmış. değişim sürecinde karşımıza çıkabilecek engeller belirlenmiş ve bunların proje yönetimine getirdiği ekstra yükler belirlenmiştir. inşaat sektöründe bu alana geçiş döneminin oldukça yavaş olduğu gözlenmektedir.Sürdürülebilirlik Kavramının Yapım Proje Yönetimi Açısından Değerlendirilmesi Selin Gündeş Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Mimarlık Fakültesi.com Öz Dünyada 'sürdürülebilirlik' kavramı her ne kadar uzun bir süredir ele alınsa da.

su ve sıhhi altyapı gibi sürdürülebilir kalkınmanın temelini oluşturan faktörler inşaat endüstrisinin kapsamına girer. Sürdürülebilir yapım kavramı da. Konut. Bu durumda sürdürülebilirlik işletme yönetiminin kısa vadedeki çıkarlarına ters düşmektedir. ulaşım. Dünyada’da tüketilen enerjinin ortalama %20’sini inşaat endüstrisi tüketir. 96 . 2009).aslında 1950’li yıllara dayanır.6 trilyon dolar kadar bir büyüklük ile bu endüstri dünya toplam gayrı safi milli hasılasının (GSMH) yaklaşık 10% unu oluşturur (ENR. Sürdürülebilirliğin getireceği ekonomik faydalar ise sadece uzun vadede gözlemlenebilinir. Dolayısıyla. hem olumlu hem de olumsuz etkilerinden dolayı önemli bir rol oynar. 1987)’nin ‘Ortak Geleceğimiz’ adlı raporu ile girmiştir. Sürdürülebilir Yapım nşaat endüstrisi sürdürülebilir kalkınmada. su kaynaklarının kıtlığı. öncelikle bu kavrama bakış açılarının ve düşüncelerin değişmesi ile ilgilidir. teknoloji ve malzeme seçimlerinden ibaret değil. bu kavram her grubun kendi ‘iyi toplum’ değerlerinin farklı olmasına ve ‘iyi toplum’un farklı şekilde ifade edilmesine bağlanmıştır. Sürdürülebilirliğin farklı şekilde tanımlanması sürdürülebilirliğin her alanda yavaş işlemesinin ana sebeplerindendir. ormanların hızla azalması. Öncelikle 5. gelecek nesillerin gereksinimlerinin karşılanmasından ödün vermeden. gelişmiş ülkelerde olduğu gibi sadece tasarım. Sürdürülebilir kalkınma bu raporda şöyle tanımlanmıştır: “Sürdürülebilir kalkınma. işletmeler kısa vadedeki ekonomik göstergelere önem verirler. barınma ve güvenlik gibi temel ihtiyaçlarına cevap verdiği için inşaat endüstrisi insan yaşamında hayati önem taşır. Gelişmekte olan ülkeler için sürdürülebilirlik çevre ile ilgili sorunlar sebebi ile de gittikçe önem kazanmaktadır. inşaat endüstrisinin insanların refah düzeyleri ile doğrudan ilişkili olduğu gözlemlenebilir. Birleşmiş Milletler Çevre Programı (UNEP. ABD’de ise sera gazı emisyonlarında inşaat endüstrisinin büyük bir rolü olduğu belirlenmiştir. 2002)’na göre inşaat sektörü. toprak kaybı. ulusal seviyede istihdama %5 ila %10 arasında katkıda bulunur ve GSMH’nin %5 ila %15’ini oluşturur. kullanımı ve geri dönüşümü. Sürdürülebilirliğin uygulamada yavaş ilerlemesinin diğer bir nedeni ise işletme yönetimlerinin ‘kısa vadeci’ bir görüşe sahip olmalarıdır. üretimde ve binalarda suyun verimli kullanımı gibi konular da göze alındığında dünyadaki toplam kaynakların %50’sinin inşaat endüstrisi tarafından tüketildiğini söylemek mümkündür. inşaat malzemelerinin üretimi. bugünün ihtiyaçlarını karşılayan kalkınmadır. hızlı şehirleşmenin yol açtığı hava kirliliği ve atık sorunları gelmektedir. Bu faktörler bir toplumun sağlık. ‘Sürdürülebilir kalkınma’ kavramı ise terminolojiye 1987 yılında Brundtland Komisyonu olarak da bilinen Dünya Çevre ve Kalkınma Heyeti (WCED. Bu ölçekten bakıldığında.” Pearce (2006)’a göre ise sürdürülebilirlik ‘iyi’ bir toplum oluşturma yolunda atılacak bir adımdır. Bir başka deyişle. Gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerin sürdürülebilirlik kavramını benimsemesi açıkça farklı yollardan olacaktır. Bina ve altyapı oluşturulması şüphesiz bir ulusa toplumsal ve ekonomik olarak büyük faydalar sağlar. Bu sorunların başında. Bunun yanı sıra.

Çoğu durumda. yapımda uygulanacak prensipler ve her bir alana ne kadar ağırlık verileceği gibi konularda fikir birliğine varılması mümkün olabilir. atmosfer. Ülkemizde 2009 yılı içinde yürürlüğe girmesi beklenen 'binalarda enerji performans yönetmeliği' gibi girişimler ile sürdürülebilirlik hedefi'ne doğru ilk adımlar atılmaktadır. ilgili tüm tarafların her bir kolondaki maddeleri bir kontrol/yoklama cetveli olarak kullanmalarını önermişlerdir. Hill ve Bowen (1997) sürdürülebilir kalkınma ve sürdürülebilir yapılaşma arasında ortak bir payda bulmaya çalışmışlar ve sürdürülebilir yapılaşmayı dört ana alanda -sosyal. Temel ihtiyaçlar olan yiyecek. Modernleşme sürecinde inşaat endüstrisindeki yatırımlar kâr kavramı üzerinde odaklanmış.ele almışlardır. Teknik sütun ise bir yapının performansına. halen dar bir kapsamda işlemektedir. Bugüne kadar yapılan çalışmaların büyük bir kısmında. Ayrıca kanımızca. tedarikçi gibi taraflar bile bir iş ve fikir birliğine varamamışlar. giyim. bir inşaat projesi yapılması planlandığında. ‘sürdürülebilir yapım’ başlıca hedefler arasında yer almamıştır. Ancak. toprak. Böylece. barınma. ekosistemlerin taşıma kapasitesini zorlamadan toplumun yaşam kalitesinin artırılmasını öngörür. sağlık. Burada önemli olan sütunlar arasındaki dengeyi iyi kurabilmek ve her bir sütuna verilecek ağırlığı proje bazında değerlendirebilmektir.nşaat endüstrisinin toplumsal ve ekonomik etkilerinin büyüklüğü anlaşıldıkça. tüm dünyada. Sürdürülebilir yapılaşmanın sosyal kanadı eşitlik ve toplumsal adalet temeline dayanır. Ekonomik sütun incelendiğinde. bir yapının aynı veya birbirine yakın safhalarında doğrudan role sahip olan mimar. Türkiye'de sürdürülebilir yapılaşmaya geçiş dönemi çok uluslu firmaların kurumsal sorumluluk ve güvenilirlik hedefleri kapsamında gelişmeye başlamış ve son zamanlarda 'sürdürülebilir' toplu konut projeleri ile kamu sektöründe de gündeme gelmiştir. ekonomik. Bu alanların her biri. çatışan çıkarlar ve kısa dönemdeki ekonomik faktörler hep ön plana çıkmıştır. genellikle sadece çevre ile ilişkilendirilen sürdürülebilir yapım kavramının getireceği fayda ve maliyetler bu yoklama cetvelindeki maddelere bakılarak daha iyi anlaşılabilir ve daha da önemlisi kapsamlı olarak anlatılabilir hale gelmektedir. Biyofiziksel sütun. belli başlı ülkelerde uygulanmaya başlayan sertifikalandırma sistemleri. kalitesine ve hizmet ömrüne işaret eder. sürdürülebilir yapılaşmanın. flora ve fauna ile yapılaşma arasındaki ilişkilerdir. Özellikle yapım faaliyetinde rol oynayan ve yapı ömrünün tüm safhalarında bu süreçten etkilenen gruplar arasındaki iletişimsizlik ve uyum sorunları sürdürülebilirliği destekleyen girişimlerin başarısızlığına neden olmaktadır. Günümüzde. doğa güçlerine karşı dayanıklı ve uzun ömürlü yapılar inşa etmek başlıca hedef olmalıdır. denizler. Bu bağlamda işlevsel. biyofiziksel ve teknik. yüklenici. sürdürülebilir kalkınmanın ana ilkelerini desteklediği gözlemlenebilir. yeraltı kaynakları. kamu kurumları ve idari kuruluşların giderek sürdürülebilirliğe verdikleri önem artmaktadır. Tüm bu ilgiye ve gelişmelere rağmen Türk inşaat sektörü bu zorlu sürecin henüz başlangıcında yer almaktadır. binaların çevresel performanslarını ölçen LEED (ABD) ve BREEM ( ngiltere) gibi sertifika sistemlerinin kullanımı yaygınlaşmaktadır. Burada biyofiziksel alandan kasıt. eğitim gereksinimleri bu kanadın başlıca elemanlarıdır. ‘Sürdürülebilir Kalkınma’ kavramındaki kargaşa kısmen yapılaşmada da yaşanmaktadır. sürdürülebilir yapılaşma sadece çevresel ve teknik açıdan ele alınmıştır. sürdürülebilirliğin ulaşılmasında önemli etkenlerdir ve Şekil 1’de gösterildiği gibi ‘sürdürülebilir yapımın sütunları’ olarak ifade edilmişlerdir. gelişmiş ülkeler başta olmak üzere. Son zamanlarda sürdürülebilir yapılaşmanın pazarlanabilir hale gelmesi ve rekabetçilikte 97 . Yazarlar.

geleneksel olarak fayda maliyet analizi yapılması zorunlu olmasına rağmen. tarihi ve mimari değerlere zararın en aza indirilmesi SÜTUN K : EKONOM K SÜRDÜRÜLEB L RL K • Faydalanması istenilen gruplar için satın alınabilirliğin temin edilmesi • nşaatta istihdam yaratılmasının teşviki ve bazı durumlarda insan gücüne dayalı bir sistem kurulması • Fiyat ve tarifelerin belirlenmesinde tam maliyet muhasebesi ve gerçek maliyet fiyatlandırılmasının kullanılması • Piyasalarda sürdürülebilirliğin ilerlemesini sağlayacak politikaların ve uygulamaların benimsenmesi ile rekabetçiliğin artırılması • Çevreye duyarlı tedarikçilerin ve yüklenicilerin seçilmesi • Gelecek nesillerin ihtiyaçlarına karşılık verecek kapasitenin muhafaza edilmesi için. Kamu projeleri yapılabilirlik çalışmalarında. 2006). kültürel. yenilenemeyen kaynakların kullanımından gelen kazancın toplumsal ve insan yapımı sermayeye yatırılması SÜTUN DÖRT: TEKN K SÜRDÜRÜLEB L RL K • Dayanıklı. Bazı durumlarda yatırım kararlarının mali sonuçlar yani kâr maksimizasyonunun dışında politik sebeplerle de alınabildiğini söylemek yanlış olmaz. malzeme ve toprak kullanımının azaltılması • Kaynakların tekrar kullanımının ve/veya geri dönüşümünün en yüksek seviyeye çıkarılması • Yenilenebilir kaynakların yenilenemeyen kaynaklara tercih edilmesi • Hava. 1997) 98 .oynayacağı önemli rolün dile getirilmesi ile özellikle işverenler ve yapsatçı firmalar tarafından bu konulara ilgi artmıştır. toprak ve su kirliliğinin küresel ve yerel olarak en az seviyeye indirilmesi • Sağlıklı ve zehirli maddelerden arınmış bir çevre oluşturulması • Dünyanın yaşanabilirliğinin/canlılığının ve ekolojik çeşitliliğinin korunması ve düzeltilerek eski haline getirilmesi • Hassas bir yapıya sahip olan doğal. Sürdürülebilir Yapım Prensipleri (Hill ve Bowen. güvenilir ve işlevsel yapıların inşa edilmesi • Yapılaşmada kalitenin ön plana çıkarılması • Sürdürülebilir yapımın teşvik edilmesi için hizmet planlamasının yapılması • Büyük binaların iç mekan koşullarının kullanıcılar tarafından kontrol edilebilecek şekilde yapılması • Şehir altyapısının yaya yolu ile birbirine bağlanmış. bu tür maddelerin yeryüzüne geri depolanmasından daha hızlı bir oranda yapılmaması • nşaatta kullanılan dört ana kaynağın yani enerji. yapılan çalışmalarda çevresel ve toplumsal fayda ve maliyetlerin parasal olarak ifade edilmesindeki güçlükler sebebiyle ihmal edildikleri ve fayda maliyet analizlerinin sadece doğrudan parasal değerler ile ifade edilebilecek verilere odaklanarak eksik yapıldığı gözlemlenmiştir (Propersi ve Gundes. SÜTUN B R: SOSYAL SÜRDÜRÜLEB L RL K • Yoksulluk azaltılması dahil olmak üzere yaşam kalitesinin yükseltilmesi • Kalkınma planlanmasında toplumsal kimlik ve kültürel çeşitliliğin göze alınması • Sağlıklı ve güvenli bir çalışma ortamının temin edilmesi ile insan sağlığını korumak ve bu yöndeki atılımları teşvik etmek • Özel olarak korunması gereken kişiler için beceri eğitim programları uygulanması ve kabiliyetlerinin geliştirilmesi • Yapımın sosyal maliyetlerinin adil veya eşit şekilde paylaşılmasını temin etmek • Yapımın sosyal faydalarının eşit şekilde paylaşılmasını temin etmek • Nesiller arası eşitliğin sağlanması SÜTUN ÜÇ: B YOF Z KSEL SÜRDÜRÜLEB L RL K • Fosil yakıt ve minerallerin çıkarılması ve doğaya yabancı maddelerin üretimi gibi işlemlerin. karışık kullanımlı birimler oluşturacak şekilde planlanması veya mevcut altyapının bu kriteri göz önüne alacak şekilde tekrar hayata geçirilmesi Şekil 1. su.

Çevre ve topluma duyarlı imar kanunları. en önemlisi dünyada süregelen bu akımın ülke çıkarlarına ne ölçüde hizmet edebileceği gibi soruların yanıtı önem kazanmaktadır. Binaların enerji tüketimlerinin bir ülke ekonomisi için önemi büyüktür. Türk inşaat piyasasına örnek teşkil etmektedir. Zaten. işveren. bir yapının ömrü boyunca geçirdiği tüm evrelerde ele alınmalıdır. Başka bir sınıflandırmaya göre ise. Çevresel koruma teknolojilerine. Bu işlemler zinciri fizibilite ve tasarım aşamalarından başlayarak. Kamu sektörüne bağlı işveren. geniş iş hacmi ve kanun koyucu olarak sürdürülebilirliğin teşvikinde önemli bir role sahip olmaktadır. Sağlanacak ekonomik faydanın yanı sıra. Kamu sektöründeki 99 . sürdürülebilir yapımın hangi kurum ve kişilerin ilgi alanına girdiği. şverenler Tüm dünyada işverenler. bu süreçten iyi veya kötü yönde kimlerin etkileneceği. birinci derecede kamu veya özel sektör kapsamına girenler. Bu kapsamda ele alınması gereken başlıca aktörler ise kamu sektörü. kullanıcılar ve proje yöneticileridir. tedarikçiler. bu faaliyetlerden çıkar sağlayabilecek grupların neler olduğu. sürdürülebilir yapımın öncüleri olmuşlardır. Ülkemizde tüketilen enerjinin sadece %25’i üretilmekte. işverenler projeyi kendi endüstriyel veya ticari faaliyetleri için yaptıracak olanlar ya da nihai yapıyı satmak veya kiralamak amacı ile yaptıracak olanlardır. ülke için önemli ekonomik faydalar sağlayabilir. Sürdürülebilir Yapılaşmada Rol alan ve Etkilenen Gruplar Sürdürülebilirlik. 2007). finansör. ikinci derecede ise inşaat sektöründe tecrübeli veya tecrübesiz olarak sınıflandırmaktadır. Binaların işletme ve bakım enerji maliyetlerindeki ufak bir düşüş. Kamu sektörü Ülke yönetim organları için yapıların çevre ve topluma olumsuz etkilerinin en az seviyeye indirilmesi birçok yönden önem taşıyabilir. mimar/mühendis.Günümüzde yönetmeliklerin öngördüğü çevresel analiz ‘engelleri’ girişimciler tarafından kolaylıkla aşılsa bile. Enerji kaynakları üretimi ve tüketimi arasındaki bu farkın ülkenin ekonomik yapısına getirdiği yükler açıktır. kamu sektörünün ilk görevi o ülkede yaşayan kişilerin refahını artırmaktır ve sürdürülebilir yapılaşma doğru şekilde planlandığı sürece kamu amaçları ile birebir örtüşür. bu akımın öncülerinin bu yönde atılan adımları hangi sebeplerle ve ne ölçüde destekleyecekleri. ve yıkım sırasında oluşan atıkları azaltmak için kaynakların geri dönüştürülmesine kadar uzanır. Bu durumda. projeyi gerçekleştirmek için yararlanılacak teşvik ve kredi kullanımında çevresel etkileri en aza indirme konusu yeniden gündeme gelmektedir. kalan %75 dış ülkelerden ithal edilmektedir (WEC. malzemelerine. Masterman (2002) işverenleri. ekipmanlarına ve yeni üretim metotlarına yatırım yapmak bir ülke için önemli bir fırsattır. yönetmelikler ve uygulamalar tüm inşaat endüstrisi için itici bir güç olacaktır. oradan işletme safhasında yer alan bakım ve onarım işlemlerine ve yapının ömrünü doldurup yıkılması. en önemli işveren konumunda olan kamu sektörü. Aslında bir işverenin sürdürülebilir yapılaşmayı hangi ölçüde benimseyeceğini anlamak için öncelikle işverenin özelliklerine ve binayı ne amaç için yaptırdığına bakmak gerekir. inşaat safhasına. yüklenici.

büyük ölçüde toplumun ödediği vergiler ile finanse edildiği için maddi kaynakların verimli kullanımı ve büyük riskler almaktan çekinilmesi dikkat çeken unsurlardır. kurumsal sorumluluk ve güvenilirlik kapsamında sürdürülebilir yapılaşmayı benimsemiş çokuluslu şirketler hariç. Olumsuz yönler iki ana başlık altında incelenebilinir: risk ve maliyet. Sürdürülebilirliğin sağladığı çevresel ve ekonomik faydalar sıklıkla işletme ve bakım safhasında gözlemlenebilir hale geldiklerinden kullanıcı-ister kamu ister özel işletme olsun-işveren öncü konumdadır. işverenler projeyi kendi endüstriyel veya ticari faaliyetleri için yaptıracak olanlar ya da nihai yapıyı satmak veya kiralamak amacı ile yaptıracak olanlar olarak ikiye ayrılırlar. fiyat gibi verilere dayanır. özellikle inşaat ve bakım safhalarında ortaya çıkabilecek. Fakat ilk kez karşılaşılacak zorlukları önceden belirleyip. kamu veya özel sektörde çok önemli bir tecrübe bulunmadığı için kanımızca bu sınıflandırmayı sürdürülebilirlik kapsamında değerlendirmek gerekmez. şverenler aynı zamanda kullanıcı oldukları takdirde. nşaat safhasında ‘yeni’ malzeme. Örneğin doğal aydınlatmadan sağlanacak enerji tasarrufunu ölçmek çok zordur. ‘ilk kez’ uygulamadan kaynaklan bazı sorunları göze almak istemeyecektir. Bunun başlıca sebebi bazı tür faydaların. Sürdürülebilir yapılarda maliyetlerin geleneksel yapılara göre daha fazla olması genel bir kanıdır ve işverenlerin sürdürülebilirliği desteklemelerinin önünde önemli bir engel teşkil eder. Dünyada yeşil bina maliyetlerine ilişkin kaynaklar kısıtlıdır. Daha önce belirtildiği gibi Masterman (2002)’ın işveren sınıflandırmalarında ikinci derecede inşaat sektöründe tecrübeli veya tecrübesiz işverenler yer almaktadır. Özellikle inşaat sektöründe tecrübeli. Projenin tüm safhalarında yer alan kişiler ve kullanıcıların sürdürülebilirlik konusunda bilinçlendirilmesi bu sürecin daha kolay atlatılmasına sebep olacaktır. Riskten kaçınan kamu işveren. şveren-sürdürülebilirlik zincirinde en zayıf halka ise nihai yapıyı satmak veya kiralamak amacı ile yaptıran özel işletmelerdir. sürdürülebilirlik özellikle kullanım maliyetlerindeki düşüş ön plana çıkartılarak pazarlanabilir hale gelmeye 100 . Üçüncü tip sınıflandırmaya göre ise. kendi üretim ve ticari faaliyetleri için sürekli inşaat yapan veya yaptıran zincir işletmeler için sürdürülebilir yapılaşma – kendi ürünleri için. Olumlu taraf. yeşil binaların o binada çalışan işletmelerin performans ve verimliliklerine olumlu etkilerinin nasıl ölçülebileceği ile ilgilidir. Nihai yapının değişim değeri. Şüphesiz bahsedilen ‘ilk deneme’ zorlukları inşaat safhasında gecikmelere ve maliyet artışlarına sebep olacaktır. ekipman ve teknolojilerin kullanılması. bakım safhasında beliren bilgi eksikliği bu sorunların başında gelir. Son zamanlarda. sayısal olarak ifade edilmesinde yaşanan güçlüklerdir. Gelişmiş bina performansı sadece kullanım safhasında gözlemlenebilir olduğu için bugüne kadar. binalarının uzun dönemdeki ekonomik ve çevresel performanslarını dikkate aldıkları için sürdürülebilir yapılaşmayı teşvik edecek önemli bir role sahiptirler.yapılar. sürdürülebilir yapım açısından. sürdürülebilirliğin gelişmesinde hem olumlu hem de olumsuz bir rol oynayabilir. Bu olgu. Bu tip işverenler yapının değişim değeri ile ilgilidirler. ücret. Benzer bir sorun. Ülkemizde. kâr. işletme ve bakım safhasında gözlenebilir hale gelecek ve bu tür yapılar gerek maliyet gerekse kalite açısından hak ettikleri değeri bulacaklardır.bir pazarlama stratejisi haline gelmiştir. Bunun sürdürülebilirlik açısından anlamı ise şöyledir: sürdürülebilirlik ile sağlanan gelişmiş bina performansı binanın piyasa değerini artırdığı sürece veya nispette bu tip işveren tarafından benimsenebilir. nihai yapıyı satmak için yaptıran işveren bu konularla ilgilenmemiştir. iyi bir yönetim stratejisi geliştirilirse sonraki uygulamalarda bu engel gittikçe küçülerek önümüze çıkacaktır.

üniversiteler ve kamu kuruluşları eğitim ve bilinçlendirme konularında aktif bir rol oynamak zorundadırlar.başlamıştır. kalite ve estetiği artıran her ürün ve teknolojik gelişme pazarlamaya katkıda bulunduğu sürece bu ikinci grup yüklenicilerden destek görmüştür. sözleşme ile yüklenicilik görevini yapanlar ve yapıyı satın alacak kişi ve kurumların önceden bilmediği. 101 . Tasarımcılar Yakın bir zamana kadar işverenler yaptırdıkları projelerde.bu yönde bir talep açığı ortaya çıkarmaya başlamış ve sonuçta ‘enerji verimliliği’ pazarlanabilir bir hale gelmeye başlamıştır. işletme ve bakım sırasında ortaya çıkabilecek bazı sorunlar. sözleşme ve teknik şartnamenin gereklerini yerine getirdikleri için sürdürülebilirliğin teşvikinde rol alamazlar. Mimarlar için sürdürülebilirlik. 2000). Tasarımcılar. Proje şirketinde hissedar rolünde ve dolayısıyla projeye öz kaynak sağlamış olan bir yüklenici. Sürdürülebilir mimarlık ve yapım teknikleri hakkında. Bu kapsamda. karşılığını para olarak alamayacakları ek bir iş olarak görülmektedir (Bordass. öncelikle kredi veren kuruluşlara olan borcun ve faizinin geri ödenmesini engelleyecek. Proje finansmanı modeli ve sürdürülebilirlik ilişkisi özellikle yap-işlet-devret modelinde yüklenicinin kullanıcı-yüklenici rolünü alması sebebi ile önem kazanır. Son zamanlarda ülkemizde yaşanan gelişmeler. Fakat. sürdürülebilir yapılaşma yaygınlaşmadığı için ve faydalarının kısa dönemde izlenmesi güç olduğu için. konu bu grubun gündemlerinde geniş biçimde yer almamıştır. şveren ve aynı zamanda yüklenici olan grup. ek maliyetler ve içerdiği riskler hakkında bilinçlendirilmelidir. sürdürülebilir yapımın sağlayacağı katma değer. genel olarak bu konuda özel bir eğitim almadıkları ve yeterli bilgi ve tecrübeye sahip olmadıkları için sürdürülebilir mimarlık öğelerini projelerinden uzak tutmuşlardır. yapının uzun dönemli performansına önem verecektir. Birinci gruptaki yükleniciler. Geleneksel sistemde proje yöneticisi olarak görev yapan mimarlar. Bu tip yükleniciler için. En kolay başlangıç iç mekan kalitesini artırmaya yönelik sensörlü ışıklandırma ve güneş enerjisinden faydalanma gibi atılımlardır. işveren bölümünde bahsedildiği gibi. Çünkü. arzı gerçekleştirildikten sonra talebini arayan yapsatçılar olarak gruplandırabiliriz. mimarlık öğrencilerine. ve krediden sonra geri ödemesi yapılan temettülerin ödenmesini ise zora sokacak veya bazı durumlarda imkansız kılacaktır. Yükleniciler Yüklenicileri. yöneticilere yönelik eğitim ve bilinçlendirme çalışmalarının yapılması gerekmektedir. Dolayısıyla bu grup tarafından da sürdürülebilirliğin gittikçe benimsenmesi beklenmektedir. Bugüne kadar. piyasaların doğal yapısından ötürü. mimar ve mühendislere. çıkarılan yönetmelikler ve toplum bilinçlendirme çabaları -sadece enerji alanı ile kısıtlı kalmasına rağmen. sürdürülebilirlik sadece proje finansmanı modelinin uygulandığı projelerde önem kazanacak ve yüklenicilerin de sürdürülebilir yapılaşmaya sıcak bakmalarına sebep olacaktır. tasarımcılara sürdürülebilir mimarlık ilkelerini uygulamalarını yönünde bir talepte bulunmamışlardır. binaların kolay satılmasına imkan verecek her tür yeniliğe açık olmalarını öngörür.

sosyal ve ekonomik etkilerini değerlendirir. ekonomideki sarsıntılar ve belirsizlik sebebi ile ticari ve endüstriyel faaliyetlerinde kullanacakları yapıları piyasadan sözleşme ile veya hazır binalar ile temin etmektedirler. Çünkü günümüzde bu tür değerler bir projenin risk haritasını belirlemede en az ekonomik faktörler kadar etkilidir. Fakat Bordass (2000). işe gelinmeyen günlerin azaldığı ve yapılan işin kalitesinin arttığı tespit edilmiştir. bina ile ilgili sorunlardan doğan sağlık problemlerinin azalması. Sözleşme ile görev alan yükleniciler için geçerli olan rekabet avantajına benzer bir potansiyel tedarikçiler için de geçerlidir. Örneğin. yargıya gidilecek 102 . yapının işletme süresince sağlayacağı gelirler. Kullanıcılar ngiltere’de yapılan işveren kullanıcıların tercihlerini ölçen iki ayrı çalışmada. alınan kredinin geri ödenmesine temel teşkil edeceği için bu durum daha da önem kazanır. banka sindakasyonu veya finansal kuruluş öncelikle projenin tüm çevresel. yap işlet devret modeli ile inşa edilen bir yapı için kredi veren bir banka. yüksek moral ve dolayısıyla çalışanların devamsızlığının azalması ile özellikle insan gücü varlığında önemli bir artış olduğuna dikkat çeker. özellikle malzeme tedariğinde. bazı finans kuruluşları bir yapının çevreye duyarlı olmasını ve kullanıcının performans gereksinimlerinin yapı ömrü boyunca en iyi şekilde karşılanmasını projelere kredi vermek için önkoşul olarak görürler. sürdürülebilirliğin teşvikinde en önemli role sahip olan kullanıcı işveren grubunun sayıca gittikçe azaldığına dikkat çekmiş. Pearce (2008). Buna göre. Konumlandığı bölgedeki doğal yapıya ve yerel toplumlara zarar verecek bir etkiye sahip proje büyük ihtimalle toplumsal tepki ile karşılaşacak. Finansal Piyasalar ve Kurumlar Günümüzde başta Dünya Bankası olmak üzere. Ticari yapılarda kullanıcıların üretim verimliliğine etkilerini inceleyen birçok çalışma yapılmıştır.Tedarikçiler Tedarikçiler için. Ticari yapılarda çevresel kalitenin artması ve dolayısıyla kullanıcı memnuniyetinin artmasının verimliliği artırdığını savunan diğer yazarlar arasında Leaman and Bordass (1999) ve Heerwagen (2000) da yer alır. Özellikle üretim faaliyetlerini sürdürülebilir yapım üzerine yoğunlaştıran bir tedarikçi erken davrandığı takdirde bu gelişen pazardan büyük payı kapabilir. Pearce (2008) artan verimlilik. Kullanıcı işveren grubu. Özellikle proje finansmanı modelinin benimsendiği projelerde. Kullanıcı açısından sürdürülebilirliğin başka bir boyutu da ticari yapılarda çalışanların verimliğinin artmasıdır. sürdürülebilir yapıma bakış aslında yüklenicilerinki ile benzerlikler gösterir. Bu noktada sürdürülebilir yapılaşmanın benimsenmesinin artan verimlilik sebebi ile dolaylı olarak da olsa ülke ekonomisine katkısı gözden kaçırılmaması gereken bir konudur. sürdürülebilir yapılaşmanın faydaları arasında varlıkların daha iyi şekilde kullanımına dikkat çekmiştir. ısıtma ve soğutma sistemlerinin çalışanların verimliliğini artırdığı. en önem verilen konuların başında yerleşim yeri’nden sonra çevresel konuların geldiği belirlenmiştir (BRECSU 1999.). Stanhope Plc. pazarlanabilirlik ve satış önde giden değerlerdir. ve bu olgunun sürdürülebilir yapım gelişim sürecini ters yönde etkilediğini belirtmiştir. Romm ve Browning (1995)’in 8 adet bina üzerinde yaptıkları diğer bir çalışmada ise etkin ışıklandırma.

Bu sebeple proje yöneticileri. Faaliyet kâr marjı: proje yöneticilerinin tasarımın her safhasında sürdürülebilirlik ilkelerini. Sürdürülebilir tasarım ve yapım süreci ülkemizde henüz başlangıç seviyesinde olduğu için. işletmenin menfaatlerini göz önüne alarak desteklemesi kullanıcının işletme kârını olumlu yönde etkileyebilir. Örneğin. Fakat kullanıcı işletmenin aynı zamanda işveren olduğu durumlarda işletme kâr marjında ortaya çıkabilecek bazı olumsuz etkiler de göz ardı edilmemelidir. Bahsedilen girdiler ve çıktılar arasındaki fark ise serbest nakit akımı denilen ve finansman kuruluşlarının kullanabileceği nakti gösterir. Proje yöneticileri yukarıda saydığımız yedi faktörden dördüne etki etme gücüne sahiptir (Turner. Fakat bu meblağların bir işletmenin değerine olan etkileri yukarıdaki iki maddede yer alan faktörlere göre daha azdır. Sürdürülebilir yapım ilkeleri benimsendiğinde proje maliyetleri muhtemelen daha yüksek çıkacaktır. maliyetler ve riskler ile doğrudan ilişkilidir.ve inşaat veya işletme faaliyetlerine son verilecektir. 1995): Satış büyüme oranı: proje yöneticileri ürün satışına dolaylı olarak projeleri zamanında teslim ederek etki edebilirler. yapı ömrünün fizibilite aşamasından başlayan ve yapının ömrünün tamamlanması ile son bulan döngünün tüm aşamalarındaki performansı ile ilgili olmasıdır. işletme sermayesi yatırımı. nakit vergi oranı. sürdürülebilir yapımın. Bu ve kullanılacak Bütünleştirilmiş Tasarım Metodu (BTM) gibi araçlar 103 . McKinsey tarafından yapılan bir çalışmada yeni bir ürünün piyasaya sürülmesindeki gecikmenin yeni ürünün toplam karlılığına etkisinin kat kat fazla olduğunu göstermiştir (Dumaine. Sabit ve çalışma sermaye yatırımları ise nakit çıktılarını belirleyen faktörlerdir. Proje Yöneticileri Bir işletmenin değerine yön veren yedi ana faktör vardır: satış büyüme oranı. Sürdürülebilir kapsamda ele alınan bir yapıda. güvenilirlik ve işletme masraflarındaki düşüşlerin işletme kârı üzerinde önemli etkileri olabilir. sabit sermaye yatırımı. 1989). Sabit ve işletme sermayesi yatırımları: Proje yöneticilerinin bu değere etki faktörü proje maliyeti ile ölçülebilir. planlama dönemi ve sermaye maliyeti. Bu nedenle etkin bir sürdürülebilir yapım proje yönetimi öncelikle yukarıda listelenen tüm aktörlerin yapı ömrünün her bir sürecine dahil edilmesi ile sağlanabilir. uygun teknoloji ve malzemelerin zamanlı ve doğru şekilde tedarik ve montajları yapının teslim süresini geciktirebilir. Dolayısıyla verilen kredinin ve faizlerin tamamen geri ödenmesi mümkün olmayacaktır. Sürdürülebilirliğin destekleyeceği bakım kolaylığı. Bu faktörlerden ilk üçü nakit akış çizelgesinde girişleri belirlemek için kullanılır. inşaat ve tasarım maliyetleri yüksek olacak dolayısıyla işveren kullanıcının sermaye yatırımının artmasına ve işletme kâr marjının da azalmasına sebep olacaktır. Geleneksel proje yönetimi ve sürdürülebilir yapım proje yönetimi arasındaki en önemli fark. faaliyet kâr marjı. Görüldüğü gibi. kullanıcı işletmelerin satış büyüme oranlarına etki etme potansiyeline sahiptirler. bir proje yöneticisinin sürdürülebilir yapımın teşviki üzerindeki rolü öncelikle projenin örgütlenme yapısı ve aktörlerin bu kavramdan sağlayacakları faydalar.

Fortune. tedarikçi gibi aktörlerin rekabetçiliğini artırma potansiyeline sahip olduğu için büyük bir fırsat olabilir. Bunun yanı sıra yukarıda açıklanan BTM. (1989) How managers can succeed through speed. sürdürülebilir yapım ile kullanım ve yıkım safhalarına kadar uzamış olacaktır. (2000) Cost and value: fact and fiction. Son zamanlarda. Sürdürülebilir yapım tekniklerinin uygulanması ile proje yöneticisinin kullanım ve yıkım safhalarında da aktif rol almasının gündeme gelmesi beklenmektedir. maliyet ve risklerin açıkça ortaya konulmasıdır. bazı ülkelerde inşaat tamamlandıktan altı ila dokuz ay sonra. Vol. üniversiteler ve diğer eğitim kurumlarına bu alanda önemli bir görev düşmektedir. Dolayısıyla proje yönetimi açısından bakıldığında sürdürülebilir yapımın değerlendirilmesinde Yaşam Boyu Maliyet Analizi tekniklerinin kullanımının yaygınlaştırılması ve standart hale getirilmesi büyük önem taşır. B. sivil toplum kuruluşları. Görüldüğü gibi sürdürülebilirliğin. Building Research & Information. pp54-59 104 . Kullanıcıları sürdürülebilir yapının işletmesi ve bakımı konularında bilinçlendirmek bu görevlerden biridir. proje yöneticisinin rolünün yapının teslimi ile tamamlanmasını öngörür. E&FN Spon 28 (5/6) pp 338-352 BRECSU (1999) Environmentally smart buildings – a quantity surveyor’s guide to the cost-effectiveness of energy efficient offices. Sürdürülebilir yapım proje yönetimi ise geleneksel proje yapım sürecine göre ek planlama ve aktörler arasında daha güçlü bir işbirliği gerektirir. mimar. işverenler başta olmak üzere. fayda. Dolayısıyla proje yöneticilerinin yapının teslimi ile son bulan görevleri. sürdürülebilir yapım hem ülke ekonomisini canlandırma hem de yüklenici. Dumaine. yapı ömründe rol alan kişiler tarafından farklı şekilde algılanmasının arkasındaki en önemli faktör aslında bir yapının “değişim değeri” ve “kullanım değeri” arasındaki farktır. Geleneksel proje yönetimi. B. No. yüklenici ve kullanıcıların bu konuda bilinçlendirilmesi.4. Sürdürülebilir yapılar arttıkça bu sistemin ülkemizde de gelişmesi beklenmektedir. Kamu organları. Sürdürülebilir yapımın sorunsuz gelişebilmesi için belki de en önemli faktör.119. Başka bir yenilik ise gelişmiş ülkelerde yaygınlaşmaya başlayan kullanıcı memnuniyetinin ölçülmesidir. Genel Sonuçlar Çevresel faydaların yanı sıra. tüm aktörlerin aynı amaç üzerine odaklanmasını ve dolayısıyla proje yönetiminde karşılaşılabilecek sorunların en az seviyeye indirgenmesini sağlayabilir. DETR Good Practice Guide 274. Kaynaklar Bordass. mühendis. kullanıcıların sürdürülebilir tasarım ve yapımdan ne derece memnun olduklarını belirlemek için değerlendirmeler yapılmaya başlanmıştır.proje yöneticilerinin değişik meslek gruplarından oluşan bir takımı yönetme yeteneklerinin geliştirilmesini zorunlu kılar. Bu görevin yürütülmesi işlemi de proje yöneticilerine verilmiştir.

ve Gundes. Rome. Romm. second edition. (1997) Sustainable construction: principles and a framework for attainment. Civil Engineering and Environmental Systems. J. Belgum. http://www. J. Taylor & Francis Pearce. A.rmi. (1999) Productivity in buildings: the “killer” variables. World Commission on Environment and Development (WCED).http://money. Oxford University Press. Colorado. Brussels. Construction Management and Economics. 18-20 October 2006. Building Research & Information. R.construction. (2006) Is the construction sector sustainable?: definitions and reflections. (2006) “Project Finance and Hydropower Projects: Case Study of Birecik Dam and Hydroelectric Power Plant Project in Turkey”. E&FN Spon 28 (5/6) pp 353-367 Hill. D. World Energy Council (WEC) Turkish National Committee (2008) Energy Management in the Building Sector.com/magazines/fortune/fortune_archive/1989/02/13/71614/index. Oxford. (2009) http://enr. J. C.worldenergy. United Nations Environmental Program and Reports. . Proceedings of the Joint International Symposium of CIB Working Commissions. (1995) The commercial Project Manager. Taylor&Francis 25 (4) pp 291-300 Propersi. J. S. A. ve Browning. Bowen P. A.. (2008) Sustainable capital projects: leapfrogging the first cost barrier. R. Building Research & Information. 27 (1)..com/ Heerwagen.org/images/PDFs/BuildingsLand/D94-27_GBBL. W.htm Engineering News Record (ENR). (2000) Green buildings. (1995). Building Research and Information. pp 4-19 Masterman. 34 (3) pp 201-207 Pearce. http://www. Greening the building and the bottom line: Increasing productivity through energy-efficient design Rocky Mountain Institute. McGraw-Hill Book Company Europe.cnn. (2002) Introduction to Building Procurement Systems. R. E. Berkshire. (1987) Our common future. E&FN Spon 15 pp 223-239 Leaman. Bordass. W. W. J.pdf Turner.D. United Nations Environmental Program (UNEP) (2002) Industry as a partner for sustainable development. A. England.org/ 105 . organisational success and occupant productivity.

.

Türk Müşavir Mühendisler ve Mimarlar Birliği üyesi olan 119 firmaya elektronik posta yoluyla anket gönderilmiştir. tüm dünyada olduğu gibi Türkiye’de de. firma tarafından verilen hizmetlerin daha hızlı tamamlanması. Anket.edu. Türk inşaat sektöründe mühendislik ve tasarım hizmeti sunan firmalarda. Yapı şletmesi Anabilim Dalı. firma içi iletişim ve evrak takibinin daha hızlı olması. gerek yüklenici inşaat işletmeleri gerekse de mühendislik ve tasarım hizmeti sunan firmalar. stanbul Tel: (0212) 285 36 53 E-Posta: damcia@itu.tr Öz Günümüzde. inşaat projelerinin birçok aşamasında bilgi teknolojilerinin kullanımının sağladığı avantajlardan faydalanmaktadır. Bu çalışmada. firmanın rekabet gücünü arttırması. Her ne kadar bilgi teknolojilerinin kullanımı firmalara önemli avantajlar sağlasa da. yazılım kullanımı. Ayrıca anketi cevaplandıran mühendislik ve tasarım hizmeti sunan firmalar.edu. iletişim masraflarının ve zamanlarının azalması. bilgi teknolojilerinin kullanım maliyetinin yüksek olmasını ve bilgi teknolojilerinin entegrasyonunda yaşanan problemleri göstermişlerdir.tr Atilla Damcı stanbul Teknik Üniversitesi nşaat Fakültesi. 107 . mühendislik firmaları. genel idare.Mühendislik ve Tasarım Hizmeti Sunan Firmalarda Bilgi Teknolojilerinin Kullanımı Gül Polat stanbul Teknik Üniversitesi nşaat Fakültesi. uluslar arası bağlantıların daha kolay sağlanması. Anahtar Kelimeler: Bilgi teknolojileri. mühendislik ve tasarım hizmeti veren firmaların büyük çoğunluğu tasarım/çizim. inşaat sektörü. Maslak. teknik/mühendislik hesaplamaları gibi alanlarda bilgi teknolojilerini kullanmaktadırlar. Ankete katılan mühendislik ve tasarım hizmeti sunan firmalar. bilgi teknolojilerinin kullanımında tecrübeli ve yeterli bilgi birikimine sahip personel eksikliği. Yapı şletmesi Anabilim Dalı. Bu amaçla. stanbul Tel: (0212) 285 37 37 E-Posta: polatgu@itu. bilgi teknolojilerinin faydalarının yeteri kadar farkında olunmaması. bilgi teknolojilerinin kullanımının mevcut durumunun araştırılması hedeflenmiştir. evrak işlerinin azaltılması gibi faydalarının olduğunu belirtmişlerdir. yönetim kadrosunun bilgi teknolojilerine yeterli önemi vermemesi. bilgi teknolojileri hakkında bilgi eksikliği. inşaat sektöründe bilgi teknolojilerinin kullanımı diğer sektörlere kıyasla oldukça düşük seviyede kalmaktadır. muhasebe. bilgi teknolojilerinin Türk inşaat sektöründe kullanılmasını engelleyen faktörler olarak. anket çalışması. Anket sonuçlarının değerlendirilmesi sonucunda. sektördeki yoğun rekabet ortamında farklılık yaratabilmek amacıyla. teknolojideki hızlı değişimlere ayak uyduramama. tasarım firmaları. Anket gönderilen firmalardan 62 tanesi anketi eksiksiz olarak doldurarak geri göndermiştir. bilgi teknolojilerinin kullanımının gerekli bilgilerin daha kolay elde edilmesi. Maslak. donanım ve bilgi teknolojilerinin kullanımının faydaları ve karşılaşılan problemleri tespit etmeye yönelik toplam 21 sorudan oluşmaktadır.

Bilgi teknolojisi. Araştırma Yöntemi Türk inşaat sektöründe mühendislik hizmeti sunan (MHS) firmalarda ve tasarım hizmeti sunan (THS) firmalarda. Diğer bir tanımı ise. Anket gönderilen firmalardan 62 tanesi anketi eksiksiz olarak doldurarak geri göndermiştir. elektronik aygıtlarla sağlayan teknolojilerin hepsi olarak tanımlanabilir (Bjork.. 2005). Grigg ve diğ. 2002). % 52 cevaplama oranı elde edilmiştir. telefon ve faks makineleri gibi birçok teknolojiyi kapsar. “bilgisayarlar ve dijital veri setleri üzerine dayanan teknolojiler bütünü” olarak yapılmaktadır (Grigg ve diğ. Stewart et al. hizmet sunulan müşteri profili ve kalite yönetim sistemi olup olmadığı gibi firmaların genel özelliklerini belirlemeye yönelik 5 soru bulunmaktadır. tüm dünyada olduğu gibi Türkiye’de de. 2005. 2004). 2005. birçok sektörde olduğu gibi inşaat sektörü katılımcılarını da. Türk Müşavir Mühendisler ve Mimarlar Birliği üyesi olan 119 mühendislik ve tasarım firmasına elektronik posta yoluyla anket gönderilmiştir. 2000. Kanoğlu. toplam 21 sorudan ve iki ana kısımdan oluşmaktadır.. 25 tanesi ise tasarım hizmeti (% 40) sunmaktadır. “bilginin işlenmesi. Güleş. bilgi teknolojileri bilginin toplanmasını. teknik personel sayısı. 2004. Türk inşaat sektöründe mühendislik ve tasarım hizmeti sunan firmalarda. Rivard. bilgi ve iletişim teknolojilerinin Türk inşaat sektöründe ne ölçüde kullanıldığını tespit etmek için çeşitli araştırmalar yapılmıştır. Bu çalışmada. 2000. inşaat projelerinin birçok aşamasında bilgi teknolojilerinin sağladığı avantajlardan faydalanmaktadır (Brown ve diğ. tüketicinin değişen ve gelişen ihtiyaçlarını karşılama yönünde yenilikler yaratmaya zorlamaktadır. gerek yüklenici inşaat işletmeleri gerekse de mühendislik ve tasarım hizmeti sunan firmalar. bilgi teknolojilerinin kullanımının mevcut durumunun araştırılması hedeflenmiştir. 1999). 2007. 1996. sürekli artan kaliteli ürün ihtiyacını karşılamak. 1999. Taş ve Irlayıcı.. Anketi cevaplayan 62 firmanın 37 tanesi mühendislik (% 60)..Giriş Dünyadaki ekonomik durum. Sonuç olarak. Diğer bir ifadeyle. depolanması. 2009). teknik açıdan karmaşık olan projelerle daha iyi mücadele edebilmek ve sektördeki yoğun rekabet ortamında farklılık yaratabilmek için. bilgi teknolojilerinin kullanımının mevcut durumunun araştırılması amacıyla. kinci kısım 108 . depolanmasını ve gerektiğinde iletilmesini. Daha önceki yıllarda. Acar ve diğ. Anket.. 2000). yapılan çalışmalar inşaat sektöründe bilgi teknolojilerinin etkili olarak kullanımının verimliliği artırdığını göstermiştir (Ahmad ve diğ. Bu araştırmaların bulguları arasında bilgi teknolojilerinin Türk inşaat sektöründe verimli bir şekilde kullanılmadığı yer almaktadır (Sarshar ve Işıkdağ. tamamlanmış olan projelerin ihale bedelleri toplamı. Polat. Amacı bilginin paylaşılması ve faydalı bir şekilde yönetimi olan bilişim teknolojileri bilgisayarlar.. tamamlanan proje tipleri. Türk Müşavir Mühendisler ve Mimarlar Birliği (TMMMB) üyesi olan 119 firmaya elektronik posta yoluyla 21 sorudan oluşan bir anket gönderilmiştir. Buna ek olarak. Birinci kısımda. bu bilginin kullanılmasını. dağıtılması ve sunumu için elektronik aygıtların ve programların kullanılması” olarak tanımlanmaktadır (Bjork. Günümüzde. Bu amaçla. bilgisayar ağları. yazılımlar.

990.ise.990.000 .000 8 12 99.000 3 0 14. Yüzde (%) MHS1 Firmalar THS2 Firmalar > 500.000.990. Tablo 3 Firmaların Tamamlamış Olduğu Proje Tipleri.000. Araştırmanın Bulguları Ankete Katılan Firmaların Genel Özellikleri Ankete katılan firmalara bünyelerinde teknik personel olarak kaç kişi çalıştırdıkları sorulmuştur.990.990.000. donanım.000.) 59 68 Özel Yapılar (hastane.000 . depo. Yüzde (%) MHS1 Firmalar THS2 Firmalar Endüstriyel Yapılar (fabrika. Bu sorular yazılım kullanımı.000. Tasarım hizmeti sunan 25 firmanın ise % 48’i 100 kişiden fazla kişi çalıştırdığı cevabını vermiştir (Tablo 1). Mühendislik hizmeti sunan 37 firmadan 19 tanesi (% 51) 100 kişiden fazla teknik personel çalıştırdığını belirtmiştir.000 .) 57 52 Altyapı Projeleri 41 36 1 MHS: Mühendislik hizmeti sunan.000.000 6 4 < 9.990. 2THS: Tasarım hizmeti sunan hale Bedelleri ( $ ) Firmaların bugüne kadar tamamlamış oldukları proje tipleri ve bunların yüzdeleri Tablo 3’te gösterilmiştir.000 8 8 199. Teknik Personel Sayısı Yüzde (%) MHS1 Firmalar THS2 Firmalar 1-49 32 36 50-99 16 16 >100 51 48 1 MHS: Mühendislik hizmeti sunan.000 3 4 29. vb. Tablo 1 Teknik Personel Sayısı. bilgi teknolojilerinin kullanımının faydaları ve karşılaşılan problemler gibi konuları içermektedir.000 14 12 49. vb. 2THS: Tasarım hizmeti sunan Ankete katılan mühendislik hizmeti sunan firmaların % 36’sının ve tasarım hizmeti sunan firmaların ise % 32’sinin bugüne kadar tamamlamış olduğu projelerin ihale bedelleri toplamı 500.000 $’ı aşmaktadır.000.000 .990.000 19 20 1 MHS: Mühendislik hizmeti sunan.30.000 36 32 499.100.15.200.000 . Tablo 2’de firmaların tamamlamış olduğu projelerin ihale bedelleri gösterilmiştir.000. Tablo 2 Firmaların Tamamlamış Olduğu Projelerin hale Bedelleri.000 .) 57 52 Konut ve toplu konut projeleri 70 72 Ticari yapılar (ofis. okul. bilgi teknolojilerinin kullanımının mevcut durumunun saptanmasına yönelik 16 sorudan oluşmaktadır. Türk inşaat sektöründe mühendislik ve tasarım hizmeti sunan firmalarda. vb. alışveriş merkezleri.50.000 3 8 19.20.000. 2THS: Tasarım hizmeti sunan Proje Tipleri 109 .000 .990.10.

Tablo 4 Firmaların Hizmet Verdikleri Müşteri Profilleri. % 12’si ise bu belgeyi alabilmek için gerekli girişimleri başlattıklarını belirtmiştir. % 40’ı bu belgeye sahip olmadıkları cevabını vermiştir. % 59’unun ticari yapılar projelerinde. % 68’inin ticari yapılar projelerinde. Tablo 5 Firmaların Sahip Olduğu Bilgisayar Sayısı. tasarım hizmeti sunan firmaların da % 56’sı hem kamu sektörüne hem de özel sektöre hizmet vermektedir. Firmanın sahip olduğu bilgisayar sayısı. Mühendislik hizmeti sunan firmaların % 65’i. bilgi teknolojilerinin kullanımının mevcut durumunun saptanmasına yönelik 16 sorudan oluşmaktadır. Türk inşaat sektöründe mühendislik ve tasarım hizmeti sunan firmalarda. Mühendislik hizmeti sunan firmaların % 43’ü ISO 9001 “Kalite Yönetim Sistemi” belgesine sahip olduklarını belirtirken.Tablo 3’te görüldüğü gibi mühendislik hizmeti sunan firmaların % 70’inin konut ve toplu konut projelerinde. % 46’sı bu belgeye sahip olmadıkları cevabını vermiştir. o firmanın bilgi teknolojilerine verdiği önemin göstergelerinden biri olarak kabul edilebilir. 2THS: Tasarım hizmeti sunan Bilgisayar sayısı 110 . 2THS: Tasarım hizmeti sunan Müşteri Profili Mühendislik ve tasarım hizmeti veren ve Türk Müşavir Mühendisler ve Mimarlar Birliği (TMMMB) üyesi olan firmalara ISO 9001 “Kalite Yönetim Sistemi” belgesine sahip olup olmadıkları sorulmuştur. Firmalar ilk olarak sahip oldukları bilgisayar sayısını tespit etmeye yönelik olan soruyu cevaplamışlardır. Tasarım hizmeti sunan firmalarda ise bu oran % 44’tür (Tablo 5). Firmaların Bilgi Teknolojileri Kullanımındaki Durumu Anketin ikinci kısmı. Yüzde (%) MHS1 Firmalar THS2 Firmalar Kamu Sektörü 0 0 Özel Sektör 35 44 Kamu Sektörü + Özel Sektör 65 56 1 MHS: Mühendislik hizmeti sunan. Ankete katılan mühendislik hizmeti sunan firmaların % 43’ü 1-10 adet arasında bilgisayara sahip olduğunu belirtmiştir. Yüzde (%) MHS1 Firmalar THS2 Firmalar 1-10 43 44 11-50 14 12 51-100 19 16 101-200 5 4 201-500 5 4 > 500 14 20 1 MHS: Mühendislik hizmeti sunan. Tasarım hizmeti sunan firmaların ise % 72’sinin konut ve toplu konut projelerinde. Ankete katılan firmaların hizmet sundukları müşteri profilleri ve yüzdeleri Tablo 4’te gösterilmiştir. % 52’sinin de endüstriyel yapılar ve özel yapılar içeren projelerde çalıştıkları görülmektedir. Tasarım hizmeti sunan firmaların ise % 48’i ISO 9001 “Kalite Yönetim Sistemi” belgesine sahip olduklarını belirtirken. % 11’i ise bu belgeyi alabilmek için gerekli girişimleri başlattıklarını belirtmiştir. % 57’sinin de endüstriyel yapılar ve özel yapılar içeren projelerde çalıştıkları görülmektedir.

Yüzde (%) MHS1 Firmalar THS2 Firmalar Tasarım/Çizim 82 76 Muhasebe 82 72 Teknik/Mühendislik Hesaplamalar 76 72 Genel idare 52 48 Şartname Yazımı 52 44 Her Türlü Evrak Takibi ve Yönetimi 45 48 Diğer 6 2 1 2 MHS: Mühendislik hizmeti sunan. Yüzde (%) MHS1 Firmalar THS2 Firmalar Ağ üzerinden birbirine bağlı bilgisayar 54 56 Bağımsız bilgisayar 24 16 Her ikisi 22 28 1 MHS: Mühendislik hizmeti sunan. % 76’sı ise teknik/mühendislik hesaplamalarda kullandıkları cevabını vermiştir (Tablo 7). Bir başka soruda. mühendislik hizmeti sunan firmaların % 73’ünün. hem mühendislik hizmeti sunan hem de tasarım hizmeti sunan firmaların hepsi firmalarında kullanılan bilgisayarların internet bağlantısına sahip olduklarını belirtmiştir.Ankete katılan firmalara. THS: Tasarım hizmeti sunan Uygulama Alanları Ankete katılan mühendislik hizmeti veren firmaların % 35’i teknik hesaplamalar ve mühendislik analizleri ile ilgili olarak SAP2000 programını. tasarım hizmeti sunan firmaların da % 76’sının bir resmi internet sitesi bulunmaktadır. 111 . % 32’si Sta4CAD programını ve % 19’u IdeCAD (statik) programını kullandıklarını belirtmiştir (Tablo 8). tasarım hizmeti sunan firmaların ise %56’sı bu cevabı vermiştir (Tablo 6). Buna ek olarak. sahip oldukları bilgisayarların bağımsız bilgisayarlar mı yoksa bir ağ üzerinden birbirine bağlı bilgisayarlar mı olduğu sorulduğunda. 37 mühendislik hizmeti sunan firmadan 14’ü (% 38). firmalara bilgi teknolojilerini iş süreçlerinin hangi alanlarında kullandıkları sorusu yöneltilmiştir. 2THS: Tasarım hizmeti sunan Ağ tipi Ankete katılan firmalara kullandıkları bilgisayarların internet bağlantısının olup olmadığı sorulduğunda. % 72’si de muhasebe ve teknik/mühendislik hesaplamalarda kullandıklarını belirtmiştir. Ayrıca. Tasarım hizmeti sunan firmaların ise % 76’sı bilgi teknolojilerini tasarım/çizim için. tasarım hizmeti sunan firmaların ise % 89’u sitelerini düzenli olarak güncellediklerini belirtmiştir. Tablo 6 Firmaların Kullandığı Bilgisayarların Ağ Tipleri. mühendislik hizmeti sunan firmaların % 54’ü firmalarında ağ üzerinden birbirine bağlı bilgisayarlar kullanıldığını belirtirken. tasarım hizmeti sunan 25 firmadan 7’si (% 28) bu uygulamalardan faydalandıklarını belirtmişlerdir. Ankete katılan firmaların mühendislik ve tasarım hizmeti veren firmalar olması. Mühendislik hizmeti sunan firmaların %82’si bilgi teknolojilerini tasarım/çizim ve muhasebe alanlarında. Firmalara elektronik ticaret uygulamalarından faydalanıp faydalanmadıkları sorusu sorulduğunda. Tablo 7 Firmaların Bilgi Teknolojilerini Kullandıkları ş Süreçleri. bir internet sitesine sahip olan mühendislik hizmeti sunan firmaların % 81’i. bu firmalarda bilgi teknolojilerinin en çok tasarım/çizim ve teknik/mühendislik hesaplamaları alanlarında kullanılmasını anlaşılır kılmaktadır.

Ankete katılan mühendislik ve tasarım firmalarına. Tasarım hizmeti veren firmaların ise % 44’ü özel olarak kendi firmaları için geliştirilen bilgisayar programları kullandıklarını belirtmiştir. % 24’ü Autodesk 3ds MAX programını ve % 20’si IdeCAD (mimari) ve ArchiCAD programlarını kullandıklarını belirtmiştir (Tablo 9).Tablo 8 Mühendislik Hizmeti Veren Firmaların Teknik Hesaplamalar/Mühendislik Analizleri için Kullandıkları Programlar. Yüzde (%) MHS1 Firmalar THS2 Firmalar Teknik/Mühendislik Hesaplamalar 47 73 Her Türlü Evrak Takibi ve Yönetimi 47 36 Muhasebe 47 27 Genel idare 41 18 Tasarım/Çizim 24 9 Şartname Yazımı 18 9 Diğer 18 18 1 MHS: Mühendislik hizmeti sunan. hazır paket programlar firmaların faaliyet alanları doğrultusunda ortaya çıkan özel ihtiyaçlarına cevap vermez ve firmalar kendi ihtiyaçları doğrultusunda yazılmış bilgisayar programlarına gereksinim duyarlar. Firmaların kendi ihtiyaçları doğrultusunda özel olarak hazırlattıkları bilgisayar programlarını iş süreçlerinin hangi alanlarında kullandıklarına dair soruya verdikleri cevaplar ise Tablo 10’da görülmektedir. 2THS: Tasarım hizmeti sunan Uygulama Alanları 112 . Tablo 10 Firmaların Bilgi Teknolojilerini Kullandıkları ş Süreçleri. 37 tane mühendislik hizmeti veren firmadan 17 tanesi (% 46) bu soruya evet cevabını vermiştir. Tablo 9 Tasarım Hizmeti Veren Firmaların Tasarım için Kullandıkları Programlar. Programlar AutoCAD Autodesk 3ds MAX AutoCAD LT IdeCAD (Mimari) ArchiCAD NetCAD AutoCAD Civil 3D Revit Architecture AllPlan Diğer Yüzde (%) 96 24 20 20 20 16 12 4 4 4 Bazı durumlarda. Programlar SAP2000 Sta4CAD IdeCAD (Statik) XSteel Probina Etabs StaadPro Diğer Yüzde (%) 35 32 19 8 5 5 0 11 Tasarım hizmeti veren firmaların % 96’sı tasarım için AutoCAD programını. özel olarak firmaları için yazılmış olan bilgisayar programları kullanıp kullanmadıkları sorulmuştur.

% 80’i bilgi teknolojileri hakkında bilgi eksikliğinin ve bilgi teknolojileri kullanımında tecrübeli ve yeterli bilgi birikimine sahip personel eksikliğinin sebepler arasında yer aldığını belirtmiştir (Tablo 12). Mühendislik hizmeti veren firmaların % 89’u bilgi teknolojileri hakkında bilgi eksikliğinin. Mühendislik hizmeti veren firmaların % 53’ü bilgi teknolojileri konusunda uzman bir bilgi işlem personeli çalıştırdıkları yanıtını vermiştir. Ek olarak. Ankete katılan firmalara kullandıkları programlarla ilgili olarak üniversitelerde öğrencilere yeterli eğitim verilip verilmediği sorulmuştur. Tasarım hizmeti veren 25 firmanın ise 14 tanesi (% 56) bilgi teknolojileri konusunda uzman bir bilgi işlem personeli çalıştırdıklarını belirtmiştir. 2THS: Tasarım hizmeti sunan nşaat sektöründe bilgi teknolojilerinin kullanımının yaygınlaşmasında şüphesiz ki üniversitelerin inşaat mühendisliği ve mimarlık bölümlerinin önemli bir rolü bulunmaktadır. Tasarım hizmeti veren firmaların ise % 84’ü aynı görüşü paylaşmaktadır. Ankete katılan firmalara. bu teknolojilerin kullanımını arttıracaktır. Türk inşaat sektöründe bilgi teknolojilerinin yaygın olarak kullanılmamasının altında yatan sebeplerin neler olduğu sorulmuştur. firmaların bünyelerinde istihdam ettikleri personelin yüzde kaçının bilgisayar kullanmayı bildiği Tablo 11’de gösterilmiştir. Anket sonuçları göstermiştir ki ankete katılan mühendislik hizmeti veren firmaların % 89’u kullandıkları yazılım programları ile ilgili olarak üniversitelerde yeterli eğitim verilmediğini düşünmektedir. Söz konusu bölümlerde öğrenim gören öğrencilerin gerek bilgi teknolojilerinin sağlayacağı avantajlardan haberdar olmaları gerekse de meslek hayatlarında ihtiyaç duyacakları bilgisayar programlarını kullanmayı öğrenmeleri. % 84’ü bilgi teknolojileri kullanımında tecrübeli ve yeterli bilgi birikimine sahip personel eksikliğinin. % 81’ de bilgi teknolojilerinin faydalarının yeteri kadar farkında olunmamasının ve teknolojideki hızlı değişime ayak uyduramamanın sebepler arasında yer aldığını belirtmiştir (Tablo 12). ankete katılan mühendislik hizmeti veren firmaların % 38’i çalışanlara yönelik bilgi teknolojileri ile ilgili eğitim programları düzenlediklerini belirtmiştir. Tasarım hizmeti veren firmaların ise % 36’sı çalışanlarına bu kapsamda bir eğitim verdiklerini belirtmişlerdir.Firmaların bilgi teknolojileri konusunda sahip oldukları tecrübeyi tespit etmek amacıyla ankete katılan firmalara bilgi teknolojileri konusunda uzman bir bilgi işlem personeli çalıştırıp çalıştırmadığı sorulmuştur. 113 . Ayrıca. Tasarım hizmeti veren firmaların ise % 84’ü de bilgi teknolojilerinin faydalarının yeteri kadar farkında olunmamasının. Tablo 11 Firmaların Bilgisayar Kullanmayı Bilen Personel Sayısı. Çalışan Personel Sayısı Yüzde (%) Yüzdesi MHS1 Firmalar THS2 Firmalar % 1-10 3 4 % 11-20 0 0 % 21-30 3 4 % 31-40 5 4 % 41-50 0 0 % 51-60 11 4 % 61-70 3 0 % 71-80 16 12 % 81-90 19 20 % 91-100 41 52 1 MHS: Mühendislik hizmeti sunan.

ankete katılan mühendislik hizmeti veren firmaların % 97’si gerekli bilgilerin daha kolay elde edilmesi. depolanması. Yüzde (%) MHS Firmalar THS2 Firmalar Gerekli bilgilerin daha kolay elde edilmesi 97 100 Firmanın rekabet gücünü arttırması 95 100 Firma içi iletişim ve evrak takibinin daha hızlı olması 95 100 Firma tarafından verilen hizmetlerin daha hızlı tamamlanması 95 96 letişim masraflarının ve zamanlarının azalması 89 88 Uluslar arası bağlantıların daha kolay sağlanması 84 92 Evrak işlerini azaltması 81 84 1 MHS: Mühendislik hizmeti sunan. Bu amaçla. % 96’sı firma tarafından verilen hizmetlerin daha hızlı tamamlanması cevabını vermiştir (Tablo 13). her türlü bilginin işlenmesi. Anket. Birinci kısımda. % 95’i firmanın rekabet gücünün artması. en genel ifadeyle. toplam 21 sorudan ve iki ana kısımdan oluşmaktadır.Tablo 12 Bilgi Teknolojilerinin Yaygın Olarak Kullanılmamasının Sebepleri. bilgi teknolojilerinin kullanımının mevcut durumunun araştırılması hedeflenmiştir. bilgi 114 . Türk inşaat sektöründe mühendislik ve tasarım hizmeti sunan firmalarda. 25 tanesi ise tasarım hizmeti (% 40) sunmaktadır. Anketi cevaplayan 62 firmanın 37 tanesi mühendislik (% 60). 2THS: Tasarım hizmeti sunan Avantajlar 1 Sonuç ve Öneriler Bilgi teknolojisi. kinci kısım ise. firmaların genel özelliklerini belirlemeye yönelik 5 soru bulunmaktadır. Anket gönderilen firmalardan 62 tanesi anketi eksiksiz olarak doldurarak geri göndermiştir. Bu çalışmada. firmanın rekabet gücünün artması ve firma içi iletişim ve evrak takibinin daha hızlı olması. Türk inşaat sektöründe mühendislik ve tasarım hizmeti sunan firmalarda. dağıtılması ve sunumu için elektronik aygıtların ve programların kullanılması olarak tanımlanmaktadır. Tablo 13 Bilgi Teknolojilerinin Kullanılmasının Sağlayacağı Avantajlar. Türk Müşavir Mühendisler ve Mimarlar Birliği üyesi olan 119 firmaya elektronik posta yoluyla anket gönderilmiştir. Yüzde (%) MHS1 THS2 Firmalar Firmalar Bilgi teknolojileri hakkında bilgi eksikliği 89 80 Tecrübeli ve yeterli bilgi birikimine sahip personel eksikliği 84 80 Bilgi teknolojilerinin faydalarının yeteri kadar farkında olunmaması 81 84 Teknolojideki hızlı değişime ayak uyduramama 81 72 Yönetim kadrosunun bilgi teknolojilerine yeterli önemi vermemesi 76 76 Bilgi teknolojilerinin kullanım maliyetinin yüksek olması 65 64 Bilgi teknolojilerinin kullanımında yazılım problemlerinin yaşanması 30 28 Bilgi teknolojilerinin kullanımında donanım problemlerinin yaşanması 24 28 Bilgi teknolojilerinin güvenilir olmaması 14 16 Bilgi teknolojilerinin entegrasyonunda yaşanan problemler 35 40 1 MHS: Mühendislik hizmeti sunan. Ankete katılan tasarım hizmeti veren firmaların ise hepsi gerekli bilgilerin daha kolay elde edilmesi. firma içi iletişim ve evrak takibinin daha hızlı olması ve firma tarafından verilen hizmetlerin daha hızlı tamamlanması cevabını vermiştir (Tablo 13). 2THS: Tasarım hizmeti sunan Sebepler Bilgi teknolojilerinin kullanılmasının firmalara sağladığı avantajların neler olduğu sorulduğunda ise.

teknolojilerinin kullanımının mevcut durumunun saptanmasına yönelik 16 sorudan oluşmaktadır. bilgi teknolojileri hakkında bilgi eksikliği. üniversitelerin ilgili bölümlerinin müfredatlarına bilgi teknolojileri konusunda zorunlu ve/veya seçmeli dersler eklemek. Ayrıca anketi cevaplandıran mühendislik ve tasarım hizmeti veren firmalar bilgi teknolojilerinin kullanımının. bilgi teknolojilerinin faydalarının yeteri kadar farkında olunmaması. Söz konusu bölümlerde öğrenim gören lisans ve yüksek lisans öğrencilerinin gerek bilgi teknolojilerinin sağlayacağı avantajlardan haberdar olmaları gerekse de meslek hayatlarında ihtiyaç duyacakları bilgisayar programlarını kullanmayı öğrenmeleri. sektörde bilgi teknolojilerinin yaygın bir biçimde kullanılmasının en önemli engelleri olarak görülen konu hakkındaki bilgi eksikliği ve tecrübeli ve yeterli bilgi birikimine sahip personel eksikliği sorunlarını önemli ölçüde giderecektir. nşaat Mühendisleri Odası ve Mimarlar Odası tarafından bilgi teknolojilerinin kullanımı konusunda kursların düzenlenmesi ve üniversitelerin Sürekli Eğitim Merkezleri tarafından konu ile ilgili sertifika programları düzenlenmesi de hem sektöre kalifiye personel yetiştirilmesine hem de sektörde halen çalışmakta olan profesyonellerin bilgi teknolojileri konusunda bilgi sahibi olmalarına katkıda bulunacaktır. iletişim masraflarının ve zamanlarının azalması. teknik/mühendislik hesaplamaları gibi alanlarda bilgi teknolojilerini kullandıkları sonucuna varılmaktadır. firma tarafından verilen hizmetlerin daha hızlı tamamlanması. bilgi teknolojilerinin kullanım maliyetinin yüksek olmasını ve bilgi teknolojilerinin entegrasyonunda yaşanan problemleri göstermişlerdir. yönetim kadrosunun bilgi teknolojilerine yeterli önemi vermemesi. bilgi teknolojilerinin kullanımında tecrübeli ve yeterli bilgi birikimine sahip personel eksikliği. Şüphesiz ki. Türk inşaat sektöründe mühendislik ve tasarım hizmeti sunan firmaların büyük bir çoğunluğunun bilgi teknolojilerini önemli ölçüde kullandığı ancak sektörde çalışan mühendislerin bilgi teknolojilerinin etkin kullanımı konusunda firmaların ihtiyaçlarını karşılayacak kadar donanıma sahip olmadıkları ve bu eksikliğin büyük bir ölçüde üniversitelerdeki konu ile ilgili yetersiz veya eksik eğitim sisteminden kaynaklandığı sonucuna varılmıştır. nşaat sektöründe bilgi teknolojilerinin kullanımının yaygınlaşmasında üniversitelerin inşaat mühendisliği ve mimarlık bölümlerinin önemli bir rolü bulunmaktadır. bu teknolojilerin kullanımını arttıracaktır. gerekli bilgilerin daha kolay elde edilmesi. Anket sonuçları değerlendirildiğinde. 115 . Bu çalışma ile birlikte. uluslar arası bağlantıların daha kolay sağlanması. teknolojideki hızlı değişimlere ayak uyduramama. genel idare. veya mevcut derslerin içeriklerinde bilgi teknolojilerinin kullanımı hakkında bilgilerin verilmesi. Tüm bu faydaların yanında mühendislik ve tasarım hizmeti sunan firmalar bilgi teknolojilerinin Türk inşaat sektöründe kullanılmasını engelleyen faktörler olarak. ve evrak işlerinin azaltılması gibi faydalarının olduğunu belirtmişlerdir. firma içi iletişim ve evrak takibinin daha hızlı olması. firmanın rekabet gücünü arttırması. mühendislik ve tasarım hizmeti sunan firmaların büyük çoğunluğunun tasarım/çizim. bilgi teknolojilerinin kullanımının yaygınlaşması inşaat sektöründe verimliliği arttıracaktır. Bu nedenle. Üniversitelerin lisans ve yüksek lisans programlarının yanı sıra. muhasebe.

Verimlilik Dergisi. 4. Fontane D. web adresi: http://atlas. Sey Y. (2005) Information Technology in Civil Engineering Curriculum.S. (1996) Promoting Computer Integrated Construction Through the Use of Distribution Technology. Mohamed S. pp 155-171. Vol. MPM Yayını 2000/1. Grigg N.itu. 3-16. Taş E. 33.Kaynaklar Acar E. pp 26-31. Arditi D. 3.tr/~kanoglu/ KANOGLU-CP-IPYD-DINAMIKLER2002. 12. Brandon P.K. (2000) A survey on the impact of information technology on the Canadian architecture.. 23. Koçak I. 37-56. Yip J. 11. International Journal of Computer Integrated Design and Construction. Criswell M. 1. ITcon. No. 5. (2000) Rekabet Üstünlüğü ve Bilişim Teknolojileri.. Vol.. No.edu. Bjork B. Cooper G.J. No.. No.cc. Rezgui Y.A. Vol. nşaat Sektörü ve enformasyon Teknolojisi üçgeninde saptamalar. ITcon. Engineering. 1. (2007) A survey of the use of IT in building product information acquisition in Turkey. Stewart R. 131.. Siller T. (1999).. U. Management. Rivard H. (1995) Information technology (IT) and integration in the construction industry. Dinamikler 2002. Construction Innovation: Information. 7. (2002) Küreselleşme. Ahmad I. 1. (2005) Use of information and communication technologies by small and medium-sized enterprises (SMEs) in building construction. ITCon. Information Technology in construction: domain definition and research issues.E. pp 713-722.. pp... 1. 5th International Conference on Construction in the 21st Century Bildiriler Kitabı. pp 323-335. pp 681-694. Irlayıcı F. Vol. Russel J. Construction Management And Economics. Construction Management And Economics.P. 116 . Abou-Zeid A.. Brown A. Vol. pp 1-16.. Işıkdağ U. Güleş H..pdf... pp.. Vol. engineering and construction industry.G.C.S.. 20-22 Mayıs. Journal of Professional Issues in Engineering Education and Practice. (2004) A survey of ICT use in the Turkish construction industry. pp 163-171. 4. Vol. stanbul. 1167-1175. Construction and Architectural Management. pp. (2004) An empirical investigation into the link between information technology implementation barriers and coping strategies in the Australian construction industry. Sarshar M. Process. Vol. No. Polat G. Kanoğlu A. Vol. Marosszeky M. (2009) Managing Information Technology in Construction: Case of the Turkish Construction Industry.

ekonomik açıdan da en uygun teklif midir? Amacımız doğrultusunda. özellikle yapım projelerinde 117 . Kanununun 40. seçimin yapılması aşamasında değerlendirmeye alınacak ölçütler belirlenmiş. Dr. Maddesi ve Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliğinin 67. bulanık TOPSIS. Kanunun koymuş olduğu aralıkta. ekonomik ve mali yeterlik ile mesleki ve teknik yeterliklerini kanunen ispat etmiş isteklilerin seçim aşamasında. stanbul Üniversitesi nşaat Mühendisliği Bölümü nşaat Yönetimi Mühendisliği Bilim Dalı stanbul Tel. aşırı düşük teklifler gelmektedir. dare. diğerini ya da diğerlerini etkilemektedir. bu parametreleri dengede tutabilmek oldukça önemlidir (Turner. kalite-maliyet-zaman gibi üç önemli bileşeni bulunmaktadır. çok ölçütlü karar verme. Anahtar sözcükler: hale kanunu. Giriş Proje yönetiminin. 1998). ihaleye katılmak isteyen isteklilerin hangi şartları sağlaması gerektiği ve yeterliğin belirlenmesinde istenecek belgeler açıklanmıştır. Ekonomik açıdan en avantajlı teklif. sadece en düşük teklife göre değil. Kamu hale Yasası gereği en düşük teklifi veren firmalara ihaleyi vermek durumunda kalındığından dolayı. bulanık mantık. Bu belgelerle isteklilerin.216-312-2066 E-posta: ekremmanisali@yahoo. “en düşük fiyat. bulanık çıkarım. bulanık netleştirme. en düşük fiyat teklifi olarak kabul edilir” denilmektedir.212-449-4737 E-posta: ozburak55@yahoo. kamu kaynakları rasyonel ve verimli bir şekilde harcanamamakta. Bu bileşenlerden herhangi birinde meydana gelen değişiklik.com Ekrem Manisalı Prof. Maddesinde “ihale ekonomik açıdan en avantajlı teklifi veren isteklinin üzerinde bırakılır. bulanık mantık yaklaşımıyla örnek bir model oluşturulmuş ve ihalesi gerçekleştirilmiş bir projede bu modelin uygulaması yapılarak sonuçlar karşılaştırılmıştır. 0. ekonomik ve mali yeterlilikleri ile mesleki ve teknik yeterlilikleri değerlendirilmektedir. Bir projede kalite-maliyet-zaman parametrelerinin dengede tutulamamasının temelinde. diğer belgelerin göreceli niteliğine ve niceliğine göre de değerlendirmeye alınması gerektiği üzerinde durulmuştur. yapım işlerinde açık ihale usulüyle yaptırılacak işler için. işin niteliğine göre.Kamu halelerinin Değerlendirilmesinde Bulanık Mantık Yaklaşımı ve Uygulaması Burak Öz nşaat yüksek mühendisi stanbul Üniversitesi nşaat Mühendisliği Bölümü nşaat Yönetimi Mühendisliği Bilim Dalı stanbul Tel. Proje yönetimi açısından. 0. Gerçekte.com Öz Bu çalışmada. Kamu hale Kanununda. yeterlilikte hangi belgelerin hangi sınırda isteyeceğine karar vermektedir.

2007). Bulanık Mantık Yaklaşımı Bulanık mantık. ve diğ. Bulanık mantık. ilgili kurumun vatandaşlar karşısında zor duruma düştüğü. bunu ararken de işin malzemesinden tutun.doc ). en düşük teklife niye ihaleyi vermedin diye soruşturmalık oluruz korkusu ile en düşük teklife ihaleyi verdiklerini. o firmanın geçmişte yaptığı işlere varıncaya kadar bunların değerlendirmeye alınmasının şart olduğu ve iş bitirecek kabiliyette olan kurumların devletten iş alabilecekleri ifade edilmiştir ( http://www. Başbakanlık Özürlüler daresi. Manisalı. kişiden kişiye ve coğrafyadan coğrafyaya değişebilen kavramlardır. o ihaleyi kazanan firmanın yemek alacak parasının bile olmayacağı söylenmiştir (http://www. yaklaşık % 68 tenzilatla sonuçlanmıştır.com. Toplantıya katılan diğer sektörler. konuyla ilgili benzer görüşlerini belirtmişlerdir ( http://www. stopajı ve diğer faktörler değerlendirildiğinde. aşağı-yukarı. geciktirmeden ve kaliteli iş yapabilme kabiliyetlerinin tespit edilmesine dayanan bulanık mantık yöntemi kullanılarak bir model geliştirilmiş ve bir gerçek olay örneği ile modelin uygulaması yapılmıştır. 2007) Türkiye Odalar ve Borsalar Birliğinin düzenlemiş olduğu Kamu hale Kanununun birinci uygulama yılı sonunda yapım sektörünün sektörel bazda değerlendirilmesi ve sonuç toplantısında ve konuyla ilgili çeşitli değerlendirmelerde.gov. hava kararmaya ne zaman başlar.nethaber. hangisinden yoksun olduğu zaman çirkindir gibi.ihale. en yüksek kırımı veren firmaya ihalenin verilmek zorunda kalındığından. 25.gov. olabilirlik teorisine dayanmaktadır. ama kamu kurumlarının. isteklinin işi yapabilme kabiliyetine yani niteliğine bakılması gerektiği ifade edilmiştir. 20. Örneğin. Bunun. Karayolları Genel Müdürlüğü tarafından.ihale. Yukarıda tespit edilen aksaklıkların çözümüne yönelik.com. Olabilirlik. bir sanat eseri hangi özellikleri taşıdığı zaman güzel. firmaların ekonomik. aranması gerekenin düşük tekliften öteye uygunluk olması gerektiği.işçilik hatalarına ve kalitesiz ürünlerin kullanılmasına sebep olmaktadır. bunun da kalitesizliği getirdiği değerlendirilmesinde bulunulmuştur. belirsiz ortamda optimum kararlar almak için 1965 tarihinde Zadeh tarafından geliştirilmiş bir teoremdir. yetenekli ile dahi arasındaki sınır nedir. Bu çalışmada değerlendirmenin sadece teklif kriterine göre değil. Gecikmenin ve kalitesizliğin kamuya ve müteahhide bir maliyeti olacaktır (Akçay. kuruma ve devlete olan güvenin zedelendiği belirtilmiştir ( http://www. Yasa gereği. Klir. Hâlbuki ihalenin mantığının ekonomik olarak avantajlı teklife ihaleyi vermek olduğu.tr/egitim/S4. bunlar. En düşük fiyatı verene iş verilir mantığının doğru olmadığı. olayın fizibilite düzeyine.12. kalitesinde yapılmıyor ve zamanında bitirilemiyorsa bu durum planlanan kamu hizmetinin gecikmesine sebep olur.doc). 1997). yaklaşık ve civarında kelimeleri olaylara 118 . olayla ilgili verdiğimiz kararın ve olay hakkındaki inancımızın derecesi ile ilgilidir (Zadeh. Diğer bir değerlendirmeye göre. 39 trilyon TL yaklaşık maliyeti olan önemli bir yol projesi. yüklenicilerden kaynaklanan sebeplerden dolayı. Çoğu olaylar kesin sayılarla karakterize edilemediklerinden dolayı bulanık sayı fikri doğmuştur. cümlelerdeki.11.tr/egitim/S4. 1965. aşırı düşük teklif verenlerin genelde kötü niyetli olduğu ve ihale dışı bırakılması gerektiği.2007 ). Düşük maliyetten dolayı iş. aşırı düşük teklif diye bir ölçüt konulması yerine.nethaber.

uzmanlara danışılarak ve bulanık kümelemede olduğu gibi denetimsiz öğrenme yöntemi ile oluşturulabilir. yavaş. 2007) Bulanık yorumlama. Diğer bir önemli uygulaması. ve diğ. altı sayısını bulanık hale getirmiştir çünkü aşağı yukarı ifadesi. (Klir. Aşağı yukarı altı ifadesi. Manisalı. Örneğin mevcut yapıların (köprülerin. 1997) Bulanık Sistem Modelleme Girdi Bulanık sistem modellemenin gerçek değeridir. Bunların bazıları aşağıda gösterilmiştir. µ B ( x)] µ A*B ( x) = min[ µ A ( x ). µ A+ B ( x) = max[ µ A ( x). yaklaşık. ve diğ. kısa. küçük. karar verme problemlerinin çözümüdür. Eğer kısmındaki dilsel 119 . (Klir. µ B ( x )] µ A = 1 − µ A ( x) (Mete. binaların ve otoyol asfaltlarının) değerlendirilmesinde başarılı olmuştur. Kurallar. bulanık operatörler kullanılır. hızlı. Temur. 2009) Bulanık Yorumlama Mekanizması Eldeki gerçek girdi değerleri için bulanık kural tabanındaki hangi kuralların kullanılacağını veya etkinleştirileceğinin belirlenmesidir. Bulanık yorumlamada. bütünleştirme ve sonuç kısmı olmak üzere iki aşamadan oluşur. altı değerinin sağında ve solunda bazı değerleri içerir. Bulanıklaştırma Gerçek değerin (girdinin). yukarıda bahsedildiği gibi.bulanıklık katar. büyük. aşağı yukarı. Bütünleştirme kısmı. sıcak soğuk gibi dilsel ifadelerdir (Manisalı. kural tabanının eğer kısmı ile ilgilidir. ağır. hafif. Bulanık Kural Tabanı Bulanık kural tabanı. Buradaki bulanık ifadeler. civarında. uzun. eğer-ise kalıbıyla gösterilir ve bulanık ifadeler ile tablo haline getirilir. 1997) Bulanık küme teorisinin mühendislik uygulamaları ilk olarak inşaat mühendisliğinde olmuştur. dilsel değerin hangi terimlerine hangi üyelik dereceleri ile ait olduğunun bulunması işlemidir.

Şekil 1 Mamdani bulanık çıkarımı. 1) 2) 3) Mamdani bulanık çıkarımı (şekil 1). En çok kullanılan bulanık çıkarım yöntemleri. Sugeno bulanık çıkarımı (şekil 3).ifadeler bulanık operatörler vasıtasıyla üyelik derecelerinin birleşimi olan bir değer hesaplanır. Sonuç kısmı. kural tabanının “ise” kısmı ile ilişkilidir. Larsen çarpımsal bulanık çıkarımı (şekil 2). 120 . Şekil 2 Larsen çarpımsal bulanık çıkarımı.

%45 az sağlıklıdır. Buna karşılık hesap işlemi karışıktır (şekil 4). Yöntemin belirlenmesinin sistematik bir yaklaşımı yoktur (El-Sharkawi. 1) Alanın ağırlık merkezi yöntemi En yaygın olarak kullanılan bir metottur. Netleştirme Netleştirme. Üyelik fonksiyonunun maksimum olduğu tüm değerlerin ortalamasıdır (Şekil 5). boy uzunluğu 1.72 m olan ve ağırlığı 88 kg olan bir kişi. 2) Maksimumun ortalaması (MOM-mean of maximum) Yukarıdaki örneğimize göre. 121 . bir bulanık çıkarımın olası dağılımını ifade edecek en uygun sayısal değeri yani bulanık olmayan değerin tespit edilmesi için yapılan bir işlemdir.Şekil 3 Sugeno bulanık çıkarımı. boy uzunluğu 1. M).72 m olan ve ağırlığı 88 kg olan bir kişi. Çeşitli netleştirme stratejileri vardır. Yukarıdaki örneğimize göre. Bunların hangisinin tercih edileceği problemin özelliklerine göre değişir ve karar verici problemin niteliğine göre bir yöntemi tercih eder. %100 az sağlıklıdır. %55 orta sağlıklı.

Bundan dolayı çok parametreli işlerde bu yöntem seçilmemelidir (ElSharkawi. Şekil 6 Ağırlıklı ortalama. %60 az sağlıklı. boy uzunluğu 1. boy uzunluğu 1. %60 az sağlıklı. hesap çarpım üzerine kurulduğu için hassasiyet azalır.µ conclusion : Sonuc bulanik kumesinin uyelik derecesi Şekil 4 Alanın ağırlık merkezi. ağırlık merkezi yöntemine göre daha az hesap gerektirmesine rağmen ağırlık merkezi yöntemine çok yakın sonuç verir (şekil 6) Yukarıdaki örneğimize göre. %40 orta sağlıklıdır. Y* = ∑ y i i =1 l ∑h i =1 l i (Şekil 3) Yukarıdaki örneğimize göre. %40 orta sağlıklıdır. Şekil 5 Maksimumun ortalaması. 3. 3) Ağırlıklı ortalama metodu Ağırlıklı ortalama metodu.72 m olan ve ağırlığı 88 kg olan bir kişi.a) Sugeno yorumlama mekanizması için ağırlıklı ortalama metodu Sugeno yönteminde eğer parametreler çok ise. 122 . M).72 m olan ve ağırlığı 88 kg olan bir kişi.

1981. öklidyen uzaklık yöntemini kullanarak (1).. yakınlık katsayısı hesaplanır ve ihale bulanık ideal nokta olan 1’e en yakın olan firmaya bırakılır (Hwang and Yoon. 1992. Chen and Hwang.2007). Kaya ve diğ.Kamu halelerinin Değerlendirilmesi Kriterlerin Belirlenmesi ve Modelin Oluşturulması Bulanık sistem modelinin oluşturulmasında Sugeno bulanık çıkarımı kullanılacak ve netleştirme aşamasında öklidyen uzaklık yöntemi kullanılarak bulanık TOPSIS (Techique for Order Performance by Similarity to Ideal Solution) yöntemi kullanılacaktır. bulanık “1” üyelik derecesine en yakın ve bulanık “0” üyelik derecesinden en uzakta bulunan istekli firma belirlenir. 1) Firmanın mesleki ve teknik durumu 2) Firmanın mali gücü 3) Firmanın teklif durumu Netleştirme Bulanık modelin son aşamasında. 123 .

Aşağıdaki tablo 1 ‘de modelde kullanılacak ve yeterlilik aşamasında isteklilerden istenilen belgeler görülmektedir. Tablo 1 Firmalara ait kriterler 124 .06. Tablo 1’de görülen stekli 7 mali durum belgesini teklif zarfının içine koymadığı için ihale dışı kalmıştır.96 TL ile en düşük teklifi veren istekli 8 üzerinde kalmıştır (Tablo 1). 763. istekli 8 taahhüdünü yerine getirememiş ve iş aynı ihale şartlarında başka bir firmaya devir edilmiştir.3 µ1 : 1 µ0 : 0 ∑ 1 i  µ − hi   1.2007 tarihinde bir yapım iş i ihale edilmiş ve ihaleye dokuz istekli katılmıştır.20.) ş.0    2 ………(1) 1 d n : Kriterlerin 1' e olan uzaklik mesafesi 0 d n : Kriterlerin 0' a olan uzaklik mesafesi 0 0 CC n (1' e olan yakinlik katsayisi) = d n ( d 1 + d n ) n Gerçek Durum Örneği 11.2. Diğer isteklilerin belgelerinin hepsi kanun gereği uygun görülmüştür.40 ≤ Geçerli teklifler ≤ YM*1. Ancak. h) = i:1. Aşırı düşük teklif hesabı yapılmış ve geçerli sekiz isteklinin de vermiş olduğu teklifler aşırı düşük sınırının altında kalmamıştır ( YM*0.d ( µ1.0 .416.

Bu süre iş deneyimi bulunan mimar ve mühendisler için uygulanmaz” denilmektedir (http://www. yüzyirmiikibinüçyüzseksenyedi Yeni Türk Lirası olarak hesaplanmak üzere 10 uncu madde kapsamındaki benzer iş deneyimi olarak dikkate alınır. 24/h Maddesinde: “ ş deneyimi bulunmayan mühendis veya mimarların. tablo 4 ve tablo 5 ve tablo 6’da görünmektedir. Tüm hesap değerleri tablo 2. 5812 sayılı Kamu hale Kanunu ile Kamu hale Sözleşmeleri Kanununda değiş iklik yapılmasına dair kanunun. aldıkları lisans eğitimine uygun yapım işi ihalelerine başvurularında.*istekliler iş deneyim belgesi olarak diplomalarını vermişlerdir. Diplomasını ibraz eden isteklilerin. mali gücü sonuç üyelik derecesi (h2) ve teklif durumu sonuç üyelik derecesi (h3) hesaplanır. Netleştirme aşamasında öklidyen uzaklık formülü kullanılarak her bir isteklinin sonuç üyelik derecelerinin bulanık ideal nokta olan 1’e ve 0’a olan uzaklıkları hesaplanarak bulanık 1’e olan yakınlık katsayısı hesaplanır ve çıktı değerine ulaşılır. Tablo 2 Firmaların bulanık sisteme girdi değerleri 125 .tr/mevzuat/) Bulanık Mantık Modeline Göre Hesap lk olarak modelimizdeki tüm kriterlerin değerleri (x1. iş deneyim kriteri aidiyetlik derecesi hesabı. x2.….ihale. modelimizdeki hesabın tam tersi olarak yapılır.gov. Daha sonra çarpımsal Sugeno bulanık çıkarımı uygulayarak firmaların mesleki ve teknik durumu sonuç üyelik derecesi (h1). toplam süresi onbeş yılı geçmemek kaydıyla mezuniyetlerinden sonra geçen her yıl. tablo 3. Sadece istekli 5 hem diplomasını vermiş hem de 14.2006 tarihli iş durum belgesi vermiştir.x8) bulanık sistem modelimize girerek bulanıklaştırılır.07.

Tablo 3 Firmaların mesleki ve teknik kapasitesi aidiyetlik dereceleri Tablo 4 Firmaların mali gücü aidiyetlik dereceleri Tablo 5 steklilerin teklifinin aidiyetlik dereceleri 126 .

. Bu modele göre. NJ. Kılınç M. Clair. Kaynaklar Akçay C. teknik kapasitesi). Sonuç Kamu ihalelerin değerlendirilmesi aşamasında. (2007) nşaat hale Yönetiminde Karşılaşılan Problemer ve Çözüm Önerileri. .J. and Yoon. iş zamanında bitmediği için mağdur olacaktır. U. Eğer aynı şartlarda işi devir alacak başka bir firma olmasaydı. B. (2007) Makine-teçhizat seçim problemlerinde bulanık karar verme süreci. Ancak firma taahhüdünü yerine getirememiş ve işi aynı şartlarda başkasına devretmek zorunda kalmıştır. CL. Newyork Kaya . SJ.. Prentice Hall PTR. işi alan yüklenici hem teminatını yakacak ve hem de cezalı duruma düşecekti. (1981) “Multiple attribute desicion making methods and applications” Springer-Verlag.H. mali gücü kuvvetli ve vermiş olduğu fiyatla en mantıklı teklifi sunan STEKL 3 olduğu tespit edilmiştir. Mühendis ve Makine. iş deneyim süresi ve kapasitesi. Yuan. K. isteklilerden mesleki ve teknik kapasitesi en yüksek. Manisalı E. (1997) Fuzzy Set Theory: Foundations and Applications. böylece kamu kaynaklarının rasyonel ve verimli bir şekilde kullanılarak. hem yüklenicinin hem de kamunun yararına olacağ ı düşüncesindeyiz.Netleştirme Tablo 6 steklilerin bulanık ideal noktaya uzaklıkları Modelimize göre değerlendirme sadece en düşük teklife göre değil firmaların diğer özelliklerinin hepsini göz önüne alarak yapılmıştır. TÜ Süleyman Demirel Kültür Merkezi. and Hwang. Bildiriler Kitabı.S. iş in sadece en düşük teklifi verene göre değil.. stanbul. Upper Saddle River. Dördüncü nşaat Yönetimi Kongresi. kredibilitesi) ve teklif durumuna (teklif. aynı zamanda firmanın mesleki ve teknik kapasitesine (faaliyeti. teklifin ortalamadan sapma durumu) göre belirlenmesinde bulanık mantık yönteminin uygulanabileceği. mali gücüne (sermayesi. iş fesih edilecek. G. Halbuki. dare de. Chen. USA 127 . Çevikcan E.. Berlin Hwang. CL.. iş en düşük teklifi veren ve ekonomik olarak en uygun teklif sayılan STEKL 7 üzerinde kalmıştı. 49(576) pp 8-14 Klir. (1992) “Fuzzy multiple attribute desicion making methods and applications” Springer-Verlag.

stanbul. 25.doc.2007 128 . Bildiri Kitabı.com/Ekonomi/45665/Artik-ihalelerde-EN-DUSUK-FIYATIVEREN-IHALEYI.11. 8 pp 338-353 El-Sharkawi..12. England. Berkshire.2007 http://www.. Information control. Manisalı E.nethaber.05. Yedinci YAEM Ulusal Kongresi.gov. Temur R. E. Ege Üniversitesi.. Ed. (2007) Bakim Stratejilerinin Seçiminde Bulanik Çok Amaçli Karar Verme Modeli.2004.Ulusal Kongresi.ihale. (1998) The handbook of project-based management Second edt. Zadeh.tr/egitim/S4. zmir.Manisalı E. M.nethaber. Robinson.com/Ekonomi/50170/BEGENMEDIKLERININ-VAY-HALINETOKI-begendigi-muteahhide-ihale.. Turner. Mete M. J. L. 20..tr/mevzuat/ http://www.washington. (1965) “ Fuzzy sets”. Bildiri Kitabı. Yöneylem Araştırması ve Endüstri Mühendisliği XXV. (2005) Mevcut Yapıların Risk Analizinde Bulanık Mantık Uygulaması.pdf). The McGraw-Hill Companies.ihale. yapım sonuç toplantısı http://www.ee.R. 03. http://www.edu/index_files/tutorial/fuzzy. Department of Electrical Engineering University of Washington (http://cialab.gov.

Türkiye’de nşaat Sektöründe ş Sağlığı ve Güvenliği
Ayşegül Ercan

nş. Y. Müh. Ulaştırma Bakanlığı, DLH Genel Müdürlüğü, 5. Kat, 504, Emek, Ankara 0 312 203 16 42 E-posta: aysercan@yahoo.com

Öz
Türkiye’de iş kazaları ve meslek hastalıkları, birçok kişinin hastalanmasına ve hayatlarını kaybetmesine sebep olmaktadır. Özellikle de inşaat sektöründe bu tür olumsuzluklar fazlasıyla yaşanmaktadır. SSK kayıtlarına göre, 2006 yılında Türkiye’de meydana gelen toplam iş kazası sayısı 79027’dir. Meslek gruplarının içinde, meydana gelen iş kazalarında 11039 iş kazası ile metalden eşya imalatı iş kolundan sonra, 7143 iş kazası ile inşaat sektörü ikinci sırada yer almaktadır, bu sayı toplamda % 9’luk bir değere tekabül etmektedir. Meydana gelen iş kazaları toplamda % 3 değerinde sürekli iş görmezlik, % 2 değerinde de ölümle sonuçlanmaktadır. nşaat sektöründe çalışan işçiler, sanayi sektöründeki gibi kapalı alanlarda (fabrika, vs.) çalışma olanağı bulamamaktadırlar, projelerin çeşitliliği sürekli hareket halinde olmalarını gerektirmektedir. Bununla beraber inşaat alanı tehlikelidir ve çalışanlar için birçok risk içerir. Ayrıca bir projede birden fazla işçi çalıştığından tehlike ve risk de artar. Bu durumda iş sağlığı ve güvenliğini sağlamak da zorlaşmaktadır. Ancak son yıllarda Avrupa Birliği’ne giriş süreci ve inşaat sektöründeki firmaların yabancı firmalarla işbirliği içinde olması nedeniyle, Türkiye’de iş sağlığı ve güvenliğ i konusu gündeme gelerek önem kazanmıştır. Bu durum Türkiye’de iş güvenliğine verilen önem açısından olumlu sonuçlar meydana getirmiş olup, aynı zamanda bu konudaki standartları yükseltme zorunluluğu da oluşturmuştur. Sadece yasa veya yönetmelik çıkarılarak iş güvenliğinin sağlanamayacağ ı bilinmektedir. Tam anlamıyla iş güvenliğinin sağlanabilmesi için, öncelikle gerek işçilerde, gerek işverende, gerekse denetleyicilerde iş güvenliği bilincinin oluşturulması gerekmektedir. Bu bilincin oluşturulması için de en başta gelen unsur eğitimdir. nşaat sektöründe çalışan işçilerin genellikle eğitim durumları düşük seviyelerde olduğundan, bu eğitim açığı meslek içi eğitim ve bu konuda eğitimli işveren ve denetçilerin kontrolleriyle sağlanabilecektir. Bu çalış mada, Türkiye’de inşaat sektöründe iş sağlığı ve güvenliğinin genel durumu, çalışanların maruz kaldığı tehlikeler, bu sektördeki kaza nedenleri ve alınabilecek önlemler derlenmiştir. Ayrıca, iş sağlığı ve güvenliği konusunda geliş miş ülkelerden olan ABD ile Türkiye karşılaştırılmış olup, Türkiye’nin bu konudaki eksiklikleri belirlenmiştir.
Anahtar sözcükler: nşaat sektörü, iş sağlığı, iş güvenliği, iş kazaları.

129

Giriş
Çalış ma alanlarında işin yapılması sırasında ortamdaki fiziksel, çevresel, psikolojik v.s. şeklindeki etkenler sebebiyle çalışanların karşılaştıkları sağlık sorunları ve mesleki tehlikelerin ortadan kaldırılmasına yönelik yapılan mühendislik, teknik ve eğitim gibi sistemli çalış malara iş güvenliği denir (Yılmaz, 1976). Her yıl birçok işçi, çalış ma koşulları ya da çalış ma alanlarındaki zor, sağlıksız, tehlikeli şartlar yüzünden ölmekte, yaralanmakta ya da hastalanmaktadır. Bunun yanında iş sağlığı ve güvenliği konularında yeterli düzeye ulaşamayan ülkelerin ekonomileri de bu durumdan olumsuz etkilenmektedir. Türkiye’de Avrupa Birliği müktesebatına uygun olarak 10 Haziran 2003 tarihinde 4857 sayılı ş Kanunu yürürlüğe girmiş ve bir takım yönetmelik ve tüzükler oluşturulmuştur. nşaat sektörü açısından bakacak olursak, inşaat sektörü, birçok üretim alanı ile ilişkili olup, ülke ekonomisi ve kalkınmaya katkı sağlamada büyük öneme sahip bir iş koludur. Sektördeki teknolojik geliş melere nazaran, iş sağlığı ve güvenliği konusunda yeterli gelişme sağlanamamış olup, hali hazırda bu konuda eksikler bulunmaktadır. Yapı denetim şirketlerinde çalışan yapı denetçileri ve şantiyelerde görev yapan şantiye mühendislerinin sahip oldukları mühendislik eğitiminin yanı sıra evrensel bir kavram olan iş sağlığı ve güvenliği konularında da yeterli bilgi ve birikime sahip oldukları tam anlamıyla söylenemez. Örneğin; her inşaat şantiyesinin önünde, baretini tak, emniyet kemerin olmadan çalış ma şeklindeki levhalar mevcuttur. Ancak çalışma sahasındaki işçilerde çoğunlukla ne baret ne de emniyet kemeri takılmış olmamaktadır. Bu yüzden meydana gelen kazaların büyük çoğunluğu yeterince güvenli olmayan iş iskelelerinde, korkuluksuz merdivenlerde, emniyet kemeri takmadan çalışılan çatılarda veya dış cephe duvarlarını örerken aşağı düşme şeklinde meydana gelmektedir. Türkiye’de inşaat sektörü; istihdam edilen işçi sayısı açısından ilk sıralarda yer almaktadır. Bununla birlikte yaralanma, sakat kalma ve ölümle sonuçlanan iş kazaları açısından da ilk sıralarda yer almaktadır (Özer, 2008). Bunun en önemli sebepleri; sektördeki işçilerin genel eğitim seviyesi, meslek içi eğitimlerinin olmayış ı veya eksikliği, dikkatsizlik, kişinin kendine fazla güvenmesi, işverenin yetersiz denetimleri ve bu konudaki duyarsızlık olarak sıralanabilmektedir. Türkiye’de inşaat sektöründe 2007 yılı sonu itibariyle 1.300.033 kişi çalışmaktadır ve bu rakam Sosyal Sigortalar Kurumu’na kayıtlı işçi sayısının % 16’sına karşılık gelmektedir (SSK, 2006/2007). SSK kayıtlarına göre, 2006 yılında Türkiye’de meydana gelen toplam iş kazası sayısı 79027’dir. Meslek gruplarının içinde, meydana gelen iş kazalarında 11039 iş kazası ile metalden eşya imalatı iş kolundan sonra, 7143 iş kazası ile inşaat sektörü ikinci sırada yer almaktadır, bu sayı toplamda % 9’luk bir değere tekabül etmektedir. Meydana gelen iş kazaları toplamda % 3 değerinde sürekli iş görmezlik, % 2 değerinde de ölümle sonuçlanmaktadır. Bu rakamların yanı sıra SSK istatistiklerine yansımayan iş kazaları ve meslek hastalıkları sonucu ölümlerin olduğu da unutulmamalıdır. 2006 yılı SSK istatistiklerinden iş kazaları ile ilgili derlenen veriler şu şekildedir;

130

Tablo 1. ş kazalarının meydana geldiği dönemler
Aylar Ocak-Şubat-Mart-Nisan Mayıs-Haziran-Temmuz-Ağustos Eylül-Ekim-Kasım-Aralık Toplam ş Kazası Sayısı 21.316 25.572 32.139 79.027 Yüzde Olarak ş Kazası Sayısı % 27 % 32 % 41 % 100

Yukarıdaki tabloda da görüldüğü gibi en çok iş kazasının görüldüğü dönemler sonbahar ve kış mevsiminin başlarıdır. Bunun sebebi; yaz dönemi inşaat sektörünün en verimli ve iş faaliyetlerinin fazla olduğu bir zaman dilimi olmasıdır. Bu yüzden yoğun bir çalış ma sürecinden çıkıp, hiç ara vermeden işe devam etmenin işçiler üzerinde yarattığ ı yorgunluk olabileceği düşünülmektedir. Tablo 2. ş kazalarının meydana geldiği iş saatlerine göre dağılımı
Saatler 1. saat 2. saat 3. saat 4. saat 5. saat 6. saat 7. saat 8. saat 9. saat +…. Toplam ş Kazası Sayısı 12.790 11.698 11.763 9.573 6.171 6.921 8.999 11.106 0 79.027 Yüzde Olarak ş Kazası Sayısı % 16 % 15 % 15 % 12 %8 %9 % 11 % 14 0 % 100

Yukarıdaki tabloda da görüldüğü gibi en çok iş kazası mesainin ilk 3 saatinde ve son saatinde meydana gelmektedir. Günün ilk saatlerinde uykusuzluk, güne alışamama gibi sebeplerden dolayı insanların kaza yapma eğilimleri daha fazladır. Günün son saatlerinde ise, tüm gün çalışmış olmanın verdiği yorgunluk ve stres işçiler üzerinde dikkatin azalmasına ve kaza yapma olasılıklarının artmasına sebep olmaktadır. 2007 yılı SSK kayıtlarına göre iş kazalarının en çok meydana geldiği ilk on iş kolu aşağıdaki gibidir; Tablo 3. ş kazalarının iş kollarına göre dağılımı
Sıra 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 ş Kolları Metalden Eşya malatı nşaat Kömür Madenciliği Nakil Araçları mali Metal Mütea. Esas Endüs. Makine m. Ve Tamiratı Taş, Toprak, Kil, Kum vs. ma. Dokuma Sanayi Nakliyat Toptan ve Perakende Tic. ş Kazası Sayısı 11.039 7.143 6.722 5.807 5.506 5.331 5.311 5.155 4.478 2.610 Sürekli ş Görmezlik 196 428 386 78 54 92 80 127 130 84 Ölüm 31 397 35 23 19 25 35 26 165 70

Tablo 3’de de görüldüğü gibi, en fazla sayıda sürekli iş görmezlik ve ölümle sonuçlanan iş kazası sayısı inşaat iş kolunda meydana gelmektedir. Ayrıca, inşaat sektörünün iş kazasının meydana geldiği sektörlerin arasında ikinci sırada yer aldığı görülmektedir.

131

Yapı şlerinde Kaza Nedenleri
nşaat sektörü, çok çeşitli iş kolları sebebiyle birçok risk taşımakta ve bu riskleri en aza indirgemek için her geçen gün çağın gerektirdiği şekilde teknolojik, yöntemsel ve davranışsal sistemler geliştirmektedirler. Ancak, tüm bunlara rağmen iş kazalarının önüne geçilememektedir. nşaat sektöründe meydana gelen iş kazası sonucu ölümlerin % 30’u düşmelerden, % 26’sı taşıma sırasında yüksekten düşen nesnelerden, % 19’u makinelerin arasına sıkış maktan ve çarpmalardan, % 18’i ise elektrik çarpması, % 7’si ise cisim batması veya kesik gibi olaylar sonucu meydana gelmektedir (Uyan, 2008). Dolayısıyla şantiyelerde iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili kanun ve yönetmeliklerde belirtilen iş kazaları ile ilgili yol gösterici ve önleyici talimatların yerine getirilmesi konusunda duyarlı olunması kazaların önlenmesi veya en aza indirgenmesi açısından büyük önem taşımaktadır. Türkiye’nin inşaat sektöründe meydana gelen kazalar açısından dünya sıralamasında üst sıralarda yer alması durumu, sektördeki eğitim düzeyi düşüklüğü ile yakından ilgilidir. Genelde insanlardaki aşırı cesaret, deneyimlerine fazlasıyla güvenme, işinin ehli olduğu duygusu gibi zihniyetler iş güvenliği konusunda yeterince bilinçli olmadığının göstergeleridir. Bunların yanı sıra, iş yerlerinde güvenlik önlemlerinin alınmaması, işverenin bu tür önlemleri maliyet olarak görmesi gibi nedenler de vardır. Ayrıca kaza sonrasında, kaza nedenlerinin şanssızlık, kaçınılmazlık, dikkatsizlik ve kader gibi kavramlara dayandırılması, kazaların gerçek nedenlerinin araştırılmasına engel olmaktadır. Sektördeki iş kazalarının artmasında rol oynayan temel etkenleri şu şekilde sıralamak mümkündür; Şantiyelerde gerekli denetim ve kontrollerin yeterince yapılmaması, Teknolojide geri kalınması, Hem genel eğitim hem de mesleki eğitimin olmayışı ya da yetersiz oluşu, Tehlikelere karşı alınan önlemlerin yetersizliği, işçilerin yapılan uyarılara uyup uymadığının ve verilen koruyucu malzemelerin kullanılıp kullanılmadığının takip edilmeyiş i, uygulamadaki ihmaller ve önemsememe durumları, Ucuz işçi ve personel çalıştırmak adına deneyimsiz eleman istihdamının yapılması, yeni alınan işçilerin intibak eğitiminden geçirilmeyiş i, dolayısıyla bu işçilerin yapacakları iş in önem ve bilincine sahip olmadan çalıştırılması, nşaat işleri çok çeşitli sahalarda ve kalabalık işçi grupları ile yapılıp, bu işlerde zamanla yarışılmaktadır. şçiler de genelde günlük ya da kısa süreli sigortasız çalışanlardan oluşması, şverenin ya da iş yeri güvenlik şeflerinin ya da şantiye şeflerinin kazaların neden, nasıl meydana geldiği, aynı kazanın bir daha tekrarlanmaması için alınacak önlem ve tedbirlerin ciddiyetini önemsememesi gibi durumlar iş kazalarının önlenememesinde başlıca faktörlerdir.

nşaat Sektörünün Kendine Özgü Koşulları
ş kazaları ve meslek hastalıklarının işyerine ve ulusal ekonomiye kattığ ı olumsuzlukların yanında iş gücü kaybı, üretim kaybı ve hastane masrafları, ilaç

132

bedelleri, mahkeme masrafları, tazminat ödemeleri gibi birçok yan maliyette bulunulmasına sebep olmaktadır. nşaat sektöründe iş kazalarının çok olmasında, ülkenin ekonomik, sosyal, eğitim ve kültür durumunun yanı sıra, inşaat iş kolunun kendine has zorluk ve koşullarının olması önemli derecede etkilidir. Bu koşulları aşağıdaki gibi sıralamak mümkündür (Öcal, 2006); Sektörde çok sayıda küçük işletme ve alt işveren çalışmaktadır. Teknik personel iş sağlığı ve güvenliği konusunda yeterli bilgi birikimine sahip değildir. şçilerin genel eğitim seviyeleri düşüktür. Yapı işleri ile ilgili düzenlemelerde iş sağlığı ve güvenliği konularına yer verilse de uygulamada aksaklıklar bulunmaktadır. nşaat sektörü sürekli üretim ve değişim gösteren bir döngü içerisindedir. Çalış ma alanı genellikle geniş ve dağınıktır. şçiler geçicidir, çalışanlar sık değişir, bu yüzden işçi sirkülasyonu fazladır. Günlük çalışma süreleri uzun ya da çalış ma saatleri düzensizdir. Çevreden kaynaklanan her türlü olumsuzluğa açıktır.

nşaat şçileri çin Sağlık ve Güvenlik Önlemleri
ş güvenliğini sağlamak hem insani bir görev, hem de yasal bir zorunluluktur. ş güvenliğini sağlamak adına iş kazalarının oluşumunu önlemek için alınan tedbirler, oluşan maddi kayıpları ödemekten daha masrafsız ve kolaydır. Günümüzde önemli boyutlara ulaşan, telafisi olmayan sonuçlar doğurabilen iş kazalarının en aza indirgenmesi, güvenli çalışma koşullarını sağlayarak, işverenin ve çalışanların karşılıklı duyarlı ve bilinçli davranmaları ile mümkündür. Neticede işletmelerin iş kazalarından ötürü meydana gelen maddi kayıplarını azaltmak, üretimin kesintiye uğramasını önlemek iş gücü verimini artırır, buna bağlı olarak ülke kalkınmasına da fayda sağlamış olur. ş güvenliğinin temel ilkesi, işçilerin en dikkatsiz ve güvensiz davranış ına karşın iş kazasının oluşmasını önleyecek önlemlerin alınmasıdır. Çünkü, çalışan insanın doğal yapısı gereği ve çok değişik faktörlerin etkisi ile çalışma sürecinde riskli davranış larda bulunması her an olasıdır. Bu tür riskli davranışlara karşı, iş kazalarının oluşmasını önleyecek güvenlik önlemleri geliştirilmelidir. Bu da iş yeri ortamından, çalışma sürecinden, çalış ma araçlarından, yönetim ve denetim aksaklıklarından kaynaklanan tehlikelerin saptanmasını gerektirmektedir (Yılmaz, 1976). Bu bağlamda alınması gereken iş güvenliği tedbirlerini aşağıdaki gibi sıralamak mümkündür;

SSK’nın iş kazası istatistiklerine göre % 26 oranında meydana gelen düşen cisimlerin işçilerin başına çarpması ölümlere ve ağır yaralanmalara sebep olabilmektedir. Bu tür kazalara karşı inşaat alanı içinde sürekli olarak baş koruyucu baret, başlık veya kask kullanılmalıdır. nşaat işçileri çoğunlukla zamk, yapıştırıcı, tutkal, asfalt, katran, solvan gibi kimyasallar, silika ve asbest içeren tozlar ve kumların içinde çalışmaktadırlar (Uyan, 2008). Bu tehlikelere karşı işçiler solunum koruyucu olarak maske veya respiratör (solunum cihazları) kullanmalıdırlar. nşaat alanındaki vinç, greyder, kepçe, yıkım ve beton dökme makineleri yarattıkları gürültü yüzünden gerek bu makineleri kullanan işçiler, gerekse 133

çevredeki işçiler için önemli derecede işitme sorunlarına neden olmaktadır. Bu tehlikeden korunmak için işçiler kulak koruyucu olarak kulaklık veya kulak tıkacı kullanmalıdırlar (Uyan, 2008). nşaat işlerinin her türlü iklim koşulunda gerçekleştirilme koşulu olduğundan, işçiler sıcak, soğuk, kuru, nemli ortamlara karşı uygun koruyucu kıyafetler kullanmalıdırlar. nşaat alanındaki kaynak işleri sırasında işçilerin zararlı ışınlardan ve olası metal parçalarının sıçramasından korunmak için göz koruyucu maske, gözlük, kalkan kullanmaları gerekmektedir. nşaat alanında çalışan işçilerin, iş kazası istatistiklerine göre % 30 oranında meydana gelen yüksekten düşme tehlikesine karşı emniyet kemeri takması gerekmektedir. Yapı alanı içindeki tehlikeli kısımlar, açıkça sınırlandırılacak ve buralara görünür şekilde yazılmış uyarma levhaları konulacak ve geceleri kırmızı ışıklarla aydınlatılmalıdır. Yapının devamı süresince sivri uçları veya keskin kenarları bulunan malzeme ve artıklar, geliş i güzel atılmayacak ve ortalıkta bulundurulmamalıdır. nşaat alanında kazaya sebep olacak veya çalışanları tehlikeli durumlara düşürecek şekilde malzeme istif edilmemeli ve araçlar gelişi güzel yerlere bırakılmamalıdır. Tavan veya döşemelerdeki boşluk ve deliklere korkuluk yapılacak veya bu deliklerin üstleri geçici bir süre için uygun şekilde kapatılmalıdır. Güvenlik önlemlerinin etkili olabilmesi için şu da unutulmamalıdır ki; alınan güvenlik önlemleri ve geliştirilen koruyucular tehlikeyi tamamen ortadan kaldırmalı, çalışmayı zorlaştırmamalı, çalışanı fiziksel açıdan rahatsız etmemeli, kendisi tehlike oluşturmamalı, bakım ve kullanımı kolay olmalıdır. Uygulamaya konulan önlemler sürekli olarak denetlenmeli, herhangi bir aksaklık oluşması durumunda aksaklıklar giderilmeli ve yeniden düzenlenmelidir (Yılmaz, 1976). Tüm bu önlemlerin yanı sıra, inşaat işçileri de, hem kendi güvenlikleri hem de diğer işçilerin güvenliğini korumak açısından aşırı derecede dikkatli olmak, işverenin talimatlarına uymak, tehlikeli durumları yetkililere bildirmek zorundadırlar. Ancak bunların sağlanabilmesi için, işe alınacak işçilerin hem fiziksel hem de zihinsel açıdan işe uygun seviyede olmalarına dikkat edilmelidir. Ayrıca işin faaliyet süresince çalışanlar sürekli olarak denetim altında tutulmalıdır ve güvenlik bilinci oluşturulmalıdır (Ayna, 2008).

Türkiye’de ş Sağlığı ve Güvenliği Organizasyonu
Türkiye’de işçi sağlığı ve güvenliğinin sağlanması görevi, 1945 yılında kurulan Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı bünyesinde şçi Sağlığı Genel Müdürlüğü tarafından yürütülmektedir. Genel Müdürlük 1983 yılında Daire Başkanlığına dönüştürülmüştür. Böylece şçi Sağlığı Daire Başkanlığı, 2000 yılında ş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü olarak yeniden teşkilatlandırılmıştır. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığ ı (ÇSGB) bünyesinde SG faaliyetlerinde bulunan dört birim bulunmaktadır ( SGGM, 2009). Bunlar;

134

SGÜM: ş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü ( SGGM) / ş Sağlığı ve Güvenliği Merkezi TK: ş Teftiş Kurulu ÇASGEM: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Eğitim ve Araştırma Merkezi SSK: Sosyal Güvenlik Kurumu -Sosyal Sigortalar Kurumu
Şekil 1. Türkiye’de ş Sağlığı ve Güvenliği Organizasyon Şeması
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı
Yasal Açıdan Sorumlu Kuruluşlar Teknik Açıdan Sorumlu Kuruluşlar Eğitim Açısından Sorumlu Kuruluşlar

SGGM, SSK

TK

ÇASGEM

ş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğünün görevleri şunlardır (3146 Sayılı Kuruluş Kanunu) ( SGGM, 2009): ş sağlığı ve güvenliği konularında, mevzuatın uygulanmasını sağlamak ve mevzuat çalışması yapmak, Ulusal politikaları belirlemek ve bu politikalar çerçevesinde programlar hazırlamak, Ulusal ve uluslararası kurum ve kuruluşlarla işbirliği ve koordinasyonu sağlamak, Etkin denetim sağlamak amacıyla gerekli önerilerde bulunmak ve sonuçlarını izlemek, Standart çalışmaları yapmak, normlar hazırlamak ve geliştirmek, ölçüm değerlendirme, teknik kontrol, eğitim, danışmanlık, uzmanlık ve bunları yapan kişi ve kuruluşları inceleyerek değerlendirmek ve yetki vermek, Kişisel koruyucuların ve makine koruyucularının imalatını yapacak kişi ve kuruluşlara yetki vermek, ithal edilecek kişisel koruyucuların ve makine koruyucularının standartlara uygunluğunu ve bu hususlarda usul ve esasları belirlemek, ş sağlığı ve güvenliği ile iş kazaları ve meslek hastalıklarının önlenmesi konularında inceleme ve araştırma çalışmalarını planlayıp programlamak ve uygulanmasını sağlamak, Faaliyet konuları ile ilgili yayım ve dokümantasyon çalışmaları yapmak ve istatistikleri düzenlemek, Mesleki eğitim görenler, rehabilite edilenler, özel risk grupları ve kamu hizmetlerinde çalışanlar da dahil olmak üzere tüm çalışanların iş kazaları ve meslek hastalıklarına karşı korunmaları amacıyla gerekli çalış maları yaparak tedbirlerin alınmasını sağlamak, ş Sağlığı ve Güvenliği Merkezi ve Bölge Laboratuarlarının çalış malarını düzenlemek, yönetmek ve denetlemektir.

ABD’de ş Sağlığı ve Güvenliğinden Sorumlu Kuruluşlar ve Görevleri
ABD’de 1970 yılında kurulan OSHA (Occupational Safety and Health Administration= şçi Sağlığı ve ş Güvenliği Kurulu) işçi sağlığı ve güvenliğinin sağlanmasından sorumlu bir kurumdur. OSHA’nın kurulmasıyla işçilerin işyerinde güvenliklerinin 135

korunması yasal zorunluluğu daha da önem kazanmıştır. OSHA bunun için çeşitli yönetmelikler yayınlamış ve bunların ihlal edilmesi durumunda işverenlere ağır para cezaları kesilmesine dayalı bir sistem oluşturmuştur. OSHA’nın kuruluş amaçlarında en önemlisi, ABD’de çalışan her bireye güvenli ve sağlıklı çalış ma ortamı sağlayarak çalışma koşullarını iyileştirmektir, bu da işyerindeki tehlikeleri en aza indirerek gerçekleştirilmelidir. OSHA yönetmeliğine göre, işveren işyerini kazalara, ciddi yaralanma ve ölümlere yol açabilecek tüm tehlikelerden korumakla sorumludur (OSHA, 2009). OSHA’nın başlıca görevleri şunlardır: Yönetmelikleri oluşturmak, şyeri denetimlerinde bulunmak, Yönetmelikleri ihlal eden işverenlere cezai iş lem uygulamak, şverenlere işyeri tehlikelerini azaltmak konusunda yardımcı ve destek olmak. ABD’de OSHA işverenlerin en çok çekindiği kurumların başında gelmektedir. Bunun en önemli nedeni, OSHA’nın titizlikle yürüttüğü denetimler, iş kazası durumunda işverene kestiği ağır cezalar, görev ve yetkilerinden taviz vermemesidir.

Türkiye ve ABD’nin ş Sağlığı ve Güvenliği Konusunda Karşılaştırılması
Tablo 4. Türkiye ABD’nin ş Sağlığı ve Güvenliği konusunda karşılaştırılması
TÜRK YE ş Sağlığı ve Güvenliği konusu SGGM, TK, ÇASGEM, SSK gibi birkaç kurumun yasal, teknik ve eğitim yönünden ortak olarak yürüttüğü bir konudur. Yönetmeliğe aykırı hareket eden işverenlere yeterince caydırıcı cezalar uygulanmamaktadır. Bu da inşaat sektörünün iş kazalarında ikinci sırada yer almasından anlaşılmaktadır. ş yeri denetimleri azami sıklıkta yapılmamaktadır. SGGM ve TK’nın caydırıcı cezaları olmadığından işverenler üzerinde yeterince yaptırımı yoktur. ABD ş Sağlığı ve Güvenliği konusu OSHA tarafından yasal, teknik ve eğitim yönünden tek merkezden ele alınmaktadır. Bu da kurumlar arasında oluşabilecek iletişim eksikliğine engel olabilmektedir. Yönetmeliğe aykırı hareket eden işverenlere ağır para cezaları uygulanmaktadır. Bu da işverenler üzerinde iş güvenliği konusunun ön plana çıkması hususunda olumlu bir etki yaratmaktadır. ş yeri denetimleri sıklıkla gerçekleştirilmektedir. şverenlerin en çok çekindiği kurumların başında OSHA gelmektedir.

Öneriler ve Sonuç
Denetleyici kurum ve kuruluşlar iş sağlığı ve güvenliği konusunda sık sık denetimler yapmalıdır. şçilere bu konuda bilinç ve duyarlılık kazandırmak için eğitimler verilmelidir. Yapı denetim firmalarında iş güvenliği konusunda yetkin kişilerin yer alması sağlanmalıdır. Firma yetkililerini iş güvenliği konusunda bilgilendirmek ve bu konunun sürekli gündemde kalmasını sağlamak adına seminer, sempozyum, panel gibi organizasyonlar düzenlenmesi yaygınlaştırılmalıdır. Ayrıca yasal düzenlemelerde iş güvenliği konusuna yeterince yer verilmelidir, denetimler sırasında bu konuda eksik olan firmalara caydırıcı yaptırımlar uygulanması sağlanmalıdır.

136

taviz verilmeksizin yapılacak denetimler ve gerektiğinde uygulanan ağır cezalarla bu gibi durumların önüne geçilebilir.gov. Mühendis ve Makine Dergisi. bunları kullanıp kullanmadığı denetlenmelidir. iş teftişi defteri v.. (2008) nşaat Sektöründe ş Sağlığı ve Güvenliği. iş sağlığı ve güvenliğini sağlamaya yönelik alınan önlemler insan hayatına verilen değerin bir ölçüsüdür. lastik eldiven. şin boyutu küçük dahi olsa. Kaynaklar Yılmaz. K. Ankara. işveren çalışma sahasında mutlaka. maske v.b. Bu nedenle sektördeki tüm çalışanlar önem taşımaktadır. Bir kiş inin bile yapacağı bir hata güvenlik açısından telafisi olmayan olumsuzluklar oluşturabileceğinden her çalışanın konumuna göre gerekli yetkinlik ve bilgiye sahip olması gerekmektedir. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı SG Genel Müdürlüğü. belgeler mevzuata uygun biçimde bulundurulmalı. (1976) ş Güvenliğine Genel Bakış.b. SSK statistikleri (2006-2007) http://www. güvenlik kemeri. 2008).b. Özer. işçilerin teknik gözetimi ve sorumluluklarını üstelenecek şantiye şefi ya da teknik eleman bulundurmalıdır. Burada devreye Çalış ma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ya da ilgili alt kurumlar girmelidir. Yapılan iş lerin özelliğine göre çalışanlara verilmesi gereken kişisel koruyucu araçlar (baret. iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanmasında görev ve sorumluluk sahibidir. Makine Mühendisleri Odası. ş güvenliği eğitimine önem verilmeli. nşaat sektöründe yönetim kadrosundan işçilere kadar tüm çalışanlar. düzenlenmeli ve yasal açıdan eksik ya da yetersiz bir husus bırakılmamalıdır. Düzenli. Büyük şantiyelerde.) kesinlikle o konuda yeterlik belgesine sahip kiş i veya ekiplere yaptırılmalıdır. yapı iş defteri. Unutulmamalıdır ki. G. 137 . s. Uzmanlık gerektiren ve güvenlik açısından önem taşıyan işler (patlayıcı madde kullanımı. ş makinelerinin. Firma düzeyinde ve büyük şantiyelerde periyodik olarak iş güvenliği eğitim seminerleri düzenlenmelidir.tr. işçilere yapacakları iş lerle ilgili güvenlik önlemleri öğretilmelidir..ssk. diğer makine ve araçların. tüm mesaisini doğrudan iş sağlığı ve güvenliği konularına ayıracak iş güvenliği mühendisleri çalıştırılmalıdır.Bu konuda yapılacak işler şu şekilde sıralanabilir (Müngen.) çalışanlara tek tek verilmeli. şçilere periyodik sağlık kontrolleri yaptırılmalı. şçi Sağlığı ve ş Güvenliği Kurulu’nun bulunması gereken nitelikteki işyerlerinde bu kurul oluşturulmalı ve ilgili tüzükteki esaslar çerçevesinde aktif görev yapması sağlanmalıdır. taşıtların. güvenlik açısından önem taşıyan malzemelerin ve tehlikeli yapı kısımlarının periyodik kontrolleri zamanında yapılmalıdır. 224. Türkiye’de işverenlerin ek masraf olarak gördükleri bu detaylar çoğunlukla atlanmaktadır. 18 yaşını doldurmayan kişiler ve sigortasız işçi çalıştırılmamalı. elektrik işleri v. nşaat Sektöründe ş Sağlığ ı ve Güvenliği Semineri SGGM. lastik ayakkabı.

(2008) nşaat Sektöründe ş Güvenliği. Ankara. OSHA (2009) www. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı SG Genel Müdürlüğü. M. (2006) nşaat Sektöründe Görülen ş Kazaları. TÜ nşaat Fakültesi Yapı şleri ABD. K. Ankara... SGGM (2009) www.. (2008) ş Güvenliği Kurs Notları. U. E.gov. Öcal.isggm. Müngen. nşaat Sektöründe ş Sağlığı ve Güvenliği Semineri SGGM. stanbul. Ayna. nşaat Sektöründe ş Sağlığı ve Güvenliği Semineri SGGM. M. 138 .gov. nşaat Sektöründe ş Sağlığ ı ve Güvenliği Sempozyumu. (2008) Türkiye’de nşaat Sektörü ve SG Koşulları. C. Adana.osha.Uyan. M.tr..

mahkeme kararları verilen hapis cezaları ve Yargıtay aşaması konularında gerekli temel bilgiler açıklanmış. Ceza hukuku açısından kişisel bir yorumda bulunmamış lardır.itu.stanbul Tel: (0212) 285 36 52 E-posta: egurcanli@ins. Anahtar sözcükler: ş kazası. idari. nşaat Fakültesi Yapı şletmesi Anabilim Dalı Ayazağa Kampusü 34469 Maslak . ş güvenliği. iş güvenliği konusu inşaat sektörümüz için öncelikle üzerinde durulması gereken bir sorun olmaya devam etmektedir.edu. sigortalı olmayan kişilerin uğradıkları iş kazası sayılarını içermemektedir. Doğal olarak bu sayısal veriler.ş Kazalarında Cezai Sorumluluk ve Yaptırımlar Uğur Müngen . kaza sonucu açılan tazminat davalarını konu alan çok sayıda yayın bulunduğu halde. Konuya duydukları ilgi. Sosyal Sigortalar Kurumu ( yeni adıyla Sosyal Güvenlik Kurumu ) tarafından her yıl yayınlanan istatistik yıllıklarından elde edilmektedir.T.Ü.tr Öz nşaat sektörümüz iş kazaları sayısı bakımından Türkiye’deki iş kolları arasında ilk sırada yer almakta. Türkiye’deki gerçek iş kazası sayısının çok daha fazla olduğu tahmin 139 . davanın sonuçlanması. Emre Gürcanlı . Bildiride.stanbul Tel: (0212) 285 37 36 E-posta: mungen@itu. Bilinçli taksir Giriş ş Kazalarının nşaat Sektörümüz Açısından Önemi nşaat sektörümüz.Ü. Ülkemizde meydana gelen iş kazalarıyla ilgili sayısal veriler. nşaat Fakültesi Yapı şletmesi Anabilim Dalı Ayazağa Kampusü 34469 Maslak . iş kazası sayısı bakımından Türkiye’deki iş kolları arasında ilk sırada yer almakta.edu. Kurum’a bağlı işyerlerinden elde edilen bilgiler olup. cezai sorumluluk bakımından dikkat edilmesi gereken önemli hususlar belirtilmiştir. sayısal çokluğun yanı sıra yaşanan olayların sonuçları da ağır olmaktadır.tr G.T. inşaat işverenlerinin ve teknik elemanların iş kazalarındaki cezai sorumlulukları. ceza (kamu) davasının açılması. yürürlükteki çeşitli yasalar ve literatür üzerindeki incelemeleri ile bu çalış mayı hazırlamışlardır. Taksir. mesleki birikimleri. Yazarlar. ceza hukuku konusunda uzmanlığı bulunmayan akademisyenlerdir. iş kazalarındaki cezai sorumluluk ve yaptırımlar konusunu iş leyen pek fazla çalış maya rastlanmamaktadır. hukuksal sorumluluklarını. cezai sorumluluklar ile ilgili temel bilgilere sahip olmayı gerekli kılmaktadır. Bu nedenle. şverenlerin ve çalışma hayatında sorumluluk üstlenen diğer elemanların. bir iş kazası sonucu Cumhuriyet savcısı tarafından başlatılan soruşturma evresinden itibaren. düzenlenen iddianame. Cezai sorumluluk. Değişen ceza yasamız ile birlikte iş kazalarıyla ilgili hapis cezalarının önemli miktarda artması. kovuşturma (yargılama) süreci.

953 425 1. inşaat sektörümüzde • Her iş günü yaklaşık 25.2 kişi sürekli işgöremez duruma düşmekte.421 354 1.4’ü ölümle sonuçlanırken inşaat sektörümüzdeki iş kazalarının % 4.492 Yıl Sürekli şgöremezlik Türkiye nşaat Geneli Sektörü 1. çoğu kez basit ihmallerden kaynaklanan iş kazaları sonunda sakat kalması veya hayatını kaybetmesi küçümsenmeyecek bir olay olup.810 7.602 7. her iş saati 3.106 2004 83.923 6. Kurum istatistiklerinden elde edilen. kişiyi uzun yıllar etkileyen ve ruhsal rahatsızlıklara yol açabilen kötü bir olaydır. Emeğiyle üretime katkıda bulunan bunca kişinin. • Her iş günü yaklaşık 1. mimarlara ve diğer elemanlara rastlanmaktadır (Müngen 2008).830 8.2’si ölümle sonuçlanmaktadır. Yukarıdaki veriler.550 359 1. Aynı verilere dayanılarak yapılan değerlendirmede şu önemli bulgular dikkati çekmektedir : • Türkiye’deki tüm iş kazalarının % 1. her 20 dakikada 1 iş kazası meydana gelmektedir.615 Ortalama 78.072 1.608 346 1. ülkemizde ve özellikle inşaat sektörümüzde iş kazalarının yol açtığ ı sosyal yaranın önemini göstermektedir.581 361 Ölüm Türkiye Geneli 810 841 1.116 2005 73. inşaat sektörümüzdeki iş kazalarının önemli bir özelliği de sonuçlarının ağır olmasıdır.043 1072 nşaat Sektörü 274 263 290 397 359 317 Bu beş yılın ortalama değerleri dikkate alınarak ve günde 8 saat. son beş yıla ait iş kazası. Sayısal çokluğun yanı sıra. ölümle sonuçlanan iş kazalarının ise %30’ u inşaat sektöründe meydana gelmektedir. Bir çalışma arkadaşının sakat kalmasına veya ölümüne neden olmanın verdiği vicdani huzursuzluk. Bu husustaki çabalar. iş güvenliğinin sağlanması aynı zamanda çalış ma ortamında can güvenliğinin ve yaşama hakkının korunması anlamını taşımaktadır.5’i inşaat sektöründe meydana gelirken .592 1. • Öte yandan Türkiye’deki tüm iş kazalarının yaklaşık %9. Hatalı davranış ı veya ihmali nedeniyle iş kazasında kusurlu bulunan elemanların çektikleri ruhsal sıkıntılar da olayın bir başka üzücü yönüdür.480 2006 79. karşılaşılan yaptırımlar da benzer etkiler yapmaktadır. yılda yaklaşık 300 gün çalışıldığı kabulüyle. sürekli işgöremezlikle sonuçlanan iş kazalarının %23 ‘ ü.027 7. insan hayatına verilen değerin bir ölçüsüdür. kaza sonucu sürekli işgöremezlik ve ölüm sayıları Tablo 1’de verilmiştir.668 8.374 322 1. 140 . ve 1 kişi kaza sonucu yaşamını yitirmektedir. Amaç ve Kapsam ş kazaları ve iş güvenliği konusu farklı bilim dallarını ilgilendiren geniş kapsamlı bir konu olup. Tablo 1 Türkiye Genelinde ve nşaat Sektöründe ş Kazası Sayıları Toplam Kaza Sayısı Türkiye nşaat Geneli Sektörü 2003 76. sorunu çeşitli yönleriyle inceleyen birçok kaynak bulunmaktadır. Ayrıca açılan davalar nedeniyle mahkemelerde geçen huzursuz anlar.143 2007 80.edilmektedir. Uygulamada bu yüzden çalış ma şevkini kaybetmiş mühendislere.

mesleki birikimleri. Ceza hukuku açısından kişisel bir yorumda bulunmamışlardır. Pek çok araştırmacı kazaları tanımlamak. yürürlükteki çeşitli yasalar ve literatür üzerindeki incelemeleri ile bu çalışmayı hazırlamışlardır. hukuksal sorumluluklarını. işveren. gibi. 2006 yılında yayınlanan ancak daha sonra birçok maddesinde değişiklik ve eklemeler yapıldıktan sonra 01 Ekim 2008 günü yürürlüğe giren 5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’ da iş kazası şöyle tanımlanmıştır ( madde 13 ) : 141 . Domino teorisi. yalıtmak ve kazaya doğrudan neden olan veya oluşumuna katkıda bulunan faktörleri ortadan kaldırmak için kaza nedensellik teorisi geliştirmiştir. cezai sorumluluklar ile ilgili temel bilgilere sahip olmayı gerekli kılmaktadır. iş kazası kapsamının genişlemesine neden olmuş ve tanımını güçleştirmiştir (Müngen . bir iş kazası sonucu Cumhuriyet savcısı tarafından başlatılan soruşturma evresinden itibaren. Konuya duydukları ilgi. idari. iş kazalarındaki cezai sorumlulukları.şverenlerin ve çalış ma hayatında sorumluluk üstlenen diğer elemanların. çok yönlü nedensellik teorisi. Çalış ma hayatında iş kazalarının işçi. sigorta kurumları ve diğer bazı kuruluşları ilgilendiren hukuksal sorunlara neden olması ve bu arada. işçinin korunması ana kuralı. beklenmedik ve sonucu arzu edilmeyen bir olayı belirtmektedir. Bu hususlarda ayrıntıya girilmeden iş kazasının hukuk sistemimizdeki tanımı üzerinde durulmuştur. mahkeme kararları verilen hapis cezaları. Kaza kavramının bu genel tanımı üzerinde yaygın bir fikir birliği bulunmasına karşın “iş kazası” kavramının tanımında farklı yaklaşımların bulunduğu. kavram üzerindeki tartışmalardan ve uzmanlar arasındaki görüş ayrılıklarından anlaşılmaktadır. düzenlenen iddianame. Ancak evrensel olarak kabul gören bir teori bulunmamaktadır (Gürcanlı. kasıt söz konusu olmaksızın meydana gelen. ve Yargıtay aşaması konularında gerekli temel bilgileri aktarmak amaçlanmıştır. ş Kazasının Hukuk Sistemimizdeki Tanımı Türkiye’de iş kazasının hukuksal tanımı uzun yıllardan beri sadece 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun madde 11/A da yer almaktaydı. davanın sonuçlanması. tesadüf teorisi. ceza hukuku konusunda herhangi bir uzmanlığı bulunmayan akademisyenlerdir. 2006). Bildiride. Konu ağırlıklı olarak ceza hukuku konusudur. inşaat işverenlerine ve teknik elemanlara. kovuşturma (yargılama) süreci.1993). ş Kazasının Hukuk Sistemimizdeki Tanımı Genel Olarak Kaza Kavramı ve ş Kazası Genel olarak “kaza”. Yazarlar. ceza (kamu) davasının açılması. kazaya eğilimli olma teorisi vb. kaza sonucu açılan tazminat davalarını konu alan çok sayıda yayın bulunduğu halde iş kazalarındaki cezai sorumluluklar ve yaptırımlar konusunu işleyen pek fazla çalışmaya rastlanmamaktadır. Değişen ceza yasamız ile birlikte iş kazalarıyla ilgili hapis cezalarının önemli miktarda artması.

bilgilendirmek amacıyla özet açıklamalar aşağıda verilmiştir. yasa koyucu çalışanın bedence veya ruhça zarar görmesi koşulunu esas almış ve bu zararın sonradan da ortaya çıkması olasılığını göz önünde bulundurmuştur. e) Sigortalıların. işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş geliş i sırasında. Bu kanunda işveren için öngörülen her çeşit sorumluluk ve zorunluluklar işveren vekilleri hakkında da uygulanır…“ denmektedir. maddesinde “ şveren adına hareket eden ve işin. Devletin uyguladığı idari yaptırımlar. Dolayısıyla mevzuatta işveren için belirtilen sorumluluklar işveren vekili olarak görev yapan tüm teknik elemanları da kapsamaktadır. hukuki sorumluluk ve cezai sorumluluk. Kimi 142 . sadece çalışanlara zarar veren olaylar söz konusudur. iş mevzuatı gereğince çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda. Görüldüğü gibi. ş kazasının bu tanımında. şveren vekilinin bu sıfatla işçilere karşı işlem ve yükümlülüklerinden doğrudan işveren sorumludur. Geniş kapsamlı olan idari ve hukuki sorumluluklar hakkında ayrıntıya girilmemiş. şverenlerin sorumlulukları üç ana başlık altında incelenmektedir. dari sorumluluk. işin durdurulması veya işyerinin kapatılması. Bunlara uyulmaması kamu düzenini bozduğundan devlet bu hükümlere aykırılıkları idari yaptırımlara bağlamıştır (Caniklioğlu 2004). Cezai sorumluluk bildiri konusu olarak incelenmiştir. görevli olarak işyeri dış ında başka bir yere gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda.ş kazası. c) Bir işverene bağlı olarak çalışan sigortalının. Yasa maddesinin (d) fıkrasında atıf yapılan (a) bendinde „hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılanlar„ ibaresi bulunmaktadır. idari para cezaları. meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen özre uğratan olaydır. 4857 sayılı ş Kanunu’ nun 2. şverenlerin ş Kazalarıyla lgili Sorumlulukları Öncelikle şu hususu vurgulamakta yarar görülmüştür . a) Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada. d) Bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki emziren kadın sigortalının. işçilerin çalışmaktan alıkonulmasıdır (Baycık 2007) Hukuki Sorumluluk Türk iş hukuku öğretisinde işverenin iş kazası ve meslek hastalığı nedeniyle oluşan zararları tazmin sorumluluğunun hukuki niteliği konusunda görüş ayrılığı vardır. b) şveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle sigortalı kendi adına ve hesabına bağımsız çalışıyorsa yürütmekte olduğu iş nedeniyle. işyerinin ve işletmenin yönetiminde görev alan kimselere işveren vekili denir. dari Sorumluluk 4857 sayılı ş Kanunu’nda ve bu kanuna dayanılarak çıkarılan tüzük ve yönetmeliklerde yer alan iş güvenliğine ilişkin hükümler emredici niteliktedirler.

herkes kendi kusurundan dolayı sorumlu olur. bu halde taksirli suça ilişkin ceza üçte birden yarısına kadar artırılır.yazarlar işverenin işçiyi gözetme borcundan doğan sorumluluğunu kusursuz sorumluluk esasına dayandırırlar. Türk Ceza Hukuku’nda iş kazalarıyla ilgili suçlar “taksirli suçlar” olarak adlandırılmıştır. artık bir cezanın hükmedilmesini gereksiz kılacak derecede mağdur olmasına yol açmışsa ceza verilmez. (3) Kişinin öngördüğü neticeyi istememesine karşın. Cezai Sorumluluk ve Yaptırımlar Bir iş kazası ölüm veya yaralanma ile sonuçlanmışsa olayda kusuru bulunan kişiler cezai açıdan sorumludurlar ve haklarında cezai yaptırımlar uygulanır. Dikkatsizlik. yasa. cinayet gibi trafik kazası sonucu ölümlere yol açan faillerin kısa bir süre hapis yattıktan sonra serbest kaldığı kamuoyunca eleştirilmiş. münhasıran failin kiş isel ve ailevi durumu bakımından. Taksir sözcüğü kusurda bulunma. kusurlu olma durumu anlamındadır. işverenler. caydırıcı yaptırımların gerektiği vurgulanmıştı. kanunun açıkça belirttiği hallerde cezalandırılır. (2) Taksir. Türk Ceza Kanunu’nun konuyla ilgili maddesi şöyledir: Taksir (madde 22) (1) Taksirle işlenen fiiller. Dolayısıyla. Hatırlanacağı gibi yürürlükten kaldırılan 765 Sayılı Türk Ceza Kanunu’nun uygulandığ ı dönemde taksirli suçlar için öngörülen yaptırımların çok yetersiz olduğu sıkça gündeme gelmiş. bir davranış ın suçun kanuni tanımında belirtilen neticesi öngörülmeyerek gerçekleştirilmesidir. trafik kazaları. Bu tür suçlarda kasıt söz konusu değildir. (4) Taksirle işlenen suçtan dolayı verilecek olan ceza failin kusuruna göre belirlenir. ş kazaları. tüzük. yönetmelik ve diğer hukuksal düzenlemelerde belirtilen iş güvenliği kurallarına. özensizlik sonucu bir şahsa zarar vermek biçiminde oluşan suçlardır. Bu kiş iler. Her failin cezası kusuruna göre ayrı ayrı belirlenir. Yargıtay da yerleşmiş içtihadıyla risk nazariyesine dayalı kusursuz sorumluluk esasını benimsediğini göstermiştir. Sorumluluk kusur esasına dayanmaktadır. (5) Birden fazla kişinin taksirle işlediği suçlarda. bilinçli taksir halinde verilecek ceza yarıdan altıda bire kadar indirilebilir. (6) Taksirli hareket sonucu neden olunan netice. daha ağır. bir mesleği icra ederken yapılan hata sonucu şahsa zarar vermek (örneğin bir hekimin tedavi veya ameliyat sırasındaki hatasıyla hastasına zarar vermesi) gibi. neticenin meydana gelmesi halinde bilinçli taksir vardır. Borçlar Kanunu’nda esas olan kusura dayalı sorumluluktur (Baycık 2007). 143 . işveren vekilleri veya diğer elemanlar olabilir. dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranışlar kusur nedeni olmaktadır. dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık dolayısıyla. 2004 yılında çıkarılan ve önemli maddelerinin büyük çoğunluğu 1 Nisan 2005’te yürürlüğe giren yeni Türk Ceza Kanunu’nda ayrıca “bilinçli taksir” kavramı tanımlanmıştır. Kamu davası sonucunda suçu sabit görülen sanıklar hakkında Türk Ceza Kanunu’nun aşağıdaki maddelerine göre hüküm verilir.

vücudunda kemik kırılmasına. şehir içinde 100-120 km/saat hızla araç kullanmış ve benzer bir kazayı yapmış ise böyle bir olayda bilinçli taksir 144 . dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık dolayısıyla. Taksir ve Bilinçli Taksire Örnekler Tipik örnekler trafik kazalarından verilebilir. birinci fıkraya göre belirlenen ceza. (4) Fiilin birden fazla kişinin yaralanmasına neden olması halinde. mağdurun. konuşma ya da çocuk yapma yeteneklerinin kaybolmasına. duyularından veya organlarından birinin işlevinin sürekli zayıflamasına. aracın ön lastiğinin patlaması sonucu kaldırıma çıkıp bir yayaya çarpması biçiminde gerçekleşen olayda taksir söz konusudur. neden olmuşsa. uzun süreli de olsa adli para cezasına çevrilebileceği ancak bu hükmün bilinçli taksir halinde uygulanmayacağ ı belirtilmiştir (madde50/4). Yani her iki kavram arasındaki temel fark neticenin öngörülmemesi veya öngörülmesidir. (3) Taksirle yaralama fiili. duyularından veya organlarından birinin işlevinin yitirilmesine. iyileşmesi olanağı bulunmayan bir hastalığa veya bitkisel hayata girmesine. birinci fıkraya göre belirlenen ceza. taksirli suçlardan dolayı hükmolunan hapis cezasının. Şayet sürücü. iki yıldan altı yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. TCK ‘ da. (2) Taksirle yaralama fiili. (5) Bilinçli taksir hâli hariç olmak üzere. yaşamını tehlikeye sokan bir duruma. yenisiyle değiştirmemesi gibi bir dikkatsizliği. kurallara uygun araç kullanan sürücünün. özensizliği söz konusudur. neticenin meydana gelmesi halinde bilinçli taksir vardır. konuşmasında sürekli zorluğa. Yani sürücünün araç lastiklerinin yıpranmışlığını kontrol etmemesi. üç aydan bir yıla kadar hapis veya adli para cezası ile cezalandırılır. mağdurun. Bilinçli Taksir Kavramı ve Önemi Yeni ceza yasasındaki tanımlara göre. Şehir içinde hız sınırını aşmaksızın. yüzünün sürekli değişikliğine. yarısı oranında artırılır. neden olmuşsa. kişinin öngördüğü neticeyi istememesine karşın.Taksirle öldürme (madde 85) (1) Taksirle bir insanın ölümüne neden olan kişi. birden fazla insanın ölümüne ya da bir veya birden fazla kişinin ölümü ile birlikte bir veya birden fazla kişinin yaralanmasına neden olmuş ise. Sürücü böyle bir kaza yapacağını öngörmemiştir. kişi iki yıldan onbeş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. (2) Fiil. bir davranışın suçun neticesi öngörülmeyerek gerçekleştirilmesi halinde taksir. yüzünde sabit ize. altı aydan üç yıla kadar hapis cezasına hükmolunur. bir kat artırılır. Taksirle yaralama (madde 89) (1) Taksirle başkasının vücuduna acı veren veya sağlığının ya da algılama yeteneğinin bozulmasına neden olan kişi. gebe bir kadının çocuğunun vaktinden önce doğmasına. gebe bir kadının çocuğunun düşmesine. bu maddenin kapsamına giren suçların soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlıdır. alkol almış.

kişi iki yıldan 15 yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılmaktadır. birden fazla insanın ölümüne ya da bir veya birden fazla kişinin ölümü ile birlikte bir veya birden fazla kişinin yaralanmasına neden olmuş ise. dikkatsizliği kusur nedenidir. Yani sanığa 15 yıl hapis cezası verebilir.5 yıl hapis cezasına mahkum olabilir. Şayet şantiye şefi aynı iş i yapması için ustayı görevlendirmiş ancak korkuluklu iskele ya da aşağıya düşmeyi önleyecek benzeri bir tertibat yaptırmamış. Şayet bu şantiye şefi aynı kanalda iksa tertibatı yaptırmadan işçileri çalıştırmış ve işçiler göçük altında kalmış olsalardı bilinçli taksir söz konusu olurdu. söküm işini yapacak ustayı bu iskelede çalıştırmış. bir tabure üzerine çıkarak çalışan usta dengesini kaybederek aşağıya düşmüş olsaydı bilinçli taksir söz konusu olurdu. işveren vekili sıfatıyla görev yapan meslektaşların özellikle dikkat etmesi gereken husus yaşanan bir iş kazasında bilinçli taksir olması halinde mahkemece hükmolunacak hapis cezasının çok önemli olabileceğidir. Bilinçli Taksirin Cezai Yaptırım Bakımından Önemi nşaat işverenlerinin. kendini tutamayan. güvenlik kemeri vermemiş. Yukarıda verilen kanal kazısı kenarının göçmesi örneğinde şayet bilinçli taksir varsa ve olayda birden fazla işçi ölmüş ya da bir ölüm ve bunun yanı sıra yaralanan işçi veya işçiler varsa mahkeme. ustanın ağırlığını taşımayan (dolayısıyla yetersiz bir imalat olan ) korkuluk yıkılmış ve usta aşağıya düşmüştür. dayanım bakımından yetersizliği gibi) iksa. yumuşak toprak zeminde şevsiz açılmış. Taksirle öldürme suçunda fiil. bir göçük olabileceğini öngörmemektedir. boşluk kenarında kalıp söken ustanın bir an için dengesini kaybedip aşağıya düşebileceği öngörülen bir durumdur. Bilinçli taksir olduğu için. Zira. binanın onuncu katında. kanal içinde çalışan işçilerin göçük altında kalabileceği öngörülen bir durumdur. Böyle bir olayda taksir söz konusudur. Bu olayda şantiye şefi önlem aldığını düşünmekte ve ustanın aşağıya düşebileceğini öngörmemektedir dolayısıyla taksir söz konusudur. yukarıda açıklandığı gibi bu hapis cezasının para cezasına çevrilmesi de mümkün değildir.00 m.vardır.00 m. Şantiye şefi korkuluklu iskele yaptırmış. yumuşak toprak zeminde şevsiz açılmış 3. derinlikteki kanal kenarının göçebileceği. Hiçbir önlem alınmadan. Yukarıda açıklanan TCK maddelerinden anlaşılacağı gibi bilinçli taksir halinde verilecek hapis cezası üçte birinden yarısına kadar artırılabilmektedir. Bir bina inşaatının onuncu katında boşluk tarafında kiriş kalıbının söküm iş i yapılacaktır. örneğin 3. kazı kenarının göçmesine engel olamamış işçiler göçük altında kalmışlardır. olayın .sanığın niteliğine ve kusur durumuna göre (bu koşullar olumsuzsa) hapis cezasını üst sınırdan uygulayabilir. Bu yaptırım göz ardı edilemeyecek önemde olup genç bir mühendisin tüm yaşamını karartacak niteliktedir. Yani şantiye şefi gerekli önlemi aldığını düşünmekte. kendini tutamayan. nşaat sektöründeki uygulamalardan şu örnekler verilebilir: Bir şantiye şefi. Şantiye şefinin korkuluk imalatıyla ilgili özensizliği. dengesini kaybeden usta korkuluk üzerine düşmüş. 145 . Bilinçli taksir olduğu için bu hapis cezası yarısına kadar artırılabilir ve sonuç olarak sanık 22. derinlikteki kanalizasyon kazısı kenarlarına iksa tertibatı yaptırmış ancak yapılan iksadaki hatalı bir imalat nedeniyle (örneğin kullanılan ahşap elemanların boyut. Zira bu koşullarda araç kullanan aklıselim sahibi bir insan kaza yapacağını öngörür.

kamu davasının açılması için yeterli şüphe oluşturacak delil elde edilememesi halinde kovuşturmaya (yargılamaya) yer olmadığına 146 . şüpheli kavramı “soruşturma evresinde suç şüphesi altında bulunan kiş i” . Gerçeğin araştırılması için emrindeki adli kolluk görevlileri marifetiyle şüphelinin (veya şüphelilerin) lehine ve aleyhine olan delilleri toplayarak muhafaza altına almak ve şüphelinin haklarını korumakla yükümlüdür. suçu oluşturan olaylar mevcut delillerle ilişkilendirilerek açıklanır. ihbar veya başka bir suretle olayı öğrenir öğrenmez kamu davasını açmaya yer olup olmadığına karar vermek üzere soruşturmayı başlatır. kovuşturma kavramı “iddianamenin kabulüyle başlayıp hükmün kesinleşmesine kadar geçen evre “ sanık kavramı “ kovuşturmanın başlamasından itibaren hükmün kesinleşmesine kadar suç şüphesi altında bulunan kişi” olarak tanımlanmıştır (madde 2). diğer davalar Asliye Ceza Mahkemesi’nde açılır. 2 yıl ve daha az ceza gerektiren davalar Sulh Ceza Mahkemesi’ nde. kamu davasının açılması. ddianamenin Hazırlanması ve Mahkemeye Sunulması Kamu davası Cumhuriyet savcısı tarafından açılır. Bu yapılmasa da. Bu nedenle ceza davaları toplumun yani kamunun temsilcisi olarak Cumhuriyet Savcısı tarafından takip edilir ve “kamu davası” olarak adlandırılır. soruşturma evresi sonunda. o yer yetkili kolluk kuvvetlerine derhal bildirme yükümlülüğü bulunmaktadır (madde13). ş kazalarında. Cumhuriyet Savcısı. yaşanan bir iş kazası sonunda başlayan adli süreç. lehine olan hususlar da ileri sürülür. ddianamenin sonuç kısmında. Türk Ceza Kanunu ve Ceza Muhakemeleri Kanunu’ndaki esaslar çerçevesinde ve özet bilgiler halinde açıklanmaya çalışılmıştır. ddianame görevli ve yetkili mahkemeye hitaben düzenlenir. Kovuşturmaya Yer Olmadığı Kararı (Takipsizlik Kararı) Savcı. yüklenen suç ve ilgili kanun maddeleri. Olay mahallinde yapılan inceleme ve tespitler tutanağa bağlanır. şlenen bir suç nedeniyle sadece suçtan zarar gören kiş inin değil. Soruşturma evresi sonunda toplanan deliller suçun işlendiği hususunda yeterli şüphe oluşturuyorsa savcı bir iddianame hazırlar. Ceza Muhakemesi Kanunu’nda soruşturma kavramı “ Kanun’a göre yetkili mercilerce suç şüphesinin öğrenilmesinden iddianamenin kabulüne kadar geçen evre”. dava sürecindeki önemli aşamalar ve meslektaşlarımızın bilmesinde yarar görülen önemli hususlar.Kamu Davasının Açılması ve Dava Süreciyle lgili Özet Bilgiler Bu bölümde. birden fazla ölüm veya bir ölüm ve bir yada daha fazla yaralanma meydana gelmişse verilecek hapis cezasının üst sınırı 10 yılı aştığı için dava Ağır Ceza Mahkemesi’nde açılır. Soruşturma Evresi Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu uyarınca işverenlerin iş kazasını. ddianamede şüphelinin (veya şüphelilerin) ve suçtan zarar görenlerin varsa müdafilerinin kimlikleri. işlenen suç dolayısıyla TCK ‘ da öngörülen cezalardan hangisine hükmedilmesinin istendiği belirtilir. Savcı soruşturma evresinde gerek görüyorsa bilirkiş i incelemesi de yaptırabilir. aynı zamanda tüm toplumun mağduriyeti söz konusudur. Şüphelinin sadece aleyhine olan hususlar değil.

Tüzel kişiler hakkında ceza yaptırımı uygulanamaz. kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren olguların ve bir tutuklama nedeninin bulunması halinde şüpheli veya sanık hakkında tutuklama kararı verilebileceği belirtilmiştir (madde100). saklanması. Ceza Sorumluluğunun Şahsiliği Türk Ceza Kanunu’ nun 20. Yasada. Ancak suç dolayısıyla kanunda öngörülen güvenlik tedbiri niteliğindeki yaptırımlar saklıdır” hükmü yer almaktadır. maddesinde “ Ceza sorumluluğu şahsidir. Yani şantiyede şantiye şefinin.karar verir (takipsizlik kararı). şüpheli ile mağdurun veya suçtan zarar görenin uzlaştırılması ve kamu davasının açılmamasıdır. Dolayısıyla yaralanma ile sonuçlanan iş kazalarında Cumhuriyet Savcısı’nın tarafların uzlaştırılması doğrultusunda girişimi ve yürüttüğü bir süreç söz konusu olmakta. tanık. belediyenin o çukurla ilgili önlemleri alma yükümlülüğünü taşıyan elemanı veya elemanları aleyhine açılır. mağdur veya başkaları üzerinde baskı yapma hususlarında kuvvetli şüphe bulunması tutuklama nedenleri arasında sayılmıştır. Soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı suçlar. taksirle yaralama suçları için uzlaştırma girişiminde bulunulacağı yasada belirtilmiştir (madde 253) . ş kazalarıyla ilgili tazminat davaları tüzel kişilik (örneğin işveren inşaat firması) ya da olayda herhangi bir kişisel kusuru bulunmasa dahi işveren kişi aleyhine açılabilmektedir. Diğer yaralanmalarda şikâyete bağlı olmaksızın kamu davası açılıyordu. Eski ceza yasasında olayda zarar gören kişinin 10 günden az geçici işgöremez durumda kalması (yani 10 günden az rapor alması) halinde kamu davasının açılması zarar gören kiş inin şikâyetçi olmasına bağlı idi. kovuşturma evresinde sanığın tutuklanmasına Cumhuriyet savcısının istemi üzerine veya re’sen mahkemece karar verilir. Uzlaşma Ceza yasasının getirdiği yeni uygulamalardan biri de uzlaşmadır. Ceza yasamızdaki bu madde uyarınca tüzel kişiler hakkında da kamu davası açılamamaktadır. Soruşturma evresinde şüphelinin tutuklanmasına Cumhuriyet savcısının istemi üzerine sulh ceza hâkimi tarafından. saha mühendisinin ya da bir başka şantiye görevlisinin kusurundan kaynaklanan bir iş kazası nedeniyle. 147 . Kimse başkasının fiilinden dolayı sorumlu tutulamaz. Özet olarak bu kavram ile amaçlanan. Örneğin bir yurttaş. bilinçli taksir hali hariç olmak üzere suçtan zarar gören kişi davacı olmadığı takdirde kamu davası açılmaz. suçtan zarar görenin şikâyetçi olması koşuluna bağlıdır. delilleri yok etme gizleme veya değiştirme. uzlaşma sağlandığ ı takdirde kamu davası açılmamaktadır. Ayrıca taksirle yaralama suçlarında soruşturma ve kovuşturma. Ceza Muhakemesi Kanunu’nda hangi suçlar için uzlaştırma yoluna gidilebileceği. olayda kusuru bulunmayan işveren aleyhine kamu davası açılması söz konusu değildir. uzlaşmanın nasıl gerçekleşeceği ayrıntılı olarak açıklanmıştır. belediyenin açtığın bir çukura düşerek yaralanmış veya yaşamını yitirmişse bu olayla ilgili kamu davası belediye aleyhine değil. Olayda kusurlu olduğu şüphesi bulunan kişiler aleyhine kamu davası açılabilir. Zira işveren çalıştırdığı elemanın veya elemanların kusurundan kaynaklanan iş kazasındaki maddi zararlardan hukuksal açıdan sorumludur (kusursuz sorumluluk) . Bu nedenle. Tutuklama Ceza Muhakemesi Kanunu’nda. Oysa cezai sorumluluk şahsidir. şüpheli veya sanığın kaçması.

Mahkeme bir duruşma günü ve saati tespit eder ve duruşmada hazır bulunması gereken kişileri çağırır. Mahkeme karar için bir kanaate 148 . diğer illerde oluşturulmuş listelerden de bilirkişi seçebilirler. Mahkeme. Meslektaşlarımızın bu hususu da göz ardı etmemeleri gerekmektedir. o mahkemede 2009 yılında açılan 55. Dava dosyasına bir numara verilir. Atama kararında. Bilirkişi ncelemesi Çözümü uzmanlığı.Eski ceza yasasının yürürlükte olduğu dönemde inşaat iş kazaları nedeniyle tutuklamaya çok ender rastlanmaktaydı. müdafiinin veya kanuni temsilcinin istemi üzerine karar verilebilir. hüküm verilinceye kadar şikâyetçi olduklarını bildirerek kamu davasına katılabilirler. sanığın kaçabileceği şüphesini artırmakta. Olayın niteliğine göre bilirkiş iye olay mahallinde keşif yaptırılabileceği gibi sadece dosya üzerinde inceleme yaparak raporunu düzenlemesi istenebilir. Kamu Davasına Katılma. ddianame çağrı kâğıdıyla birlikte sanığa (veya sanıklara) tebliğ olunur. Bilirkişi incelemeleri tamamlandığında. vekiline. sanığın (varsa avukatının) dinlenmesinden sonra katılma isteminin uygun olup olmadığına karar verir. Bilirkişi atanması ve gerekçe gösterilerek sayısının birden çok olarak saptanması. Bilirkişiler. gerekirse aynı bilirkiş iden ek rapor istenebilir.5 yıl hapsin istenebilmesi. özel veya teknik bilgiyi gerektiren hâllerde bilirkiş inin görüşünün alınmasına mahkemece re'sen. katılana. vekilinin. başka bilirkişi görevlendirilir. Cumhuriyet savcıları ve hâkimler. Yeni yasa uyarınca. Özel nedenlerle süre en çok üç ay daha uzatılabilir. il adli yargı adalet komisyonları tarafından her yıl düzenlenen bir listede yer alan gerçek veya tüzel kişiler arasından seçilirler. katılanın. gerekçesi de gösterilmek suretiyle. tutuklama kararlarına daha sık rastlanabileceğini göstermektedir. daha önce de belirtildiği gibi ağır ihmali bulunan sanık için 22. Katılan (Müdahil) Kavramı ş kazası sonucu mağdur olanlar. stemi uygun bulunan kişi veya kişiler. kovuşturma (yargılama) evresinin her aşamasında. tirazlar muhakemece uygun bulunursa. Bu süre üç ayı geçemez. Yasal açıdan bir hata veya eksiklik varsa hazırlayan savcıya iade edilir. mahkemeye aittir. iş kazalarında bilinçli taksirin bulunmasına bağlı olarak ağır hapis cezasının gündeme gelmesi. katılan (müdahil) sıfatıyla duruşmalara söz sahibi olarak katılır. suçtan zarar gören gerçek ve tüzel kişiler. Cumhuriyet savcısının. dava olduğunu göstermektedir. yeni bilirkiş i incelemesi yapılması veya itirazların bildirilmesi için istemde bulunabilmelerini sağlamak üzere Cumhuriyet savcısına. şüphelinin veya sanığın. Katılma. yalnız bulundukları il bakımından yapılmış listelerden değil. Bilirkişiye raporunu sunması için işin niteliğine göre uygun bir süre verilir. belirtilen listelere girmeyenler arasından da bilirkişi seçilebilir. Cumhuriyet savcısının. müdafiine veya kanuni temsilciye süre verilir. kovuşturma evresi başlar. Bilirkişilere yemini yaptırılır ve bununla ilgili bir tutanak (yemin zaptı) düzenlenir. Örneğin 2009/55 Esas sayılı bir dosya numarası. kamu davasının açılmasından sonra mahkemeye dilekçe verilmesi veya katılma istemini içeren sözlü başvurunun duruşma tutanağına geçirilmesi suretiyle olur. yoksa kabul edilir ve dava açılmış olur. Davanın Açılması Cumhuriyet savcısı tarafından mahkemeye sunulan iddianame ve ekindeki soruşturma belgeleri mahkemece incelenir. şüpheliye veya sanığa.

hapis cezasının alt ve üst sınırları belirtilmiş olup verilecek cezanın miktarı. mertebesine ulaşabilmektedir. • nşaat sektörümüzdeki iş kazası sayısının çokluğu ve özellikle yaşanan olayların sonuçlarının ağır olması dikkate alınarak. Yukarıda özet bilgilerle açıklanmaya çalış ılan cezai yaptırımların . Kusur bakımından çelişkili kanaatler açıklandığı için. Temyiz istemi.5 yıl hapis cezasına mahkûm olabilmektedir. mahkeme kararını hukuka uygun bulursa onaylar ve hüküm kesinleşmiş olur. Yasada. Yeni yasada şüpheli veya sanık “asli kusurlu” veya “tali kusurlu” olarak değerlendirilmektedir. Bildiri konusu dışında kalan tazminat davalarındaki parasal tutarlar. bazı davalarda çok sayıda farklı bilirkiş i raporu alındığına rastlanmıştır. inşaat uygulamalarında sorumluluk üstlenen teknik elemanların öncelikle dikkat etmeleri gereken husus iş kazalarının insancıl yönüdür. Eski yasada kusur. Özellikle bilinçli taksir kapsamına girebilecek hatalı uygulamalardan ve ihmallerden kaçınmak büyük önem taşımaktadır. Mahkeme kararında hukuka aykırılık varsa Yargıtay bu kararı bozar. yeni ceza yasasında önemli ölçüde ağırlaşmış olduğu görülmektedir.5 milyon TL. faktörlere bağlı olarak mahkemece takdir edilir. Bu konudaki çabalar her şeyden önce yaşamını sürdürmek mücadelesi veren çalışanın can güvenliğini sağlama amacına yönelik olmalıdır. Bozma sebepleri ilamda ayrı ayrı gösterilir. yargılanan sanığın niteliğine vb. hükmün açıklanmasından itibaren yedi gün içinde hükmü veren mahkemeye bir dilekçe verilmesi veya bir beyanda bulunulması suretiyle yapılır. olaydaki kusur durumu hakkında kesin bir kanaate varınca dava karara bağlanır. sekiz paydasına göre dağıtılırdı. • 149 . Olayda kusuruz olduğu kanaatine varılan sanık veya sanıklar hakkında beraat kararı verilir. iş güvenliği mevzuatında yer alan tüm güvenlik önlemlerinin eksiksiz uygulanmasına özen göstermek gerekmektedir. Yukarıda açıklandığı gibi çok açık ve önemli bir ihmal sonucu meydana gelen iş kazasında birden fazla ölüm veya bir ölümün yanı sıra bir veya birkaç yaralanma olmuşsa. Bu konuda özellikle aşağıdaki hususlara dikkat çekmekte yarar görülmüştür. bilinçli taksir kapsamına giren asli kusurlu sanık 22. Dosya mahkemeye geri gönderilir ve yargılamanın. Mahkeme Kararı ve Yargıtay (Temyiz) Evresi Kovuşturma ( yargılama ) evresinde mahkeme. Sonuç ve Öneriler nşaat işverenlerinin. beyan tutanağa geçirilir ve tutanak hâkime onaylattırılır. yaşanan olayın. hükmün kesinleşmesini engeller. Süresi içinde yapılan temyiz başvurusu. Yargıtay. bir kişinin ölümüyle sonuçlanan iş kazalarında 1-1. bozma gerekçeleri doğrultusunda yeniden yapılması istenir. Kusurlu bulunanlar hakkında ise kusur durumuna ve olayın niteliğine göre TCK madde 85 veya 89 ‘ da öngörülen hapis cezasına hükmolunur. kusurun. her şeyden önce yükümlülüklerin bilincinde olmak. Birinci derecede önem taşıyan bu insancıl faktörün yanı sıra iş kazaları sonucu karşılaşılan yaptırımlar göz ardı edilemeyecek kadar önemlidir.varıncaya kadar süreç bu şekilde devam eder.

G. s. Meslek Hastalıkları ve ş Kazaları Sempozyumu. ş Sağlığı ve Güvenliği Sempozyumu Bildiriler Kitabı. açılacak davanın süreci ve sonucu bakımından önem taşımaktadır. Müngen. Soruşturma evresindeki tespitler. lgili paragrafta belirtildiği gibi soruşturmayı yürüten savcının. fotoğraf çekme gibi sağlıklı tespitler yapılmıyorsa bunları yapmakta büyük yarar vardır. 41-62. N. 150 . E. 47-52 Gürcanlı. (2007) nşaat şyerlerinde şverenin ş Sağlığı ve Güvenliği Yükümlülükleri ve Sorumluluğu. Yaşanan bazı olaylarda ve özellikle mahalli karakol elemanlarının olay yerindeki inceleme ve tespitlerinde sonradan telafisi güç eksiklik ve hatalara rastlanmıştır. (1993) Türkiye’de nşaat ş Kazalarının Analizi ve ş Güvenliği Sorunu. Ankara. (2008) ş Güvenliği Ders notu. TÜ. • • Kaynaklar Baycık. ayrıntıları ilgili paragrafta açıklanan tutuklama durumu söz konusu olabilmektedir. Doktora Tezi. nşaat Mühendisleri Odası.• Öte yandan bilinçli taksir kapsamına giren suçlarda verilen hapis cezaları idari para cezasına çevrilmemektedir. Türk Harp – ş Sendikası Eğitim Yayınları. U. Bu nedenle bilirkişilerin konunun uzmanları arasından seçilmesine özen göstermek. stanbul. şüpheli lehine olan delilleri de toplama ve şüphelinin haklarını koruma yükümlülüğü vardır. Caniklioğlu. lehteki delillerin tutanaklara geçirilmesini sağlamaları gerekmektedir. TÜ nşaat Fakültesi. (2007) nşaat Şantiyelerinde Bulanık Kümeler Yardımıyla ş Güvenliği Risk Analizi Yöntemi. TÜ. Müngen. Dolayısıyla. Dava sürecindeki bilirkiş i raporları mahkeme kararına dayanak oluşturmaktadır. Bilirkişi incelemelerinde de zaman zaman hatalı kanaatlere rastlanmaktadır. Şantiye sorumlularının özellikle bu süreçte dikkatli olmaları. (2004) şverenin ş Sağlığı ve Güvenliği Önlemleri Alma Yükümlülüğü. Doktora Tezi. bu doğrultuda yasal hak kullanılarak mahkemeden talepte bulunmak gerekmektedir. U. G. Olay yeri inceleme ekipleri tarafından video kaydı. s.

Anahtar sözcükler: Kamu hale Kanunu.tr Gökhan Arslan Anadolu Üniversitesi nşaat Mühendisliği Bölümü ki Eylül Kampüsü. Belediyelerde ihaleleri yapılan 2004 yılına ait 25 adet. 151 . ncelemeler yapılırken ihalelerle ilgili itirazların Kamu hale Kanunu’nun ve Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği’nin hangi maddelerine istinaden yapıldığı ve bu suretle uyuşmazlıkların hangi noktalarda yo ğunlaştığı tespit edilmiştir. 2007 yılına ait 143 adet ve 2008 yılının ilk 5 ayına ait 64 adet yapım iş leri ile ilgili Kamu hale Kurumu’na yapılan itiraz başvurusu Kamu hale Kurumu’nun web adresinden temin edilmek suretiyle Ekim 2007 – Haziran 2008 tarihleri arasında irdelenmiştir. Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği. Bu çalışmanın amacı.edu. Kamu kurumlarında görev yapan 1’i sayıştay denetçisi ve 5’i inşaat mühendisi olmak üzere toplam 6 kiş i ile yüz yüze görüşmeler sonucunda Kamu hale Kanunu’nun yapım işleri ihaleleri uygulamalarındaki uyuşmazlıkların yoğunlaştığı noktalar irdelenmiş ve incelemeler sonucunda kanundaki eksiklerin giderilmesi yönünde gerekli önermelerde bulunulmuştur. Kamu hale Kurumu.tr Öz Ülkemizde uygulanmakta olan 4734 sayılı Kamu hale Kanunu’nda çeşitli aksaklıklar mevcuttur. 4734 sayılı Kamu hale Kanunu düzenine ilişkin Kamu hale Kurumu tarafından düzenlenen ikincil mevzuatla birlikte kanunun uygulanabilirlik düzeyi yükseltilmeye çalış ılmıştır. 2006 yılına ait 60 adet. Ayrıca. itiraz edenin türü. 2005 yılına ait 34 adet. Kamu hale Kurulu’nun verdiği kararlardaki oy birlikteliği ve karar sonuçlarına ait analizlere de yer verilmiştir. yapılan çalışmada itiraz yapılan ihalenin türü.edu. 26555 Eskişehir Tel: 0222 321 35 50 E-Posta: serkankivrak@anadolu.tr Tepebaşı Belediyesi.edu. 26555 Eskişehir Tel: 0222 321 35 50 E-Posta: gokhana@anadolu. Bu doğrultuda 4734 sayılı Kamu hale Kanunu’nun uygulanması esnasında yapım işleri ihalelerine yönelik Kamu hale Kurumu’na yapılan 326 adet şikâyet başvurusu incelenmiştir.4734 Sayılı Kamu hale Kanunu’nun Yapım şleri haleleri Uygulamalarında Karşılaşılan hale Uyuşmazlıkları ve Çözüm Önerileri Gökhan Çiçek Serkan Kıvrak Anadolu Üniversitesi nşaat Mühendisliği Bölümü ki Eylül Kampüsü. 26130 Eskişehir Tel: 0222 211 40 00 E-Posta: gcicek@anadolu. ülkemizde uygulanmakta olan 4734 sayılı Kamu hale Kanunu’nun yapım işleri ihaleleri uygulamalarındaki ihale uyuşmazlıklarının irdelenmesi suretiyle karşılaşılan problemleri tespit etmek ve bu tespitlere yönelik olarak çözüm önerileri sunmaktır.

2005. Gencer. 2005. aynı konuya ilişkin farklı veya hatalı uygulamaların yapılıyor olması. 2006. Araştırma Sonuçları Genel olarak bakıldığında itiraz edilen 326 adet ihalenin 257 adedi (%79) açık ihale usulüyle yapılmıştır (Şekil 1). 152 . itiraz edenin türü. ülkemizde uygulanmakta olan 4734 sayılı Kamu hale Kanunu’nun yapım işleri ihaleleri uygulamalarındaki ihale uyuşmazlıklarının irdelenmesi suretiyle karşılaşılan problemleri tespit etmek ve bu tespitlere yönelik olarak çözüm önerileri sunmaktır. 2006 yılına ait 60 adet. Yücel. Ülkemizde Avrupa Birliği'ne tam üye olma çabaları kapsamında hukuksal alanda çeşitli değişiklikler yapılmakta ve uyum yasaları çıkarılmaktadır. Kamu hale Kurumu tarafından hazırlanan ikincil mevzuatlarla uygulanabilir hale getirilmeye çalış ılmıştır. karar ve içtihatların henüz oluşamamış olması. 2003). 2003). Dolayısıyla kanunun işleyiş süreci içerisinde uyuşmazlıklar ortaya çıkmıştır. uygulamada ortaya çıkan aksaklıkları gidermede yetersiz kaldığı ve bütün kamu kurumlarını kapsamadığı gerekçeleriyle yeni mevzuat düzenleme çabaları başlatılmış ve 4734 sayılı Kamu hale Kanunu kabul edilmiştir ( ğdeler. 2003.Giriş Kamu kuruluşlarının mal. Analizlerde uyuşmazlık konusu olmayan maddelere yer verilmemiştir. Kamu hale Kanunu’nda belirtildiği üzere açık ihale usulünün esas ihale usulü olarak benimsendiği ortaya çıkmıştır. Dolayısıyla. Köksal. Budak. 4734 sayılı Kamu hale Kanunu ihale sistemimizde önemli değişikliklere neden olmuştur. Kamu hale Kanunu ile getirilen yeni ihale düzenine ilişkin çerçeve hükümler. Araştırma Bu çalışmanın amacı. 2007 yılına ait 143 adet ve 2008 yılının ilk 5 ayına ait 64 adet yapım iş leri ile ilgili Kamu hale Kurumu’na yapılan itiraz başvurusu Kamu hale Kurumu’nun web adresinden temin edilmek suretiyle Ekim 2007 – Haziran 2008 tarihleri arasında irdelenmiştir. daha önce uygulanmakta olan kanunlardan çok farklı bir yapıya sahiptir. Fakat değişik yorum ve anlamalara meydan verir hükümlere ilişkin kesin görüş. 2005 yılına ait 34 adet. Kamu hale Kanunu’nda yapılması gerekli olan değişikliklerin önemli bir derecede olduğunun göstergesidir (Karapınar. ncelemeler yapılırken ihalelerle ilgili itirazların Kamu hale Kanunu’nun ve Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği’nin hangi maddelerine istinaden yapıldığı ve bu suretle uyuşmazlıkların hangi noktalarda yoğunlaştığı tespit edilmiştir. Bu bağlamda 2886 sayılı Devlet hale Kanunu’nun günümüzün değişen ihtiyaçlarına cevap vermediği. Ayrıca yapılan çalışmada itiraz yapılan ihalenin türü. Belirtilen amaç doğrultusunda belediyelerde ihaleleri yapılan 2004 yılına ait 25 adet. Bu kanun. Kamu kurumlarında görev yapan 1’i sayıştay denetçisi ve 5’i inşaat mühendisi olmak üzere toplam 6 kişi ile yüz yüze görüşmeler sonucunda Kamu hale Kanunu’nun yapım işleri ihaleleri uygulamalarındaki uyuşmazlıkların yoğunlaştığ ı noktalar irdelenmiş ve incelemeler sonucunda kanundaki eksiklerin giderilmesi yönünde gerekli önermelerde bulunulmuştur. hizmet ve yapım işleri alımları ülke ekonomisi içerisinde önemli bir paya sahiptir. Kamu hale Kurulu’nun verdiği kararlardaki oy birlikteliği ve karar sonuçlarına ait analizlere de yer verilmiştir.

ikinci olarak 9 adet uyuşmazlık (%16) ile Kamu hale Kanunu’nun “Aşırı düşük teklifler” başlıklı 38 inci maddesinde yoğunlaştığı görülmektedir. birinci olarak 9 adet uyuşmazlık (%17) ile Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Aşırı düşük teklifler” başlıklı 65 inci maddesinde ikinci olarak 6 adet uyuşmazlık (%11) ile Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “ ş deneyim belgeleri” başlıklı 40 ıncı maddesinde yoğunlaştığı görülmektedir. 2005 yılında itirazlar Kamu hale Kanunu açısından incelendiğinde uyuşmazlıkların. birinci olarak 10 adet uyuşmazlık (%25) ile Kamu hale Kanunu’nun “Aşırı düşük teklifler” başlıklı 38 inci maddesinde. birinci olarak 12 adet uyuşmazlık (%13) ile Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Aş ırı düşük teklifler” başlıklı 65 inci maddesinde. birinci olarak 27 adet uyuşmazlık (%28) ile Kamu hale Kanunu’nun “ haleye katılımda yeterlik kuralları” başlıklı 10 uncu maddesinde. ikinci olarak 6 adet uyuşmazlık (%16) ile Kamu hale Kanunu’nun “ haleye katılımda yeterlik kuralları” başlıklı 10 uncu maddesinde yoğunlaştığı görülmektedir. birinci olarak 10 adet uyuşmazlık (%22) ile Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Aşırı düşük teklifler” başlıklı 65 inci maddesinde ve ikinci olarak 4’er adet uyuşmazlık (%9) ile Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Temel ilkeler” başlıklı 4 üncü maddesi.300 250 hale Sayısı 200 150 100 50 0 257 47 18 Açık Belli st. Aynı şekilde 2004 yılında Kamu hale Kurulu’nun verdiğ i kararlar ve Kamu hale Kurumu’na yapılan itirazlar Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği açısından incelendiğinde uyuşmazlıkların. 2006 yılında yapılan itirazlar Kamu hale Kanunu açısından incelendiğinde uyuşmazlıkların. 2004 yılında Kamu hale Kurulu’nun verdiği kararlar ve Kamu hale Kurumu’na yapılan itirazlar Kamu hale Kanunu açısından incelendiğinde uyuşmazlıkların. “Yaklaşık maliyet” başlıklı 7 inci maddesi. Aynı şekilde 2006 yılında yapılan itirazlar Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği açısından incelendiğinde uyuşmazlıkların. ikinci olarak 12 adet uyuşmazlık (%12) ile Kamu hale Kanunu’nun “Aşırı düşük teklifler başlıklı” 38 inci maddesinde yoğunlaştığı görülmektedir. “ hale ve ön yeterlik dokümanının hazırlanması” başlıklı 19 uncu maddesi ve “Makine ve diğer ekipmana ilişkin belgeler” başlıklı 42 inci maddelerinde yoğunlaştığı görülmektedir. Aynı şekilde itirazlar Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği açısından incelendiğinde uyuşmazlıkların. hale Tipi Pazarlık 4 Devlet hale Kanunu Şekil 1 Kamu hale Kurumuna yapılan itirazların ihale türleri. Ar. ikinci olarak 8 adet 153 . birinci olarak 14 adet uyuşmazlık (%25) ile Kamu hale Kanunu’nun “ haleye katılımda yeterlik kuralları” başlıklı 10 uncu maddesinde.

154 . birinci olarak 28 adet uyuşmazlık (%15) ile Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Pazarlık usulü” başlıklı 17 inci maddesinde. ikinci olarak 12 adet uyuşmazlık (%12) ile Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Pazarlık usulü” başlıklı 17 inci maddesinde yoğunlaştığ ı görülmektedir. ikinci olarak 14 adet uyuşmazlık (%14) ile Kamu hale Kanunu’nun “Temel ilkeler” başlıklı 5 inci maddesinde yoğunlaştığ ı görülmektedir. 4 Cumhuriyet Savcılığına Gön. birinci olarak 21 adet uyuşmazlık (%21) ile Kamu hale Kanunu’nun “ haleye katılımda yeterlik kuralları” başlıklı 10 uncu maddesinde. Kamu hale Kurulu’nun verdiği kararlarda hem istekliler lehine hem de idareler lehine kararları eşit oranda verdiği söylenebilir. 2007 yılında yapılan itirazlar Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği açısından incelendiğinde uyuşmazlıkların. Tüm yıllar birlikte analiz edildiğinde Kamu hale Kurulu’nun 182 adet ret (%53). 2008 yılında ise Kamu hale Kanunu açısından incelendiğinde uyuşmazlıkların.uyuşmazlık (%9) ile Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “ steklinin organizasyon yapısı ve personel durumu ile kaliteye ilişkin belgeler” başlıklı 41 inci maddesinde yoğunlaştığı görülmektedir. birinci olarak 43 adet uyuşmazlık (%26) ile Kamu hale Kanunu’nun “ haleye katılımda yeterlik kuralları” başlıklı 10 uncu maddesinde ikinci olarak 28 adet uyuşmazlık (%17) ile Kamu hale Kanunu’nun “Pazarlık usulü” başlıklı 21 inci maddesinde yoğunlaştığı görülmektedir. birinci olarak 14 adet uyuşmazlık (%13) ile Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “ ş deneyim belgeleri” başlıklı 40 ıncı maddesinde. 33 adet düzeltici işlem tesis edilmesi (%10). 2007 yılında yapılan itirazlar Kamu hale Kanunu açısından incelendiğinde uyuşmazlıkların. Düzeltici şlem ptal Ret Karar Sonucu Şekil 2 Kamu hale Kurulu karar sonuçları. 200 180 160 140 120 100 80 60 40 20 0 182 hale Sayısı 56 33 26 çişleri Bakanlığına Gön. 56 adet iptal (%17). Aynı şekilde. 26 adet konunun çişleri Bakanlığı’na gönderilmesi (%8) yönünde kararı mevcuttur (Şekil 2). Aynı şekilde 2008 yılında Kamu hale Kurulu’nun verdiği kararlar ve Kamu hale Kurumu’na yapılan itirazlar Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliğ i açısından incelendiğinde uyuşmazlıkların. ikinci olarak 21 adet uyuşmazlık (%11) ile Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Aşırı düşük teklifler” başlıklı 65 inci maddesinde yoğunlaştığı görülmektedir. 9 ptal Kararının ptali 6 Karar Vermeye Yer Yok 3 vedilik Kararı ptal 17 lgili dareyeBildirim.

155 . Kamu hale Kurulu’nun verdiği kararlar ve Kamu hale Kurumu’na yapılan itirazlar Kamu hale Kanunu açısından incelendiğinde uyuşmazlıkların. birinci olarak 59 adet uyuşmazlık (%12) ile Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Aşırı düşük teklifler” başlıklı 38 inci maddesinde ikinci olarak 44 adet uyuşmazlık (%9) ile Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Pazarlık usulü” başlıklı 17 inci maddesinde ve üçüncü olarak 43 adet uyuşmazlık (%9) ile Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “ ş deneyim belgeleri” başlıklı 40 ıncı maddesinde yoğunlaştığ ı görülmektedir.Kamu hale Kurulu. Aynı şekilde Şekil 5’e bakıldığında 2008 yılında Kamu hale Kurulu’nun verdiğ i kararlar ve Kamu hale Kurumu’na yapılan itirazlar Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği açısından incelendiğinde uyuşmazlıkların. birinci olarak 111 adet uyuşmazlık (%24) ile Kamu hale Kanunu’nun “ haleye katılımda yeterlik kuralları” başlıklı 10 uncu maddesinde ikinci olarak 61 adet uyuşmazlık (%13) ile Kamu hale Kanunu’nun “Aşırı düşük teklifler” başlıklı 38 inci maddesinde ve üçüncü olarak 44 adet uyuşmazlık (%10) ile Kamu hale Kanunu’nun “Pazarlık usulü” başlıklı 21 inci maddesinde yoğunlaştığı görülmektedir (Şekil 4). Tüm yıllar göz önünde bulundurulduğunda Kamu hale Kurumu’na yapılan itirazların 181 adetini (%56) tüzel kişiler. 200 150 hale Sayısı 100 50 0 Tüzel Kişi Gerçek Kişi Öğretim Görevlisi Başkanlık stemi Ortak Girişim Diğer 73 36 16 13 181 7 tiraz Türü Şekil 3 Kamu hale Kurumu’na yapılan itirazların türleri. aldığı kararların 214 adetini (%66) oybirliği ile 112 adetini (%34) ise oyçokluğuyla almıştır. Sonuçlara bakıldığında şikâyet başvurularının %60 oranında kurumsal yapı türüne sahip istekliler tarafından yapıldığı görülmektedir. Kamu hale Kurulu 16 adet (%5) ihale ile ilgili olarak Kamu hale Kurumu Başkanlığı tarafından yapılan talep üzerine inceleme yapmıştır. Benzer şekilde Gencer (2005) tarafından 2004 yılına ait yapım işleri ihalelerindeki uyuşmazlıkların incelendiği çalışmada şikâyet başvurularının %66 oranında kurumsal yapı türüne sahip istekliler tarafından yapıldığ ı tespit edilmiştir. 13 adetini (%4) ortak girişimciler tarafından yapılan itirazlar oluşturmaktadır (Şekil 3). Tüm yıllar göz önünde bulundurularak.

Şeffaflık ve Rekabet Kamu alımlarında rekabeti etkili bir biçimde sağlamak ve sürdürebilmek için alımlar hakkındaki ayrıntılı ve anlaşılır bilgilerin mümkün olan en geniş alanda ilan edilmesi 156 . araştırmalar ve kişisel görüşmeler neticesinde Kamu hale Kanunu’nun yapım işleri ihaleleri uygulamalarında uyuşmazlıkların sayısının yıllara göre bir şekilde arttığı gözlenmektedir. Yapılan analizler. araştırmalar ve yüz yüze görüşmeler (1 sayıştay denetçisi ve kamu kurumlarında görevli 5 inşaat mühendisi) sonucunda Kamu hale Kanunu’nun yapım iş leri ihaleleri uygulamalarındaki uyuşmazlıkların yoğunlaştığı noktalar belirlenmiş ve aşağıda maddeler halinde verilmiştir. Kamu hale Kanunu’nun istekliler ve idareler tarafından tam olarak anlaşılamaması ve hak arama sürecinin yeni algılanıyor olması uyuşmazlıkların artış sebebi olarak gösterilebilir. 70 60 Uyuşmazlık Sayısı 50 40 30 20 10 30 61 24 16 4 32 22 17 24 18 2 33 1 34 3 36 5 37 38 39 40 3 41 4 42 2 44 1 45 55 2 61 62 1 63 ddaa 0 Kanun Maddesi Şekil 4 (devamı) tiraz maddeleri ve sayıları (Kamu hale Kanunu’na göre).120 100 Uyuşmazlık Sayısı 80 60 111 44 40 20 1 0 3 5 6 7 9 10 11 12 13 15 17 20 21 24 26 27 28 35 9 1 1 5 11 3 1 1 3 2 4 11 5 2 29 Kanun Maddesi Şekil 4 tiraz maddeleri ve sayıları (Kamu hale Kanunu’na göre). Yapılan analizler.

Yeterlik Belgeleri ve Eksik Evrakların Tamamlattırılması steklilerin yeterliliklerini belirlemeye yönelik olarak "Ekonomik ve Mali Yeterlilik" ile " Mesleki ve Teknik Yeterlilik" kurallarının tek bir belge içerisinde toplanması.gerekmektedir. 2006). 70 60 Uyuşmazlık Sayısı 50 40 30 20 10 0 ddaa 40 41 42 45 46 48 49 50 53 54 55 58 59 60 61 62 63 65 66 69 70 59 43 40 24 13 4 1 3 3 2 2 1 17 15 1 3 3 17 11 1 1 18 Yönetm elik Maddesi Şekil 5 (devamı) tiraz maddeleri ve sayıları (Yapım şleri haleleri Uyg. Kamu alımlarında etkinliği bozan siyasi himayecilik. Kamu hale Kurumu tarafından hangi evrakların eksik evrak olarak değerlendirilmesi gerektiği yönelik kesin ibarelerin bulunduğu bir düzenleme yapılmalıdır.’ne göre). (Erol. yolsuzluk ve dolandırıcılıkla mücadele etmenin en önemli yolu alım sürecinin başından sonuna kadar mümkün olan en üst seviyede saydam tutulmasıdır. 2006). 50 45 40 Uyuşmazlık Sayısı 35 30 27 25 20 15 10 5 4 5 7 44 21 18 9 6 1 8 9 10 5 3 22 11 10 2 4 2 31 34 35 36 8 9 3 4 2 10 1 11 1 16 17 18 19 3 27 28 29 30 37 38 Yönetm elik Maddesi Şekil 5 tiraz maddeleri ve sayıları (Yapım şleri haleleri Uygulama Yön. Yön. ihalelere katılımı son derece kolaylaştıracağı gibi haksız rekabet ortamını da ortadan kaldıracaktır (Ustaömer. 157 39 0 .’ne göre).

2003). hale sürecinin uzamamasını sağlamak amacıyla idarelere veya Kamu hale Kurumuna yapılacak olan itirazlarda yatırılacak olan ücretlerin caydırıcı nitelikte olması gerekmektedir. 2003). bu yönde değişiklilikler yapılmalıdır ( ğdeler. Yaklaşık Maliyet Sağlıklı bir yaklaşık maliyetin belirlenebilmesi için idarelerce yaklaşık maliyet komisyonu başlığı altında komisyonların ve bu komisyonları denetleyen mekanizmaların oluşturulması gerekmektedir. hale Dosyası Son Alım Tarihi Kamu hale Kanunu’nun ilgili maddesine ihale dosya bedeli esas alınmak suretiyle ihale dosya son alım tarihi ile ihale tarihi arasına bir süre konulmalıdır. Bürokrasinin Yoğunluğu halelerin etkin ve verimli biçimde gerçekleştirilebilmesi için tüm sürelerin yeniden gözden geçirilmesinin uygun olacağı düşünülmektedir ( ğdeler. ş Deneyim Belgeleri steklilerin ekonomik ve mali yeterlikleri yanı sıra mesleki ve teknik yeterliliklerinin net bir şekilde belirlenmesine yardımcı olan.Aşırı Düşük Teklifler 4734 sayılı Kamu hale Kanunu’nun 38 inci maddesinde aşırı düşük tekliflerin tespit ve sorgusunun verimli bir şekilde yapılabilmesi için hangi bilgi ve belgelerden istifade edilebileceği ve hesaplamanın nasıl yapılacağına ilişkin resmi kriterlerin Kamu hale Kurumu tarafından belirlenerek gerekli değişikliklerin yapılması gerekmektedir. Tespit edilen yaklaşık maliyetin. denetim altında tutulan “ ş Deneyim Belgeleri”nin oluşturulması ve mesleki yetkinlik belgesine dönüştürülmesi. halelerle ilgili şikâyet olması durumunda ihale süreci uzamaktadır. gizliliğ i esasından vazgeçilmeli ve Kamu hale Kanunu’nun ilgili maddelerinde. sağlıklı bir ihale rejimi için büyük katkı sağlayacaktır (Küçük. Aynı şekilde ihale işlemlerin hızlandırılmasına yönelik elektronik ortamda süreçlerin ilerletilebildiği yeni yöntemler benimsenmelidir. Konulacak bu sürenin minimum 2 gün olarak benimsenmesi faydalı olacaktır. 2006). haksız rekabete yol açmayan. Benzer şler Uyuşmazlıkların giderilmesine yönelik olarak Yapım şlerinde ş Deneyiminde Değerlendirilecek Benzer şlere Dair Tebliğ’in ekinde yer alan Benzer ş Grupları Listesi’nin tekrar revize edilmesi ve kapsamının genişletilmesi yeterli olacaktır. Bütün Tekliflerin Reddedilmesi ve halenin ptali halelerin iptaline yönelik uygulamada hukuki gerekçelerinin de içerisinde bulunduğu ihale iptali özel standart formu uygulamasına gidilerek idarelerin ve ihale yetkililerinin 158 . ihalelerde ihalelere verilen tekliflerin etkilenmemesini sağlayacak şekilde.

ihalelerde ihalelere verilen tekliflerin etkilenmemesini sağlayacak şekilde gizliliği esasından vazgeçilmelidir. Eksik evrakların değerlendirilmesine yönelik olarak. içerisinde hangi evrakların eksik evrak olup olmadığına dair açık ve net ibarelerin bulunduğu bir düzenleme yapılmalıdır. hale lanı. uygulamada yaşanan en önemli problemlerden birisidir. hale 159 . Pazarlık Usulü Konu ile ilgili uyuşmazlıkların giderilmesi için Kamu hale Kurumu tarafından denetlenen. Kamu hale Kanunu kamu ihalelerinde açıklık ve rekabet açısından yetersizdir.ihaleleri hukuki gerekçelere dayandırmadan iptal edememeleri sağlanarak bu konuyla ilgili uyuşmazlıklara çözüm yolu bulunmuş olacaktır. Aynı şekilde Kamu hale Kanunu’nun 37 nci maddesinde tekliflerin değerlendirilmesine yönelik hükümler belirtilmiştir. Aşırı düşük tekliflerin tespit ve sorgusunun verimli bir şekilde yapılabilmesi için hangi bilgi ve belgelerden istifade edilebileceği ve hesaplamanın nasıl yapılacağına ilişkin resmi kriterlerin Kamu hale Kurumu tarafından belirlenerek gerekli değişikliklerin yapılması gerekmektedir. haleye katılımlarda isteklilerden istenen "Ekonomik ve Mali Yeterlilik" ile " Mesleki ve Teknik Yeterlilik" ile ilgili belgelerin azaltılması. 2007). Ödenek ve Sözleşme Sözleşme türünün seçimi. Sonuçlar Yapılan bu çalış ma sonucunda yapım işleri ihaleleri uygulamalarında tespit edilebilen uyuşmazlıklar ve eksiklikler tespit edilmiş ve bunlara çözüm olabilecek önerilerde bulunulmuştur. güçlendirme ve onarım işlerinde Kamu hale Kanunu ve ikincil mevzuatında düzenleme yapılarak Teklif Birim Fiyat sözleşme usulüne göre ihale yapılabilmesinin önü açılmalıdır (Akçay ve Manisalı. Yaklaşık maliyetin. rekabet ve eşitlik ilkelerinin daha kuvvetli bir zemine oturtturulması amacıyla “ haleye Katılım Yeterlik Belgesi” uygulaması hayata geçirilmelidir. ihale ilan kontrol mekanizması içerisinde ihale usul denetim mekanizmasına da yer verilmesi yeterli olacak ve yapı iş lerinin doğru olan ihale usulüyle yapılması sağlanacaktır. lgili maddede öngörülen şartlar net olmasına karşın biraz esneklik içermesi birtakım sıkıntılar yaratmaktadır. hale Dokümanı ve dari Şartnameler darelerce hazırlanacak ihale ilanları ve ihale dokümanlarının kontrol mekanizması oluşturularak denetlenmesi veya ilgili kurumlarda çalışan personellerin idareler ve Kamu hale Kurumu tarafından eğitilmelerine yönelik programların düzenlenmesiyle uzman personellerin yetiştirilmesi sağlanmalıdır. Özellikle ihale öncesi uygulama projelerinin yapılmasının imkânsız olduğu. Ek düzenlemelerin yapılması gerekmektedir. Tekliflerin Hazırlanması ve Sunulması steklilerin teklif dosyalarını hazırlarken konuyla ilgili olan tutumlarını ciddileştirmeleri durumunda uyuşmazlıklar ortadan kalkacaktır.

Fen Bilimleri Enstitüsü. (2005) 4734 Sayılı K K ve 4735 Sayılı K SK Çerçevesinde. (2005) 2886 ve 4734 Sayılı hale Kanunlarının ncelenmesi ve Yapım şlerinde 4734 Sayılı Kamu hale Kanunu’nun Uygulamasında Karşılaşılan Sorunlar çin Çözüm Önerileri. 108. Budak O. Osmangazi Üniversitesi. s. 101-107. Manisalı E. (2003) Kamu hale Kanununun http://www. (2005) Kamu hale Kanununa Göre Yapılan Yapım şleri halelerindeki Uyuşmazlıklar ve Uyuşmazlık Kararları Üzerine Bir Araştırma. Erol K. (2006) Nasıl Bir ş http://www. s. Yapım şlerinde. A. Gencer H. AB Uygulamaları Çerçevesinde Uygulamada Karşılaşılan Sorunlar Açısından ncelenmesi. Küçük M. 13-26. Köksal E. stanbul Teknik Üniversitesi. Bildiriler Kitabı. Yüksek Lisans Tezi. (2006) II. s. Bildiriler Kitabı. Eskişehir. 160 .htm Getirdiği Sorunlar. stanbul. (2003) Kamu hale Kanunu ve Uygulamadaki Sorunlar. Kamu hale Kurumu. nşaat Mühendisleri Odası. Yüksek Lisans Tezi.tr/06/dergi/?sayi=98&makale=91 Ustaömer H. Yüksek Lisans Tezi. zmir.org. Karapınar O. K K.org. (2007) 4734 Sayılı Kamu hale Kanunu ve 4735 Sayılı Kamu hale Sözleşmeleri Kanununun.icisleri.tr/06/dergi/?sayi=101&makale=174 ve Çözüm Önerileri. (2006) ş Deneyim Belgeleri Sorunlar http://www. nşaat Mühendisleri Odası stanbul Şubesi. Belirsizlikler ve Uygulama Farklılıklarının ncelenmesi. Kaynaklar Akçay C.intes. Mali Hukuk. H. ğdeler S. Üçüncü Yapı şletmesi Kongresi. Ankara. Fen Bilimleri Enstitüsü.gov. (2003) Kamu hale Yasası ve Uygulamadaki Sorunlar. (2006) 4734 Sayılı Kamu hale Kanunu’nun Uygulamasında Karşılaşılan Sorunlar çin Çözüm Önerileri. Dördüncü nşaat Yönetimi Kongresi.intes. stanbul. stanbul. stanbul. Sertifikası. Fen Bilimleri Enstitüsü.dosya bedeli esas alınmak suretiyle ihale dosya son alım tarihi ile ihale tarihi arasına minimum 2 gün olması şartıyla bir süre konulmalıdır.tr/_Icisleri/WPX/kik_sorunlari. stanbul Teknik Üniversitesi.. stanbul. Elektronik ortamda ihalelerin yapılabileceği veya ihale süreçlerindeki işlemlerin elektronik ortam vasıtasıyla yapılabileceği uygulamalara geçiş süreci başlatılmalıdır. Uluslararası Kamu Alımları Sempozyumu. Deneyim Yücel R. Sözleşme Aşamasına Kadar Geçen Sürede Karşılaşılan Sorunlar. Gencer. 453-464. nşaat Mühendisleri Odası.

performans ve para kaybına neden olmaktadır. Tasarım verilerinin saptandığı ihtiyaç programları oluşturulurken.edu. l özel idare binaları.htiyaç Programı Hazırlama Sürecinin Proje Yönetimi Bağlamında rdelenmesine Yönelik Bir Uygulama: l Özel dare Binaları Gülden Gümüşburun Ayalp Ç. yapım ve kullanım aşamasında ciddi boyutlarda parasal. Proje yönetimi.tr Erkin Erten Ç.tr Öz Yapı üretim sürecinin ilk basamağı mimari tasarlama eylemidir. Müh. zaman. Sonuç olarak belirli bir ihtiyaç programına göre üretilmeyen yapılarda. Mimarlık Bölümü. üretim ve kullanım aşamalarından oluşmaktadır.edu. 2000 ). Etkin bir tasarımın yapılabilmesi için tasarım verilerinin belirlenmesi gerekir. konsept geliştirme. Fak. yapının. htiyaç programları. Giriş Proje hayat döngüsü süreci. fonksiyonları. bina içinde yer alan organizasyonları tanımlarken. htiyaç programları. Bu aşamanın başlangıcında ihtiyaç programının hazırlanması gerekmektedir. Adana 03223386394 E-posta: gayalp@cu. il özel idare binaları ile ilgili yasal mevzuat göz önüne alınarak söz konusu binalar için ihtiyaç programı belirlenmeye çalışılmıştır. Eksikliklerin telafisi için yapılan her çaba proje maliyetini arttırmakta.Ü. Mimarlık Bölümü. Anahtar Sözcükler: htiyaç programı. Mim.Ü. htiyaçları tamamen karşılayabilecek mimari tasarıma ancak bu çalışmanın yapılması sonucunda başlanabilir. Yapı ile ilgili konsept oluşturulduktan sonra yapılması gereken önemli çalışmalardan birisi tasarım aşamasıdır. Daha sonra belirlenen bir bölgede bulunan yedi adet il özel idare binaları incelenmiş. tanımlama. kullanıcının istek ve beklentilerine optimum düzeyde cevap verebilmesi için hazırlanmaktadır. Bunun sonucunda binanın yapım ve kullanım aşamasında birçok sorunla ve eksiklikle karşılaşıldığı bir gerçektir. Ancak ülkemizde inşaat sektöründe birçok bina yapısı için ihtiyaç programı hazırlama aşamasına yeterli önem verilmediği bilinmektedir. işlevsel ve performans kayıpları olduğu belirlenmiştir. Mim. Müh. 161 . Bu çalışmada. Adana 03223386394 E-posta: eerten@cu. işleve bağlı gereksinimler araştırılır ve gereksinimlerin özelliklerine göre mekansal gereklilikler listeler halinde belirlenir. bu binalardan hangilerinin belirli bir ihtiyaç programı dahilinde üretilmediği saptanmış ve fiziksel mekan eksiklikleri tespit edilmiştir. tasarım. bir yandan beklenen hizmetleri. Fak. öte yandan binanın nicesel ve nitesel yönlerinden fiziksel özelliklerini anlatır ( Yeğin.

Bunun için meclis salonunun ayrı bir girişinin olması gerekmektedir. bunun sonucunda da.” 3360 sayılı yasaya kıyasla yeni yasa döneminde il genel meclisinin etkinliğinin artması meclis salonunun kullanımının artmasını beraberinde getirmiştir. Meclis Salonu ve Birimleri “ l genel meclisi il özel idaresi yönetiminin karar organıdır. ağırlıklı olarak il özel idare binasının içinde bulunan iç kullanıcılar değildir. l Özel dare Binalarının htiyaç Programının Belirlenmesi l özel idare binalarındaki birimleri. Meclis başkanının veya üyelerden herhangi birinin gerekçeli önerisi üzerine. son yasal düzenlemedeki işleyiş ve görev tanımları dikkate alınarak bir ihtiyaç programı hazırlanmıştır. Yeni düzenlemeye göre. “ l genel meclisinin toplantıları açıktır. 5302 sayılı kanunun 12. kullanıcılarla kapsamlı görüşmelerin yapılması. bina kullanıcılarıyla ilgili görüşmeler yapılmıştır. kullanılacak malzeme niteliğini belirlemekte ve dolayısıyla projenin yaşam döngüsü içerisindeki toplam maliyetini doğrudan etkilemektedir. ilgili literatürün taraması. önce l Özel dare binaların için. Ancak tasarım aşamasında düşünülmeyen ve sonradan telafi edilmeye çalışılan bu iyileştirme çabaları çoğunlukla amacına ulaşamamakta ve proje maliyetini büyük boyutta artırmaktadır. konu ile ilgili uzmanlardan görüş alınması ve ilgili yasal mevzuatın göz önünde bulundurulması gerekmektedir. toplantıya 162 . maddesine göre. Ancak ülkemizdeki yapı üretim sürecinde ihtiyaç programı hazırlama aşamasına gereken önemin verilmediği. görev ve iş leyişlerine göre gruplayarak.” 5302 sayılı yasayla birlikte il özel idaresinin organları arasında. üretilen yapılar iş lev. Bu programlar hazırlanırken.htiyaç programları. Daha sonra çalışma kapsamındaki Adana ve çevresindeki illerde kullanılmakta olan 7 il özel idare binasında. il genel meclisi kendi belirdiği bir aylık tatil hariç her ayın ilk haftası toplanacaktır. fiziksel boyut ve konfor koşulları bakımından amaca uygun olmadığı bilinmektedir. Yani meclis salonunun kullanıcıları. meclis başkanının. il genel meclisinin konumu değiş miş ve öncelikli duruma getirilmiştir. l genel meclisi toplantıları meclis üyelerinin. Sonradan bu olumsuzlukları gidermek için yapıda çeşitli boyutlarda tadilat ve ilavelerin yapılması gündeme gelmektedir. Son olarak da tarafımızdan oluşturulan programa göre incelenen örneklerdeki eksiklikler belirlenmeye çalış ılmıştır. encümen üyelerinin gerektiğinde genel sekreterin katılımıyla gerçekleşmektedir. Bununla birlikte genel meclis toplantılarından önce ve sonra kullanıcıların bir araya gelebileceği ve kulis yapabileceği fuaye alanlarına ihtiyaç duyulmaktadır. “5302 sayılı l Özel daresi Kanunu il genel meclisi toplantılarının sayılarını arttıracak bir düzenlemeye gitmiştir. konfor koşularını. yapıdaki mekânların işlev ve fiziksel boyutlarını. her bir birim için 5302 sayılı yasaya göre ortaya çıkan fiziksel mekan gereksinimleri ve özellikleri belirlenmiştir. Bir yüksek lisans çalışması olarak gerçekleştirilen çalışmada. yer alan mekanlar tespit edilmiş.

2005). Meclis Çalışma Birimleri “Yeni yasayla gerçekleşen yeniliklerden birisi meclisin kendi içinden seçeceği ihtisas komisyonlarıdır. sahne arkası. bu evrakları inceleyebileceğ i masa düzeni bulunan denetim komisyonu odasına ihtiyaç duyulmaktadır. Mekan organizasyonu açısından yapılan gözlem ve görüşmeler doğrultusunda meclis salonun yakınlarında ihtisas komisyon odalarının olması olumlu olacaktır. denetim komisyon üyelerinin evraklarını saklayabileceği dolapları bulunan. sekretaryası. parti grup odaları meclis çalışma birimleri mekanları arasındadır. 163 . Her yılın ocak ve şubat aylarında 60 gün süreyle görev yapan komisyonun toplanması gerekmektedir. Meclis başkanı odası ve sekretaryası. • Meclis başkan vekilleri odası. • htisas komisyonu odaları. “5302 sayılı l Özel dareleri Kanunu’nun 17. maddesine göre kurulan “Denetim Komisyonu” il özel idaresinin gelir ve giderlerini denetlemek üzere il genel meclisince oluşturulan ve il genel meclisinin etkinliğini arttıran diğer bir faktör olarak göze çarpmaktadır” (Coşkun ve Uzun. Meclis çalışma birimleri için gereksinim duyulan mekanlar. • Parti grup odaları olarak. Bu açıdan meclis salonu ele alındığında. bu komisyonlarda meclisteki üye sayısı oranında temsil edilecektir” (Coşkun ve Uzun. il genel meclisi. 5302 sayılı yasada yapılan tanımlamalara ve araştırma yapılan il özel idare binalarındaki kullanıcılarla yapılan görüşmelere göre ihtisas komisyonları meclis çalış ma birimleri içinde yer almaktadır. • Meclis üyeleri çalışma odası. meclis üyelerinin oturma düzeninden farklı bir düzende izleyici bölümlerine ihtiyaç duyulmaktadır. fonksiyon ve görev açısından TBMM’deki meclise ve meclis salonuna benzemektedir. 2005). 5302 sayılı l Özel daresi Kanunu’nun 16. üyeleri arasında seçilecek kişilerden oluşan ihtisas komisyonları oluşturulabilmektedir” (Sobacı. Denetim Komisyonları yeni yasaya göre il özel idareleri içinde belirli bir dönemde görev yapan servislerdir. “ htisas komisyonları 3 ile 5 kiş iden oluşacak ve her siyasi parti.katılanların salt çoğunluğuyla kapalı oturum yapılmasına karar verilebilir. • Meclis başkanı odası. 2005). • Denetim komisyonu odası. sahne. çeviri odası.” Bu hükme göre. Bu amaçla meclis salonlarında izleyici balkonları veya meclis salonunun arka sıralarında. meclis salonunda halkın ve basının toplantıları izleyebileceği mekanlara gereksinim duyulmaktadır. maddesine göre. l özel idare binalarındaki meclis salonu. Bu veriler sonucunda. belirlenmiştir. projeksiyon odası salon içinde olması gereken birimlerdir. meclis başkanının toplantılara katılamadığ ı durumlarda meclise başkanlık eden meclis başkan vekili odası.

Her hafta en az bir kere yapılması gereken encümen toplantılarına katılan vali için toplantılardan önce ve sonra kullanabileceği vali makam odası il özel idare binasının programında düşünülebilir. WC-Duş gibi mekanların ayrılmış olduğu gözlenmektedir. “ l Özel daresinin gelir getirici menkul ve gayrimenkullerinin ihale iş lemlerini de yürütür. 5302 sayılı l Özel daresi Kanunu. 3 milyon nüfusa kadar olan illerde en fazla iki. maddesine göre. Ayrıca vali. üye sayısı iki katına çıkan encümenin başkanı olma sıfatını korumaktadır” (Coşkun ve Uzun. 2005). Fakat “ Vali 3360 sayılı yasa döneminde il özel idaresinin başı ve yürütme organı. il özel idaresinin amaç ve politikalarına göre düzenler ve yürütür. bunun üzerinde nüfusa sahip olan illerde ise en fazla dört kişinin genel sekreter yardımcılığına getirilebileceğini belirlemiştir. il özel idare hizmetlerinin. valinin il genel meclisi başkanlığı görevine son verilmektedir” (Çiftepınar. 164 . il özel idare binalarında encümen toplantı odasına ihtiyaç duyulmaktadır. vali il özel idaresinin başı ve tüzel kişiliğinin temsilcisidir. “Genel Sekreter. l encümeni yürütme organı olmanın dışında 2886 sayılı Devlet hale Yasasına göre. 2005). nüfus ölçütüne göre genel sekreter yardımcılığ ı kadrosu da oluşturabileceğini belirtip. 5302 sayılı yasadan önceki dönemde valilerin il özel idarelerinde denetim yetkileri ve görev alanları daha geniş olması nedeniyle il özel idare binalarında vali için ayrılmış makam odaları dışında çalışma ve dinlenme odası. 5302 sayılı kanunun 27. Sayısı iki katına çıkan encümen üyeleri için encümen üye odalarına ihtiyaç duyulmaktadır. il encümeninin önceden belirlenmiş gün ve saatte. haftada en az bir kere toplanması belirtilmiştir. l genel meclisinin kararları üzerinde geniş ve önemli vesayet yetkilerine sahipti. sekreter. maddesine göre. Genel Sekreter Çalışma Birimleri 5302 sayılı kanunun 35. aynı zamanda il genel meclisinin başkanı konumunda bulunmaktaydı. 2006). validen sonra idari işler için en yetkili bürokrat konumundadır” (Sobacı. 5302 sayılı kanundaki düzenlemeyle il encümenini seçilmiş ve atanmışların birlikte görev yaptığı bir yapıya dönüştürülmüştür.” “Valiye karşı sorumlu olan genel sekreter. halelere izleyici olarak halk da katılabilmektedir. il genel meclisi ve il encümeni kararlarına. özel kalem. 5302 sayılı yasanın yapmış olduğu bu tanımlamayla.Encümen Birimleri “3360 sayılı l Özel dare Kanunun getirdiği yapıda il daimi encümeni il genel meclisinin kendi içinden seçeceği beş kişiden oluşurken. Yeni yasayla valinin yeri son sıraya düşürülüp.” Yasadaki bu görev tanımlaması ve kullanıcılarla yapılan görüşmeler doğrultusunda encümenin ihale iş lemlerini yapabileceği bir mekana ihtiyaç duyulmakta ve bu mekan ihale salonu olarak yapıya yansımaktadır. maddesinde. vali adına ve onun emirleri yönünde. mevzuat hükümlerine. Valilik Çalışma Birimi 5302 sayılı yasanın 29.

2005). mali ve performans denetimini kapsar. Denetçi Üye Odaları 5302 sayılı kanunun 38. Dış denetimde görevlendirilen kişiler 2–3 yılda bir. Denetim. genel sekreterlik. il özel idare binalarındaki rezerv ofisler dış denetçiler tarafından kullanılabileceğ i saptanmıştır. diğer illerde genel sekreterlik-müdürlük-servisler şeklindedir” (Coşkun ve Uzun). • Makam odası ve sekretaryadır. tarım. • Müdürler için makam odası. • Daire başkanları için makam odası ve sekretaryası. Bu mekanlar iç denetçi odası olarak programa yansıyabilir. iş ve işlemlerin hukuka uygunluk. sağlık. • Genel sekreter sekretarya ve bekleme alanları. il özel idare binalarında iç denetimi yapan memurlar için mekana ihtiyaç duyulduğu belirlenmiştir. 5302 sayılı kanunda belirtilen dış denetim ise 2–3 yılda bir Sayıştay tarafından yapılacak denetimi ifade etmektedir. Genel sekreter yardımcıları içinse. geçici süreyle il özel idare binalarında bulunmaktadır. maddesine göre. insan kaynakları ve hukuk işleri birimlerinden oluşur. • Servisler olarak belirlenmiştir. Bu mekanlar.Müdür. mali işler. “ l özel idaresi teşkilatı. Bunun sonucunda.” “Yine aynı maddede il genel meclisine ihtiyaca göre.5302 sayılı kanunda yapılan tanımlamalara ve seçilen örneklerde yapılan görüşme ve gözlemlere göre genel sekreter için gereksinim duyulan mekanlar. 165 . • WC-Duş olarak belirlenmiştir. imar. Yukarda yapılan tanımlama ve görevlendirmeler kapsamında seçilen örneklerde gözlem ve görüşmeler yapılmıştır. Yeni yasanın teşkilat yapısına getirmiş olduğu daire başkanlıkları ve/veya müdürlükler ve servisler için mekanlara ihtiyaç duyulmaktadır. maddesinde “ l özel idarelerinde iç ve dış denetim yapılır. • Özel çalışma ve dinlenme odası. Daire Başkanı. “ l özel idaresinin örgütlenme yönünden hiyerarşik kademeleri.Servis Çalışma Birimleri 5302 sayılı l Özel daresi Kanunu’nun 35. adı geçen birimlere ilave olarak yeni birimler oluşturma yetkisi tanınmıştır. şleyiş in bu yönde olması il özel idare binalarında dış denetçi için sürekli kullanımda olan mekana ihtiyaç duyulmamaktadır.” belirtilmiştir. • Genel sekreter makam odası. Seçilen örneklerde yapılan gözlem ve görüşmeler sonucunda. Büyükşehir belediyelerinin bulunduğu illerde genel sekreterlik-daire başkanlığı-müdürlük-servisler.” (Coşkun ve Uzun.

Çalışma Alanındaki l Özel dare Binalarının Değerlendirilmesi Çalış ma alanı içinde olan Adana. • Hukuk müşavirliği hizmet birimleridir. incelenen örneklerin birimleri tek tek ele alınıp saptamalar yapılmıştır. tasarlanan yapılar ile aksi durumda olan yapıların eksiklikleri şu şekilde belirlenmiştir. Kahramanmaraş ve Osmaniye özel idare binaları ise belirli bir programa göre yapılmamıştır. Hatay. Gaziantep. sadece il özel idare fonksiyonlarını karşılayacak şekilde yapılar olması olumlu bulunmuştur. ncelenen örneklerden ikisi yapı bütünün tamamının özel idare olarak kullanıldığ ı binalardır ( Adana ve Mersin özel idare binaları ). Mekan organizasyonu yönünden yapılan değerlendirmede. Osmaniye ve Mersin özel idare binalarında gözlem ve kullanıcılarla görüşmeler yapılmıştır. ki örnekte meclis salonu için ana girişten ayrı giriş. . Şanlıurfa binaları il özel idare olarak yapılmış olmasına rağmen. • Kadroda belirtilen kişi sayısına göre avukat odaları.Hukuk Müşavirliği Çalışma Birimi l özel idaresi içindeki hukuk işleri birimi. . Tamamı özel idare olarak kullanılmayan ve belirli bir ihtiyaç programına göre tasarlanmayan binalarda yeni mekanlara ihtiyaç duyulmuş. .Üç örnekte izleyici bölümü.7 örneğin dördünde fuaye alanı. 166 .Beş örnekte salon içinde uygun donatı mevcuttur. Bu tadilatlar hem hizmet aksamalarına neden olmakta hem de proje maliyetini arttırmaktadır. bu ihtiyacın giderilmesi için tadilatlar yapılmış ve bazı tadilatlar halen devam etmektedir. Hatay ve Şanlıurfa l Özel darelerinin binaları belirli bir ihtiyaç programı dahilinde oluşturulmuş yapılardır. il özel idaresinin hukuki işlerine bakmakla görevleri belirtilmiştir. . Belirli bir ihtiyaç programına göre tasarlanan ve yapı bütünün tamamını özel idare olarak kullanan Adana ve Mersin özel idare binalarında meclis salonuyla ilgili tüm mekan gereksinimleri ve donatılar mevcuttur. Araştırmalardan elde edilen bulgular değerlendirilmiştir. Gaziantep. Adana.Diğer beş örnekte ise yapı bütünün sadece bir kısmı özel idare olarak kullanılmaktadır. htiyaç programı belirlenip. 2005 yılında değişen yasa ile il özel idarelerinin sorumluluklarıyla birlikte kadrolarının artmasıyla mekansal ihtiyaçlar da artmıştır. Kahramanmaraş. Kahramanmaraş ve Osmaniye özel idare binaları ise yapılmış olan bir iş merkezinin belirli katlarında hizmet vermektedir. Mersin. Bu katlarda özel teşebbüse ait işletmeler bulunmaktadır. Gaziantep. htiyaç programına göre tasarlanmayan binalarda ise birçok eksiklik göze çarpmaktadır. Hatay. Seçilen örneklerde yapılan gözlem ve görüşmeler sonucunda. ncelenen örneklerin meclis salonları ele alındığında. Yeni yasayla birlikte bu birimde çalışacak olan kullanıcılar için mekanlara ihtiyaç duyulmaktadır. Şanlıurfa. Yapılan gözlem ve görüşmeler sonucunda bu mekanlar aşağıdaki gibi belirlenmiştir. kamu yapısı olan il özel idare binalarının kendi amacına uygun. bazı katları il özel idaresine gelir getirmesi amacıyla kiraya verilmiştir.

denetim komisyonu yeni yasa döneminde il özel idarelerine katılan birimler olduğu için birçok örnekte eksikliği saptanmıştır. Bu nedenle bu mekanlar incelenen örneklerin tamamında mevcuttur. incelenen tüm örneklerde bulunmaktadır. ncelenen örneklerin birinde ihtisas komisyon odası. . il özel idare binalarında var olan mekanlardır. Ancak encümen ihale salonunun ve encümen üye odalarının eksikliği kullanıcılar tarafından vurgulanmıştır. ncelenen il özel idare binalarında daire başkanlarının kendilerine ait odalarının olduğu belirlenmiştir. bu durumdan rahatsızlık duymakta ve performanslarını olumsuz yönde etkilediğini belirtmektedir.Bir örnekte de encümen ihale salonu mevcuttur.Beş örnekte denetim komisyon odası. Encümen birimleri ele alındığında. müdür gibi yönetici sıfatı taşıyan elemanların kendilerine ait odaların olması gerekmektedir. . . Ancak ihtisas komisyonu. 167 . Personeliyle ya da başka bir müdürle aynı odayı kullanan müdürler. bazı memurlar mekan yetersizliğ i nedeniyle personeliyle aynı odayı kullanmaktadır. ki örnekte meclis başkan vekili odası bulunmaktadır. Daire başkanı. Daha önceki yasa döneminde de meclis başkanı odası ve parti grup odaları.Altı örnekte encümen hizmet birimi. . meclis başkanı odası ve parti grup odaları.Gaziantep ve Şanlıurfa özel idare binalarında.Meclis çalışma birimleriyle ilgili değerlendirmede. Mekan organizasyonu kapsamında ele alınan konulardan birisi de mekan kullanımıdır. incelenen örneklerin tamamında encümen toplantı salonun ve birçoğunda da encümen hizmet birimimin mevcut olduğu görülmektedir. ncelenen üç örnekte encümen üye odası.Osmaniye özel idare binasında ise yine mekan yetersizliğinden dolayı iki müdür aynı odayı kullanmaktadır. . 5302 sayılı yasadan önceki dönemde il özel idareleri içinde yer alan bu birimlerde eksiklik görülmemektedir. Ancak müdürlerin bir kısmının kendine ait odalarının olmadığı tespit edilmiştir.

ncelenen Örneklerdeki Mevcut Mekanların Kontrol Listesiyle Belirlenmesi NCELENEN ÖRNEKLER Ana girişten ayrı meclis girişi Meclis Salonu Fuaye zleyici Bölümü Meclis Başkanı Odası Meclis Başkan Vekili Odası htisas Komisyon Toplantı Odası Denetim Komisyonu Toplantı Odası ADANA GAZANTEP HATAY ŞANLIURFA K.Tablo 1.MARAŞ OSMANYE MERSN MEKANLAR Meclis Üye Çalışma Odaları Parti Grup Odaları Encümen Üye Odaları Encümen Hizmet Birimi Encümen Toplantı Salonu Encümen hale Salonu Vali Makam Odası Genel Sekreter Makam Odası Genel Sekreter Çalışma ve Dinlenme Odası Sekretarya ç Denetçi Odası Dış Denetçi Odası Hukuk Müşavirliği Hizmet Birimi Avukat Odası 168 .

Bunun sonucunda mekan yetersizliği. ihtiyaç programlarının hazırlanması gerekir. düzeltme ve sonuçta yıkımlara dahi neden olabilmektedir. yeni yasanın tanımlamalarına göre hazırlanan ihtiyaç programı dahilinde üretildiği için. Gereklilikler saptanmadan tasarımına ve yapımına başlanan yapıların süreç içinde birçok sorunla karşılaşacağı şüphesizdir. Mersin l Özel dare binasında. 2006). kullanıcı gereksinimlerinin yapının ömrü boyunca değiştiğidir ( Niskala vd. htiyaç programları hazırlanırken göz önüne alınması gereken diğer bir boyut ise. bazı il özel idare binalarının ihtiyaç programına göre üretilmediği ve bunun sonucunda söz konusu binalarda çok sayıda tadilat yapıldığı.Sonuçlar Ve Öneriler Yapı projeleri. meclis salonuna fuaye yapılması mümkün olmamaktadır. hiçbir eksiklik bulunmamaktadır. Diğer taraftan 2003 yılında yürürlüğe giren mevcut Kamu hale Yasasında. yapılarda onarım. yapıların özellikleri sabit kalırken. tüm gereklilikleri karşılayacak bir ihtiyaç programına göre üretildiği için yapı kullanım sürecinde hiçbir tadilata veya eklemeye ihtiyaç duyulmamıştır. kamu inşaatlarının öncelikle anahtar teslimim götürü bedel usulüyle ihale edilmesi öngörülmektedir. Bu çalış ma kapsamında yapılan araştırmalar sonucunda. Çalış ma kapsamındaki Adana l Özel dare binası 2005 yılında yasa değişmeden önce yapılmış olmasına rağmen. bu durumun ciddi boyutlarda parasal harcamalara ve önemli düzeyde hizmet aksamalarına neden olduğu yönünde bulgulara ulaşılmıştır. iş merkezi olarak tasarlanmış bir yapının belirli katlarında hizmet vermektedir. yapı ürününü elde etmek için bir üretim sürecine sahiptirler. kullanım sürecinde tadilatlar yapılarak telafi edilmeye çalış ılmıştır. teknik şartname. Mekanların. Aksi halde inşaat sürecinde iş miktar ve çeşitlerindeki artışlar proje yönetimini güçleştirmekte. konunun birinci derecede muhatapları olan mimarlar ile kamu kurumlarında ihale iş lerini yürütenlerin 169 . Gerekli önlemlerin alınmamış olduğu durumlarda. meclis salonuna ayrı bir giriş yapılması.. kullanıcı gereksinimleri doğrultusunda tasarlanabilmesi için. bu değişimler için gerekli tasarım önlemleri alınmalıdır. Tasarım aşamasında düşünülmesi gereken kriterler göz önüne alınmadığından eksikliklerin büyük bir kısmı tadilat yapılmasına dahi müsaade etmemektedir. Bu aşamanın ilk basamağında olan bina ihtiyaç programlarının gerekli ayrıntıda hazırlanmasının diğer aşamaları da önemli ölçüde etkileyeceği düşünülmektedir. Dolayısıyla ihtiyaç programı hazırlama aşamasına gerekli önemin verilerek projenin bu çerçevede geliştirilmesi için. Yapılan tadilatlara rağmen halen ihtiyaçlar optimum düzeyde karşılanamamaktadır. işin tamamlanmadan yeniden ihalesi gündeme gelebilmekte ve taraflar arasında anlaşmazlıklar çıkabilmektedir. proje ve mahal listesi ile ayrıntılı bir şekilde tanımlanarak. Örneğin. Bu ihale yönteminde işin sözleşme. diğer bir ifade ile detaylı bir ihtiyaç programı esas alınarak projelendirilerek ihale edilmesi gerekmektedir. 1992 ). Bu süreç hemen hemen tüm yapım projelerinde ortak olan bazı temel özelliklere sahiptir ve fikrin ortaya konulmasından tamamlanmasına kadar bir dizi aşamayı kapsar (Çubukçu. eksikliği gibi ihtiyaçlara cevap verememe sorunlarıyla karşılaşılmaktadır. htiyaç programları hazırlanırken. Bu binalarda ortaya çıkan eksikliklerin bir kısmı. htiyaç programı olmadan üretilen Kahramanmaraş ve Osmaniye il özel idare binaları.

(1992) Comparison Between User Requirements And Building Properties For Renovation. Bu çalış maya verdikleri destekten dolayı. M. Y. Uzun. (2005) Yeniden Yapılanma Sürecinde l Özel darelerinin Dünü. (2006) Yeni l Özel daresi Yasasına Eleştirel Bir Bakış. Dr. M. Gazi Üniversitesi.kurum içi veya meslek odalarınca düzenlenen kurslarla bilinçlendirilmelerinin bu konudaki aksaklıkların azaltılmasına önemli katkılar sağlayacağı umulmaktadır.. Yıldız Teknik Üniversitesi. Holland. Yeğin. Ankara. (2005) Sayı: 25745. Çubukçu. sayın hocam Prof. stanbul. Dr..Yasama Dergisi. Kaynaklar Bayram. Sobacı Z. Emin Öcal’a ve Yrd. S. M. 170 . Mustafa Yeğin’e teşekkürlerimi sunarım. Bugünü ve Geleceği Üzerine Bir Değerlendirme. Tuppurainen. Rotterdam. s:123-145. (2006) Kamuda Yapı Üretimine Yönelik Bir Risk Yönetim Modeli Yüksek Lisans Tezi. Sayı:4. Yerel Yönetimler Üzerine Güncel Yazılar I: Reform. ÇYYD. Cilt:14. Teşekkür. Pahlika. 5302 Sayılı l Özel daresi Kanunu. (2000) Yerel Yönetim Binalarının Tasarım Verileri. Doç. Çiftepınar R. C. Innovations In Management Maintenance. Erkin Erten ve Prof. Sayı:2. T. Hüseyin Özgür ve Muhammed Kösecik (Ed). K. Dr. Resmi Gazete. s:161. Ankara. Nobel Yayın ve Dağıtım. s: 39. Moderisation Of Buildings. Doktora Tezi. (2005) l Özel darelerinde Yeniden Yapılanma. Niskala. CIB W 70 Symposium: 2-2. E.

Besim Yüksel ve Orta Doğu Teknik Üniversitesi’nde görev yapmış olan nşaat Yüksek Mühendisi Ekrem YEŞ LADA çalış ma kapsamına alınmıştır.calis@ege. Bu yönüyle yapı işletmesi özel olarak incelenmelidir.tr Gülben Çalış Öz Çalış ma inşaat mühendisliğinde uygulamaya yönelik konulardan olan yapı iş letmesi anabilim dalının kurulmasında emeği geçen. yapılan hukuki düzenlemelerde.Yapı şletmesine Emeği Geçenler Özge Akboğa EÜ nşaat Mühendisliği Bölümü 232-388 60 26 E-posta: ozgeakboga@hotmail. değerli hocalarımızı bu alanda çalışma yapacak olan kuşaklara aktarmak amacıyla yapılmıştır. Giriş Hukukta. Anahtar sözcükler: Yapı işletmesi. Yapı şletmesi Anabilim Dalı.com Orhan Yüksel EÜ nşaat Mühendisliği Bölümü 232-388 60 26 E-Posta: orhan. Prof. eserin kabulünde gözle görülemeyen işler kapsamında olduğundan “gizli ayıp” adı altında. ya da bu konulardan çekinmelerine neden olmaktadır. diğer anabilim dallarında incelenmeyen ancak. inşaat mühendisliği ise. Bu özelliği. “eser sözleşmesi” adı altında özel bir alanın kapsamında yer almış olup. Yapı şletmesi Anabilim Dalı. Ali Fuat BERKMAN. özelliği nedeniyle. yayınladıkları kitaplar.edu. ekonomi ve hukuksal sorunlar dış ında. Dr. bu komşu alanlarda çalışanların anabilim dalı konularına girmelerini de engellemekte. Adı geçen hocalarımızın kısa özgeçmişleri. Sedat Ersoy. onlara hem inşaat mühendisliğini sevdiren ve hem de ilerde pek çok sorunun çözümünde yardımcı olacak küçük bilgilerin verildiği “Yapı Elemanları” anabilim dalının 171 . mühendislik bilgisinin yanı sıra özel hukuk ve mikro ekonomi bilgilerini de gerektirmekte. nşaat Mühendisliği’nin uygulamaya dönük yüzüdür. elde edilebilen yayınları ve yönettikleri tezler görev yaptıkları üniversitelerden temin edilerek biyografi biçiminde sunulmaya çalışılmıştır. Yapı şletmesi de benzer biçimde.tr EÜ nşaat Mühendisliği Bölümü 232-388 60 26 E-posta: gulben. mühendis adaylarına temel tanımların verildiği. Prof. Bu amaçla stanbul Teknik Üniversitesi’nde görev yapmış Ord. Diğer anabilim dalları fiziğin temel kuralları üzerine inşa edilmiş olmasına karşın. Şantiyedeki mühendislik.edu. mikro ekonomik incelemelerde onun ayrı bir yerde olmasına neden olmaktadır. aramızdan ayrılmış. mühendislik hizmetleri. diğer mühendislik hizmetlerinden ayrılmaktadır. inşaat mühendisliğinin yedi anabilim dalından ayrı yapıda bir anabilim dalıdır. Prof. yapı işletmesi.yuksel@ege.

yapı işletmesi idaresi. 1970’lerde ‘Yapım Teknolojisi ve Stratejisi’ olarak anılmakta olan fakat bugün ‘Yapım Yönetimi’ denilen Bilim Dalıydı. Hüsamettin Güz tarafından verilen “Engineering Laws and Contracts” ve nş. 1960-61 ders yılında son sınıf öğrencilerine nş. burada. Sonraki çalışmalarda daha fazla bilgi toplanabileceği umuduyla. “ nşaat Mühendisliği Bölümü’nde laboratuarı olmayan bir başka bilim dalı daha vardı: Bu Bilim Dalı. … yeni başlıklar altında uygulamaya yönelik bu anabilim dalının kapsamında yerlerini alacaktır kuşkusuz. Doç. yapay sinir ağları. güvenilirlik. 1944 yılında nşaat Fakültesi kurulur. Zadil beyin dersinde yapı makineleri ve maliyet konularını anlattığı anlaşılmaktadır. O dalın hocaları ve asistanları. Ali Fuat Berkman tarafından yürütülmüştür.Müh. şte bugüne kadar üniversitelerde anlatıla gelen derslerden bazıları. Makine ve Elektrik fakültelerinden. Şantiye Tekniği.… Gelecekte yöneylem araştırması. genetik algoritma. Yapı şletmesi Anabilim Dalı ile ilgili bilgiler bölüm öğretim üyesi Sayın Yrd. mimarlık bilgisi dersleri ise kürsü elemanı olan bir mimar öğretim üyesi tarafından verilir. ş emniyeti. nşaat Mühendisliği’nin şantiye ortamında uygulamaya yönelik en önemli konularından olan yapı makineleri ile ilgili dersler Zemin Mekaniği Kürsüsü elemanları tarafından. mimarlık bilgisi ve yapı makineleri. 172 . Bölüm Başkanlığı’nın bulunduğu binalardaki ofislere yerleşmişti”. bugün olduğu gibi.kapsamında olagelmiştir. Sedat Ersoy atanmıştır.Dr. 2006). anabilim dalının ilk derslerin. “1944 yılında TÜ nşaat Fakültesi’nin kurulmasından 1947 yılına kadar geçen süre zarfında. TÜ nşaat Fakültesi’nin tarihçesinde.Müh. Yapı şletmesi. yapı elemanları. Anıları şeklinde düzenlenen ve bir ölçüde ODTÜ nşaat mühendisliği Bölümü’nün tarihçesi olan bu çalışmada Sayın Erdoğan. Yapı şletmesi. Kürsü Başkanlığı görevi 1973 yılına kadar Ord.Prof. şçi Sağlığı ve ş Güvenliği. Yapı Makineleri. Bu çalış ma.” Kürsüde verilen dersler kürsünün kuruluş amacını belirler niteliktedir. şantiye tekniği. skele Kalıp. Yapı şletmesi Anabilim Dalı’nın geliş mesinden şu cümlelerle söz eder. Yapı şletmesi Anabilim Dalı için şu notlar görülür1. Dr. Yukarıda sözü geçen anılarda. yapı elemanları ile ilgili dersler ise Mimarlık Fakültesi öğretim elemanları tarafından verilmiştir. iskele-kalıp. 1773 yılında Mühendishane-i Berri-i Hümayun adı altında kurulan stanbul Teknik Üniversitesi’nde.Y. kagir yapı. Türkiye’de. 1947 yılında TÜ nşaat Fakültesi nşaat Mühendisliği Bölümü bünyesinde Yapı Elemanları-Makineleri ve şletmesi Kürsüsü kurulmuştur. Fuat Zadil’in anlattığı “Construction Planning and Cost ll” adlı dersler olduğu görülür. anabilim dalının kuruluşundan bu yana emeği geçen ve halen hayatta olmayanların tanıtılması amaçlanmaktadır. Aynı yıl göreve Prof. bilgi yönetimi. 1957 yılı başında “Orta Doğu Teknik Üniversitesi” adı ile yoluna devam eder (Erdoğan. Anabilim Dalı’nın kurulmasının kısa bir tarihçesidir bir anlamda. Yapı Elemanları. 1 TÜ nşaat Fakültesi. Uğur Müngen’in desteği ile TÜ Rektörlük Arşivi’nden sağlanmıştır.Y. Kürsüde verilen bazı derslerin alt yapısı gibi düşünülebilecek makine bilgisi ve elektrik bilgisi dersleri. 1956 yılında “Orta Doğu leri Teknoloji Enstitüsü” adıyla öğretim hayatına başlayan bir diğer önemli kuruluşumuz.

Yapı şletmesine Emeği Geçen Hocalarımız Ord. BERKMAN 01. 173 .1917 tarihinde Kıbrıs Lefkoşa’da doğan Ekrem YEŞ LADA ilk. Milli Savunma Bakanlığı nşaat Dairesi’nde. Berkman’ın ahşap. ş Emniyeti (1961-1972 baskı. 1947 yılında TÜ nşaat Fakültesi’nde kurulan Yapı Elemanları Makineleri ve şletmesi Kürsüsü’nde Kürsü Başkanı olur. işletmeci olarak da kombina müdürlüğü görevinde bulunur. Eski baskıları kütüphane raflarında bulunan bu kitapların baskı tarihleri ve sayfa sayıları şöyledir. 06.03.06. yol yapım teknolojisi ve makineleri üzerine kurs görerek sertifika alır. Kagir Yapı (1963 baskı). 1952–1960 arasında. 07. Berkman. Yapı Elemanları (1966-1970-73 baskı.1922 tarihinde Ankara-Sivas Demiryolu Mühendisliği’ne atanır.03. Bayındırlık Bakanlığı Demiryolları Fen Heyeti Müdürü ve Yüksek Mühendisi görevinden 25.1945 tarihinde TÜ nşaat Fakültesi Yapı şletmesi ve Maliyet Hesapları Profesörü görevine atanır.1956 tarihinde Ordinaryüs Profesör unvanını alır. Şantiye Tekniğ i (1957-1962-1970-1973 baskı. 09. EKREM YEŞ LADA 14. 463 sayfa). Yapı şletmesi Anabilim Dalı’ndaki eserleri anabilim dalının bugünkü durumuna biçim veren ve bir kısmı da başvuru eseri niteliğini koruyan türdedir. uygulamadan ve Alman ekolünden gelen bir mühendis olarak Yapı şletmesi Anabilim Dalı’na Türkiye’de biçimini verir. 352 sayfa). 29.1922 tarihinde Yüksek Mühendis Mektebi’nden mezun olur.04.1973 tarihinde yaş haddinden emekli oluncaya kadar Kürsü Başkanlığı görevini sürdürür.1927 tarihinde Ankara Demiryolu Fen şleri Mühendisi olarak görev yapmaya başlar. 313 sayfa). 1980 yılında kendi isteğiyle Araştırma ve Eğitim Dairesi Başkanlığı’ndan emekli olur. Ankara Nafia Müdürlüğü’nde. Daire Başkanı ve Teknik Müşavir olarak görev yapar. 1960–1980 arasında. 1950 yılında baskısı bulunan. yeni metotlar ve Alman Betonarme Şartnamesi konularında.1929 tarihinde Demiryolları nşaat Reisliği’ne atanan Sayın BERKMAN. Et Balık Kurumu Erzurum ve Ankara kombinalarında nşaat ve Montaj Kontrol Amirliği. Bayındırlık Bakanlığı’nda Reis Muavini.03. çevirileri halen TÜ Merkez Kütüphanesi raflarında bulunmaktadır. orta ve lise tahsilini tamamlayarak 1936 yılında stanbul’a gelir. AL FUAT BERKMAN 1900 yılında stanbul’da doğan Ali Fuat BERKMAN 01.02. 74 sayfa). 1942–1952 arasında. 1952 yılında Hollanda Delf Üniversitesi’nde fotogrametri kursu görür. Prof. Bayındırlık Bakanlığı Milli Şoseler Fen Heyeti’nde çalışır ve Karayolları’nın kuruluş dönemi olan 1949–1950 yılları arasında Amerika’ya gönderilir.07.12.1923 tarihinde Ankara-Sivas Demiryolu Kısım Mühendisliği’ne getirilir. masif ve çelik demiryol köprüleri. çelik inşaat hesap esasları. 1967 yılında Bakanlıkça geçici görev olarak KTÜ’de bir süre çalış ır ve görevine döndüğü yıl olan 1967’de ODTÜ’de yarı zamanlı öğretim üyesi olarak ders vermeye başlar.03. O zamanki Yüksek Mühendis Mektebi‘nin giriş sınavını kazanır ve altı yıl olan bu öğrenimini 1942 Haziran döneminde tamamlayarak Yüksek Mühendis diplomasını alır. Yapı şletmesi daresi (1950-1963 baskı. 27.

12.1946 tarihleri arasında askerlik görevini yapar. 1947 yılında nşaat Fakültesi Yapı Elemanları.1920 tarihinde Akşehir’de doğan Ersoy. Eleme ve Yıkama Makineleri (164 sayfa)”.07. 2007 yılında aramızdan ayrılan Ersoy’un “ nşaat Mühendisleri için Makine Bilgisi (H. 1939 da Dresden Technische Hochschule’sine girer 1944 yılında Makine Yüksek Mühendisliğ i öğrenimini pekiyi derece ile tamamlar.1945 ile 02. Makineleri ve şletmesi Kürsüsü asistanlığına başlar. Uygulamadan gelen.1950 tarihinde çalıştığı kürsüye Eylemli Doçent olarak atanır.07. Anabilim dalına aynı zamanda akademisyen olarak emeği geçen Yeşilada. Eskişehir DMMA ve Kara Kuvvetleri’nce bastırılmış 5 adet kitabı mevcuttur. Ali Fuat Berkman’ın 1973 yılında emekliye ayrılması üzerine Kürsü Başkanlığı’na atanır ve yaş haddinden emekli olduğu 01. Kara Harp Okulu ve diğer özel mühendislik okullarında öğretim görevleri yapar. Yapı Makineleri üzerine yazdığı üç ciltlik kitap serisi. 490 sayfa)”. 1962 yılında Profesör olur.12. Ayrıca ODTÜ’deki görevi süresince 8 adet lisansüstü tezde yöneticilik yapar (Haber Bülteni. 31.12.03.2005 tarihinde aramızdan ayrılır. SEDAT ERSOY 14. ODTÜ.1987 tarihine kadar bu görevi sürdürür. Bu çalışmaların tamamı Yapı şletmesi Anabilim Dalı kapsamında olup bir kısmı da ilginç literatür taramaları biçimindedir. ODTÜ’de tam zamanlı öğretim görevlisi. 07. 1938 yılında olgunluk sınavını da pekiyi derece ile başarır ve aynı yıl stanbul Yüksek Mühendis Mektebi’nin giriş sınavlarını kazanır.07. 1984–1987 arasında Doğu Akdeniz Üniversitesi’nde öğretim görevlisi ve nşaat Mühendisliği Bölüm Başkanı ve daha sonra da ODTÜ’de yarı zamanlı öğretim görevlisi olarak akademik çalışmalarını sürdürür. 1935 yılında Akşehir Ortaokulu’nu ve 1938 yılında Konya Lisesi’ni bitirir.01. 3 ay kadar derslere devam ettikten sonra Avrupa müsabaka sınavını kazanarak Milli Eğitim Bakanlığı adına 1938 de Almanya’ya gönderilir. Bayındırlık Bakanlığı.1980–1984 arasında. 1968. adlı çevirileri ve “Yapı Makineleri Cilt I Taş Kırma. parasız yatılı olarak kaydolur. Ersoy. 1932 yılında Akşehir Gazi lkokulu’nu. Hanner. Weihe ve J. Teknik kongrelerde sunulmuş 16 bildirisi. Dr.1944 tarihinde TÜ Makine Fakültesi Teknoloji Kürsüsü asistanlığına ve 31. inşaat mühendisliği için halen kaynak niteliğinde önemli çalışmalardır. 1950 yılında da (Şantiyelerde rasyonalizasyon) çalışması ile Doçent olur ve 30. 174 . 1998). Mezuniyet dereceleri hep pekiyi olur. Prof. 31.1945 tarihinde nşaat Fakültesi Zemin Mekaniği ve Temel nşaatı Kürsüsü asistanlığına atanır. çeşitli dergilerde yayımlanmış 33 makalesi. 1959 – 1961 tarihleri arasında dahili vibratörler üzerinde yapmış olduğu çalışma Aachen Technische Hochschule’si tarafından doktora travayı olarak kabul edilir ve kendisine 1962 tarihinde Doktor Mühendis unvanı verilir. “Yapı Makineleri Cilt II Zemin Kazma ve Sıkıştırma Makineleri (232 sayfa)” ve “Yapı Makineleri Cilt III Beton ve Bitümlü Karışım Tesisleri (149 sayfa)” adlı kitapları ve kendisinin “albüm” diye adlandırdığı “Makine Bilgisi ve Yapı Makineleri (211 sayfa)” kitapları çalışmalarından bir kısmını oluşturur. 1947 yılında (Bandlı leticiler) isimli yeterlik çalışmasını yapar.

Ankara. ODTÜ. (2006). sayı 88.02.1953–30. 1941’de TÜ’ye parasız yatılı olarak girer ve 1947 yılında Betonarme opsiyonundan Yüksek Mühendis olarak mezun olur. mühendislik. 175 . Yayınlanmış “ nşaat skele ve Kalıpları (351 sayfa)” bir kitabı kütüphanede yer almaktadır.12. Yapı Elemanları Makineleri ve şletmesi Kürsüsü’ne dönerek asistanlığa yeniden atanır. Askerlik görevini 05. arkadan gelen yapı işletmecilerinin görevi olacaktır.07. Gülnar’da ilkokulu. nşaat Mühendisliği Bölümü Haber Bülteni. T. Disiplinlerarası gelişmeleri birlikte izleyerek ötelere götürmek. Dünya’da da 1950’lerden sonra tanımlanmaya başlayan. yurtdışı uygulamalarına göre. Son Söz nşaat mühendisliğinin uygulamadaki yüzünü oluşturan. Ankara..12.1948 tarihinde asistan adayı ve 31.05. Erzincan’da ortaokulu ve 1941 de Sivas Erkek Lisesi’ni bitirir.05.1956 tarihinde aynı Kürsüde Eylemli Doçentliğe atanır.1954 tarihleri arasında yapar. ODTÜ’nün Yarım Asırlık Tarihinde nşaat Mühendisliği Bölümünün Kırkdokuz Yılı (1957-2006). Anabilim Dalı’nın kuruluşunda bu farklı alanları.Y. hukuk ve işletme mesleklerinin arakesitinde yer alan. Şubat. 31. Yapı şletmesi Anabilim Dalı’nın Türkiye’de kuruluşuna öncülük etmiş ve bu nedenle ayrıcalığı olan kişilerdir yukarıda söz edilen bilim insanları.10.1968 tarihinde Üniversite Profesörlüğüne yükseltilen Besim Yüksel 25.1952 tarihinde yeterlik sınavını başarır.05. 1998. BES M YÜKSEL 1921 yılında Silifke’de doğan Besim Yüksel.Prof. Teknik Yayınevi.1976 tarihinde vefat eder.02. 31. 28. Kaynaklar Erdoğan.03. 12.1949 da asli asistanlığa atanır ve 20.1948 tarihinde Yapı Elemanları Makineleri ve şletmesi Kürsüsü’ne stajyer asistan. daha doğru biçimde birleştirmeyi başarmış lardır bu öncüler.1956 tarihinde Üniversite Doçenti unvanını alır ve 31.

.

yapı işletmesi. proje planlama. metraj ve iş güvenliği gibi pratiğe yönelik konular bu anabilim dalının altında toplanmaktadır. Şantiye tekniği. muhasebe ve finans gibi temel işletme derslerini de almalıdır. Bu çalış manın Yapı şletmesi eğitim programı kurmak isteyen veya var olan eğitim programını geliştirmeyi ve güncellemeyi düşünen inşaat mühendisliğ i bölümlerine faydalı olacağı ve örnek olabileceği düşünülmektedir. yelpazesi en geniş dallardan biridir. Seçilen eğitim programlarının web sayfaları araştırılıp eğitim programlarının sonunda verilen dereceler. Bir inşaat mühendisi ayrıca yönetici olma yolunda kendini geliştirmek istiyorsa iş letme yönetimi. Yapılacak güncellemelerin dünyada aynı dalda eğitim veren ve üst sıralarda yer alan eğitim programlarının örnek alınarak yapılmasında fayda vardır. Sonuçlar tablolar halinde sunulmaktadır. Bu bildiride. Bornova / zmir Tel: (232) 3886026 E-posta: ozgeakboga. öğretim kadrosunun yapısı ve açılan dersler incelenir.edu.com Gülben Çalış Ege Üniversitesi.yuksel@ege. yönetmelikleri bilmesi ve hukuk sisteminin işleyiş i konusunda da gerekli bilgiye sahip olması gerekmektedir. Avrupa. üniversiteler arası farklı uygulamalara neden olmakta ve öğrenciler yukarıda sayılan konuların bir kısmını 177 . Bornova / zmir Tel: (232) 3886026 E-posta: gulben. Anahtar sözcükler: Mühendislik eğitimi. Bornova / zmir Tel: (232) 3886026 E-posta: selim.baradan@ege.edu. yapım yönetimi. dünyadaki üniversiteleri çeşitli kriterlere göre sıralayan QS ve ARWU sistemleri incelenip Kuzey Amerika.edu.ege@gmail. Bu özelliklere sahip bir kiş inin ilgili kanunları. sıralama sistemleri.Yapı şletmesi Eğitiminde Yurtdışı Eğitim Programlarının ncelenmesi Selim Baradan Ege Üniversitesi. yurtdış ı üniversiteler.tr Orhan Yüksel Ege Üniversitesi. Konuların çeşitliliği.tr Özge Akboğa Ege Üniversitesi.calis@ege. gerekli kredi sayısı. Asya ve Avustralya’da üst sıralarda yer alan mühendislik eğitim programları seçilmiştir. Giriş Son yıllarda inşaat mühendisliği eğitiminin vazgeçilmez anabilim dallarından biri haline gelen “Yapı şletmesi”. Yapı işletmesi anabilim dalının kapsam olarak inşaat mühendisliğinin diğer anabilim dallarına göre hayli geniş olduğu görülmektedir.tr Öz Türkiye’de yapı işletmesi alanında eğitim veren sınırlı sayıdaki inşaat mühendisliğ i bölümlerinin eğitim stratejileri ve ders programlarının günümüzün ihtiyaçlarını karşılayacak şekilde düzenli olarak güncellemeleri gerekir. yüksek lisans ve doktora yapabilme olanakları. Bornova / zmir Tel: (232) 3886026 E-posta: orhan.

Asya’dan üç ve Avustralya’dan bir adet olmak üzere toplam onsekiz üniversite seçilip eğitim programlarındaki uygulamalar (tezli/tezsiz yüksek lisans. Bu yüzden. “mühendislik ve teknoloji” kategorisine göre yapılan sıralamada üst basamaklarda yer alan üniversiteler ve bu üniversiteler içinde yapı işletmesi eğitimi veren kurumlar belirlenir. Aynı zamanda. Bunun yanında. Türkiye’de yapı iş letmesi anabilim dalında eğitim veren sınırlı sayıdaki inşaat mühendisliği bölümlerinin de eğitim stratejilerini ve ders programlarını günümüz ihtiyaçlarını karşılayacak şekilde düzenli olarak güncellemeleri gerekir. ncelenen Eğitim Programlarının Ana Hatları ncelenen onsekiz üniversitenin eğitim programlarının ana hatları ve açılan derslerin dağılımı Tablo 1’de özetlenmektedir. incelenen üniversitenin adı. gibi). kurumun büyüklüğü ve akademik performansı arasındaki oran gibi kriterleri dikkate alarak sıralama yapmaktadır (Liu ve Cheng. öğretim kadrosunun çıkardığı yayınlar.öğrenmeden mezun olmaktadır. Bu çalış mada. ARWU. 2005). mezunlarının iş bulma olasılığı ve uluslararası eğitime bakış açısı gibi kriterler de dikkate alınmaktadır. Tabloda. bu anabilim dalında faaliyet gösteren akademisyenlerin sektördeki yenilikleri yakından takip etmesi gereklidir. Araştırma kapsamına alınan eğitim programlarına. Her iki sistem. dünyada aynı dalda eğitim veren ve üst sıralarda yer alan eğitim programlarının örnek alınarak yapılmasında fayda vardır. Bu özelliğinden dolayı.org/) ve “QS (Quacquarelli Symonds) World University Rankings” (http://www. Yapı işletmesi alanının. öğretim kadrosu ve açılan dersler detaylı olarak incelenir. konuya bilimsel olarak yaklaşmakta ve sıralama için çeşitli kriterler kullanmaktadır.com/worlduniversityrankings/) adlı sıralama sistemlerinden faydalanılarak karar verilir. Terim karmaşasını azaltmak için yapı işletmesi teriminin yabancı literatürde kullanımı tabloda gösterilmektedir. sektördeki yeniliklerden en fazla ve en çabuk etkilenen dal olduğu söylenebilir. eğitim programını hazırlayan kişilere ve danış manlara büyük yük düşmektedir. Yapılacak bu güncellemelerin. Avrupa’dan dört. yapım yönetimi. doktora eğitimi. inşaat yönetimi gibi terimler sıkça kullanılmaktadır. bu kadar farklı ve çok konunun öğrenciye verilmesi gerçekçi bir yaklaşım değildir. Yapı işletmesi odaklı bir eğitim programı hazırlanırken dikkat edilmesi gereken önemli bir konu da inşaat sektöründeki teknolojik gelişmelerin. QS sıralama sisteminde ise yukarıdakilere ek olarak öğrenci anket ve geri bildirimleri. bulunduğu ülke ve sıralama sistemlerindeki yeri gibi bilgiler bulunduğu gibi.topuniversities. Kuzey Amerika’dan on. “Academic Ranking of World Universitites (ARWU)” (http://www.arwu. kredi sayısı. tablolar halinde sunulmakta ve böylece eğitim programlarındaki uygulamalar ve dersleri bir arada görme ve karşılaştırma fırsatı sağlanmaktadır. yüksek lisans eğitimi için gerekli kredi sayısı ile 178 . inşaat mühendisliğindeki diğer alanlara göre. Çalışmada. Türkçe literatürde yapı işletmesi haricinde yapı yönetimi. aynı zamanda incelenen eğitim programında yapı iş letmesi anabilim dalının nasıl adlandırıldığına da yer verilmektedir. Sonuçlar. dünyada söz sahibi üniversitelerin yapı işletmesine yönelik eğitim programlarının incelenmesi ve inceleme sonuçlarının özetlenerek eğitimcilerle paylaşılması amaçlanmaktadır. eğitim kurumunun ve öğretim üyelerinin kazandığı ödüller. piyasa taleplerinin ve mevzuat değişikliklerinin sürekli izlenmesinin gerekliliğidir.

New York Georgia Institute of Technology. Bu tabloya incelenen eğitim programlarında açılan tüm dersler işlenmemiş. Atlanta University of Toronto University of British Colombia Imperial College. Ann Arbor University of Texas at Austin University of Maryland Cornell University. Tablo 1 Yurtdışındaki üniversitelerin yapı işletmesi eğitim programlarının ana hatları. California University of Illinois at UrbanaChampaign University of California at Berkeley University of Michigan.’de incelenmektedir. London 2 3 Construction Engineering & Management Construction Management Engineering & Project Management Construction Engineering & Management Construction Engineering & Project Mgmnt Project Management Engineering Management Construction Engineering Construction Engineering & Management Project & Construction Management Business Management ABD Hayır Evet 45 Evet Evet Evet Evet Evet Evet Hayır Evet Evet Evet Hayır Doktora Yüksek Lisans Eğitimi Öğretim Kadrosu (Kadrolu + Kadrosuz) 5+25 ABD 3 20 Evet Evet 36-40 5 ABD 4 2 Hayır Evet 40 7 ABD 5 38 Hayır Evet 30-34 4 ABD 6 13 16 8 32 81 24 8 Evet Evet Hayır Evet Evet Evet Evet Evet 30 30 30 30 10 ders 7+7 9+12 7+3 2+5 Kanada ABD ABD ABD 21 10 Evet Evet 2 Kanada 5175 22 Evet Evet 30 3+5 ngiltere 25 7 Hayır Evet Ek modül - 179 . Eğitim programlarında açılan derslerin dağılımı ise Tablo 2’de incelenmiştir. ARWU Sıralamasındaki Yeri QS Sıralamasındaki Yeri Üniversite adı Ülke Yapı şletmesi anabilim dalının adı Tezli Tezsiz Kredi Stanford University. sadece sıklıkla karşılaşılanlar eklenmiştir.bitirme tezinin gerekli olup olmadığı ve öğretim üyelerinin kadro durumları da Tablo 1. Birçok dersin ismi her üniversitede farklı adla kullanıldığı için bu derslerin Türkçe karşılıkları tabloya konulmuş ve bazı dersler gruplanmıştır.

html) Benzer durum.usnews. News’un 2009 yılı “Dünyanın en iyi üniversiteleri: mühendislik ve biliş im teknolojisi alanında” listesindeki ilk elli üniversitenin yirmiden fazlası Kuzey Amerika kıtasında yer almaktadır.com/ articles/education/worldsbest-colleges/2009/06/18/worlds-best-colleges-engineering-and-it-universities.edu/index. Stanford. Su Çevresi.html) Stanford Üniversitesi dünya sıralamasında ikinci sırada yer almakta ve nşaat ve Çevre Mühendisliği Bölümü adı altında klasik inşaat mühendisliği eğitiminden hayli farklı bir eğitim sistemi yürütmektedir. iki tane Kanada üniversitesi de çalış maya dahil edilmektedir. Bu çalış mada. Ayrıca. (http://www. Atmosfer ve Enerji. Bu üniversiteler içerisinde beş Kanada üniversitesi dışında hepsinin Amerika Birleşik Devletlerinde bulunduğu dikkat çekmektedir. (devamı) Chalmers University of Technology Swiss Federal Institute of Zurich University of Twente Nanyang Technological University Tsinghua University Technion. Kuzey Amerika Amerika’nın en bilinen dergilerinden U. listede verilen sırayla ABD üniversiteleri incelenerek yapı işletmesi eğitimi veren üniversiteler belirlenir ve içlerinden sekiz tanesi seçilerek eğitim programları mercek altına alınır. 180 .Tablo 1 Yurtdışındaki üniversitelerin yapı işletmesi eğitim programlarının ana hatları. Stanford University (http://cem.stanford.S. Eğitim üç ana gruba ayırmaktadır: Sürdürülebilir nşa Edilmiş Çevre. ARWU sıralama sisteminde daha belirgin olarak ortaya çıkmaktadır. küresel ısınmaya karşı duyarlı bir tutum sergilemekte ve çevrenin korunmasına yönelik eğitimi benimsemektedir. Israel Institute of Technology University of Sydney 5175 5175 5175 5175 50 39 55 Construction Management Construction Engineering & Management Construction Management & Engineering Centre for Infrastructure Systems Construction Management Construction Management Project Management Evet Hayır 4 dönem 120 ECTS sveç Evet Evet Evet Evet Evet Evet Evet 11+3 sviçre 13 Evet Hayır 3 Hollanda 117 Evet Hayır 30 23 Singapur 26 Hayır Evet 30 - Çin 12 29 Hayır Evet Evet Evet 40 12+5 5+2 Avustralya srail 5175 41 Evet Evet 48 2+6 Bu bölümde incelenen üniversiteler kıtalara göre gruplanmış ve her üniversite için eğitim programının ana hatları belirtilmiş ve eğitim sistemi hakkında genel bilgiler sunulmuştur.

Bu bölümde ayrıca iki farklı yüksek lisans derecesi verilmektedir.usnews. yüksek lisans dereceleri için gerekmemektedir. Öğrencilere eğitimlerinin son yılında seçtikleri anabilim dalında (örn. Üniversitenin nşaat ve Çevre Mühendisliği Bölümü 2008 yılında yüksek lisans eğitiminde birinci. University of Michigan (http://www. nşaat ve Çevre Mühendisliği Bölümü’nün dört anabilim dalından bir tanesi olan “Yapım Mühendisliği ve Yönetimi”nde mühendis adaylarına farklı eğitim seçenekleri sunulmaktadır. Yüksek lisans eğitimi tezli veya tezsiz olmak üzere ikiye ayrılır.cem.edu/epm/) University of California veya daha bilinen adıyla Berkeley Üniversitesi hem mühendislik hem de diğer eğitim dallarında dünyanın sayılı üniversitelerinin arasında yer almaktadır. Hayli etkin olarak çalıştığı gözlemlenen bu anabilim dalında altı farklı derece verilmektedir. com/sections/education). 181 . çift dal seçeneği bulunmakta olup istenirse “Mimarlık ve Şehir Bölge Planlama” veya “ şletme” fakültelerinden ders alınarak çift derece elde edilebilmektedir.ce. Tezli yüksek lisans derecesi için 20 kredi ders ve tezin tamamlanması gerekmektedir. yeşil yapım gibi konularla ilgilenenler için “Sürdürülebilir Tasarım ve Yapım” yüksek lisans programları da bulunmaktadır. mimarlık ve işletme branşlarında birleşik derece ve beş yıllık “Küresel Lider” programı ile lisans artı yüksek lisans derecesi verilmektedir. ayrıca.berkeley. diğeri ise yaklaşık iki yılda 40 kredi ders alarak elde edilebilen “Master of Engineering” dereceleridir.illinois. lisans eğitiminde ise ikinci sırada yer almaktadır (http://www. “Yapım Mühendisliği ve Yönetimi” grubu ek dersler alınması şartıyla inşaat mühendisliği dışındaki adayları da programlarına kabul etmektedir. lisans seviyesinde “Yapım Mühendisliği ve Yönetimi” uzmanlık dalında mühendis derecesi. Bölümün altı anabilim dalından biri olan “Mühendislik ve Proje Yönetimi” programında yüksek lisans ve doktora dereceleri verilmektedir. “Yapım Mühendisliği ve Yönetimi” programında. University of California. piyasada çalışmayı düşünenler için pratiğe yönelik derslerin ağırlıkta olduğu “Master of Engineering” derecesidir.html) Michigan Üniversitesi. University of Illinois (http://cee. Bilinen yüksek lisans ve doktora derecelerinin yanı sıra. Berkeley (http://www. Tez çalışması doktora seviyesinde istenilmekte. Illinois Üniversitesi nşaat ve Çevre Mühendisliğ i Bölümü’nün sekiz anabilim dalından bir tanesini oluşturmaktadır. tasarım. Bunlardan ilki 24 kredi ders ve sınav ile yaklaşık bir yılda tamamlanabilen “Master of Science”. yapım ve ileri proje teslimat sistemleriyle ilgili çalışmak isteyenler için “Tasarım-Yapım Entegrasyonu” ve çevresel etkin tasarım. Bunun dış ında. yapım yönetimi) uzmanlaşma fırsatı verilir. Diğeri ise yüksek lisansın ardından doktora yapmayı düşünenler için araştırmaya yönelik derslerin ağırlıkta olduğu “Master of Science in Engineering” derecesidir.edu/ConsMgt) “Yapım Yönetimi” grubu. Tezsiz yüksek lisans derecesi için iki alternatif bulunmaktadır. lisans seviyesinde birçok ders açılmakta ve 45kredilik tezsiz yüksek lisans seçeneği de bulunmaktadır.umich.“Yapım Mühendisliği ve Yönetimi” adı altında elli yılı aşkın süredir çalışmalar yapılmakta ve halen sürdürülebilir inşa edilmiş çevre alanının altında yer almaktadır.edu/home/index. Yapı iş letmesi dalında dünyada iyi bir yer elde etmiş bu bölümde. Bunlardan ilki.

Yapı işletmesi konularıyla ilgilenen dal “Yapım Mühendisliği” olarak adlandırılmaktadır. temel olasılık ve istatistik bilgilerini almış tüm mühendislere açıktır ve mezunlara “Master of Engineering” derecesi verilmektedir.gatech.html) “Yapım Mühendisliği ve Proje Yönetimi” anabilim dalı. her ne kadar işletme yüksek lisansına (MBA) alternatif olmaksa da. Doktora programı ise minimum 30 kredi ders ve doktora tezinden oluşmaktadır.cfm) Cornell Üniversitesi’nin nşaat ve Çevre Mühendisliği Bölümü. Lisans seviyesinde belli bir not ortalamasının üstüne çıkan öğrenciler “Proje Yönetimi” dalında yan dal yapma hakkına sahip olmaktadır. University of Maryland (http://pm.cee. bu çalışmadaki kapsamındaki diğer Amerikan programlarına kıyasla daha düşük sıralarda yer almaktadır. incelenen diğer yapı işletmesi eğitim programlarından farklı bir program sunmaktadır. Bu fırsattan faydalanmak isteyen öğrencilerin konuyla ilgili beş adet seçmeli dersi almaları yeterli olmakta ve bu haktan mimarlık öğrencileri de yararlanabilmektedir. yüksek lisans ve doktora dereceleri verilmektedir. Çevre Mühendisliği Bölümü’nün altında otuz yılı aşkın süredir faaliyetlerini devam ettirmektedir.caee. Mimarlık. “Mühendislik Yönetimi” adlı program. en çok onikisinin inşaat mühendisliği dışından alınan dersler olması şarttır.edu/dept/area/construction/Construction. Georgia Teknoloji Enstitüsü’nün “Yapım 182 . Öğrenci.cornell. Bu programda. inşaat ve çevre mühendislikleri için yüksek lisans ve doktora dereceleri ayrı ayrı verilmektedir. “Master of Science” araştırmaya yönelik tezli yüksek lisans olup “Master of Engineering” pratiğe yöneliktir ve tez yapılmadan 30 kredi dersle mezun olunabilmektedir. Bunlardan iki tanesi University of Michigan’daki uygulama ile aynıdır.ce. beş farklı derece sunulmaktadır.umd.edu/about-cee/programs-of-study/construction/) Dünyanın mühendislik eğitiminde önde gelen üniversitelerinden biri olan Georgia Teknoloji Enstitüsü’nün nşaat ve Çevre Mühendisliği Bölümü’nde altı anabilim dalı bulunmaktadır. isteyenlere Cornell Üniversitesi’nin şletme Fakültesi ile ortak beş dönemlik bir çift dal MBA programı sunulmaktadır.utexas. tez yapmak isterse 24 kredilik ders alarak programı tamamlayabilmektedir. Austin (http://www. öğrencilerden temel ve seçmeli proje yönetimi ilgili dersleri ve bunların yanında da üç adet kendi branşlarıyla ilgili dersleri almaları istenmektedir. Ayrıca.edu/page. Cornell University (http://www. Dünyadaki diğer yapı işletmesi alanında çalışan birçok eğitim programına göre akademik kadrosu güçlü olan bu programda. Ancak. Georgia Institute of Technology (http://www.php?id=1) Maryland Üniversitesi. Bu programın amacı. Yüksek lisans seviyesinde üç farklı seçenek bulunmaktadır. 30 kredi ders alınması gereken yüksek lisans programında alınan kredilerin en az altısı. Texas Üniversitesi nşaat. Tez yapmak ise öğrencinin tercihine bırakılmaktadır. Programda.edu/graduate-programs/meng-in-engineering-management. 12 kredilik dersten oluşan sertifika programı mevcuttur. Bölümde.University of Texas. nşaat ve Çevre Mühendisliğ i Bölümü’nün altı anabilim dalından bir tanesi olan “Proje Yönetimi”nin hayli kuvvetli bir kadro ve ders programına sahip olduğu yapılan araştırmalarda ortaya çıkmaktadır.

Bu programda 18 kredi ders ve tezin tamamlanması gerekmektedir. University of British Columbia (http://www. Imperial College. öğrenciler. Proje yönetimi ve işletme dersleri ders programında lisans seviyesinde yer almaktadır.ac. bu dalda verilen derslerin çokluğu programı yeterli düzeye getirmektedir. University of Toronto (http://www.civ.ca/current_students/graduates/programs/pcm.imperial. Bunun yanında.uk/civilengineering/study/masters/business%20management) ngiltere’nin ve dünyanın en önemli üniversitelerinden biri olan Imperial College’da yapı iş letmesi alanında kadrolaşmanın ileri seviyede olmadığı. sveç. Bu nedenle Avrupa ile ilgili incelemede ngiltere. 183 . lisans eğitimine ek olarak iki farklı yüksek lisans ve doktora eğitimi verilmektedir.B. büyük projelerin gerçekleştiği Çin ile ilişkileri kuvvetlendirmek ve Çinli öğrencilerin programa katılımıyla uluslararası bir eğitim ortamı oluşturmaktır. Bu bölümde yüksek lisans yapmak isteyenlere sunulan yüksek lisans seçenekleri “Master of Engineering” ve “Master of Applied Science”dır. Eğitimin sonunda “Master of Engineering (MEng)” derecesi verilmektedir. ancak. Farklı bir uygulama olarak. bölümün onüç araştırma grubundan bir tanesidir ve bu daldan ders alıp uzmanlaşan mezunlar için ayrı bir derece verilmemektedir. 6 kredilik iki adet dersi Pekin. Bu dalda uzmanlık yapmak isteyen öğrencilere farklı yüksek lisans seçenekleri sunulmaktadır. Yapı işletmesi konusuyla ilgili dal “Proje ve Yapım Yönetimi” olarak adlandırılmaktadır. bölümün işletme eğitimi konusunda hassas davrandığı görülmektedir.php) Bu çalışma kapsamında seçilen ikinci Kanada üniversitesi British Columbia Üniversitesi’dir.civil. iki farklı ülkede tamamlanan MEng programı da mevcuttur.ca/sect/coneng/) Mühendislik eğitimi sıralamalarında Kanada’nın bir numaralı üniversitesi olarak dikkat çeken Toronto Üniversitesi’nin nşaat Mühendisliği Bölümü’nde.’deki üniversitelerin çoğunluğunda yapı işletmesi alanıyla ilgili bölüm olmasına karşı Avrupa’da durum farklıdır. Bu programda. sviçre ve Hollanda’dan birer üniversite seçilmesi yeterli görülmüştür. Araştırmacılar ve akademisyenler için ise “Master of Applied Science (MASc)” programı mevcuttur. Kadrosunda iki profesör olan bu grupta sekiz adet yüksek lisans ve dört adet lisans dersi verilmektedir.ubc. Avrupa A. araştırmacı ve akademisyenlere yönelik tasarlanmış bir program olup mezun olmak için bitirme tezi şart koşulur. Çin’de alıp geri kalan 24 krediyi Kanada’da tamamlamaktadır. lk seçenek. kinci seçenek. Bunlardan ilki bitirme tezi yapmadan derece elde etmek isteyenler için düzenlenmiş olup 30 kredi ders alma şartı bulunmaktadır.Mühendisliği” anabilim dalında az sayıda öğretim üyesi olsa da. Yüksek lisans seviyesinde ise yapı işletmesi uzmanlık dalı olarak sunulmamaktadır. “Yapım Mühendisliği ve Yönetimi”. daha çok piyasada çalışacak mühendisler için olup mezun olmak için on ders veya sekiz ders artı tasarım projesi almak gerekir. London (http://www3.utoronto. yapı. Doktora programı ise lisans derecesinin üzerine 36 kredilik ders ve doktora tezi olarak tasarlanmıştır.D. nşaat Mühendisliği Bölümü’nde biri çevre mühendisliği olmak üzere toplam sekiz anabilim dalı bulunmaktadır. Bu programın amacı.

Chalmers University of Technology (http://www. nşaat Mühendisliği Bölümü bünyesinde aynı zamanda çevre ve jeodezi mühendisliğini de bulundurur. sonrasında yapım veya mimarlık ağırlıklı dersler seçilmektedir. “Mimarlık ve Hizmet Yönetimi” ile “Tasarım ve Yapım Proje Yönetimi” yüksek lisans eğitim programlarını yürütmektedir. “Su Mühendisliği ve Yönetimi”. bu sistemde altı uzmanlık dalından (Yapım Mühendisliği ve Yönetimi.chalmers. mühendislik öğrencisinin iş letme yüksek lisansı yapmasına gerek kalmadan işletme eğitimi almasıdır. Öğrenciler.utwente.se/en/sections/education/ masterprogrammes/programme-descriptions/design-construction) Mühendislik eğitim programları sıralamalarında ilk 100 üniversite arasında iki sveç üniversitesi bulunmaktadır. Mezuniyet için 184 . Hollanda’nın diğer iki büyük üniversitesi Delft ve Eindhoven Teknik Üniversiteleri ile işbirliği içinde yürütülmektedir. “Yapım Yönetimi ve Mühendisliği Grubu” Mühendislik Teknolojisi Fakültesi’nin nşaat Mühendisliği Bölümü’nde kuvvetli bir kadro ve ders programıyla faaliyet göstermektedir. yüksek lisans. lk dönem. üç dönem ders ve bir dönem tez çalışmasından oluşmaktadır. Seçilen iki dalın temel dersleri ve seçmeli derslerinin alınmasından sonra son dönemde bitirme tezi tamamlanarak mezun olunur.php) ETH Zurich Üniversitesi dünyanın ve sviçre’nin önde gelen üniversitelerinden biridir. araştırma yapan ve eğitim veren geniş bir kadroya sahiptir. Yüksek lisans ve doktora eğitim dili ngilizcedir ve bunu desteklemek için öğrenci değişim programları mevcuttur. ortak temel dersler alınmakta. ve doktora seviyesinde dersler verildiği gibi araştırmaya da önem verilmektedir. Ülkemizde lisans seviyesinde yapılan yan dal uygulamasına benzeyen bu programdaki amaç. geoteknik ve çevre mühendisliği anabilim dallarında yüksek lisans yapan öğrenciler. Lisans eğitimi ise sveç dilinde gerçekleşmektedir. “Yapım Mühendisliği ve Yönetimi” bölümdeki dokuz adet anabilim dalından biridir. Swiss Federal Institute of Zurich (ETH Zurich) (http://www.ctw. Bunlardan ilki “ nşaat Mühendisliği ve Yönetimi” adlı programdır. Twente Üniversitesi’nde lisans ve doktora eğitimlerinin yanında iki ayrı yüksek lisans programı da mevcuttur. topograflar ve endüstri mühendisleri de başvurabilir. Diğer program ise “Yapım Yönetimi ve Mühendisliği”dir. Yapı.ethz.ulaştırma. her dönem ikişer ders ek alarak diplomalarına “ şletme Yönetimi” ek modülünü ekleyebilir. Geoteknik. University of Twente (http://www. Bu anabilim dalında lisans.ibb. Hidrolik ve Su Kaynakları Yönetimi.ch/index. ilgili program. Malzeme ve Mekanik) ikisini seçmektedir. nşaat mühendisliğ i bölümünde yüksek lisans yapanlar ülkemizdeki gibi yüksek inşaat mühendisi unvanı almaktadır. Bu program. Bu iki üniversiteden biri olan Chalmers Teknoloji Üniversitesi. nşaat Mühendisliği Bölümü’nün yapı işletmesi anabilim dalı. 30 kredilik ders ve bitirme tezi ile mezun olunan bu programda.nl/) Bu çalışma kapsamında yapılan araştırmalarda Hollanda’nın mühendislik eğitiminde ön sıralarda olan kurumlarından Twente Üniversitesi’nin yapı işletmesi konusuna verdiğ i önem göze çarpmaktadır. “Yapım Yönetimi” olarak adlandırılan bu grup.cme. Bu nedenle. Ulaştırma. üç dalda uzmanlaşma seçeneği verilmektedir:”Yapım Süreç Yönetimi” “Ulaştırma Mühendisliği ve Yönetimi”. dünya sıralamasında yukarı sıralarda bulunmamasına rağmen mercek altına alınmıştır. Bu programa inşaat mühendisi ve mimarların yanı sıra şehir bölge planlamacılar. Program.

Aynı uzmanlık alanında yüksek lisans ve doktora eğitimi de verilmektedir. Technion Israel Institute of Technology (http://cee. “Yapım Yönetimi Mezunu” derecesi verilmektedir.edu. “Altyapı Sistemleri Merkezi” olarak adlandırılmaktadır.technion.htm) Singapur’un önde gelen eğitim kurumlarından olan Nanyang Teknik Üniversitesi’nin nşaat Mühendisliği Bölümü’nde yapı işletmesi konusunda önemli atılımlar olduğu görülmektedir. Ayrıca.ntu. Bu programa başvurabilmek için en az iki sene iş tecrübesi aranır. hızla büyüyen Çin ekonomisinin ihtiyaçlarına cevap verebilecek ve uluslararası inşaat pazarında söz sahibi olabilecek mezunlar yetiştirmektir. “Tasarım Süreçleri ve Mühendislik” olmak üzere altı adettir. “Proje Yönetimi” alanında “Master of Engineering” derecesi de verilmektedir. 30 kredi ders alınarak tamamlanan ve özellikle uluslararası platformda çalışacak mühendisler yetiştirmeyi amaçlayan bu programı yürüten anabilim dalı. Tez yapılmasına gerek olunmayan yüksek lisans eğitiminin sonunda “Master of Engineering”.il/eng/ Templates/showpage.edu. “Şehir Arazi Gelişimi”. “Yapım Yönetimi” ve “Hidrolik Mühendisliği” nşaat Mühendisliğ i Bölümü’nden ayrı iki bölüm haline gelmiştir. “Planlama ve Geliştirme. “Pazar Dinamiği”. nşaat Mühendisliği Bölümü yapı işletmesi konusuna bir hayli önem vermektedir. steyen öğrenciler belli bir uzmanlık dalı seçip o daldan seçmeli dersler alarak diplomalarına uzmanlık alanını da yazdırabilir. Bu bölümde. Bölümde uzmanlaşmanın lisans eğitiminde başladığı görülmektedir.cn/english/) Çin Cumhuriyeti’nin mühendislik eğitiminde bir numaralı üniversitesi Tsinghua Üniversitesi. 185 . mezunlara.ac. “Yapım Yönetimi” bölümünün amacı.civil. Nanyang Techological University (http://www3. Bu uzmanlık dallarından bir tanesi de “Yönetim ve Yapım”dır.asp?DBID=1&LNGID=1&TMID=84&FID=207) “Yapım Yönetimi”. Tsinghua University (http://cm.tsinghua. Uzmanlık alanları “Canlı Bina Kavramı”. Bu programda alınan seçmeli derslerle uzmanlaşmak mümkündür. bir senelik iş tecrübesi ve 15 kredi ders alınması yeterli olunan bir başka programda. tezli de ise “Master of Science in Civil Engineering (Construction Management) derecesi alınmaktadır. “Uluslararası Yapım Yönetimi” adı altında bir yüksek lisans programı sunulmaktadır. lgili anabilim dalında doktora ve iki farklı yüksek lisans eğitimi verilmektedir. Bu bölümde öğrenciler. lisans seviyesinde “ şletme Bilimi ve Mühendisliği” konusunda uzmanlaşma şansı elde eder. Asya Asya kıtasında incelenen üç üniversiteden ikisi Uzakdoğu ülkeleri olan Singapur ve Çin’den diğeri ise srail’den seçilmiştir.tezle beraber 30 kredi gerekmektedir. Yüksek lisans eğitiminin her ikisinde de 40 kredi tamamlanılması gerekmektedir.sg/CEE/cis/msc. Ayrıca. nşaat ve Çevre Mühendisliği Fakültesi’nin dokuz anabilim dalından biridir.

ikincisinde ise 48 kredi dersinin tamamlanması gerekmektedir. araştırma projesi ve mesleki uygulama dersleri. en az otuz kredi tamamlanılması gerektiği görülmektedir. sunulan eğitimdeki farklı strateji nedeniyle bu çalış ma kapsamına alınmıştır. terimin her eğitim programında standart olarak kullanılmadığı görülmektedir. Türkçe literatüre “Yapı şletmesi” ve “Yapım Yönetimi” olarak giren terimin ngilizce karşılığı “Construction Management” olmakla beraber. Sonuçlar Yapılan araştırma ve incelemelerin sonucunda. Berkeley. ncelenen ülkelerde anabilim dalının adlandırılmasında terim bütünlüğünün olmadığ ı görülmektedir.au/) Sydney Üniversitesi. 186 . dünyadaki üniversitelerin eğitim programları arasında önemli farklılıklar olduğu görülmektedir. uluslararası proje yönetimi. Cornell ve University of Michigan gibi dünyaca ünlü üniversitelerde tezli yüksek lisansın terk edilmesi dikkat çekicidir. Yapılan araştırmada. “Construction Engineering” yani “Yapım Mühendisliği” terimiyle sıkça karşılaşılmakta ve zaman zaman “Project Management” yani “Proje Yönetimi” teriminin de kullanıldığ ı görülmektedir.pmgp. University of Sydney (http://www. Bunun yanında birçok üniversitede tezli yüksek lisans eğitimi devam etmektedir. bu farklılıklar vurgulanmakta ve ortak noktalar belirlenmektedir. Ülkemizde tercih edilmeyen bu eğitimin. proje risk yönetimi. bazı Avrupa ülkeleri dışında. Yüksek lisans eğitimini tamamlamak için gereken kredi sayısına bakıldığında. lkinde 36 kredi ders ve 12 kredilik araştırma projesi. stratejik proje yönetimi uygulaması olmak üzere dörde ayrılmaktadır. Piyasada çalışanlara yönelik tezsiz yüksek lisans programları sonunda “Master of Engineering”. bu alanda çalışan yeterli öğretim üyesi bulunan tüm bölümlerde açılmaktadır. Yapı işletmesi uzmanlık alanında doktora eğitimi. “Proje Yönetimi” yüksek lisans programında dersler dört ayrı gruba ayrılmaktadır: temel dersler. birçok eğitim programının birden fazla yüksek lisans seçeneği sunduğu görülmektedir. Bu bölümde. yaygın olduğu görülmektedir. nşaat Mühendisliği Bölümü’nün yapı işletmesi dalı. araştırmacı ve akademisyenlere yönelik tezli yüksek lisans programları sonunda ise “Master of Science in Construction/Engineering Management” dereceleri verilmektedir. Uzmanlık dersleri de kendi içinde proje ekonomisi ve programlama yönetimi. Ayrıca.Avustralya Mühendislik eğitim programlarının sıralamasında Avustralya üniversitelerine de rastlanılması nedeniyle Sydney Üniversitesi çalışma kapsamına alınmıştır. Bu çalışma kapsamında incelenen üniversitelerin çoğunluğu bu niteliğe sahiptir. Özellikle Stanford. Bu çalış mada. Programın bütün mezunlarına “Master of Project Management” diploması verilir. Öğrenciler. yapı işletmesi alanında tezsiz yüksek lisans eğitim programları da araştırılmıştır.edu.usyd. araştırma ya da mesleki uygulamaya yönelik bir eğitimi de tercih edebilmektedir. Bazı üniversitelerde bu rakamın kırklara çıktığı görülmektedir. uzmanlık dersleri.

inşaat hukuku ve mevzuatı. Yapı işletmesi eğitim programı müfredatının araştırılması da bu çalışmanın amaçlarındandır. Illinois. Ayrıca. Chalmers. Tablo 2’de göze çarpan bir başka nokta. Twente ve Tsinghua gibi üniversitelerde on ve üzeri kiş inin kadrolu olduğu görülmektedir. incelenen eğitim programlarında inşaat ve çevre mühendisliklerinin tek bir bölümde toplanmış olmasının etkili olduğu söylenebilir. lgi çekici bir başka bulgu. Örneğin. Tablo 2 Yurtdışındaki üniversitelerde verilen yapı işletmesi derslerinin dağılımı Brit.Üniversitelerin eğitim kadrosu incelendiğinde ortaya değişken bir tablo çıkmaktadır. Bu tabloya bakıldığında bazı genellemeler yapmak mümkündür. iş güvenliği. dışarıdan öğretim görevlisi desteği alınıp alınmadığı hakkında bir bilgiye de rastlanılmamaktadır. proje planlama. Cornell. Tablo 2’de çalışmanın derslerle ilgili olan kısmı özetlenmektedir. Özellikle konunun tasarım kısmında mimarlık bölümlerinden destek alındığı da gözlemlenmektedir. akademik kadrosu yetersiz gözüken üniversitelerin açıklarını bu şekilde kapattığı düşünülmektedir. maliyet hesapları ve iş programları gibi konular bulunmaktadır. Birçok yapı işletmesi ağırlıklı mühendislik eğitim programının üniversitelerin diğer bölümlerinden gelen akademisyenler ve piyasa tecrübesi olan mühendislerle ortak çalıştığı düşünüldüğünde. proje teslimat sistemleri. çoğu üniversitede “Proje Yönetimi” veya “Yapı Mühendisliği” adıyla bir temel ders okutulduğu görülmektedir. maliyet analizi ve metraj. ihaleler. küresel ısınma etkisiyle giderek çevreye duyarlı yaklaşımın ön plana çıkması ve bu konuyla ilgili derslerin yapı işletmesi uzmanlık alanı kapsamına alınmasıdır. Texas. Maryland. finans. Dersin içeriğinde genel olarak inşaat projeleri ve sektörü hakkında genel bilgiler. “Sürdürülebilirlik” ve “Enerji Etkin Tasarım” gibi derslerin eğitim programlarına girdiği görülmektedir. ETH Zurich Chalmers Technion √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ Maryland Michigan Nonyang Berkeley Stanford Toronto Sydney √ √ √ Twente √ √ √ √ Cornell √ √ √ Illinois Texas √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ Yapım Mühendisliği / Proje Yönetimi Finans Ekonomi Maliyet Analizi & Metraj Hukuk / Mevzuat Sürdürülebilirlik / Enerji Etkin Tasarım Şantiye Yöntemi Risk Yönetimi / Analizi Proje planlama / programlama / kontrol √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ 187 . Colombia Georgia Tech Imperial Col. Bu konuyla ilgili olarak. Toronto ve Zurich üniversitelerinde ise öğretim üyesi sayısının az olduğu görülmektedir. işletme yönetimi. biliş im sistemleri ve bilgisayar uygulamaları gibi derslere eğitim programlarında sıkça rastlanılmasıdır. Michigan. ekonomi. Stanford. inşaat sözleşmeleri.

Tablo 2 Yurtdışındaki üniversitelerde verilen yapı işletmesi derslerinin dağılımı (devamı) Kalite yönetimi ş Güvenliği statistiksel Yöntemler Gayrimenkul Verimlilik şletme Yönetimi Bilişim Sistemleri / Bilgisayar Uyg. nşaat ve Çevre Mühendisliği Bölümü’nün (http://cee. her kıtada belli bir yaklaşım ve ekol izlenmektedir.mit. Avrupa kıtasında. Yapı iş letmesinin en yaygın olduğu ülkeler A.D. etik. Önemli bir diğer nokta ise eğitim programı yapılarının ülkeden ülkeye değiştiğidir. bölümlerinde yapı işletmesi ağırlıklı eğitim programı kurmak isteyen akademisyenler için iyi bir başlangıç noktası olabilir. 188 . programları yorumlamadan örnek almak doğru olmayabilir. Tayvan ve Singapur’da ise farklı bir tabloyla karşılaşılmaktadır. Çin.B. Hollanda ve Danimarka ülkelerinin uluslararası yüksek lisans eğitimine odaklanmış üniversitelerinde yaygın olduğu görülmektedir. bu bildirinin kaynaklar kısmında verilen üniversitelerin web sayfası adreslerini kullanarak daha detaylı bilgilere ulaşabilir. Özellikle Çin’de yabancı firmalar tarafından yapılan büyük yatırımların etkisiyle yapı işletmesi alanı gündeme gelmektedir.edu/) yapı işletmesi uzmanlık alanında lisans veya yüksek lisans seviyesinde ders açmaması ve dolayısıyla konuya önem vermiyor gibi görünmesi ilgi çekicidir. Tüm sıralama sistemlerinde bir numarada yer alan Massachusetts Institute of Technology (MIT). Aynı zamanda. vb. Yapı işletmesi programlarının özellikle sviçre. Liderlik. bu çalışmada izlenen yöntem. ülkenin sosyoekonomik yapısı. Seminer Uluslararası Projeler √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ Sonuç olarak. ncelenen çok az programda ayrı bir yapı iş letmesi bölümüne rastlanmaktadır. Bunun nedeni Amerika’daki yaşamın küresel bakıştan uzak olmasıdır. Çalışmanın yurtdışında yapı işletmesinde lisansüstü eğitim yapmak isteyen adaylar için de yararlı olacağı düşünülmektedir. çift ve yan dala izin verildiği gözlemlenmektedir. Bu değişimlerde. Tezsiz yüksek lisansın yaygın olduğu programlara inşaat mühendisliğ i dışında öğrenci kabul edildiği. Asya kıtasında ise mühendislik eğitiminde ön sıralarda yer alan Japon üniversitelerinde yapı işletmesi eğitiminin olmadığı görülmektedir. sveç. Kuzey Amerika dışındaki üniversitelerde uluslararası proje yönetimi adlı bir dersin bulunmasıdır. Bu yüzden. Eğitim programında ve ders içeriklerinde güncelleme yapmak isteyenler. yapı iş letmeciliğinin Kuzey Amerika’daki kadar popüler olmadığ ı görülmektedir. özellikle ngiltere’de. politik durumu ve piyasadan gelen taleplerin rol oynadığı unutulmamalıdır. Takım çalışması. ve Kanada’nın esnek bir yaklaşım içinde olduğu görülmektedir. Bu çalışmada ortaya çıkan sonuçlar ve elde edilen bulguların Türkiye’de yapı işletmesi alanında eğitim veren ve araştırma yapan tüm akademisyenlere ve inşaat mühendisliğ i bölümlerine faydalı olabileceği düşünülmektedir. Araştırmadan çıkan bir başka sonuç.

Berkeley web sayfası. Temmuz 2009.edu/dept/area/construction/Construction. No 2.gatech. Engineering and Project Management. Instititution for Construction and Engineering Management ETH Zurich web sayfası. Higher Education in Europe.berkeley.edu/about-cee/programs-of-study/ construction/. Y. Yapı işletmesi eğitim programlarını sıralayan güvenilir bir sistem bulunamadığı için sıralamalarda üst sıralarda olmayıp yapı iş letmesi bölümü kuvvetli olan üniversitelerin incelenmemiş olma olasılığı bulunmaktadır. http://www. Temmuz 2009. Architectural.ch/index.mit. N.html.cornell. 30.arwu. http://cee.html.cfm).edu/home/index.edu/epm/. 189 . http://www3. The University of Texas.php?lang=en.uk/ civilengineering/study/masters/business%20management. Construction Engineering web sayfası. http://www. Türkiye’deki yapı işletmesi eğitim programlarının bu bildirideki sonuçlarla karşılaştırılması gelecekteki çalış ma konusu olarak düşünülmektedir. Cheng. http://www. http://www.edu/graduateprograms/meng-in-engineering-management.caee. Gelecekte bu konuda araştırma yapacak olanlar bu olasılığı dikkate almalıdır.umich. Chalmers: Design and Construction Management web sayfası.org/. Civil and Environmental Engineering Department.cem. Temmuz 2009.imperial.ce. Department of Civil and Environmental Engineering. Temmuz 2009.se/en/sections/education/masterprogrammes/programme-descripti ons/designconstruction. MEng in Engineering Management web sayfası. http://www.cee. Temmuz 2009..ac. Civil and Environmental Engineering. Vol. http://www. Temmuz 2009. http://www. Liu..C. and Environmental Engineering. Temmuz 2009. Construction Engineering and Project Management.ce.utexas. mühendislik eğitiminde sıralama sistemlerinde üst sıralarda yer alan üniversiteler incelenmektedir. University of Michigan web sayfası. chalmers. Temmuz 2009.edu/ Temmuz 2009. http://www. Massachusetts Institute of Technology web sayfası. Department of Civil and Environmental Engineering.ethz. Temmuz 2009. University of California. Extension Modules in Business Management web sayfası.ibb. (2005) Academic Ranking of World Universities – Methodologies and Problems. Kaynaklar Academic Ranking of World Universities (ARWU) web sayfası. Austin web sayfası. Imperial College London. Construction Engineering and Management. College of Engineering. Cornell University School of Civil and Environmental Engineering.Bu bildiride. Georgia Tech School of Civil and Environmental Engineering. Department of Civil.

ntu. Project Management Graduate Programme web sayfası.utoronto.edu. Haziran 2009. Construction Management web sayfası. http://www. Temmuz 2009. University of Illinois at Urbana-Champaign. Project Management at the University of Maryland web sayfası.umd. http://www. http://pm.usnews.html. Temmuz 2009. edu/page.sg/ CEE/cis/msc. Stanford Construction Engineering and Management web sayfası.pmgp. University of Sydney. http://www. Centre for Infrastructure Systems. Department Construction Management and Engineering. Temmuz 2009. http://www3. http://cee. Temmuz 2009. University of Toronto.php. Construction Management web sayfası.topuniversities.com/sections/education. Temmuz 2009.technion. QS World University Rankings web sayfası.nl/. Temmuz 2009. http://cem. Temmuz 2009. 190 .asp?DBID=1&LNGID =1&TMID=84&FID=207. Master of Science (International Construction Management) web sayfası.tsinghua. UBC Engineering. Civil Engineering. Civil and Environmental Engineering.civ. Project and Construction Management web sayfası. http://www.Nanyang Technological University. edu/index.ac. Department of Civil Engineering.ubc.ctw. University of Twente.cme. Tsinghua University Department of Construction Management web sayfası.civil.com/ worlduniversityrankings/.cn/english/.edu/ConsMgt.stanford.au/. http://www.ca/current_students/ graduates/programs/pcm. US News dergisi web sayfası. http://cee.il/eng/Templates/showpage. Construction Engineering & Management web sayfası. Temmuz 2009.htm. (http://www. http://cm. Temmuz 2009. Temmuz 2009. Temmuz 2009.edu.edu.ca/sect/coneng/.php?id=1. Technion Faculty of Civil and Environmental Engineering.usyd. University of British Columbia.illinois.civil.utwente.

teklif hazırlama ve planlama alanlarında gerekmektedir. liderlik.al Öğretim Üyesi. yapım yönetimi bilgilerine sahip olarak inşaat yönetiminin her aşamasında. Türkiye E-Posta: husertas@hotmail.com Doç. Otuzun üzerinde Gaziantep Üniversitesi mezunu inşaat mühendisi ile yüz yüze görüşmeler yolu ile bir anket çalışması uygulanmıştır. Doç. saha. Ahmet Öztaş Öğretim Üyesi nşaat Mühendisliği Bölümü Epoka Üniversitesi. Araştırmadan elde edilen sonuçlara göre stajların ve bitirme projelerinin meslek hayatının yapım yönetimi aşamalarında ne kadar etkili olduğu belirlenmiştir.tr Y. Yapım Yönetimi Giriş 191 . Bu bilgiler. Mehmet Tekinkuş Öz Globalleşen dünyada diğer sektörler gibi inşaat sektörü de uluslararası bir nitelik kazanmıştır. nşaat Mühendisliği Eğitimi. Rekabetin artmasıyla birlikte yeni mezun olmuş bir mühendiste aranması gereken özellik olarak teknik özelliklerin yanında. Bu çalışmanın amacı. şletme Bölümü Gaziantep Üniversitesi. iş geliştirme. Dr. Tiran. Dr. Yapım yönetimi dalından alınan eğitim. Elde edilen veriler SPSS paket programı kullanılarak analiz edilmiştir. Hüseyin Ertaş nşaat Yüksek Mühendisi nşaat Mühendisliği Bölümü Gaziantep Üniversitesi Gaziantep. Gaziantep. kişisel ve yönetsel beceriler de aranması gerektiği ön plana çıkmıştır. Türkiye E-Posta: tekinkus@gantep. Bitirme Projesi. Arnavutluk E-Posta: aoztas@epoka.edu. ofis ya da proje mühendisi olarak çalışan mühendisler tarafından kullanılmaktadır. iş hayatına atıldıkları devrenin başlangıcında bile çalış malarında başarılı olabilmektedirler. Bu amaç doğrultusunda nşaat Mühendisliği lisans eğitimini tamamladıktan sonra. Üniversite eğitiminden sonra hayata atılan ve değişik ortamlarda çalış maya başlayan genç mühendisler. Anahtar sözcükler: Staj.Staj ve Bitirme Projelerinin nşaat Mühendisliğinin Yapım Yönetimi Eğitimindeki Katkısının ncelenmesi: Gaziantep Üniversitesi Mezunu nşaat Mühendisleri Üzerine Bir Uygulama M. Stajlar ve bitirme projeleri ise inşaat mühendisliği eğitiminde mesleki becerilerin kazanıldığ ı safhalardandır. inşaat mühendisliği eğitiminde stajların ve bitirme projelerinin meslek hayatındaki yapım yönetimi aşamalarında katkısının incelenmesidir.edu. mesleki becerilerin uygulandığ ı ihale. çeşitli ortamlarda ve çeşitli biçimlerde mesleğin uygulamasını yapan inşaat mühendisleri arasında bir araştırma yapılmıştır.

Örneğin öğretim üyelerinin sadece konuya hâkim olmaları değil aynı zamanda sınıfın sosyal realitesine de hâkim olmaları gerekmektedir. proje yönetimindeki farklı görevlendirmeler. Bu çalışma. 2004). öğrendiğini uygulama. Bu çalışmanın temel amacı. stajların ve bitirme projelerinin iş hayatında yapım yönetimi alanında yararlılığının incelenmesidir. Stajlar ve bitirme projeleri birçok bilim dalında müfredatın bir parçası olarak düşünülür. Bu eksiklikler. öğrencilerin öğretmenlik veya yapı mühendisliği gibi meslekleri yapabilmesi için gereklidir. Burada esas olan mesleğini tam olarak icra edebilmesi için gerekli olan bilgi ve beceriyi yaşamı boyunca edinebilme yeteneğini kazandırmaktır (Çiçek ve diğ. . adaptasyon zorluğu. bilgilerin ve eğilimlerin nasıl geliştirilmesi gerektiği anlaması istenir. 2003). 192 . 1993). zamanı kullanma. Bunun yanında projenin kendisi öğrencilere yeni yetenek ve bilgi kazandırmalı ve sonradan öğrendiklerini güçlendirmelidir. çok katmanlı problemlerle uğraş ı gerektiren işlerle birleşerek üniversite müfredatının bir parçası haline geldiği düşünülür. sonuçları değerlendirme ve karar verebilme gücünü kazandırmaktır (Sorguç. Geliştirilmiş deneyim çalışmaları olan staj ve bitirme ödevlerinden meslek şartlarındaki uygulanabilir problemler üzerinde hangi becerilerin. Bu çalış ma Gaziantep Üniversitesi mezunu genç mühendislerin bakış açısıyla staj ve bitirme projelerinde kazanılan pratikliklerin mesleki yaşamdaki pratikliğe nasıl dönüştüğünü ve işe girerken ve meslek hayatının öncesinde ve sonrasında mesleki pratiklik olarak nasıl değer kazandığını inceler. .nşaat mühendisliği eğitiminde temel hedef toplumun bugünkü ve gelecekteki ihtiyaçlarına yanıt verebilecek nitelikte elemanlar yetiştirmektir. Almanya. gereğince denetlenmediği veya denetlenemediği ya da göstermelik yapıldığı durumlarda değişik eksiklikler meydana gelir. sviçre ve Amerika gibi ülkelerde stajlar üniversitelerin eğitim programları içersinde. 1999). Dünyadaki değişik mühendislik eğitim programlarına bakıldığı zaman. sorunları anlama. Bitirme ödevleri mezun olmadan önce birikmiş mühendislik bilgilerini ve deneyimlerini ölçmek için öğrencilere sunulan en büyük alıştırma olarak düşünülebilir. Uygulamalı eğitiminin önemli bir parçası olan staj çalışmalarının yeterli düzeyde yapılmadığı. Bundan dolayı uygulamalı öğrenimde haberleşme becerilerinin ve dış dünyayla ilgilenebilme kabiliyetinin geliştirilmesinin gerekli olduğu düşünülür (Scholz ve diğ. Genellikle stajlar. staj ve bitirme ödevlerini akademik eğitim ve öğretime ek veya tamamlayıcı olarak inceler. . inşaat mühendisliğ i alanında. . 2004). pratikteki karmaşık. kendine güvensizlik gibi çeşitli sorunlar halinde kendini gösterir (Yenigün. daha sonra öğrenci iş hayatına atıldığında. Söz konusu eğitimin amacı öğrencilere sadece bilgi aktarmak değil. son ürün ve hesaplamalarda farklılıklar görülebilir (El-Raghy. Gürel. Bilimin ve teknolojinin baş döndürücü bir hızla ilerlediği ve bilginin katlanarak çoğaldığı çağımızda çok kısa olan bir eğitim sürecinde bir öğrencinin bütün mesleki becerileri kazanması imkânsızdır ve de gereksizdir.

7 80. trafik müh.4 100. Sizce çalıştığınız firmanın çalışma alanı aşağıdakilerden hangisine girmektedir? Frekans Yapı mühendisliği (mühendislik mekaniği. ile karayolu.5 12. ulaşım ve yapım yönetimi alanlarında çalışmakta olan otuz bir inşaat mühendisi ile yüz yüze görüşülerek bir anket uygulanmıştır.6 100. şantiye yönetimi.9 u yapım yönetimi alanında faaliyet gösteren bir firmada çalışmaktadır.0 paket program kullanılarak analiz edilmiştir.4 100. kıyı. iş hukuku. çelik.9 19. Tablo 1. Üç bölümden oluşan anketin birinci bölümdeki ilk 9 soru firma bilgilerini ve kişisel bilgileri toplamaya yöneliktir. ulaştırma müh. betonarme. su kaynakları. deprem) Ulaştırma mühendisliği (mühendislik mekaniği. raylı sistem hava limanı yapıları) Yapım yönetimi ( yapım stratejisi. 193 .0 Toplam % 61.0 Stajların Analizi nşaat firmaları işe aldıkları yeni mühendislerde akademik birikimlerinin yanı sıra bazı kişisel ve yönetsel becerilere de sahip olmalarını beklemektedir (Birgönül ve diğ.Araştırma Bu çalışmada. kinci bölümdeki 23 soru stajları. 2007). üçüncü bölümdeki 21 soru ise bitirme ödevlerini analiz etmeye yöneliktir.0 Geçerli % 61. Birinci Bölüm Anket Sonuçları Araştırmaya katılan mühendislerin çalışma alanları Tablo 1’de verilmiştir. Hatta mühendisler iş başvurusu yapmak için hazırladıkları CV’lerinde bu stajlarından bahsetmek isterler.3 67. iş güvenliği) Diğer Total 19 2 4 6 31 % 61. araştırma yöntemi olarak Gaziantep Üniversitesi nşaat Mühendisliğ i bölümünden mezun olmuş yapı.3 6. Buna göre mühendislerin % 12. jeoteknik. Bu becerileri elde etmek için stajlardan kazanılacak çok şey vardır. Şekil 1’de belirtildiği gibi mühendislerin %58.3 6.5 12.06’sı CV’ lerinde yapmış oldukları stajlardan bahsetmişlerdir. Anketten elde edilen veriler SPSS 15. Stajlar öğrenciye üniversitede kazanılmayacak deneyimler kazandırır.9 19. yapı mekaniği.

Bence staj yapan öğrenciler verilen görevi en iyi şekilde tamamlamaya çalışarak sorumluluk duygularını geliştirirler.8 45. Tablo 2. Frekans Tamamen katılıyorum Katılıyorum Kararsızım Katılmıyorum Hiç katılmıyorum Total 8 14 5 2 2 31 % 25.0 Toplam % 25. Bazı özellikler insanlarda doğuştan var olsalar dahi birçoğu öğretilebilir niteliktedir ve eğitimle bu becerilerin geliştirilebileceği düşünülmektedir (Birgönül ve diğ.1 6. Şekil 2 ve 3’e bakıldığında stajların yazılı ve sözlü iletişim becerilerini nasıl kazandırdığı görülebilmektedir.5 6.0 Yapım yönetimi eğitiminin insana yaptığı katkılardan biri de kiş isel becerileri arttırmasıdır. Katılımcıların %65’i sözlü % 61. Yöneticilerin kişilerde aradığı önemli becerilerden olan yazılı ve sözlü iletişim kurabilme.94 % 32.1 93.5 100. 194 . Araştırma anketine göre Tablo 2’de görüldüğü gibi mühendislerin % 71’i stajların kendilerine sorumluluk duygusu kazandırdığını söylemiştir. ş başvurusu için hazırladığınız CV'nizde yapmış olduğunuz stajların kaç tanesinden bahsettiniz? Yapım yönetimi eğitiminden elde edilmesi beklenen yönetsel becerilerden olan sorumluluk duygusu.5 6.2 16. 2007).2’si ise yazılı iletişim yeteneği kazandıklarını düşünmektedirler.5 100.0 87.45 % 41.8 71.0 Geçerli % 25. özellikle kurumsallaşmış şirketlerde hayati önem taşıyabilmektedir.5 100.8 45. sorumluluk alabilme ve dağıtabilme diye de tarif edilebilir.1 6.35 % Şekil1.2 16.26 % 19.6. Bunlardan biri de işte bu sorumluluk duygusudur.

Stajlarım.9 93. hiyerarşik bir kurumda deneyim kazanmamı sağlamıştır.68 % 45.1 9.7 83.0 195 .3 16. Yapmış olduğum stajlar sözlü iletişim kurabilme yeteneğimin geliş mesi hususunda faydalı ve yol gösterici olmuştur.7 oranında stajların bu hususta katkısının olduğu görüşünde birleşmiştir.5 67.7 6.5 100.03 % 9.5 100.81 % 9. Tablo 3’e göre katılımcılar %67.5 61. 29. Yapmış olduğum stajlar yazılı iletişim kurabilme yeteneğimin gelişmesi hususunda faydalı ve yol gösterici olmuştur. Tablo 3’de ise hiyerarşik bir çalışma ortamında stajların deneyim kazandırması ile alakalı sorulan soruda stajların olumlu etkisi gözlemlenmektedir.0 Geçerli % 6.35 % 25.5 61. Frekans Tamamen katılıyorum Katılıyorum Kararsızım Katılmıyorum Hiç katılmıyorum Total 2 19 5 3 2 31 % 6.5 100.68 % 51.3 16.61 % Şekil 3.0 Toplam % 6.68 % 9.1 9.16 % Şekil 2.19.7 6. Tablo 3.

Tablo 4.0 Bitirme Projelerinin Analizi Bitirme projesi bir öğrencinin kapsamlı tek çalış masıdır. % 16. Frekans Tamamen katılıyorum Katılıyorum Kararsızım Katılmıyorum Hiç katılmıyorum Total 2 19 2 6 2 31 % 6.5 100.1 45.0 Şekil 4’te mühendislerin genellikle iş başvurusu için hazırladıkları CV’lerinde yapmış oldukları bitirme projelerinden bahsetmedikleri anlaşılmaktadır.0 Toplam % 6.5 61.2 93. Katılımcıların %67.4 6.Tablo 4’te stajların.9 19.5 100.5 100.4 35.3 6. Tablo 5’te de görüldüğü gibi işverenlerin sadece %19.5 80. 196 . zamanı etkili kullanabilme becerisine katkısı gözlemlenmektedir.2 19.7 74. Bunun birçok nedeni olabilir.5 16.5’i ise önemsememiştir.1 kararsız. ş başvurusunda işverenin bitirme projelerini işe alacağı mühendise sorması beklenir. Frekans Tamamen katılıyorum Katılıyorum Kararsızım Katılmıyorum Hiç katılmıyorum Total 4 2 5 14 6 31 % 12. % 64.4 6.0 Geçerli % 12.5 19.7’si stajların zamanı etkili kullanabilmede faydasının olduğu görüşünde birleşmektedirler.9 6.1 45.5 19.5 67.5 16. Öğrencilerin bitirme projelerinden kazanacakları çok şey vardır.0 Toplam % 12.4 100. Mesela öğrencilerin bitirme projesi yaparken firmalarla stajlardaki kadar iletişime geçmemesi ya da mühendisin işe giriş şekli olabilir.5 61. Stajlar iş hayatımda zamanımı etkin bir şekilde nasıl planlamam ve kullanmam gerektiği konusunda katkısı olmuştur.2 19. Tablo 5.3 6. şverenim beni işe alırken yapmış olduğum bitirme projesine önem vermiştir.6 100.4 100.9 6.0 Geçerli % 6.4’ü bitirme projelerini önemsemiş.

Katılımcıların %58’i.58 % 16. .65 % Hayır Şekil 4.19.94 % Şekil 5. 1999). uygulama yapan bütün mühendisler için iletişim en temel beceri olarak ele alınır (El-Raghy.13 % 12. ASEE’de (American Society of Engineering Education) yapılan bir araştırmaya göre. Özellikle doğru dil ve mantık çok önemlidir. 197 . letişim sözlü ya da yazılı olabilir.45 % 22.90 % 41. 6. bitirme projelerinin sözlü ve yazılı iletişim kurabilmeye katkısının olduğunu düşünmektedir. ş başvurusu için hazırladığınız CV’nizde yapmış olduğunuz bitirme projenizden bahsettiniz mi? Bir mühendis genellikle bir organizasyonda takımın bir üyesi olarak çalışır. Şekil 5 ve 6 bitirme projelerinin iletişim yeteneğine katkısını göstermektedir. Herhangi bir beceride olduğu gibi iletişim de temel bilgi ve deneyim ister. Yapmış olduğum bitirme projesi sözlü iletişim kurabilme yeteneğimin gelişmesi hususunda faydalı ve yol gösterici olmuştur.35 % Evet 80.

1 100 Bitirme projesi iş hayatımda zamanımı etkin bir şekilde nasıl planlamam ve kullanmam gerektiği konusunda katkısı olmuştur.4 90.2 29 22.0 Geçerli % 19.4 77.9 9.6 9. Yapmış olduğum bitirme projesi yazılı iletişim kurabilme yeteneğimin gelişmesi hususunda faydalı ve yol gösterici olmuştur.6 64.3 faydalı görülmüştür. Bitirme projelerinin yönetimsel ve organizasyonel kabiliyetlere etkisi.6 32. Tabloya göre hiyerarşik bir kurum çalışma ortamında bitirme projesinin deneyim kazandırması %32.8 87.3 100 Bitirme projesi hiyerarşik bir kurum çalışma ortamında deneyim kazanmamı sağlamıştır.7 41.13 % 19.1 12.5 22.4 58.0 Toplam % 19.9 12.3 67. Bence bitirme projesini yapan öğrenciler verilen görevi zamanında en iyi şekilde tamamlamaya çalışarak sorumluluk duygularını geliştirirler.3 olarak tespit edilmiştir.9 100 Toplam % 3.7 100 Toplam % 9.3 12.8 9. Tablo 7.7 51. Frekans Tamamen katılıyorum Katılıyorum Kararsızım Katılmıyorum Total 6 18 4 3 31 % 19. Tablo 6’dan de anlaşılacağı üzere bu hususta %77.16 % Şekil 6.6 oranında zamanı kullanma hususunda faydalı olduğunu göstermektedir.2 32. Frekans 3 13 4 8 3 31 Geçerli % 9.3 100 198 .35 % 9. Frekans 1 9 7 10 4 31 Geçerli % 3. Takım üyesi olarak verilen işi esaslarına uygun bir şekilde yerine getirme hususunda bitirme projesinin bana katkısı olmuştur.4 oranında bir birliktelik vardır.0 Tablo 7’de bitirme projelerinin yönetimsel ve organizasyonel kabiliyetleri arttırdığ ı fakat stajlarda olduğu kadar etkili olmadığı gözlemlenmektedir.9.68 % 16.3 54.1 12.5 90.6 6. Sorumluluk duygusu da bitirme projeleri sürecinde kazanılan becerilerden biridir.9 25. Tablo 7’de takım üyesi olarak verilen işi esaslarına uygun bir şekilde yerine getirme hususunda bitirme projeleri %61.7 100.3 100.7 100 9. Frekans Geçerli Toplam % % Tamamen katılıyorum Katılıyorum Kararsızım Katılmıyorum Hiç katılmıyorum Total 3 16 2 7 3 31 9.9 9.68 % 45. Tablo 6.4 58.7 61.7 100.7 90.7 51. Tablo bitirme projelerinin %51.

469(a) 9 0. yazılı iletişim becerisinin Ki-kare değeri 0. Bu çalış ma 53 soruluk anket 31 denek üzerinde uygulanması neticesinde elde edilmiş olup her bir maddenin diğer madde ile anlamlı ilişkisi olup olmadığı Ki-kare testi uygulanarak ortaya konmuştur.014 ve hiyerarşik bir kurum çalış ma ortamında çalışabilme becerisinin Ki-kare değeri 0. 05’in üstünde ise hipotez doğrudur. Demek ki stajların yapım yönetimi bilgilerine katkısı yadsınamaz. takım halinde çalışabilme. Ki–kare testine göre iki değişken arasında anlamlı ilişki olabilmesi için hesaplanan Ki–kare değerinin olasılık değeri. Çalışmada Ki – kare testine göre 230 adet anlamlı ilişki tespit edilmiştir. 05’in altında ise H○ hipotezi reddedilir ve bu değişkenler arasında anlamlı bir ilişki olduğu anlaşılır. Bu değerler 0. Tabloya bakıldığında ‘Bence stajlar ileride meslek yaşamında karşılaşabileceğim sorunları mantık ve bilgi çerçevesinde en uygun şekilde çözebilmem için yeni beceriler kazandırır’ sorusu ile yapım yönetimi açısından çok önemli olan sözlü ve yazılı iletişim kurabilme.05 olduğu için H○ hipotezi reddedilir.021 olduğu için ve 0. Buradaki beklenen frekanslar H○ hipotezi doğru kabul edilerek hesaplanan frekanslardır. gözlenen frekanslarla beklenen frekanslar arasındaki farkın analizine dayanan bir testler grubudur. Bence stajlar ileride meslek yaşamında karşılaşabileceğim sorunları mantık ve bilgi çerçevesinde en uygun şekilde çözebilmem için yeni beceriler kazandırır. Tablo 8’e göre Ki-kare olasılık değeri 0. Tablo 8.008 0.353(a) Takım Halinde Çalışabilme Becerisi Pearson Ki . Ki-kare değeri olup.021.021 0. takım halinde çalışabilme becerisinin Ki-kare değeri 0. hiyerarşik bir kurum çalışma ortamında çalışabilme becerileri ile anlamlı ilişki oluşturduğu görülmektedir. Ki-kare.kare 19.lişkilerin Analizi Bu çalışmada en önemli noktalardan biri de sorulan sorular arasındaki anlamlı bir ilişkinin olup olmadığı konusudur.kare 20. Ki – kare testi Sözlü letişim Kurabilme Becerisi Değer Pearson Ki . Burada X².024’tür.05’ten küçük olduğu için anlamlı ilişki var denilmiştir.024 Serbestlik derecesi 9 9 9 Ki – Kare Olasılık Değeri 0.691(a) Hiyerarşik Bir Kurum Çalışma Ortamında Çalışabilme Becerisi Pearson Ki . Pearson Ki-kare formülü X² =∑ (G-B)²/B dir.kare 22. SPSS 15.014 199 . Tablo 8’de bu becerilerin Ki-kare değerleri verilmiştir.008.021 ‹ 0. anlam düzeyi olan α = 0. G.kare 23. Anlam düzeyi α = 0. her bir kategorideki gözlenen frekansları ve B’de bu kategorilerin beklenen toplam frekanslarıdır. sayımla belirtilen verilerde.0 paket programı kullanılarak var olan anlamlı ilişkiler ki–kare testinin yardımı ile kolaylıkla hesaplanmıştır.489(a) Yazılı letişim Kurabilme Becerisi Pearson Ki . Örnek verilecek olursa: H○ hipotezi : ‘Bence stajlar ileride meslek yaşamında karşılaşabileceğim sorunları mantık ve bilgi çerçevesinde en uygun şekilde çözebilmem için yeni beceriler kazandırır’ sorusu ile ‘Yapmış olduğum stajlar sözlü iletişim kurabilme yeteneğimin gelişmesi hususunda faydalı ve yol gösterici olmuştur’ soruları arasında anlamlı bir ilişki yoktur. Bu soruyla sözlü iletişim becerisinin Ki-kare değeri 0.

Bazı Öneriler: 1. 2. pratiklik kazanma. iş tecrübesi. 3. Örneğin öğrenci birinci sınıftayken bir hafta sonu yapı mühendisliği alanında. Bitirme projelerinin yapım yönetimi eğitimine gerçek anlamda katkısı sağlanmalıdır. Yapılan stajlardan biri bilgisayar kullanımı ile ilgili olmalıdır. Öğrencilerin sektöre gireceği ve sektör çalışanları ile tanışacağı alanlar stajlardır. 200 . Öğrenci yapacağı stajı bu alanda yapmalıdır. Burada yapılması gereken bunların gerekliliğini tartışmak değil. Eğitim boyunca yapılan stajların ve bitirme projelerinin üniversite ikinci sınıfta seçilmiş bir alanda devam etmesi daha faydalı olabilir. Bu bağlamda proje konusu öğrencinin insiyatifine bırakılmamalı ve öğretim üyesi de öğrenciye yapım yönetimi bilgilerini kazandıracak konular seçmelidir. 4. Bu bilgiler ancak piyasa içerisindeki meslektaşlardan öğrenilir. Yapım yönetimi eğitiminde önemli olan teorik bilgilerin akılda kalıcı olması için staj süresinin kısıtlanmaması gerekir. Yazın otuz iş günü gibi kısa bir zaman zarfına sığdırılan ve okul müfredatından kopuk bir şekilde bitirilen staj. vizyon kazanma. Öğrencinin daha birinci sınıftayken hafta sonları inşaat mühendisliğinin alt mühendislik disiplinleri olan değişik çalışma alanlarından hangisine eğilimi olduğu tespit edilmeye çalışılmalıdır. daha yararlı hale nasıl getirileceğidir. Yapım yönetimi bilgilerinin teorikten daha çok uygulamaya bakan yönleri olduğu için staj ve bitirme projelerinin verimli hale getirilmesi gerekmektedir. öğrenciye yaptığı staj neticesinde ücret verebilir. ş hayatında gerekli olan bilgiler okul yıllarında pek verilmez. yapım yönetimi eğitimi açısından yetersizdir. Üniversiteler staj yapılan firmalardan yapım yönetimi bilgilerinin uygulanışını da görebileceği belirli standartlara sahip olmalarını istemeli ve her firmayı kabul etmemelidir. Bunun için bilinç şarttır. Öğrenciler için staj ve bitirme projelerinin önemi. kariyer planlaması. bir hafta sonu jeoteknik mühendisliği alanında ve diğer alt branşlarda faaliyet gösteren firmaların faaliyetleri gösterilmelidir. Ya da işveren. bir hafta sonu hidroloji mühendisliği alanında. Bilinç oluşturmak için yapılacak şeylerden biri öğrencilere teşvikler verilmesidir. profesyonel bağlantılar. Hatta staj alanında üniversite ile anlaşmalı firmalar oluşturmalıdır. Bunun için okul devam ettiği dönemlerde şirketlerle öğrencilerin alakalarının kesilmemesine önem verilmelidir. Bir inşaat mühendisi meslek hayatına atılmadan evvel yönetimsel becerileri kazanma kabiliyetini staj ve bitirme projeleri ile elde etmektedir. 5. Burada eğitimcilere ve işverenlere ciddi sorumluluklar düşmektedir. Staj ve bitirme projelerinin iş hayatına katkıları oldukça fazladır.Sonuç Önceki bölümlerde de anlatıldığı üzere staj ve bitirme projeleri inşaat mühendisliğ i eğitiminde ve özellikle yapım yönetimi eğitiminde vazgeçilmez temel safhalardandır. sözlü ve yazılı iletişim kurabilme şeklinde sıralanabilir. Örneğin staj yaptığı alanla ilgili olan derste ek bir puan verilebilir. Bu bağlamda lisans eğitiminde branşlaşmaya gidilmelidir. yeni beceriler kazanma. Sonra anketlerle hangi alana eğilimli olduğu tespit edilmelidir.

I. Role of Internship in Higher Education in Environmental Sciences. sayfa: 17-26. Educ. I. (2004). . Türkiye’deki nşaat Mühendisliği Eğitiminin Değerlendirilmesi Ve Bazı Öneriler. . (2007). (1999). Malayoğlu U. . Nguyen. Zurich Sorguç D. Foça. Mesleki Uygulama Düzenlemeleri ve Meslek Kipi Seçiminin Değerlendirilmesi Konularında Bir Alan Çalış ması. . nşaat Yönetim Kongresi. Seyrankaya A. . Australia Scholz W. No. Şafak S. . (1998). Mühendislik Aktif Eğitiminde Mesleksel Becerilerin Kazanılması. Australia El-Raghy S. zmir Duyen Q. . . page 25 – 30. (1993). . Quality Engineering Education: Student Skills and Experiences. nşaat yönetimi kongresi. Yenice H. Global J. zmir 201 .Kahraman B.O.1. Regula S. nşaat Mühendisliği Eğitimindeki Sorunlar.Işık Z.A. . Onur A. . . Vol. The Essential Skills and Attributes of an Engineer: A Comparative Study of Academics. Türkiye Uğur L. page 65 – 76. Global J. Sayfa: 361 – 376 stanbul Yenigün K. Swiss Federal Institute of Technology.H. Ralf H. Vol. nşaat Mühendisliği Eğitiminin Temel Mühendislik Haberleri Dergisi. Cöcen . Educ. . (2004). Gürel M. Sayı: 368.Kaynaklar Birgönül M. nşaat Sektörünün Yapım Yönetimi Eğitiminden Beklentileri. 3. 2. Dikmen . Sayfa: 169 – 181. stanbul Çiçek T. Özorhon B. . . 4. . . stanbul lkeleri. Foça. (2007). Ulusal Mühendislik Kongresi. (2003). . of Engng. 4. of Engng. . Ulusal Mühendislik Kongresi.T.

.

tr Çukurova Üniversitesi. Belirtilen nedenlerle bu çalışmada. büyüklük. nşaat Mühendisliği Bölümü. farklı firmaların ilk sıralarda olması en iyi kavramının kriterlere bağlı olarak değişken olduğunu ve sadece bir kritere bakıp yorum yapılmaması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. nşaat sektöründe de yönetim yetersizliklerinin yaygın olduğu ve bundan dolayı kayıpların oluştuğu bilinmektedir. inşaat sektöründe tedarikçi olarak yer alan. üyelerinin sektör içindeki yerlerini görmelerine yardımcı olabileceği düşünülmektedir. Sonuç olarak nşaat sektöründe yer alan kuruluşları temsil eden birlikler. nşaat Mühendisliği Bölümü. sürecin sonunda her iki firmanın da faydalanacağı açıktır. önerilen model yardımıyla veri tabanları oluşturarak sektör ortalamalarını belirleyip. Adana E-Posta: ihgerek@cukurova. şletmelerin tüm faaliyetlerde sürekli olarak rakipleri. Mükemmellik Modeli. Adana E-Posta: emocal@cukurova. uygun bir yönetim sistemini kurması gerekmektedir. Önerilen modelde.tr Öz Bir kuruluşun başarılı olabilmesi için. Modelin uygulanabilirliğini test etmek ve aynı zamanda firmalarda farkındalık yaratmak amacıyla.edu. Dolayısıyla herhangi iki firma tarafından bir Benchmarking uygulaması yapılması durumunda. Isı Su Ses ve Yangın Yalıtımcıları Derneğine ( zoder’e) kayıtlı üretici firmalara yönelik olarak anket uygulanarak bir benchmarking çalış ması yapılmıştır.nşaat Sektöründe Benchmarking Yönetim Tekniğinin Uygulanmasına Yönelik Bir Model Önerisi M. yapı ya da gelişmiş lik düzeyinden bağımsız olarak. pazarı ve çevresel şartları inceleyip kendi performansları ile kıyaslayarak rekabet koşullarını 203 . Bu değerlendirmeler sonunda her bir kriter ayrı ayrı baz alınarak incelendiğinde. inşaat sektöründe yönetim konusundaki yetersizliklerin giderilmesine katkı sağlayacağı düşünülen bir model geliştirilmesi hedeflenmiştir. Dönüşü sağlanan 23 firmaya ait anket sonuçları farklı kriterlere göre değerlendirilmiştir. Avrupa Kalite Yönetim Vakfı (EFQM) sorumluluğunda uygulanan Mükemmellik Modeli’nin içeriğinden de yararlanılarak hazırlanan sorulara verilen cevaplar. Ayrıca firmaların bir kriterde en iyi olsa dahi yine de diğer firmalardan öğrenebileceği bazı şeyler olabileceği saptanmıştır. işletmeleri sürekli olarak performanslarını iyileştirmeye dönük çalışmalara yöneltmiştir. Halil Gerek Çukurova Üniversitesi. puanlandırılmakta ve elde edilen bu puanlar oluşturulan veri tabanındaki diğer firmalarla kıyaslanarak değerlendirilmektedir. Emin Öcal . Türk nşaat Sektörü Giriş Artan küresel rekabet. sektör.edu. Anahtar sözcükler: Benchmarking.

2000). fırsatlarını ve organizasyonun süreçleri için gelişme ve sürekli iyileştirme sağlayacağını vurgulamışlardır (Beatham ve diğ. Benchmarking tekniği gelişmiş ülkelerde yaygın olarak kullanılmakta ve önemli katkılar sağlamaktadır.. Benchmarking kavramı için çeşitli tanımlar söz konusudur. bir nesne üzerindeki o nesnenin yüksekliğini gösteren işarete referans yapmaktır. 2004). ş dünyasına bunun uygulanışı ise. firma içinde ya da dışındaki süreçleri. kaliteyi özümsemek. geleneksel rekabete dayalı analiz yöntemine göre bilgi toplamaktan farklı bir yaklaşımdır. ancak bunların yanında finansal olmayan sonuçlarında kullanılması gerektiğini savunmuşlardır. kritik rekabet faktörlerinin birkaçıdır. Benchmarking sürecindeki ortaklık kavramı. bir şirketin en iyi uygulamalara sahip olmasıyla tanınan diğer kuruluş ya da kuruluşların ürünlerini. Amaç ve Metodoloji Bu araştırmada. o süreçlerdeki uygulamalardan ders almaya çalışan ve bunu kesintisiz olarak yapan bir uygulamadır (Özkan. Benchmarking’in nihai amacı performansı artırmak olan kesintisiz bir öğrenme sürecidir. Benchmark. 2006. Benchmarking. Örnek olarak ngiltere’de birçok organizasyonda benchmarking yıllardır performans geliştirmesi için organizasyonel kültürün bir parçası olarak kullanılmaktadır (Hinton ve diğ. Benchmark terimi topografyadan gelmektedir. iş süreçlerini kendilerininki ile karşılaştırarak değerlendireceği sürekli ve sistematik bir süreç olarak ifade edilebilir (Yıldız ve Kadir. Kimi yazarlar bu kavramı Türkçeye “kıyaslama” ya da “karşılaştırma” olarak tercüme etmektedirler. geleneksel yöntemde rakipler düşman gibi görülmektedir. maliyetleri düşürmek. Bu çerçevede benchmarking kavramı kısaca “en iyi uygulamaların adaptasyonu” olarak tanımlanabilir (Aktan. önceden belirlenmiş bir prosedüre göre inceleyen. benchmarking kavramının ifade ettiği anlamı tam olarak vermemektedir. Çalışmada. benchmarking yönteminin Türk inşaat sektöründe daha yaygın ve etkin kullanılmasına yardımcı olacak bir model geliştirilmesi amaçlanmıştır. hizmetlerini. Benchmarking. Bu iki kelime.belirlemeleri gerekmektedir. Yazarlar benchmarking’in bir organizasyondaki performans açıklarını. 2004). (McCabe. Geleneksel performans ölçümlerinde şirketlerin sadece finansal verileri kullandığını. Bunun yanı sıra ngiltere’de yapılan araştırmalarda benchmarking kullanımı ile ilgili olan firmaların oranı %85’lere kadar çıkmaktadır (Anderson. aynı zamanda organizasyonun kendi iç bünyesindeki birimler ya da departmanlar arasında da uygulanabilir.2003) Benchmarking kavramının Türkçede tam karşılığı bulunmamaktadır.2003). ortaklık ve karşılıklı bilgi alışverişi esastır (Dokuzer. Mc Adam. sadece kıyaslama yapmak değil. Bedük. 2006). önceki çalışmalardan farklı olarak. haritacıların bir referans noktası olarak kullandıkları. Çünkü. bunlardan birine göre benchmarking. konusunda en iyi olmak amacıyla. Benchmarking’de ise. kendi süreçleriyle aynı ya da benzer nitelikte olan. Türkiye’de diğer modellere göre daha fazla bilinen 204 . Oluşan koşullara hızla uyum göstermek. başka organizasyonlarla kıyaslama yaparak en iyi uygulamaları bulmak ve organizasyonun kendi yapısına ve süreçlerine bunları uyarlamaktır.2006). 2005).

kuruluşun kuvvetli ve zayıf yönlerinin belirlenmesi. anket formlarının hazırlanması ve uygulanmasını. Kısa bir eğitim ve vaka çalış ması sonucunda herhangi bir organizasyondaki yönetim kadrosu rahatlıkla kendi kuruluşlarını model kriterleri bazında değerlendirebilmektedir. kalite stratejisi ve benchmarking’in kullanımı. Üçüncüsü ise. Her kriter için en iyi belirlendikten sonraki aşamada ise benchmarking tekniğini kullanma konusunda istekli olan firmaların izleyebilecekleri süreçler tanımlanmıştır.Avrupa Kalite Yönetim Vakfı (EFQM) sorumluluğunda uygulanan EFQM Mükemmellik Modeli’nin kriterlerinden de yararlanılmıştır. Böylelikle elde edilen puanların bir veri tabanında toplanmasıyla benchmarking çalış malarında örnek alınacak en iyinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Böylece oluşturulan Model kullanılmak suretiyle. firmanın çevreye ve topluma karşı sorumluluklarını da dikkate almaktadır. Deming Ödülü. günümüzün en popüler ve itibar gören yöntemi olarak görülmektedir. Firmaların genel performanslarının değerlendirildiği birçok değerlendirme metodolojisi içinde kalite ödülleri. özdeğerlendirmenin yapılması ve kurumsal performansta iyileşmenin sağlanması için modeller ve araçlar önermektedir. Böylelikle. Çağımızın müşterileri sadece ürünün kalitesine değil. iyileştirmeye açık alanların önceliklendirilmesi ve bu iyileştirmeler için aksiyon planlarının yapılması sağlanabilmektedir (Argüden ve diğ. Bütün mükemmellik modellerinde müşteriler. Topluma ve çevreye saygılı olan firmaların müşterilerinin sadakati de artmaktadır. kincisi. dönemin Ticaret Bakanı adına atfedilen Malcolm Baldridge Ulusal Kalite Modeli’dir (MBNQA). Avrupa Kalite Yönetim Vakfı (EFQM) tarafından oluşturulan ve Avrupa kıtasında yoğun olarak kullanılan EFQM Mükemmellik Modeli’dir (Pakdil. Mükemmellik Modellerinin en yaygın kullanım amacı. örnek uygulamaların gerçekleştirilmesi. 205 . Uygulamada en çok yer alan bu modellerden ilki 1951’de Japonya’da kalite hareketini başlatan Deming adına atfedilen ve Asya kıtasında kullanılan Deming Modeli’dir. organizasyonlar için bir “özdeğerlendirme” aracı olmasıdır. 2003). 2007). Araştırmanın metodu. sonra da örnek alınacak kuruluşla benchmarking yaparak eksikliklerin giderilmesi için izlenecek yolun belirlenmesi hedeflenmiştir. önce işletmelerin mevcut durumları ortaya konularak zayıf ve güçlü yönlerinin saptanması. hedef kitlenin ve büyüklüğünün belirlenmesini. Modelde öncelikle kendi durumlarını görme olan özdeğerlendirmenin yapılması ve her firmanın farklı kriterlerde puanlarının belirlenmesi öngörülmüştür. toplum ve paydaşlarla ilgili sonuçlar değerlendirilir. örnek alınacak en iyi firmanın tespit edilmesi. iş mükemmelliğini sağlamaktır. cevaplanan anket formlarındaki verilerin düzenlenmesini ve hipotez testleri yapılmasını ve bu testlerin sonuçlarının yorumlanmasını kapsamaktadır. 1987’de oluşturulan ve Kuzey Amerika kıtasında kullanılan. Kalite ödüllerinin temelinde yer alan kalite modellerinin spesifik amacı. Malcolm Baldridge Ulusal Kalite Ödülü (MBNQA) ve EFQM Avrupa Kalite Ödüllerinin tamamında modern yönetim uygulamalarının ortak yönleri mevcuttur (Emanet. 2000). Benchmarking ve Mükemmellik Modelleri lişkisi Kalite ödülleri.

Bunların bazıları başarılı şekilde uygulanırken bir kısmı uygulamada istenen başarıyı sağlayamamıştır. Model. malzeme. gerekse beklenen üretim kalitesine ulaşılması konusunda sektörde ciddi yetersizlikler görülmektedir. Giritli. iyiyi örnek alma olarak da tanımlanabilen Benchmarking tekniğinin inşaat sektöründe kullanılması durumunda çok yönlü iyileştirmeler sağlanabileceği ve bunun da hem kaynak tasarrufu hem de kalite standartlarına yaklaşmaya önemli katkı sağlayacağı noktasından hareketle sektörde kullanılabilecek bir model önerilmiştir (Şekil 1). çıktıları genellikle birbirinden farklı olan süreçlerden oluşmaktadır. puanlandırılmakta ve elde edilen bu puanlar oluşturulan veri tabanındaki diğer firmalarla kıyaslanarak değerlendirilmektedir. nşaat sektöründe ürünün özellikleri diğer sektörlere göre farklılık göstermektedir. Böylece firmalara mükemmelliğe giden yolun neresinde olduklarını gösteren. Bu bağlamda benchmarking inşaat sektöründe performansı ölçmek ve geliştirmek için oldukça cazip bir araçtır. Bugüne kadar birçok yönetim tekniği üretim sektöründen sonra inşaat sektöründe kullanılmıştır. girdileri bilgi. Model inşaat sektöründe faaliyet gösteren tedarikçi firmalara yönelik olarak hazırlanmıştır. eksikliklerini saptamalarını sağlayan ve uygun çözümleri teşvik eden bir değerlendirme aracı olarak kullanılabilecektir. tüm işlevsel birimlerce paylaşılacak ortak bir dil ve düşünce şeklinin temelini oluşturmak üzere. proje ekibi. Bu sektördeki projeler tekrarı olmayan. Her projede bu özellikler farklılaşmakta bu da her bir projeyi özgün kılmaktadır. Önerilen modelde.nşaat Sektörü için Önerilen Benchmarking Modeli nşaat sektörü diğer sektörlere göre farklılık göstermektedir. Belirtilen nedenlerle. nitelik ve nicelikleri de birbirinden farklı olacaktır. bütçe ve zaman değişkenleri vb. yeri. 1996) nşaat sektörü yatırım ve istihdam büyüklüğü bakımından Ülkemiz ekonomisi içerisinde oldukça önemli bir yer tutmaktadır. işlevi. içeriği ve değerlendirmeye esas ağırlıkları değiştirilerek sektördeki her faaliyet alanı için kullanılması mümkün görünmektedir. verilecek hizmetin kapsamı. işgücü ve makine. Benchmarking kavramı ise başarılı uygulananlar arasındandır. Ancak buna karşın sektörde faaliyet gösteren organizasyonların pek çoğu bireysel müteşebbis boyutunda olup geleneksel yöntemlerle üretim yaptıkları görülmektedir. büyüklüğü. 2004). yürütülmekte olan iyileştirmelerin durum değerlendirmesini. tekrarların ortadan kaldırılıp eksikliklerin belirlenmesini hedeflemektedir. Bu durum da inşaat sektöründe belirsizliği arttırmakta ve toplam kalite yönetiminin uygulanmasını zorlaştırmaktadır (Güner. finansman. proje ekibinin nitelikleri vb. müşteri beklentileri. yapım tekniği. özellikler her proje için farklıdır dolayısıyla bunların öncelikleri. Çünkü binanın yeri. (Sherif. mimari özellikleri. Dolayısıyla gerek kaynakların verimli ve etkin kullanımı. 206 . Bu nedenle sektörde çağdaş yönetim tekniklerini kullanmak yerine deneme yanılmaya dayalı ve içgüdüsel davranış ların yönlendirdiğ i yönetim tarzının yoğun olduğu görülmektedir. Ancak Modeldeki soruların sayısı. oluşturulan sorulara verilen cevaplar. Proje işlevi. özelliklere göre biçimlenmektedir.

207 Şekil 1. nşaat Sektörü çin Önerilen Benchmarking Modeli .

Örnek uygulamada her kriterin ayrı ayrı puanları hesaplanarak karşılaştırılma yapılmış ve firmaların diğer firmalara göre yerleri belirlenmiştir. Örneğin değerlendirme kriterlerinden Liderlik ile Politika ve Strateji kriterlerine göre yapılan sıralamalar Şekil 3 ve Şekil 4’te görüldüğü gibidir. Isı Su Ses ve Yangın Yalıtımcıları Derneğine ( zoder’e) kayıtlı üretici firmalara yönelik olarak anket uygulanarak bir benchmarking çalışması yapılmıştır. Böylece firmaların sektör içerisindeki yerlerinin belirlenmesi mümkün olabilmektedir. Politika ve Strateji. Liderlik. 208 . Dönüşü sağlanan 23 firmaya ait anket sonuçları değerlendirilmiştir.Modelin uygulanabilirliğini test etmek ve aynı zamanda firmalarda farkındalık yaratmak amacıyla. Toplumla lgili Sonuçlar. şbirlikleri ve Kaynaklar. Değerlendirmede. inşaat sektöründe tedarikçi olarak yer alan. Müşteri ile lgili Sonuçları. her bir firmanın. nsan Kaynakları. Anahtar Performans Sonuçları kriterlerine göre puanların değerlendirilmesine olanak sağlamaktadır. Firmalarının Toplam Puanlarına göre Sıralanması. firmaların her kriterden aldıkları puanlar önceden belirlenmiş ağırlık katsayılarıyla çarpılıp toplanarak 1000 puan üzerinden her firmanın aldığı toplam puana ulaşılmıştır. 1000 900 800 700 600 PUANLAR 500 400 300 200 100 0 Y18 Y3 Y11 Y14 Y12 Y15 Y17 Y22 Y10 Y19 Y20 Y5 Y21 Y9 Y13 Y16 Y23 Y4 Y2 Y6 Y8 Y1 Y7 "" F RMALAR Şekil 2. Süreçler. Bu sonuçlara göre toplam puan bazında firmaların Şekil 2’de görülen grafikteki gibi sıralandığı saptanmıştır. Önerilen Model. nsan Kaynakları ile lgili Sonuçlar.

Y9 ve Y13 nolu firmalar ilk üç sırada yer almaktadır. Politika ve strateji kriteri incelendiğinde ise Y6. Y8 nolu firmaların ilk üç sırada oldukları görülmektedir. toplam puan bazında Y7. Firmalarının Politik ve Strateji Liderlik Kriteri Puanlarına göre Sıralanması Grafiklerden de görüleceği üzere. Y7. Bunun yanı sıra. Y1 ve Y8 nolu firmalar ilk üç sırada yer alırken liderlik kriteri baz alınarak yapılan sıralamada Y11. Firmalarının Liderlik Kriteri Puanlarına göre Sıralanması 120 100 80 PUANLAR 60 40 "" 20 0 Y18 Y11 Y12 Y9 Y23 Y14 Y17 Y19 Y15 Y20 Y16 Y21 Y4 Y3 Y5 Y2 Y10 Y13 Y22 Y1 Y6 Y7 Y8 F RMALAR Şekil 4. Bu bağlamda her bir kritere göre farklı firmaların ilk sırada olması en iyi kavramının 209 .100 90 80 70 60 PUANLAR 50 40 30 20 10 0 Y18 Y15 Y12 Y14 Y2 Y21 Y16 Y23 Y17 Y5 Y6 Y10 Y19 Y20 Y22 Y1 Y3 Y4 Y7 Y8 Y13 Y9 Y11 F RMALAR Şekil 3.

hareket planları oluşturularak uygulanabilir hedefler konulur ve üst yönetime sunularak. Dolayısıyla kurumun yönetim sisteminin oluşturulması ve yaşama geçirilmesi konusunda kiş isel olarak önemli role sahip olan liderlik kriterinde iyi olan firmalar. Bu sonuca göre. Şirketlerin liderlik kriterinin. Modelde. Bu bağlamda en iyi olan firma ile aradaki farkın nedenleri saptanmaya çalış ılır. tüm organizasyon sistemini iyileştirmeye yönelik olacak kapsamda yapılması gerekir. örnek uygulamalar işletmeye uyarlamak için yöntem ve stratejiler geliştirilir. firmaların benchmarking faaliyetlerine katılmaya sıcak baktığı ancak bazı çekincelerinin olduğu anlaşılmaktadır. lave olarak firmaların bir kriterde en iyi olsa dahi yine de diğer firmalardan öğrenebileceği bazı şeyler olabilir. çimento ve kireç üreticileri ile ilgili veriler de halen değerlendirilmektedir. Yapılan hipotez testi sonuçlarına göre şirketlerin daha önce benchmarking çalışması yapması ile karlılık durumları.kriterlere bağlı olarak değişken olduğunu ve sadece bir kriterle yorum yapılmaması gerektiği sonucuna ulaşılabilir. Üretim sektöründe geniş ve yaygın olarak kullanılan Benchmarking uygulamalarına inşaat sektöründe aynı oranda rastlamak mümkün değildir. değerlendirme kriterlerinin her biri değerlendirildikten sonra benchmarking çalışmalarına başlanması öngörülmektedir. Modelde de oluşturulması önerilen. Benchmarking çalışmalarının sonunda elde edilen çıktıların. Doktora tezi kapsamında yürütülen bu çalışmada sektörde tedarikçi olarak faaliyet gösteren prefabrik eleman. Dolayısıyla benchmarking’in daha iyiye gitme yönünde çok etkin bir araç olduğu bilinci sektörde yaygınlaştırılmalıdır. evet diyenlerin oranı az olmasına rağmen kısmen katılabiliriz diyenlerin oranı %70’in üzerinde olduğu gözlenmiştir. en iyi firmayı başarıya götüren uygulamalar araştırılır. Uygulama sonuçları ve elde edilen bu sonuçların yorumlanmasından oluşan öneriler kısmı aşağıda özetlenmiştir. çalışanlar kriteri. Dolayısıyla herhangi iki firma tarafından bir Benchmarking uygulaması yapılması durumunda. yabancı dil bilen personel oranı arasında anlamlı bir ilişkinin olduğu gözlenmiştir. ortak bulma ve bilgi havuzu kurma faaliyetlerine katılım durumuna. faaliyet süreleri ve liderlerin kurum kültürü oluşturması arasında bir ilişkiye rastlanmamıştır. şirketlerin daha önce benchmarking çalışması yapması ile eleman sayıları. Ancak. işbirlikleri ve kaynaklar kriteri. Benchmarking üzerine sınırlı araştırma dolayısıyla Benchmarking’in inşaat sektörüne sunabileceği potansiyel avantajlar hakkında çok az bilgi vardır. Sonuç ve Öneriler Bu çalışmada. Türk inşaat sektöründeki firmaların rakiplerine göre yerlerini belirleme ve kendilerini geliştirmelerine katkı sağlayacak benchmarking kriterlerini içeren bir model önerilmiş ve yalıtım sektöründe uygulanan bir anket yardımıyla toplanan verilerle modelin iş levselliği test edilmiştir. strateji ve bunu 210 . müşteri şikayet oranları arasında anlamlı bir ilişki vardır. Uygulamalardan sonra sonuçların gözlenmesi ve benchmarking’in son bulmayan bir süreç olması nedeniyle periyodik olarak tekrarlanması gerekmektedir. eğitim bütçeleri. sürecin sonunda her iki firmanın da faydalanacağı açıktır.

com Pakdil F. E.canaktan. Francis G.. B.. nşaat sektöründe yer alan yükleniciler ile tedarikçi kuruluşları temsil eden birlikler.. ktisadi ve dari Bilimler Dergisi. Thorpe T. 37-66. Buna göre politika ve strateji oluşturan işletmeler..... Benchmarking And Improving Construction Productivity.. 327 s. R. Cilt 8. Modern Bir Yönetim Tekniği Olarak Benchmarking’in şletmeler Tarafından Bilinirliği Ve Uygulanabilirliğinin Saptanmasına Yönelik Bir Araştırma Örneği. üyelerinin sektör içindeki yerlerini görmelerine yardımcı olabilir ve kritik başarı faktörlerini saptayarak benchmarking çalış malarına zemin ve olanak sağlayabilirler.. Hedges I. Blackwell Publishing. Y. Planlama. 11(1):93-117 Bedük. Arge Danış manlık Yayınları. Benchmarking for Quality Management & Technology. 2006 Stratejik Yönetim ve Benchmarking. Holloway J. C. Sayı 1. Vol. Sağdıç. 2003/3... MPM Dergisi. Dokuzer.. Anumba C. “Deming. Adana Güner A. planlar. Norton. Politika ve strateji kriteri ile çalışanlar kriteri arasında anlamlı bir ilişki vardır. S 50-58 211 .. önerilen model yardımıyla veri tabanları oluşturarak sektör ortalamalarını belirleyip.. Giritli H. (2004). ve süreçler yoluyla hedeflediği noktaya daha kolay ulaşabilmektedir. Tasarım Cilt:3. 1996. Niğde.... Balanced Scorecard.destekleyen uygun politikalar. aynı zamanda çalışanlarının bilgi birikimlerini ve potansiyellerini geliştirmelerine olanak sağlamaktadır.. .org/ Argüden.Ü. M. nşaat Sektöründe Toplam Kalite Yönetimi ve Türkiye’deki uygulamalar. “Stratejik Yönetim Tarihine Kısa Bir Bakış” www. (2005). H. Benchmarking: An International Journal. Benchmarking. Nobel Yayın Dağıtım A. (2003). Sherif. Sayı:1 Hinton M. 2003. KPIs: A Critical Apprasial of Their Use in Construction.S. Kaynaklar Aktan. F. 2000. “Benchmarking in Construction”.. Yüksek Lisans Tezi.7 No 1. TÜ Dergisi Mimarlık. s 52-61 McCabe. Vol 3 No 3. Emanet. D. Ankara. (2000). C. stanbul Beatham S. M. Benchmarking: An International Journal. A. 2004.danismend. Özkan. 2003. S. (2007) EFQM Mükemmellik Modeli le Kamu Sektöründe Özdeğerleme Çalış maları Üzerine Bir Saha Çalış ması. Kaplan.. Best Practice Benchmarking In The UK. 2006. http://www.. Malcolm Baldrige ve EFQM Kalite Modellerinin Karşılaştırmalı Analizi.

24-26 Aralık 1997. 212 .Turhan. ‘’Benchmarking’te Bilgiye Ulaşmada Ahlak Sorunu’’. K. Adapazarı. G. Elazığ Yıldız... Eğitim Örgütlerinde Kıyaslama (Benchmarking). Fırat Üniversitesi. Sosyal Bilimler Enstitüsü. Yüksek Lisans Tezi.. 256. s. Siyasette ve Yönetimde Etik Sempozyumu. . Ardıç. M. (2002). 2006.

“Eşzamanlı Mühendislik” (EM) adlı yeni bir yönetim anlayış ının Türk nşaat Sektörü’ndeki uygulanabilirlik düzeyinin irdelenmesi amaçlanmıştır. işletmeci ve malzeme sağlayıcı yönünde hayli azdır. Bu bağlamda. müşterinin bilinçlenmesi ve beklentilerinin değiş mesi. küreselleşme gibi faktörlerin sonucunda oluşan rekabet ortamı. proje maliyetleri ve pazara sunum sürecini azaltarak daha kaliteli üretim yapmak herhangi bir ürün geliştirme süreci için anahtar başarı faktörü olmaktadır. bu yeni kavramın sektörde %33 oranında bilinmediği ortaya çıkmıştır. EM uygulamalarıyla. organizasyonların hem iç hem de dış çevresini sürekli değişime ve gelişime zorlamaktadır. sektörde yer alan yüklenici firmalara uygulanarak sonuçlar analiz edilmiştir. ürün yaşam çemberinde yer alan tüm aktörler tasarım sürecine katılmakta ve böylece daha sonraki aşamalarda ortaya çıkabilecek değişiklik. personel eğitimi. EM. taşeron. geleneksel ürün geliştirme sürecinde (Seri Mühendislik) ardışık olarak yapılan çeşitli faaliyetlerin eşzamanlı olarak gerçekleştirilmesiyle. Multidisipliner Ekip Giriş 21. üretilen mal ve hizmetlerdeki çeşitlilik. iletişimin hızlı gelişimi. Anahtar sözcükler: Eşzamanlı Mühendislik. Teknolojik ilerlemeler. Emin Öcal Çukurova Üniversitesi nşaat Mühendisliği Bölümü. Türk nşaat Sektörü. EM uygulamalarına zemin hazırlayan altyapı unsurlarından üst yönetim desteği.yüzyılın eşiğindeki dünya. ekip çalışması ve birimler arası bilgi alışverişinin yetersizliği de EM kullanımını engellemektedir. Hızla artan bu rekabet ortamında. kalite amaçlı tasarım tekniklerinden biri olan Eşzamanlı Mühendislik (EM).edu.tr Berna Şekerci Çukurova Üniversitesi nşaat Mühendisliği Bölümü. Dünyada kabul görmüş ve kullanılmakta olan çağdaş yönetim anlayışlarından olan EM’nin sektördeki aktörler tarafından tanınması eğitim yoluyla sağlanabilir. EM uygulamasının en önemli safhası olan tasarım kararlarına katılım oranları. ürün geliştirmenin bütün evrelerini etkili şekilde bütünleştirmeye yönelik bir giriş imdir. yeni açılan pazarlar. bunun yanında müşteri ve mal sahibinin katılımı da yetersizdir. Analiz sonuçlarına göre.Eşzamanlı Mühendislik Kavramının Türk nşaat Sektöründe Uygulanabilirlik Düzeyinin rdelenmesi M. rekabet gücü üzerinde büyük etkiye sahiptir. düzeltme ve yeniden yapım işleri önlenerek. süre ve maliyetten tasarruf sağlanmaktadır. 213 . Bu amaç doğrultusunda hazırlanan anket. hızlı bir değiş im sürecindedir. Adana E-Posta: bernasekerci@hotmail.com Öz Bu çalışmada. insan hakları ve demokrasi alanındaki geliş meler. değişen demografik yapı. Adana E-Posta: emocal@cukurova.

sektörde yer alan aktörlerin bu konuda bilinçlenmelerine ve küreselleşen dünyada Türk inşaat sektörünün yurt içinde ve yurt dışında rekabet edebilirlik gücü kazanmasına katkı sağlanabileceği umulmaktadır. süresi kısalmakta ve toplam proje maliyeti azalmaktadır. inşaat projelerinin kalitesi artmakta. uygulanabilirliğini arttırmak ve bu konuya dikkati çekmektir. elektronik ortamda oluşturulan bir veri tabanına aktarılmış ve bunların istatistiksel değerlendirilmesi. geleneksel ürün geliştirme yaklaşımının sorunlarına ve yetersizliklerine çözüm getirmek amacıyla. EM kavramının tanımı. Yaşam Çevrimi Mühendisliği. Ardından. Türk inşaat sektöründe de bilinmesini sağlamak. özellikleri. yurt dışında yaygın kullanım alanı bulan “Eşzamanlı Mühendislik” adlı çağdaş yönetim tekniğinin. destek gruplarından gelen son tasarım girdilerinin sebep olduğu tasarım tekrarlarının sayısını azaltmayı hedeflemektedir. Türk nşaat Sektörü’nde EM yaklaşımının uygulanabilirlik düzeyini belirlemek amacıyla. kincil amaç da. 214 . Geri dönüş yapılan 55 adet ankete verilen cevaplar. kesin tasarımının oluşturulmasından önce yapılabilecek tüm revizelerin yapılmasıyla. Proje sürecinde yer alan tüm grupları ilk tasarım evresinde bir araya toplayarak. EM. Çünkü EM esasları ile projeler daha az bölünmüş olmakta. kullanılma sebepleri ve sonuçları ile inşaat sektöründeki uygulamaları konularında ayrıntılı literatür taraması yapılmıştır. Materyal ve Metot Çalış mada öncelikle. Böylece. Daha sonra firmalardaki ilgili kişilerle yapılan yüz yüze veya telefon görüşmeleriyle konu hakkında ayrıntılı bilgi verilmiştir. Bütünleşik Ürün ve Süreç Geliştirme) literatürde yer alan “Eşzamanlı Mühendislik” (EM). Türk inşaat sektöründeki uygulama düzeyini saptamaktır. SPSS adlı bilgisayar programı yardımıyla yapılmıştır.Bu çalışmanın birincil amacı. pahalı mühendislik değiş iklikleri ihtiyacının yaşam çevriminin son evrelerinde ortaya çıkma olasılığı azalmaktadır. geliş imi. Multidisipliner Takım Yaklaşımı. Yazılım ve imalat sektörlerinde yaygın kullanım alanı bulan EM anlayış ının inşaat sektöründe uygulanmasına gün geçtikçe artan bir ilgi vardır. Türk Müteahhitler Birliği (TMB)’ne üye 140 adet firmaya ön yazıyla birlikte internet yoluyla ulaştırılmıştır. 1980’li yıllarda öncelikle imalat sektöründe ortaya çıkmış. 1990’dan sonra ise çeşitli araştırmalarla literatürde yerini almıştır. bu yeni anlayışın. Elde edilen veriler analiz edilmiş ve ülkemizin özgün koşulları da dikkate alınarak bulguların değerlendirmesi yapılmıştır. literatür taramasıyla edinilen bilgiler ışığında hazırlanmış 29 adet sorudan oluşan anket. Araştırma Bulguları Eşzamanlı Mühendisliğe Genel Bakış Gelişimi süresince farklı isimlerle (Simültane Mühendislik. özellikle ürün tamamlandıktan sonra.

9. Eşzamanlı mühendislik çerçevesi (Brookes ve Backhouse. 5. EM yaklaşımını yönetim sistemlerine adapte eden şirketler. uzun ömürlü. 8.. ekip çalışması konusunda eğitimin olmaması. ticari yöntemlerin ve teknolojinin bütünleştirilmesini gerektirdiğinden önemli organizasyon değişikliklerini içerir ve geleneksel hiyerarşik organizasyondan ziyade çapraz-fonksiyonlu ekip çalışmasına dayanır. Geleneksel raporlama kalıplarının kullanılması.Şekil 1’de. nşaat Sektöründe Eşzamanlı Mühendislik Uygulamaları nşaat Sektörü bir inşaat işinin projelendirmesinden sonuçlandırılmasına kadar birçok aşamayı ilgilendiren meslek ve sektörlerin bütününden oluşmaktadır. Müşteri ve tedarikçi katılımının eksikliği ve müşteri odaklı olmamaktır. insanların. Anumba ve diğ. hedefleri. 7. yüksek maliyetli. Süreç iyileştirmeden ziyade bilgisayarlaştırma üzerinde odaklanılması. organizasyonlar yapılarını. ürün ve süreç geliştirme yaklaşımlarını. Bu bariyerler: 1.2000. EM’nin amaçları. EM uygulamasına geçilmeden önce. 3.2001. bazı teknik ve kurumsal bariyerlerin kalkması gerekmektedir. Gelecekteki ortama ilişkin net bir vizyon belirlememek. şbirliği ve ekip çalışmasının eksikliği.2002) Şekil 1. Üst yönetim desteğinden yoksun olunması. 4. personel politikalarını. 6. taşınamaz 215 . Brookes ve Backhouse (1998)’un hazırladığı. nşaat endüstrisinin ürünleri. stratejileri ile uygulanması için gerekli araç ve teknikleri. EM. Geleneksel fonksiyonel (birimlerin amaçlarına yönelik) ödül sistemlerinin kullanılması. sistem altyapılarını. müşteri ve tedarikçi etkileşimlerini tekrar gözden geçirmek zorundadırlar. Çalışanlar arasındaki bilgi paylaşımı ve iletişim sisteminin eksikliği.. genellikle büyük. birbirleriyle ilişkileriyle açıklayan bir çerçeve gösterilmiştir.1998). Çalışanlar arasındaki işi sahiplenme yoksunluğu.(Kamara ve diğ. 2.

Evbuomwan ve diğ. nşaat süreci. Projenin geliştirilmesine yönelik bu “Duvarın Üstünden” yaklaşımı inşaat sektöründe birçok soruna yol açmaktadır (Anumba ve diğ. bir işlevsel disiplin kendisine ait görevlerini tamamladığında. Khalfan. Bu sorunlar: 1. her disiplinin birbiriyle etkili şekilde iletişim kurmasını engellemektedir. Bu arada elektrik ve mekanik projelerinin yapılması için ilgili mühendislik proje grupları devreye girer. 2002). bir yapıyı oluşturmak için gerekli tüm faaliyetler ile süreç içerisinde yer alan değişik partilerin arasındaki ilişkiyi içerir. Bu katılımcıların çoğu bir yandan bağımsız olarak çalışırlarken. bir aşamada oluşturulan bilginin. Müşteri bilgilendirmesine dayalı olarak mimar. Bir inşaat sürecinde genellikle farklı amaçların ve hedeflerin kaynaklandığı ve geçici olarak değişen katılımcılar birliği söz konusudur. bir yandan da kaçınılmaz olarak diğerlerini etkileyen kararlar alırlar. yapı mühendisi yapı tasarımını tamamladıktan sonra. disiplinler arasında projenin mecazi anlamda üzerinden aşırtılacağı “duvarların” yaratılmasına neden olur. Geleneksel tasarım ve inşaat sürecindeki “Duvarın Üstünden Sendromu” (Evbuomwan ve Anumba. (Şekil 2) Şekil 2. 1998. yoğun iş gücü kullanımı ve refah düzeyine olan katkısı ile inşaat sektörü. analizinin ve öncelik sırasının doğru yapılamaması. Projenin kabul ve teslim aşamalarıyla süreç tamamlanmış olur. Müşteri ihtiyaçlarının tespitinin. Baugh. 216 . 2. projeyi maliyet hesabı çıkarması için kesin hesapçıya verir. bir mimari tasarım sunar. Ayrıca.. her ülkenin ekonomik yapısı içerisinde ayrı bir yere ve öneme sahiptir.1998)..1997. yüklenici yapının inşasıyla ilgili sorumluluğu üstlenir. Bu çalış malar tamamlandığında. Bu duvar. Çok çeşitli mal ve hizmet üretimi ile olan bağlantısı. proje yükleniciye iletilir.2002. inşaat yapıları başka endüstriler tarafından temin edilen çok çeşitli malzemeler ve parçalar kullandıkları için üretim süreci karmaşık yapıdadır. bu tasarım yapı mühendisine verilir. Tasarım ve inşaat bilgilerinin parçalı yapısı sonucu. sonraki aşamada otomatik olarak tekrar ulaşılabilir ve kullanılabilir olmaması.özelliktedirler ve özel şartnamelere göre isteğe uygun yapılırlar. Bu durum. Bir yapının üretilmesine yönelik geleneksel yaklaşım. projenin geliştirilmesinde bir ardışık yaklaşım niteliğindedir. Anumba.

eksik ve yetersiz tasarım şartnameleri. Tasarım maliyetinde ve zamanında artıştır. gereksiz yükümlülük talepleri ve uyuşmazlıkların ortaya çıkması. 2001c) : “…EM.3. tasarım sürecinin erken aşamalarında sağlanması daha kaliteli tasarımlara.. geliştirilmesine ve tedarikine ilişkin bütüncül bir yaklaşım olan EM. 4. Bu sorunların giderilmesi için. Farklı disiplinlerden alınan bilgilerin. Projelerin gerçek yaşam çevrimi analizinden yoksun olmaları. 1998. inşaat ve kurulum faaliyetlerinin bütünleştirilmesi ve uygulamalarda eşzamanlılığın ve işbirliğinin en üst düzeye çıkarılması yoluyla tedarik sürelerini azaltmaya. Farklı katılımcıların parçalı yapısı. Bütünleşik proje ekibi (Evbuomwan ve Anumba. çevre temsilcilerinin. tasarım. fonksiyonel disiplinlerin tasarım sırasında bir araya getirildikleri bir bütünleşik proje ekibinden oluşmaktadır (Anumba ve diğ. Baugh ve Khalfan. Evbuomwan ve diğ. Müşteri ve son kullanıcı gereksinimlerinin daha iyi anlaşılması ve uygulanması ile müşteri memnuniyeti artar. taşeronların ve işletmecilerin tasarım sürecine katılmaması sonucunda. Geleneksel yöntemde. bunun sonucunda hataların ve yanlış anlamaların ortaya çıkması. Anumba. 1998) (Şekil 3). 2001a. inşa edilebilirlik. 1998. Anumba. Evbuomwan ve Anumba (1998) inşaat endüstrisi bağlamında. işlevsellik ve işletilebilirlik gibi konular tasarımcıların bilgi ve deneyimine bırakılmaktadır. uygun olmayan tasarım değişiklikleri. 6. 2002). koordinasyon ve işbirliği. kullanıcıların. fabrikasyon.. Şekil 3. projeye dâhil olan fonksiyon disiplinleri arasında zayıf bütünleşme.. EM’yi aşağıdaki şekilde tanımlamışlardır (Khalfan ve diğ. Ürünün tasarımına. 2001b. 2007) : 1. 217 . yüklenicilerin. kaliteyi artırmaya ve maliyeti düşürmeye yönelik olarak projenin tasarımını ve inşaat aşamasını optimum kılmaya çalışır…” nşaat sektöründe EM uygulamalarının faydalarını aşağıdaki gibi özetlemek mümkündür (Love ve diğ. Khalfan ve arkadaşlarının (2001) bildirdiğine göre. yaratıcılığa ve yapılabilirliğe olanak verir..2002.. inşaat projelerinin yaşam çemberinde yer alan aktörlerin projenin erken aşamalarında bir araya getirilerek tasarım kararlarına dahil edilmesi sonradan oluşacak problemleri azaltacaktır. Tasarım mantığının ve niyetinin iletilememesi sonucunda. 5. daha fazla tasarım esnekliğe.

Analizlerde. 218 . inşaat endüstrisindeki yüklenici. uygunsuzlukların azalması ile proje verimliliği artar. Bu amaçla. inşaat endüstrisinde yer alan firmaların EM’nin benimsenmesine ne ölçüde hazır olduklarının da değerlendirilmesi gerekir.. SPSS istatistiksel paket programı kullanılarak değerlendirilmiştir. Projenin erken evrelerine (tasarım süreci) daha fazla zaman ayrılması ile proje tanımı daha iyi yapılır. malat endüstrisindeki çalış malar. 9. ngiltere’de ve Pakistan’da yapılan alan çalışmaları ile BEACON Modeli kullanılarak.EM için Hazırlık Değerlendirmesi) modeli baz alınarak. yenilikçi ve işlevsel ürün oluşturmak için tasarımın erken aşamaları sırasında işbirliği yapmaktır. bir projeyle ilgili masrafların yaklaşık %70’inin tasarım aşamasında gerçekleştiğini göstermiştir. Bu işlem. Türk inşaat sektöründeki uygulama düzeyini saptamak amacıyla bir anket çalışması gerçekleştirilmiştir. 2001b. 5. Projenin son aşamalarında yapılacak değişikliklerin. 4. müşterinin gereksinimlerini karşılayan yaratıcı. CERAMConstruct Modeli kullanılarak. Elde edilen bulgularla. bunun üzerinde revizeler yapılarak da “BEACON” adlı modeller geliştirilmiştir. Çatışma ve hukuki problemler azalır. Proje temin sürecindeki evreler arasında ve ekip üyeleri arasında daha sağlam ve doğru bilgi transferi gerçekleşir. 2001). malzeme sağlayıcı ve imalatçı firmaların da EM uygulama düzeyleri irdelenmiştir (Khalfan ve diğ. 2001a. 6. EM’nin benimsenmesinden önce herhangi bir inşaat organizasyonu için hazırlık değerlendirilmesinin yapılmasıyla gerçekleştirilebilir. Eğer proje ekibi. Proje katılımcıları arasında iletişim ve işbirliği gelişir. 2001c). Ekibin ana görevi.2. uygulama için gerekli ortamı sağlamak için. 7.. Proje zamanı ve maliyeti azalır. Türk nşaat Sektöründe Eşzamanlı Mühendislik Uygulamaları Bu çalış mada. sraf azalır. EM kavramının inşaat endüstrisinde uygulanmasını kolaylaştırmak. öncelikle “CERAMConstruct”. Tasarımcılarla diğer ekip üyeleri arasındaki ilişkinin gelişmesi ve toplam inşaat süresindeki azalmalar sayesinde. tanımlayıcı frekans tablolar ile iki değişken arasındaki ilişkiyi gösterir biçimde düzenlenen çapraz tablolar kullanılmış. müşteri odaklı hale gelir ve ortak amaçlar geliştirirse yukarıdaki faydalar sağlanacaktır. yorumlar bu frekans ve çapraz tablolardan elde edilen yüzdelere dayalı olarak yapılmıştır. 11. 3. firmaların EM uygulama düzeyi ve eksiklikleri saptanmıştır (Khalfan ve diğ. 10. Daha kaliteli inşaat üretimi sağlanır. 12. Anket sonunda elde edilen veriler. temel olarak imalat ve yazılım mühendisliği gibi endüstrilerde kullanılmak amacıyla 1993 yılında CERC tarafından geliştirilmiş olan “RACE”(Readiness Assessment for Concurrent Engineering . imalat sektöründe doğup diğer sektörlere sıçrayan “Eşzamanlı Mühendislik” adlı yeni bir yönetim anlayışının. inşaat firmaları projenin daha fazla yönünü kontrol etme gücüne sahip olurlar. 8. nşaat endüstrisinin diğer endüstrisi dallarıyla rekabet edebilirliği artar. nşaat sürecindeki yönetim ve koordinasyon daha iyi hale gelir. Ayrıca.

ülkemizin özgün koşulları da dikkate alınarak. Bu değerlere göre.Tablo 4) arasında gösterilmektedir. sonuçlar bölümünde bir değerlendirme yapılmıştır. Tablo 1. Ankete katılan yüklenici firmaların faaliyet alanlarının dağılımı (*) Tablo 2. Frekans (Frequency) Değerlerinin Analizi SPSS bilgisayar programı yardımıyla her soruya karşılık verilen cevapların frekans (frequency) değerleri saptanmıştır. oluşturulan tabloların bazıları aşağıda (Tablo 1 . Ankete katılan yüklenici firmaların EM bilgi/ilgi düzeyinin dağılımı 219 .

27 49% 22 40% 45 82% 39 71% 20 36% 26 47% 11 20% 16 29% 49 89% 34 62% 42 76% 22 40% 26 47% 9 16% 15 27% 23 42% 23 42% 9 16% 16 29% 5 9% 15 27% 10 18% 3 5% 3 5% 0 0% 0 0% 7 13% 1 2% 8 15% 3 5% 0 0% 2 4% 0 0% 3 5% 2 4% 0 0% 0 0% 2 4% 3 5% 22 40% 20 36% 1 2% 3 5% 2 4% 220 . Ankete katılan yüklenici firmaların tasarım kararlarında ekip elemanlarının yer alma düzeyi (*) Tablo 4. Ankete katılan yüklenici firmaların EM uygulamasına zemin hazırlayan alt yapılarının düzeyi Yüklenici Tamamen Katılıyorum EM Uygulamalarına Zemin Hazırlayan Altyapı Unsurları Firmaların Belirtilen EM Unsurlarına Katılım Düzeyi Kısmen Katılmıyorum Hiç Katılmıyorum 0 0% 2 4% 1 2% 1 2% 3 5% 2 4% 5 9% 0 0% 0 0% 1 2% 1 2% Kısmen Katılıyorum Kararsızım Altyapısı Toplam Sayı (ad.Tablo 3.) Oran (%) 55 100% 55 100% 55 100% 55 100% 55 100% 55 100% 55 100% 55 100% 55 100% 55 100% 55 100% Yeni Bir Sistemin Uygulanmasında Üst Yönetimin Desteği Benchmarking uygulamaları TKY uygulamaları Matris tipi proje ekibi oluşumu Ekip çalışmasına dayalı personel politikası Personel eğitimi Birimlerin amacına yönelik ödüllendirme (1) Birimler arası bilgi paylaşımının sınırlı olması (1) E-posta kullanımı ş süreçlerinin oluşturulması ve kullanımı Müşteri odaklı çalışma (1) : Bu sorular olumsuz sorulmuştur.

93% 9 16.85% 4 7.70% 9 16. bilgi edinmeye çalışıyoruz Hiç bilgimiz yok Toplam Sayı (ad.25% 0.85% 4 7.50% 100.92% 7 2 3 0 Biliyoruz.26% 2 3. 3.00% 14.67% >50 2 3.17% 6.22% 8 14.37% 43 79.58% uygulanmıyor 12 4 5 1 lgi duyuyoruz.67% 35. Ankete katılan yüklenici firmaların EM bilgi/ilgi düzeylerinin kullandıkları bilgisayar destekli modelleme araçlarına göre dağılımı (*) Kullanılan Bilgisayar Destekli Ürün/Süreç Modelleme Araçları TOPLAM EM Bilgi / lgi Düzeyi CAD CAM CAE H ÇB R Sayı (ad. bilgi 13 25. Ankete katılan yüklenici firmaların EM bilgi/ilgi düzeylerinin faaliyet bölgelerine göre dağılımı (*) Faaliyet Bölgesi EM Bilgi / lgi Düzeyi Biliyoruz ve uyguluyoruz Biliyoruz.41% 11 20.) Oran (%) 11 4 5 1 11 Biliyoruz ve uyguluyoruz 22.33% 35.33% 10.07% 18 33.11% 15 27.42% 44 17 24 6 48 Toplam Sayı (ad. birbirleriyle olan ilişkilerini gösteren çapraz kontrol tabloları oluşturulmuş ve bu tablolar üzerinden değerlendirmeler yapılmıştır.) Oran (%) 14 25.00% 8.63% TOPLAM Sayı (ad.) Oran (%) 4 7.67% 13 24.00% 12.33% 54 100.92% 8.08% 14 7 11 4 17 Hiç bilgimiz yok 29.37% 21-30 0 0.41% 5 9.67% 13 24.41% 1 1. henüz uygulanmıyor lgi duyuyoruz. 221 .44% Yurt Dışı 13 24. 6 ve 7’de görülmektedir.08% edinmeye çalışıyoruz 27.78% 41-50 4 7.07% 8 14.70% 11 20.41% 8 14.58% 22. Tablo 5.41% 6 11. Ankete katılan yüklenici firmaların EM bilgi/ilgi düzeylerinin faaliyet sürelerine göre dağılımı EM Bilgi / lgi Düzeyi 0-20 Biliyoruz ve uyguluyoruz Biliyoruz.42% 50.92% 8.) Oran (%) 14 25.41% 1 1.81% Toplam Sayı (ad.) Oran (%) 91.85% 1 1.33% 10.07% 18 33. henüz uygulanmıyor lgi duyuyoruz.07% 18 33.41% 2 3.00% Tablo 6.42% 2.93% 9 16. diğer bazı soruların cevapları arasında.70% 1 1.85% 4 7.70% 2 3.81% 13 24.42% 2.85% 2 3.) Oran (%) Yurt çi 12 22.37% Faaliyet Süresi (Yıl) 31-40 4 7. henüz 7 14.33% 54 100. Bu amaçla oluşturulan tabloların bazıları (Tablo 5 – Tablo7) arasında gösterilmektedir.17% 14.81% 11 20.58% 4.33% 51 94.37% 11 20.08% 22.00% 4 7.00% Tablo 7.Çapraz Kontrol (Cross-Check) Değerlerinin rdelenmesi EM bilgi ve ilgi düzeyinin sorulduğu soruya verilen cevaplarla. bilgi edinmeye çalışıyoruz Hiç bilgimiz yok Toplam Sayı (ad.00% (*) Birden çok seçeneğin işaretlenebildiği soruların dağılımı Tablo 1.70% 1 1.

(Tablo 2).Sonuç ve Öneriler Sonuçlar Anketin analiziyle ulaşılan en önemli sonuç. Öneriler Sektörde yer alan yüklenici firmaların dünyada kabul görmüş ve kullanılmakta olan çağdaş yönetim anlayış ları tanımalarına imkân sağlamak amacıyla. belli dönemlerle şirketlere dönük eğitim programları düzenleyebilirler. Örgün eğitim kurumlarında. bilgisayar destekli ürün ve süreç modelleme araçlarının (CAD/CAM/CAE) kullanım oranlarıyla ilgilidir. 222 . Bunun yanında. Taşeron. “yurt dışı taahhüt işi üstlenme oranı artınca EM bilgi ve ilgi düzeyi artmaktadır” diyebiliriz. EM’nin hayata geçirilmesinde önemli yapı taşlarından olan üst yönetimin desteğinin. şirket içi etkin bilgi alışverişi ve iletişimin uygulanma oranı %36 seviyesinde olup. eğitici seminer ve tanıtım fonksiyonlarının geliştirilmesi gerekmektedir. Bu bağlamda. EM uygulamalarındaki önemli bir teknik bariyer göstergesidir. şirket bünyesindeki e-posta kullanımı ve kalite yönetimi ve iş süreçlerini anlatır sistemlerin varlığı ile müşteri odaklı çalış ma stratejisi oranları. Müşteri (kullanıcı). ankete katılan yüklenici firmaların %33 ünün EM konusunda hiçbir bilgisi olmadığıdır. mal sahibi. EM uygulamaları için yeterli sayılabilir (Tablo 4). EM’yi bilen ve uygulayan yüklenicilerin %57’sinin faaliyet süresi 30 ila 50 yıl arasındadır. Ayrıca. sektörde yer alacak yeni mezunların da bu konuda bilgi sahibi olmaları sağlanabilir. makine ve elektrik mühendislerinden oluşmaktadır. EM konusunda uygulamaya geçmiş sınıfın yaklaşık üçte biri yakın zamanda kurulmuş genç sayılabilecek işletmelerden oluşmakta iken. Anket sonucu elde edilen bir diğer sonuç ise. Diğer yandan. Diğer bir sonuç ise. Ek olarak. ortak ve çevre temsilcisinin katılımı az sayılabilir. özellikle inşaat mühendisliği ders programlarında “Eşzamanlı Mühendislik” kavramına yer verilerek. işletmeci ve malzeme sağlayıcının tasarım kararlarına katılımı azdır (Tablo 3). bilip henüz uygulamayan firmaların hepsinde CAD %100 kullanılmaktadır (Tablo7). EM ilgi ve bilgi düzeyinin faaliyet bölgesine göre dağılımını gösteren Tablo 6’da. meslek odaları bu konulara ilgi duyup. şirket içi personel eğitimlerinin ve ekip çalış masını teşvik eden uygulamaların yetersizliği ile en iyi rakiplerle kıyaslama (benchmarking) gibi kaliteyi iyileştirici yöntemlerin az kullanılması da uygulanabilirlik için engel teşkil etmektedir. sadece %14 inin faaliyet süresi 50 yıldan fazladır. EM konusunu bilen ancak henüz uygulamayan ile ilgi duyan kesimin çoğunluğunun 21–30 yıl aralığında faaliyet süresine sahip olduğudur (Tablo 5). EM’yi bilen ve uygulayan firmalarla. Bu araçların hiçbirini kullanmayan yüklenicilerin yaklaşık %70’inin EM konusunda bilgisi olmadığ ı ortaya çıkmıştır. Bunun yanında. Türk inşaat sektöründe yer alan yüklenici firmaların genelinin tasarım kararlarına katılan grupları çoğunlukla inşaat.

J. G. Evbuomwan.F. (1998) An Integrated Framework for Concurrent Life-Cycle Design and Construction. Construction and Architectural Management. European Journal of Purchasing & Supply Management.41-153.260-270.. C. Dufau. J.F. C. A. J. 7(2). Anumba.A. (2001a) An Investigation of the Readiness of Material Suppliers & Manufacturers for the Implementation of Concurrent Engineering in Construction. B. (2000) Integrating Concurrent Engineering Concepts in a Steelwork Construction Project. Ayrıca. Prasad. C. Anumba. (1997) Communication Issues in Concurrent Life-Cycle Design &Construction. pp. 7(1). Khalfan. N.J. EM kavramını bildiklerini ve kullandıklarını belirtmişlerdir.N. Siemieniuch.. C..Cutting-Decelle editor). C.. CE:Research and Applications. M. C. N. Anumba.. Anumba. Carillo. araştırma. Anumba. C. pp.. COBRA2001 Conference Paper.F. C.M. Cutting-Decelle.F. söz konusu firmalarda yapılacak inceleme.F. Khalfan.M.M.. Anumba. 223 ..587-597. Bu firmaların uygulamada karşılaştıkları engelleri saptamak. P.M. Kamara.O.199-212.BT Technology Journal. M. 15(1).. J.M. Anumba. Anumba. Kaynaklar Anumba.Anumba. C. Bouchlaghem.M.E.A. varsa yetersiz görülen noktalarda tespitler yapmak ve öneriler sunmak amacıyla.J. (2001b) An Investigation of the Readiness of Contractors for the Implementation of Concurrent Engineering in Construction. M. Carillo. Evbuomwan.J. A.J. pp.A.Taylor & Francis. (2001) Assessing the Suitability of Concurrent Briefing Practices in Construction within a Concurrent Engineering Framework.. Khalfan. C. çalış mamızda hazırlanan anketin içeriği bu alan çalışmasından elde edilen bilgilerle zenginleştirilerek anket tekrarlanabilir.. J. M..F.209216. Baron. (2000) Establishing and Processing Client Requirements-A Key Aspect Concurrent Engineering in Construction. Advances in Engineering Software.J.J. pp.M. A. Engineering. Khalfan. Baldwin. 19(6). M.Kamara. C. pp. pp. yeni uygulamacılar için bir veritabanı oluşturulabilir ve bu tecrübelerden yararlanılabilir. Kamara.A. 29(7-9)...Ankete katılan yüklenici firmalardan bir kısmı (%26). 102(5-6).. Mommessin. gözlem ve anketler sonucunda elde edilecek verilerle. pp.J. Sinclair.M.A... Industrial Management and Data Systems..J. N..M. Baugh. (C. N.J. D.J. (2002) Organizational Structures to Support Concurrent Engineering in Construction. Evbuomwan.. (2007) Concurrent Engineering in Construction Projects. International Journal of Project Management. Anumba..O.O. Evbuomwan. P.O. 8(3).. (2001) Readiness Assessment of the Construction Supply Chain for Concurrent Engineering.15-28. M.337-351. C.

(2008) Eşzamanlı Mühendislik Kavramının Türk nşaat Sektöründe Uygulanabilirlik Düzeyinin rdelenmesi Yüksek Lisans Tezi.J. 16(6)..375-383.Khalfan.M.M. stanbul Teknik Üniversitesi. Love. International Journal of Project Management.(2005) Eşzamanlı Mühendislik lkelerinin nşaat Proje Sisteminde Uygulanmasına Yönelik Bir Model Doktora Tezi. stanbul. B.S. C. (2001c) An Investigation of the Readiness of Pakistani Companies for the Implementation of Concurrent Engineering in Construction. Anumba. Carillo.. Gunesekaran. A. Li.. (1998) Concurrent Engineering: A Strategy for Procuring Construction Projects. H. H. Çukurova Üniversitesi. P. Şekerci. Adana. P.. pp. 224 . M. Mutluay.A.

Bu yönetim sisteminin yardımıyla müdürler işletmenin durumunu ve gelişim eğilimini kestirebilmektedir. çevre kanunları ve iş güvenliği gibi kısıtlara sahiptir.com Öz Bütün inşaat projeleri. Buradaki ana sorun. Veri ambarları ve veri madenciliği teknolojilerinin geliştirilmesi bu problemlere makul çözümler önermektedir. inşaat sanayinde veriye dayanan sistemler ezici bir çoğunluğa sahiptir. Ayrıca inşaat sektörü. Bu projeler yönetilirken işçilik. nşaat yönetimi işlemi sırasında. bütün bu kısıtları bilgisayar destekli bilgi teknolojileri sistemlerine uyarlamaya başlamıştır.com nşaat Mühendisliği Bölümü stanbul Üniversitesi. bu verilerin dahili kurallar oluşturmak suretiyle müdürlere karar verirken yardımcı olabilmek için nasıl düzenleneceği ve inceleneceğidir. kalite. teknik şartnameler. iş leri daha da karışık ve zor hale getiren iş programları. Giriş Çoğu inşaat projesi büyük ölçeklidir ve karışık bir yapıya sahiptir. makine. nşaat işletmelerinin.nşaat Yönetiminde Veri Madenciliği Uygulamaları Eda Noyan Ekrem Manisalı stanbul Üniversitesi nşaat Mühendisliği Bölümü nşaat Yönetimi Mühendisliği Bilim Dalı E-posta: ekremmanisali@yahoo. 225 . şletmenin karar verme kabiliyetini iyileştirmek için yönetimin her adımında bilgi teknolojilerine başvurulmalıdır. Bu nedenle. işletmeler geçmişe ait değerli verileri biriktirebilmektedir. inşaat yönetimi. Bir işletmenin birkaç projeyi eş zamanlı üzerine alması ve bu kadar çok detayı kontrol etmesi çok iyi derecede yönetim ve karar verme kabiliyeti gerektirmektedir. nşaat sanayisi. Bütün bu bilgilerin ış ığında. saha güvenliği ve proje maliyetini de kontrol etmek zorundadır. inşaat işletmeleri projelerin yönetiminde en son bilgi teknolojilerine başvurmalıdır.noyan@hotmail. Ayrıca veri madenciliği tekniklerini kullanarak bir yapının yaşam döngüsünün nasıl iyileştirildiğine de yer verilmektedir. ekipman ve finans konuları ele alınmaktadır. Aynı zamanda inşaat işletmeleri iş programı. inşaat işletmelerinin gereksinimlerine göre veri ambar sistemleri geliştirmenin ve veri madenciliği teknikleri uygulamalarının ne kadar faydalı sonuçlar doğuracağı ve gelecek projelerde karar verme sürecini kolaylaştıracağı anlatılmaktadır. Anahtar sözcükler: Veri Madenciliği. ayrıca uluslararası platformda çok sert rekabetle başa çıkması gerekmektedir. malzeme. Dolayısıyla geçmiş projelere ait uygulama bilgileri yeni projelerde karar verme sırasında çok büyük önem taşımaktadır. veri ambarcılığı. stanbul. bütün bu karışıklıkların haricinde küreselleşmenin iyice kendini gösterdiği şu günlerde. Bu makalede. her ne kadar kendini tekrar etmeyen imalatlara sahip olsa da çoğu üretim safhasında ana fikir aynıdır. Türkiye E-Posta: eda. bütçeler.

kalıcı olan verilerin toplanmasıdır. Tanımlama. Bu sistemin birincil amacı. bütünleşmiş (tümleşik). Şekil 1. Veri madenciliği. Bu bilgilerin çoğalması uzun bir süre almaktadır ve veri ambarının geliştirilmesi devamlı olarak iyileştirme işlemine dayanmaktadır. inşaat işletmelerinin gereksinimlerine göre veri ambarı ve veri madenciliği teknolojilerinin kullanıldığı bir araştırma anlatılmaktadır.Bu makalede. işletme geliştiricilere devamlı olarak güncel gereksinimlerini sunabilmektedir. Veri Ambarı ve Veri Madenciliği Bir veri ambarı. büyük veri tabanlarından ya da diğer verilerden yararlı ve örtülü bilginin çıkarılması tekniğidir. fakat diğer taraftan problemlerin çözümü olan bir fikirdir. Veri madenciliğindeki başlıca iki görev. Çeşitli çevrimlerden sonra. verinin türünden gelen karakteri anlatabilmektedir. inşaat işletmesine projelerin yönetimi sırasında karar vererek yardımcı olmaktır. Veri ambarında toplanan bilgiler işletmenin geçmişe ait olan bilgileridir. Bir kere veri ambarı kavramı açıkça anlaşılmışsa. veri ambarı tüketicinin tüm gereksinimlerini karşılayabilecektir. Veri ambarı bir çeşit teknolojidir. Bu yeni gereksinimlere göre veri ambarı sistemi düzeltilmiştir. yönetimin kararını destekleyen konuya dayalı. Geliştiriciler. nşaat şletmelerinin Veri Ambarı Sistemleri Veri ambarı sistemlerinin geliştirilmesi. Tahmin etme ise daha değerli bilgileri ya da bazı güncel verilere dayanan sonuçları kestirebilmektedir. Genellikle inşaat işletmesi veri ambarı sisteminin gereksinimlerini veri ambarı projesinin başında net olarak tanımlayamamaktadır. tüketicilerin sistemi anlayabilmesi için veri ambarı modeli kurmaktadır ve veri ambarını inşa etmek ve yönetmek için araçlar sağlamaktadır. 2. 1. zamana göre değişken. Veri ambarı sisteminin kurulma prosedürü 214 . Ayrıca veri madenciliği tekniklerini kullanarak bir yapının yaşam döngüsünün nasıl iyileştirildiğine de yer verilmektedir. tanımlama ve tahmin etmedir. sistemin çok amaçlı ve karışık olduğu hesaba katıldığında kademeli ve dairesel bir işlemdir. veri ambarı sistemlerinin tam olarak nasıl bir sistem olduğunu bilmemektedir. Çünkü işletmeler.

Yıldız şeması iki tür tabloyu içermektedir: olay tabloları ve boyut tabloları. makine. iş programı. malzeme. Boyut tabloları ise daha küçüktür ve bir varlığın boyutlarını yansıtan tanımlayıcı bilgileri içermektedir.2. bilgileri içeren birçok konu inşaat işletmelerine ait veri ambarında tanımlanmıştır. Veri Ambarı Sisteminin Geliştirilmesi Hem sunucudaki hem de müşterideki bileşenlerin tasarlanması ve geliştirilmesi veri ambarı modellerine dayanan veri ambarı sisteminin geliştirilmesi için gerekmektedir. düzeltilmemiş bir takım özel tabloları içeren. maliyet vb. analitik işlemleri desteklemek için kullanılan özel bir veri tabanı tasarım türüdür. Olay tabloları. • Sunucu üzerindeki yapı veri küpü ve yönetimi için olan bileşenler • Müşteriler üzerindeki veri kesişmeleri için araçlar. yıldız ve kar tanesi şemalarını içermektedir. 215 . Şekil 2. Yıldız şeması. insan kaynakları. Malzeme envanterine ait yıldız şeması 2. Bu bileşenler başlıca: • Sunucu üzerindeki araçlar ve bileşenler için veri çıkarma ve temizleme. inşaat yönetimi varlıkları hakkındaki nicel ya da gerçek verileri içermektedir. güvenlik.2.1. Veri ambarı modelinin konu yapısı. Veri Ambarı Modellerinin Tasarımı nşaat işletmelerindeki araştırmalara göre. kalite.

Kullanıcılar. Veri Madenciliği Modelleri Sistemdeki sunucuda. veri madenciliği makinesi iki esas bileşeni içermektedir.1. inşaat işletmesinin veri ambarındaki geçmiş verilerle kurulmuştur. bu modellerle kesişmeleri. tahminleri ve kararları uygun olarak iş leyebilirler. kullanıcılar bir veri kaynağı sağlayarak ve veri madenciliği aritmetiği tayin ederek kendi veri madenciliği modellerini kurabilirler. Müşterilerin araçları. şletmenin proje yönetimini karşılayan bir takım veri madenciliğ i modelleri. Diğeri ise üçüncü şahıs aritmetiğinden gelmektedir. veri madenciliği modellerini gözlerinde canlandırabilmekte ve işletmenin proje yönetimi sırasında karar vermesine yardımcı olabilmek için faydalı verileri tahmin edebilmektedir. Analiz Servisi tarafından önerilmiş olan veri madenciliği aritmetiğinden gelmektedir. Bu sistemde üç aritmetik kullanılmıştır: karar ağacının sınıflandırılması. Birisi. Aksi takdirde.2. 3. Veri ambarına dayanan bir veri madenciliği sistemine ait tipik bir yapı 3. bir takım tipik veri madenciliği modelleri vardır. nşaat Yönetimi çin Veri Madenciliği Sistemleri nşaat işletmelerine ait veri ambarlarının kurulma amacı veri madenciliğini desteklemektedir. Veri Madenciliği Makinesi ( Aleti ) Sistemde. küme analizi ve ilişki kuralı analizi. Şekil 3. 216 . bir inşaat işletmesindeki proje yönetiminin gereksinimlerini karşılayan.3.

The Ministry of Science and Technology of China.3. bir inşaat işletmesinin proje yönetimi için veri ambarı ve veri madenciliğ i sistemlerinin geliştirilmesini içermektedir. kalite ve güvenliği içeren muhtelif özel fonksiyon modüllerini içermektedir. bakım konularını teşhis etmede yardımcı olmakta ve yapıların yaşam döngüsüne değer katmak için stratejik planlamanın iyileştirilmesini yönetmektedir. MA. University of Sydney. güvenlik vb.4.M. Rosenblatt. Aynı zamanda. T. Kaynaklar [ 1 ] J. Peng.Dr. bu sistemi muhtelif inşaat projelerinde kullanmanın inşaat işletmelerinin yönetim projeleri esnasında karar vermeye yardımcı olduğunu desteklemektedir. kullanıcılar malzeme kullanımının karar ağacı modeli ile her bir anahtar düğümündeki özdeğerlerin dağıtımını bulabilirler. Australia. Shen. Ekrem MAN SALI’ya şükranlarımı sunarım. makine.S. iş programı. Örneğin. Sonuçlar. insan kaynakları. Ayrıca. 217 . inşaat işletmelerinin gereksinimleriyle yüzleşerek kaynak. tesis ve inşaat müdürlerine hizmet. [ 2 ] J. J. Aynı zamanda. Ayrıca veri madenciliği tekniklerinin kullanılması. W. China. Bunlar genellikle inşaat yönetimi sırasında. “Application of Data Warehouse and Data Mining in Construction Management”. Q. Teşekkür Bu çalış maya verdikleri destekten dolayı Sayın Hocam Prof. Zhang. “Using Data Mining Techniques for Improving Building Life Cycle”. için muhtelif özel analiz araçlarının geliştirilmesi anlatılmaktadır. Sonuçlar Bu makale. 4. Reffat. kullanıcılara sonuçları anlaşılır bir şekilde göstermektedir. Böylece gelecekteki malzeme kullanımını tahmin edebilirler. 3. iş programı. Hong Kong. 2003. Veri Madenciliği Sisteminin Uygulanması Sistem malzeme. bilimsel karar vermek ve projelerin fizibilite değerlerini ölçmek için kullanılmaktadır. Veri Madenciliğinde Grafik Kullanıcısının Kesişim Noktası Veri madenciliği sistemine ait grafik kullanıcısının kesişimi. P. Liew. kullanıcılar bir tahmin sorgusu ileri sürerek ve bazı etkileyen faktörlere karar vererek tahmin kesişimini kullanabilirler. Gero. kullanıcılar veri madenciliğ i modellerini uygun olarak yönetebilirler. kalite.3. 2002. R.

.

-Mim. Bir firmada bilgi yönetiminin etkili ve etkin biçimde uygulanabilmesi. Çağış kampüsü. Literatür incelemesi sonucunda bilgi yönetimi altyapısı: (1) firma teknolojisi. inşaat yönetimi literatürlerine (örn. kaynağına göre BYS.tr Öz Bilgi yönetimi stratejisi (BYS). firmaların bilgi yönetim altyapısı bağlamında incelenmiştir. içsel ve dışsal yönlü olarak gruplandırılmaktadır. Kululanga 2001. Anahtar sözcükler: nşaat firmalarında bilgi yönetimi. Araştırma bulguları. (3) firmanın organizasyonel yapısı olarak ifade edilmiştir. Bu çalışmada. Fak. nşaat Müh. Seetharaman ve diğerleri 2002). Literatürdeki bilgi yönetimi tanımları incelenmiş ve bu çalış mada inşaat sektörü için bilgi yönetimi. kaynağına göre bilgi yönetimi stratejisi kavramı inşaat sektöründe ana yüklenici konumunda bulunan firmalar için araştırılmaktadır.-Mim. bilgi yönetim stratejileri. 231 . mevcut bilgi yönetimi uygulamalarında gerçekleşen değişiklikleri ve bu değişikliklere ulaşmanın yollarını tanımlamaktadır. dağıtılıp yayılması. Çağış kampüsü. firmaların bilgi yönetimi stratejisinin belirlenmesinde önemli etkenlerden biri olduğu görülmektedir. üretim tabanlı ekonomilerde göreceli olarak azdır.tr Serdar Kale Balıkesir Üniversitesi Müh. nşaat firmalarının b-ekonomiye doğru geçişi. uygulanması ayrıca firma içinde korunması süreçlerini kapsayan entegre bir yaklaşım olarak tanımlanmıştır. kaynağına göre bilgi yönetimi stratejisinin her firmada belirli bir ölçüde uygulandığını göstermekte ve ‘bilgi yönetimi stratejisi’ ile ‘bilgi yönetimi altyapısı’ arasında birbirini etkileyen anlamlı bir ilişkinin olduğunu ortaya çıkarmaktadır. Böl. ürün. Üretim tabanlı ekonomilerde temel bileşenler hizmet ve malların üretimindeki finansal sermayenin (örn. Bilgi yönetimi stratejisi.(2) firma kültürü.edu. nşaat firmalarında uygulanan kaynağına göre bilgi yönetimi stratejisine ilişkin küme analizi yapılmış. üretim tabanlı ekonomiden (ü-ekonomisi) bilgi tabanlı ekonomiye (bekonomisi) doğru bir geçiş içerisindedirler (örn.edu. para. Giriş nşaat firmaları. küme analizi. iş gücü) kontrolünde gerçekleşmektedir. her bir kümedeki bilgi yönetim stratejisi. Mimarlık. Kaynağına göre BYS. Bilgi yönetimi stratejisi ile ilişkili literatür çalış maları incelendiğinde. Fak. kaynağına göre bilgi yönetimi stratejisi. öncelikle bu süreçleri sağlayacak bilgi yönetim altyapısı (sağlayıcıları) ile mümkündür. servis ve süreç üzerinde profesyonel alan bilgisinin ortaya çıkartılması. Balıkesir E-posta: skale@balikesir. Balıkesir E-posta: ekaraman@balikesir. bilgi yönetiminin açıklanmasında kullanılan önemli kavramlardan biridir.nşaat Firmalarında Bilgi Yönetimi Stratejisi Erkan Karaman Balıkesir Üniversitesi Müh. Üretim faktörü olarak bilginin kullanılması. Böl. Kamara ve diğerleri 2005) bilgi yönetimi kavramının girmesini sağlamıştır. makine. Bilgi ekonomisinin temel bileşenleri ise mal ve servislerin üretiminde kullanılan bilginin ölçümü ve yönetimi üzerine kurulmuştur.

şletme/yönetim literatüründeki bilgi yönetimi tanımları incelenmiş. 1998). Kıvrak 2005. firmaların bilgi yönetim altyapısı bağlamında incelenmiştir. düzenlenmesi. 20. yüzyılda ise üretim alanı. bilgi yönetimi konusu birçok araştırmacı tarafından (örn. Bilgi Yönetimi Bilgi. günümüz ekonomisinde firmaların başarısı için hayati önem taşımaktadır. firma performansını arttırmak için bilgiyi eyleme dönüştürmeye yönelik bilinçli bir strateji olarak tanımlanmıştır (Plunkett 2001). rekabet yeteneğini arttırmak için bilgiyi üretme. servis ve süreç üzerinde profesyonel alan bilgisinin ortaya çıkartılması. 1800’lü yılların sonlarında tarıma dayalı arazi kullanımı. Literatürde (örn. Bilgi yönetiminin ilk adımında. Wiig 1995. uygulanması ve firma içinde korunması süreçlerini kapsayan entegre bir yaklaşım olarak tanımlanmıştır. Bilgi yönetimi kavramına gösterilen bu ilginin artması. lk olarak Dr. tanımlanması. bilgi yönetimi iki başlık altında incelenmiştir: (1) bilgi yönetimi stratejileri ve (2) bilgi yönetim altyapısı. nşaat firmalarında uygulanan bilgi yönetimi stratejisine ilişkin küme analizi yapılmış. öğrenim ve deneyimlerin firma faaliyetlerini etkilemesi sonrasında oluşan bireye ve firmaya ilişkin. günümüz iş dünyasında yer alan inşaat firmalarının dikkatini çekmiştir (Kululanga 2001). Choi ve Lee. ürün. açık ve örtülü her türlü bilgi kaynağının belirlenmesi. Bilgi Yönetiminin artan önemini kavrayamayan firmalar ise rekabet etme gücünü kaybedebilmekte ve sektörden çekilmek zorunda kalabilmektedir (OECD 2001). 2002) bilgi yönetimi ile ilişkili çalışmaların büyük bir bölümünde. uygulama ve korumaya yönelik stratejiler ve süreçler bütünü olarak tanımlar. yönetilmesi ve paylaşılması işlemlerini firmanın yapısına göre uyarlayan ve uygulayan bir bilim dalı olarak tanımlar. bugünün ve yarının firmaları için önemli bir konu haline gelmiştir. eğitim. yüzyılda endüstrileşme makineleşme ve sermayenin oluşturduğu kentsel işgücüne dönüşmüştür. Bu yapılanmanın içerisinde bilginin yönetilmesi. Bilgi ve bilgi yönetimine gösterilen ilginin artmasından dolayı. 2008) incelenmiştir. aynı zaman da o firmayı diğer firmalardan farklı kılan bir unsurdur (Davenport ve Prusak. Gold ve diğerleri (2001) bilgi yönetimini. işgücü ve sermaye bileşenlerinden oluşan yeni bir yapılanma gerçekleşmiştir. 232 . her bir kümedeki bilgi yönetim stratejisi. Plunkett (2001) bilgi yönetimini. 21. uygulanacağı ve yönetilebileceğini tanımlayan sistematik bir süreç olarak adlandır. Karl Wiig (1986) tarafından işletme/yönetim literatürüne kazandırılan bilgi yönetimi. bu çalışmada inşaat sektörü için bilgi yönetimi. bilgi yönetimi stratejisi kavramı inşaat sektöründe ana yüklenici konumunda bulunan firmalar için araştırılmaktadır. firmaların hedeflerini gerçekleştirmek için bilginin nasıl üretileceği. Bu çalışmada. Alavi 1997. yayma.Küresel ekonomide bir firmanın en büyük rekabet avantajı olan bilgi. Kim (2000) bilgi yönetimini. Nonaka 1994. firmaların izleyeceği stratejinin tanımı yapılmıştır. Çıdık.

çsel yönlü bilgi yönetim stratejisi. bir kurumda teknolojik sistemlerin. Diğer ifadeyle. organize edilmesine. (2) kaynağına göre BYS. kültürel değiş imin. yeni bilginin yaratılması veya mevcut bilginin kapsamının geliştirilmesi için önemli bir kaynak olacaktır. 999). mevcut bilgi yönetimi uygulamalarında gerçekleşen değişiklikleri ve bu değişikliklere ulaşmanın yollarını tanımlamaktadır (Back ve Moreu 2001). bir firmada gerçekleştirilen her faaliyet noktasında firmanın en uygun bilgiye sahip olması için bilginin yaratılmasına. bunun en önemli nedenidir. çalışanların bilginin. Bu kavramlar firma içerisine iyi uyarlandıkları ve bütünleştirildikleri takdirde. çsel kaynaklardan bilgi elde edilmesi süreci. dağıtıldığını ve kullanıldığını açıklayan. Firmada. kurumların en önemli bilgi kaynağının belli kısmı sürekli atıl durumdadır (Klimecki ve Lassleben. Firma içi bilginin doğruluğu. bilgiyi ya kendi iç kaynaklarından üretme ya da dış kaynaklardan temin etme yoluna giderler. Firma içerirsinde üretilen bilgi ne kadar doğru ve çok miktarda olursa. Bilgi yönetim stratejisi. değişim ve gelişimin. sınıflandırıldığını. Bilgi yönetim stratejisi (BYS). Çalışanların deneyimlerini firmaya aktaramaması. firma sınırları içerisindeki bilgi paylaşımına ve üretimine odaklanan bir stratejidir. Dolayısıyla. Firmalarda. insan kaynakları yönetiminin ve tüm çalışanların sürece gönüllü katılımlarını sağlar (Tiwana. yeni bilgilerin üretimi açısından önemlidir. Bilginin firma temeline yayılması ve firmada kullanılması. çsel yönlü BYS. yeni bir ödüllendirme sistemi kavramının firmada uygulanmasına odaklanmaktadır. Ayrıca. kaynağına göre BYS bağlamında incelenmiştir. Dışsal yönlü BYS. o firma sektördeki diğer firmalara göre avantajlı bir konumda olacaktır. Literatürde (Bierly ve Chakrabarti 1996. alındığı zaman belli değildir. iç kaynaktan yeteri kadar bilgi edinilemediğinin en önemli göstergesidir. bilginin nasıl üretildiğini. içsel yönlü ve dışsal yönlü bilgiyi birlikte yönetebilenlerdir. yenilenmesine. Kaynağına göre bilgi yönetim stratejisinin başarıyla uygulandığ ı firmalar. saklanmasına. Bu stratejide firmalar. ancak firma 233 . Bu çalışmada. Bundan dolayı bu sınıflandırma içsel yönlü ve dışsal yönlü bilgi yönetimi stratejisi olarak iki boyutta ele alınır. Dış kaynaklardan bilgi edinimi. firma çevresindeki tüm bilgiyi transfer etmek ve diğer kazanımlar veya gözlem yoluyla dışarıdaki bilgiyi firmaya getirmeye çalışan bir stratejidir. dış kaynaktan elde edilen bilginin firma içinde kullanılmasında ve uygulanmasında sorun yaşanabilmektedir.2003). inşaat sektöründe uygulanan bilgi stratejileri.Bilgi Yönetim Stratejisi Bilgi yönetim stratejisi. Çünkü bu bilgiler yeni bilgilerin oluşturulmasında en önemli kaynak olarak kullanılır. gerekli değişimi sağlayabilmek için firma iç bilgilerinin yeterli olmaması durumunda dış kaynaktan bilgi alımı tercih edilmektedir. bilginin nasıl yönetileceğini ortaya koyan bir plan veya yönetimsel yaklaşımdır. bilgi yönetim sürecini destekleyecek sağlam birer adımdır. firmada mevcut ama şu ana kadar kullanılmamış hammaddelerin kullanılması olarak tanımlanmaktadır. zaten örtülü bir bilgi mevcuttur ama henüz kolektif bilgi tabanına ulaşılmamıştır. Etkili bir bilgi yönetim stratejisi. kurumsal bilgiden daha fazla olması. oldukça pahalı bir yöntemdir. teknolojinin. büyük belirsizlik ve risk içeren. paylaşılmasına ve kullanılmasına odaklanmaktadır (Wiig 1997). teknik ve kurumsal girişimler. Zack 1999) kullanılan iki bilgi yönetim stratejisi vardır: (1) odağına göre BYS. firma sınırları içerisindeki bilgi paylaşımına ve üretimine odaklandığında. bilginin yararlı olup olmadığı. sosyal ve kültürel unsurların. Bilgi yönetim stratejisi. Firmada. firma içinde üretilen bilginin.

bilginin yayılımı bağlamında önemlidir. firmaların teknolojik. Dışarıdaki bilgiyi getirmeye çalışan bir strateji olduğundan. Bu tip ortaklıklar. Firmalar. uygun bir zeminin hazırlanması ve tüm bunları destekleyen bir kurum kültürünün oluşturulması gereklidir (Koulopoulos ve Frappaolo 1999) Miller (1995) firmalardaki iletişim üzerine yaptığı çalışmada firma kültürünü tahminler.(2) firma kültürü. yaptıkları işlerde bilgi ve iletişim teknolojileri kullanımının başlamasıyla firmanın ve firmayı oluşturan birimlerin etkinliğinin arttığı görülmüştür (Hope 1997). değerler ve faydaların bir kümesi olarak tanımlamıştır. Firmada bilginin önemli bir bölümü. 2000). rakiplerinin yaptıkları hakkında sürekli bir bilgiye sahip olmalı. Bu bakımdan firmada bilgiyi harekete geçirebilmek ve firmanın sahip olduğu bilgi birikiminden maksimum düzeyde istifade edebilmek için çalışanların gönüllü katılımının sağlanması. Chuang 2004) sonucunda bilgi yönetim altyapısı (1) firma teknolojisi. Ayrıca firmalar tarafından karşılıklı verilecek eğitim seminerleri. Gold 2001). Bilgi Yönetim Altyapısı Bir firmada bilgi yönetiminin etkili ve etkin biçimde uygulanabilmesi öncelikle bu süreçleri sağlayacak bilgi yönetimi altyapısı ile mümkündür (Tiwana. yeni bilginin büyük bir kısmı rakip firma bilgisinin geliştirilmesi ya da analizi ile elde edilir. Thierauf 1999). Firmaların bünyelerinde. bir firmanın çalışanlarının resmi ve resmi olmayan beklentilerini yönlendiren. Literatür incelemesi (Gold 2001. normlar. 1999). Firmaların uyguladıkları bilgi yönetim stratejilerini etkileyen önemli faktörlerden biri bilgi yönetim altyapısıdır (örn. Bilgi yönetim altyapısını oluşturan unsurlardan ilki “firma teknolojisi”dir. Gupta (2000) firma kültürünü. yalnızca teknolojiye bağımlı değildir ancak teknolojik altyapı. kadar firmanın organizasyonel yapısı da önemli rol oynar. kültürel altyapı. Bilgi yönetim altyapısını oluşturan unsurlardan ikincisi “kurum kültürü”dür. sosyal süreçlerde. Bilgi yönetim altyapısını oluşturan unsurlardan üçüncüsü ise “firmanın organizasyonel yapısı”dır. Lassleben. Bu açıdan bilgi yönetimine uygun bir yapının firmalarda kurulması bilgi yönetiminin başarısı için 234 . kurum geleneklerinde. 1980’li yıllardan itibaren bilgi ve iletişim teknolojilerinde yaşanan köklü değiş imler is dünyası için birçok fırsatı beraberinde getirmiştir. firmalarda çalışan personelin ortak projelerde birbirleri ile diyalog kurma imkanı sağlayacaktır.üyelerinin alınan bilgiye uyum sağlaması ve onun geliştirilmesi için çaba sarf etmesiyle mümkün olur (Klimecki. bilgi yönetiminin kesinlikle vazgeçilmez bir parçasını oluşturmaktadır (Davenport ve Prusak 1998. onları kontrol altında tutmalıdırlar. firmaya uygun personel tiplerini belirleyen. bilgi yönetiminin başarılı biçimde uygulanabilmesi bağlamında son derece önemlidir (Lang 2001). Firmalara dışarıdan bilgi getirilmesinde en çok kullanılan yöntemlerden biri diğer firmalarla anlaşma veya işbirliği yapmaktır. Şüphesiz bilgi yönetimi. Bilgi kavramı sosyal bir nitelik taşıdığından dolayı kurum kültürü. gelenekler ve değer yargılar olarak ifade edilmiştir. Dessler’e (1998) göre kurum kültürü bir firmada tüm çalışanlar tarafından paylaşılan inançlar. personelin firma içinde ve dışında diğer insanlarla etkileşimini etkileyen bir kavram olarak tanımlar. (3) firmanın organizasyonel yapısı olarak ifade edilmiştir. Bilgi yönetimi uygulamalarının başarısında. uygulamalarında ve değerlerinde saklıdır. sektördeki geliş melerin ve yeniliklerin gerisinde kalmamalı.

çalışanların kendi aralarındaki. Firma içi örgütlenmenin insan merkezli olması. inşaat firmalarının yirmi ve daha fazla personele sahip olmaları. 2000). Güvenilirlik analizi. Bilgi birikiminin etkin yönetimi ve uygulaması etkin örgütsel yapıların varlığına bağlıdır ve bu yapılar bilgilerin firma içinde yayılmasına yaramaktadır (Storck ve Hill. 235 . öğrenen. genel müdür ve yardımcıları. nşaat firmalarının. SPSS 16 programı ile ankette bulunan soruların güvenilirlik analizleri yapılmıştır. kullanılan ölçüm soruları literatürden (Lee ve Choi 2003. Ayrıca. çalışanlarla danış manlar arasındaki haberleşme ve bilgi paylaşımı sınırlı olmaktadır. Bilgi üreten firmaların yapısı. bilgi üretimin önündeki engellerin aşılmasını kolaylaştıracaktır (Pfeffer 1992). Anket sorularının değerlendirilmesi. uyguladıkları bilgi yönetim stratejilerine göre sınıflandıracak küme analizleri yapılmıştır. Nonaka ve Takeuchi 1995). uyguladıkları bilgi yönetim stratejilerine göre. Bu çalışmada. ölçüm konuları içerisinde yer alan soruların kendi içerisindeki tutarlılığını belirlemek amacıyla Cronbach's Alpha (α) değerine bakılarak yapılmaktadır. Araştırmada yer alan bilgi yönetim altyapısı kavramı. Hiyerarşik bir yönetim yapısında. yukarıda belirtilen kriterlere uyan Türkiye’deki 300 inşaat firması gerek ziyaret edilerek gerekse telefon yolu ile temasa geçilip e-posta yolu ile toplam 300 anket formu araştırmaya katılmayı kabul eden firma yetkililerine dağıtılmıştır. biçimsel bir yapı olmaktan çok insan merkezli bir örgütlenmedir. Anketlerden elde edilen veriler istatistiksel değerlendirme için SPSS 16 analiz programına aktarılmıştır.büyük önem taşımaktadır (Beijerse 1999. Ana kütle ve hedef yanıtlayıcılar belirlendikten sonra. Firmaların bilgi yönetim stratejilerinin. bilginin üretilmesini ve paylaşımını destekleyen bir firmaya ihtiyaç duyulur (Davenport ve Prusak 1998. bilgi yönetim altyapısı üzerindeki etkisi ölçülmüştür. Anket formunda. firmalarının finansal ve beşeri ölçeği dikkate alınarak oluşturulmuştur. Etkin bilgi yönetimini kolaylaştıracak bir organizasyonel yapı kurulurken. Güvenilirlik analizi sonucunda 0 ile 1 aralığında (0 ≤ α ≤ 1) değişen bir Cronbach's Alpha (α) değeri hesaplanmıştır. bilgi yönetim stratejisini ölçmeye yönelik 11. Bu araştırmanın örneklem alanı. Örneklem. bilgi yönetim altyapısını ölçmeye yönelik 34 soru yer almaktadır. Son olarak inşaat firmalarını. Türk nşaat Sektöründe yer alan firmaların uyguladıkları bilgi yönetim stratejileri incelenmiştir. firmadaki bilgi yönetim altyapısının değerlendirilmesi ANOVA (varyans analizi) ile yapılmıştır. Choi ve Lee 2002) alınmış. Bu nedenle firma yöneticileri. proje müdürleri ve teknik ofis müdürleri araştıranın hedef yanıtlayıcıları olarak tespit edilmiştir. nşaat firmalarında uygulanması için bir anket formu hazırlanmıştır. Gold 2001. üst konumdaki yöneticileri kapsamaktadır. inşaat sektöründe uygulanması için yeniden düzenlenmiştir. Hedef Yanıtlayıcılar ve Yöntem Bu çalış mada. Narasimha 2001). Bilgi yönetimini uygulayan firmaları gösteren herhangi bir veritabanı olmadığından araştırma örnekleminin belirlenmesinde yargısal örnekleme yoluna gidilmiştir. Bu metotta örnekler. araştırmaya katkıları dikkate alınarak araştırmacılar tarafından belirlenmektedir (Kinnear 1991). bünyelerinde insan kaynakları birimi bulundurmaları da örneklem alanının belirlenmesine etken olmuştur. hiç katılmıyorum ile tamamen katılıyorum arasında değişen yedili Likert ölçeği ile yapılmıştır.

80 0. Güvenilirlik analizi sonucu Cronbach Alpha değerleri incelendiğinde.71 5.88 0. Literatürde küme analizini açıklayan birçok tanım bulunmaktadır (örn. Bilgin 2003).95 Firmaları uyguladıkları bilgi yönetim stratejisine göre gruplandırabilmek için küme analizi yapılmıştır. Nunally 1978). Bu tanımlara göre her küme temsil ettiği nesneleri en iyi ifade edecek şekilde düzenlenir. Grup 2. veri indirgeme veya nesnelerin doğal sınıflarını bulma gibi çeşitli amaçlarla kullanılmaktadır (Berkhin 2002.84 Ölçüm Konuları Dışsal yönlü BYS çsel yönlü BYS Teknolojik BY Altyapısı Kültürel BY Altyapısı Yapısal BY Altyapısı Soru sayısı 5 6 11 12 11 Ortalama 3. Bilgi yönetim stratejisine göre sınıflandırma için küme analizi 1.70’den büyük olması (α ≥ 0. Karypis 1999). Ölçüm parametrelerine ilişkin dağılım.83 0. Küme işleminin uygulandığı veri setindeki her bir veriye nesne adı verilir. geri kalanlar zamansızlıktan veya daha başka sebeplerden dolayı anket formunu doldurmamışlardır. Bu cevap oranı analiz birimi firma olduğundan ve soru formu örgütsel boyutta kapsamlı sorular içerdiğinden kabul edilebilir bir orandır.80 0. içsel yönü BYS ve kültürel bilgi yönetim altyapısına ilişkin iki soru Cronbach Alpha değerini çok düşürdüğü için bu sorular değerlendirilmeye alınmamıştır. Bu nesneler iki boyutlu düzlem üzerinde noktalarla gösterilir. Bilgi yönetim stratejilerinin bilgi yönetim altyapısı üzerindeki etkilerini belirleyebilmek için firmalardan elde edilen veriler analiz edilmiştir. ortalama. Çalış ma sonunda nihai cevap oranı %35 olmuştur. Berkhin 2002. en basit tanımıyla benzer özellik gösteren veri elemanlarının kendi aralarında gruplara ayrılmasıdır. Bierly ve Chakrabarti.000 4. Küme analizi.00 2. standart sapma ve Cronbach's Alpha değerleri Cronbach's Alpha (α) 0.70).18 5.31 0. Grup 2.68 24.66 5.Araştırma Bulguları ve Tartışma Bu çalışmada . Tablo 1’de. 1996). Bu çalışmada küme analizi sonucu elde edilen değerler Tablo 1 ’de verilmiştir. Tablo 1. Grup 5. Küme analizi.73 0.83 0.105 büyük ölçekli inşaat firması anket formunu doldururken. Bu çalışmada bilgi yönetim stratejileri dört kümede değerlendirilmiştir (örn.000 236 3. ilgili ölçüm konusuna ait soruların güvenilir olarak kabul edilebileceğini gösterir (örn. Cronbach Alpha değerinin 0. Karypis 1999. standart sapması ve Cronbach's Alpha değerleri Tablo 3’te gösterilmiştir.91 0. Grup 3.95 5. her bir ölçüm konusuna ait Cronbach Alpha değerleri verilmiştir. statistiksel değerlendirme için hazırlanan soruların dağılımı ve elde edilen yanıtların ortalaması.000 Dışsal Yönlü çsel Yönlü Grup Sayıları .53 5.54’ü Müteahhitler Birliği’ne üye . 105 büyük ölçekli Türk inşaat firmasından elde edilen sonuçlar istatistiksel olarak değerlendirilmiştir.79 4. Tablo 3.81 76.94 Std Sapma 1.65 5.

nşaat firmalarının bilgi yönetim stratejisine göre sınıflandırılması Tablo 1’den elde edilen değerler Şekil 2’de gösterilmiştir. Her bir grup uyguladıkları bilgi yönetim stratejisini ifade edecek biçimde adlandırılmıştır: (1) Sömürücü. Tablo 4. ***p≤0. 3.661 3.767 4. Küme analizine ilişkin ortalama değerler 1 Kümeler 2 3 5.001*** 2.01 . firmaların içsel yönlü öğrenmelerinin.048*** 13.891 5. grupta yer alan firmalar. Şekil 2) 4.05 . içsel yönlü öğrenmelerine göre daha kuvvetli olduğu grup.981 statistiksel Uygunluğu F değeri p anlamlılık değeri 6. Kaynağına göre bilgi yönetim stratejisinin. firmaların dışsal ve içsel yönlü öğrenmelerinin düşük olduğu grup. firmaların bilgi yönetim altyapısı üzerinde nasıl bir etkisi olduğu hesaplanmıştır.Yüksek 1.849 5. Grup Sömürücü ort = 3. Bierly ve Chakrabarti. Grup Yenilikçi Dışsal Yönlü 4.254 2. Yapılan analizde dışsal yönlülüğü kuvvetli içsel yönlülüğü zayıf firma sayısı sıfırdır.645 Düşük çsel Yönlü Yüksek Şekil 2.726 0. firmaların dışsal yönlü öğrenmelerinin.380 5. Grup Yalnızlığı Seven 2. Grup Araştırıcı Düşük ort = 5.708 4.468 0. Bu etkinin belirlenmesi için değişkenlere ilişkin varyasyon (ANOVA) analizi yapılmıştır. Yapılan analiz sonucunda 5 inşaat firması bu grupta yer almıştır. 1996). 2.561 0. dışsal yönlü bilgi yerine içsel yönlü bilgiye daha çok önem vermekte ve bu grupta 76 inşaat firması yer almaktadır. firmaların dışsal ve içsel yönlü öğrenmelerinin yüksek olduğu grup (örn.917 4. (2) Araştırıcı. Elde edilen sonuçlar ve bu sonuçlara ilişkin F ve p (istatistiksel anlamlılık) değerleri Tablo 4’te gösterilmiştir. Yapılan analiz sonucu (Tablo 3. (4) Yenilikçi.001 237 . grupta yer alan firmalarda içsel ve dışsal yönlü bilgiye verilen önem çok azdır.001*** Kültürel Teknolojik Yapısal * p≤0. ** p≤0. (3) Yalnızlığı seven. grupta yer alan firmalarda içsel ve dışsal yönlü bilgiye verilen önem çok fazla ve bu grupta 24 inşaat firması yer almaktadır. dışsal yönlü öğrenmelerine göre daha kuvvetli olduğu grup.727 4 5.

kültürel BY altyapısı. G.05) görülmüştür. çsel yönlü stratejinin.. dışsal ve içsel yönlü BYS’lerinin her ikisini uygulayabilen firmaların bilgi yönetim altyapısına ilişkin göstergeler en üst seviyede çıkmıştır. en kötü durumdadır. 238 . Kaynaklar Alavi.firmaların. Survey of clustering data mining techniques. Strategic Management Journal. 123-135. analize ilişkin F ve p anlamlılık değerleri incelendiğinde. A. grupta yer alan. her bir değerin istatistiksel açıdan anlamlı olduğu (p≤0. Bierly. Back. Kaynağına göre bilgi yönetim stratejilerinin oluşturduğu dört grupta.. grupta yer alan.D. 5. 75-95. (2001). San Jose. her bir kümedeki bilgi yönetim stratejisi.: One giant brain. firmaların bilgi yönetim altyapısına ilişkin değerlerinin nasıl değiştiği gösterilmiştir. 1.firmaların. (1997) KPMG peat marwick U. Dışsal ve içsel yönlü BYS’lerinin her ikisini de uygulayamayan firmaların bilgi yönetim altyapısına ilişkin göstergeler en düşük seviyededir. Araştırma bulguları.. elde edilen sonuçların istatistiksel açıdan tesadüfü bulunmuş değerler olmadığı. teknolojik BY altyapısı. 3. USA. Sonuçlar Bu çalışmada. Beijerse. dışsal yönlüğe göre daha baskın olduğu firmalarda bilgi yönetim altyapısına ilişkin göstergeler önem derecesine göre ikinci sırda yer almıştır. Yenilikçi olarak adlandırılan -2. (2001). teknolojik BY altyapısı. Information management strategy for project management. kültürel BY altyapısı. Moreu K. Bhatt.Tablo 4’te. P. Araştırıcı olarak adlandırılan . Sömürücü olarak adlandırılan 1. 32. and people. Berkhin P. Chakrabarti. analize katılan firmalarda görülmemiştir. M. bilgi yönetimi stratejisi kavramı inşaat sektöründe ana yüklenici konumunda bulunan firmalar için araştırılmıştır. Journal of Knowledge Management. E. grupta yer alan. Accrue Software Inc. nşaat firmalarında uygulanan bilgi yönetimi stratejisine ilişkin küme analizi yapılmış. yapısal BY altyapısı göstergeleri diğer üç gruptaki firmaya göre en yüksek düzeydedir. techniques. Harvard Business School. Project Management Journal.S. teknolojik BY altyapısı. 68-75. Elde edilen sonuçlarda firmalar. R. Dışsal yönlü stratejinin. “Generic knowledge strategies in the US pharmaceutical industry”. Knowledge management in organizations: examining the interaction between technologies. (2002). nşaat firmaları bağlamında. yapısal BY altyapısı göstergeleri dört grup içerisinde. yapısal BY altyapısı göstergeleri dört grup içerisinde. Journal of Knowledge Management. bilgi yönetimi stratejisinin her firmada belirli bir ölçüde uygulandığını göstermekte ve ‘bilgi yönetimi stratejisi’ ile ‘bilgi yönetim altyapısı” arasında birbirini etkileyen anlamlı bir ilişkinin olduğunu ortaya çıkarmaktadır.A. Questions in knowledge management: defining and conceptualizing a phenomenon. Yalnızlığı Seven olarak adlandırılan -3. grupta ise firma bulunmamaktadır. firmaların bilgi yönetim altyapısı bağlamında incelenmiştir. (1999). 2. içsel yönlüğe göre daha baskın olması durumu.4. California.firmaların. 1. ikinci sıradadır. 94-110. (1996). kültürel BY altyapısı. içsel yönlü BYS’ni dışsal yönlü BYS’ne göre daha fazla tercih etmektedir.

McGraw-Hill. 551-577. Blackwell Science Publishers. The roles of knowledge professionals for knowledge management. fourth edition. INSPEL-International Journal of Special Libraries. What causes organizations to learn? . Fen Bilimleri Enstitüsü. Vol. (2004). Marketing research: an applied approach. (1998) Working knowledge.H.R. sf. Expert System with Applications. Chuang S. stanbul Teknik Üniversitesi. L. 3. 42. Lassleben. C J ve Carrillo. ve Kumar V. Gupta. (1991). Lancaster. Karypis G. 18. (2005) '' nşaat Sektöründe Yüklenici Firmalar için Web-Tabanlı Bilgi Yönetimi Sistemi: Yükleniciler için Bilgi Platformu (YiBiP)''. Yüksek Lisans Tezi. A. (2005) Knowledge management in construction. ve Segars A. G.45.. Burgoyne (Eds.1. 23.. P M. Boston.. Management. Boston. R. 32. 34. 29-30 Eylül 2005. Malhotra A. Journal of Management Information Systems. 214-225. Çıdık M. (2001). 71-81. (2005) '' nşaat Sektöründe Yüklenici Firmalar için Web-Tabanlı Bilgi Yönetimi Sistemi''. 239 . 1. Kıvrak S. 185-214. Kamara. V. H. Yapı şletmesi Kongresi. p. H. Knowledge management: an organizational capabilities perspective. Choi. (2000). Koulopoulos. Han E. 103-120. T. Anadolu Üniversitesi. Kim.. Oxford. 173-87. (2008). zmir. H. CHAMELEON: A hierarchical clustering algorithm using dynamic modeling. (1999). J M. (1999). Davenport. 1. Organizational learning (proceedings of the 3rd international conference on organizational learning). USA. Harvard Business School. 1-8. 8. Hope T. Harvard Business School. Sloan Management Review. (1999).. Türk nşaat Sektöründeki Bilgi Yönetimi Uygulamalarında Yaşanan Problemler ve Çözüm Önerileri.K.. (2000). S. Lee. IEEE Computer. 68-75. Prentice-Hall. B.. Gold. Yüksek Lisans Tezi. ve Frappaolo. Easterby-Smith..S. Araujo and J.H. A resource-based perspective on knowledge management capability and competitive advantage: an empirical investigation. In: M. Bilgisayar ve Kontrol Eğitimi. C. Smart things to know about knowledge management. Klimecki. Singapore. Kıvrak S. Knowledge management strategy and its link to knowledge creation process. A. 27. (2002). (1998). Capstone Publishing Limited. Arslan G. T. 2. R.H. Anumba. Veri madenciliğinde kümeleme analizi yöntemi uygulaması.Bilgin T. T. 459-465.). (2003). Competing in the third wave. Knowledge management's social dimension: lessons from nucor steel. ve Prusak L. UK. J. Marmara Üniversitesi. ve Taylor. ve Govindarajan. England. Kinnear. Expert Systems with Applications. Yüksek Lisans Tezi.C. (1997). Dessler.

Managing with power: politics and influence in organizations. ve Saravanan A. 8. Wadsworth Publishing Company. A. (1999). 346-354. Plunkett.. Knowledge Management Working Group of the Federal Chief Information Officers Council. (2001). Construction and Architectural Management. 240 . 43-59. Proceedings of the International conference held in London. K. Managerial concerns in knowledge management. processes. California.Kululanga G. (2000). The knowledge management toolkit. Wiig. K (1995).K. K. Storck. 41. H. 215-224. Expert systems: impacts & potentials. Organizational communication: approaches and processes. Dışbank. I. Boston. (2002) Intellectual capital accounting and reporting in the knowledge economy. B. Miller. ve McCaffer R. Lang. ve Takeuchi. Engineering. (1997). 41. Wiig. 5. 128-148. Zack. Nonaka. 3. and organizational performance: An integrative view and empirical examination. New York. 20. Nunally J. J. Bilginin yönetimi. Harvard Business School Press. R. Managing knowledge@work: an overview of knowledge management. I. Journal of Knowledge Management. M. Nonaka. (2001).13. (2003). A. California Management Review. Oxford University Press. Knowledge management systems for business. Elif Özsayar. New York. ve Choi. ve Hill. 1-10. Sooria H. (1986). 1.H. Journal of Intellectual Capital. Wiig. (2001).T. Seetharaman A. J.M. Prentice Hall. Journal of Management Information Systems. Tiwana. Supporting knowledge management: A selection of methods and techniques. H. 5. 125-145. Knowledge management methods. 179-228. Knowledge diffusion through strategic communities. McGraw-Hill. Lead Article in KBS 86 Knowledge Based Systems. C. (1999). P. (1995). Schema Press. OECD. S. 3. USA. Westport.S. 14-37. Journal of Intellectual Capital. 1. Developing a knowledge strategy. J.. Quorum Books. Hoog R. Knowledge management enablers. 1. (1978). (1995).27. ve Spek R. 15. Expert Systems With Applications. Salience of knowledge in a strategic theory of the firm. 63–74. stanbul. (2001) Knowledge Management: Learning-by-Comparing Experiences from Private Firms and Public Organizations.. 2. Sloan Management Review. Çev. 2. 2.. The knowledge creating company. Pfeffer. (1994) A dynamic theory of organizational knowledge creation. Lee. (2003). (2001) Measuring knowledge management for construction organizations. Thierauf. (1992). Organization Science.C. 1. 3.. Tiwana. P. (2000). Psychometric Theory (2nd edition). 5. Narasimha. K.

‘pazar yönelimlilik’ (Shapiro 1988) ve ‘müşteri yönlülük’ (Houston 1986) gibi kavramlar adı altında çeşitli çalışmalar yapılmıştır.-Mim. Pazar yönlülük. Anahtar sözcükler: Beton prefabrikasyon sektörü. Mimarlık. nşaat Müh. Mimarlık. E-posta: ekaraman@balikesir. Kısmi en küçük kareler yöntemi Giriş Pazar yönlülük kavramı yaklaşık olarak 50 yıl önce ortaya çıkmış olmasına rağmen aradan geçen zaman içerisinde güncelliğini kaybetmemiş ve farklı bir çok disiplinden araştırmacı tarafından sıklıkla kullanılan bir kavram olarak günümüze kadar gelmiştir.-Mim.tr Erkan Karaman Balıkesir Üniversitesi Müh. Balıkesir. 1990 yılından önce de ‘pazarlama yönlülük’ (Payne 1988). Çağış Kampüsü.edu. Yıllar içerinde pazar yönelimi kavramı evrimleşerek önemli değişimler geçirmiş. farklı tanımlamalar yapılmış ve pazar yönlü firmaların sadece 241 . Fak.tr Öz Yoğun bir rekabet ortamının yaşandığı beton prefabrikasyon sektöründe. Bu kavramın ortaya çıkışında yönetimsel bir alt disiplin olan pazarlama disiplini önemli bir rol oynar. Fak. Böl. Çağış Kampüsü. Araştırma bulguları beton prefabrikasyon sektöründe faaliyet gösteren firmaların. pazar yönlülüğü kavramının beton prefabrikasyon sektöründe faaliyet gösteren firmaların kurumsal performanslarının iyileştirilmesine yönelik önemli fırsatlar sunduğunu da ortaya koymaktadır. Çağış Kampüsü.-Mim.edu. Böl.tr Serdar Kale Balıkesir Üniversitesi Müh. Bu çalışmada beton prefabrikasyon sektöründe faaliyet gösteren firmaların pazar yönlülüklerini incelemek için kuramsal bir model geliştirilmiş ve geliştirilen kuramsal modeli ampirik olarak test etmek amacıyla bir anket çalışması yapılmıştır. bu geliş im sürecinde 1990’lı yıllar önemli bir dönüm noktası olmuştur. Pazar yönlülük kavramı üstün müşteri değeri yaratarak rekabet avantajı elde edilebilmesi için rakip ve müşteri yönlülüğünün benimsenmesi ve fonksiyonlar arası koordinasyonun sağlanmasıdır. Balıkesir.Beton Prefabrikasyon Sektöründe Pazar Yönlülüğü Tülay Çivici Balıkesir Üniversitesi Müh. firmaların rekabet üstünlüğü sağlayabilmelerinin önemli koşullarından biri de pazar yönlülüğüdür. Böl. Fak. Balıkesir. pazar yönlülükleri ile kurumsal performansları arasında doğrudan ve dolaylı ilişkilerin varlığını ve bu ilişkilerin pozitif ve anlamlı olduğunu doğrularken. E-posta: tulay@balikesir.edu. Fakat bu çalış malarda pazar yönlülük kavramıyla ilgili bir kuramsal model geliştirmekten çok. E-posta: skale@balikesir.

Ganah vd. ‘pazarlama yönlülüğü’ ve ‘müşteri yönlülüğü’ kavramları ile eş tutulmuş ve bir kavram kargaşası ortaya çıkmıştır. (1996). Araştırmacılar inşaat sektöründe orta ve küçük ölçekteki girişimcilerin. 1998 Winter ve Preece. pazar yönlülük kavramının literatürde yaygın kabulünü ve kurumsal performans ile arasındaki pozitif ilişkinin geçerliliğini bir kez daha doğrulamıştır. Bu firmalarda pazarlama süreçlerinin ve eylemlerin büyük bir çoğunun veya tamamının ya firmanın ortakları ya da yöneticiler tarafından üstlenildiği gözlemlenmiştir. Sonraki yıllarda ise ‘pazar yönlülük’ kavramının. (2008) yapı mühendisliği ve danışmanlığı yapan firmalarının pazarlama süreçlerini ve tekniklerini incelemiş lerdir. ‘pazarlama yönlülüğü’ ve ‘müşteri yönlülüğü’ kavramlarından farklı bir kavram olduğu literatürde yaygınlık kazanmıştır. Cicmil ve Nicholson. pazarlama yeteneğinin. Jaafar vd. bu sektörde pazarlamanın önemini kavrayamadığını bildirmektedir. Pazar yönlülük kavramı. nşaat yönetimi alanında da pazarlama ve pazar yönlülük kavramları farklı araştırmacılar tarafından incelenmiştir. inşaat sektöründe pazar stratejilerini araştırmış ve bu stratejilerin orta ve küçük ölçekli giriş imcilerin zorluklarla karşı karşıya kaldıkları sonucuna varmıştır. 1996. Pazar yönlülük kavramının literatürde doğru olarak tanımlanmasında ve incelenmesinde önemli rol oynayan çalış malardan birisi Narver ve Salter (1990) tarafından geliştirilen pazar yönlülük modeldir. yapım ve pazarlama stratejilerinden yoksun oldukları sonucuna varmışlardır. Bennett. Pazar yönlülüğü ile firma performansı arasında ilişkiyi inceleyen çalışmaların meta-analizi olan Kirca vd. Yukarıda incelenen makaleler ış ığında inşaat yönetimi liteartüründe pazar yönlülük ve pazarlama yönelimi kavramları arasındaki farkın tam olarak anşılmadığı ve bu nedenle 242 . 2000. inşaat firmaların çok azının kendi pazarlama birim veya bölümünün bulunduğunu rapor etmiştir. Yisa vd. Dikmen vd. Yisa vd. Bu çalışmanın sonuçlarına göre yapı mühendisliği ve danışmanlığı alanında faaliyet gösteren çok sayıda firmanın pazarlama biriminin olmadığı ve pazarlama fonksiyonlarında gerekli olabilecek personelinin de istihdam edilmediği ortaya konmaktadır. Bu süreçte ‘pazar yönlülük’ kavramı. Pazar yönlülük kavramının geliş im sürecinde önerilen bir diğer önemli kuramsal model de Kohli ve Jaworski’in (1990) modelidir. bir firmanın tüm eylemlerine ve süreçlerine karşılık gelirken. Morgan (1990).. sözleşmecilerin çoğu tarafından stratejik başarı olarak görüleceği sonucuna varmıştır. Bu iki kuramsal model ilk olarak farklı üretim sektörleri. pazarlama yönlülüğü kavramın ise firmanın pazarlama birimin eylemlerine ve süreçlerine karşılık geldiğ i konusunda literatürde ortak bir görüş oluşmuştur. Benzer bir gözlemi Winter ve Preece (2000) de ileri sürmekte ve inşaat sektöründe pazarlama konusunun son yıllarda önem kazanmaya başladağını belirtmektedirler.’nin (2005) çalışması. Yapılan araştırmalar inşaat sektöründe faaliyet gösteren firmaların pazarlama prensiplerine adapte olmakta yavaş kaldıklarını ve pazarlama işlevlerinin firmanın yapısı içinde bütünleşmediğini ortaya koymaktadır (örn. sonraları ise farklı hizmet sektörleri bağlamında ampirik olarak test edilmiş ve firmanın pazar yönlülüğü ile kurumsal performansı arasında pozitif ve anlamlı bir ilişkinin olduğu belirlenmiştir. 1990’a gelindiğinde ise literatürde pazar yönlülük kavramının tanımına ilişkin büyük ölçüde belirsizlik hakim oluşmuştur.). (2008). 2005. pazarlama karşısında Türk inşaat firmalarının tutum ve pazarlama algılarını incelediği çalış masında. Arditi ve Davis (1988) zaman içerisinde inşaat sektöründe faaliyet gösteren birçok firmanın. (2005).özelliklerine değinilmiştir. yapım girişimcilerinin içinde pazarlama fonksiyonunun etkinliğinin arttırılması için bir çerçeve önermektedir.

işletmedeki bütün hak sahiplerinin de çıkarlarını dikkate alarak üstün müşteri değeri yaratmak anlamına gelirken. Bu iki grup araştırmacının pazar yönlülük kavramına getirdiği bu yeni yaklaşımları izleyen çok sayıda araştırmacı da pazar yönlülük kavramına farklı bakış açıları kazandırmışlardır. Beton Prebafrikasyon Sektörünün genel özellikleri tanımlanmış. Deshpandé vd. Deshpandé ve Farley (1998) pazar yönlülükle müşteri yönlülüğün aynı anlama geldiğini ve pazar yönlülüğün kültürel bir odaklanmanın yansıması olduğunu ileri sürmüşlerdir. Baker (1999) pazar yönlülüğü kavramına eylemler açısından yaklaşmış ve pazar yönlülük kavramını firmanın stratejik eylemlerini uygulamak ve koordine etmek için paydaşlarına ilişkin bilgiyi incelediği ve kullandığı süreçler olarak tanımlamıştır. pazar yönlülük firmanın paydaşlarıyla ilgili (müşteri. (1993) müşteri yönlülüğü açısı ile yaklamış ve müşterilerle sadece bugünü dikkate alarak değil gelecekteki olası tercihlerini anlayacak şekilde. 1994) tarafından yapılan çalışmalarda pazar yönlülük kavramı için yeni modeller ve ölçüm yöntemleri geliştirilmiş olduğu ve bu araştırmaların diğer bilimsel araştırmalara öncülük ettiği görülmektedir. rakipleri ve diğer alıcı-satıcıları da dikkate alarak ilgi gösterilmesinin gerekliliğini vurgulamış lardır. Kohli ve Jaworski (1990) ve Kohli vd. 243 . Pazar Yönlülük Kavramı Pazar yönlülük kavramı ile ilgili araştırmalar incelendiğinde. bir firmanın müşteri ihtiyaçlarına cevap verecek üstün ürünler oluşturmasının ön koşulu olduğunu öne sürmektedir. Bu makalede sunulan araştırmanın birinici hedefi. Diğer bir deyişle. Kurumsal kültür açısından pazar yönlülük. müşterinin şimdiki ve gelecekteki ihtiyaç ve tercihlerindeki değişime ilişkin bilgilerin toplanması. Bu araştırmacılara göre pazar yönlülük kavramı davranışsal bakış açısından. Araştırmanın belirtilen bu amaçlara ulaşması için öncelikle pazar yönlülüğü kavramı tanımlanmış ve kuramsal bir model önerilmiş. Narver ve Slater (1990) ise pazar yönlülük kavramının kurumsal kültür boyutu ile incelenmesi ve değerlendirilmesi gereken bir kavram olduğunu ileri sürerek pazar yönlülük kavramına bu açıdan yaklaşmış lardır. (1998) ise pazar yönlülük kavramına değer zinciri açısından yaklaşmıştır. Rukert (1992) pazar yönlülük kavramına stratejik bir açıdan bakarken. 1993.. Bu davranışlar. üstün müşteri değeri yaratarak rekabet avantajın elde edilebilmesi için rakip yönlülüğün ve müşteri yönlülüğün benimsenmesi ve fonksiyonlar arası koordinasyonun sağlanmasıdır (Narver ve Slater 1990). tedarikçi ve içsel iş levleri) örğütsel davranış ilkeleri üzerine kurulmuş bir kurum kültürüdür. Kohli vd.söz konusu iki kavramın eş kavramlar gibi incelendiği ortaya çıkmaktadır. ve önerilen kuramsal model ampirik olarak incelenmiştir. Bu tanımlama firmalarda pazar bilgisinin elde edilmesi için etkin bir bilgi sisteminin varlığını kaçınılmaz kılmakta ve pazara verilecek cevabın her aşamasında bütün departmanların katılımını gerekli görmektedir. özellikle iki grup araştırmacı (Kohli ve Jaworski 1990. Narver ve Slater 1990. Day (1994)’e göre pazar yönlülük. elde edilen bu bilgilerin organizasyondaki bütün departmanlar arasında dağılımının sağlanması ve pazara verilecek tepkinin bu bilgiler doğrultusunda belirlenmesi ve uygulanmasıdır. pazar yönlülük kavramına ilişkin inşaat yönetimi alanındaki gözlenen kavram karışıklığını giderirken ikinci amacı ise pazar yönlülük ile firma performansı arasındaki ilişkiyi ampirik olarak Beton Prebafrikasyon Sektöründe faaliyet gösteren firmalar bağlamında incelemektir. Lado vd. (1993) ’nin öne sürdüğü pazar yönlülük kavramı 1990 öncesi literatürde kullanıldığı gibi pazarlama iş levi gibi dar bir bakış açıdan yaklaşmamakta ve pazar yönlülük kavramına davranışsal bir bakış açısı getirmektedir.

farklı pazarlarda. Motivasyonel performans firmanın çalışanlarının motivasyon düzeyinin arttırılmasında ve iyileştirilmesinde firmanın gösterdiği performansın bir ölçütüdür. Şekil 1 de sunulan kuramsal model önerisi. Yakın dönemde kurumların performansını inceleyen çalışmalarda en yaygın olarak izlenen çağdaş yaklaşımlardan biri de yapılandırmacı yaklaşımdır. Firmanın pazar performansı ise firmanın rakip firmalara müşteritaleplerini karşılama yeneteğinin geliştirlmesi ve iyileştirilmesi ayrıca pazar payı 244 . firmanın bütününde. (2) rakip yönlülük. Müşteri memnuniyeti. (1) müşteri memnuniyeti. Firma içinde herkesin. Bu yaklaşıma göre. Pazar yönlülük ve kurumsal performans arasındaki ilişki bir çok çalış maya konu olmuştur (Bakınız Kirca vd. Fakat Narver ve Slater’in (1990) kuramsal modeli pazar yönlülük kavramını oluşturan üç ana faktörün. her birinin kurumsal performansı doğrudan etkilediği kabulü üzerine geliştirilen bir modelin olması dolayısla. personel ve diğer kaynakların uyumlu olarak çalışmasıdır. (3) geliştirilen kuramsal modeli ampirik olarak doğrulamak ve (4) önerilen kuramsal model ile kurumsal performansı arasındaki ilişkiyi incelemek olmuştur. Narver ve Slater’in (1990) kuramsal modeli. 2005). zamanla pazar değişikliklerine bağlı olarak gelişebilecek durumlarda bile tam bir müşteri değer zincirinin işletmeler tarafından yaratılmasını ihtiyaç göstermektedir (Narver ve Slater1990). modelin geçerliliğinin çok sayıda araştırmada doğrulanmış olmasıdır.Yukarıda özetlenen çalışmaların temel amaçları. rakip yönlülüğü ve içsel koordinasyonun. çsel Koordinasyon. Kuramsal modeli oluşturan faktörler. müşteri değeri yaratmalarına ve rakip firmaların stratejik eylemlerine ilişkin bilgi ve deneyimlerinin serbestçe paylaşmasıdır. firmanın içsel koordinasyonunu doğrudan etkilerken. Bu yaklaşımın temelinde müşterinin ihtiyaçlarının tam olarak anlaşılması ve firma içerisinde müşterinin beklentilerinin sistematik biçimde incelenmesi ve değerlendirilmesi yatmaktadır. içsel koordinasyon ise firmanın motivasyonel performansını ve pazar performansını doğrudan etkilemektedir. firmanın ticari hedeflerinin oluşturulmasında müşteri memnuniyetini temel alan bir yaklaşımdır. firmaların çeşitli süreçlerin/bileşenlerin farklı şekillerde bir araya gelmesiyle oluşan varlıklar olması nedeniyle. Rakip yönlülük de rekabet. pazar yönlülük kavramını üç ana faktör ile açıklamaktadır. Müşteri memnuniyeti sadece bugün için değil. bilgi ve yeteneklerinin arttılmasına yönelik faliyetlerin desteklenmesi gibi ölçütler ile değerlendirilebilir. süreçler/bileşenler arasındaki dolaylı ve doğrudan etkileşimler göz önüne alınarak süreçlerin/bileşlerin incelenmesi gerekir. farklı ödüller için bir savaş olarak düşünülmeli ve müşteri yönlülükle beraber rakip yönlü olmanın gereği de unutulmamalıdır (Narver ve Slater1990). Önerilen bu kuramsal modele göre müşteri memnuyeti ve rakip yönlülük. pazar yönlülük kavramını oluşturan üç bileşen ile kurumsal performans arasındaki ilişkiyi yeniden tanımlakta ve bileşenler arasındaki doğrudan ve dolaylı ilişkileri de değerlendirmektedir. Narver ve Slater’in (1990) modelinin yagın olmasındaki temel neden. Firma çalışanlarının iş memnuniyeti. modeli oluşturan bileşenler arasındaki dolaylı ilişkin tamamı ihmal edilmiştir. (Narver ve Slater1990). (1) pazar yönlülük kavramını tanımlamak (2) pazar yönlülük kavramına ilişkin kuramsal model geliştirmek. Rakip Yönlülük. Bu çalışmalardan çıkan ortak sonuç ise pazar yönelimini oluşturan üç bileşenin her biri ile kurumsal performansı arasında anlamlı ve pozitif bir ilişkinin var olduğudur. müşteri memnuniyeti. farklı pazarlama eylemleri ile rakipleri saf dışı bırakmayı ve aynı zamanda rakiplere karşı her zaman önlem almayı gerekli kılan bir anlayıştır. ekonomik düzeylerinin iyileştirilmesi. ve (3) içsel koordinasyon. Pazar yönlülük kavramına ilişkin geliştirilen bu modeller incelendiğinde en yaygın olarak kullanılan kuramsal modelin Narver ve Slater (1990) tarafından gerçekleştirilen model olduğu ortaya çıkmaktadır.

daha çok. üretim. Beton prefabrikasyonun bu uygulamalardaki pazar payı günümüzde %85-%90’lara ulaşmıştır (Anadol 2008).gibi ölçütler ile değerlendirilebilir. kısacası daha çok ve daha nitelikli yapı üretim yapılması gereğinden doğmuştur. Pazar yönlülük için kuramsal bir model önerisi Prefabrike Beton Sektörüne Genel Bir Bakış Prefabrikasyon sözcüğü. MÜŞTER MEMNUN YET MOT VASYONEL PERFORMANS ÇSEL KOORD NASYON RAK P YÖNLÜLÜK PAZAR PERFORMANSI Şekil 1. teknolojilerinin yenilenmesi. yüzyılın ilk yarısında endüstriyel gelişmeler ve Avrupa’daki yoğun yapı talebi ile beton prefabrikasyon uygulamaları yaygınlık kazanmıştır. daha kaliteli. tek katlı endüstriyel yapılar ile sınırlı iken sonraki yıllarda uygulama alanları alt yapı ve çevre düzenleme elemanlarını da içine alacak şekilde genişlemiştir. fabrikalara alınmakta ve sürecin tüm aşamaları konrol altında tutulmaktadır. genel anlamda. 2008). Bugünkü anlamıyla prefabrikasyonun ilk temelleri 19. 245 . 2007 yılı itibarıyla Türkiye Beton Prefabrikasyon sektöründe faaliyet gösteren kayıtlı firma sayısı 76’dır (YEMAR. artan dünya nüfusu ve gelişen uygarlıkla birlikte. dır. Endüstriyel bir üretim olan beton prefabrikasyonun ana amacı. bir ürünü oluşturan parçaların fabrikada kontrol altında ve seri olarak üretildiği ve bir bant sistemi üzerinde bu parçaların bir araya getirildiği endüstriyel sistemler için kullanılmaktadır. artık beton prefabrikasyon tekniği ile karşılanmaktadır. 2008). Bu alandaki ilk uygulamalar. daha ekonomik üretim olduğundan. Ülkemizde ise ancak 1960'lı yılların sonlarında beton prefabrikasyon uygulamalarına başlanabilmiştir. 20. Bu anlamda. insanlığın artan ve çeşitlenen gereksinimlerinin karşılanması için üretim sistemlerinin rasyonelleştirilmesi. Kurumsal performansın iki farklı bileşenden oluşmasının temel gerekçesi ise yakın dönem de performans kavramında incelenen çalışmalarda çoklu paydaş yaklaşımın kullanılması ve bu yaklaşımın günümüz piyasa koşullarında kurumların performanslarının tek ölçütle kavramlaştırılmalarının yetersiz olacağıdır. beton prefabrikasyonu. yüzyılın başlarında atılmıştır. Bu firmalarda toplam 3909 personel istihdam edilirken firma başına düşen ortalama personel sayısı 122’ dir (YEMAR. Son yıllardaki endüstrileşme hızına paralel olarak artan endüstriyel yapı ihtiyacının hemen hemen tümü.

proje müdürleri ve teknik ofis müdürleri araştırmanın hedef yanıtlayıcıları olarak belirlenmiştir. Narver ve Slater (1990) ve Lai (2003) tarafından kullanılan ölçüm soruları. prefabrikasyon sektörüne uygulanabilmesi için yeniden düzenlenmiştir. Prefabrik firmalarında uygulanmak üzere“Beton Prefabrikasyon Sektöründe Pazar Yönlülük” başlıklı anket formu hazırlanmıştır. Firmaların Tam Zamanlı Personel Sayısı Dağılımı 246 . Araştırmada yer alan pazar yönlülüğüne ilişkin kavramlar. Anket çalışmasına toplam 45 firma katılmıştır.Araştırma Yöntemi Örneklem ve Hedef Yanıtlayıcılar Beton prefabrik sektöründe pazar yönlülüğü incelemeyi amaçlayan bu çalışmaya katkıda bulunabileceğini düşündüğümüz beton prefabrik firmları dikkate alınarak araştırmanın örneklemi belirlenmiştir. Ana kitle ve hedef yanıtlayıcılar belirlendikten sonra. Bu araştırmanın örneklem alanı. üst konumdaki yöneticileri kapsamaktadır. Firmaların Pazar yönlülüğü ve performansları ise ‘hiç katılmıyorum’ ile ‘tamamen katılıyorum’ arasında değişen yedili Likert ölçeği ile değerlendirilmiştir. Şekil 3 de ise anket çalışmasına katılan firmaların yaşlarına göre dağılımı sunulmuştur. yukarıda belirtilen kriterlere uyan Türkiye’deki beton prefabrikasyon üretimi yapan firmaları belirlemek için Türkiye Betonarne Prefabrikasyon Birliği ile bağlantı kurulumuş ve birliğin veri tabanında yer alan firmalarla gerek ziyaret edilerek gerekse telefon yolu ile temasa geçilip. Bu süreçte Türkiye Betonarne Prefabrikasyon Birliği. 80~199 2 4% 4 0~7 9 31 % 2 00 ≤ 1 4% ≤ 20 1 2% 21 ~30 19% Şekil 2. Beton prefabriksayon sektöründe kayıtlı toplam 76 adet firmanın faaliyet gösterdiği göz önüne alındığında örnekleminin populasyonu temsil etme oranı (45/76) %59’ dır. Şekil 2 de anket çalışmasına katılan firmaların tam zamanlı çalışan personel sayına göre dağılımı sunulmuştur. anket formu araştırmaya katılmayı kabul eden firma yetkililerine e-posta yolu ile dağıtılmıştır. Bu temsil oranı araştırma sonuçlarının genellenebilir olduğu göstermektedir. Anket çalış masına katılan firmaların %69’u 40 veya daha fazla tam zamanlı personel istidham etmektedir. katılımcı firmaların %74’ü 11 veya daha fazla yıldır bu sektörde faaliyet göstermektedir. firmalarının finansal ve beşeri ölçeği dikkate alınarak oluşturulmuştur. genel müdür ve yardımcıları. Bu çalışmada. Anket formununda firmaların kuruluş yılları ve çalıştırdıkları tam zamanlı personel sayıları açık uçlu soru şeklinde yöneltilmiştir. birliğe üye firmalara ankete katılımlarını teşvik etmiştir. Bu nedenle firma yöneticileri.

Kısmi En Küçük Kareler yönteminin bu çalışma kapsamında seçilmesinin temel nedeni. ölçüm sorularının iç tutarlık kriterini de sağladığı sonucuna varılmıştır (Tablo 1). 247 . Bu yöntem örneklem büyüklüğünün (N). Cronbach alfa ve kompozit güvenirlilik değerleri ile incelenmiştir (Tablo 1).60 olan eşik değerinin üzerinde olması nedenleriyle ölçüm sorularının güvenirlik kriterini sağladığ ı sonucuna varılmıştır (Tablo 1). Bu çalışma kapsamında en karmaşık bağımlı değikeni açıklamada kullanılan degişken sayısının 2 olması ve çalışmanın örneklem büyüklüğünün 45 olması nedeniyle gerekli örneklem büyüklüğü koşulu sağlanmaktadır (N=45>20).21~30 12% 31~40 12% 5% 11~20 45% 5~10 26% Şekil 3. korelasyon matrisinin diyagonelinde yer alan değerlerden daha büyük olması sonucu. ve geçerlilik kriterleri göz önünde tutulmuştur. içsel tutarlılık. Bu yöntem birinci nesil çok değişkenli istatiksel yöntemlerinden farklı olarak ölçüm ve yapısal modeli aynı anda hesaplamaktadır. Modelin tüm değikenlerinin Cronbach alfa değerinin 0. güvenirlilik. Firmaların Yaşlarına göre Dağılımı Analiz Yöntemi Anketlerden elde edilen verilerin istatistiksel değerlendirmesi için ikinci nesil çok değikenli istatitiksel analiz yöntemlerinden biri olan Kısmi En Küçük Kareler (Partial Least Squares) yöntemi kullanılmıştır.70 olan eşik değerinin üzerinde olması ve kompozit güvenirlilik değerlerinin de 0. en karmaşık bağımlı değişkeni açıklamada kullanılan değişken sayısının 10 katı kadar olması koşulunu zorunlu kılmaktadır. çsel tutarlık kriteri ise her degişken için hesaplanan ortalama varyansın korelasyon matrisinin diyagonelinde yer alan değerlerle karşılaştırılması ile incelenmiştir. Kısmi En Küçük Kareler yönteminde ölçüm iki aşamada gerçekleşmektedir öncelikli olarak modelinin sonuçlarının incelenmesi belirlenen istatistiksel kriterleri sağlaması koşulunda ise yapısal modelin sonuçlarının değerlendirilmesi yapılmaktadır. Ölçüm Modeli Ölçüm modelinin değerlendirilmesinde. Her değişken için hesaplanan ortalama varyans. Değişkenlerin ölçülmesinde sorulan ölçüm sorularının güvenirliliği. bu yöntemin örneklem gereksinimlerinin eş varyans tabanlı ikinci nesil çoklu istatiksel yöntemlere göre küçük olmasıdır.

2372 0.7241 0.1888 0.72 4.82 0.4351 0.55 0.5712 0. Ölçüm Modeli: Yakınsak ve Iraksak Güvenirlik Analizi Anket Sorusu (Ai) MM3 MM4 MM5 MM6 RY1 RY2 RY3 RY4 K1 K3 K4 K5 MP1 MP2 MP3 MP4 PP1 PP2 PP3 Müşteri Memnuniyeti 0.2259 0. Tablo 2.5902 0.3807 0.54 1 Ölçüm sorularının geçerliliği ise yakınsak ve ıraksak geçerlilik kriterlerine göre incelenmiştir.5257 0.4706 0.4853 0.1888 0.8884 0.2489 0.değerlerinin hesaplanması.3855 0.0962 0.4428 0.5540 0.4046 0.371 0.4507 0. anket çalışması ile toplanan veride 5 farklı değişkenin varlığını ortaya koymuştur (Tablo 2).3893 -0.224 0. Bu amaçla.9265 0.42 0.8221 0.78 0.3552 0.7773 0.48 0.3666 çsel Koordinayon 0.08 0.05 0. Yapısal Model Yapısal modelinin değerlendirilmesinde bağımlı değişkenlerin determinasyon katsayıları (R2).2769 0. bir degişkeni ölçmekte kullanılan ölçüm sorularının sadece o değişken başlığı altında yüksek faktör yüklerine sahip olması koşulunu gerektirmektedir. Bootstrap uygulması için 250 benzetim yapılmış ve ardından patika katsayılarına ilişkin standart hata ve t değerleri hesaplanmıştır (Şekil 3).4091 0.5712 248 .4141 0.82 0. Bu doğrulamaya ek olarak ölçüm modelinin yakınsak ve ıraksak geçerlilikleri de sağladığ ı sonucuna varılmıştır.4744 0.1422 0.2588 0.3737 0.3186 0. ve değişkenler arasındaki ilişkiler içinse patika katsayıları kullanılmaktadır.3765 0.0278 0.4351 0.3152 0.6218 0.74 0.4187 0.3639 0. Iraksak geçerlilik ise bir degişkeni ölçmekte kullanılan ölçüm sorularının diğer değişkenler başlığı altında düşük faktör yüklerine sahip olması koşulunu gerektirmektedir. güveninirilik düzeyi (p).6186 0.3786 0.3622 Pazar Performansı 0.1926 0.55 0.4516 0.59 0. Kısmi En Küçük Kareler yönteminde patika katsayılarına ilişkin standart hata ve t.1943 0.3984 0.76 MM 1 0.29 0.54 0.83 0. Cronbach Alfa ve Korelayon Analizi Sonuçlar Değiken MM RY K MP PP Hesaplanan Ortalama Standart Kompozit Ortalama Cronbach Sapma Güvenirlik Varyans Alfa 0.3343 0.2761 0.65 0.67 4.73 4.4905 0.2698 0.8831 0.47 1 0.Tablo 1.4752 0.4438 0. Doğrulamacı Faktör analizi sonuçları.2350 0.3252 Motivasyonel Performans 0.3268 0.14 0.2467 0.63 0. bir örneklem benzetim yöntemi olan Bootstrap uygulaması kullanılarak yapılmıştır.2933 0.4452 0.2756 Rakip Yönlülük 0.0959 0.3281 0.5617 0.5708 0.04 0.7813 0.4218 0.8496 0.7936 0.6665 0.71 4.8479 0.4636 0.27 0.7968 0.3839 0.5676 0.66 0.8774 0. Ölçüm Modeli Sonuçları: Kompozit Güvenirlilik.3315 0.81 0.74 4.3484 0.50 0.75 0.5692 0.83 0.2872 0.5277 0.40 RY K MP PP 1 0.4106 0.4998 0.51 0.4761 0.3756 0.4144 0.7745 0.3972 0.3615 0.56 0. Yakınsak geçerlilik.4092 0.1862 0.

320 8. p≤0.1515 0.01) ve pazar perfomansı değişkenindeki varyansın ise %40’ını (R2=0.3917 0. firmanın müşterlerine ve rakiplerine ilişkin bilgilerin ve deneyimlerin firma içerisinde serbest paylaşılmasını destekleyen kurumsal bir süreçtir. Bu sonuçlar ışığında firmanın müşteri menuniyeti ve rakip yönlülük faktörleri.396* (2.395 p≤0.01) ve rakip yönelimi (βRY→ K=0. Bu sonuçlara ek olarak içsel koordinasyon değişkeninin ( K) motivasyonel performans değişkinindeki varyansın %32’sini (R2=0.631 Alt Örneklemlerin Standart Ortalaması Hata 0.378.398* Şekil 2. firmanın içsel koordinasyonunu olumlu yönde etkilemekte zira firmanın içsel koordinasyonu da firmanın performansını olumlu biçimde etkilemektedir.224 dir. p≤0.631* (8.365* (2.396 0.320. Müşteri yönlülük ile motivasyonel performans arasındaki dolaylı ilişki 0.01) açıkladığı.376* RAK P YÖNLÜLÜK 0.398 Determinasyon Katsayısı (R2) MÜŞTER MEMNUN YET 0.207 iken rakip yönlülük ile motivasyonel performans arasındaki ilişki 0.1349 0.231 iken rakip yönlülük ile pazar payı arasındaki dolaylı ilişki 0.9357 0. Tablo 3.9084 0.01) değişkenleri ile içsel koordinasyon ( K) değişkeni arasında pozitif ve anlamlı bir ilişkinin olduğu ortaya çıkmaktadır(Tablo 2).01) pozitif ve anlamlı olduğunu ortaya koymaktadır.0708 t . çsel koordinasyon. p≤0.4157 0.Değeri 2. p≤0. ve müşteri memnuyeti (βMM→ K=0.152) MOT VASYONEL PERFORMANS R2= 0.365 0.908) PAZAR PERFORMANSI R2= 0.566* (5.365. p≤0.320* ÇSEL KOORD NASYON R2= 0. Yapısal Model Sonuçları MM→ K RY→ K K→MP K→PP Tüm Örneklem Tahmini 0.1058 2.398.1733 0. 249 .01) açıklamaktadır.565 ve β K→PP=0.6484 0.1099 0.106) 0. Bulgular çsel koordinasyon ( K) değişkeni ile motivasyonel performans değişkeni ve rakip yönelimi değişkeni arasındaki patika katsayılarının (β K→MP=0.5834 0.Yapısal modelin sonuçlarının incelenmesi neticesinde müşteri memnuyeti (MM) ve rakip yönelimi (RM) değişkenlerinin içsel koordinasyon ( K) değişkenindeki varyansın %37.376 5.8’ini (R2=0.566 0. Pazar Yönelimi için Yapısal Model Sonuçları SONUÇLAR Yapısal modelin analiz sonuçları Şekil 1’de sunulan pazar yönelimi kuram model önerisini doğrulamaktadır. Müşteri memnuyeti ile pazar payı arasındaki dolaylı ilişki 0.631.250.936) 0.

E.Webster. “Measuring Market Orientation: Generalization and Synthesis”. U. bilgi ve deneyimlerini serbestçe paylaşabilecekleri bir kurumsal kültür oluşturmaları.. I. Pye. Farley. Deshpande. ‘‘Marketing of construction services’’.. ‘‘Marketing policies of companies in a cyclical sector: an empirical study of the construction industry in the United Kingdom’’. pp 297−315. Journal of Management in Engineering. Day.. YEMAR. Jr. Baker. KAYNAKLAR Anadol.T. pp 257-265. (2008). pp. (1999). Deshpandé. 23–37. Customer Orientation. 58(4). J. 40. G. içsel koordinasyon düzeyini arttırmak için bireylerin. and Innovation: Integrating and Extending Models of Organizational Performance. The role of marketing function in operations of a construction enterprise: misconceptions and paradigms..” Journal of Marketing. bu sektörde faaliyet gösteren firmalara. (2008). Vol.” Journal of Marketing. Dublin. Vol. Nicholson A. Birgonul. 250 . Learning Organization.36(2):96–101.. firmaların müşterilerinin ne istediğini anlamaları ve beklentilerini tam olarak karşılamalarını gerektirmektedir. müşteri memnuniyeti düzeyini artırmak için de müşterinin talep ve beklentilerinin sistematik biçimde değerlendirilmesi ve incelenmesi gerekliliği. pp. ve taklit edilmesi zor olan kurumsal bir kaynak olması ile açıklanabilir. ‘‘Marketing orientation in construction firms: evidence from Turkish contractors’’. Arditi. Journal of Market-Focused Management. R. and Ozcenk. 20.Bu kurumsal süreç ile firma performansı arasında pozitif ve anlamlı bir ilişki olmasının nedeni. I. ve çalışanlara müşteri odaklı bir bakış açısı kazandırılmaları ve rakip firmaların stratejilerini yakından izlemeleri önerilmektedir. No. Dikmen. No. 4. L. pp 118–126. Farley and F. C. Sinkula. 295-308.. 3. Rakip yönlülük ise rakiplerin davranışlarını doğru olarak analiz etmeyi ve uygun stratejik yanıtlar vermeyi gerektirmektedir. bu kurumsal sürecin değerli. pp. Beton Prefabrikasyon Sektöründe pazar yönlülük kavramını inceleyen bu çalışmanın sonuçları ışığında. No. Vol. D. (2005). 4. 4. ‘‘Marketing in construction: opportunities and challenges for SMEs’’. Türk Yapı Sektörü Raporu. Market Orientation. R. (1993). nadir. Firmanın bu iki farklı gereksinimi karşılaması ancak etkin bir içsel koordinasyon ile sağlanabilir. U. and Walker. Building and Environment. Görüş. “The Capabilities of Market-Driven Organizations. R. Management Decision 1998. A. and Innovativeness in Japanese Firms: A Quadrad Analysis. 57(1). (1988). Journal of Business & Industrial Marketing. W. bölümlerin. 213-232. 2. Journal of Market-Focused Management. Bennett. M. and Davis. (1994). 1998. Cicmil S. Müşteri menuniyeti. Ganah. The construction and building research conference of the Royal Institution of Chartered Surveyors – COBRA 2008. 37–52. K.. S. A. (2005). “Corporate Culture. J. and J.

66 (November-December): 119-25. J. 46–53. 31(3). 69(2). Vol. pp 199-206. “Market Orientation: Antecedents and Consequences”. No. 14. (1986. C. “Market Orientation: The Construct. J. N. Research Propositions.A. S.E. Payne.. 30(3).” Strategic Management Journal.. ‘‘Marketing professional services: an empirical investigation into consulting engineering services’’. and B. April) “The Marketing Concept: What It Is. B. pp 973–995. and A. YEMAR Yapı Endüstri Merkezi. Proceedings of the Annual Conference of the Marketing Education Group. European Journal of Marketing. 53-70 Kirca A.N. “Market oriented in quality-oriented organizations and its impact on their performance. I. “Does the Competitive Environment Moderate the Market Orientation-Business Performance Relationship”. No. ‘‘A review of changes in the UK construction industry . J. A. Shapiro. 50: 81-87. 20-35. P. J. 1990. Jaworsky.B. Vorhies. ‘‘Relationship marketing between specialist subcontractors and main contractors – comparing UK and German practice’’. stanbul. Journal of Marketing . Slater. 23-39. 2. Journal of Marketing. and Preece.” Journal of Marketing.. F. (2009).R. R. A.. F. European Journal of Marketing. Stanley F. ve Mason C. Jayachandran S. Rivera. Narver. Aziz. A. pp. “Market orientation. ‘‘Marketing practices of professional engineering consulting firms: implement or not to implement?’’. 30. (1998). Journal of Civil Engineering and Management. marketing capabilities. ve BeardenW. “The Effect of a Market Orientation on Business Profitability”. Journal of Marketing. and Ambrose. Türk Yapı Sektörü Raporu 2008. pp. Morgan.Houston. 909-920. Lai K.. 54. Yisa.. 57. Kohli. H. (1988). 1. Measuring market orientation in several populations. Vol. Morgan.. (2008). What It Is Not. 1-8 Lado. and Wai. (1994). pp. “Market orientation: A meta-analytic review and assesment of its antecedents and impact on performance” Journal of Marketing.62. No. 3. “Developing a Marketing-Oriented Organization. 1990.” Business Horizons.their implications for the marketing of construction services’’. A. 251 . (1988) “What the Hell is ‘Market Oriented’?” Harvard Business Review. Oxford Polytechnic. 17-34. 58 (January).L. pp 31-57. 84(1). (1990). Slater. and firm performance. Jaafar. B. N. Maydeu-Olivares. and Managerial Implications”. B. H. Journal of Marketing. Kohli. Production Economics. A. J. (2003). Volume 32. (2000).. Jaworsky. (1996). and Narver. A. 24-41. 3. John C.” Int. 1993. and S. (2008). (2005). A structural equations model. C. International Journal for Construction Marketing. D: W. Vol. Ndekugri. S. M. pp.S. pp 47-64. Winter. C.

.

stanbul Tel: (212) 511 4804 E-Posta: obisen@bisenconsulting.. dolayısıyla da karlılık hesapları yüksek hata payı içerebilmektedir. 34156. Hiç şüphesiz ki. Fakat inşaat projelerinin teklif ve bütçe çalış malarında. hesaplanabilen maliyetlerin üzerine belirli bir hata payı veya diğer bir tanımla risk yüzdesi ilave edilmesidir. Anahtar Kelimeler: Yapay Sinir Ağları. Bu çalış ma ile maliyetlerde hata oranını en aza indirgemek amacı ile teklif ve bütçe hazırlıklarındaki matematiksel olarak hesaplanamayan maliyet kalemlerinin. projelerde kar paylarının düşmesine yol açmakta ve buna bağlı olarak ta hem yatırımcı yönünden hem de yükleniciler yönünden maliyet tahmin çalışmalarının önemi artmaktadır. yapay zekâ metotlarının kullanılması suretiyle bilginin matematiksel veriye dönüştürülmesini sağlayacak bir karar destek sisteminin ortaya konulmasıdır.Üst Yapı nşaat Projelerinde. maliyetin sağlıklı olarak tahmin edilebilmesi. aynı anda farklı coğrafyalarda iş yapılması gibi nedenlerle doğru maliyet tahmininde bulunulması zorlaşmakta. ster maddi olarak sehven yapılan hatalar olsun. Ümit Dikmen Bisen Müşavirlik Divanyolu cad. inşaat projelerinin teklif/bütçe çalışmalarında doğru maliyet tahmininde bulunulmasının çeşitli zorluklar ve bilinmesi veya tahmin edilmesi güç bazı değerlerden dolayı karlılık analizleri ve buna bağlı olarak teklif değerleri ciddi sayılabilecek oranlarda hata payı içerebilmektedir.edu. Diğer taraftan. birim maliyetlerin (doğrudan ve dolaylı) doğru analiz edilebilmesine bağlıdır. Maliyet. birim maliyetlerin (doğrudan ve 253 . Bulanık Mantık. ister sübjektif bilgilerin değerlendirilmesindeki hatalar olsun. ister sübjektif bilgilerin değerlendirilmesindeki hatalar olsun. Risk Giriş nşaat sektöründe artan rekabet dolayısıyla. stanbul Tel: (212) 498 4718 E-Posta: udikmen@iku. projelerde kar paylarının düşmesine yol açmakta ve buna bağlı olarak ta hem yatırımcı yönünden hem de yükleniciler yönünden maliyet tahmin çalışmalarının önemi artmaktadır. Genel Gider. maliyetin sağlıklı olarak tahmin edilebilmesi. yapı malzemelerinin çeşitlenmesi. büyük ölçüde tecrübeye dayalı olarak öngörülen bu yüzde. ister kontrol dışı bilgi eksikliğinden kaynaklanan hatalar olsun. Öngörülemeyen Maliyetlerin Belirlenmesine Yönelik Bir Karar Destek Modeli Ömer Bisen S. ister kontrol dışı bilgi eksikliğinden kaynaklanan hatalar olsun. Bu hata payının en aza indirilebilmesi amacıyla genel uygulama. Oğul han No:70/3 Eminönü. ster maddi olarak sehven yapılan hatalar olsun.com stanbul Kültür Üniversitesi nşaat Mühendisliği Bölümü Bakırköy.tr Öz nşaat sektöründe artan rekabet dolayısıyla. gerçekçi olarak kapsamayabilmektedir. başta projelerin giderek daha yoğun mühendislik bilgisi gerektirmesi. 34110. hesaplanamayan muhtemel maliyetleri.

yapı malzemelerinin çeşitlenmesi. Bu yüzde tespit edilirken genel olarak karar verici konumundaki kişiler benzer iş ve tecrübelerden elde edilmiş değerler bazında bir değerlendirme yapmaktadır.dolaylı) doğru analiz edilebilmesine bağlıdır. Aşağıdaki paragraflarda bu devam etmekte olan çalışmanın ilk evresi olan öneri sistem sunulacaktır. Bu hata payı dolaylı maliyetlerden kaynaklandığ ı gibi doğrudan maliyetlerden de kaynaklanabilmektedir. uzman sistemler (US). Elmas. tedarik zinciri yönetimi. Hiç şüphesiz ki. (1995). girdi ve sinyalleri sinyali alır. Bununla beraber inşaat proje yönetiminin alt dalları olan. Gizli katman sayısı. Konu diğer yapım işlerine nazaran çok daha fazla sayıda iş kalemi içermekte olan üstyapı projelerinde daha da karmaşık bir hal almaktadır. verimlilik tahmini. sözleşme yönetimi alanlarında yapay zekâ metotlarına ilişkin muhtelif birçok uygulama yapılmıştır. Fakat inşaat projelerinin teklif ve bütçe çalışmalarında. zaman yönetimi. genetik algoritma (GA) ve yapay sinir ağları (YSA) gibi yapay zekâ alt dalları gelişmiştir. projenin yüklenilmesi durumunda planlama ve bütçe çalışmalarında da benzer zorluklar yaşanmaktadır. Bu çerçevede. insan beyni üzerinde yapılmış olan araştırmalara paralel olarak insan beyninin çalışma prensipleri üzerine geliştirilmiş yöntemlerdir. Tipik bir yapay sinir ağları modelinde girdi. bulanık mantık (BM). yani öğrendiği prensibi üzerine kurulmuştur. ağırlıklı olarak geçtiğimiz yüzyılın ikinci yarısında. büyük ölçüde tecrübeye dayalı olarak öngörülen bu yüzde. Yapay Zekâ Metotları Yapay zekâ metotları. hesaplanabilen maliyetlerin üzerine belirli bir hata payı veya diğer bir tanımla risk yüzdesi ilave edilmesidir. aynı anda farklı coğrafyalarda iş yapılması gibi nedenlerle doğru maliyet tahmininde bulunulması zorlaşmakta. Bu hata payının en aza indirilebilmesi amacıyla genel uygulama. insan beyninin “nöron” adı verilen birimlerin ağış eklinde çalıştığı ile ilgili olan biyolojik bulgulardan esinlenmiştir. Yapay Sinir Ağları Yapay sinir ağları yöntemi (YSA) temel olarak insan beyninin görsel verileri nasıl işlediği ve nesneleri nasıl ayırdığı. risk yönetimi. uygulama alanına bağlı olarak değişiklik gösterir. gizli ve çıktı katmanları vardır. Bu yöntemler 1980’lerin ikinci yarısından başlayarak yapı ve proje yönetiminde de kullanılabilirliği araştırmacılar tarafından geniş şekilde araştırılmıştır (Adeli ve Karim. Çıktı katmanı. Özellikle teklif aşamasında. dolayısıyla da hesaplar yüksek hata payı içerebilmektedir. 2007). ses tanıma veya görüntü tanıma gibi verilen bir uygulamaya uygun olarak tasarlanırlar. 254 . Konu hakkında daha detaylı bilgi bu alanda yayınlanmış olan çok sayıda kitap ve çalışmadan elde edilebilir. 2009). gerçekçi olarak kapsamayabilmektedir. aradaki gizli katmanlardan da geçerek. üstyapı projelerinde matematiksel olarak hesaplanamayan hata payının yapay zekâ metotları kullanarak en aza indirilmesini sağlayacak bir karar destek modeli oluşturulmasıdır. (2007)). Bu çalış manın amacı. Dikmen ve diğ. (1992). (Elmas. Yöntem. maliyet yönetimi. girdi katmanından. hesaplanamayan muhtemel maliyetleri. 2001. Veelenturf. Yapay sinir ağları. başta projelerin giderek daha yoğun mühendislik bilgisi gerektirmesi. (Zurada. bunların matematiksel veriye dönüştürülmesinde yaşanan zorlukların yanı sıra.

su vs. kamp ve şantiye binaları. • Projenin geometrik özellikleri (alan. elektrik. şantiye araçları. . şantiye kuruluş masrafları. Bulanık mantık metodu. şantiye iş letimindeki kırtasiye. mutfak. temel kaynak (ısınma. kamp ve şantiye binalarının tefrişi. kazı dolgu makineleri.) giderleri. ulaşım. makine ekipman giderleri. Projedeki imalatlar ile ilgili maliyet hesaplamalarının doğruluğu ve hassasiyeti. Makine Ekipman Giderleri. sağlık. 255 . finansal giderler ve demobilizasyon giderlerinden meydana gelmektedir. 1965). Dolaylı maliyetler ise. Diğer taraftan yapay sinir ağlarının daha ziyade öğrenme ve tanıma konusunda başarılı metot olmasına karşın bulanık mantık yöntemi bilhassa karar verme konusunda daha başarılı sonuçlar vermektedir. • Projenin yeri . Proje kapsamında kullanılacak vinçler. direkt işçilik. Öngörülemeyen Maliyetler Yapım işlerinde maliyetler doğrudan (direkt) ve dolaylı (endirekt) olmak üzere iki gruba ayrılır. Bulanık mantık ve yapay sinir ağları her birinin kendisine özgü yetenekleri nedeniyle bazı durumlarda birbirlerini tamamlar nitelikte oldukların yakın zamanda her ikisinin beraberce kullanıldığı hibrid teknikler oluşmuştur.Bulanık Mantık Bulanık küme teorisinden türetilmiş olan bulanık mantık yöntemi de diğer bir yapay zekâ metodudur. çözümde hassasiyet eksikliği kaynağının yeterince açık ve kesin olmayan kıstas veya matematik modellerin eksikliğinden olan problemlerin çözümüne imkân tanımaktadır. • Ekonomik durum. şantiye işletme giderleri. başta aşağıdakiler olmak üzere birçok faktöre bağlıdır. Mobilizasyon Giderleri. • Kalite standardı . mobilizasyon giderleri. şantiye kuruşunda işveren ve mühendisin talepleri ve tören giderlerinden meydana gelmektedir. belirli bir imalat (poz’a) yönelik olarak kullanılmayıp birçok imalatın yapımında yardımcı olacak amortisman hesabı yapılabilecek makine ekipmanlar bu kapsamda hesaplanmaktadır. kat adedi vs) . Metodun diğer bir önemli özelliği de diğer tahmin metotları kadar çok sayıda veriye ihtiyaç göstermemesidir. makine bakım ve onarım giderleri bu kapsamda ele alınmaktadır. saha ofisleri. Bu noktalar dikkate alınarak önerilen sistemde her iki metot hem ayrı ayrı hem de birleşik hibrid sistem olarak kullanılacaktır. kurulması düşünülen atölye ekipmanları. şletme Giderleri. seyahat. vergi giderleri. laboratuar ekipmanları. • Tasarım ve ihale dokümanlarının nitelik ve niceliği . Teori. malzeme. nakliye ve gümrük maliyetlerinden meydana gelmektedir. Bu bağlamda bulanık mantık metodu az veya eksik veri kümesinin mevcut olduğu durumlar için uygun bir yöntemdir. Doğrudan maliyetler veya sektördeki diğer tanımı ile imalat maliyetleri (productive maliyetlerini). makine ekipman ve taşeron’dan oluşan temel kaynaklar ile beraber. gerçek hayatta karşılaştığımız beklenmedik durumlar ve belirsizlik içeren problemlere bir çözüm oluşturmayı hedeflemektedir. endirekt personele ilişkin maaş. Bulanık kümeler konusu ilk kez 1965 yılında Lotfi Zadeh tarafından ortaya konmuştur (Zadeh. avadanlıklar.

sponsorluklar. Öngörülemeyen maliyetlerin hesaplanmasına ilişkin çok fazla kriter olmamak ile beraber genellikle deneyimler neticesinde bir katsayı ile hesaplanmaktadır. çelişkili olması. imalat ve endirekt maliyetlerdeki belirsizliklerin yanı sıra proje kaynak (zaman. işletme. Öneri Model Yukarıda yapılan tarifler ve bahsedilen risk ve belirsizliklerin bir yapının olası maliyetini tahmin etmenin ne denli güç olduğunu ortaya koymaktadır. Finansal Giderleri. diğer genel gider ve demobilizasyon maliyetleri büyük oranda hesaplanabilmektedir. firmaların teklif/bütçe hazırlık alt yapılarındaki eksiklikler gibi maliyet tahmininin doğru analiz edilmesine engel tüm faktörlerin tariflenen model ile hesaplanabilirliği veya hesaplanamayan sübjektif kriterlerin matematiksel veriye dönüştürülmesini sağlayacak bir karar destek sistematiğ i oluşturulmaktadır. Şantiye tesislerinin kaldırılması. risklerin kabul.) kısıtları dolayısıyla maliyet tahminlerinde de bir takım güçlükler yaşanmaktadır. malat maliyetlerinin doğruluğu. Demobilizasyon. Proje risklerini analiz edip. mukavele onay masrafları. ihale hazırlık süresinin yetersizliği. Proje maliyet hesaplamalarında yukarıda belirtilen. performans teminatı) vergiler. makine ekipman. Yukarıda tariflenen kısıtlar ile beraber model aşağıdaki 6 başlık altında toplanan kriterler çerçevesinde tariflenecektir. projelerin detay seviyesi. bunların proje maliyetine etkisi hesaplanabilir. veri. avans teminatı. proje risklerinin tam olarak hesap edilememesinden. maliyetlerin yanı sıra proje cirosu oranında hesaplanan maliyet kalemleri. nakit açığ ı durumunda kullanılması muhtemel kredi faiz maliyetleri bu kapsamda ele alınabilmektedir. eksik. bölge müdürlüğü ve genel merkez yüklemeleri. piyasa fiyatlarına olan hâkimiyet. vs.sigorta masrafları ve işveren/ müşavir’in şantiye işleyiş i esnasındaki talepleri. teminat mektubu masrafları (ihale teminatı. ihale dokümanlarının yetersiz. tüm teminat mektup masrafları. sigorta giderleri ve bazen merkez giderleridir. piyasa fiyatlarındaki değişkenlikler. projenin uygulama zorlukları (teknik – finansal). teklif/ bütçe çalış malarının yapan mühendis kadrosunun teknik bilgi eksikliği. Ancak buradaki belirsizliklerin fazla olması nedeniyle kesin bir tahminde bulunmak güç olmaktadır. insan gücü. temizlik ve açılış giderleri bu kapsamda değerlendirilebilmektedir. Dolaylı maliyetlerin hesaplanmasında hesap hassasiyetini etkileyen faktörler doğrudan maliyetler için olarak faktörlere benzerlik gösterir. eksikliği. dokümantasyon. bu kapsamda değerlendirilmektedir. Yukarıda belirtilen dolaylı maliyetlerden mobilizasyon. Bu güçlükler proje özelliklerinden. finansal. öngörülemeyen maliyetlerin hesaplanmasındaki zorluklar. Detaylı maliyet analizleri neticesinde işin sonundaki olası sapmalar kabul edilebilir düzeydedir. eksiksiz ve doğru hesaplanmış bir keşif çalışması. Ayrıca yukarıda doğrudan maliyetler için ortaya konan belirsizlik şartlarına ilaveten siyasi durum bilhassa bazı ülkeler için önemli bir faktör olarak ortaya çıkacaktır. kullanılacak malzemelerin kalitesi gibi kriterlere 256 . Öneri modelde. ret veya transfer edilme durumlarına karar verip. çizimlerin yetersizliği.

çizimlerin kalitesi. nakit akımı. alt başlıklara ayrılmıştır. ihale dokümanlarının bedeli. 257 . coğrafi özellikler. (D. 1996) tarafından oluşturulan kriterlerle mukayese edildiğinde proje ve ihale karakteristik özelliklerinin daha sistematik olarak ele alındığını göstermektedir. devam eden projeleri. şirket merkezinin durumu. götürü). proje büyüklüğü. ihale girenlerin sayısı. Maliyet tahmin hesaplamalarındaki proje özellikleri.P.. işçilik fiyatlarındaki değişim riski. şirketin karakteristik özellikleri. maliyet+kar). Proje Uygulama Alanı. tasarım karmaşıklığı. tazminatın kontrat değerine oranı. güvenlik. proje uygulama yetkinliği. proje riskleri ve dolaylı maliyetlere bağlı kriterler aşağıda tariflendiği gibidir. Burada oluşturulan kriterler (S. nakit durumu.bağlı olmakla beraber. ortaklık tipi. şirket karakteristikleri. proje dokümantasyonu. teklif verme koşulları. Proje Özellikleri Proje özellikleri. Proje Riskleri R. kontrat tipi(birim fiyat. işverenin finansal durumu. Chua ve D. 2000) proje özelliklerini çevresel. genel ekonomi durum. Genel. kalite ve çevresel gereklikler. teklif verme durumu. proje büyüklüğü. işveren’in büyüklüğü ana başlıkları altında ele almıştır. Kontrat. ağır ekipman ihtiyacı. 2005) proje bedelinin tahmin edilmesinde projenin niteliği. ön yeterlilik şartları. politik. dâhili faktörler ve işle ilgili kriter başlıklarıaltında ele almıştır. birim fiyat. projenin tipi ve karlılığı. tasarım kalitesi. uygulama yeri ve ortaklık yapısı başlıkları altında ele almıştır. ABouRizk. proje süresi. Sönmez ve diğ. tamamlanan uluslar arası projelerin tutarı. projenin karmaşıklığı. ekonomik durum. (Min liu ve Yean Yng Ling. proje dokümantasyonu. projenin genel karakteristik yapısı. ekonomik durum ve işveren özelliklerini detaylandırırken aşağıdaki kriterleri kullanmıştır. sahanın konumu. yüzdesel hesaplamalar proje bütçesi ile doğrusal olarak değişmektedir. tasarım. işveren karakteristikleri. büyük oranda gerçeğe yakın bir maliyet tahmini yapılabilir. kontrat tipi (götürü. sözleşmedeki iş kapsam kriterleri ele alınmıştır. Kontratsal.Li. proje tipi. yüklenici. tasarım aşamasına müdahil olabilme. malzeme fiyatlarındaki değiş im. işveren’in ödeme kabiliyeti. ihale tarihi. Ortaklık Yapısı. sözleşme koşulları. saha yönetim ekibinin yetkinliği. teminat gereklilikleri. idari. planlama. ekonomik durum ve işveren kriterleri açısından proje özellikleri tariflenmiştir. hukuki. kaynak ihtiyaçları. Tutarsal endirekt maliyet kalemleri net olarak hesaplanabilmekle beraber. Tasarım. işveren’in özel talepleri. güvenlik sorunları. teklif hazırlama süresi. Proje nitelikleri.K. yüklenicinin nitelikleri. finansal. diğer katılımcıların rekabet yeteneği. Finansal. hava durumu. ihalenin durumu. alt yükleniciler. Dolaylı maliyetlerde ise yüzdesel ve tutarsal hesaplanabilecek şekilde iki gruba ayrılmaktadır. finansal. (2007) proje risklerini genel.Dozzi ve M. hazırlanan dokümantasyonun içeriği. kontratsal. piyasa şartları başlıkları altında. Aynı çalışmada ülkesel risk faktörleri.

. A... analiz sonucu direkt maliyet tahmini yapılabilecek maliyet kalemler bulunmaktadır. Schroeder S. makine ekipman giderleri. London and New York: Spon Press Chua D. projedeki hesaplanamayan..’nin. Li D. sübjektif ve kişiden kişiye.Managing Construction for Tomorrow konferansı. I.. L. (1996). Journal of Construction Engineering and Management ASCE Dikmen. Kemal Gür (2007). M. Talat Birgönül. birikimler doğrultusunda farklı yorumlanabilecek kriterlerin tümüyle ele alınıp doğru bütçe tahminlerinde bulunulmasını sağlamaktır. Oluşturulan model ile amaçlanan. & Karim. Proje cirosuna bağlı olarak yüzdesel olarak hesaplanacak kalemler. Journal of Construction Engineering and Management ASCE 258 . H.. O. mukavele masrafları. and management – a new model based on neurocomputing and object technologies. S. Akbıyıklı.. teminat mektupları ve vergiler. (2007) yaptığı çalışmada teklif kararını vermeye yönelik olarak genel. P. ister teklif hazırlık aşaması olsun (pre master plan). Analiz edilmesi sonucu hesaplanabilecek maliyet kalemleri mobilizasyon giderleri. R ve Sonmez. Kaynaklar Adeli. Automation in Construction 30-44 Dikmen. Construction scheduling. Utility-Theory Model for Bid Markup Decisions. (2000). Sonuç Yukarıda belirtilen kriterler çerçevesinde proje maliyet tahminlerinin doğru yapılabilmesine yönelik olarak. proje maliyetlerinin doğru hesaplanıp. M.. cost optimization. Ateş. Key Factors in Bid Reasoning Model. A. şantiye işletme giderleri ve finansal giderlerdir. sigorta giderleridir. “A review of utilization of soft computing methods in construction management” . proje maliyetine etki edebilecek tüm parametreler model içersinde düşünülüp.Dolaylı Maliyetler Endirekt maliyetler yukarıda ifade edildiği gibi yüzdesel olarak hesaplanacak maliyet kalemleri olduğu gibi. AbouRizk S.U. M. stanbul Dozzi S. MC4T . ister işin alınması akabinde yapılacak bütçe çalışmaları olsun (master plan). etki ağırlığı nispetinde bütçe fiyatına etkisi düşünülerek model oluşturulmuştur. Ekim 2009. risk ve fırsat ve rekabet kriterleri olmak üzere 3 ana başlık altında detay kriterler oluşturulmuştur. 2001. A case-based decision support tool for bid mark-up estimation of international construction proejcts. K. Dikmen ve diğ.

(2007) Yapay Zeka Uygulamaları.. Fuzzy sets. Ling Y.Elmas. 1. Modeling a Contractor’s Markup Estimation.. Seçkin Kitabevi. West Publishing Company 259 . Baskı. (2007). 1992. Prentice Hall Zadeh. Introduction to Artificial Neural Systems. (2005).A..M.P. Quantitive Methodology for Determination of Cost Contingecy in International Projects. Ç. Information and Control. Türkiye. L. ve Birgönül T. 8: 338–353 Zurada. J. Journal of Management in Engineering ASCE Veelenturf. 1965. stanbul. L. 1995. Analysis and Applications of Artificial Neural Networks. Journal of Construction Engineering and Management ASCE Sönmez R.J. Ergin A. Liu M.

.

Yapay Sinir Ağları Yöntemi le Kalıp şlerinde Bir Adam-Saat Tahmini Modeli Murat Sönmez S. Diğer yandan. Bu çalışmada. stanbul Tel: (212) 498 4718 E-Posta: u. kalıp işçiliği verimliliği bir inşaatın betonarme maliyeti ile ilgili maliyet tahmini. uygulama ve kontrol gibi tüm aşamalarında verimlilik yani adam-saat değerlerine ihtiyaç vardır. yapım öncesinde. Bu aşamanın en önemli kısmı girdi ve çıktı değişkenlerinin tespitidir. Yöntemin en önemli özelliği gerçek veriler ile kurulan modelin eğitilmesi ve eğitilmiş olan modelin yeni veriler için sonuç üretebilmesidir. programlama. planlama döneminde. stanbul Tel: (216) 377 95 95 E-Posta: murat. 34881. bina türü projelerde kaba yapı maliyetleri içerisinde önemli yer tutan kalıp işlerine ait adam-saat ve verimlilik değerlerinin sağlıklı tahmini amacıyla yapay sinir ağları yöntemi ile bir karar destek sistemi oluşturulması hedeflenmiştir.sonmez@hadeka. inşaat yüklenicilerinin sağlıklı adam-saat değerleri tahmini gereği yadsınamaz.dikmen@iku.edu. şçilik. Anahtar sözcükler: Yapay Sinir Ağları. Hiç şüphesiz ki. Diğer taraftan. Adam-Saat. projenin sadece fiziki ilerlemesini etkilemeyip bütçesini de olumsuz etkileyecektir.tr Öz 1980’li yılların başından itibaren mühendislikte artarak uygulama alanı bulan yapay sinir ağları yöntemi. Diğer bir deyiş le model sürekli öğrenerek kendini geliştirebilmektedir. Verimlilik Giriş Bir inşaat projesinin tasarım. Bu bağlamda kurulan model sürekli olarak yeni veriler ile sürekli kendini yenileyebilmesidir. Maliyet. Kalıp. Bu sürenin oluşumu için de adam-saat verisine ihtiyaç duyulur.tr HADEKA nşaat Kartal. Planlamada ulaşılmak istenen önemli bir sonuç da işin bitim süresidir. Türkiye’de konut ve işyeri binaları projelerinde çok büyük sıklıkla kullanılan betonarme 261 . Bu bağlamda. Ümit Dikmen stanbul Kültür Üniversitesi nşaat Mühendisliği Bölümü Bakırköy. Üçüncü ve son aşamada ise model farklı projelerden elde edilen veriler ile test edilmiştir. bu tahminde yapılacak olası hatalar. işin gerçek bedelinden düşük bir bedelle de üstlenmesine yol açabilir. Bu amaçla çalışmanın ilk aşamasında bir yapay sinir ağ ı oluşturulmuştur. kinci aşamada oluşturulan bu ağ elde mevcut bulunan üstyapı projelerine ait kalıp puantajları eğitilmiştir. temelinde insan beyninin çalışma ilkelerini taklit ederek çalışan bir problem çözümleme yöntemidir. planlama. 34156. planlama ve programlama çalış malarında önemli yer tutar.com. Teklif aşamasında yapılacak yanlış verimlilik tahminleri bir ihalenin kaybına yol açabileceği gibi.

1991). insan beyninin “nöron” adı verilen birimlerin ağı şeklinde çalıştığı ile ilgili olan biyolojik bulgulardan esinlenmiştir. x1’den xn’e olan girdiler. insan beyninin ve zekasının nasıl çalıştığına dair çalışmaların yapılmaya başlandığı 1800’lere kadar dayanmaktadır. En çok kullanılan yapay sinir ağları modellerinden biri çok katmanlı perseptron modelidir. Bu tür modelde. Öğrenme işlemi nöronlar arasında bulunan sinaptik bağlantıların ayarlanmasını içerir. Minsky ve Papert’in (1969) yayınlamış olduğu bir çalış maya bağlı olarak yavaş ilerleyen çalışmalar 1980’lerin başında yapı yönetimi dalıda dahil olmak üzere tekrar ivme kazanmıştır (Moselhi ve diğ. Ardından da önerilen yöntem ile birlikte çalışmada elde edilen ilk bilgiler sunulacaktır. Aşağıdaki bölümlerde kısaca inşaat projelerinde verimlilik ve verimlilik tahmininde yapay sinir ağları uygulamaları anlatılacaktır. bina türü projelerde kaba yapı maliyetleri içerisinde önemli yer tutan kalıp işlerine ait adam-saat ve verimlilik değerlerinin sağlıklı tahmini amacıyla yapay sinir ağları yöntemi ile bir karar destek sistemi oluşturulması hedeflenmiştir. uygulama alanına bağlı olarak değişiklik gösterir. girdi katmanından. Şekil 1’de gösterildiği gibi. Yapay sinir ağları yöntemi (YSA) temel olarak insan beyninin görsel verileri nasıl işlediği ve nesneleri nasıl ayırdığı. Çalış manın bu safhasında sadece sistem kalıp ile olan imalatlar ele alınmıştır. Bu çalışmada.%15 arasında olarak bu tür yapıların toplam maliyetinde önemli bir yer tutmaktadır.. gizli ve çıktı katmanları vardır. X1 X2 X3 y Çıktı katmanı Gizli katman Xn Girdi katmanı Şekil 1. Şekil 1’de tek gizli katmanlı basit bir yapay sinir ağları modelini gösterilmektedir.çerçeve yapılarda kalıp işçiliğinin ağırlığı %10 . Yöntem. Çıktı katmanı. yani öğrendiği prensibi üzerine kurulmuştur. Yapay Sinir Ağları Yapay sinir ağları kavramı. aradaki gizli katmanlardan da geçerek. Tipik bir yapay sinir ağları modeli Tipik bir yapay sinir ağları modelinde girdi. Ne var ki. girdi 262 . girdi ve sinyalleri sinyali alır. Gizli katman sayısı. Her nöron kendi parçası olan “sinaps”lar vasıtasıyla diğer nöronlar ile sinyal alışverişinde bulunur.

zaman ve kaynak takibi. Gizli katman içerisinde toplanır ve bir “aktivasyon fonksiyonu” vasıtasıyla işlenerek gizli katmandaki nörondan çıkış hesaplanır. (2007)). Çalışmada araştırmacılar yapay sinir ağları ve regresyon analizi kullanarak kalıp işçiliği. (1992). en son çıktı katmanına varmasına kadar tüm gizli katmanlar için tekrarlanır. Konu hakkında daha detaylı bilgi bu alanda yayınlanmış olan çok sayıda kitap ve çalışmadan elde edilebilir. (2001) endüstriyel inşaat aktivitelerinde işçilik üretim değerlerinin tahmini amacıyla 2 kademeli bir yapay sinir ağları yöntemi uygulamışlardır. “eğitim işlemi” adı verilen işlem ile model spesifik bir problemi çözmek için eğitilir. kar tahmini. Maliyet ve fiyat tahmini. Chao ve diğ. Proje yönetiminde hiç şüphesiz ki verimliliğin takibi ve de tahmini en önemli konulardan biridir. Başlangıçta. nşaat Projeleri Verimlilik Tahmininde YSA Uygulamaları nşaat projeleri yönetiminde. verimlilik tahmini. talep ve dava sonucu tahmini gibi konularda pek çok değerli çalış ma yapılmış ve yayınlanmıştır (Adeli ve Karim (2001). verimlilik değerlerini %15 yakınlıkla elde ettiklerini belirtmişlerdir. yapay sinir ağları yukarıda bahsedilen ağırlıkları geliş igüzel miktarlar olarak alırlar. (1994) ve daha sonra Ok ve diğ. Eğitim iş lemi esnasında. Boussabaine. (Zurada. Dikmen ve diğ. Karshenas ve diğ. Araştırmacılar. yapay sinir ağları yöntemi çok çeşitli problemlerin çözümünde uygulanmıştır (Moselhi ve diğ. başlangıçta gelişigüzel olan sinaptik bağlantı ağırlıkları ayarlanır. Veelenturf. risk değerlendirmesi. Çıktı katmanında veri son bir kez daha aynı şekilde işlendikten sonra yapay sinir ağının çıktısı oluşur. AbouRizk ve diğ. (1992). Sonmez ve Rowings (1998) yapay sinir ağları yöntemini inşaat işçiliği verimliliğini tahminde kullanmışlardır. Bu eğitimin amacı incelenmekte olan problem için en uygun ağırlıkların bulunmasıdır. ses tanıma veya görüntü tanıma gibi verilen bir uygulamaya uygun olarak tasarlanırlar. 1980’lerin ikinci yarısından itibaren. (1991). (2006) yapay sinir ağları yöntemini toprak işlerinde iş makinelerinin üretim tahmininde kullanmışlardır. beton dökümü ve perdah işçilikleri konusunda verimlilik modelleri geliştirmiş lerdir.katmanına beslenmelerinin ardından bir “bağlantı ağırlığı” ile çarpılarak gizli katmana aktarılırlar. Elmas. (1996). Çalışmanın sonucunda araştırmacılar yöntemlerini %84 olasılıkla. Yapay sinir ağları. Portas ve AbouRizk (1997) yapay sinir ağları yöntemini beton kalıp işlerinin verimlilik tahmininde kullanmıştır. ayrıca “Yapay sinir ağlarının endüstri ortamında pratik olarak kullanılmasında en önemli konuların (1) girdi faktörlerinin tanımı ve (2) eğitim için yeterli ilgili veri toplanmasıdır” yorumunda bulunmuşlardır. Bu işlem verinin. Bunu takiben. Tüm çalışmalar da yapay sinir ağları yönteminin bu tür işlemler için uygun bir yöntem olduğu sonucuna varılmıştır. (1995). (2009)). 263 . verimlilik. Adeli ve Karim (2001)). Bu çalışmada Portas ve AbouRizk 22 girdi kullanarak kalıp işçiliği verimliliğini tespit etmek amacıyla bir model geliştirmiştir.

264 . Bu veriler şantiye ortamında kolaylıkla ölçülebilecek ve sağlıklı şekilde toplanacak verilerdir.Yöntem Yukarıda da bahsedildiği üzere bu çalış manın amacı. toplam kolon uzunluğu. diğer yandan Türkiye’de halen birçok fiyat analizcisi tarafından kullanılmakta olan Bayındırlık Bakanlığı analizleri ise sistem kalıplar için herhangi bir eleman tipi ayrımı. Diğer bir amaçta bur tür yapıları inşa eden şirketlerin yöntemi kullanmada diğer şirketlerden elde edilecek verilere ihtiyaç göstermeden yöntemi kullanabilmeleri amaçlanmıştır. Bu nedenle önerilen yöntem hemen her büyüklükteki yüklenici firma tarafından kullanılabilir. Model ve Verilerin Tanımlanması Yukarıda belirtilen kriterler ışığında modelin ana girdileri yapının toplam kat adedi ile verilen bir kattaki toplam sarkan kiriş uzunluğu. kurulan YSA modelinin yukarıda bahsedilen eğitimi için sağlıklı ve mümkün olduğunca çok veriye ihtiyaç vardır. gerekse çıktı birimlerinde uygulamaya yönelik olması ile ilgili olarak yazarların uzun yıllara dayanan konu ile ilgili olan tecrübeleri ışığında karar verilmiştir. Ortalama bazda bu değerin doğru olacağı kabul edilse de tek bir villa inşaatı ile çok katlı bir iş merkezinin inşasının kalıp işlerinde ciddi verimlilik farkları olacağı açıktır. Ayrıca Türkiye bina stoğunun büyük çoğunluğunu teşkil eden 515 katlı 10 kadar yapı inşa eden bir yüklenici model için oldukça güzel bir veri setine sahip olacaktır. yöntemin ihtiyaç duyduğu verilerin basit ve kolaylıkla elde edilebilir olmasıdır. çalışma alanının bulunduğu kat gibi verimlilik üzerinde ciddi etkisi olabilecek faktörler bazında bir ayrım yapmayıp tek bir saat/m2 değeri vermektedir. Diğer yandan yapay sinir ağları yöntemi gerçekleşmiş aktivitelerden elde edilmiş bilgilerle olası çözümlere ulaşan bir yöntem olduğu için. Aksi takdirde geliştirilen yöntem akademik bir çalışmanın ötesine gidemeyebilir. Bu çalışma yöntemi kalıp alanı bazında bakıldığında eleman bazında farklı verimlilikler arz etmektedir. geliştirilmekte olan ve burada sunulacak modelde. Bir yöntemin pratikte uygulama alanı bulması için en önemli konular. Türkiye’de sıkça kullanıldığ ı şekliyle. verilerin basit ve de şantiye ortamında ek bir külfet getirmeden toplanabilecek olması hedeflenmiştir. 1 saatlik yemek ve dinlenme molası da dahil olmak üzere toplam 10 saat alınmıştır. Bilindiği üzere Türkiye’de son yıllarda artık hemen hemen her yerde betonarme işlerinde sistem kalıp kullanılmaktadır. Türkiye’de konut ve iş yeri inşaatlarında taşıyıcı sistem olarak sıklıkla kullanılmakta olan betonarme (perdeli veya perdesiz) yapıların kalıp işçiliğindeki verimliliği tahmin edebilmek amacıyla bir karar destek sistemi oluşturulmasıdır. Ayrıca inşaatlardaki çalışmalar oldukça mekanize olmuş ve hemen her bina şantiyesinde kalıp montaj ve söküm işlerinde işin karakterine bağlı olarak mobil veya kule vinç kullanılmaktadır. çalış ılan alanın ölçüleri. Modelin ana çıktısı ise girdilere baz yapı elemanlarının betonarme kalıp aktiviteleri için harcanacak toplam adam-gün (yevmiye) miktarıdır. Önerilen yöntem tüm bu gibi etkileri otomatik olarak dikkate almaktadır. Bu çalışmada. toplam perde duvar alanı ve bu yapı elemanlarınca taşınmakta olan toplam döşeme alanı ile bu döşemenin kaçıncı katta olduğu olarak tespit edilmiştir. Bu noktalardan hareketle. Ne var ki. adam-gün süresi. Gerek girdi birimlerinin seçiminde.

Test sonuçları Şekil 1’de grafik olarak sunulmuştur. Buradan hareketle kolon kalıp işleri verimliliğinin kolon kesiti boyutlardan bağımsız olduğu kabulü yapılabilir. perde duvarlara ait kalıp işçiliğinde ise perdenin yüzey alanı işçiliğ i doğrudan etkilediğinden m2 boyutunda çalışılmıştır. Çoğu kez 2 parçadan oluşan kolon kalıpları vinç yardımıyla yerine yerleştirilmektedir. Döşeme alanı olarak. kullanıldığ ı takdirde kalıp işçiliğine olan etkisi tıpkı kolonlarda olduğu gibi ebatlarından çok uzunluğudur. daha önceden döşeme içerisinde sarkan kirişlerinde bir veri olarak sisteme girilmesi nedeniyle sadece döşemenin izdüşüm alanı kullanılmıştır. 137 adet veri seti ile modelin eğitiminde. döşeme alanı ve yapı toplam kat sayısı tasarım üzerinden tespit edilmiştir. Analizler ve Sonuçları Yukarıda da bahsedildiği üzere oluşturulan YSA veri setinde. kalan 7 veri seti ise test setinde kullanılmıştır. Çalış maya konu olan inşaat projelerinde. Analizler için geri yayılım algoritması ve sigmoid aktivasyon fonksiyonu kullanılmıştır. Şekilden de görüleceği üzere gerçekleşen değerler ile önerilen yöntem kullanılarak hesaplanan değerler birbirine oldukça yakındır.Sistem kalıp teknolojisinde. kolon uzunluğu. aynı işin tekrarlanması ve süregelen iş alışkanlığı/ezberleme nedeniyle sonucu etkileyeceğinden bir parametre olarak sisteme dahil edilmiştir. Modelin Eğitim ve Test Veri Setleri Yapılan çalışmada 12 farklı bina projesinden toplam 144 adet veri toplanarak YSA veri seti oluşturulmuştur. Fakat sarkan kirişlerin boyu arttıkça işgücü ve işçilik ciddi miktarda artış göstermektedir. Kirişin ebatları küçülüp büyüdüğünde yapılan işgücü çok fazla değişmemektedir. perde duvar alanı. Bunlardan 137 adet veri eğitim setinde. Her kata ait adam-gün değerleri ise doğrudan ilgili projenin şantiye yöneticilerinden elde edilmiştir. Katlara ait. sarkan kiriş uzunluğu. 265 . yapıya ait her kat bir veri olarak ele alınmıştır. kolon kalıpları bir kez oluşturulduktan sonra tüm yapı bu monte edilmiş kalıplarla inşa edilmektedir. yapıda meydana gelen işçi gücü ve işlik sürekliliği. kalan 7 adet veri takımı modelin test edilmesinde kullanılmıştır. Benzer bir yaklaşımla. En büyük fark 2’nolu test setinde %14 olarak oluşmuştur. Konut türü yapılarda çok fazla sarkan kiriş kullanılmamakla birlikte. Toplam kat adedi ve bulunulan kat. Veri setlerinin oluşturulduğu tüm yapılar farklı taban alanları ve kat adedine sahiptir.

Yapıda işleve bağlı olarak farklı aks açıklıkları kullanılmıştır.4 49.2 Perde (m2) 366.Bodrum kat Zemin kat Toplam 4 4 4 4 4 Kolon (m) 26.Bodrum kat 2.10000 7500 Adam-saat 5000 2500 0 0 Gerçek değer YSA yöntemi 1 2 3 4 5 Test seti no. 6 7 8 Şekil 2.0 65. Analizleri Adam-Saat Katlar Şekil 3.0 m2 kalıp ve 673.6 159.7 37. ayrıca 2 örnek proje vasıtasıyla Bayındırlık Bakanlığının Birim Fiyat Analizlerinde uygulanan verimlilik değerleri ile karşılaştırılmıştır. Yapı ile ilgili veriler ile Bayındırlık Bakanlığı birim fiyat analizlerinde önerilen değerlerle yapılan analizler Tablo 1 ve Şekil 3’te karşılaştırılmıştır. YSA yöntemi ve Bayındırlık Bakanlığı analizleri ile elde edilen sonuçlarının karşılaştırılması 266 .50 m olan 4 katlı takriben 2000 m2 alana sahip bir lojistik depo tesisidir. Yapının inşası toplam 4508.1 1967.0 49. Bak.3 Döşeme (m2) 366. Tablo 1. Lojistik depo Toplam kat adedi 3.4 6000 5000 4000 3000 2000 1000 0 -4 -3 -2 -1 0 1 2 Kiriş (m) 142. Analizleri ile Toplam Adam-saat 4314 5262 5261 2725 17462 YSA yöntemi Bay.0 600. Bak. Fiilen gerçekleşmiş veriler ile modelden elde edilen verilerin karşılaştırılması Örnek Uygulamalar Önerilen yöntemin ürettiği sonuçlar. Lojistik Depo inşaatı.0 574.Bodrum kat 1.0 49. Birinci proje.7 YSA yöntemi ile toplam adam-saat 3624 2987 2004 944 9161 Bay. Bodrum katın dış kenarlarında perde duvar vardır.1 782.0 451. kat yüksekliği 3.6 575.0 m3 beton gerektirmektedir. Kare kesitli kolon ve kirişli döşeme kullanılmıştır.0 173.1 271 278 91.

Analizleri ile Toplam Adam-saat 7025 3272 2261 2231 2226 2329 19344 7500 YSA yöntemi Bay. kinci proje ise.7 29.5 Perde (m2) 366.6 201. Bak.2 178. Kuruoğlu ve diğ. Bayındırlık Bakanlığı analizleri yöntemi ile elde edilen sonuçlar %100’e varan mertebede YSA yöntemi ile elde edilen sonuçlardan yüksektir. Süt ürünleri tesisi Toplam kat adedi 2. Betonarme işlerinin ana metrajları. Bak.8 33.8 420.8 416. (2001) yapmış olduğu bir çalışmada da ortaya konmuştur.0 54.0 18. Bu da yöntemin ne derece gerçeğe yakın sonuçlar verdiğini göstermektedir. Yine aynı şekilden görüleceği YSA yöntemiyle yapılan analizde bodrum katların imalatı için gerekli adamsaatler derine gittikçe artmaktadır.Bodrum kat 1.6 7.0 m2 kalıp ve 768. Bodrum dış duvarları betonarme perdedir.6 2505.0 m3 beton olarak hesaplanmıştır.0 29.6 61.0 18.0 652.Normal kat 2.6 7. Sonuç olarak Bayındırlık Bakanlığı analizleri adam-saat değerlerinin uygulamada elde edilen verilere 267 .6 7. analizleri Adam-saat 5000 2500 0 -3 -2 -1 0 1 2 3 4 Katlar Şekil 4. Yine diğer projede olduğu gibi farklı aks aralıklarına sahip betonarme karkas bir binadır.2 18.5 Döşeme (m2) 531.8 416.5 Kiriş (m) 109. iki analiz yönteminin arasında ciddi farklar mevcuttur.7 193.4 YSA yöntemi ile toplam adam-saat 3526 1877 876 876 876 1196 8845 Bay. Tablo 2. yapmış oldukları çalışmada farklı inşaat firmalarından görüşerek elde etmiş oldukları verimlilik değerlerinin ortalaması ile Bayındırlık Bakanlığı analizlerinde önerilen değerleri karşılaştırmış lardır.Bodrum kat Zemin kat 1. Lojistik Depo inşaatı.Normal kat Çatı katı Toplam 6 6 6 6 6 6 6 Kolon (m) 41.7 29. Süt Ürünleri Tesisi.6 7. Yapı ile ilgili veriler ile Bayındırlık Bakanlığı birim fiyat analizlerinde önerilen değerlerle yapılan analizler Tablo 2 ve Şekil 4’te karşılaştırılmıştır.7 29.6 302.Şekil 3’ten görülebileceği üzere.92 m kat yüksekliğine sahip 6 katlı takriben 2500 m2 alanlı bir süt ürünleri tesisidir. 2. YSA yöntemi ve Bayındırlık Bakanlığı analizleri ile elde edilen sonuçlarının karşılaştırılması Bayındırlık Bakanlığı analizlerinde kullanılan değerler ile uygulamada gerçekleşen değerler arasında benzer farklılıklar Kuruoğlu ve diğ. 4977.8 416.

karşın, beton için m3’te 3.31 kat ve kalıp için 1.70 kat fazla olduğunu sonucuna varmışlardır.

Sonuçlar
Yapılan çalış mada betonarme karkas yapılar için bir kalıp işçiliği verimliliğinin tahmini için yapay sinir ağları bazlı bir yöntem önerilmiştir. Yöntemin basit ve elde edilebilir veriler ile çalışması, yöntemin küçük ve orta ölçekli yükleniciler tarafından da kullanılmasına imkan tanımaktadır. Diğer yandan çözüm özellikleri nedeniyle ortalama verimlilik değerlerinde çoğu zaman dikkate alınmayan proje büyüklüğü, çalışılan mekanın büyüklüğü, yapının kat adedi gibi verimlilik üzerinde ciddi etkileri olabilecek değerler dikkate alınmaktadır.

Kaynaklar
AbouRizk S. , Knowles P. & Hermann U.R. (2001) Estimating labor production rates for industrial construction activities. ASCE Journal of Construction Engineering and Management. 127(6) pp 502-511. Adeli H. & Karim A. (2001) Construction scheduling, cost optimization, and management – a new model based on neurocomputing and object technologies. London and New York: Spon Press Boussabaine A.H. (1996) The use of artificial neural Networks in construction management: a review. Construction Management and Economics 14 pp 427-436 Chao L.C. & Skibniewski, M.J. (1994) Estimating construction productivity: neuralnetwork-based approach. ASCE Journal of Computing in Civil Engineering. 8 (2) pp 234-251 Dikmen S.U. , Ateş O. , Akbıyıklı R ve Sonmez M. (2009) A review of utilization of soft computing methods in construction management Managing Construction for Tomorrow , MC4T, stanbul Elmas Ç. (2007) Yapay Zeka Uygulamaları, Seçkin Yayıncılık, Ankara, Türkiye. Karshenas S. , Feng X. (1992) Application of neural networks in earthmoving equipment production estimating. Proceedings of the 8th Conference Computing in Civil Engineering, ASCE, New York, pp 841–7. Kuruoğlu M. , Bayoğlu F. . (2001) Yapı üretiminde adam saat değerlerinin belirlenmesi üzerine bir araştırma ve sonuçları. 16. nşaat Mühendisliği Teknik Kongresi, Ankara, No:65. Kuruoğlu M. , Bayoğlu F.(2002)Yapı üretiminde adam-saat değerlerinin belirlenmesi ve Bayındırlık Bakanlığı’nın değerlerine göre karşılaştırmalı değerlendirmesi, nşaat Mühendisleri Odası stanbul Bülten, stanbul, s. 62 Minsky M.I. & Papert S. (1969) Perceptrons, MIT Press, Cambridge, MA 268

Meslek Standartları Komisyonu MSK (1997) “ nşaat kalıpçısı meslek standardı (ahşap)”. http://www.iskur.gov.tr/mydocu/standart/106.html. Moselhi O. , Hegazy T. & Fazio P. (1991) Neural networks as tools in construction. ASCE Journal Construction Engineering and Management. 117 (4) pp 606-625. mpm.org.tr/verimlilik (2007) “Verimlilik nedir?” Mpm yayınları Ok S.C. & Sinha S.K. (2006) Construction equipment productivity estimation using artificial neural network model. Construction Management and Economics, 24 pp 10291044. Portas J. & AbouRizk S. (1997) Neural network model for estimating construction productivity. ASCE Journal of Construction Engineering and Management. 123(4) pp 399-410. Sonmez R. & Rowings J.E. (1998) Construction labor productivity modeling with neural networks. Journal of Construction Engineering and Management, 124(6) pp 498– 504. Veelenturf L.P.J. (1995) Analysis and Applications of Artificial Neural Networks. Prentice Hall ACM, New York, USA Zurada, J.M. (1992) Introduction to Artificial Neural Systems. West Publishing Company ,New York, USA

269

Yapım Firmaları’nda Entelektüel Sermaye Değerinin Finansal Verilerle Hesaplanması
Tuğçe Ercan
Yıldız Teknik Üniversitesi Mimarlık Fakültesi Yapı Üretimi Bilim Dalı Yıldız Kampüs 34349 Beşiktaş/ stanbul Tel: (0212) 383 26 21 E-Posta: tugcesim@yahoo.com

Almula Köksal
Yıldız Teknik Üniversitesi Mimarlık Fakültesi Yapı Üretimi Bilim Dalı Yıldız Kampüs 34349 Beşiktaş/ stanbul Tel: (0212) 383 26 21 E-Posta: koksalm@iit.edu

Öz
Entelektüel sermaye bilgi ekonomisi içinde işletmelerin yeni zenginliğidir. Ülkemizin ekonomisinde önemli bir yere sahip inşaat sektöründe entelektüel sermaye kavramı oldukça yenidir. Sektörün önemli aktörlerinde biri olan inşaat firmaları ise bu kavrama yabancıdırlar. nşaat sektöründe, stratejik anlamda entelektüel sermaye yönetimi faaliyetlerini uygulayabilmek için öncelikle sistematik entelektüel sermaye ölçümleri yapılmalıdır. Entelektüel sermaye ölçüm yöntemleri nitel yaklaşımlar ve finansal verilerle ölçümler olmak üzere iki odağa ayrılmıştır. Nitel yaklaşımlar entelektüel sermayeyi belirli değişkenler üzerinden raporlama ana mantığına dayanmaktadır. Finansal ölçüm yaklaşımları ise, menkul kıymetler piyasasının işletmeye verdiği değer ile iş letmenin bilançosunda yer alan iş letme değeri üzerinden entelektüel sermayeyi hesaplamaktadır. Bu çalış ma kapsamında stanbul Menkul Kıymetler Borsası’nda işlem gören iki inşaat firmasının entelektüel sermaye düzeyleri finansal verilere dayalı bir ölçüm yöntemi olan “Hesaplanmış Maddi Olmayan Varlıklar Yöntemi (HMOV)”ile hesaplanmış ve karşılaştırılmıştır. Bu araştırma öncelikle entelektüel sermaye konusunda sınırlı araştırmaya sahip inşaat sektörüne katkı sağlamaktadır. Ayrıca, son yıllarda bilgi yönetiminde giderek artan bir öneme sahip olan entelektüel sermayenin inşaat sektöründe de önemini vurgulamaktadır. Bu araştırma sonucunda elde edilen veriler, inşaat firmalarında gelecekte uygulanabilecek entelektüel sermaye yönetim modellerine katkı sağlayacaktır.
Anahtar sözcükler: Entelektüel sermaye, Hesaplanmış Maddi Olmayan Varlıklar, Yapım firmaları, nşaat sektörü, Bilgi ekonomisi

Giriş
21. yüzyılda, bir işletmenin başarısı sahip olduğu fiziksel varlıklardan çok entelektüel sermayesi ve sistem kapasitesine bağlıdır. Entelektüel sermaye organizasyonun görünmeyen zenginliği, iş yapabilme bilgisidir ve ekonomik zenginlik için egemen kaynak olma yolunda ilerlemektedir. Bilişimin günden güne gelişmekte olduğu günümüzde artık en güçlü şirketler, en büyük maddi ve finansal varlıklara sahip şirketler değil, entelektüel sermayelerini güçlendirebilen, bilgiyi kullanabilen ve bu değeri en etkin şekilde yönetebilen şirketlerdir. 271

Bir inşaat firmasının kaynakları göreceli değerleri bağlamında maddi ve maddi olmayan varlıklardan oluşmaktadır. Maddi varlıklar (tangible assets), firmanın kesin ve güncel varlıklarıdır. Maddi varlıklar, ekipman, arsa, stoklar, banka mevduatları ve fabrikalar gibi daha somut varlıklardır. Buna karşın maddi olmayan varlıklar (intangible assets), gözlemlenmesi, tanımlanması ve değer biçilmesi daha zor, gelecek için fayda sağlayan fiziksel veya finansal olmayan varlıklardır (Lev, 2001). Bu tip varlıklar, firma performansı üzerinde de önemli bir etkiye sahiptirler. Maddi olmayan varlıklar, entelektüel mülkiyetten patentlere, ticari sırlardan sözleşme lisanslarına, iletişim ağları, çalışanların bilgi birikimi, veri tabanları, firmanın sahip olduğu olumlu ün ve örgüt kültürü gibi birçok bileşene sahiptir (Kale ve Çivici, 2002). Bilgi ekonomisinde firmaların finansal raporlarının en önemli bileşenlerinden biri “maddi olmayan varlıklar”dır. Ancak “maddi olmayan varlıklar”, geleneksel muhasebe sistemi içindeki tanımından daha içerikli bir hale gelmiştir. Geleneksel muhasebe sisteminde “maddi olmayan varlıklar”ı araştırma geliştirme faaliyetleri, bilinirlilik gibi kavramlar tanımlarken; bilgi ekonomisiyle birlikte insan, organizasyon bilgisi ve paydaşlarla ilişkiler gibi yeni içerikler oluşmuştur (Gallego ve Rodriguez, 2005). Şirket için değer yaratacak bu varlıklar kolay tanımlanabilir ve ölçülebilir formlarda değildirler. Maddi olmayan varlıklara eklemlenen bu yeni bileşenler entelektüel sermayeyi tanımlamaktadır ve finansal tablolara tam anlamıyla yansımamaktadır. Türkiye nşaat endüstrisi, ülke ekonomisinde önemi göz ardı edilemeyecek bir konumda olup, pek çok sektörü içinde barındırmaktadır; ancak diğer endüstrilere nazaran kendini yavaş yenilemektedir. Yapı yapmak karmaşık bir süreçtir, bu karmaşık süreç bilginin ve yeni teknolojilerin kullanılmasıyla basite indirgenebilir ve ‘entelektüel sermaye yönetimi’yle daha hızlı ve etkin yönetim modelleri oluşturulabilir. nşaat sektörünün parçalı yapısı ve Türkiye’de faaliyet gösteren inşaat firmalarının çoğunluğunun küçük ölçekli olma durumu, sektör için entelektüel sermayenin önemini artırırken, diğer yandan hesaplanma zorluğunu ortaya koyar. Küçük ölçekli firmalar için entelektüel sermaye değer yaratmada önem kazanırken, firmaların halka arzının olmaması, bir başka deyişle borsada işlem görmemesi durumu, ölçüm yapmayı ve değerlendirme yapmayı zorlaştırmaktadır(Ercan, 2007). Firmaların entelektüel sermaye ölçüm yöntemleri iki açıdan ele alınabilir: nitel yaklaşımlar ve finansal verilerle ölçümler. Nitel yaklaşımlar, entelektüel sermayeyi belirlenecek değişkenler üzerinden raporlama ana mantığına dayanmaktadır. Finansal ölçüm yaklaşımlarının (Hesaplanmış Maddi Olmayan Varlıklar, Piyasa değeri/ defter değeri oranı, Tobin’in Q değeri, vb..) ana fikri ise hisse senedi piyasasının işletmeye verdiği değerin ne olduğunu tespit etmek, bunu işletmenin bilançosunda yer alan işletme değeri ile kıyaslayarak aradaki farkı belirlemektir. Finansal verilere dayalı ölçüm yöntemlerinin ortak özellikleri, entelektüel sermayenin genel bir karşılaştırılmasının yapılabilmesi için işletmelerin denetlenmiş finansal tablolarından türetilmeleri ve işletme tarafından benimsenen entelektüel sermaye tanımından bağımsız olmalarıdır. Brennan (2001) ‘in belirttiği gibi, bu ölçüm sistemleri makro planda olup sadece piyasanın işletmeye öngördüğü değerin fonksiyonu olarak hesap edilir. Bu nedenle tüm dünyada işletmeler finansal verilerle elde edilen değerlerin yanı sıra, entelektüel sermayelerinin özellikleri ve performansları hakkında uzun vadede daha stratejik bilgiler içeren entelektüel sermaye raporlama yöntemlerine başvurmaktadırlar (Brennan, 2001). 272

M. Shaikh‘in (2004) ‘‘Ölçemediğin bir şeyi yönetemezsin’’ ifadesi bize inşaat firmalarında entelektüel sermayeyi bir avantaja dönüştürecek entelektüel sermaye modellerini uygulamadan önce önemli olanın, bu değeri en doğru şekilde ölçmemiz olduğunu anlatmaktadır. Buradaki temel problem inşaat şirketleri için geliştirilmiş belli bir yöntemin olmamasıdır (Kululanga ve Mccaffer, 2001). Bu eksiklik inşaat şirketlerinde entelektüel sermaye yönetimi anlayışının var olmasının karşısında engel oluşturmaktadır. Bu nedenle bu çalışmanın amacı Türkiye’deki inşaat firmalarında entelektüel sermayeyi var olan finansal verilere dayalı entelektüel sermaye ölçüm yöntemleri bağlamında incelemektir. Bu çalışma kapsamında stanbul Menkul Kıymetler Borsası’nda işlem gören iki inşaat firmasının entelektüel sermaye düzeyleri “Hesaplanmış Maddi Olmayan Varlıklar Yöntemi (HMOV)”ile hesaplanmış ve karşılaştırılmıştır. Maddi olmayan varlıkların yapım firmalarındaki değerlerine ulaşmak, ileride şirket için rekabet avantajına dönüşecek entelektüel sermaye yönetiminin uygulanabilir bir yönetim stratejisi haline gelmesini sağlayacaktır. Entelektüel sermaye yönetimini inşaat şirketlerindeki yönetim anlayış ına en iyi şekilde entegre etmek bilgi ekonomisinin kaçınılmaz bir gerçeğidir.

Yapım Firmalarında Entelektüel Sermaye Kavramsal Altyapısı
lk olarak 1969 yılında John Kenneth Galbraith tarafından kullanılan ‘entelektüel sermaye’ kavramı, özellikle son on yıllık dönemde kavramsal ve endüstriyle ilişkili akademik yayınlar, konferans ve seminerlerin düzenlenmesiyle popülerlik kazanmıştır (Büyüközkan, 2002). Entelektüel sermayenin tüm dünyada kabul görmüş tek bir tanımı yoktur, birçok araştırmacı farklı açıdan entelektüel sermayeyi tanımlamaya çalışmıştır. Brooking (1996), entelektüel sermayeyi, “organizasyonun işlemesine olanak sağlayan bileşik maddi olmayan varlıklar” olarak tanımlamıştır. Klein ve Prusak (1997) ise, entelektüel sermayeyi “Daha yüksek değerlere sahip varlıkları yaratmada onları şekilendirecek, ele geçirecek ve harekete geçirecek entelektüel materyal” olarak tanımlamıştır. Bu tanımda, Klein ve Prusak maddi olamayan varlıklarla entelektüel sermaye arasındaki farkı ortaya çıkarmaya çalışmıştır. Entelektüel sermaye maddi olmayan varlıkları, bir başka deyişle entelektüel mülkiyeti, içine almaktadır burada fark yaratan nokta değer yaratmasıdır, bir başka deyiş le işletmenin içinde değer yaratan maddi olmayan varlıklar entelektüel sermayedir. Entelektüel sermaye maddi olmayan varlıkları de içinde barındıran daha geniş bir yapıya sahiptir. Tek düzen hesap planında maddi olmayan duran varlıkların izlendiği hesap grubu, ‘herhangi bir fiziksel varlığı bulunmayan ve işletmenin belli bir şekilde yararlandığ ı veya yararlanmayı hedeflediği aktifleştiren giderler ile belli koşullar altında hukuken himaye gören ve şerefiyelerin izlendiği hesap grubu’ olarak tanımlanmaktadır (Kotar,1995). Bu hesap grubunda şu kalemler yer alır: Haklar, Şerefiye, Kuruluş ve Örgütlenme Giderleri, Araştırma ve Geliştirme Giderleri, Özel Maliyetler, Birikmiş Amortismanlar ve Verilen Avanslar. 273

Kotar’ın (1995)’de geleneksel muhasebe sistemi içinde tanımladığı maddi olmayan duran varlıklar kavramının içeriği, entelektüel sermaye kavramsal yapısının maddi olmayan duran varlıklara getirdiği yeni içerikten birçok yönüyle farklılıklar göstermektedir. Geleneksel muhasebe sistemi, entelektüel sermayeyi göz ardı etmektedir. nsan sermayesi, müşteri sermayesi, yapısal sermaye, büyüme ve yenilenme gibi unsurlar geleneksel muhasebe sistemi içinde yer almamaktadır. Entelektüel sermayenin gün ış ığına çıkarılması, ölçülmesi ve raporlanması inşaat firmalarına pek çok açıdan rekabet avantajı sağlayabilir. Entelektüel sermaye ölçümünün inşaat firmalarına sağlayacağı avantajlardan ilki, işletmenin görünmeyen entelektüel varlıklarının görünür hale getirilmesi, işletmenin kredi ve fon bulma∗ olanaklarını önemli ölçüde arttıracak olmasıdır. nşaat firmaları, kredi kurumlarına sahip oldukları entelektüel varlıkları (söz gelimi diğer işletmelere göre yüksek olan bir “iş görenlerinin becerilerini geliştirme hızı”nı) bir teminat olarak gösterebilirler. Bir diğer avantaj, yüksek piyasa değerine sahip bir inşaat firmasının, bu yüksek değerin kaynağını yatırımcılara bu şekilde göstermiş olacağıdır. Halka açık ya da açılmayı düşünen bir inşaat firmasının entelektüel sermayesini ve bunun gelecekte yaratacağı gelir potansiyelini göstermesi, firmanın hisse senetlerinin fiyat performansını arttırıcı etki yapacaktır. Son olarak, halka açık olmayan bir işletme herhangi bir amaçla değerlenirken ölçülmüş ve raporlanmış entelektüel sermayesi, satıcı iş letme için pazarlık unsuru olacak ve satış fiyatını arttırıcı etki yapacaktır ve işletmenin yeni ekonomi kurallarına uyum sağlamada, rakiplerine karşı ne durumda olduğunun analiz edilebilmesini, zayıf yönlerinin bulunarak geliştirici çabalara girişilebilmesini sağlayacaktır (Ertuğrul, 2006; [1]).

Metodoloji
Hesaplanmış Maddi Olmayan Varlıklar Yöntemi

Hesaplanmış maddi olmayan varlıklar metodunu Kellog ş daresi Okulu’na bağlı “NCI Research” adlı kuruluş geliştirmiştir. “NCI Research” kuruluşunun başı Thomas Parkinson, bir şirketin piyasa değerinin yalnız maddi varlıkları değil, şirketin maddi olmayan varlıklarına atfedilebilecek bir bileşeni de yansıttığı var sayımından hareket etmiştir. Maddi olamayan varlıkların değeri, bir şirketin benzer maddi varlıklara sahip ortalama bir rakipten daha iyi performans gösterme gücüne eşittir (Stewart, 1997). Hesaplanmış Maddi Olmayan Varlıklar yöntemi, maddi varlıkların getirisinin fazla kısmını hesaplar ve bu büyüklüğü, maddi olmayan varlıklara ilişkin getirinin payını belirlemede kullanır (Luthy, 1998). Bu işlemler sonucunda elde edilen değer, şirketin bilançoda görünmeyen varlıklarının hesaplanmış maddi olmayan değeridir. Ancak elde edilen rakam bu varlıkların piyasa değeri değildir. Piyasa değeri daha yüksek olacaktır,
*Türkiye Vakıflar Bankası T.A.O.’nın Planlama ve ktisadi Araştırmalar Grup Yönetmenliğince 2000 yılında yayınlanan Sektör Araştırmaları Serisi/ No:21/ nşaat Sektörü raporuna göre yurt dışı müteahhitlik hizmetleri sektörü yetkililerinden alınan bilgilere göre, yurt dışında pek çok projeyi gerçekleştiren Türk müteahhitlik sektörünün başta finansal sorunları olmak üzere, rekabet güçlerini azaltan bir takım sorunları bulunmaktadır. Kredi temininde güçlükler yaşanmaktadır, bunun sonucu rekabet güçlüğünü beraberinde getirmektedir. Yurt dışı pazarlarda faaliyet gösterecek firmalarda belli kriterler aranmaması sektörün uzun vadede imajını etkilemekte, kaliteden verilen ödün bir süre sonra iş yapılan pazarın kaybedilmesine kadar varan olumsuzlukları beraberinde getirmektedir.

274

çünkü söz konusu varlıkları sıfırdan kurmak da kendine başına bir değer yaratmaktadır. Bu değeri bilmemiz, düşük bir piyasa değeri/defter değerinin sönmeye yüz tutmuş bir işletmeyi mi, yoksa hisse senedine yansımamış gizli zenginliğe sahip bir işletmeyi mi gösterdiğine karar vermede yardımcı olmaktadır (Stewart, 1997). Hesaplanmış maddi olmayan varlıklar ölçümü finansal veriler kullanılarak uygulanan bir yöntemdir ve entelektüel sermayenin işletme bütününde yaklaşık para değerini belirlemeyi sağlar. Yöntem uygulanırken örneklem kümesindeki firmaların üç yıllık bilançosu ve konsolide gelir tablosu kullanılacaktır. Bu araştırma kapsamında, güncel olarak stanbul Menkul Kıymetler Borsası’nda işlem gören iki büyük ölçekli (çalışan sayısı > 500) inşaat firması incelenmiştir. Firmaların ikisi de çok merkezli bir yapıya sahiptir, faaliyet alanları çok çeşitlidir (alt yapı ve yol, konut, konut dışı bina, ağır inşaat, proje yönetimi) ve uluslararası projelerde yer almaktadırlar. Hesaplanmış Maddi Olmayan Varlıklar yönteminde firmanın entelektüel sermayesi yedi temel adımda elde edilir (Stewart, 1997). Birinci adımda, firmalar için gelir tablosundan söz konusu üç yıl için vergi öncesi ortalama kazançlar hesaplanır (bkz. Tablo 1). kinci adımda, firmaların bilançolarına bakılır ve üç yıl için yıl sonu ortalama maddi varlıkları hesap edilir (bkz. Tablo 2). Üçüncü adımda ise, varlıklardan sağlanan getiri oranını bulmak için kazançlar varlıklara bölünür (bkz. Tablo 3). Bunun için kar ortalaması, maddi varlıkların ortalama değerine bölünür ve maddi varlıkların getirisi bulunur. Dördüncü adımda, söz konusu üç yıl için, sektörün ortalama getiri oranı bulunur (%). Sektörün ortalama getirisi hesaplanırken, Gayrimenkul Yatırım Ortaklıkları (GYO) için 2002-2003 yılları arasında SPK tebliğli Tarihi Maliyetli (Seri XI No:1) bilanço ve Ayrıntılı Gelir Tablosu kullanılmıştır (bkz. Tablo 4). 2004 yılı verileri için Uluslararası Finansal Raporlama Standartları (UFRS)’e göre düzenlenmiş konsolide bilanço ve gelir tabloları kullanılmıştır. GYO’lar için 2002-2004 yılı verilerinin ortalamaları hesaplanmıştır. Sektörün ortalama getiri oranı hesaplanırken sektörde faaliyet gösteren ve mali tablo verilerine ulaşılabilen belli sayıda firma gereklidir. nşaat firmalarının borsada işlem görmemesi durumu inşaat firmalarının yıllık finansal raporlarına ulaşılmasını zorlaştırmaktadır. Bu nedenle faaliyet alanları ve yasal yükümlülükleri itibariyle benzer bir tablo çizen Gayrimenkul Yatırım Ortaklıkları’nın verileri kullanılarak sektörün tahmini maddi karlılık oranı hesaplanmıştır [4]. Dördüncü adımın ikinci aşamasında, üçüncü adımda elde edilen varlıklardan elde edilen kazanç oranları sektörün ortalama getiri oranıyla karşılaştırılır (bkz. Tablo 5). Buna göre B Firması’nın ‘Hesaplanmış maddi olmayan varlıklar yöntemi’yle yaklaşık entelektüel sermaye hesabına devam etmemek gerekmektedir. Bunun nedeni “Ek Getiri”nin B firması için eksi değerde çıkmasıdır. Beşinci adımda firmalar için ek getiri hesaplanır; bunun için sektörün ortalama getiri oranı şirketin maddi varlıklarıyla çarpılır (bkz. Tablo 6). Çıkan sonuç ortalama bir şirketin maddi varlıkların tutarından ne kadar kazanmış olacağını verir. Elde edilen rakam şirketin birinci adımda bulunan vergi öncesi kazançlarından çıkarılır. Bu şekilde, ek getiri bulunur. Bu rakam şirketin sektördeki ortalama bir firmaya göre varlıklarından ne kadar daha fazla kazandığını gösterir. B Firması’nın ek getirisi eksi değerde çıktığ ı için bu adımdan sonra hesaplamaya devam edilmeyecektir.

275

899.044 31.Ş 2.036.Ş.020.964 22.Ş.753 (*) Küsüratlar dikkate alınmamıştır.954.654 Yapı Kredi Koray A.615.583.223 Ortalama 171.329.386.209 136.329.192.Ş. 171.440.9 ≈% 7 276 .274.977 115.954.787 Vakıf A. 9.000 2003 494.000 2004 5.132.401.671 963.610 2. 56.779.960. 115.583. 16.Ş.818.132.000 2004 365.741 Tablo 2 Üç Yıl çin Yıl Sonu Ortalama Maddi Varlıklar (Net Aktif Değeri.332 hlas A.779.092 67.499.977 2.998.632 YTL 5.741 2.281.000 2003 94.779.Ş.Ş.975 Garanti A. Firma Adı 2002-2004 yılları için Ort.444.678 177.027.047.254 135.042 122.717.583.Tablo 1 Üç Yıl çin Vergi Öncesi Ortalama Kar Hesabı.259 Ortalama 2.472.4 171.Ş 9. Tablo 4 Üç Yıl çin Sektörün Ortalama Getiri Oranı.179 26.132. Vergi Öncesi Kar Yıllar A Firması B Firması 2002 56.515.842.843.883 76.577 678.610 2.470 YTL Sektörün Maddi Varlık Karlılık Oranı: 385.243 3. Vergi Öncesi Kazanç(1) 3 yıl için Ortalama Maddi Varlıklar (2) (1) / (2) %8 %5. Vergi Öncesi Kar (YTL) 2002-2004 yılları için Ortalama Maddi Varlıklar (YTL) B Firması nşaat Ticaret A.429. Yıllar Maddi A Firması Varlıklar irketi(*) B Firması 2002 403.845 A Firması nşaat ve Sanayi A.Ş.634.610 Toplam 385.669.632 / 5. 2.796. 343.Ş 717.977 115.916 2.401.132.753 Tablo 3 Üç Yıl çin Varlıklardan Sağlanan Getiri Oranı Hesabı*.753 B Firması A.281.558 ş A.YTL).288.413.132.235.645. Firma Adı Varlıklardan Sağlanan Getiri Oranı (%) A Firması B Firması 3 yıl için Ort.741 2.323 Alarko A.060.923 121.633 EGS A.093.470 = %6.954.515.281.132.

277 . Şirket Adı A Firması B Firması Varlıklardan Sağlanan Getiri Oranı (%) Sektörün Ortalama Getiri Oranı %6.583.779. Hiçbir işletme bilerek zarar edeceği bir iş veya sermaye kaybı yaşamak istemez özellikle inşaat sektörünü gibi ciddi maddi duran varlık ve sermaye gerektiren işletmelerde elde edilen fonların veya özsermayenin ‘risksiz getiri oranları’ dikkatli takip edilmelidir.vb. 2002-2004 yılları Ortalama Maddi Varlık Değeri 2.999. gibi hesaplama yöntemlerini kullanmak mümkündür. Bunu yapmak için ek getiriyi.977 -149.280.132.4 < %7 %8 %5.572= 22. Kabul edilebilir karlılık aynı zamanda yeni yatırımlar için sermayenin marjinal maliyeti veya iç verim oranı olarak da hesaplanabilir. maddi veya maddi olmayan varlıklardan oluşan özsermaye bütününde hedef ‘kabul edilebilir karlılığı’ yakalamaktır.132. .33.405 x %33 = 7.660.477..954.933 = 15.779.132.405. Vergiden Arındırılmış Ek getiri (A Firması) = 22. amortisman maliyeti.280.753 Sektörün Ortalama Getiri oranıyla çarpılması 2.477.572 149. Vergi Öncesi Kazancı – Ort. Bu rakam maddi olmayan varlıklara atfedilecek primdir.660. Vergi mevzuatı ve kanunlarında oldukça sık değişikliklerin yapıldığı ülkemizde 2005 yılından sonra kurumlar vergisi ve işletme vergilerinde indirimler yapılmıştır.741-149. şletme Maddi Kazancı 171.862 Ek Getiri= şletmenin Ort.Tablo 5 Varlıklardan elde edilen kazanç oranlarını sektörün ortalama getiri oranıyla karşılaştırılması. şirketin sermaye maliyeti gibi uygun bir orana bölmek gerekir(Stewart.660. şletmelerde özsermaye (sermaye) maliyeti hesaplaması oldukça teknik bir konu olup öz sermaye-alternatif maliyet yöntemi. şletmelerin kendi yarattıkları veya kuruluş aşamasında koydukları. Bu çalış mada hesaplanması ve uygulanışı açısından öz sermaye-alternatif maliyet yöntemi uygulanmıştır. Vergi sonrası geliri elde etmek için çıkan sonuç ek getiriden çıkarılır. kinci olarak ek getirinin vergiden arındırılması iş lemi gerçekleştirilir.753 x %7= Ortalama şletme Maddi Varlık Kazancı 149.610 x %7= 2.933 22.4 Tablo 6 Ek Getiri Hesabı.1997).610 2.182.121 YTL < 0 A Firması B Firması Ek getiri hesabından sonra gelen altıncı adımda is ek getiri vergiden arındırılır.132..294.405 YTL 115. pay senedi çıkarılması yoluyla sağlanmış kaynakların maliyeti. Bunun için ilk olarak üç yılın vergi oranları ortalaması bulunur ve bu oran ek getiriyle çarpılır.862= . Ancak incelenen dönemde kurumlar vergisi ve fon payları %33 oranında gerçekleşmiştir [2].281.7.472 (YTL) Yedinci yani son adımda ek getirinin şirketteki net değeri hesaplanır.9 ≈% 7 Sonuç %8 > %7 %5.583.294.

Bu durum da Türk 278 . şletme sermaye ve yeni yatırım karlılığında baz değer olarak alınan bu oran firmanın sadece entelektüel sermayesinin hesaplanmasında önemli bir etkiye sahip olmakla kalmayıp. stanbul Menkul Kıymetler Borsası’nda işlem gören inşaat firması sayısı iki olarak belirlenmiştir.71 Makro ekonomik ve sektörel gelişmelerinde faiz oranları içinde olduğu varsayımı ile ilgili 3 yıl için ortalama alternatif maliyet %50. Ne var ki. Bunun nedeni entelektüel sermayenin bilançolara henüz tam anlamıyla yansımamasıdır. Araştırma sürecinde. Hesaplanmış maddi olmayan varlıklar yöntemiyle alınan sonuca göre A Firması’nın bu yöntemle ulaşılan entelektüel sermaye değeri. B Firması’ndan yüksektir. aynı zamanda piyasa değeri.54 2003 yılı için TRT031203T34 tanımlı bir yıl vadeli devlet tahvili nominal faiz oranı:%51. literatürde gerek niteliksel gerekse finansal verilere dayalı birçok entelektüel sermaye ölçüm yöntemi geliştirmiştir. Finansal verilere göre alınan bu sonuç.50 = 30. Buna gore ek getirinin şimdiki değeri bulunur. Analizimizde 2002-2004 yılları arasında aşağıda belirtilen hazine bonosu ve devlet tahvili faiz oranları alınmıştır [5].11 2004 yılı için TRT060705T10 tanımlı bir yıl vadeli devlet tahvili nominal faiz oranı:%29. inşaat firmalarının borsada işlem görme azlığı dikkat çekmiştir.12 olarak bulunur. Ek Getirinin Net Değeri (A Firması) = 15. literatürde geliştirilmiş entelektüel sermaye ölçüm yöntemlerinin inşaat firmaları üzerinde uygulanabilirliğini araştırılmış ve süreç içindeki problemleri açığa çıkarmıştır.182.Türkiye de risksiz getiri oranını bulmakta ve sermaye(yeni yatırım maliyeti) hesaplamasında baz olarak Hazinenin ihraç ettiği yıllık Hazine Bonosu veya Devlet Tahvili Faiz oranı kıstas olarak alınmaktadır.472/ ~ 0. ortakların elde edeceği karlar(kar payı). Sonuç Yönetim Bilimi. firmalar arasında karşılaştırma yapmaya olanak vermesi açısından anlamlıdır. Buna göre: Entelektüel Sermaye Değeri (ESD) A Firması = 30. tutar olarak firmaların entelektüel sermaye değerine ulaşılmıştır.364. Yinede bu yöntemlerin yapım firmalarına uyarlanması ve uygulanması inşaat sektörünün gelişmesi ve yenilikleri bünyesine katması açısından önem kazanmaktadır. 2002 yılı için TRT050203T18 tanımlı bir yıl vadeli devlet tahvili nominal faiz oranı:%69. verim ve karlık üzerinde de doğrudan etkili olmaktadır. Ancak sonuçlar. Bu çalışma. Gayrimenkul Yatırım Ortaklıkları ise daha fazladır. bu ölçüm yöntemlerinin yapım firmalarına adapte edilmesi bazı zorlukları içermektedir.364. niteliksel analizde farklı olabilir.944 YTL ESD(A Firması) > ESD (B Firması) olarak belirlenmiştir.944 YTL Ek kazanç tutarının ortalama ağırlıklı sermaye maliyetine bölünmesiyle.

(2001) Reporting Intellectual Capital in Annual Reports: Evidence from Ireland. s:35-44.3 olan enflasyon oranına göre değerler düzeltilmiştir[3]. Büyüközkan. A.43. Türk inşaat firmalarının uluslar arası piyasalarda da rekabet avantajı elde etmesini sağlayacak ve daha gerçekçi entelektüel sermaye değerlerine ulaşmamızı sağlayacaktır. Yıldız Teknik Üniversitesi.Doç. Daştan. Çıkrıkçı. Kalder Forum. kullandığı teknolojiler. derin sektör bilgileri ve know-how. entelektüel değerlerin finansal tablolara ek olarak “Entelektüel Sermaye Tablosu” olarak yer alması sağlanmalıdır (Çıkrıkçı. müşteri kazanımları ve kurduğu iyi ilişkilerle yenilenmeye başlayacak ve mikro ölçekte firma düzeyinde de rekabet avantajı elde edecektir. Almula Köksal 279 . Türkiye’deki nşaat Firmaları’na Entelektüel Sermaye Ölçüm Yöntemlerinin Uygulanmsı Üzerine Bir Araştırma. örgüt kültürü ve alışkanlıkları. (3) B Firması’nın 2004 yılına ilişkin gelir tablosu enflasyon oranında düzenlendiği için 2004 yılı Üretici Fiyat Endeksi (ÜFE) verilerine göre % 15. Böylesi bir ek. dan: Yrd. Şirket. T. Nisan-MayısHaziran. Yalnızca entelektüel sermayenin hesaplanmasında değil diğer konularda da sektör ortalamalarına ihtiyaç duyulmaktadır.Dr..2003 yılına ait Tarihi Maliyetli (Seri XI No:1) bağımsız denetimden geçmiş Ayrıntılı Gelir Tablosu’ndan elde edilmiş değerlerdir. enflasyon düzeltmesi uygulanmış Özet Gelir Tablosu’ndan faydalanılmıştır[3]. Bankacılar Dergisi. Entelektüel sermayenin inşaat sektöründe uygulanan bir strateji haline gelmesi ve finansal raporlara ek olarak sunulması. nşaat sektörünün yapısı ve firmaların ölçeği düşünüldüğünde sektör ortalamalarının sektörün kendi örgütleri tarafından ya da kamu eliyle üretilmesi gerektiğine inanılmaktadır. Notlar (1) A Firması ‘nın 2002. pp. (2002) Entelektüel Sermaye Yönetimi.. yeni yönetim anlayışları.inşaat firmalarının kurumsallaşma sürecindeki problemlere işaret etmektedir. Fen Bilimleri Enstitüsü. (2002) Entelektüel Sermayenin Temel Finansal Tablolar Aracılığıyla Sunulması. G. Kaynaklar Brennan. Türk Tekdüzen Muhasebe Sistemi içerisinde. (2) B Firması’nın 2002-2004 yıllarına ait Sermaye Piyasası Kurulu tebliğlerine göre düzenlenmiş. Yüksek Lisans Tezi. M.18-32. A Firması ‘nın 2004.2005 yılına ait Konsolide Gelir Tablosu kaynak olarak kullanılmıştır[3]. 2002). yetenekli ve uzmanlaşmış çalışanları. Daştan. N. sektörün bilgi ihtiyacını en iyi şekilde karşılayacaktır. Ercan. Accounting Auditing & Accountability Journal 14(4) pp 423-424. Sayı. (2007).

Utah USA. Rodriguez L.tr/evdes/dibs/istih/2004xls.tr. Nisan. Luthy D. [3] www. Çivici T.tr. s:35. (2005) Situation of Intangible Assets in Spanish Firms: an Empirical Analysis. (1996) Intellectual Capital.H. Utah State University. Ekin Kitabevi Yayınları. (1995) Genel Muhasebe. Proceedings of the Asian Pacific Interdisciplinary Research in Accounting Conference (APIRA).org/cm/pages/mkl_gos. Mayıs [2] VUK ve Kurumlar Vergisi Kanunu. 2007 [5] hale Yöntemi ile Satılan Hazine Bonosu ve Devlet Tahvili Faiz Oranı Tablosu. stanbul Technical University. Kale S.php?nt=183. 2007 280 . Kotar E. Mayıs. s.gov. London.tr. (1997) Intellectual Capital: The New Wealth of Organizations.gelirler. Journal of Intellectual Capital.bilgiyonetimi. The Journal of American Academy of Business. Engineering.gov. Stewart T. (2001) Intangibles Management. 4 (1/2). (2006) Entelektüel Sermayenin Ölçülmesi ve Raporlanması.tcmb. A..M.gov. Lev B. 6 (1) pp.K.A.1309-1318. Intellectual capital and its measurement. Washington. Fifth International Congress on Advances in Civil Engineering. (2002) Intangible Resources and Construction Firm.tuik.. Brookings Institution Press.. 2007 [4] www. 8 (5/6) pp 346-354.gov. Logan. Gallego I. nternet Kaynakları [1] Ertuğurul. stanbul. 105-126. Nicholas Brealey Publishing . J. http://www.Thomas Business Press.www.Kululanga G.M. Brooking.imkb. Measurement. Nisan. Bursa. (1998). and Reporting. Mccaffer R. D. Mayıs. Londra. Shaikh. ngiltere.C. 2007. (2004) Measuring and Reporting of Intellectual Capital Performance Analysis. www. (2001) Measuring knowledge management for construction organizations. Construction and Architectural Management.

Çalış ma için seçilen yüklenici firmalara anket kapsamında 22 adet ölçütün ihalelere giriş kararlarını ne ölçüde etkilediği sorulmuştur. Günümüzde artan rekabet ortamında inşaat şirketlerinin bu amaca ulaşabilmeleri daha da önem kazanmaktadır. Bu husus araştırmanın birincil amacıdır. Bir başka örnek olarak. Mersin Yenişehir Belediyesi. Uygun teklif. Dr. Hatay Yük. statistiksel analiz sonucunda ihaleye giriş kararını en çok oranda işin türünün ve en az oranda ise teminat miktarının etkilediği bulunmuştur. Mustafa Kemal Üniversitesi Mühendislik Fakültesi nşaat Mühendisliği Bölümü skenderun. Bu da ancak inşaat şirketlerinin iş alma sürecinde dikkat etmeleri gereken noktaları saptamak ve bunların pratikte uygulanabilirliğini belirlemekle mümkün olacaktır. Teminat miktarı. Ancak bu ölçütlerin etkisinin firmanın bazı öznitelikleri ile bağıntılı olarak değiştiği de belirlenmiştir. 281 .Yüklenici Firmaların Uyguladıkları Teklif Stratejilerinin ve Firma Özniteliklerinin Bu Sürece Etkilerinin ncelenmesi Hilmi Coşkun Yrd. Yüklenici firmalar da varlıklarını sürdürebilmek için bu faaliyetlere katılırlar. firma şantiye sayısı arttıkça yani firma iş kapasitesi büyüdükçe. Müh. verilecek teminatın miktarının ihaleye giriş kararını yüksek oranda etkilediği görülmüştür. Doç. mar ve Şehircilik Müdürlüğü çel. Giriş Kamu ve özel sektör yatırım planlarının gerçekleştirilmesinde ihalelere çıkarak en uygun şekilde bu yatırımlarını gerçekleştirme yoluna giderler. Mersin Nesrin Katırcı Öz Kamu ve özel sektör yatırım planlarının gerçekleştirilmesinde iş sahibinin hedefi olan en yüksek kalitenin en uygun fiyatla elde edilmesi genelde ihale dediğimiz süreç sonunda oluşmaktadır. Bu noktada iş sahibi olan kiş i veya kuruluş yapmayı hedeflediği yatırımın en yüksek kalitede daha uygun şartlarla kavuşmayı hedeflerken. su ve konut gibi) iş yapmakta olan firmaların ihale stratejileri bir anket çalış ması kapsamında ele alınmıştır. bu yatırımı yapmayı üstlenen firma bu işten en yüksek kazançla çıkmayı amaçlar. Anahtar Kelimeler: hale. Araştırmada inşaat sektöründe farklı tipteki projelerde (yol. ş türü. Örneğin. nş. ş kapasitesi. Böyle bir ortamda isteklilerin amacı öncelikli olarak bu ihaleyi kazanmak olmalıdır. firma personel sayısı artışı yani firma büyüklüğünün artışı ele alındığında. ihaleye girişte işin türüne verilen önem azalmaktadır. Araştırmanın bir diğer amacı ise halen yükleniciler tarafından genel olarak sübjektif olarak yapılan ihale başvuru sürecinin daha objektif kriterlerle değerlendirilmesi yönünde yüklenicilerin yararlanabileceği bir çalış ma ortaya koymaktır.

o andaki mali durumları ve yüklenmiş bulundukları iş miktarına göre değişmektedir (5). 3. Hazırlanacak veri tabanı için anket çalışması yapılması. bu anket çalışmasında dikkat edilecek konuların belirlenmesi. Çünkü bu yüklenici firmalar varlıklarını devam ettirmek için ihalelere katılmak zorundadır. Bu firmaların seçilmesindeki başlıca kriter gerekli verilere daha rahat ulaşılmasıdır. bir yüklenicinin ihaleyi kazanabilmesi için teklifinin diğer bütün rakip tekliflerden düşük olması prensibinden hareket ederek. Farklı yüklenicilerin işi alma arzuları. 2. KAPSAM Bu çalışmanın kapsamı aşağıda belirtildiği şekilde belirlenmiştir: 1.ş sahibinin hedefi olan en yüksek kalitenin en uygun fiyatla elde edilmesi genelde ihale dediğimiz süreç sonunda oluşmaktadır. Anket sonuçlarının değerlendirilmesi ve yüklenicilere yardımcı olunabilecek konularda sonuçlara ulaşılabilmesi. Günümüzde artan rekabet ortamında inşaat şirketlerinin bu amaca ulaşabilmeleri daha da önem kazanmıştır. Görüşme yapılacak firmaların belirlenmesi: Bu çalışmada Türkiye’de faaliyet gösteren ve genelde kamu ihalelerine katılan orta ve küçük ölçekteki firmalar seçilmiştir. ÇALIŞMANIN AMACI nşaat şirketleri de diğer ticari işletmeler gibi hayatta kalabilmek için iş almak ve bu işlerden kar elde etmek isterler. Bu sayede firma sektör içindeki gücünü ve nerede olduğunu da ortaya koymaktadır. anket çalışmasının yerine getirilmesi. hale denildiğinde iş sahibinin işi yapmaya istekli olanlar arasında bir nevi yarışma denilebilecek şekilde istekliler arasında karşılaştırma yapabilmesi anlaşılır. Bu araştırmanın bir diğer amacı ise halen yükleniciler tarafından genel olarak sübjektif olarak yapılan ihale başvuru sürecinin daha objektif kriterlerle değerlendirilmesi yönünde yüklenicilerin yararlanabileceği bir çalışma ortaya koymaktır. rakiplerinin geçmiş ihalelere ait verilerinden yararlanarak yüklenicinin rakiplerini yenme olasılığının tek tek bulunması incelenmiştir (2-4). Farklı araştırmacılar tarafından. nşat endüstrisindeki rekabet sistemi ile ilgili ilk çalışma 1956’da Friedman tarafından yapılmıştır (1). Friedman teklifte öngörülen kar ile ihalenin kazanılması arasındaki ilişkiyi ortaya koymuştur. L TERATÜR TARAMASI Herhangi bir firmanın bir ihale için teklif hazırlaması hayati bir karar sürecidir. Böyle bir ortamda isteklilerin amacı da öncelikli olarak bu ihaleyi kazanmaktır. Ayrıca şirketlerin varlığını sürdürmelerinin yanında ihale süreci önemli bir performans göstergesidir. Bu çalışmanın amacı inşaat şirketlerinin iş alma sürecinde dikkat etmeleri gereken noktaları belirlemek ve bunların pratikte uygulanabilirliğini belirlemektir. Tüm ticari firmaların temel amacı iş 282 . Yüklenici firmalar iş alamazlarsa veya bir işi uygun olmayan bir bedelle yüklenirse geleceği tehlikeye girer.

projenin yeri ve yapısı. o andaki iş gücü. firmanın fiyat hazırlamaya başlayıp başlamamasını belirlemek açısından incelemektir. mali ve yönetim kapasitesi. teknik açıdan yetersiz olan bazı firmaların varlığını sürdürebilmek için çoğu kez büyük indirimler teklif etmelerine. gelecekteki olası iş yükü. Başka bir neden de yüklenicilerin pazar üzerinde denetime sahip olmadıklarını ve sadece müşterilerin kendilerinden teklif isteklerine cevap vermek durumunda olduklarını düşünmeleridir. Teklif hazırlama sürecinde stratejik planlamanın genelde yükleniciler tarafından ihmal edilmesinin nedeni. işi alabilmek. bu tekliflerin maliyetleri bile karşılayamamasına ve bu sebeple de planlanan yatırımların gecikmesine ve maliyet artışlarına sebep olmaktadır. Yüksek kar etmeyi denemek hiçbir iş alamamak sonucunu doğurabilir (14). 2. • Rakiplerin karlarını minimum kılmak. hem de işi alacak kadar da düşük tutmaktır. firmanın teknik. Bu kişiler genellikle iflasa ilk gidenler olurlar. Diğer yönden inşaat sektörünün hızlı geliş mesine paralel olarak sektörde çalışan firma sayısının artması. ş için uygun teklif fiyatı oluşturabilmektir (8). Buradaki ‘strateji problemi’ yüklenicinin kazanma şansını maksimum kılan ve aynı zamanda en çok karı sağlayan teklifi bulmak şeklindedir (13). • Beklenen kayıpları minimumda tutmak. ş yapabilmek için.yapmaktır. ş yapmanın gayesi kar etmektir ve hiçbir iş hacmi ortalama bir karın yerini tutamaz (15). halelere katılmak istenildiğinde veya teklif daveti alındığında. halenin sonucu hakkında genel kabul gören yaklaşım.Uygun işi saptayabilmek (7). Ayrıca işin ve projenin büyüklüğüne göre uygun fiyatın belirlenebilmesi için hazırlanan teklif dosyaları toplam imalat bedelinin %1’i gibi ciddi bir miktar tutmaktadır (12). • Zararına dahi olsa ihaleyi kazanmak (10). hale sürecinde yüklenici inşaat firmaları açısından aslında iki temel karar verme problemi vardır. Bu tür firmaların strateji yokluğu sonucunda 283 . Teklifi aynı anda hem kar edecek kadar yüksek. • Yatırımın belli bir kısmını geri almak. yüklenici firmanın üst düzey yönetiminin ilk adımı projeyi. • Kar etmenin tek yolu her işe belli bir karla teklif vermektir. Genel olarak yükleniciler yeterince düşük teklif sunarlarsa iş i kolayca alacaklarına kendilerini inandırır. Uygun ihale stratejisini geliştirmek için vurgulanması gereken bazı önemli noktalar vardır. • Sadece iş yapmış olmak için iş yapmak pek doğru değildir. mal sahibi ve o anda teklif verilen projelerin sayısı açısından fiyatta başarılı olma olasılığı irdelenir (11). Yüklenicilerin ihaleye girişlerindeki olası hedefleri şunlardır: • Beklenen karı maksimum yapmak. Bu karar problemleri: 1. Bu da ihaleye giriş kararının ne kadar ciddi bir faaliyet olduğunun göstergesidir. bunlar: • Çok düşük teklif veren olmak genellikle arzu edilmez. Ama çok düşük teklif verildiğinde de muhtemelen elde edilecek kar çok az belki de hiç olmayacaktır. • Düşük teklif veren isteklileri iflas etme konusunda genellikle yüksek teklif verenler izler. dolayısıyla uygun bir teklif hazırlamak gerekmektedir (6). piyasa koşulları. sektörün sermaye temelinin düşük olması ve bu yüzden sabit varlıklarla yapılan büyük yatırımlar için planlamanın gerekli olmamasıdır (16). teklif edilen indirim oranı ile ihaleyi alma arasında doğrudan bir ilişki olduğu prensibine dayanmaktadır. Bu incelemede.

Gelecekte birçok iş için potansiyel iş kaynağı olabilecek mal sahibi ve girişimleri kazanmak. 2. Prestij projeleri üstlenerek işveren ve yöneticiler üzerinde kişisel statü yaratmak. Zararı en aza indirmek. konuya teknik yaklaşan birçok firmanın iş i alamamasına veya iş alabilmek için de diğer tekliflere benzer tutum takınmak zorunda kalmalarına sebep olmaktadır (17). Geliştirilen stratejilerin amacı. 2. Projedeki karı maksimize etmek. 7.Ekonomik sınırlar içerisinde firmanın inşaat hızı ve kalitesi gibi konularda prestij yaratmak. sözleşmenin büyüklüğü ve coğrafik bölge bakımından uygun bir pazar saptamak. Yüklenici firma üst yönetimi. Uzun vadede teklif verme stratejisi. Bu firmalar için herhangi bir strateji olmadığını veya bilinçsizce sadece tek bir stratejinin -işi her ne pahasına olursa olsun almak. Sonuçta ihaleye hazırlanma veya teklif hazırlama süreci yükleniciler tarafından önemsenmesi gereken bir dönemdir. Çalışma için seçilen firmaların uyguladıkları ihale stratejilerinin önceden belirlenmiş olan 22 adet 284 . 3.çoğu kez haksız rekabet sayılabilecek teklifler vermeleri. su ve konut gibi) iş yapmakta olan firmaların ihale stratejileri bir anket çalış ması kapsamında ele alındı. firmanın aşırı iş yüklenmesi gibi) olabilir. projeyi değerlendirirken bu tür risk faktörlerini de göz önüne almak zorundadır.Ciro için belirlenmiş hedefleri korumak . 5. Yüklenici inşaat firmaları için risk faktörleri de çeşitlidir.uygulandığını söylemek mümkün olmaktadır. 3. 5. Çünkü işi alıp almamak bu süreç içindeki firma davranışlarıyla yakından bağlantılıdır. Yükleniciler genelde teklif verirken kendilerince belirlemiş oldukları bir stratejiyi uygularlar. haleye giren firmaların birbirinden habersiz fiyat teklifi verdiği varsayılır. 6. şin türü.Bir projenin finanssal performansını teklif verme aşamasında tahmin edilen maliyetlerle karşılaştırmak.Şirketin performansını değerlendirmek ve bunu rakiplerle karşılaştırmak. Firmanın üretim yapmasını ve işgücü istihdam etmesini sağlamak. 4. yüklenicinin teknik yetersizliği. ANKET ÇALIŞMASI nşaat sektöründe farklı tipteki projelerde (yol. aşağıdaki hedeflerin belirlenmesi olarak özetlenebilir (18): 1. Firma sermayesinin geri dönüşümünü hızlandırmak. Bu stratejiler ise genelde tecrübe ile elde edilen yöntemlerin ve sezgilerin bir bileşkesidir. Bunlar firmaların elinde olmayan riskler olabildiği gibi firmalardan kaynaklanan riskler de (projenin kötü yönetilmesi. Yeni bir coğrafi bölgeye giriş yapmak. Teklif verilen belli bir proje için değerlendirdiğimizde ise teklif vermedeki stratejiler şunlardır (19): 1. firmanın sektörde rakip güçlere karşı kendisini en iyi şekilde savunabileceği bir konum elde etmektir. 4. deneyimsizlik.

56 9.06 7.94 3.06 6.62 3.08 2.42 2.79 2.19 7. Araştırmaya katılan firmalardan 10 tanesi sadece üst yapı işlerinde. Ortalama değerlere göre sıralanmış ölçütler Sıra No 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 Ölçüt teminat miktarı yeni personel istihdamı rakip firmalar şantiyenin firma merkezine uzaklığı iş yapılacak idare işin alınmamasının maliyeti yapılacak işin süresi teklif bilgilerinin detayları yeni bir işveren projenin detay derecesi iklim ve topoğrafik özellikler ihalenin şekli ülkenin ekonomik durumu firmanın mali durumu firmanın makine parkı ülkenin siyasi durumu işverenin mali gücü ve hakediş ödeme koşulları prestij derecesi firmanın teknik kadrosu keşif bedeli iş ile ilgili tecrübe işin türü Ortalama 2.69 2.44 7.01 3.13 5. Firmaların anket sorularını 1’den 10’ a dek bir ölçekte puanlandırması istendi.59 3. 2 tanesi ise mekanik işlerde deneyimlidir. Tablo 1.94 2.00 5. Tablo 1’e göre (sıra no:3. yapılan puanlamanın ölçüt bazında ortalamalarının ve standart sapmalarının hesaplanması ile yapıldı.69 2. 3 tanesi yol ve üst yapı işlerinde.71 2.50 puan)ankete katılan firmaların çoğu ihaleyi sadece işveren ve kendisi arasında bir faaliyet olarak görmektedir.13 6.38 3.99 2.81 5.63 5.36 3.75 5.08 Literatürde firmaların rakiplerinin izlemekte oldukları stratejiler ve ihalelere yaklaşımları konusunda bir analiz yapmaları tavsiye edilmektedir.06 5. Sapma 2.25 6. Yanıt olarak 1 puan verilmesi sorulan ölçütün teklif verme sürecinde etkili olmadığı ve 10 puan verilmesi ise ölçütün teklif üzerinde çok etkili olduğu anlamına gelmektedir.50 4.24 2. ortalama=3.31 St. Bu çalış ma kapsamında 65 adet anket dağıtılmış ancak bunların 20 tanesinden sonuç elde edilmiştir.78 2.12 1.00 5. Anketi yanıtlayan firmalar için gizlilik ilkesi uygulanmıştır.44 7. en az öneme sahip ölçüt “teminat miktarı” belirtilmektedir.38 7.93 2. Sorulara verilen puanlara göre yükleniciler için ölçütlerin önem sıralaması Tablo 1’de verilmektedir.66 2.ölçütten hangileri tarafından etkilendiği istatistiksel olarak değerlendirildi. 5 tanesi hem alt hem de üst yapı işlerinde. Bunların bir kısmında posta ve e-postayla geri dönüş olmuş ve diğer kısmında ise birebir görüşülerek sonuçlara ulaşılmıştır.69 2. ANKET DEĞERLEND RMES lk değerlendirme.25 5.85 2.77 2.21 2. Tablo 1 ‘e göre stratejik olarak ihalelere giriş kararı verilmesinde en önemli etken olarak “işin türü” gösterilirken. 285 .81 6. Ancak.

Tablo 2. Bir başka deyişle.35 0.32 0.09 0.59 0.38 puan).38 puan) yeni personel istihdamı daha az önemsenmiştir (Tablo 1. Firmanın çalışan personel sayısı firma büyüklüğünü gösterirken.07 0. işin alınması veya alınmaması durumunda gelecek yükler geri planda tutulmuştur. ortalama=4. şantiye sayısı firmanın iş kapasitesini göstermektedir.19 0.82 Tablo 2’ye göre ihale stratejileri belirlenirken “işin teminat miktarı” büyük firmalardaki karar mekanizmalarında daha önemli olmaktadır.32 0. sıra no:4. Benzer şekilde ihalelerde firmanın teknik kadrosunun ihaleye giriş için önemli olduğu görülürken (Tablo 1. Şantiyenin firma merkezine uzaklığının yönetimin etkinliğini azaltacağı düşünülürken anket sonuçlarında bu faktörün ihaleye girişte karar vermeyi çok etkilemediğ i görülmüştür (Tablo 1. Firma personel sayıları ile ölçütler arasındaki korelasyon katsayıları Sıra No 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 Ölçüt iş yapılacak idare işin türü işverenin mali gücü ve hakediş ödeme koşulları iş ile ilgili tecrübe keşif bedeli yapılacak işin süresi projenin detay derecesi işin alınmamasının maliyeti şantiyenin firma merkezine uzaklığı teklif bilgilerinin detayları firmanın makine parkı firmanın teknik kadrosu ülkenin siyasi durumu prestij derecesi iklim ve topoğrafik özellikler ülkenin ekonomik durumu yeni bir işveren firmanın mali durumu ihalenin şekli yeni personel istihdamı rakip firmalar teminat miktarı r -0. 286 .20 0. varlıklarını sürdürmelerinin ana faktörü olan mali konuların daha çok etkilediği görülmüştür. Tüm yüklenicilerin ilk baştaki odak noktalarının mali kaygılar ve sektördeki konum olduğu söylenebilir.31 0.30 0. ortalama=7.32 0.81 puan).Teklif dosyası hazırlanmasının ihale bedelinin içinde çokta küçümsenmeyecek bir değer olduğu öngörülürken firmaların çoğunun bu kaybı göz ardı ettiği görülmüştür (Tablo 1.25 0. ortalama=5.00 puan).30 0. Bu firma öznitelikleri olarak firmada çalışan veya personel sayısı ve firmanın halihazırdaki şantiye sayısı ele alındı. ortalama=3. Bu değişkenler arasındaki ilişkinin belirlenmesinde korelasyon katsayısı (r) hesaplandı ve her bir öznitelik için ayrı ayrı olarak sıralanıp tablolaştırıldı. Firmaların teklif verme kararlarını.56 0.31 0. O anki iş için belirsizlikler.17 0. firma büyüdükçe (personel sayısı arttıkça) iş için istenilen teminat miktarına verilen önemde artmaktadır. sıra no:19. Tablo 2’de firma çalışan personel sayısı ile ölçütler arasındaki korelasyon katsayıları tek tek ele alınıp sıralama yapıldı. Firmaların bazı öznitelikleri ile ihale stratejileri arasındaki ilişkiler de istatistiksel olarak incelendi.39 0. sıra no:2. sıra no:6.13 0.26 0.23 0.45 0.

14 0.06 0. beş tanesinde yönetim kurulunca karara bağlandığı.05 0.19 -0. Bu noktada yukarıdaki değerlendirmeler ışığında ihale stratejisi belirlenirken en önemli ölçütün teminat miktarı olduğu söylenilebilir.23 -0.11 0. Tablo 3. Bu da demek oluyor ki günümüzde hala bu 287 .09 0.32 -0. Firmaların ihale kararını verme kademelerine göz attığımızda. tahmin hesapçı ve planlama programlama işini yapan kiş iler aynıdır.21 0.28 -0. Bazı firmalarda ise ihaleye hazırlıkta keşifçi.15 0.32 -0.19 0. bir tanesinde merkez mühendislerinin ve yine bir tanesinde merkez mühendisleri ve yönetim kurulunun birlikte etken olduğu görülmüştür.05 0.06 0. Bu tür personel sayısı açısından büyük sayılacak firmalar ihalelere girişte “iş yapılacak idare”nin kim olduğu dahil çoğu özellik fazla önem taşımamaktadır. Firma şantiye sayıları ile ölçütler arasındaki korelasyon katsayıları Sıra No 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 Ölçüt işin türü projenin detay derecesi iklim ve topoğrafik özellikler işverenin mali gücü ve hakediş ödeme koşulları ülkenin siyasi durumu ülkenin ekonomik durumu iş ile ilgili tecrübe ihalenin şekli yeni personel istihdamı rakip firmalar firmanın makine parkı iş yapılacak idare yeni bir işveren şantiyenin firma merkezine uzaklığı firmanın mali durumu yapılacak işin süresi firmanın teknik kadrosu prestij derecesi keşif bedeli teklif bilgilerinin detayları işin alınmamasının maliyeti teminat miktarı r -0. Fakat birebir yapılan görüşmelerde departman görevlisi olan kişilerin yalnızca bu görevle sorumlu olmadıkları birden fazla işin sorumluluk alanlarına girdiği görülmüştür.44 -0. Ankette firmalara teklif hazırlama bölümlerinin varlığı ve kimlerden oluştuğuna dair sorulan soruya bu konu ile ilgili personellerinin olduğuna dair bilgi verilmiştir. Tablo 1 ve Tablo 3 karşılaştırıldıklarında her ikisinde de “işin türü” ve “teminat miktarı” ölçütlerinin uç noktalarda yer aldıkları görülmektedir. fiyat analizci.Bu durum Tablo 1’deki sıralama ile çelişkili gibi görünse de. üçünde genel müdür ve yönetim kurulunun birlikte etkin olduğu.21 Tablo 3’de firma iş alma kapasitesi ile ölçütler arasındaki korelasyon değerlerine göre bir sıralama yapıldı. bu firmaların üçünde kararı merkez mühendisleri ve genel müdürün birlikte verdiği belirtilmiştir.48 -0.07 -0. Bu sıralamaya göre istenilen teminat miktarı yine en önemli faktörlerden biri olarak görünmektedir.00 0.01 0. yapılan bu çalışmada daha çok orta ve küçük ölçekli firmalarla anket düzenlendiği ve bunun da sonucu bu yönde etkilediği düşünülebilir. Tablo 3’e göre firma şantiye sayısı artıkça firmalar daha seçici olmakta ve iş in türü strateji belirlemekte önem kazanmaktadır.22 -0. Altı tanesinde kararın genel müdür tarafından verildiği. bir tanesinde keşifçilerin.

Ankara. Strategic Pricing for Profit. Yüksek Lisans Tezi. nşaat şirketleri.. 1999. Construction Management and Economics. B. 1992. verilecek teminatın miktarının ihaleye giriş kararını yüksek oranda etkilediği görülmüştür. stanbul Teknik Üniversitesi. firma personel sayısı artışı yani firma büyüklüğünün artışı ele alındığında. W.A.. Criteria for Contractor Selection. (5) Polat. (2) Park. 1997. Gazi Üniversitesi. Şirketlerin bünyelerinde teklif hazırlamak için yeteri kadar eleman çalıştırmamaları teklif fiyatını etkileyecek verilerin temininde yetersiz kalınması sonucuna götürmektedir. Analiz sonucunda işin türünün ihaleye giriş kararını en çok oranda etkilediği ve teminat miktarının ise en az oranda etkilediği bulunmuştur. stanbul. stanbul. (6) Irmak. Yapılan araştırma sonuçlarına göre. Kamu nşaat halelerinde Teklifin Oluşumunu Etkileyen Faktörler. Yüksek Lisans Tezi. stanbul Teknik Üniversitesi. Operations Research.. 19s. 10412. 22s. H. 27-34s. (7) Işıker.. Ancak bu ölçütlerin etkisinin firmanın bazı öznitelikleri ile bağıntılı olarak değiştiği de belirlenmiştir. ihale öncesi sürece gerektiği önemi verip bir teklif hazırlama birimi kurarak sürecin daha profesyonel olması için çaba gösterdiklerinde daha sağlıklı bir ihale sistemi gerçekleşecek ve firmalar sektörde hedeflerine ulaşarak varlıklarını uzun süre koruyabileceklerdir. Seçilen yüklenici firmalara anket kapsamında 22 adet ölçütün ihalelere giriş kararlarını ne ölçüde etkilediği sorulmuştur.. M. Türk nşaat Firmalarının Teklif Verme Sürecinde Karar Vermelerini Etkileyen Faktörlerin Analizi. ihaleye girişte işin türüne verilen önem azalmaktadır. tüm yüklenici firmalar için mali konular hayati öneme sahiptir.R.konuyla ilgili profesyonel bir yaklaşım yoktur. USA. 1999.. (3) Dikbaş. 19-38. Construction Bidding. 1995. 1956. Yüksek Lisans Tezi. Doktora Tezi. Yüklenici nşaat Firmalarının Teklif Hazırlama ve Maliyet Yönetim Sistemlerinin Değerlendirilmesi.. Inc.B. H. John Wiley and Sons. Örneğin. Bir Türk nşaat Firmasının Teklif Hazırlama Yöntemi. L. KAYNAKLAR (1) Friedman. stanbul. 288 . (4) Hatush. Skitmore. Bir başka örnek olarak. firma şantiye sayısı arttıkça yani firma iş kapasitesi büyüdükçe. 15. Chapin.. G. Z. W. 1-12s. SONUÇLAR Her firmanın geleceğe yönelik belirli stratejileri olmalıdır ve bunlar değişen koşullara göre tekrar analiz edilerek sürekli yenilenmelidir. A Competitive Bidding Strategy. 4. 1999.. stanbul Teknik Üniversitesi..

C. nşaat Teklif Stratejileri ve Karar Modellerinin ncelenmesi. D. 2004. Construction Management and Economics.. 19.S.P.. A. H. Boussabaine. (14) Fu. 18-185s.. G.. M. 2004. 23. Türkiye Müteahhitler Birliği. ve Arditi. Yüksek Lisans Tezi. 1999.. 457-466.. 2005.. 393-406.P. Start-Up and Steady-State Learning In Recurrent Bidding.A. 16s. 18. 2005. ve Lo. Kamu nşaat halelerinde Teklifin Oluşumunu Etkileyen Faktörlerin ncelenmesi. J. M. (9) Wanous.. The Effect of Client and Type and Size of Construction Work on a Contractor's Bidding Strategy. 38s. H. 484-496. D. 2002. stanbul. 27-41s.S. 2006. (15) Irkıçatal. 32(6). (17) Sürdürülebilir hale Yöntemi. Yüksek Lisans Tezi. A General Multivariate Analysis Approach for Determining Bid Mark-Up Strategy. K. stanbul. 347-353. ve Skitmore... Ankara (18) Liu. 2001. 24.. 289 .. (19) Yiu. 2004. Tendering Theory Revisited. (13) Uran. Ankara. Construction Management and Economics. (10) Drewa. 36. Teklif Verme Sürecinde Olan Yükleniciler çin nşaat Sözleşmelerinde Risk Kaynakları. H. Construction Management and Economics.. W. Building Research & Information. D. 7s. 2003. 285-296..Y. (16) Korkmaz. Türkiye Kamu Yatırım halelerinde ndirim Oranlarını Etkileyen Faktörler ve Sistemin yileştirilmesine Yönelik Yaklaşımlar. (11) Mochtar. Skitmore.Y.L.. Gazi Üniversitesi.(8) Runeson. stanbul. K... Drew.. 475-484. Yıldız Teknik Üniversitesi. Construction Management and Economics. Pricing Strategy In the US Construction Industry. C. M. Yüksek Lisans Tezi. ve Lai. ve Tam. S. Rational Under-Pricing In Bidding Strategy: A Real Options Model. A. 405-415.. Building and Environment.. stanbul Teknik Üniversitesi. ve Loc.K. M.. Wang. 2001. A.H. Doktora Tezi. stanbul Üniversitesi.. ve Lewis. To Bid or Not To Bid: A Parametric Solution. 2000. S. Construction Management and Economics 17.K. (12) Gencer.

.

para ve insan gücü de artmaktadır. Geleneksel kalıp sisteminin ve tünel kalıp sisteminin. kalıp sistemleri arasındaki maliyet farklılıklarının saptanabilmesi amacıyla. konut açığını ortadan kaldırmak için yapı ölçekleri büyümekte ve inşaatın bitirilmesi için gereken zaman. her iki sistem için aynı maliyete sahip olan temel imalatı. maliyet ve kalitenin önem kazanmasıyla. 291 . kaba inşaata göre hesaplanmış olup ince inşaat maliyetleri göz önünde bulundurulmamıştır. Toplu Konut daresi tarafından tünel kalıpla inşa edilmiş olan K tipi binanın projesi. Antalya. Maliyet hesaplarında. makine ve teçhizat gibi kaynakların en iyi şekilde kullanılması gerekmektedir. Bu çalışmada. geleneksel kalıp sistemine dönüştürülerek. Bu nedenle tesis. Bu kriterler. Maliyet Analizi.B.D. izolasyon.B. Tünel Kalıp. Zaman.com Betül Soyçopur Akdeniz Üniversitesi Mühendislik Fakültesi nşaat Mühendisliği Bölümü Yapım Yönetimi A.D. kaba inşaatın malzeme ve işçilik bedelleri gibi kalemler ele alınmış olup. sadece her iki sistemde değişiklik gösterecek olan. Tel: (0534) 745 15 00 E-Posta: betulsoycopur@yahoo. Antalya. tekrar sayısı göz önüne alınarak bir bina üzerinde yapılmıştır. betonarmenin inşaat alanında yaygın olarak kullanılması ile birlikte düşünüldüğünde. Anahtar sözcükler: Geleneksel Kalıp. Bayındırlık ve skân Bakanlığının 2009 birim fiyatları ve serbest piyasa fiyatları kullanılmıştır. Çalış manın sonucunda. Hesaplar.com Öz Gelişen teknolojiyle birlikte insan ihtiyaçları değişmekte ve yeni yapı türleri ortaya çıkmaktadır.Tünel Kalıp Maliyetleri le Geleneksel Kalıp Maliyetlerinin Karşılaştırılması Aynur Kazaz Akdeniz Üniversitesi Mühendislik Fakültesi nşaat Mühendisliği Bölümü Yapım Yönetimi A. Tel: (0534) 745 15 00 E-Posta: betulsoycopur@yahoo. tünel kalıp sistemi ve geleneksel (konvansiyonel) kalıp sistemi arasında maliyet karşılaştırılması yapılmıştır. klasik yapım metotlarının yetersiz kaldığı görülmektedir. masraflar analize dahil edilmemiştir. yeni kalıp sistemlerinin düşünülmesi ve bunların inşaat sektöründe kullanılması zorunlu hale gelmiştir. Hızlı nüfus artışı ile birlikte. tünel kalıp sistemi ile yapılan imalatların ilk yatırım maliyetlerinin yüksek olmasına karşın toplu konut gibi tekrarlı yapılarda kalıp malzemesinin birçok kere kullanılabilmesiyle toplam yatırım maliyetinin geleneksel kalıp sistemle yapılan imalata göre daha ekonomik bir çözüm olduğu ortaya çıkmıştır. hafriyat. doğramalar vb. Binaların maliyetleri. Kalıp Maliyeti. malzeme. yatırımın toplam maliyetinde yarattıkları farkı belirleyebilmek için.

su emmeye. taze betona şekil vermesinden başka beklentiler de bulunmaktadır. Belirli bir amaca hizmet edebilen kalıplar diğer bir amaç için yetersiz kalabilmektedirler. Kalıp. Kalıp malzemesi olarak kullanılan ahşap. Betonarme yapıların inşaat sektöründe yoğun olarak kullanıldığı da göz önüne alındığında. yeni yapı türlerinin ortaya çıkmasına neden olmaktadır. mevcut sistemlerle karşılaştırılması yapıldığında. Yapı kalıbından. 2008). endüstriyel ahşap kalıplar. Bu nedenle bir takım işlemlerden geçirilerek (ahşabın yağlanması vb. 5. dairesel kesitli olarak 292 . geleneksel ahşap kalıplar.) ahşabın dış etkilere karşı korunması gerekmektedir. Kullanılan kalıp temiz.Giriş Gelişen teknoloji ile insanların beklentilerinin hızla değiş mesi. Ahşap kalıp malzemeleri imalatı itibari ile dikdörtgen kesitli olduğundan. yeni tasarlanan imalatların gerçekleştirilebilmesi için yeni kalıp sistemlerinin de tasarlanması gerekmektedir. Bununla birlikte nüfusun hızlı artışı ile konut gereksinimi de artmakta olup. nşaat sektöründe kullanılan kalıplar. diğer bir amaç için uygun olmayabilir. Kalıbın hareketli parça sayısı az olmalıdır. betona istenilen şekli vermek. yapı ölçekleri her geçen gün daha da büyümektedir. Bunlar. Kalıbın usta gereksinimi mümkün olduğunca az olmalıdır. beton prizini tamamladıktan sonra sökülürler. 1. sürtünme. Tüm şartlan sağlayan bir kalıp sistemi mevcut değildir. inşaat sektörüne ve yapılan imalatlara birçok açıdan kazanç sağlaması gerekmektedir ki. beton prizini alıncaya kadar ağırlığını taşımak ve yanal basıncı önlemek üzere geçici olarak yapılırlar. Beton ve betonarme yapılarda taze betona istenen şekli verebilmek için betonun kendini taşıyabileceği süreye kadar onu taşımaya yarayan ve yapım imalatının bünyesine girmeyen yardımcı sistemlere “yapı kalıbı” denir (Kasapoğlu. bunların içindeki en önemli kazanç. yapımda kalıp ve kalıp sistemi seçiminin önemli olduğu gerçeği ortaya çıkmaktadır. beton ağırlığından ve beton dökümünden dolayı ortaya çıkan yükleri şartnamelerin öngördüğü güvenlikle taşıyabilmelidir. 4. Kalıplar. ölçülere uygun ve sızdırmaz olmalıdır. Bu sebeple inşaat sektöründe yeni yapım tekniklerinin geliştirilmesi kaçınılmaz bir hal almıştır. Geleneksel Kalıplar Beton ve betonarmeden inşa edilecek yapı elemanlarına biçim ve ölçülerini verebilmek amacıyla ahşaptan yapılan yüzey kaplama ile bu kaplamanın bağlanması ve desteklenmesi için kullanılan parçalardan meydana getirilen sisteme “geleneksel kalıp sistemi” denir. Kalıp sistemi yapıdan ve plandan bağımsız olmalıdır. yapının toplam maliyetinin optimize edilmesidir. Ancak yeni tasarıların. çarpma ve bozulmaya karşı dayanıksızdır. Kalıplar. Uygulamada tüm şartları sağlayan bir kalıp sistemi bulunmamaktadır. 3. Bununla birlikte. çelik kalıplar (tünel kalıp bu kategoridedir) ve özel kalıplar olarak sınıflandırılabilirler. 6. 2. Uygulamada belirli bir amaç için kullanılan kalıp yüzeyleri. Kalıptan beklenen en önemli kriterlerden biri de ekonomik olmasıdır. toplam yapım giderlerinin yaklaşık %10'luk bir dilimini kalıp maliyeti oluşturduğu göz önüne alındığında.

imalatın tamamına yakınının perde duvardan oluşuyor olması ile yüksek rijitlikte. Kule vinç yardımıyla monte ve demonte edilir. Tünel kalıp sistemde elektrik tesisatı. kalite ve fabrikasyon tutarlılığını esneklik ve tasarrufla birleştiren bir sistemdir. 2003). malzemeler. Böylece yapının direncinde artış sağlanmaktadır (Apay. kalıbın kurulmasında uygulama kolaylığı ile öne çıkmaktadır. tünel kalıp içinde ya donatıya bağlanabilen özel boruların ya da tünel kalıba yerleştirilen tesisat duvarlarının içinden geçirilmektedir. Tünel kalıp sistemi. sıhhi tesisat ve kalorifer tesisatı için kullanılacak olan boru vb. Tünel kalıp imalatı. Tünel Kalıplar Tünel Kalıp Teknolojisi. Kalıptan çıkan yüzeyler duvar kağıdı veya boyaya hazırdır. Beton duvar ve döşemeler yangına karşı tam dayanıklıdır (Sümer. 1983).tasarlanan projelerde zorluk çıkarmaktadır. Bu nedenle mimari tasarımı sınırlayıcı etkisi vardır. imalatın hızlı ilerlemesine olanak sağlamaktadır. Bu itibarla tünel kalıp sistemiyle betonarme döşeme inşaatının sözü edilen açıklıklarla ekonomik olarak inşa edilebilmektedir. çok hızlı inşaat temposu sağlaması. Sistemin en önemli özelliklerinden biri 8 saatlik çalış ma ile 24 rotasyonlu (rotasyon: yapılan işlem basamakları) bir iş programı uygulanabilmektedir (Apay ve diğerleri. yerinde dökülen ana yapıyla birleştirilip kullanılmaktadır (Balkabak. iyi bir planlama ile yapımda üretim hızının artırılmasının yanı sıra ekonomi de sağlamaktadır (Sümer. betonarme yapılarda taşıyıcı duvar ve döşemenin bir defada dökülmesine olanak veren tünel şeklindeki çelik kalıplar sistemidir. 1998). Dış perde kalıp yüzeylerine istenen hazır tekstür elemanları konarak arzu edilen dekoratif dokular elde edilebilir.) bazı yapı elemanları. Sistemin nitelikleri gereği. kullanılan kalıp malzemesin çelik olması nedeniyle ısıl yardım kolayca yapılabilmektedir ve böylece betonun priz alma süresi hızlandırılarak imalatın kısa 293 . Monolitik yapı sistemi deprem bölgeleri için en elverişli sistemdir. ön yapımlı (cephe elemanları. merdivenler. v. 2005). Gelişmekte olan ülkelerde konut inşaatlarına ait maliyetlerin düşürülmesi için döşeme açıklıklarının 5 metreyi geçmeyecek şekilde module edilmesi gerekir. Ayrıca ahşap doğadan direkt olarak elde edilmektedir ve ağaçların yok edilmesi ile ekolojik dengenin bozulmasında etkin rol oynamaktadır. Bu sistemde duvar ve döşeme beraberce yerinde dökülmektedir (Balkabak. zaman. Kalıp malzemesi defalarca kullanıldığı halde tünel kalıpla her seferinde düzgün yüzeyler elde edilmekte ve bu düzgün yüzeyler sıva gerektirmemektedir (Apay ve diğerleri. Isı izolasyonu yönetmelik ve ısı açısından tünel kalıba kolaylıkla adapte edilebilir. Tünel kalıp fabrikasyon olarak imal edilir ve kesin boyutları vardır. Tünel kalıp sistemlerinin uygulanmasında. Bu sayede duvarda tesisat için yapılacak beton kırımı ve ekstra işçilik önlenmiş olmaktadır. 1998). Tünel kalıp sistemde. Tünel kalıp sistemleri. Tünel kalıplar imalat tekniğ i bakımından milimetrik hassasiyetle üretilir ve belli sayıda bir üretim amaçlandığ ı zaman. 2003). 2003). Bununla birlikte. Tünel kalıbın kurulması ve sökülmesi oldukça kolaydır ve işçilik gereksinimini en aza indirgemektedir. sahanlıklar. yani deprem güvenliği yüksek yapılar elde edilebilmektedir. Bu sistemde temeldeki bağlantı kirişlerine duyulan ihtiyaç azalmakta ve tek bir kiriş gibi görev yapmaktadır. betonarmenin fiziksel özelliklerinin sağlamış olduğu avantajlardan büyük ölçüde yararlanılmakta ve sistem işlerliği sağlandığı takdirde ekonomik çözümler elde edilebilmektedir.b. Bu sistemde perde ve döşemeler birlikte kalıplanır (monolitik bir yapı elde edilir).

Bu amaçla iki kalıp sistemi arasında süre karşılaştırılması yapan Mesa malat Sanayi ve Ticaret A. Kalıp maliyetini etkileyen en önemli faktörlerden biri. geleneksel kalıp sistem ile yapılan imalata göre daha kısa sürede tamamlanmaktadır. tünel kalıp sisteminin ilk yatırım maliyeti yüksektir ve bu nedenle toplu konutların dışında kullanımı ekonomik olmadığından uygun bir yöntem olduğu söylenemez. Yine malzemede olduğu gibi tekrar sayısı işçilik maliyetinin düşmesine neden olmaktadır. kalıbın yapıldığı malzemeler ile kalıp imali için gerekli olan yapım ve söküm işçilikleri oluşturmaktadır. Tüm bunların yanı sıra. Tablo 1. hasır kiriş ve kolon b) Çelik hasır ve elek. Kalıp maliyetini. 100 m2’lik bir konutu baz alarak.sürede bitmesine olanak sağlanmaktadır. Geleneksel Sistem 1 Kalıbın hazırlanması 2 a) Demir. Tablo 1’deki sonuçları elde etmiştir. Tünel Kalıp ve Konvansiyonel Kalıp Sistemlerde Süre Karşılaştırılması. Tünel Kalıp ve Geleneksel Kalıp Sistemlerinin malat Sürelerinin Karşılaştırılması Tünel kalıp sistemi ile yapılan imalat.Ş. kalıp malzemesinin tekrar kullanılabilme sayısıdır. Bu nedenle kalıp maliyeti çok önem kazanmaktadır. Kullanma sayısı artınca kalıbın ön maliyeti yüksek olsa bile yatırımın maliyetinde düşüş gözlenmektedir. 294 . tesisatı döşenmesi 3 Elektrik tesisatı döşenmesi 4 Kalıpların takviyesi 5 Beton dökülmesi 6 Beton bakım ve sulama 7 Kalıp sökümü 8 a) Ara duvar örülmesi b) Prefabrik bölme pano montajı 9 Kapı kosası montajı 10 a) Kaba ve ince sıva (iç-dış) b)Prefabrik cephe-merdiven montajı TOPLAM Geleneksel Sistem 5 gün 1 gün ---------1/2 gün 1/2 gün 1/2 gün 8 gün 1/2 gün 1 gün ------1 gün 2 gün ------20 gün Tünel Kalıp 1/2 gün ------1/4 gün ------------1/2 gün 1 gün 1/4 gün ------1 gün 1 gün ------1/2 gün 4 gün Genel olarak yapı kalıpları sınıflandırıldığı zaman uygulanan proje için en ekonomik ve uygun kalıp sisteminin tercih edilmesi gerekmektedir.

Beton sınıfının C20 (fck = 200 kg / cm2) olduğu. Tüm modellerin analizinde: 1. Sonuçta. geleneksel kalıp sistemde imal edilecek olan duvar miktarı tünel kalıba oranla daha fazla olacaktır ve bu da geleneksel sistemle imal edilmiş yapının duvar maliyetinin daha fazla olacağı anlamını taşımaktadır. beton metrajları. yapının beton. Ø8-12 mm ve Ø14-32 mm’lik nervürlü çelik donatılardır. 5. Geleneksel sistem ve tünel kalıp sistem ile çözülen yapı modellerinin. iki sistem arasında maliyet karşılaştırılması yapılmıştır. geleneksel kalıp sistemine dönüştürülerek. Islak hacimler için ara bölmeler ve tünel kalıp elemanlarının demontajı için boş bırakılan cephe. Binaların 2. tekrar sayısı göz önüne alınarak bir bina üzerinde yapılmıştır. sadece her iki sistemde değişiklik gösterecek olan kaba inşaatın malzeme ve işçilik bedelleri gibi kalemler ele alınmış olup. 2. Hesaplar. Tüm döşemelerin. aynı nitelikte olmasına rağmen kullanım miktarları farklıdır. Zemin emniyet gerilmesinin 15 t/m2 olduğu. Geleneksel kalıp sisteminin ve tünel kalıp sisteminin. betonarme statik hesapların yapılmış olduğu STA4CAD V12. hafriyat. tuğla duvar olarak imal edilmektedir. yatırımın toplam maliyetinde yarattıkları farkı belirleyebilmek için. Normal inşaat demirine oranla çubukların düzeltilip kesilerek 295 . Örnek olarak alınan projedeki çelik donatıların akma sınırı 4200 kg/cm2 iken. daha az miktarda donatı ile aynı mukavemet sağlanmaktadır. Geleneksel kalıp için kullanılan donatı. Tünel kalıp sistemlerde ise ağırlıklı olarak hasır çelikler kullanılmaktadır. Maliyet hesabı. 6. Çelik hasırların şantiyede kolay taşınabilecek ağırlıkta olması nedeniyle montajı kolay ve çabuk olmaktadır. Nervürlü donatı sınıfının S420 (Akma sınırının. “bodrum + 4” katlıdır. doğramalar. 4200 kg/cm ) olduğu.Bulgular Bu çalış mada. 3. Bodrum katta 1 adet kapıcı dairesi. Toplu Konut daresi tarafından tünel kalıpla inşa edilmiş olan K tipi binanın projesi. duvar işçiliği ve malzeme fiyat analizleri yapılmıştır. hasır çeliğin akma sınırı 5000 kg/cm2'dir. vb. geleneksel kalıp sisteminde daha fazla duvar imalatı olması gerekçesiyle. duvar maliyetinin daha fazla olduğu görülmüştür. izolasyon. Tünel kalıp sistemde imalatın büyük bir çoğunluğunun betonarme perde duvarlardan oluşması nedeniyle duvar işçilikleri olabildiğince azdır. Hasır çelik donatı sınıfının S500 (Akma sınırının. Tünel kalıp sistemi ile geleneksel kalıp sisteminde kullanılacak tuğla malzemeler. Bir dairenin net kullanım alanı 100 m2’dir. diğer katların her birinde ise 4 adet daire bulunmaktadır. kapıcı daireli plana göre yapılmıştır. masraflar analize dahil edilmemiştir. Temelde radye temel sistemi kullanılmıştır. derece deprem bölgesinde inşa edileceği. demir metrajları ve kalıp metrajları. plak döşeme olduğu. Geleneksel kalıp sistemde iç bölmeler ile birlikte dış cepheler de duvar imalatının bünyesine girmektedir. Maliyet hesaplamalarında. Bayındırlık ve skân Bakanlığının 2009 birim fiyatları ve serbest piyasa fiyatları kullanılarak işlem yapılmıştır.1 paket programından alınmıştır. Bina. demir ve kalıp maliyetleri hesaplanmıştır. 5000 kg/cm2) olduğu. Tünel kalıp sistemde çelik hasırların kullanılması ile üretim hızı artmakta. her iki sistem için de aynı maliyete sahip olan temel imalatı. kabul edilmiştir. sığınak ve depolar. Tünel kalıp sistemler ile yapılan tümü perdeli yapılar ile geleneksel ahşap kalıp sistemiyle yapılan perde-çerçeveli yapıların duvar metrajlarının fark getireceğ i düşünülerek. Birim fiyatların güncel değerleri kullanılarak. 4. Bu nedenledir ki.

taşıyıcı sistemi oluşturmak için ahşap kalıplar kullanılmaktadır. toplam kalıp miktarı 1253. Ayrıca şantiyede donatının taşınması kolaylaşmakta.1 paket programı ile yapılmıştır. Proje verilerine göre. düzgün aralıklarla teşkil edilmiş çelik hasırların montajı kısa zamanda gerçekleşmekte ve dolayısıyla işçilikten tasarruf sağlanmaktadır. Bu çalışmada bir binaya ait maliyet hesabı yapılması nedeniyle tünel kalıbın tekrar sayısı (600–1000 kez) göz önünde bulundurulup 600 kez kullanıldığı varsayılarak bir bina için bir oran bulunmuştur ve yapı kalıp maliyeti bu orana göre hesaplanmıştır. Son olarak karşılaştırılması gereken maliyet ise sıva maliyetidir. vincin nakliye ve kurulum bedelleri hesaplanmış ve tünel kalıbın toplam kalıp maliyetine dâhil edilmiştir. Tünel kalıp sistem için kurulumun gerçekleşmesi vinç ile yapılmaktadır. gerekli işçilik. duvarların iç ve dış yüzeylerini.4 m2 olur. Sıva sayesinde duvar ve tavanlardaki düzgün olmayan yerler düzeltilmektedir. Sıvanın. Binanın dış çeperleri aynı metrekareye sahip olsa bile beton üzerine yapılacak sıva ile tuğla üzerine yapılacak sıvalar farklık arz etmektedir.hazırlanması ve bağlanması yerine. Tünel kalıp sistemde yapının taşıyıcı sistemi tamamen perde duvarlardan oluştuğu için yapının imalinde daha fazla beton kullanılmakta. donatının bükülmesi gibi işçilikler ortadan kalkmaktadır. Yapıda her iki sistem için de kullanılan beton sınıfı C20 olup projelerden edinilen veriler ışığında. Geleneksel kalıp sistem için kullanılacak olan malzeme ve işçilik maliyetleri ile tünel kalıp sistemi için kullanılacak olan malzeme ve gerekli ekip-ekipman maliyetleri hesaplanmıştır. Ahşap kalıpların en fazla 3 defa kullanılabileceği düşünüldüğünde. daha kalın sıva gerektiren geleneksel kalıp sisteminin sıva maliyetinin de daha fazla olduğu göze çarpmıştır. Bu durumda hasır çelik kullanımı bir avantajdır. Bu nedenle sıva maliyetleri karşılaştırılmış olup analizler sonucunda. Bu veriler ışığında geleneksel sistemin kalıp maliyeti hesaplanmıştır. Kule vinç kiralama. geleneksel kalıp sistemde kullanılan beton miktarı 647. dolayısıyla beton maliyeti de geleneksel kalıp sistemine kıyasla daha yüksek çıkmaktadır. 296 . Tünel kalıbın ilk yatırım maliyeti çok yüksektir. bodrum ve zemin katlarda kullanılan kalıplar üst katlara da yeterli geleceğinden. Programdan alınan yaklaşık metraj bilgilerine göre maliyetler hesaplandığında Tablo 2’deki sonuçlar elde edilmiştir.2 m3 iken tünel kalıp sisteminde kullanılan beton miktarı 705. Ayrıca tünel kalıp sisteminde ise çelik kalıplar kullanılmakta ve bu sayede betonda pürüzsüz bir yüzey elde edilmekte ve inşaatın kalitesi de yükselmektedir. geleneksel sistem içinde daha fazla donatı kullanıldığı ve bu durumda toplam donatı maliyetinin daha fazla olduğu görülmüştür. yapının nem miktarı ve ısı korunumu konusunda ayarlayıcı bir etkisi de vardır. K tipi bina. Geleneksel sistemde. kaba yapının bütün derzlerini ve pürüzlerini örtecek şekilde kaplamaktadır. geleneksel kalıp sistemi (çerçeveli sistem) ve tünel kalıp sistemi (perdeli rijit sistem) için ayrı ayrı projelendirilmiş ve statik betonarme hesapları STA4CAD V12. Sıva.36 m3 olarak belirlenmiştir. Daha az sayıda işçi ile daha kaliteli inşaat yapılabilmektedir.

AYDIN. 1998. insan gücüyle zorlukla ve uzun zamanda yapılan işler daha az toleransla.37 18.175.243. Kocaeli 2005.556.Tablo 2.67 157.66 23. Adana. yapı toplam maliyetindeki düşüşlerin sebeplerindendir.59 TÜNEL KALIP S STEM (TL) 74. 2005. Tüm bunların yanında. vb.690.P."Türkiye'de Konut Sorunu ve Çözümünde Geliştirilen Yeni Teknolojiler" Anadolu Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Doktora Tezi. 2003.97 20. Çalış manın sonucunda.059.E. Tünel kalıp sistem de bunun örneklerinden birisidir. Toplam Maliyet.Y. "Depreme Dayanıklı Yapılarda Tünel Kalıp Sisteminin Kullanılması". 1983. kalemlerdeki işçilik ve malzeme bedellerinin geleneksel sisteme nazaran daha az olması.413. yapım süresinin kısa olmasından dolayı işgücü ve anaparanın uzun süre bağlı kalmasının önlenmesidir.064..412. Isparta. iki sistem arasında maliyet karşılaştırması yapılmıştır.A.. "Seri Kalıp Teknolojisinde Tünel Kalıp Sistemler ve Genel Özellikleri" Süleyman Demirel Üniversitesi Yüksek Lisans Tezi. “Tünel Kalıp Sistemlerle Üretilen Perdeli Taşıyıcı Sistemlerin.598. 2008. daha iyi nitelikte ve daha kısa sürede gerçekleşmeye başlamıştır..55 38.. Kalıbın defalarca kullanılabilmesinin yanı sıra sıva. KASAPOĞLU.. Teknolojik gelişmelerin inşaat alanına yansımasıyla inşaat sektöründe makineleşme artmış olup.67 215. Sakarya Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi Cilt7/Sayı 2. APAY. SÜMER..40 56. yapı deprem kuvvetlerine karşı daha güvenli hale gelmektedir.154. tünel kalıp sistemin pahalı bir ön yatırım gerektirdiği halde. tünel kalıpla inşa edilmiş bir binanın projesi geleneksel sisteme çevrilerek.. APAY. Çukurova Üniversitesi Yüksek Lisans Tezi. Deprem Dayanıklı Yapı Tasarımında Optimum Taşıyıcı Sistem Seçimi. Deprem Sempozyumu Sf:907-908. Sakarya. Ekonomikliğin sağlanmasının diğer bir nedeni de. Konvansiyonel Sistemlerle Karşılaştırılması”. .40 20. kalıp malzemesinin 600 – 1000 kez kullanılabilmesi ile konut sayısının arttığı durumda en fazla 3 kez kullanılabilen geleneksel kalıp sistemine göre projenin ilerleyen safhalarında ciddi oranda maliyet düşüşüne sebep olmaktadır. A. Kaynaklar BALKABAK.64 20.73 Sonuçlar Bu çalışmada. GELENEKSEL KALIP S STEM (TL) BETON DEM R DUVAR SIVA KALIP TOPLAM 68. Eskişehir. YILMAZ. tünel kalıp sisteme göre tasarlanan binalar yüksek rijitlikte olup.427. duvar.883. 297 . Ayrıca kullanılan kalıp malzemesinin çelik olması ile betonda pürüzsüz bir yüzey elde edilmekte ve bunun sonucunda inşaat kalitesi yükselmektedir. F.00 32.

.

edu. Bu çalışmada. Maliyet Yönetimi.. nşaat Sektörü 1. Giriş Rekabetin küresel boyuta ulaştığı günümüzde. inşaat sektöründe çok yönlü ve önemli kayıplara kaynaklık ettiği kuşkusuzdur.07’sinin ise pek çok doğrudan (direkt) gider kalemini ön keşifte hiç dikkate almadığı anlaşılmıştır.66’sının bazı genel gider kalemlerini. Hatta birçok sanayi dalında gittikçe daha çok işletmenin direkt işçilik kalemini iptal ederek bu maliyeti dolaylı işçilik olarak genel üretim maliyetlerine dâhil ettiği görülmektedir. Bu kapsamda önce genel gider kavramı. bunların inşaat ön keşfinde dikkate alınıp alınmadığı.nşaat Sektöründe Genel Gider Kavramı ve Yapı Maliyetine Yansıtılma Düzeyi M. Özellikle bilgisayar teknolojisi ve otomasyonda ortaya çıkan ilerlemeler. Dönüşü sağlanan 85 adet anketin analizi sonucunda. Anahtar Kelimeler: Genel Gider. Adana/Türkiye Tel: (322) 338 60 84 E-Posta: emocal@cukurova.27’si genel giderleri. Çünkü ürün kalitesi ile ilgili beklentilerin yükselmesi yanında maliyet girdilerinin düzeyi ve niteliği de değişmiştir. varlıklarını devam ettirebilmeleri için yeni üretim ortamıyla uyumlu maliyet yönetim sistemlerini benimsemeleri gerekmektedir. Emin Öcal. Türk inşaat sektöründe maliyet analizi yapılırken genel giderlerin ne düzeyde ve hangi doğrulukla dikkate alındığının araştırılması hedeflenmiştir. Feyzullah Kadırhan Ç.tr Öz nşaat ön keşfi hazırlama aşamasında yapı maliyetini önemli ölçüde etkileyen genel gider kalemlerinin yeterince dikkate alınmaması nedeniyle ön keşif tutarlarının çoğunlukla gerçeği yansıtmadığı yönünde ülkemizde yaygın bir kanat vardır. inşaat sektöründe karşılaşılması muhtemel 77 adet gider kalemi sıralanarak. maliyet yönetiminde genel giderlerin önemi ve konunun Türk muhasebe sisteminde ele alınış şekli incelenmiştir.50’si direk giderleri doğru gruplandırabildiği. Bu durumun. %19. Üretim alanındaki söz konusu gelişmelere bağlı olarak maliyetlerin yapısındaki bu değişim.Ü. 299 . nşaat Mühendisliği Bölümü. inşaat işletmelerinin ancak %49. mühendislik ve uzman işçilik maliyetlerinin üretimdeki ağırlığını artırmıştır. Maliyet Tahmini. otomasyonun etkisiyle direkt işçilik maliyetlerinin payı azalmıştır. dikkate alınıyor ise hangi gider grubuna dâhil edildiği sorulmuştur. %25. enerji. Bu kadar çok gider kalemi göz ardı edilerek belirlenecek bir ön keşfin gerçeği yansıtması beklenemez. işletmelerin. %41. Uygulanan ankette. Bunun sonucu olarak üretim maliyetleri içinde genel üretim giderlerinin payı artarken. üretimle direkt işçilik arasındaki bağın hayli zayıflamasına neden olmuştur. Sonra da halen inşaat sektöründe faaliyet göstermekte alan yüklenicilere anket uygulanarak konuya yönelik veriler toplanmıştır.

işletmelerde ürün veya hizmetlere doğrudan mal edilemeyen giderler olarak sınıflandırmak mümkündür. harçlar. 2005). bu bölümde kullanılan demirbaş amortismanları. işletmede idari kademelerde çalışan ve esas itibariyle üretim faaliyetleri ile doğrudan ilgisi olmayan bölümlerin personel giderleri. analiz edilebilir. 2009). Ülkemizde toplam yatırımların yaklaşık %50’sini oluşturan inşaat sektörüne 200’den fazla alt sektör girdi sağlamaktadır ( ntes. işletme ile ilgili vergiler. gözden geçirilebilir. Dolayısıyla tedarikçi kuruluşlar da dikkate alındığında inşaat sektörünün Gayri Safi Milli Hâsıladaki (GSMH) payı yaklaşık %33 ve istihdama katkısı %12 düzeyindedir. Detaylı maliyet analizi ve yönetimi ile ilgili söz konusu yetersizlikler. inşaat sektöründe yapı ön keşfinin çıkarılması aşamasında özellikle genel gider grubunda yer alan maliyet kalemlerinin ne düzeyde dikkate alındığının saptanması amaçlanmıştır. hukuki danışmanlık vb. bütçelendirilebilir ve 300 . gider türlerinden oluşmaktadır (Maç. Genel Gider Kavramı Üretim ve ticaret işletmelerinde.Bunun sonucu olarak. Gelenekselleşmiş olan bu davranış şekli.1. 2. aidatlar. Bu tartışmalar işletmelerde. genel giderler çeşitli ampirik yaklaşımlarla tanımlanmaya ve sınıflandırılmaya çalışılmıştır. Türk inşaat sektöründe genel giderlerinin maliyetlere yansıtılması konusunda önemli eksikliklerin olduğu yönünde bulgulara ulaşılmıştır(Kadırhan. inşaat sektöründe parasal kaynak ihtiyacı ve işin süresine yönelik tahminlerde ciddi sapmalara neden olmaktadır. Genel Giderlerin Gruplanması Üretim mühendisliğinde genel giderler. ülkemizde genel olarak yapı üretimine hazırlık aşamasında gerçekçi ve ayrıntılı maliyet tahminine yönelik sistematik yaklaşımlar oldukça sınırlıdır. Bu kapsamda önce genel gider kavramı. yatırımların öngörülen süre ve maliyetle gerçekleşmesi ve kaynakların etkin biçimde kullanılması açısından büyük önem taşımaktadır. inşaat sürecindeki parasal hareketlerin muhasebeleştirilmesinde de devam etmektedir. nşaat sektörü. Bu çalışmada. Dolayısıyla inşaat ön keşifleri çoğunlukla genel kabullere dayalı olarak belirlenmekte ve bu nedenle de gerçekleşme düzeyleri oldukça düşük olmaktadır. imalat ve hizmet alanlarını da kapsadığından bu sektörde meydana gelen olumsuzlukların etkisi de yaygın olmaktadır. 2. Bu da inşaatların vaktinde tamamlanmamasına ve buna bağlı çeşitli kayıplara neden olmaktadır. maliyet yönetiminde genel giderlerin önemi ve konunun Türk muhasebe sisteminde ele alınış şekli incelenmiştir. girdilerin gruplanması ve bunların maliyete yansıtılması konusunda yeni yaklaşımları da beraberinde getirmiştir. Sonra da halen inşaat sektöründe faaliyet göstermekte alan yüklenicilere anket uygulanarak konuya yönelik veriler toplanmıştır. Belirtilen nedenlerle sektörde üretim maliyetinin gerçekçi biçimde tahmini. Elde edilen verilerin analizi sonucunda. Sabit nitelikli olan ve üretim faaliyetine bağlı olarak ortaya çıkan bu giderler. 2002). işletmeler için “yönetilebilir” gider kategorisinde olup. Ancak maalesef. geleneksel maliyet muhasebesinin maliyet analizinde hatalara sebep olduğu ve bu yüzünden mamul maliyetlerinin doğru olarak hesaplanamadığ ı yönünde kuşkular artmış ve tartışmalar başlamıştır. Bu bağlamda genel giderleri.

Dolayısıyla genel giderler yöneticilerin karar ve inisiyatiflerinden etkilenmektedir.2. şletme bünyesinde oluşan krizler çoğunlukla genel giderlerin artmasıyla sonuçlanır. Bu konularda olumsuz tutumlar ve/veya yetersizlikler işletmeyi dönemsel olarak krizlere sürükleyebilir. dolayısıyla daha büyük bütçe elde etmekle ilgilenir. yöneticinin bakış açısından oldukça etkilenmektedir. dareciler daha fazla mal veya hizmet sunumu. satış departmanının çabası ise. satış giderlerinden veya üretimin kontrolünden farklı bir problemdir.yöneticiler tarafından tahsis edilebilirler. Bu yüzden. Farklı motivasyonlar ve davranışlar gerekmektedir. satış hacminin büyütülmesi yönündedir. Dolayısıyla işletmenin kâr yeteneklerinin arttırılması için genel gider performanslarının gözetilip denetlemesi konusunda işletmeye özgü farklı tarz ve standartların oluşturulması gerekmektedir. işletme departmanlarında oluşan performans düşüşlerinden kaynaklanan genel giderler büyük ölçüde kontrol edilebilir gider haline gelebilmektedir. genel giderlerin kontrolü. Genel Giderlerin Kontrolü Genel giderlerin hesaplanması. işletmelerin üretim hacim ve kapasitelerine göre değişiklik göstermekle birlikte ekonominin bütün dallarındaki aktivitelerin genel giderler ile ilgili 301 . işletmeye özgü olup çoğunlukla aşağıdaki giderlerden oluşmaktadır: • Miras vergi giderleri • Patent giderleri • Ödendi ve alındılar • Bölge bayiliği giderleri • Satışlar ve kazanç vergi giderleri • Komisyon giderleri • Niteliksiz borç ve diğer rezerv giderleri • Sigorta prim giderleri • Niteliksiz hizmet giderleri Yukarıda sıralananlar dışındaki gider kategorileri. Kontrol edilemeyen genel giderler. mal veya hizmet üretiminde oluşan birim giderlerin azaltılması. kontrol edilebilir genel giderler olarak tanımlanmaktadır. Sonuç itibariyle. Her ne kadar hepsinde aynı yönetimsel kontrol prensipleri uygulansa da bunlar arasında ayrım yapılması ve farklı organizasyon seviyelerinde ele alınmaları maliyet yönetiminde daha sağlıklı sonuç vermektedir. Buna göre. Yöneticiler ise. Örneğin. üretim departmanının hedefi. Kontrol edilen veya edilemeyen genel giderler aynı kontrol mekanizmasına tabi değildir. Şüphesiz genel giderin yönetimi konusunda gösterilen titizliğin. 2. Bu nedenle genel giderlerin yönetimi işletmeler için özellikli bir konudur. aynı zamanda finansal ve üretim giderleri alanında da gösterilmesi ve kendilerine özgü denetim mekanizmalarının geliştirilmesi gerekir. genel giderlerin kârı azaltan önemli bir etken olduğunun farkındadırlar ve bu giderleri asgariye indirerek daha büyük kârlar elde etme peşindedirler. Ancak kontrol edilemeyen genel giderler de mevcuttur ve bu bağlamda genel giderleri kontrol edilebilen ve kontrol edilemeyenler olarak gruplamak da mümkündür.

3. maddelerinde sıralanan giderler. Uygulamada bir giderin genel gider olarak dikkate alınması için aranılan en önemli şart. Yani ülkemizde uygulanan kanunlarda genel giderin tanımı yoktur.1. “ nşaat/Taahhüt ve Onarım şleri” olarak adlandırılan ve bir taahhüt kapsamında sürdürülen inşaat işleridir. işleyiş leri. GVK’nın 40. • GVK’nın gider kabul edilmeyen ödemeler başlıklı 41. 302 . 3. konut. ve 44. Bu nedenle işletmelerde maliyet analizi ve yönetiminde genel giderlerin yeri ve öneminin göz ardı edilmemesi gerekmektedir. veya KVK’nın kabul edilmeyen indirimler başlıklı 15. Buna göre. Gelir Vergisi Kanunu Açısından Genel Gider Kavramı Genel giderler deyimiyle neyin kastedildiği. Diğer taraftan yapılan gider karşılığında gayri maddi bir kıymetin kazanımının olmaması ve giderin vergi kanunlarında yapılan diğer düzenlemeler gereğince maliyete dönüşme zorunluluğunun bulunmaması gerekmektedir. inşaat işi yapan işletmeler ise. • Sabit kıymet vasfı taşımayan. Bu nedenle. Üretim şletmeleri olarak kabul edilmektedirler. işyeri vb. Ülkemizde nşaat Sektöründe Muhasebe Uygulamaları Ülkemizdeki mevcut vergi mevzuatı bakımından çeşitli gruplara ayrılan inşaat işlerinden birisi “Özel nşaat şleri” olarak adlandırılmakta olup bunlar. genel gider olarak değerlendirilmektedir. Bu bağlamda. Diğer bir grup ise. yapılan giderle ticari kazancın elde edilmesi veya devam ettirilmesi arasında bir bağlantının kurulabiliyor olmasıdır. maddesinde safi kazancın tespitinde indirilecek giderlere yer verilmiştir. Yap-sat şeklinde sürdürülen inşaatlardır. ne Gelir Vergisi Kanunu’nda. Yap/Sat (YS) şeklinde. 1996). bina. ne de diğer vergi kanunlarında belirtilmiştir. muhasebe usul ve esasları farklıklar göstermektedir. Belli bir sözleşme kapsamında Yıllara Yaygın nşaat/Taahhüt ve Onarım şleri(YY O ) şeklinde yapılan inşaat işleri Hizmet Üretimi niteliğinde olmaları nedeniyle bu tür işletmeler Hizmet şletmeleri olarak değerlendirilmektedirler. Bu farklılıklar. maddesinin birinci bendinde "ticari kazancın elde edilmesi ve idame ettirilmesi için yapılan genel giderlerin" safi kazancın tespitinde hâsılattan indirilebileceği belirtilmekle birlikte bu giderlerin kapsamının ne şekilde belirleneceğine ilişkin vergi mevzuatımızda herhangi bir belirleme yapılmamıştır. YY O ve YS inşaat işlerinin özgün yönleriyle değerlendirilmesini gerektirmektedir (Gelir Vergisi Kanunu. YS inşaatlar ise bu kapsamın dışındaki diğer ticari işletmeler için geçerli olan vergilendirme yöntemlerine tabi tutulmaktadır. kanunlarda.sorunları mevcuttur. • Maliyet unsuru olmayan (mal veya hizmet üretimi için yapılmış doğrudan gider vasfı taşımayan). Buna göre. YY O şeklinde yapılan inşaat işleri ile YS şeklinde özel inşaat yapan inşaat işletmelerinin hukuki yapıları. Gelir Vergisi Kanunu'nun 40. madde kapsamında vergilendirme düzenlemeleri getirilmiştir. Bu her iki grubun da muhasebe uygulamaları açısından çeşitli farklılıkları mevcuttur. YY O işleri için Gelir Vergisi Kanunu (GVK) 42. genel giderlerin tanımı yerine çerçevesi çizilmiştir.

“doğrudan(direkt) giderdir” ve “dikkate almıyordum” şeklinde üç cevap seçeneği sunulmuştur. • Konut • Su Yapıları (Baraj. inşaat işi yapan işletmelere iletilmek üzere 81 il ve 33 büyük ilçenin ticaret ve sanayi veya ticaret odasına gönderilmiştir.) olmak üzere üç faaliyet alanı öngörülmüştür. Yıl içinde tek veya birden fazla taahhüt işinin bu madde şümulüne girmeyen işlerle birlikte yapılması halinde. %36. inşaat sektöründe genel giderlerin algılanma şeklini ve düzeyini belirlemeye dönük bilgi toplanması hedeflenmiş ve bu amaçla geliştirilen anket sektör temsilcilerine uygulanmıştır.) • Ulaştırma Yapıları (Karayolu. Ankette yer alan işletmeler için.’de yer alan ve inşaat sektöründe karşılaşılması muhtemel gider kalemlerinden derlenen giderler alfabetik olarak sıralanmıştır. her yıla ait müşterek genel gider. maddesinde aşağıdaki şekilde açıklanmıştır: “GVK Madde 43. Müşterek Genel Gider ve Amortismanların Dağıtılması: Birden fazla takvim yılına yaygın taahhüt işlerinde veya bu işlerin diğer işlerle birlikte yapılması halinde. kanal. Uygulanan anket sayısını artırmak için. Gelir Vergisi Kanunu’nda Genel Giderlerin Dağıtımı nşaat işlerinin muhasebe kayıtlarında genel giderlerin dağıtımı da önem kazanmakta olup bu konu GVK’da 43. bunların her işte kullanıldıkları gün sayısına göre dağıtılır. Birden fazla olan taahhüt işlerinde veya bu işlerle sair işlerde müştereken kullanılan tesisat. Gönderilen 233 anketten 85 adedinin dönüşü sağlanmıştır. Dolayısıyla iş letmeler hakkında yapılan değerlendirmeler de bu üç faaliyet alanı için geçerli olmaktadır.48 düzeyindeki anket dönüş oranı.3. anket yöntemi 303 . Ankette.2. 3. tahsil olunan hakediş bedellerinin birbirine olan nispeti dâhilinde. 2. makine ve ulaştırma vasıtalarının amortismanları. ve Ek 2.” Niteliği tam belirli olmayan giderlerin nasıl muhasebeleştirileceği. Maliye Bakanlığıca yayımlanan özelgelerle ve bunlara rağmen belirsizliğin oluştuğu durumlarda da konuya yargı kararlarıyla açıklık getirilmiştir. otoyol. arıtma tesisi vb. tünel. Ek 1. Türkiye’de nşaat Sektöründe Genel ve Direkt Gider Ayrımı le Yapı Maliyetine Yansıtılma Düzeyi le lgili Bir Araştırma Genel gider kavramı günümüzde fazlasıyla kullanılmakta olduğu halde özellikle inşaat sektöründe maliyet belirlemede yeterince dikkate almadığı bilinmekte ancak bunun düzeyinin ne olduğu konusunda somut bilgi bulunmamaktadır. Araştırma için oluşturulan ankette. temiz su ve pis su şebeke döşeme. söz konusu giderlerin sayısı 77 kalemle sınırlandırılmıştır. demir yolu. 1. müşterek genel giderler ve amortismanlar aşağıdaki esaslara göre dağıtılır. havaalanı vb. Yıl içinde birden fazla taahhüt işinin birlikte yapılması halinde. köprü. Bu nedenle bu çalışmada. Ankette maliyet kalemlerinin her biri için “genel giderdir”. her yıla ait müşterek genel giderler tahsil olunan hakediş bedelleri ile diğer işlere ait satış veya hâsılat tutarlarının birbirine olan nispeti dâhilinde. Şırnak Ticaret ve Sanayi Odası ile işbirliğ i yapılmış ve anketler. 4.

Ankete katılan inşaat işletmelerinin genel gider maliyet kalemlerine verilen cevapların dağılımı Doğrudan (Direkt) Gider 41. 4. Bulgular nşaat işletmelerine. işletmelerin genel ve direkt giderleri ne düzeyde doğru algılandıklarına yönelik oranlar tespit edilmiştir.1).1. verilen yanıtların dağılımının Şekil 4.50’snini direkt gider kalemlerini doğru tanımladığı.1.07% Genel Gider 33.açısından yeterli kabul edilip.08’sinin direkt gider olarak adlandırdığı.43’ünün genel gider olarak gruplandırdığı ve %25. elde edilen veriler işlenerek analiz edilmiştir Kadırhan. Anket sonuçları her bir gider kalemleri bağlamında analiz edildiğinde.43% Şekil 4.08% Dikkate Almıyordum 19.2). %43. inşaat işletmelerinin % 41. Bu oranlara göre.07’sinin ise bu genel direkt kalemlerini maliyet hesabında hiç dikkate almadığı anlaşılmıştır (Şekil 4.50% Dikkate Almıyordum 25.66% Şekil 4.27’sinin genel gider kalemlerini doğru ayırt ettiği.27% Doğrudan (Direkt) Gider 31.1 ve Şekil 4. 2009). Ankete katılan inşaat işletmelerinin direkt gider maliyet kalemlerine verilen cevapların dağılımı 304 . Genel Gider 49. Genel ve direk gider kalemleriyle ilgili yanıtların dağılımlarının ortalaması alınarak da.2. %19.66’sının ise bu genel gider kalemlerini maliyet hesabında hiç dikkate almadığ ı anlaşılmıştır (Şekil 4. nşaat işletmelerinin % 49. %31. Direkt giderlerle ile ilgili yanıtlara göre de. ankette yer alan gider kalemlerini yapı maliyetine yansıtırlarken hangi gider grubunda değerlendirdikleri sorulmuştur.2’de görüldüğü gibi olmuştur.

2). %25. iş letmelerin %19. Örneğin Şekil 4. Çünkü genel giderlerin sadece “gider” olarak değerlendirilmeyip. yani yarattıkları değerin de ölçülmesi gerekmektedir. bunların.07’sinin ise pek çok doğrudan (direkt) gider maliyet kalemini dikkate almıyor olmalarıdır. aynı zamanda sonuç odaklı olarak yönetilmesi gerekmektedir. aynı zamanda getirilerinin.1. Bu araştırma sonuçları da sektördeki maliyet analizi konusundaki söz konusu yetersizliği doğrulamakta ve boyutları konusunda bilgi vermektedir. sadece girdi odaklı olarak değil.66’sının bazı genel gider kalemlerini. ülkemiz vergi hukuku ve bunun maliyet sınıflandırmasına yönelik düzenlemeleri konusunda üyelerinin eksikliklerini gidermek için faaliyetlere önem vermeleri. Bu kadar çok gider kalemi göz ardı edilerek belirlenecek bir ön keşfin gerçeği yansıtması beklenemez. Bu konudaki eksikliklerin giderilmesi için sektörde görev alanların bilinçlendirilmesi ve bilgilendirilmeleri gerekir. Sonuç ve Öneriler Genel giderleri etkin bir şekilde yönetebilmek için onların doğru sınıflandırılması yeterli olmamakta.1 incelendiğinde görüleceği gibi. Özetle.27 oranında doğru değerlendirdiği görülmektedir. sorunun çözümüne önemli katkılar sağlayabilir. • şletmelerin organizasyonları bünyesinde. • Örgün eğitim kurumlarının ders müfredatında maliyet planlaması içerikli konulara Örgün eğitim kurumlarının ders müfredatında maliyet planlaması içerikli konulara daha fazla yer verilmesi. 305 . Bu nedenle inşaat maliyeti içinde oldukça önemli bir ağırlığa sahip olan genel giderler ile birlikte pek çok direkt gider kalemi de gözden kaçmakta ve dolayısıyla ön keşfe dâhil edilmemektedir. mevcut muhasebe ve vergi mevzuatlarıyla uyumlu bir maliyet yönetimi ve raporlama sistemi kurmaları. Bilindiği gibi ülkemizde inşaat sektöründe yapı ön keşifleri çoğunlukla bazı yaklaşık kabuller ve geleneksel yöntemlere dayalı olarak belirlenmektedir. ankete katılan inşaat işletmelerinin maliyet hesaplamalarında genel gider maliyet kalemlerini ancak %49. Bu durumun yapı üretiminde çok yönlü ve önemli kayıplara neden olduğu kuşkusuzdur. • lgili meslek odalarının. Sonuç Ve Öneriler 5. Bu bağlamda. Benzer şekilde direkt gider maliyet kalemlerinin de ancak %41.5. Şüphesiz daha da vahim olanı.50 oranında doğru değerlendirilebildiği anlaşılmaktadır (Şekil 4. genel giderlerin bir kurumun rekabet gücünü etkileyen önemli araçlardan birisi olduğu göz önünde bulundurularak.

94 40.12 50.27 306 .18 31.53 49.94 24.35 18.35 23.71 55.06 58.88 60.00 16.53 10.Ek 1.18 43.06 27.12 42.82 54.65 41.59 37.59 61.71 5.65 4.35 22.06 52.53 64.12 2.82 42.66 Aidatlar Bağış Giderleri Bakım.41 43.71 57.88 54.29 40.41 25.35 49.35 9.76 50.71 37.76 12.29 7.65 47.59 22.53 69.71 20.00 52.06 41.06 17.06 34.59 17.59 15. Onarım Giderleri Banka Giderleri Belediye Harçları Büro Temizlik Giderleri Damga Vergisi Dava.35 11. Temizlik Malzemeleri Giderleri Seyahat Giderleri Sergi.47 24.88 37.71 50.12 4.35 22. Ankete katılan inşaat işletmelerinin genel gider maliyet kalemlerine verilen cevapların dağılımı.53 21.65 25.08 24.82 17.71 30.41 3.94 7.06 70.53 51.59 43.71 43.76 64.18 24.18 3. Kargo Giderleri Sağlık Tedavi Giderleri Sağlık. Fuar Katılım Giderleri Sigorta Giderleri Su Giderleri Şantiyenin Kaldırılması Giderleri Şehir çi Ulaşım Giderleri Taşıt Akaryakıt Giderleri Taşıt Araçları Amortismanları Taşıt Bakım.59 47.65 45. Kongre Giderleri Misafir Ağırlama Giderleri Noter Harçları Meslek Odası Harçları Personel Taşıma Giderleri Posta.88 2.88 38.82 51. Dergi Giderleri Gecikme ve Tecil Giderleri Genel Kurul Giderleri Hamaliye Giderleri lan Giderleri ş Sağlığı ve Güvenliği Giderleri Kırtasiye Malzemeleri Giderleri Kurs.12 58. Kitap.12 12.94 38.35 10. cra Giderleri Donanım ve Gayrimenkul Amortismanları Düşük Değerli Demirbaş Giderleri Elektrik Giderleri Emlak Vergisi Gayrimenkul Kira Giderleri Gazete.76 50.65 22.59 30.18 38.06 18.53 22.65 1.53 44.59 54.29 50.00 51.18 21.65 14.82 34.94 19.00 34.35 14.53 11.65 23.41 12.88 32.29 57.71 43.41 5.71 47.76 43.53 31.29 65.76 55.82 44.35 27. Onarım Giderleri Taşıt Harçları Taşıt Kiraları Telefon.18 7.94 9.88 41.12 5.88 27.71 21. DOĞRU GENEL G DER MAL YET KALEMLER Genel Giderdir (%) YANLIŞ Doğrudan (Direkt) Giderdir (%) Dikkate Almıyordum (%) 9. Faks Giderleri Yemek Giderleri Genel Ortalama 65.94 12.06 44.59 37.53 9.59 72.12 30.41 35. Sempozyum.82 42.35 43.18 55.94 42.

00 48.35 27.94 22. DOĞRU Genel Giderdir (%) D REKT G DER MAL YET KALEMLER YANLIŞ Doğrudan (Direkt) Giderdir (%) Dikkate Almıyordum (%) 34.53 4.59 47.12 36.94 47.35 9.06 9.06 72.82 17.71 28.53 35.06 20.47 31.41 23.47 67.53 31.00 25.41 32.24 40.71 35.53 75.29 64.35 11.24 9.00 27.12 69.65 25.94 32.41 40.29 47.12 63.76 44.00 24.41 9.24 27.94 36.29 20.06 41. Ankete katılan inşaat işletmelerinin direkt gider maliyet kalemlerine verilen cevapların dağılımı.71 55.18 2.71 62.06 83.88 33.76 56.06 32.06 25.41 4.43 37.59 36.35 24.88 10.06 56.94 38.35 17.29 37.53 22.29 23.00 55.59 18.65 35.47 74.53 25.82 31.41 45.06 15.82 57.94 40.88 1.65 52.12 58.76 29.94 7.88 29.65 27.53 74.35 37.29 0.24 1.71 35.29 24.41 42.41 27.Ek 2.00 9. Promosyon Giderleri kramiyeler şçilik Giderleri ş Makineleri Akaryakıt Giderleri ş Makineleri Amortismanları Kıdem ve hbar Tazminatı Makine Amortismanları Malzeme Giderleri Mamul Nakliye Giderleri Numune Giderleri Ölüm Giderleri Patent Ücretleri Reklâm Giderleri Sosyal Yardımlar SSK Primi şveren Payı Şantiye çi Eğitim Giderleri Tanıtım Materyali Giderleri Taşeron Giderleri ş Makineleri Kira Giderleri ş Makineleri Bakım Onarım Giderleri Tatil Ücretleri Proje Hazırlama Giderleri Tercüme Giderleri Teşhir Giderleri Ücret Giderleri Yakacak Yardımı Yapı Denetim Firması ya da Teknik Uygulama Sorumlusu Giderleri Yardımcı Madde Giderleri Genel Ortalama 28.24 12.47 0.94 35.76 63.94 16.53 8.71 31.06 67.18 2.29 20.71 29.00 23.29 52.47 29.76 32.50 307 .65 54.18 30.65 43.06 50.07 Ambalaj Malzemeleri Giderleri Bayram Harçlığı Doğum Yardımı Factoring Faizleri Faiz Giderleri Fason şçilik Giderleri Fazla Mesai Ücretleri Giyim Yardımı Hediye.00 3.41 48. Eşantiyon.35 32.47 42.41 1.

Ankara Maç.Kaynaklar Çankaya. Doc. (2002) GVK’nın 43. Sıra No: 10 Vergi Usul Kanunu (1961). Kapsamı. F. (2000) nşaat Muhasebesi. Nisan Maliye Bakanlığı Özelgesi (1996). (2009) nşaat Sektöründe Genel Gider Kavramı. Adana Kurumlar Vergisi Kanunu (1949). Çukurova Üniversitesi. Maddesi Açısından Müşterek Genel Giderleri Kapsamı ve Finansman Giderlerinin Durumu. Yüksek Lisans Tezi.302. Ankara Gelir Vergisi Kanunu (1996) 193 Sayılı Kadırhan. Önemi Ve Tekliflere Yansıtılmasının rdelenmesi. Mart 2005 Raporu. M. 213 Sayılı 308 .. 5422 Sayılı ntes (2005) Türkiye nşaat Ve Tesisat Müteahhitleri şveren Sendikası.Org. . 12502 Sayılı Muhasebe Sistemi Uygulamaları Genel Tebliğ (2000). Yaklaşım Yay.Tr/Turmob/Basin/M29. http://Turmob.

zemin şartları Giriş Yakın geçmişte. deprem. yaşanan büyük çaplı depremler tüm dünyada olduğu gibi Türkiye’de de teknik şartnamelerde yeni kuralları ve / veya kısıtlamaları zorunlu hale getirmiştir. 2007 Deprem Bölgelerinde Yapılacak Binalar Hakkındaki Yönetmelik (DBYBHY-2007) yürürlüğe girmiştir. 309 . Ülkemizde ki sanayi tesislerinin büyük bir çoğunluğu yüksek deprem riskine sahip bölgelerdedir. ülkemizdekiler de dahil olmak üzere.dikmen@iku.2007 Türk Deprem Yönetmeliği Zemin Kriterlerinin Sanayi Yapılarının nşaat Maliyetine Etkileri Senem Özek S. 34880. Anahtar sözcükler: Yapı maliyeti. yaşanan büyük çaplı depremler tüm dünyada olduğu gibi Türkiye’de de teknik şartnamelerde yeni kuralları ve / veya kısıtlamaları zorunlu hale getirmiştir.tr Hadeka nşaat Kartal. prefabrik betonarme ve karma taşıyıcı sistemler için maliyetler hesaplanmıştır.tr Öz Yakın geçmişte. Yeni yönetmelik ile birlikte tüm yapı tiplerini ilgilendiren yeni kurallar veya kapsamlı kural değiş iklikleri yürürlüğe konmuştur.com. bilhassa 1999 Kocaeli Depremi’nde sanayi yapılarında görülen geniş çaplı hasar ve göçme oranı etkin olmuştur. bilhassa 1999 Kocaeli Depremi’nde sanayi yapılarında görülen geniş çaplı hasar ve göçme oranı etkin olmuştur. betonarme ve prefabrik betonarme gibi veya bunların çeşitli kombinasyonlarından oluşan farklı karma yapım teknikleri kullanılmaktadır. sanayi yapıları. Sonuç olarak değişen şartnameler ışığında farklı sistemler maliyet açısından karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. mevcut yönetmelik revize edilerek. Deprem Bölgelerinde Yapılacak Yapılar Hakkındaki Yönetmelik (DBYYHY-2007) yürürlüğe girmiştir. 34156. Bu bağlamda. mevcut yönetmelik revize edilerek. tek katlı sanayi yapılarının. betonarme. Bu bağlamda. stanbul Tel: (216) 377 9595 E-Posta: senem. Ümit Dikmen stanbul Kültür Üniversitesi nşaat Mühendisliği Bölümü Bakırköy. Yeni yönetmelik ile birlikte tüm yapı tiplerini ilgilendiren yeni kurallar veya kapsamlı kural değişiklikleri yürürlüğe konmuştur.ozek@hadeka. Türkiye’de 2007 yılında. ülkemizdekiler de dahil olmak üzere. Türkiye’de sanayi yapıları inşaatında taşıyıcı sistem olarak çelik. Türkiye’de 2007 yılında. Bu konuda.edu. Bu konuda. Maliyet hesaplamalarına temel teşkil eden metrajlar ticari paket programlar yardımıyla her alternatif için ayrı oluşturulan tasarımlardan elde edilmiştir. Bu çalışmada. farklı kolon açıklıkları ve farklı zemin şartları dikkate alınarak çelik. stanbul Tel: (212) 498 4718 E-Posta: u.

Tekirdağ o zmir. betonarme ve prefabrik betonarme gibi veya bunların çeşitli kombinasyonlarından oluşan farklı karma yapım teknikleri kullanılmaktadır. Kayseri bölgelerini sanayinin yoğun olduğu 4 bölge olarak kabul edebiliriz. Ama bu konuda henüz yürülükte olan bir ulusal yapım ve tasarım şartnamesi olmadığı için bu tür yapılar bu çalışmanın dışında tutulmuştur. sıcak şekillendirilmiş yapısal çelik elemanlar ile oluşturulabildiği gibi soğuk şekillendirilmiş elemanlarda kullanılabilmektedir. Zemin sınıfı olarak Z1 zemin sınıfının nispeten az rastlanan bir zemin sınıfı olması ve Z4 zemin sınıfında ise genellikle farklı temel sistemi veya zemin güçlendirme gereksiniminin doğması bağlamında. DBYBHY-2007’ye göre bu bölgeleri incelendiğinde son bölgenin kısmen. Türkiye’de sanayi yurt çapına yayılmış olmakla beraber. zmit. Yöntem Analiz modeli ve ilgili kabuller Her ne kadar son yıllarda sanayi yapıları inşaatları ağırlıklı olarak organize sanayi bölgelerinde inşa edilmekte ise de büyüklüğü. niteliği veya diğer nedenlerle organize sanayi bölgeleri (OSB) dış ında da inşa edilen çok sayıda sanayi tesisi vardır. Denizli o Adana. ve 2. Yalova. Gaziantep o Ankara. Aydın. yerinde dökme betonarme. Bursa. Yeni DBYBHY2007’de eski yönetmeliğe göre hem yerinde dökme hem de prefabrik betonarme elemanların tasarım ve imalatı ile ilgili kurallarda maliyeti etkileyebilecek bazı değişiklikler yürürlüğe girmiştir. deprem bölgelerinde olduğu görülecektir. Adapazarı. betonarme. Betonarme taşıyıcı sistemler yerinde dökmek olarak inşa edilebildikleri gibi prefabrik olarak hazırlanmış betonarme elemanlar ile de inşa edilmektedirler. tek katlı sanayi yapılarının. skenderun.Diğer yandan. farklı kolon açıklıkları ve farklı zemin şartları çelik. Bu çalışmanın amacı. bir deprem ülkesi olan Türkiye’de sanayi tesislerinin büyük bir çoğunluğu yüksek deprem riskine sahip bölgelerdedir. Çelik sistemlerin yapımında. bu çalışmanın kapsamı Z2 ve Z3 zemin sınıfları 310 . Soğuk çekilmiş elemanlar son yıllarda Türkiye’de de kullanılmaya başlanmıştır. prefabrik betonarme veya bunların çeşitli kombinasyonlarından oluşan farklı karma yapım teknikleri kullanılmaktadır. diğerlerinin ise tamamen 1. yükselen bir ivme ile artmaktadır. o stanbul. Kırıkkale. Türkiye’de ki Sanayi Yapılarının Genel Özellikleri Yukarıda da bahsedildiği üzere. OSB’lerdeki zeminler büyük çoğunlukla TDY 2007 ye göre Z3 ve daha yukarı sınıfta iseler de OSB dışında zeminlerde Z4 sınıfı zemine sahip sanayi tesisleri de vardır. prefabrik betonarme ve karma taşıyıcı sistemler için bir maliyet karşılaştırılması yapılmasıdır. Ne var ki. Türkiye’de sanayi yapıları inşaatında taşıyıcı sistem olarak çelik. ülkemizde gelişen sanayi üretimine paralel olarak yeni ve modern sanayi yapılarına olan talep. Türkiye’de sanayi yapıları inşaatında taşıyıcı sistem olarak çelik. Manisa.

Tasarım spektrası. Çünkü bu tür temeller seçilen taşıyıcı sistemden bağımsız olarak yapıdaki üretim prosesine uygun inşa edilmek zorundadır. Tüm yapılar için makas altı yüksekliği 8. Bu ölçülere bağlı olarak. 32. R. Betonarme yapıların tasarımında BS25 betonu ve BÇIII donatı çeliği öngörülmüş ve malzeme değerleri beton için fck= 25 MPa ve donatı çeliği için fyd= 365 MPa olarak alınmıştır.50 m’de kren kiriş i konsolu olacağ ı varsayılmış ve 15 ton taşıma kapasitesi olan bir kreynin yükü hesaplara ilave edilmiştir. Farklı açıklıkların maliyet üzerindeki etkisinin irdelenmesi amacıyla açıklıklar bir yönde 20. Bunlar ülkemizde sanayi işletmeleri tarafından sıklıkla tercih edilen açıklık ve ölçülerdir.0*56. Ayrıca. Tüm yapılar için ayrıca 6. sıklıkla kullanılması nedeniyle kare kesit tercih edilmiştir. Yerinde dökme betonarme kolonlar için. Esas olarak temel hesabı için etkin olan moment tesirleridir. Deprem yükleri hesabı DBYBHY2007’ye göre ve yapının 1. Bu sistemler yine ülkemizde sıklıkla uygulanan sistemlerdir. yerinde dökme betonarme ve prefabrik betonarme yapılar için uzay aşık çelik çatı. tüm sistemlerde makaslar arası mesafe eşit olarak seçilmiştir. Kocaeli bölgesi baz alınarak 115.00. özel makina/ekipman temelleri de bu çalışmanın kapsamı dışındadır. Prefabrik betonarme taşıyıcı sistemler için Kocaeli bölgesinde faaliyet gösteren üretici firmalar ile görüşülmüş ve onların verilen tasarım kriterlerine bağlı olarak teklif ettikleri 311 . diğer yönde ise 8. analiz modeli 32. çatı eğimleri tüm sistemler için %20 kabul edilmiştir.00 m olarak tasarlanmıştır. 24.0 alınmıştır.0*48. Çatı kar yükü. şartnamenin öngördüğü şekilde Z2 ve Z3 zeminler için ayrı ayrı oluşturulmuştur. Temel hesabı yaparken zemin emniyet gerilmesi kontrolü. Betonarme taşıyıcı sistemler yukarıda açıklanan yüklere ve çatı sistemlerine göre ayrı ayrı tasarlanmış ve boyutlandırılmıştır. derece deprem bölgesinde olduğu varsayılarak yapılmıştır. 32. Rüzgar yükleri TS 498’e göre hesaplanmış ve yapıya etkitilmiştir. Kolonların üst uçlarının mafsal olarak çalıştığı kabulüne bağlı olarak yük azaltma katsayısı.00 ve 10.0*40. kayma kontrolü ve betonarme hesaplar yapılmıştır.0 m açıklıklı hangar tipi bir fabrika yapısı şeklinde düşünülmüştür. dolu gövde aşık çelik çatı ve prefabrik betonarme çatı olarak öngörülmüştür. Makas aralıkları prefabrik betonarme uygulamada ve çelik sistemde aynı alınmış. devrilme kontrolü. Analiz modeli olarak orta ölçekli iş letmelerde kullanılmakta olan takribi alana sahip bir fabrika yapısı öngörülmüştür. Daha önce bahsedildiği gibi Türkiye’de ki sanayi yapılarının büyük çoğunluğunun 1. Aktif olarak kullanılacak hacimlerin de hem prefabrik betonarme çözümde hem de çelik çözümde aynı olması amacıyla.00 m olarak öngörülmüştür.0 m. aks aralıkları 10.0 m. Çelik yapılar için ise çatı taşıyıcı sistemi uzay aşık çelik çatı ve dolu gövde aşık çelik çatı olarak öngörülmüştür. derece deprem bölgelerinde kalması nedeniyle çalışmanın kapsamı 1. Üst yapı ağırlıklarının fazla olmaması nedeni ile temellerin devrilme emniyetlerinin sağlanabilmesi için enine doğrultuları büyük seçilmiştir. DBYBHY-2007’ye uygun olarak 3. derece deprem bölgeleri ile kısıtlı olacaktır.00 m olan sistemler için mütemadi temel olarak tasarlanmış.00 ve 28. Çatı taşıyıcı sistemi olarak.ile kısıtlı tutulmuştur. Çatı kaplaması olarak poliüretan dolgulu trapez alüminyum düşünülmüş ve ağırlığı 20 kg/m2 olarak hesaba katılmıştır. Yerinde dökme kolonlarda aks aralıkları 8.00 m olan sistemler için ise tekil temel olarak tasarlanmıştır.00 m olarak.5 kg/m2 alınmıştır.

Tasarlanan yapılar Tablo 1. TS-9967). “Deprem yüklerinin tamamının kolonlar temelden ankastre.0 olarak alınmıştır. farklı çatı sistemleri de dikkate alınarak 2 farklı zemin sınıfına göre çözülmüştür. Prefabrik betonarme için Bayındırlık Bakanlığı birim fiyat tariflerinde pozlandırma yapılmadığından prefabrik betonarme sistemler için maliyet hesabı birim fıyatlara göre yapılamamıştır. Temel sistemi olarak soket temel tasarlanmıştır.boyut ve fiyatlar kullanılmıştır. Çelik yapıların tasarımında sıcak şekillendirilmiş profiller kullanılmıştır. Çelik hangarların maliyet hesabı için hem Bayındırlık Bakanlığı birim fiyatları hem de Kocaeli bölgesinde faaliyet gösteren çeşitli üretici firmaların vermiş olduğu fiyatlar kullanılmıştır. Prefabrik sistem yapılarda. TS-498. Tasarımlar. yürürlükteki deprem yönetmeliği (DBYBHY-2007) ve ilgili Türk Standartlarına uygun yapılmıştır (TS-500. şartnamenin “Deprem yüklerinin tamamının kolonlar temelden ankastre. R şartnameye uygun olarak.0 olarak hesaba dahil edilmiştir. Analizler ve sonuçların değerlendirilmesi Yukarıda açıklanan yapı ve çatı sistemlerine bağlı olarak 3 adet farklı tipte oluşan taşıyıcı sistem. üstte mafsallı tek katlı çelik çerçevelerle taşındığı binalar” kaydına bağlı olara yük azaltma katsayısı. çelik ve yerinde dökme betonarme yöntemleri ile farklı kombinasyonlar oluşturularak toplam 84 adet çerçeve tasarlanmış ve maliyet analizleri yapılmıştır. TS-648. Hesaplarda göz önünde bulundurulan birim fiyatlar 2009 yılı 2. Üst yapı ağırlıklarının fazla olmaması nedeni ile temellerin devrilme emniyetlerinin sağlanabilmesi için enine doğrultuları büyük seçilmiştir. Yük azaltma katsayısı. Fiyatlara KDV dahil edilmemiştir. Her bir açıklık ve yükseklik için hesaplanan yapı elemanlarının metrajları yapılmış ve maliyetleri hesaplanmıştır. Çelik taşıyıcı sisteme sahip yapılarda kolonların temellere ankastre olarak bağlı olduğu ve çatı makası kolon birleşiminin mafsal olarak çalıştığı varsayılmıştır. Tasarım ve analizler için SAP-2000 ve STA-4CAD ticari bilgisayar programları kullanılmıştır. Maliyet hesaplarında Bayındırlık Bakanlığı birim fiyatları ve çeşitli firmalardan alınan fiyatlar ayrı ayrı göz önünde bulundurulmuştur. çeyrek fiyatlarıdır. 312 . üstte mafsallı tek katlı çerçevelerle taşındığı binalar” için önerilen 4. Ayrıca tüm cephe ve çatı kaplama malzemeleri ile bunlara ait bağlantı parçaları maliyetlere dahil edilmemiştir. R 3.’de özetlenmiştir. Prefabrik.

Uzay Aşık Çatı (BÇ1) 111 123 101 110 100 108 122 123 115 117 111 113 Prefab. Sistemlerin Maliyetleri (TL/m2) Yerinde Dökme Betonarme Dolu Gövdeli Aşık Çatı (BÇ2) 104 116 92 101 90 98 108 109 99 100 93 94 Prefabrik Betonarme Dolu Gövdeli Aşık Çatı (PÇ2) 110 117 99 103 99 106 107 117 100 106 98 101 Çelik Sistem Dolu Gövdeli Aşık Çatı (ÇÇ2) 123 131 119 122 110 114 124 128 110 116 107 110 S STEM NO. Her sistem için en düşük değerler tabloda koyu renk fontla gösterilmiştir. Elde edilen metrekare maliyet değerleri Tablo 2’de özetlenmiş tir. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Zemin Sınıfı Z2 Z3 Z2 Z3 Z2 Z3 Z2 Z3 Z2 Z3 Z2 Z3 Tablo 2. Yine bu amaçla model yapının Kocaeli bölgesinde olduğu varsayılmış donatı çeliği nakliyesi bu varsayıma göre fiyatlandırılmıştır.Tablo 1. Çatı (BP) Uzay Aşık Çatı (PÇ1) 116 123 112 119 109 115 120 131 116 122 116 118 Prefab. Ayrıca sonuçlar farklı zemin tipleri bazında Şekil 1 ve 2 de grafik olarak gösterilmiştir.0 km olarak varsayılarak nakliye bedeli hesaplanmıştır. 313 . Prefabrik yapılar için şantiyenin üretim tesisine mesafesi 50. Çatı (PP) Uzay Aşık Çatı (ÇÇ1) 129 138 120 128 120 124 138 142 126 132 125 127 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 116 128 100 107 104 105 95 96 - 123 133 109 118 109 115 97 102 - Maliyetlerin belirlenmesinde nakliye bedelleri de gözönünde bulundurulmuştur. Tasarlanmış Sistemlere Ait Temel Özellikler Makas Boyu (m) 20 20 24 24 28 28 20 20 24 24 28 28 Makas Arası Mesafe (m) 8 8 8 8 8 8 10 10 10 10 10 10 Alan (m2) 1280 1280 1586 1586 1792 1792 1280 1280 1586 1586 1792 1792 Sistem No.

Zemin tipinin maliyetler üzerindeki etkisini görmek amacıyla tüm maliyetler her çözüm için Z2 tip zemin değerleri maliyetlerine göre normalize edilmiş ve Tablo 3’te gösterilmiştir.0 m a. seçilen taşıyıcı ve çatı sistemleri ile açıklıklara bağlı olarak. Z2 Zemin Sınıfında Sistemlerin Maliyetleri Maliyet.0 m Şekil 1. Z3 Zemin Sınıfında Sistemlerin Maliyetleri Tablo 2’den görüleceği gibi metrekare maliyetler. Diğer taraftan Tablo 3’te görüleceği üzere çelik ve prefabrik betonarme taşıyıcı sistemlerin maliyetleri. yerinde dökme betonarme sistemlere nazaran farklı açıklık mesafelerine daha az hassastır. Makaslar arası mesafe = 8. 314 . Tablodan görüleceği üzere Z3 tipi zeminler üzerinde inşa edilecek yapıların maliyetleri yine seçilen taşıyıcı sistem. Bu çalışmada. Diğer bir deyiş le seçilen sisteme bağlı olarak yapı maliyeti %50’yi aşan mertebede artabilmektedir.0 m Makas Açıklığı. Çelik taşıyıcı sisteme yapılar ise yine Tablo 2’den görüleceği üzere en yüksek maliyete sahip yapılardır. m a. Z2 tipi zeminler için 90 – 138 TL/m2 ve Z3 tipi zeminler için 94 – 142 TL/m2’dir. m Maliyet. Makaslar arası mesafe = 8. TL/m2 Makas Açıklığı. Makaslar arası mesafe = 10. m b. m b. Makaslar arası mesafe = 10.0 m Şekil 2.140 130 120 110 100 90 80 16 20 24 28 Makas Açıklığı. çatı sistemine ve açıklıklara bağlı olarak Z2 tip zeminler üzerindekine göre %1 ila % 12 arasında daha yüksek maliyete sahiptir. çelik elemanlar üzerinde yapılması gerekli olası bir yangın koruma katmanı dikkate alınmamıştır. TL/m2 BÇ1 BÇ2 BP PÇ1 PÇ2 PP ÇÇ1 ÇÇ2 32 140 130 120 110 100 90 80 16 20 24 28 BÇ1 BÇ2 BP PÇ1 PÇ2 PP ÇÇ1 ÇÇ2 32 Maliyet. TL/m2 Maliyet. TL/m2 150 140 130 120 110 100 90 16 20 24 28 BÇ1 BÇ2 BP PÇ1 PÇ2 PP ÇÇ1 ÇÇ2 32 150 140 130 120 110 100 90 16 20 24 28 BÇ1 BÇ2 BP PÇ1 PÇ2 PP ÇÇ1 ÇÇ2 32 Makas Açıklığı. Ayrıca böyle bir uygulamanın da gerekli olması durumunda çelik yapıların maliyetlerinin diğer sistemlere göre ciddi miktarda daha yüksek olacağı açıktır. Diğer önemli bir bulgu ise her iki zemin tipi ve farklı açıklıklarda yerinde dökme betonarme taşıyıcı sisteme sahip yapıların maliyet açısından daha avantajlı olmasıdır.

çelik taşıyıcı sistem maliyetinden %24 daha düşük seviyelerde olabildiği görülmektedir. Türk Standartları Enstitüsü. “Prefabrik Yapıların Hesap Ve Yapım Kuralları”. Nisan 1984.Tablo 3.0.2007. Ankara. Ankara. Yapılan analizlerde zemin sınıfının yapı maliyetine etkisinin en fazla olduğu sistem yerinde dökme betonarme taşıyıcı sistemin olduğu görülmektedir. TS-498. prefabrik betonarme taşıyıcı sistem maliyetinden %18. Ankara. Zemin Tipinin Maliyetlere Etkisi Yerinde Dökme Betonarme S STEM NO. Mart 1992 SAP2000 v12. TS-9967. Zemin sınıfının yapı maliyetine etkisinin en az olduğu sistem ise çelik taşıyıcı sistemdir. TS-500. Kaynaklar DBYBHY. BÇ1 111% 109% 108% 101% 102% 102% BÇ2 112% 110% 109% 101% 101% 101% BP 110% 107% 101% 101% Prefabrik Betonarme PÇ1 106% 106% 106% 109% 105% 102% PÇ2 106% 104% 107% 109% 106% 103% PP 108% 108% 106% 105% Çelik Sistem ÇÇ1 107% 107% 103% 103% 105% 102% (ÇÇ2) 107% 103% 104% 103% 105% 103% 2 4 6 8 10 12 Sonuçlar Bu çalışmada. Tek katlı sanayi yapısı taşıyıcı sistem seçimlerinde her ne kadar zemin sınıflarındaki farklılığın yapı maliyetine etkisinin en fazla olduğu sistem betonarme yerinde dökme taşıyıcı sistem olsa da genel taşıyıcı sistem maliyetinde mevcut cari malzeme ve işçilik maliyetleri ile en avantajlı sistem olarak gözükmektedir. “Çelik Yapıların Hesap Ve Yapım Kuralları”.”Yapı Elemanlarının Boyutlandırılmasında Alınacak Yüklerin Hesap Değerleri”. Türk Standartları Enstitüsü. Afet Bölgelerinde Yapılacak Yapılar Hakkında Yönetmelik”. Bu sistemde zemin sınıfının yapı maliyeti üzerindeki etkisi % 11 düzeylerini bulmaktadır. Türk Standartları Enstitüsü. Türk Standartları Enstitüsü. Ankara. Structual Analysis for Computer Aided Design 315 . Aralık 1980. Kasım 1987. 2007 Türk Deprem Yönetmeliği zemin kriterlerinin sanayi yapısı maliyetlerine etkisi incelenmiştir. “Betonarme Yapıların Hesap Ve Yapım Kuralları”. TS-648. Computers And Structures STA4-CAD v13. Yapı maliyetlerinde ise yerinde dökme betonarme taşıyıcı sistem maliyetinin. Tek katlı sanayi yapısının farklı yapım teknikleri ile Z2 ve Z3 zemin sınıfları için analizleri yapılmış inşaat maliyetleri hesaplanmıştır. Mayıs 2007.

.

Çatışma olumsuz bir durum olarak görülse de. ulku.com. Ancak başarılı bir çatışma yönetimi gerçekleştirilebilmesi için öncelikle çatışma nedenlerinin saptanması gerekmektedir. Belirlenen çatışma boyutları ve nedenleri. proje yöneticileri tarafından inşaat projelerinde yaşanan problemlere etkin çözümler getirmek için kullanılabilecektir. nşaat projelerinde yaşanan çatışmalar incelenirken özellikle en çok çatışma yaşayan gruplardan ofis ve saha grubunda yer alan mimar ve mühendislerin durumları incelenmiştir.edu. stanbul Tel: 0 212 605 08 14 E-Posta: m_ilkergenc@yahoo. Bu bildiride yer alan çalış manın amacı inşaat projelerinde görev alan mimar ve mühendislerin yaşadıkları çatışmaların boyutlarını incelemek ve nedenlerini belirlemektir. çatışma yönetimi. iki veya daha fazla kişi veya grup arasındaki çeşitli kaynaklardan doğan anlaşmazlık olarak tanımlanmaktadır. nşaat sürecinde kiş iler gruplar ve örgütler arası çatışma sık olarak gözlemlenmektedir.u@marmara. çatışma yönetimi ile yöneticiler çatışmayı örgütsel verimliliği ve yaratıcılığı arttırıcı bir araç olarak kullanabilirler.edu. 34469. Anadolu Hisarı. Elde edilen sonuçların değerlendirilmesiyle inşaat projelerinde örgüt içi çatışmanın boyutları ve nedenleri belirlenmiştir.nşaat Projelerinde Örgüt çi Çatışmanın Nedenleri ve Boyutlarının Belirlenmesi Esin Ergen Mehmet lker Genç TÜ nşaat Fakültesi nşaat Mühendisliği Bölümü Yapı şletmesi Anabilim Dalı. stanbul Tel: 0 216 308 56 79 12.com Ülkü Uzunçarşılı Marmara Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Almanca şletme Bölümü. E-Posta: esin. proje ekibinin projeyi gerçekleştirmek için geçici olarak bir araya gelmiş olması gibi sektöre özgü özellikler çatışmaların yoğun olarak yaşandığı bir ortam hazırlamaktadır. Çalış madan elde edilen veriler değerlendirilerek sonuçlar yorumlanmış ve öngörülerin doğruluğu sorgulanmıştır. nşaat üretim sürecinin tekrarlanamaz olması. stanbul Tel: 0 212 285 69 12. Ayazağa. Çalış mada literatür çalışmasından elde edilen sonuçlara ve kişisel görüşmelere dayanarak çatışma nedenleri ile ilgili öngörüler oluşturulmuş ve bu öngörülere dayalı bir anket hazırlanmıştır. Anahtar sözcükler: Çatışma. 317 . örgüt içi çatışma.tr Öz Çatışma. E-Posta: ulkuuzuncarsili@gmail.tr Garanti Koza – Akiş Adi Ortaklığı Akkoza Konutları Projesi Esenyurt.ergen@itu.

2004). 2004). süre ve verimlilik kaybına neden olmakta. Bu çalışmada çatışma örgüt içerisindeki yerleri açısından incelenmiş ve örgüt içi çatışma türlerine odaklanılmıştır. kararların gecikmesi veya verilmemesi gibi sorunlarla karşılaşılmaktadır (Schermerhorn. yaratıcılık ve performans düzeyleri olumsuz anlamda etkilenmektedir. (4) ortaya çıkış şekilleri açısından ve rol çatışması (Ertürk. organizasyonların etkinliğ i için belirli bir düzeyde çatışma olması zorunludur (Schermerhorn. Birçok sektörde çatışma sebepleri ve yönetimi ile ilgili çeşitli araştırmalar yapılmıştır. ve diğ. proje ekibinin projeyi gerçekleştirmek için geçici olarak bir araya gelmiş olması gibi sektöre özgü özellikler de çatışmaların yoğun olarak yaşandığı bir ortam hazırlamaktadır. Çatışmaların organizasyonel yapıya olumlu etkilerde bulunabilmesi için yöneticiler tarafından etkin bir çatışma yönetimi gerçekleştirilmesi gerekmektedir. nşaat sektöründe ise yalnızca örgütler arası (yüklenici ve mal sahibi arasındaki) çatışmalar incelenmiştir. Bu sebeple bu çalış mada inşaat projelerinde çatışma yaşayan kişi ve gruplar incelenmiş ve özellikle en çok çatışma yaşayan gruplardan biri olduğu literatürde de belirlenen ofis ve saha grubunda (Gündoğdu. nşaat üretim sürecinin tekrarlanamaz olması. 2000). 318 . Yapılan anket çalışmasının sonucunda elde edilen veriler yardımıyla çatışmanın sebepleri ve boyutları ortaya konularak çatışma yönetimi için önerilerde bulunulmuştur. (2) örgüt içerisindeki yerleri açısından. yöneticilerin çatışmayı örgütsel verimliliği artırıcı ve yaratıcılık sağlayıcı bir araç olarak kullanmasıdır. Bu çok parçalı yapıda. maliyet. Örgütlerde çatışmaya yol açan belli başlı faktörler üçe ayrılmıştır (Ertürk. değişim. (2) Örgütsel yapıdan kaynaklanan çatışma nedenleri. 2008) yer alan mimar. Bu çalışmada bu nedenlerin tümü incelenmiştir. (3) Kiş isel farklılıklardan kaynaklanan çatışma nedenleri. kişilerin veya çalıştıkları bölümlerin öncelikli hedeflerinin aynı olmaması sonucunda kişiler ve örgütler arasında çatışmalar doğmaktadır. nşaat projelerinde aynı örgüt içinde çalışan kiş iler ve gruplar arasındaki çatışmalarla ilgili herhangi bir çalışmaya rastlanmamıştır. inşaat projelerinde çalışanların farklı organizasyonlarda görev yapması ve farklı çalışma yöntemleri benimsemiş olmasıdır. Bunun bir sebebi.Giriş Çatışma. Başarılı bir çatışma yönetimi gerçekleştirilebilmesi için öncelikle çatışma nedenlerinin saptanması gerekir. Çatışma. 2005). gruplar ve örgütler arası çatışma sık olarak gözlemlenmektedir. Çatışma yönetimi. projelerin aksamasına ve gecikmesine sebep olabilmektedir (Göçmen. ve diğ. her ne kadar olumsuz bir durum gibi gözükse de. nşaat sürecinde. (3) çatışmaya taraf olanlar açısından. kişiler. Çalışmanın kapsamı Çatışma türleri şu şekilde gruplandırabilir: (1) örgüt işleyişinin etkisine göre. Buna karşın çatışmanın fazla olduğu organizasyonlarda ise. Hiç çatışmanın olmadığı organizasyonlarda yenilik. mühendis ve teknikerlere odaklanılmıştır. iki veya daha fazla kişi veya grup arasındaki çeşitli kaynaklardan doğan anlaşmazlık olarak tanımlanmaktadır. 2000): (1) letişimden kaynaklanan çatışma nedenleri. nşaat projelerinde gözlemlenen yoğun çatışma ortamı.

Çalışmanın yöntemi Çalış mada öncelikle literatür araştırması ve kişisel görüşmelere dayanarak inşaat projelerinde örgüt içinde yaşanan çatışmaların nedenleri üzerine öngörüler geliştirilmiştir. lk bağlantı e-posta ile kurulduktan sonra. Bu sebeple çalışmada bu iki grup arasında yaşanan çatışmalara odaklanılmıştır. %7’si (11 kişi) makine mühendisi. hakediş gibi kontrol ve denetleme ile ilgili görevlerini yapamamaktadır. Her projenin kendine özgü bir proje ekibi ve imalat süreci olması sebebiyle aynı firmaya ait projelerden de farklı sonuçlar elde edilebileceği öngörülmüş ve bu sebeple bir firmaya ait birden fazla projenin çalış maya dahil edilmiştir. Gönderilen e-postalara yirmi üç firmada çalışan 165 kişiden geri dönüş olmuştur. %22’si 30–40 yaş. mimar gibi farklı uzmanlıklardan kişilere ulaşılabilmesi kriterleri dikkate alınmıştır. Görüşülen kişilerin %61’i (100 kişi) inşaat mühendisi. Türkiye Müteahhitler Birliği’ne üye. 1997). %5’i (8 kişi) mimar. inşaat proje çalışanları incelenmiş ve literatürde de belirtildiğ i gibi ofis ve saha çalışanları arasında sürekli bir çatışma ortamı olduğu gözlemlenmiştir (Ergün. Bunun sebepleri incelendiğinde bu iki bölüm arasındaki işlevsel bağımlılığın çok yüksek olmasının önemli bir faktör olduğu belirlenmiştir. makine mühendisi. bu sırada yaşanan sorunlar çatışmalar yaşanmasına neden olmaktadır. Oluşturulan anket soruları bu firmaların belirlenen kriterlere uygun kırk projesinde çalışan 219 kişiye e-posta ile gönderilmiştir. Aynı projede çalışan birden fazla kişiyle görüşülmesinin amacı kişilerin hedeflerindeki ayrımın ve görüş farklılıklarının ortaya konmasıdır. Projeler seçilirken proje maliyetlerinin en az iki yüz milyon TL olması ve inşaat mühendisi. vb. anketlerin 142 tanesi yüz yüze. Bu anket çalışması. 319 . %4’ü (6 kişi) elektrik mühendisi ve %24’ü ise diğer mesleklerdendir (jeoloji. Anket çalışmasında elde edilen veriler. Sahada çalışanlar proje ve planlama verileri olmadan imalat yapamamakta. Daha sonra çatışma boyutlarını incelemek ve öngörüleri test etmek amacıyla elli sorudan oluşan bir anket oluşturulmuştur. Görüşleri alınan kişilerin %87’si (143 kişi) erkektir ve %48’i 20–30 yaş. inşaat sektörünün önde gelen yüklenici firmalarının büyük ölçekli projelerinde çalışan mühendis ve mimarlar üzerinde uygulanmıştır.). ofiste çalışanlar da sahadan imalat bilgisi gelmeden planlama. çatışma yaşayan bölümler. harita mühendisi. Saha ve ofis çalışanlarının iş lerini yapabilmeleri için birbirinden sürekli bilgi almaları gerekmektedir. Anket Katılımcılarının Demografik Özellikleri Çalış mada öncelikle demografik faktörler belirlenmiştir (Şekil 1). saha grubu ile ofis grubu açısından ayrı ayrı da değerlendirilmiştir. Aynı zamanda gruplar arasındaki farkı belirlemek için bu üç başlık. Belirlenen kriterlere uygun yirmi altı firma seçilmiştir. %16’sı 50–60 yaş grubundadır. Yapılan değerlendirmeler ışığında çatışma nedenleri ile ilgili olarak geliştirilen öngörüler test edilmiştir.Yapılan ön çalışmada. 23 tanesi de e-posta yoluyla gerçekleştirilmiştir. çatışmanın boyutları ve çatışmanın nedenleri olarak üç ana başlık altında incelenmiştir. %23’ü 40– 50 yaş. Bu bilgi akış ını sağlamak için saha ve ofis grupları arasında yoğun bir iletişim ve bilgi paylaşımı olması gerekmekte.

Ofiste ve sahada görüşülen kişilerin meslekleri ve eğitim durumları Bu kişilerin %72’si lisans düzeyinde. 40 30 20 10 0 P la n la m a v e S aha P ro je v e Saha 38 28 14 16 18 4 4 6 3 34 S ah a ve K o n tro l Saha ve M a k in e . Çalış mada katılımcıların öngörülerle ilgili fikirlerinin istatistiksel olarak geçerliliğini belirlemek için bazı testler yapılmıştır. E le k trik D iğ e r O f is Saha Şekil 2. Bu sonuçlara göre ofiste çalışan mühendislerin sahada çalışan mühendislerden daha eğitimli oldukları görülmektedir. Saha ve ofis grubunun aynı soruya verdiğ i cevaplar arasındaki istatistiksel olarak bir fark olup olmadığı ki-kare ve t testleri ile 320 . (2) Örgütsel yapıdan kaynaklanan çatışma nedenleri. (1) letişimden kaynaklanan çatışma nedenleri. %18’i planlama ve saha grupları. M a k in e M ü h. Katılımcılar öngörülere ne kadar katıldıklarını şu seçeneklerden birini seçerek belirtmişlerdir: tamamen katılıyorum. O fis Saha E le k trik M üh. 2000). nşaat projelerinde en çok çatışma yaşayan iki bölüm Çatışmanın Nedenleri Bu bölümde çatışmanın nedenleri üç ana başlık altında incelenmiştir. %5’i saha ve kontrol grupları. Çatışmanın Yaşandığı Bölümler Katılımcılara saha ve ofis bölümlerinden en çok hangi 2 bölümün çatışma yaşadığ ı sorulduğunda görüşülen 165 kişinin %28’i proje ve saha grupları.60 50 40 30 20 10 0 8 0 M im a r 53 47 80 60 24 16 5 6 4 2 D iğ e r 70 49 27 13 1 L isan s Yü k s e k L isan s O fi s 40 20 0 0 3 2 nşaat M üh. (3) Kişisel farklılıklardan kaynaklanan çatışma nedenleri (Ertürk. katılmıyorum ve fikrim yok. D o k to r a Sah a D iğ e r Şekil 1. kısmen katılıyorum. 1 kiş i de doktora düzeyinde eğitim almıştır (Şekil 1). %5’i saha ve makine. elektrik grupları ve %44’ü diğer gruplar olarak cevap vermişlerdir (Şekil 2). %24’ü yüksek lisans düzeyinde. Bu öngörülerle ilgili verilen seçeneklere görüşülen kişilerin ne oranda katıldığı yüzdelerle belirlenmiş ve sonuçlar yorumlanmıştır. Her bir başlık altında öncelikle çalışmada yapılan literatür taraması ve ön görüşmelere dayanarak geliştirilen öngörülere yer verilmiştir. Bu sonuçlara göre saha grubu en çok çatışma yaşayan grup olarak belirlenmiştir.

görüşülen 165 kişinin %51’i (84 kişi) tamamen katıldığını. Yetersiz bilgi alışverişinden kaynaklanan sorunlar ve farklı proje türlerine göre dağılımı Çatışmanın yetersiz bilgi alışverişinden kaynaklandığını düşünen kişi sayısının bu kişilerin çalıştığı proje türüne göre dağılımı belirlenmiştir. 16 kişi katılmadığını ve 2 kişi fikri olmadığını belirtmiştir (Şekil 3). 321 . %7’si su projesinde ve %7’si yol projesinde çalış maktadır. %38’i (63 kişi) kısmen katıldığını.%38’i metro projesinde. Sahada çalışanların bu öngörüye tamamen katılma oranı % 48 (41 kişi). Çatışmanın yetersiz bilgi alışverişinden kaynaklandığını öngörüsüne katılma oranlarına bakıldığında metro projesinde çalışanların tamamen katılma oranı %65. Y o l Pr o . (Silah. 2001). Bir başka deyiş le kısmen veya tamamen katılan kişilerin oranı %89 olmuştur. 50 40 30 20 10 0 T am am en k atıl ı yo ru m K ıs m en ka tıl ı yo rum 43 41 30 33 90 75 60 45 79 63 41 39 16 44 9 1 1 5 10 01 T o p lam M e tro Pr o. ncelenen projelerde görüşülen 165 kişinin %47’si bina projesinde. Bu durum çatışmalara uygun bir ortam hazırlamaktadır. kısmen katılıyorum. bina projesinde görev yapanların ise %38’dir (Şekil 4). Metro projelerinin büyük ve kapsamlı olmaları ve birbirinden uzak şantiyelere sahip olmaları sebebiyle yetersiz bilgi alışverişinin diğer projelere göre daha yoğun yaşandığ ı ortamlara sahip oldukları gözlenmiştir. Bir soruya iki grubun verdiği cevaplar arasında fark görüldüğünde ise soruya verilen cevaplar ile demografik özellikler arasındaki ilişki ANOVA testi ile belirlenmiştir. Görüşülen kiş iler içinde metro projesinde çalışanların oranı düşük olmasına rağmen (%38). Şekil 3. Katılma oranlarındaki değerin yüksek olması yetersiz bilgi alışverişinin önemli bir çatışma nedeni olduğunu belirtmektedir.belirlenmiştir. 6 10 1 1 30 15 0 30 7 6 12 1 1 Katı l m ı yo ru m Fi kr im y ok Of is S a ha T a m a me n k a tılıy o ru m Bin a P ro . “Şirket içinde bilgi akış ının eksik veya yanlış olmasından kaynaklanan iletişim sorunları çatışmaya neden olmaktadır” öngörüsü ile ilgili katılımcıların fikirleri alındığında. Bu testin sonucunda bilgi akış ının eksik veya yanlış olmasından doğan sorunların taraflar arasında çatışmaya neden olduğu konusunda ofis veya şantiyede çalışanlar istatiksel olarak aynı fikirde oldukları olduğu belirlenmiştir. katılmıyorum ve fikrim yok) t testi yapılmıştır. ofiste çalışanların tamamen katılma oranı %54 (43 kişi)’tür. Bu iki değer arasındaki farkın istatistiksel olarak önemli olup olmadığını belirlemek için tüm seçeneklere (tamamen katılıyorum. Bu şekilde hangi tür projelerde bu sorunun daha yaygın olduğunun tespit edilmesi amaçlanmıştır. bu öngörüye tamamen katılanların %48’inin metro projesinde çalış ıyor olmasının metro projesine özgü özelliklerle ilgili olduğu düşünülmektedir. K a tı lm ıy o ru m S u Pr o . letişimden Kaynaklanan Çatışma Nedenleri Çatışma nedenleri incelenirken iletişimden kaynaklanan çatışma nedenlerinden olan yetersiz bilgi alışverişi araştırılmıştır.

41 ofis çalışanı) kısmen katıldığını. Sonuçlardan görüldüğü gibi.” öngörüsü hakkında fikirleri sorulmuştur. 49 ofis çalışanı) bu öngörüye tamamen katıldığını. 12 ofis çalışanı) katılmadığını belirtmiştir (Şekil 5). %24’ü (20 saha. 12 ofis çalışanı) katılmadığını belirtmiş tir. 60 50 40 30 20 10 0 19 20 12 10 0 1 49 54 Tam am en k a tılıyo ru m K ıs m e n k a tılıyo ru m O fis K a tılm ıyo ru m S aha F ik rim yo k Şekil 5. Elde edilen sonuçlar. 25-36 yıllık 322 . %13’ü (10 saha. 26 ofis çalışanı) tamamen katıldığını. yetki ve sorumlulukların belirsizliğinin yarattığı sorunlar ofis ve saha arasında çatışmaya neden olmaktadır” öngörüsü oluşturulmuştur. Elde edilen sonuçlar tüm seçenekler açısından ofis ve saha çalışanlarının hemfikir olduğunu göstermektedir. Görev. görüşülen kişilerin yarısından fazlası (%62’si) görev.Örgütsel Yapıdan Kaynaklanan Çatışma Nedenleri Çatışma nedenlerinden bir diğeri olan örgütsel yapıdan kaynaklanan çatışma nedenlerini araştırmak için “Görev. ofiste çalışanların %33’dür (Şekil 6). 16-25 yıl arası tecrübeye sahip olan ofis ve saha çalışanlarının ise farklı fikirlere sahip oldukları belirlenmiştir. Elde edilen sonuçlar tarafların işbirliğinden dolayı çatışma yaşanması konusunda ofis ve saha personelinin farklı fikirlere sahip olduğu belirlenmiştir. yetki ve sorumlulukların belirsizliğinin çatışmaya neden olduğu öngörüsüne tamamen katılmaktadır. Bu fikre görüşülen 165 kişinin %36’sı (34 saha. %46’sı (35 saha. Saha ve ofis çalışanlarının verdikleri cevaplara bakarak hemfikir olup olmadıklarını değerlendirmek için bütün cevaplar pearson ki-kare testine tabi tutulmuştur. Bu konuda katılma oranlarına bakıldığında işbirliği sorunlarının çatışmaya neden olduğu görülmektedir. yetki ve sorumlulukların belirsizliğinin yarattığı sorunlar açısından değerlendirme Kişisel Farklılıklardan Kaynaklanan Çatışma Nedenleri Son olarak çatışmalara neden olabilecek kiş isel farklılıklardan kaynaklanan işbirliği ile ilgili sorunlar araştırılırken çalışanlara “Ofis ve saha arasında işbirliği ve koordinasyon sağlama konusundaki sorunlar çatışmaya neden olmaktadır. Kişilerin verdikleri cevapların aralarında anlamlı olduğu bulunmuştur. ncelenen projelerde görüşülen 165 kişinin %62’si (54 saha. Bu farklılığın nedeninin sektördeki iş tecrübelerinden kaynaklandığı düşünülerek verilen tüm cevaplarla kişilerin sektördeki iş tecrübeleri arasında anova testi yapılmıştır. 19 ofis çalışanı) kısmen katıldığını. Sahada çalışan mühendislerin tamamen katılma oranı %40 (34 kişi). %17’si (16 saha. Saha ve ofis çalışanlarının bu konuda aynı fikre sahip olup olmadıklarının belirlenmesi için bu soruya iki tarafın seçtiği tüm seçenekler t testine tabi tutulmuştur. 0–5 yıl iş tecrübesine sahip olan ofis ve saha çalışanlarının işbirliğinden doğan sorunların çatışmaya neden olduğu konusunda istatistiksel olarak birbirleri ile aynı fikirde olduklarını ve 6-15 yıl iş tecrübesine sahip olan ofis ve saha çalışanları için de aynı sonucun geçerli olduğunu göstermiştir.

Çatışma Boyutları ve Çatışma Durumunda Gösterilen Davranışlar Çatışmanın nedenlerinin araştırılmasının yanı sıra çatışmaların boyutları ve çatışma yaşayan kişilerin davranışları incelenmiştir. Bu sonuçlara göre Şekil 9’da da görüldüğü gibi inşaat projelerinde ofis ve saha mühendisleri arasında çatışmanın olduğu ancak aşırı boyutlara varmadığı görülmektedir. %17 ‘si (29 kişi) kısmen gerekli olduğunu ve 1 kişi de hiç gerekli olmadığını belirtmiştir. Bunun için tarafların her iki bölümde de çalışması veya birbirini daha iyi anlaması için beraber etkin bir takım çalışması gerçekleştirilmesinin gerekli olduğu düşünülmüştür. Şekil 6’dan de anlaşılacağ ı gibi yapılan değerlendirmede sahada ve ofiste çalışan mühendislerin bu konuda ortak bir düşünceye sahiptirler. Yapılan kiş isel görüşmelerde buna yönelik öneriler olmuştur. 323 . Görüşülen 165 katılımcıdan %82’si (135 kişi) çok gerekli olduğunu. 45 40 35 30 25 20 15 10 5 0 41 34 26 12 16 35 1 Ta m am en k a tılıy o ru m K ıs m e n k a tılıy o ru m K a tılm ıy o r u m 0 70 60 50 40 30 20 10 0 65 70 14 15 1 Ç ok gerekli K ısm en O fis S ah gerekli a 0 F ik r im y o k O fis Saha H iç gerekli değ il Şekil 6 Ofis ve saha arasında işbirliği ve koordinasyon sağlama konusundaki sorunlar ve hem ofis hem de sahada çalışma gerekliliği ile ilgili sonuçlar şbirliğinden doğan sorunları önlemek için mühendislerin her iki tarafı (saha ve ofis) anlaması ve empati kurması gerekmektedir. Bu yüzden katılımcılara “Sizce inşaat sektöründeki mühendislerin kariyer hedeflerine ulaşabilmeleri için hem sahada hem ofiste çalışmaları ne kadar gereklidir?” sorusu yöneltilmiştir. 2008). Katılımcılara “Çalıştığınız firmada ofis ve saha mühendisleri arasında yaşanan çatışmalar konusunda aşağıdakilerden en çok hangisi söylenebilir?” sorusu sorularak çatışma boyutlarının belirlenmesi hedeflenmiştir. Görüşülen 165 kişinin %65’i (108 kişi) çatışmaların normal düzeyde olduğunu. %18’i (29 kişi) çatışmaların içten içe olup dışa vurulmadığını ve %12’si çatışmanın sık sık olduğunu. Literatürde de buna benzer örnekler bulunmaktadır.tecrübesi olan kişilerin sayısı az olduğu için bu kişilerin verdiği cevaplara ANOVA testi uygulanmamıştır. Etkin takım çalışması gerçekleştirmek ve dolaysıyla çatışmayı azaltmak için ofiste çalışan mühendisleri sahaya entegre edilmesi gerekmektedir. Örneğin satın almayla ilgilenen kişinin haftada bir gün sahaya giderek bilgileri toplaması ve malzemeleri yerinde görmesi önerisi gibi (Gündoğdu. %4’ü çatışmanın kesinlikle olmadığını ve 1 kişi ise çatışmanın sürekli ve şiddetli olduğunu belirtmiştir (Şekil 7).

genellikle çalıştıkları firmada yükselmek istemelerinden 324 . Çatışma yaşayan kişilerin davranış ları Çalış madan çıkan ilginç sonuçlardan bir tanesi çatışma durumunda ofiste çalışan kişiler ile sahada çalışan kişilerin davranışlarının arasında farklılık olmasıdır (Şekil 8). iki taraf arasındaki bu farkın nedeninin saha çalışanlarının kendilerini firmaya çok ait hissetmemesi ve iki grubun kariyer hedefleri arasında fark olmasından kaynaklanabileceğini göstermiştir. En büyük fark ise iş ortamından çekilme ve çatışmanın büyümemesi için geri çekilme davranışlarında görülmektedir. Buna karşılık.60 50 40 30 20 10 0 3 4 58 50 17 12 9 11 1 0 K e s in lik le o lm a z N o rm a l d ü ze yd e ç te n i ç e o l u r . ofiste çalışan mühendisler ise işten ayrılmak yerine çatışmanın daha fazla büyümemesi için geri adım atmayı tercih etmektedirler. Ayrıca kişilerin %28’i çatışma yaşayan kişinin saldırgan davranış sergileyeceğini belirtirken %16’sı çatışma yaşayan kişinin iş ortamından çekilmeyi tercih ettiğini belirtmektedir (Şekil 8). sahada çalışan mühendisler çatışmanın büyümemesi için çatışmadan çekilmek yerine çalıştıkları işten ayrılmayı daha fazla tercih etmektedir. Görüşülen kişiler ofiste çalışan mühendislerin. 30 24 22 20 16 16 30 30 15 10 5 5 2 0 ş o r ta m ın d a n ç e k il ir S a l d ır g a n d a v r a n ış s e r g il e r K e n d i s in d e n o lm a d ığ ı n ı savunur A c ın d ır m a g ib i b ir B ü y ü m e m e s i iç i n ta v ır s e r g ile r ç e k ili r . O fis Saha Şekil 8. d ış a v u ru lm a z S ık s ık S ü re k li v e ş id d e t li O f is S ah a Şekil 7 Çatışma boyutları Çatışmalar karşısında çatışma yaşayanların davranışlarını belirlemek için görüşülen kişilere “Çalıştığınız firmada çatışma olduğunda çatışma yaşayan kişiler genelde nasıl davranırlar?” sorusu sorulmuştur. Ankete katılanların %28’i çatışma yaşayan kiş inin çatışmanın daha da büyümemesi için çatışmadan çekildiğini belirtmiştir. Ofis çalışanları ile karşılaştırıldığında. Buna göre kişilerin %33’ü çatışma yaşayan kişilerin çatışmanın kendisinden kaynaklanmadığını savunduğunu belirtmiştir. Çatışmanın boyutuna göre farklı davrandıkları görülmektedir. Bunların yanı sıra incelenen inşaat projelerinde çatışma durumunda kişiler kendilerini acındırma gibi bir tutum içine nadiren girmekte olduğu görülmektedir. Yapılan yüz yüze görüşmeler. Verilen cevaplardan incelenen inşaat projelerinde çalışan kişilerin çatışma karşısında belirgin bir tutumu olmadığı görülmektedir.

Yöneticilerin ofisteki çatışmaları sahadaki çatışmalara göre daha çok görmezden geldiği belirlenmiştir. nşaat projelerinde yöneticilerin baskın olma ya da rekabet. işbirliği ya da problem çözme yollarını kullandığı görülmüştür (%58). 2008). Buradan anlaşılacağı gibi inşaat projelerinde yöneticilerin çatışma karşısında en fazla uzlaşma. %5’i yöneticinin çatışmayı çözmek başkasından yardım istediğini belirtmiştir (Şekil 9). 2008). Sahada çalışanlar ise iş değiştirmeye daha sıcak baktıkları için çatışma karşısında daha sert tutumlar içerisinde olabilmektedirler. %13’ü yöneticinin güç ve yetkisini kullandığını. Diğer bir çözüm olan yöneticilerin başka kişinin yardımına başvurması yöntemi incelenen inşaat projelerinde pek uygulanmamaktadır. Yapılan kişisel görüşmelerde. bunun yanı sıra %14 oranında örtbas etme yöntemine de başvurulmaktadır. malatı geciktirecek bir çatışmaya çözümün bir an önce getirilmesi tercih edilebilir. Sahada. Görmezden gelme yönteminde yöneticiler olay hiç yaşanmamış gibi davranmaktadır. k a y ıts ız ye tk is in i k a lır k u lla n ır T a ra fla rı Ö rtb a s e d e rB a ş k a s ın ın d in le r ve ya rd ım ın ı ç ö zm e ye is te r ç a lış ır O fis S aha Şekil 9 Yöneticilerin çatışma çözümü için izledikleri yollar Bu sorudan elde edilen ilginç bir sonuç ise incelenen projelerde ofiste çalışanların ve sahada çalışanların cevapları arasında belirgin fark görülmesidir. Sonuç Alan araştırması sonucunda inşaat projelerinde bölümler arası ve kişiler arası çatışmaların yaşandığı tespit edilmiştir.dolayı kariyer hedeflerine ulaşmak için bazı olaylarda alttan alabileceğini belirtmiştir (Yıldırım. %14’ü yöneticinin çatışmayı örtbas ettiğini. Bu çözümü sadece %4’lük bir kesim seçmiştir. Bölümler arası çatışma en çok proje bölümü ve saha uygulamaları bölümü arasında yaşanmaktadır. ancak örtbas etme yönteminde kimseye zarar gelmeyecek şekilde çatışmayı sonlandırmak amaçlanır. Ofiste yaşanan çatışmalar için verilen cevapların %16’sında yöneticilerin görmezden geldikleri belirtilirken saha için bu oran %4’tür. %10’u yöneticinin çatışmayı görmezden geldiğini. sahada örtbas etme yönteminin görmezden gelme yöntemine göre daha çok tercih edilmesinin sebebinin sahada tarafların işten ayrılmasını engellemek olduğu belirlenmiştir (Gündoğdu. Bunu planlama bölümü ve saha 325 . Bunun nedenlerinden bir tanesinin sahadaki çatışmaların imalatı doğrudan etkileyerek geciktirme ihtimalinin bulunması olduğu düşünülmektedir. Çatışma Yönetimi Çatışma çıktığında yöneticilerin çatışmanın çözümünde nasıl bir yol izlediğ i sorulduğunda görüşülen kişilerin %58’i yöneticinin çatışmaya taraf olanları dinlediği ve bir çözüm bulmaya çalıştığını. uyma ve kaçınma ya da geri çekilme yöntemlerini fazla tercih etmediği görülmüştür (%14). 50 40 30 20 10 0 13 4 12 9 3 20 5 3 4 74 9 G ö rm e z d e n G ü ç v e g e lir.

Çatışma halinde yöneticilerin davranışları incelendiğinde cevapların yarısından fazlasında yöneticilerin olumlu bir davranış içinde oldukları ve çatışmaya taraf olanları dinledikleri ve bir çözüm bulmaya çalıştıkları belirlenmiştir. Teşekkür Bu çalışmaya verdikleri destekten dolayı Öğ. Bu çalış madan elde edilen sonuçlar yardımıyla inş aat yöneticileri çatışma nedenlerini ve boyutlarını dikkate alarak daha etkin bir çatışma yönetimi gerçekleştirebilecektir. letişim kaynaklı çatışmalarda en önemli sorun bölümlerin/kiş ilerin birbirleriyle olan yetersiz bilgi alışverişidir. Bu sorunun aşılması için bölümlerin bir arada çalışmasını sağlayacak etkin takım çalış ması yapılmasının gerekli olduğu saptanmıştır. Ofis ve saha çalışanlarının çatışma sırasındaki gösterdikleri davranış farkları incelenerek. Saha uygulaması zaten imalatın yapıldığı ana bölüm olduğu için bu beklenen bir sonuçtur. Bu durum inşaat projelerine has dinamik ortamdan kaynaklanmaktadır.uygulamaları bölümü arasında yaşanan çatışma takip etmektedir. bunun sürekli bir kontrol düzeni ile işler kılınması ve geliştirilmesi. Bu sorunun çözümü için etkili bir iletişim ağının kurulması. Bütün bölümler incelendiğinde. Bölümler arası yaşanan çatışmaların nedenlerinin içinde en önemlisi görev. nşaat projelerinde bölümler/kişiler arasında işbirliği ve koordinasyon sağlama konusunda sorunlar yaşanmaktadır. bölümlerin en çok saha uygulaması bölümü ile çatışma yaşamakta olduğu görülmektedir. Çalış mada tespit edilen diğer bir çatışma nedeni ise mühendisler arasındaki iletişim eksikliğidir. Etkin takım çalış masını gerçekleştirmek için de ofiste çalışan mühendislerin sahaya entegre edilmesi gerekir. Bunu takip eden davranış şekilleri ise çatışma yaşayan kişinin çatışmanın daha da büyümemesi için çatışmadan çekilmesi veya saldırgan davranış sergilemesidir. Ancak ofiste ve saha çalışanlarının çatışma durumundaki davranışları arasında farklılık olduğu tespit edilmiştir. Kişilerin çatışma yaşandığında belirgin bir tutumu olmadığı ve çatışmanın boyutuna göre farklı davranacakları görülmektedir. Çatışma durumunda çatışma yaşayan kiş ilerin çoğunlukla çatışmanın kendisinden kaynaklanmadığını savunduğunu belirlenmiştir. her iki gruba da farklı çatışma yönetimi uygulanabilecektir. Oğuz Ersun ile Umut Gökçe’ye ve alan çalış masına katkıları olan Osman shakoğlu ve Haluk Martağan’a yardımları için teşekkür ederiz. Dr. Gör. Bu sorunun çözümlenebilmesi için çalışanların görevlerinin net olarak tanımlanması ve kişilerden görev tanımları dışında hizmet beklenmemesi gerekmektedir. tüm personelin bu sistem hakkında temel bilgi ve becerilere sahip olmaları ile sağlanabilir. Bazı firmalarda is yoğunluğunu karşılamak için veya değişen dinamik is koşullarına ayak uydurmak için bir kişi birden çok işte çalıştırılmaktadır. 326 . yetki ve sorumlulukların belirsizliği olarak belirlenmiştir.

Ertürk. 327 . R. (2000) şletmede Yönetim ve Organizasyon. stanbul. Çalışma psikolojisi.G.Ü. Göktekin. Osborn. . Yıldırım. Kaan Kitabevi. (2008) Kişisel görüşme. Göçmen. Eskişehir..Kaynaklar Duran. M. Beta Yayınları. M.T. Silah. (1998) şletme Yöneticiliği. (2005) Türkiye nşaat Projelerinde Yüklenici ve Mal Sahibi Arasında Meydana Gelen Çatışmaların Nedenleri ve Çatışma Yönetimi Yüksek Lisans Tezi. . Selim Kitabevi.. stanbul Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü. T. Schermerhorn. stanbul. (2004) Core Concepts Of Organizational Behaviour. 2008. Dictionary of statistics. S. M.. Özdamar. USA.N.R. Ankara. Hunt. (1995) Bilimsel Araştırmalarda Bilgisayarla statistik Uygulamaları. stanbul.. Kişisel görüşme. K. John Wiley and Sons Inc. (1999) nşaat Personelinin Çatışma Giderim Yaklaşımının Saptanmasına Yönelik Alan Çalışması Yüksek Lisans Tezi. Beta Yayınevi. Gündoğdu. 2002. stanbul. M. G.. Upron. U. 2001. Fen Bilimleri Enstitüsü. (2004) Paket Programlar ile statiksel Veri Analizi. Ergün. (2008) Kişisel görüşme Koçel. Ankara. Ocak Yayınları. I. J. J. Oxford University Pres. . and Cook.

.

Bu uygulamalar CSRAM’in işlerliğini ve belirsizlik etkisine paralel olarak daha gerçekçi sonuçlar ürettiğini göstermiştir. proje ilerleyişinin kontrolü ve kaynakların verimli bir şekilde dağıtılmasında kullanılagelmiştir. aktivite şebekelerinin çizelgelemesinde kullanılmakta olup. nşaat Müh. CPM.MCS) dayalı CPM yöntemlerinden elde edilen sonuçlarla karşılaştırılmaktadır. Günümüz koşullarında belirsizliklerden bir hayli etkilenen inşaat aktivite şebekelerinin Kritik Yol Yöntemi (Critical Path Method – CPM). Bu çerçevede. 2000). Program Değerlendirme ve nceleme Tekniği (Program Evaluation and Review Technique – PERT) gibi deterministik ve olasılıksal metotlarla incelenmesi yeterli olmamaktadır.edu. CPM her bir aktivitenin öngörülen süresini tek.Korelasyonlu Aktivite Şebekesi Risk Analizi Modeli Ve Bir nşaat Projesi Üzerinde Örnek Uygulaması Dr. elde edilen sonuçlar aynı proje üzerinde uygulanan CPM. Oysa inşaat 329 . Dr. Risk yönetimi. Anahtar sözcükler : Aktivite şebekesi. Denge Çizgisi Yöntemi (LOB) ve Kritik Yol Yöntemi (CPM) 1950’lerden itibaren inşaat proje aktivitelerinin çizelgelemesinde kullanılan başlıca metotlar olmuşlardır (Oberlender. Böl. Arnavutluk Tel: 0 532 5532828 E-Posta: onderokmen@hotmail. PERT ve simülasyona (Monte Carlo Simülasyonu . Risk analizi. Ayrıca. aktivite sürelerinin ve belirsizlik oluşturan risk faktörlerinin korelasyonlu olduğu durumda inşaat aktivite şebekelerinin belirsizlik etkisi altında incelenmesine olanak sağlayan Korelasyonlu Aktivite Şebekesi Risk Analizi Modeli (Correlated Schedule Risk Analysis Model – CSRAM) isimli yeni bir yöntem önermektedir.. Böl. nşaat Müh. Simülasyon modelleri. Giriş Çubuk Diyagramı Yöntemi.al Öz Şebeke tipi aktivite çizelgeleri.. Önder Ökmen Doç. Tiran. CSRAM’in gerçek bir inşaat projesi üzerindeki uygulaması verilmekte olup. proje süresinin tahmini. aktiviteler arasındaki ilişkileri dikkate alarak proje süresinin bulunmasında ve her bir aktivitenin kritikliği doğrultusunda aktivitelerin proje süresi üzerindeki etkilerini ortaya çıkarmada son derece etkili bir yöntemdir. mevcut çalış ma. inşaat projelerinde. Epoka Üniv. Korelasyon. Çalışmada. Epoka Üniv. Arnavutluk Tel: 00 355 208 72 10 E-Posta: aoztas@epoka. Ahmet Öztaş Doktora sonrası araştırmacısı.. Ancak. Tiran. CSRAM ile birlikte uygulanan diğer üç yöntemden elde edilen sonuçların karşılaştırılmasıyla inşaat aktivite şebekelerinin değerlendirilmesinde aktiviteler ve belirsizlik oluşturan risk faktörleri arasındaki korelasyonun dikkate alınmasının önemi gösterilmiştir.com Öğretim Üyesi. kesin bilinen ve değişmez olarak kabul etmekte olduğundan deterministik bir yöntem olarak değerlendirilebilir..

CSRAM’in detaylı açıklaması ise Ökmen ve Öztaş (2008)’da yer almaktadır. Bu nedenle aktivite süreleri gerçekte değişkenlik gösterebilmekte ve CPM. Bu çerçevede. 1983).aktiviteleri hava koşulları. bir yatırım veya projede karşılaşılması beklenen risklerin sistematik bir kontrol prosedürü olarak tanımlanabilir (Dikmen ve diğ. Şartlı Beklenen Değer Modeli (CEV) (Ranashinge ve Russell. 1992). 1993). Bu prosedür risk tanımlaması. Bu yöntemler proje risk yönetim sistemi sürecinde risk analizi yöntemi olarak ta kullanılabilmektedir. Tam Simülasyon (Touran ve Wiser. 2000) ve Kararsal Risk Analizi Prosesi (JRAP) (Öztaş ve Ökmen. nitel ve nicel girdileri kullanarak ürettiği olasılıklı nicel çıktılarla inşaat aktivite şebekelerinin belirsizlik ve 330 . 2005). Korelasyonlu Belirsizlik Altında Şebekeler (NETCOR) (Wang ve Demsetz. Bu modeller risk faktörleri. MCS ve PNET gibi risk analizi yöntemleri belirsizliği analiz edebilmekle birlikte. belirsizlik etkisi ve belirsizliğin olumlu ve olumsuz yöndeki etkisi gibi hususlardan bir veya birkaçını dikkate alan çözümlemeler üretmekle birlikte hiçbiri risk-faktörleri arasındaki korelasyon etkisini dikkate almamaktadır. 1985). 1993) gibi CPM tabanlı deterministik olmayan yöntemler geliştirilmiştir. 2000). Proje Süre Tahmini (PRODUF) (Ahuja ve Nandakumar. inşaat aktiviteleri ve risk faktörleri arasındaki çift yönlü korelasyonu göz ardı etmeden aktivite şebekelerinin belirsizlik altında değerlendirilmesini sağlayan Korelasyonlu Aktivite Şebekesi Risk Analizi Modeli (Correlated Schedule Risk Analysis Model – CSRAM) isimli yeni bir model geliştirilmiştir (Ökmen ve Öztaş. risk sınıflandırması. risk analizi ve riske karşı önlem geliştirilmesi gibi işlemler içermektedir (Flanagan ve Norman. 1975) ve Monte Carlo Simulasyonu (MCS) (Diaz ve Hadipriono. 1985). Faktörlü Simülasyon (Woolery ve Crandall. CSRAM’in genel bir açıklamasını ve gerçekleştirilmiş bir inşaat projesi üzerindeki örnek uygulamasını içermektedir. Buna bağlı olarak inşaat aktivite şebekelerini belirsizlik etkisi altında değerlendirebilmek amacı ile Program Değerlendirme ve nceleme Tekniğ i (PERT) (Dept. PERT ve simülasyona (Monte Carlo Simülasyonu . PLATFORM (Levitt ve Kunz. 1979). Olasılıklı Şebeke Değerlendirme Tekniği (PNET) (Ang ve diğ. tek tek her bir aktivitenin ve bir bütün olarak aktivite şebekesinin risk faktörlerine karşı duyarlılığını gösterememekte ve aktiviteler arasındaki korelasyon etkisini göz ardı etmektedir (Wang ve Demsetz. Risk yönetimi. aktivite şebekelerinde korelasyon etkisini dikkate alarak. 1993). aktivite kritikliklerinin yanlış değerlendirilmesine ve proje süresinin yanlış bulunmasına yol açabilmektedir (Flanagan ve Norman.. of the Navy. Bu çalışma. MCS tekniği ile çalışan. CPM üzerine kurulu olan. Oysa. Elde edilen sonuçlar aynı proje üzerinde uygulanan CPM. 1992). zemin şartları gibi değişik türde risk faktörlerinin ve bu faktörlerin yol açtığı belirsizliklerin etkisi altındadır. aktivite şebekelerinde aynı risk faktöründen etkilenen aktiviteler arasında korelasyon oluşmakta ve bu korelasyon etkisi proje süresi gibi CPM bulguları üzerindeki belirsizliği arttırmaktadır.. Korelasyonlu Aktivite Şebekesi Risk Analizi Modeli CSRAM. 2004). 1958). 2008). aktiviteler arasındaki korelasyon etkisi. Bu nedenle. PERT.MCS) dayalı CPM yöntemlerinden elde edilen sonuçlarla da karşılaştırılmaktadır. risk faktörü duyarlılık analizi yapabilen risk analizi modelleri geliştirilmiştir (Wang ve Demsetz. 2000): Belirsizlik Karar Modeli (MUD) (Carr.

Şebekede bulunan aktivitelerin sürelerini etkileyeceği düşünülen (geçmiş işlerdeki tecrübeler. Şekil 2 CSRAM girdi-çıktı zinciri.korelasyon etkisi altında incelenmesini ve değerlendirilmesini sağlayan. Şekil 1 CSRAM akış çizelgesi. “maksimum” ve “en muhtemel” değerler olarak girilir. inşaat yapım yönetimi karar verme süreçlerinde ve risk yönetiminde kullanılabilen bir risk analizi modeli olarak geliştirilmiştir. mühendislik öngörüsü ve risk tanımlama süreçleri doğrultusunda) risk faktörleri ve risk faktörlerinin “beklenenbeklenenden iyi olma-beklenenden kötü olma” durumlarını yansıtan “risk faktörü durum olasılık sınır değerleri” modele girilir. CSRAM’in ihtiyaç duyduğu diğer bir veri grubu ise belirsizlik oluşturan risk faktörleri ile ilgilidir. CPM üzerine kurulu olduğundan CPM uygulaması için öngörülen aktiviteler. Ancak. aktivite süreleri PERT’te olduğu gibi “minimum”. ara zamanlar gibi verileri girdi olarak kabul eder. CSRAM. Ökmen ve Öztaş (2008)’ın çalışmasında MS Excel ve @Risk programları kullanılarak teoriden pratiğe geçirilen CSRAM’in akış çizelgesi Şekil 1’deki gibidir. Bunun dışında her bir risk faktörünün her bir aktivite üzerindeki etkisi “çok etkili-etkili-etkisiz” ifadelerinden biri ile niteliksel 331 . aktivite öncellik ilişkileri. Modelin girdi-çıktı zinciri ise Şekil 2’de gösterilmektedir.

risk faktörlerinin “beklenenbeklenenden iyi olma-beklenenden kötü olma” durumlarını yansıtan “risk faktörü olasılık sınır değerleri”nde gerekli ayarlamalar yapılıp simülasyon tekrarlanarak şebekenin risk faktörlerine karşı duyarlılığı ölçülür. bu süre katsayılarını “minimum”. Risk-faktörleri arasındaki korelasyon etkisi ise korelasyonlu risk faktörleri için aynı “risk faktörü durum olasılık sınır değerleri” girilerek sağlanır. aktivite toplam bolluk zamanları (aktivite kritiklikleri) ve aktivite yolu bolluk zamanları (yol kritikliği) gibi şebekeye ait özelliklerin değişim durumları olasılıklı bir şekilde çıktı olarak üretilmiş olur. Model. lk üretimdeki rasgele sayılar vasıtası ile söz konusu CPM uygulamasında (söz konusu iterasyonda) her bir risk faktörünün “beklenen-beklenenden iyi olma-beklenenden kötü olma” rasgele durumlarından hangisi ile etkinleştirileceğ i CSRAM tarafından belirlenir. Ayrıca. kinci kez üretilen rasgele sayılarla ise CSRAM. Örneğin. “maksimum” ve “en muhtemel” değerler ile temsil edilen aktivite süreleri ile etkileştirerek söz konusu CPM uygulaması (söz konusu iterasyonda) sırasında kullanılacak aktivite sürelerini hesaplamış olur. Uygulamalara geçmeden önce faydalanılan proje hakkında genel bilgiler verilmiştir. MCS iterasyon sayısı ve diğer bir takım simülasyon özellikleri de girildikten sonra çalıştırılan CSRAM.olarak belirtilir. Simülasyon tamamlandığında proje süresi. Örnek Uygulama Bu bölümde. “etkili/etkisiz” olarak girilmişse bu iki aktivite bu risk-faktörü açısından korelasyonsuz durumları oluşturulmuş olur. 332 . elde edilen sonuçlar aynı proje üzerinde uygulanan CPM. “çok etkili/etkili” olarak girilmişse bu iki aktivite bu risk-faktörü açısından kısmi korelasyonlu. Her bir aktivite için bulunan bu süre değerleri kullanılarak CPM tamamlanır ve MCS iterasyon sayısı kadar CPM uygulaması aynı şekilde tekrarlanır (Şekil 1). Her bir CPM uygulaması sırasında (her bir iterasyonda) CSRAM. Örneğin. CPM hesaplamalarını girilen iterasyon sayısı kadar tekrarlar. CSRAM’in gerçek bir inşaat projesi üzerindeki uygulaması verilmekte olup. işleyiş i sırasında bu niteliksel verileri nicel verilere çevirmektedir. CSRAM. “rasgele sayı üreticisi” ile iki ayrı kez risk faktörü sayısı kadar 0 ile 1 arasında rasgele sayı üretir (Şekil 1). “aktivite süre katsayıları”nı hesaplar. hangi risk faktörlerinin proje süresi ve aktivite kritiklikleri üzerindeki belirsizliğin oluşmasında daha etkili olduğu bulunmuş olur (Şekil 2). iki ayrı aktivite için belirli bir risk faktörü etkisi “çok etkili/çok etkili” olarak girilmişse bu iki aktivite bu risk-faktörü açısından tam korelasyonlu. PERT ve simülasyona (MCS) dayalı CPM yöntemlerinden elde edilen sonuçlarla karşılaştırılmaktadır. her bir risk faktörünün söz konusu CPM uygulaması (söz konusu iterasyonda) sırasında ne şiddette meydana geleceğini modeller. kullanıcıdan geçmiş işlerdeki sayısal verilere bağımlı olan korelasyon katsayısı gibi nicel veriler istenmez. Risk faktörlerinin meydana geliş şiddetini temsil eden bu sayılar ile her bir aktiviteyi etkileyen risk faktörlerinin “çok etkili-etkili-etkisiz” nitel değerlerinin CSRAM tarafından dönüştürülen nicel değer karşılıkları ile etkileştirilmesi sonucunda (ilk rasgele sayı üretim aşamasında belirlenen risk faktörü durumları da dikkate alınarak) CSRAM. Diğer bir ifade ile CSRAM’de aktiviteler arasındaki korelasyon etkisi risk faktörü bazlı olarak niteliksel ve dolaylı bir şekilde modellenir. Daha önce de belirtildiği gibi bu olasılık değerleri inşaat yapım yönetimi karar verme süreçlerinde ve risk yönetiminin risk önleme/azaltma safhasında kullanılabilmektedir.

öncellik ilişkilerini kurabilmek için CPM uygulamasında çubuk diyagramındaki gibi 19 aktivite değil toplam 32 aktivite kullanılmıştır. aynı aktivite sürelerinin kullanıldığı çubuk diyagramına göre bu tarih 28. 9 ve 11 no’lu aktivitelerden 5. “Genel vaziyet ve üst havza planlarının onaylanması” ve “aplikasyon öncesi plan/profil projelerinin onaylanması” işlerinin dare’den kaynaklı olarak iş programındaki sürelere kıyasla gecikmesinden vuku bulduğu tespit edilmiştir. 9 ve 11 no’lu aktiviteler CPM uygulamasında kritik aktivite. 2007) incelenmiş ve Yüklenici tarafından ayrı tarihlerde talep edilen üç ayrı süre uzatımının “Ön Rapor’un onaylanması”.2006 ile 28. Kritik Yol Yöntemi Uygulaması Yüklenici.’nin (Yüklenici) yükleniminde gerçekleştirilen ve Balıkesir-Gönen bölgesinde yer alan 3981 ha’lık tarım arazisine basınçlı borulu sistem ile sulama suyu ulaştırmayı hedefleyen bir sulama-drenaj projesi yapım iş idir. Uygulama sonucunda proje tamamlanma tarihi 13.11. Çubuk diyagramı.2006 olarak bulunmuştur.2006 tarihleri arasındaki 300 takvim günü içerisinde tamamlayarak dare’ye teslim etmekle yükümlüdür (Proje ve nşaat Dairesi Başkanlığı.01. şe ait arşiv (Proje ve nşaat Dairesi Başkanlığı. CPM belirsizliklerin aktivite süreleri ve proje tamamlanma süresi üzerindeki etkisini belirleyemediğinden iş 333 . Ancak. Devlet Su şleri Balıkesir 25. Ancak. aktivitelerin kritiklikleri hakkında herhangi bir bilgi veremediğinden. Şti. 7. Örnek uygulamada inşaat aşamasında olan bir iş yerine projelendirme aşamasında bulunan bir iş in seçilmesindeki gaye CSRAM’in ve beraberinde CPM. CPM uygulaması. Yüklenici.10. tasarım aşamasında da kullanılabileceğini göstermektir. Primavera Project Planner isimli yazılımla gerçekleştirilmiştir.10.2005 tarihinde imzalanmış ve işin yapımı 02. Bu çerçevede. Bu olumsuz durumun. Bu işler ile ilgili olan ve Tablo 1’de belirtilen 5. şartname ve fenni kurallara uygun olarak hazırlamakla ve işi 02. teknik raporları. bu aktivitelerin kritik olduğu ve çubuk diyagramındaki gerçekçi olmayan sürelerin değiştirilerek iş programının revize edilmesi gerektiği fark edilememiş. şin sözleşmesi 22. işler planlandığı şekilde gitmemiş ve onaylı iş programına göre 28. 7 no’lu aktivite ise 3 günlük toplam bolluk zamanına göre kritiğe yakın aktivite olarak tespit edilmiştir.2006 tarihinde iş teslimiyle birlikte başlamıştır. Bölge Müdürlüğü ( dare) idaresinde.10. metraj/keşif cetvellerini. sonuçta süre uzatımları meydana gelmiştir.2006’dır. sözleşmede belirtilen 300 günlük proje teslim süre dilimini dikkate alarak 19 aktiviteden oluşan çubuk diyagramını hazırlamış ve bu iş programı dare tarafından uygun bulunarak onaylanmıştır. Oysa. iş sonu aydınger paftalarını ve proje CD’lerini sözleşme.12. PERT gibi yöntemlerin inşaat projelerinin sadece inşaat aşamasında değil.2006 tarihine kadar teslim edilmesi gereken iş Haziran 2007 tarihi itibari ile Yüklenici’nin sözleşme hükümlerine dayandırdığı ve dare’nin Yüklenici’yi haklı bularak onay verdiği üç ayrı süre uzatım talebi ile birlikte 214 takvim günü uzamıştır. CPM uygulansaydı ve revizyon ihtiyacı farkedilseydi bile. kıyaslama yapılabilmesi için onaylı çubuk diyagramı iş programındaki aktivite sürelerine sadık kalınarak aktivite şebekesi oluşturulmuş ve şebeke üzerinde CPM uygulanmıştır. sözleşme gereğince proje çizimlerini. 2007).01. Bar-Su Proje ve nşaat Ltd. dare tarafından risk analizi yapılmadan belirlenen 300 günlük iş teslim süresinin ve iş programındaki eksiklikleri belirlemede yetersiz kalan çubuk diyagramı iş programının bir sonucu olduğu kolaylıkla belirtilebilir.Proje Bilgisi Örnek uygulamada faydalanılan “Gönen Havzası Pompaj Sulaması Proje Yapım şi”.

MCS ve CSRAM uygulamalarında aynı şekliyle kullanılmaktadır. %0 ihtimalle bitirilme süresi 238 gün ve %100 ihtimalle bitirilme süresi 550 gün olarak bulunmuştur. Simülasyona Dayalı Kritik Yol Yöntemi Uygulaması CPM ve PERT uygulamalarında kullanılan aktiviteler. Aktivitelere atanan bu maksimum-minimum-en muhtemel süre üçlemeleri sonuçların kıyaslanabilmesi açısından daha sonra simülasyona (MCS) dayalı CPM ve CSRAM uygulamalarında da aynen kullanılacaktır. Oysa kritik yol. Bu sonuçlar çubuk diyagramı ve CPM uygulamalarıyla bulunan proje bitirme sürelerinin belirsizlik etkisinden dolayı ne denli gerçekçi olmadığını ve ne denli riskli olduğunu göstermektedir. aktivite şebeke ilişkileri ile ara zamanlar Simülasyona (MCS) dayalı CPM uygulamasında da aynen kullanılmıştır. Ayrıca PERT ile korelasyon etkisi hesaba katılamamakta ve risk faktörü duyarlılık analizi gerçekleştirilememektedir. Bu durumun çözümü için bir sonraki bölümde PERT ve CSRAM uygulamaları yer almaktadır. korelasyon etkisi ve risk faktörü duyarlılık analizi dışında PERT’in belirsizlik analizi açısından taşıdığı eksiklikleri giderme noktasında alternatif olarak geliştirilmiş bir yöntemdir. CPM uygulamasıyla bulunan 316 günde bitirilme ihtimali %10. %0 ihtimalle bitirilme süresi 355 gün ve %100 ihtimalle bitirilme süresi 630 gün olarak bulunmuştur. Program Değerlendirme Ve nceleme Tekniği Uygulaması PERT uygulaması için CPM uygulamasında kullanılan aktivite süreleri en muhtemel süreler olarak kabul edilip öncelikle minimum ve maksimum muhtemel süreler öngörülmüştür (Tablo 1). bu sonuçlar PERT uygulamasında elde edilen sonuçlarla karşılaştırıldığında MCS’ye dayalı CPM’in proje tamamlama süresi 334 . Aktivite süreleri. belirsizlik etkisini sadece kritik yol üzerindeki aktiviteler üzerinden olasılıklı bir yaklaşımla belirlemektedir. PERT uygulaması sonucunda. Bu nedenle gelecek bölümde uygulaması yer alan MCS’ye dayalı CPM. Ayrıca. 1000 MCS iterasyonu sonucunda işin onaylı çubuk diyagramı iş programında belirtildiği gibi 300 günde bitirilme ihtimali %0. aktivite şebeke ilişkileri ile ara zamanlar da CPM’e dayalı olarak çalışan PERT. Uygulama için CPM. MS Excel tablo işlemcisi ile programlanmış ve MS Excel programına bir simülasyon programı olan @Risk programı entegre edilmiştir. Bu sonuçlar çubuk diyagramı ve CPM uygulamalarıyla bulunan proje bitirme sürelerinin belirsizlik etkisinden dolayı ne denli gerçekçi olmadığını ve ne denli riskli olduğunu bir kez daha göstermiştir. maksimum-minimum-en muhtemel aktivite süreleri. Ayrıca.programının ne şekilde revize edileceği noktasında yanlış yaklaşımlar meydana gelecekti. maksimum-minimum-en muhtemel süreler kullanılarak üçgen dağılım olarak oluşturulmuştur. CPM uygulamasında kullanılan aktiviteler. işin onaylı çubuk diyagramı iş programında belirtildiğ i gibi 300 günde bitirilme ihtimali %6. CPM uygulamasıyla bulunan 316 günde bitirilme ihtimali %0. PERT. gerçekte aktivite süreleri üzerindeki belirsizlik etkisinin değiştirici özelliğinden ötürü öngörülenden sapma (değişkenlik) gösterebilir. CPM ile bulunan kritik aktivite yolunu dikkate alarak.

Risk faktörü 5 (Yüklenici’ye ait personelin tecrübe.42.50 olarak bulunmuştur. MS Excel tablo işlemcisi ile programlanmış ve MS Excel programına bir simülasyon programı olan @Risk programı entegre edilmiştir. Sonuçlar MCS’ye dayalı CPM sonuçlarıyla karşılaştırıldığında ise CSRAM’in proje tamamlama süresi maksimum muhtemel değeri açısından daha kötümser. CSRAM uygulaması için gerekli olan bu risk faktörlerine ait aktivite-risk faktörü etki değerleri. Bunun dış ında CSRAM uygulaması sonucunda. korelasyon etkisini dolaylı şekilde hesaba katan. Bir başka deyiş le belirsizliğin proje süresi üzerindeki değiştirici etkisi PERT tarafından makul ölçekte ortaya çıkarılamamaktadır. Bir başka deyişle belirsizliğin proje süresi üzerindeki değiştirici etkisi CSRAM tarafından PERT ve MCS’ye dayalı CPM’e göre daha geniş bir ölçekte hesaplanmaktadır.açısından daha kötümser sonuçlar ürettiğini göstermektedir. risk-faktörü durum olasılık sınır değerleri ile hangi risk faktörlerinin korelasyonlu olduğu Yüklenici’nin teknik ve yönetici personeli ile dare’nin teknik kadrosuyla yapılan görüşmeler neticesinde belirlenmiştir. beceri. aktivite şebekesini etkilemesi muhtemel risk faktörleri. PERT sonuçları bu yöntemin risk faktörlerine dayalı bir analiz yaklaşımı içermemesi. MCS’ye dayalı CPM sonuçları ise bu yöntemin risk faktörlerine dayalı bir analiz yaklaşımı içermemesi. birikim. işin onaylı çubuk diyagramı iş programında belirtildiğ i gibi 300 günde bitirilme ihtimali %2. CSRAM’in PERT’e göre daha kötümser. sadece kritik yol bazlı iş lem yapmayıp simülasyon boyunca değişen kritik yolları dikkate alan ve risk faktörü duyarlılık analizi yapabilen CSRAM’le bulunan sonuçlar daha gerçekçi ve güvenilir sonuçlar olarak değerlendirilebilir. Ayrıca. Bu sonuçlar PERT uygulamasında elde edilen sonuçlarla karşılaştırıldığında CSRAM’in proje tamamlama süresi açısından daha kötümser sonuçlar ürettiğini göstermektedir.risk faktörü duyarlılık analizine göre risk faktörü 3 (Genel Müdürlük tarafından yapılan proje değişiklikleri) ve risk faktörü 4’ün (çizim ve raporların tasdikinde yaşanan dare’den kaynaklı gecikmeler) proje süresi belirsizliği üzerinde en etkin faktörler olduğu bulunmuştur. CSRAM’le gerçekleştirilen proje süresi . Daha önce de belirtildiği gibi. Korelasyonlu Aktivite Şebekesi Risk Analizi Modeli Uygulaması CPM. işin %0 ihtimalle bitirilme süresini 281 gün ve %100 ihtimalle bitirilme süresini ise 735 gün olarak hesaplamıştır. maksimum-minimum-en muhtemel aktivite süreleri. PERT ve MCS’ye dayalı CPM uygulamalarında kullanılan aktiviteler. MCS’ye dayalı CPM’e göre ise daha iyimser bulgulara vardığını göstermektedir. Risk faktörü 3 (Genel Müdürlük tarafından yapılan proje değişiklikleri) ve risk faktörü 4 (çizim ve raporların tasdikinde yaşanan dare’den kaynaklı gecikmeler) korelasyonlu risk faktörleri olarak CSRAM’e girilmiş ve modele 1000 iterasyon yaptırılmıştır. Bu sonuçlar. Ancak bu iki değer arasındaki fark CSRAM sonuçlarına göre daha büyüktür. aktivite şebeke ilişkileri ile ara zamanlar CSRAM uygulamasında da aynen kullanılmıştır. Uygulama için CSRAM. proje tamamlama süresi minimum muhtemel değeri açısından ise iyimser bir sonuca vardığını göstermektedir. çubuk diyagramı ve CPM sonuçları bu iki yöntemin belirsizlik etkisini hesaba katmaması. üretkenlik ve performansı) ve risk 335 . korelasyon etkisini dikkate almaması ve sadece CPM tarafından bulunan kritik yol üzerindeki aktiviteler üzerinden sonuca varması. CPM uygulamasıyla bulunan 316 günde bitirilme ihtimali ise %9. 1000 MCS iterasyonu sonucunda CSRAM. korelasyon etkisini dikkate almaması nedenlerinden ötürü risk faktörlerine dayalı bir analiz yaklaşımı içeren.

Tablo 1’de aktivitelerin toplam bolluk zamanlarının nasıl değişiklik gösterdiği ve hangi kritiklik 336 . Çubuk diyagramı. Toplam Bolluk 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 12 12 19 19 19 19 0 0 0 0 19 23 0 0 1 1 19 0 0 CSRAM Max. 2007). CPM.yakın Kritik Kritik Belirsiz Belirsiz Belirsiz Kritik Kritik Kritik Kritik Belirsiz Belirsiz Belirsiz Belirsiz Belirsiz Belirsiz Belirsiz Belirsiz Belirsiz Belirsiz Belirsiz Belirsiz Belirsiz Belirsiz Belirsiz Belirsiz Belirsiz Belirsiz Kritik CSRAM Min. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 Süre (gün) 1 30 10 75 20 20 10 15 5 30 10 70 60 70 40 10 5 10 5 30 10 10 5 4 4 4 4 4 4 8 4 4 Proje süresi . Toplam Bolluk 0 45 45 0 0 0 21 21 21 0 0 0 0 129 129 100 100 100 100 0 0 0 0 100 100 0 0 11 11 131 0 0 CSRAM Aktivite Kritikliği Kritik Belirsiz Belirsiz Normal Kritik Kritik Belirsiz Belirsiz Belirsiz Kritik Kritik Kritik Kritik Normal Normal Normal Normal Normal Normal Kritik Kritik Kritik Kritik Normal Normal Kritik Kritik Krt. Yer kısıtlığı nedeni ile sonuçları bu bildiride verilemeyen bu duyarlılık analizleri vasıtası ile hangi risk faktörlerinin aktivite kritikliği ve aktivite yolu kritikliğ i üzerinde oluşan belirsizliğin oluşmasında daha etkili olduğu bulunmuştur.faktörü 9 (proje tarafları arasında meydana gelen anlaşmazlıklar) ise bu iki faktörden sonraki en etkili faktörler olarak belirlenmiştir (Tablo 2). Min. Başka bir deyişle.risk faktörü duyarlılık analizi dış ında CSRAM ile gerçekleştirilen diğer duyarlılık analizleri ise akitivite – risk faktörü ve aktivite yolu – risk faktörü duyarlılık analizleridir.yakın Normal Kritik Kritik Akt No. Daha önce de belirtildiği gibi bu tür duyarlılık anilizi sonuçları yönetimsel açıdan ve risk faktörlerine karşı önceden gerekli tedbirlerin alınması yönünden son derece önemli ve faydalı olmaktadır. Toplam Bolluk 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 MCSCPM Max. CSRAM proje süresi belirsizliği üzerindeki en etkili risk faktörünü belirlemede başarılı olmuştur.yakın Krt. şe ait resmi yazışmalar incelendiğinde risk faktörü 4’ün (çizim ve raporların tasdikinde yaşanan dare’den kaynaklı gecikmeler) haziran 2007 itibari ile gerçekleştirilen 3 ayrı süre uzatımının gerekçesi olduğu anlaşılmıştır (Proje ve nşaat Dairesi Başkanlığı. PERT ve MCS’ye dayalı CPM yöntemleri ile bu tür bilgilere ulaşmak olanaklı olmamaktadır. Süre (gün) 1 35 40 90 50 40 80 40 50 50 90 100 150 90 120 20 40 30 40 40 60 30 60 20 40 10 40 10 40 60 10 60 MCSCPM Min. Süre (gün) 1 20 7 60 15 15 7 10 5 20 7 50 40 60 30 7 5 7 5 20 10 7 5 3 3 3 3 3 3 7 3 3 Max. Tablo 1 Aktivite kritikliği analiz sonuçları. Toplam Bolluk 0 56 56 5 0 0 61 61 61 0 0 0 0 213 213 133 133 124 124 37 37 37 37 119 138 31 31 43 43 144 31 0 MCS-CPM Aktivite Kritikliği Kritik Belirsiz Belirsiz Krt.

risk faktörü duyarlılık analizi sonuçları.20 450.93 659.79 326.01 3 3 1 2 3 4 4 2 4 Sonuç Bu çalışmada.01 0. Kaynaklar Ahuja H. Carr R. J.02 0.11 Risk faktörü 7 311. Duyarlılık analizi ile proje süresi.S.. Nandakumar.64 5.39 Risk faktörü 5 299.52 16.52 4.88 322.05 0.71 17. Abdelnour. pp 117–128.61 335. Örnek uygulamada kullanılan veriler üzerinde CPM. (1975) Analysis of activity networks under uncertainty. Chaher. PERT ve simülasyona (MCS) dayalı CPM yöntemlerinin kabiliyet dahilinde olmadığından bu çalışmada CSRAM ile gerçekleştirilen diğer bir işlem ise aktivite.47 328.47 316. Ang A.06 Risk faktörü 6 303. aktivite yolu ve aktivite şebekesi seviyesinde risk faktörü duyarlılık analizleridir.45 Risk faktörü 8 312. pp 373–387.46 2. (1979) Simulation of construction project duration. Minimum Maksimum Ortalama Proje Proje Proje Senaryo Süresi Süresi Süresi (gün) (gün) (gün) Tüm risk faktörleri 281. Bu uygulamalar ve sonuçların karşılaştırılması neticesinde.73 2. V.92 317.13 3.02 0.91 6.02 0. 337 . aktivite yolu kritikliği gibi şebeke özelliklerinin her bir risk faktöründen ne oranda etkilendiği bulunmuştur. A. Journal Of Construction Engineering And Management.45 457. Journal Of The Engineering Mechanics Division. N. (1985) Simulation model to forecast project completion time.57 Varyasyon Duyarlılık Katsayısı Sırası 0.83 364. Sonuçlar arasındaki farklar ve benzerlikler dikkat çekicidir.05 0. aktivite kritikliği. CSRAM’in işlerliği ortaya konulmuş. PERT ve simülasyona (MCS) dayalı CPM yöntemleri de uygulanmış ve sonuçlar karşılaştırılmıştır. 105(2). ASCE 111(4) pp 325– 342. Korelasyonlu Aktivite Şebekesi Risk Analizi Modeli (CSRAM) isimli yeni bir inşaat aktivite şebekesi inceleme ve değerlendirme yönteminin genel özellikleriyle açıklaması ve gerçek bir projeye ait veriler üzerindeki örnek uygulaması gösterilmektedir.41 316. CPM.91 321.41 735.42 Risk faktörü 2 312.71 Proje Süresi Standart Sapma 113. I.79 316. Tablo 2 Proje süresi .. A.54 Risk faktörü 10 314.tiplerine sahip olduğu MCS’ye dayalı CPM ve CSRAM uygulama sonuçları doğrultusunda ayrı ayrı verilmiştir.04 326.03 315.01 0. 101(4).09 Risk faktörü 1 308. Journal Of The Construction Division..22 378.66 Risk faktörü 9 311.04 114.99 Risk faktörü 3 ~ 4 295.H. belirsizlik etkisinin tespiti bakımından CSRAM’in diğer yöntemlere göre daha gerçekçi sonuçlar ürettiği bulunmuş ve inşaat aktivite şebekelerinin incelenmesinde aktiviteler ve belirsizlik oluşturan risk faktörleri arasındaki korelasyonun dikkate alınmasının önemi gösterilmiştir.44 316.37 362.25 0.68 321.

Öztaş A. (2000) Model for evaluating networks under correlated uncertainty—NETCOR. Ökmen Ö. Proceedings of Association of Researchers in Construction Management. McGraw-Hill. program evaluation research task. (1958) PERT. Touran A. Woolery J.. U. T. E. Hadipriono F. Washington. Civil Engineering Systems.. (2008) Construction project network evaluation with Correlated Schedule Risk Analysis Model. Birgönül M. F. Journal Of Construction Engineering And Management. D. U. C. G. Phase I Summary Rep. (2005) Judgmental risk analysis process development in construction projects.. P.1145–1154. Journal Of Construction Engineering And Management.. Proje ve nşaat Dairesi Başkanlığı. Journal Of Construction Engineering And Management.. Wang W. D. Dikmen . Ranasinghe M. (2000) Project Management For Engineering And Construction. Demsetz. Heriot Watt Univ. Devlet Su şleri Genel Müdürlüğü. Diaz C. Backwell Scientific. Norman. ASCE 126(6) pp 458–466. E. Bureau of Ordnance. Ankara. of the Navy. Flanagan. (2007) Gönen Havzası Pompaj Sulaması Proje Yapım şi Sözleşmesi. R. Ön Raporu. 40(9) pp 1244–1254.. 338 .. Special Projects Office. ASCE 118(2) pp 258–272. Cilt 2. Kunz J. 16(5) pp 57–76.C. Cambridge. Russell A. ASCE 119(1) pp 40–57. s. Oberlender. (2004) A critical review of risk management support tools.K... Journal Of Construction Engineering And Management. (1992) Monte Carlo technique with correlated random variables. C. Arıkan A.A. (1992) Treatment of correlation for risk analysis of engineering projects. C. Türkiye. Boston. Wiser E. G. ASCE 109(3) pp 342–354. (1993) Nondeterministic networking methods.. L. Project Management Journal. 9 pp 17–39. USA... Crandall K. Ökmen Ö. C..C.K. ASCE 134(1) pp 49–63. (1983) Stochastic network model for planning scheduling. Öztaş A.. Journal Of Construction Engineering And Management. Resmi Yazışmalar. (1993) Risk Management And Construction. Building and Environment. Levitt R.Dept. (1985) Using knowledge of construction and project management for automated schedule updating. D.

. sağlıklı olup olmadığını önemsemeden. nşaat yatırım projelerinin karar verme süreçlerinde kullanabilecek Çok Kriterli Karar Verme Yöntemleri’nden biri olan AHP (Analytic Hierarchy Process) yöntemi. nşaat Yatırım Projeleri için gerekli olan arazi yer seçiminde AHP yönteminin uygulanabilirliği araştırılmıştır. Yer Seçimi Giriş Bir karar verme probleminde. Bu çalışmada. Anahtar sözcükler: AHP (Analytic Hierarchy Process). bir karara varacak.com. Bu hiyerarşik yapıyı oluşturan tüm kriterlerin ikili karşılaştırmaları yapılarak karar vericinin tercih değerleri saptanmıştır.Ş. Çok Kriterli Karar Verme Yöntemleri'ni kullanmaktaki amaç alternatif ve kriter sayılarının fazla olduğu durumlarda karar verme mekanizmasını kontrol altında tutabilmek ve karar sonucunu mümkün olduğu kadar kolay ve çabuk elde etmektir. Müh. Tel: 0(222) 239 37 50 / 3213 E-Posta: iozdemir@ogu.tr ESOGÜ MMF nş. ya da uzun ve rasyonel olmayan analizler sonunda kuşku içerisinde bir karara varacaktır. Böl. nşaat Yatırım Projeleri için gerekli olan arazi yer seçiminde AHP yönteminin uygulanabilirliği araştırılmıştır. ulaşılmak istenen hedefi birçok parametrenin belirlediğ i ve seçim için değerlendirilecek alternatiflerin her birinin kendine has avantajlarının bulunduğu durumlarda karar verme işi çok zor bir durum alacaktır. Bu amaçla Hazır Beton Tesisi kurulacak bir 339 .nşaat Yatırım Projeleri çin Arazi Yer Seçiminde AHP (Analytıc Hierarchy Process) Uygulaması Ömür Tezcan Osman Aytekin Oyak nşaat A. Bu amaçla “Hazır Beton Tesisi” kurulacak bir bölgede ihtiyaç duyulan arazinin belirlenmesinde dikkate alınması gerekli olan kriterler belirlenip./ ST. soyut ve somut kriterleri kullanarak kararı etkiyecek faktörleri hiyerarşik bir düzende tanımlamaya imkan vermektedir.edu. Böl./ESK. Böyle durumlarda kararı verecek olan kişi ya tüm bu kararsızlık sıkıntısından kurtulmak için. Müh. Tel: 0(222) 239 37 50 / 3208 E-posta: otezcan@oyakinsaat.tr ESOGÜ MMF nş.edu.tr Hakan Kuşan lker Özdemir Öz Bu çalışmada. Müh. Tel: 0(222) 239 37 50 / 3234 E-Posta: hkusan@ogu. Böl./ESK. Tel: 0(222) 239 37 50 / 3223 E-Posta: oaytekin@ogu.tr ESOGÜ MMF nş. Çok Kriterli Karar Verme./ESK.edu. bu kriterlerin ağırlık ve önem derecelerine göre karar hiyerarşisi oluşturulmuştur.

1994b).bölgede ihtiyaç duyulan arazinin belirlenmesinde dikkate alınması gerekli olan kriterler belirlenip.’ye göre biraz daha önemli veya biraz daha tercih ediliyor 1. Karar vericinin bu çiftli karşılaştırmalarına yardımcı olması için Saaty (1994a) iki elemanın arasındaki önemi belirleyebilmek amacıyla dokuz noktalı bir skala geliştirmiştir. Topçu. 2001. öğe 2.’ye göre çok fazla önemli veya çok fazla tercih ediliyor 1. C3 gibi üç kriter için oluşturulan matris Şekil 1'de. 2004). bağıl önemler için yapılan kişisel atamaları. karşılaştırmalı yargılar (pairwise comparison). öğe 2.8 Bu şekilde her seviyedeki kriterler ve en nihayetinde de her kritere göre alternatifler birbirileriyle karşılaştırıldıktan sonra karşılaştırmalar matrisleri oluşturulur.’ye göre aşırı derecede önemli veya aşırı derecede tercih ediliyor Ara değerler 2. Arada bulunan değerler (2. C2. A2. 1986. 4.6. ve A3 gibi üç alternatif için oluşturulan matris ise Şekil 2'de gösterilmiştir. Saaty. Bu temel prensipler aynı zamanda AHP’nin adımlarını oluşturmaktadır. 340 . hiyerarşik kompozisyon veya önceliklerin sentezi (synthesis of priorities) ve karma kompozisyona göre nihai kararın alınması (Saaty. Bir kriter iyi olmak gibi çok soyut ya da geniş kapsamlı olduğunda daha alt kriterler türetilerek çok seviyeli hiyerarşiye yerleştirilir (Zahedi. Tablo 1 AHP Değerlendirme Ölçeği (Saaty. AHP'nin uygulaması dört temel prensiple şekillenmektedir: ayrıştırma (decomposition). Bu şekilde oluşturulmuş bir hiyerarşi en az üç seviyeden oluşur: en üstte problemin en üst amacı.4. bu kriterlerin ağırlık ve önem derecelerine göre karar hiyerarşisi oluşturulmuştur. Bu hiyerarşik yapıyı oluşturan tüm kriterlerin ikili karşılaştırmaları yapılarak karar vericinin tercih değerleri saptanmıştır. AHP (Analytic Hierarchy Process) Çok kriterli karar verme yöntemlerinden AHP metodu. AHP’nin en önemli yanı. ve en altta da seçim yapılacak olan alternatifler bulunur. A1.’ye göre fazla önemli veya fazla tercih ediliyor 1. Bu şekilde oluşturulan matrisin simetrik olacağı görülmektedir. 1980. öğe 2. ortada alternatifleri tanımlayan kriterler. Hiyerarşinin oluşturulmasından sonra kriterler arasında çiftli karşılaştırmalar yapılır. 1994a). 6 ve 8) iki ifadenin arasında kalan kararlar için kullanılabilir. karar vericinin “çok kriterli karar verme problemini” görsel olarak. 1994a) Sayısal Değer 1 3 5 7 9 Tanım Öğeler eşit önemde veya aralarında kayıtsız kalınıyor 1. Bu matrislerde satır ve sütunları karşılaştırılan kriter ya da alternatifler meydana getirir ve matrisin her elemanı satırdaki elemanın sütundaki elemana karşılaştırılmasından elde edilen orandır (Kuruüzüm ve Atsan. ki elemanın arasındaki tercih oranını belirleyecek rakamlar ve bunların sözel karşılıkları Tablo 1’de gösterilmiştir. kriter hiyerarşisi formunda görebilmesine imkan sağlamasıdır. ağırlıklar kümesine dönüştürmekte kullanılan bir tekniktir. öğe 2. C1.

matriste bulunan elemanların ağırlıklarının elde edilmesidir. Bedel: Bölgedeki arazilerin ortalama birim ( m2 ) fiyatı Problem ayrıştırılarak kriterlerinin belirlenmesinden sonra karar hiyerarşisi oluşturulur. n. C bölgelerinden kendisi için en uygun olanı seçmek istemektedir. Konum: Bölgenin müşterilere ulaşım durumu ve hammaddeye uzaklığı 3. Ulaşım: Bölgenin müşterilere ulaşım durumu 3. Birçok durumda yakın sonuçlar elde edebilmek için Saaty (1994b). Söz konusu firmanın. B. Hazır Beton Tesisi Arazi Seçiminde AHP Uygulaması AHP yönteminin hazır beton tesisi yatırımı için arazi ve bölge seçimi problemine uygulanış biçimi aşağıda örneklenmiştir. Malzemeye Uzaklık: Bölgenin malzeme kaynaklarına (çimento fabrikaları vs. kökü alınır ve elde edilen değerler için yeni bir kolon oluşturulur. A1-A2-A3 alternatiflerinin Ci kriteri için karşılaştırma matrisi Çiftli karşılaştırmalar matrisinin oluşturulmasından bir sonraki adım. Rakip: Bölgedeki rakiplerin miktarı 3. 341 . kinci düzeyde. Bu şekilde her kriterin bir üzerinden önem ağırlığı ve her alternatifin de her kriterden aldığı puan bir üzerinden elde edilmiş olur. üçüncü düzeyde alt kiriterler. En yüksek toplama sahip alternatif en uygun tercihi belirtmektedir. Müşteri: Bölgenin potansiyel müşteri bakımından durumu 2.C1 C1 C2 C3 C2 C3 Ci için A1 A2 A3 A1 A2 A3 1 C2/C1 C3/C1 C1/C2 1 C3/C2 C1/C3 C2/C3 1 1 A2/A1 A3/A1 A1/A2 1 A3/A2 A1/A3 A2/A3 1 Şekil 1. Ana amaç olan “En iyi bölge seçimi” hiyerarşinin en üst düzeyinde yer alır. satırların geometrik ortalamalarının alınmasını tavsiye etmektedir: (a) Her satırdaki n eleman çarpılır. Bir hazır beton firması yapacağı yeni beton tesisi yatırımı için A. seçim sırasında başlıca dört ana kritere ve iki alt kritere dikkat ettiği varsayılmıştır: 1. C1-C2-C3 kriterlerinin karşılaştırma matrisi Şekil 2.1. amaca katkıda bulunan dört kriter. (b) yeni kolon normalleştirilir (her değerin değerlerin toplamına bölünmesi). Alternatiflerin nihai değerlerini elde etmek içinse alternatifin her bir kriterden aldığı puanla o kriterin çarpımları toplanır.2. son düzeyde ise söz konusu kriterler cinsinden değerlendirilmek üzere seçenekler vardır (Şekil 3).) uzaklığı 4.

Birinci Düzeye lişkin Göreli Önem Vektörü KR TER Müşteri Rakip Konum Bedel wAMAÇ 0. Bölge Seçimi için Oluşturulan Hiyerarşik Model Seçimin hiyerarşisi oluşturulduktan sonra öğelerin göreli önemlerinin belirlenmesi gerekir. 2000). Bu sorunun yanıtını tüm kriterlerin ikili karşılaştırmaları için alarak Karar Vericinin tercih değerlerini saptadığımızda Tablo 2’deki ikili karşılaştırmalar matrisi elde edilir. Tablo 2. Bu işlem için normalizasyona dayalı yöntem kullanılabileceği gibi Expert Choice programından da yararlanılabilir (Expert Choice Software Tutorials. firma için. Birinci Düzey için kili Karşılaştırmalar Matrisi AMAÇ Müşteri Rakip Konum Bedel Müşteri 1 1/4 1/3 3 Rakip 4 1 1 5 Konum 3 1 1 3 Bedel 1/3 1/5 1/3 1 Söz konusu matris kullanılarak.091 0. bölgedeki arazilerin ortalama m2 birim maliyeti kriteri bölgedeki rakiplerin sayısı kriterine göre karar verici için beş kat daha önemlidir.278 0. Ulaşım ve potansiyel müşteri sayısı ise aynı öneme sahiptir. dört kriterin ana amaç olan en iyi bölge seçimini sağlamadaki göreli önemleri belirlenir. lk olarak. Forman and Selly. kriterlerin ana amacı gerçekleştirmesindeki göreli önemleri saptamak ikinci adımdır. tesisin bulunacağı bölge açısından daha önemlidir?” türde soru sormak olacaktır. 2000. Örneğin amaca göre.518 342 . Bu hesaplama için daha önce açıklandığı gibi ikili karşılaştırmalar matrisinin en büyük özvektörü bulunup normalize edilmelidir. Bu çalışmada Expert Choice programına Tablo 2’deki matris verileri girilerek örnek sorunun birinci düzeyine ilişkin göreli önem vektörü aşağıdaki şekilde elde edilmiştir (Tablo 3): Tablo 3. Bunun için yapılması gereken kriterlere ikili karşılaştırmalar uygulayıp Karar vericiye Tablo 1 deki ölçek kullanılarak “Karşılaştırılan iki kriterden hangisi.113 0.AMAÇ ANA KR TERLER ALT KR TERLER ALTERNAT FLER A Bölgesi Müşteri Rakip En yi Bölge Seçimi Konum Ulaşım B Bölgesi Malzemeye Uzaklık Bedel C Bölgesi Şekil 3.

117 Tablo 8.691 0.Bu durumda “En iyi bölge seçimi” amacını en fazla etkileyen kriter % 51.540 343 . Tablo 5. Tablo 4. Uzaklık A B C A 1 2 3 B 1/2 1 2 C 1/3 1/2 1 WMALZ.091 Tablo 6. Müşteri Kriteri için kili Karşılaştırmalar Matrisi Müşteri A B C A 1 4 1/3 B 1/4 1 1/6 C 3 6 1 wMÜŞTER 0.297 0.3 ile bölgenin ulaşım durumu izlemektedir. Malzemeye Uzaklık Alt Kriteri için kili Karşılaştırmalar Matrisi Malz. 6’da Müşteri ve Rakip ana kriterleri için.163 0. 8’de Ulaşım ve Malzemeye Uzaklık alt kriterleri için üç alternatifin karşılaştırılmaları ve Expert Choice tarafından hesaplanan göreli önem vektörleri verilmiştir. Uzaklık Müşteri Rakip 1 1/3 3 1 WALT KR TER 0. Daha sonra birinci düzeydeki konum kriterinin alt kriterleri olan ulaşım.614 0. Tablo 7.1). Rakip Kriteri için kili Karşılaştırmalar Matrisi Rakip A B C A 1 1/3 1/2 B 3 1 2 C 2 ½ 1 wRAK P 0. UZAKLIK 0.163 0. Ulaşım Alt Kriteri için kili Karşılaştırmalar Matrisi Ulaşım A B C A 1 3 1/3 B 1/3 1 1/4 C 3 4 1 WULAŞIM 0. Bu kriteri % 27.297 Tablo 7. Diğer bir deyişle seçeneklerin kriterleri gerçekleme açısından ikili karşılaştırılmaları söz konusudur.250 Tablo 5.8 ile bölgenin müşteri potansiyeli ve % 11. Firma için bölgedeki rakiplerin sayısı ana amaç için seçenekleri değerlendirirken en az önem verdiği kriterdir (% 9.218 0.8 ile bölgedeki arazilerin birim ( m2 ) maliyetidir.750 0. ana malzemeye uzaklık kriterleri için aynı tür karşılaştırmalar yapılmış ve sonuçları Tablo 4’de verilmiştir.540 0.268 0. Alt Kriterler için kili Karşılaştırmalar Matrisi ve Göreli Önem Vektörü ALT KR TER Ulaşım Malz.

278) + (0.243 1 Üçüncü aşamada yapılması gereken seçenekler için toplam bileşik göreli önemleri hesaplamaktır.091) + ((0.25)*113) + (0.25)*113) + (0. Seçeneklerin bileşik göreli öneminin bulunması için.218*0.278) + (0.25)*113) + (0.540*0.091*0.163*0.003333 0.75+0. toplamlarına bölünerek normalize edildiğinde Bedel kriterine ilişkin göreli önem vektörü hesaplanmış olur (Tablo 9).75+0. Bileşik göreli önem sonuçları incelendiğinde.203 olarak bulunur. “A” bölgesi fiyat bakımından en uygun olmasına karşın “B” Bölgesi firma için konum ve potansiyel müşteri bakımından seçenekler arasında en iyi durumdadır.Bedel kriteri açısından seçenekler değerlendirilirken gerçek rakamlar (nicel değerler) kullanılacağından ikili karşılaştırmalar matrisi oluşturmak gereksizdir.367 B : (0. Bedel Kriteri için Göreli Önem Vektörü Bulunması Seçenek A B C Toplam Fiyat/m2 300 425 550 1275 2 1/(Fiyat/m ) 0.313*0.540*0.163*0.117*0.518) = 0.297*0. 344 .614*0. Dikkat edilecek özellik arazi ortalama bedeli yüksek olan bölgenin düşük göreli öneme sahip olması için ortalama arazi bedellerini tersine çevirmek gerektiğidir. Her bir alternatife ait bulunan göreli önem değerleri kriterlerin amaç açısından göreli önemleri ile çarpılıp (Tablo 3) çarpımların toplamı alınırsa her bir bölge için bileşik göreli önem A : (0.518) = 0.444*0. Bölgedeki arazilerin ortalama fiyatı yönünden orta düzeyde olup bölgedeki rakiplerin sayısı bakımından ise en kötü durumdadır.278) + (0. Fakat firma.444 0.75+0.691*0. firmanın yeni yatırım yapacağı hazır beton tesisi için ön görülen kriter ağırlıklarına göre en uygun bölgenin “B” Bölgesi olduğu anlaşılmaktadır. Rakip kriterini amaç açısından en az önemli kabul ettiğinden “B” Bölgesi toplam bileşik göreli önemi en yüksek olan seçenek durumundadır. Tablo 9.243*0.268*0.518) = 0.001818 0.002353 0.313 0. her seçeneğin kriterlere göre göreli önemini söz konusu kriterlerin amaç açısından göreli önemi ile çarpıp elde edilen çarpım değerlerini birbirleriyle toplamak gerekir.091) + ((0.007504 wBEDEL 0. Expert Choice programı “distributive mode” seçeneği kullanılarak sentez yapıldığında bulunan aynı değerler Şekil 4’de ve alternatiflerin kriterler karşısındaki göreli önem değiş im grafiği Şekil 5’de sunulmuştur. Elde edilen değerler.297*0.430 C : (0.091) + ((0.

çok kriterli karar verme yöntemlerinden AHP yöntemi tanıtılmış ve uygulamacılara katkı sağlaması amacıyla Hazır beton tesisi yatırımda bölge seçimi örnek olarak ele alınmıştır.Şekil 4. Burada çok kriterli karar verme yöntemlerinin esneklik yanı da meydana çıkacaktır zira farklı görüşlere sahip olan karar vericiler modeli yeniden kurmak yerine atamalardan uygun görmediklerini değiştirerek sonuçları elde edebileceklerdir. burada göz önüne alınmayan bir takım parametreler modele eklenebilir ya da bu uygulamada kriterlere atanmış olan öncelik değerleri ve karşılaştırmaları yeniden düzenlenebilir. Expert Choice Programından Bileşik Göreceli Önem Görüntüsü Şekil 5. Çok kriterli karar verme yöntemlerinde en önemli adımı oluşturan “hiyerarşik yapının kurulması” üzerinde durulmuştur. Bu konu için bahsedilen yöntemi kullanırken oluşturulmuş bulunan model karar vericiye göre adapte edilebilir. 345 . Expert Choice Programından Alternatif – Göreceli Önem Grafiği Sonuç ve Değerlendirme Çalış mada.

M. RWS Publications. (1994b) Highlights and critical points in the theory and application of the Analytical Hierarchy Process.T. 16 (4). N.I. Pittsburgh. (2000) Decision by Objectives. Atsan. U. 74 (3) pp 426-447. 83-105. L. (2004) A decision model proposal for construction contractor selection in turkey. L.T. European Journal of Operational Research. Pittsburgh. 346 . (2001) The Analytic Hierarchy Process approach and its applications in business. pp 96-108. (1994a) Fundamentals of Decision Making and Priority Theory with the Analytic Hierarchy Process. Topçu. Kuruüzüm. Expert Choice Inc. Saaty. Interfaces. (1986) The Analytical Hierarchy Process . McGraw-Hill Comp. pp 469-481. Y. Forman.T. Selly. Building and Environment..S. Saaty. Pittsburgh...Kaynaklar Expert Choice Software Tutorials (2000) Expert Choice Inc. L. A. 39 (4). Zahedi. E. s.A. F.. Saaty. 14 (1). Akdeniz Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Dergisi. (1980) The Analytic Hierarchy Process.a survey of the method and its applications.A.

teknik bilgilenme yeterliliği. sosyal ihtiyaçların karşılanabileceği alanların yerleşim bölgesine uzak olduğunu ve ulaşım sorunu yaşadıklarını belirtmişlerdir. Bu verilere göre.com Öz nşaat üretimi.Başbakanlık Toplu Konut daresi (TOK ) Tarafından Yaptırılan Toplu Konutların nşaat Kalitelerinin Değerlendirilmesine Yönelik Bir Alan Çalışması Latif Onur Uğur. üretimin sonunda ortaya çıkan yapının kalitesinin yanı sıra. Bunlara ek olarak teslimattan sonra kullanıma geçene kadarki yapım/tadilat maliyetleri değerlendirilmiştir. nşaatların denetlenmesi. Farklı şehir ve projelere göre konut sahiplerinin azımsanamayacak bir bölümü.proje seçimi. yapım süresi. gerek ihale sürecinde gerek teslim ve kullanım 347 . Çalışmadan elde edilen verilere göre. Bu çalışmada Başbakanlık Toplu Konut daresi (TOK ) tarafından yaptırılan toplu konutların inşaat kalitesi ve konut sahiplerinin sahip oldukları konutların kalitelerinin maliyetleri değerlendirilmeye çalışılmıştır. nşaatta kalite kavramı. konutlarını kullanıma başlamadan önce yada hemen kullanıma başladıkları sırada ek yapım ve tadilat işleri yaptırdıklarını belirtmektedirler. Bu amaçla sekiz farklı ilde bulunan TOK konutu sahipleri üzerinde bir anket çalışması yapılmıştır. Bu faaliyetlerin kârlılık ana amacı yanında. dairelerin satın alınmasına ilişkin taksit-aidat ödemeleri. sosyo-ekonomik profilleri. Bunun dışında konut sahipleri çevre düzenlemelerinin yeterli olmadığını. Dairenin kullanım sürecinde en çok karşılaşılan sorunları kapı-pencere. taahhüt konusu iş hakkında duyumdan başlayarak gerçekleştirilen yapının teslimine kadar olan süreçteki tüm faaliyetleri kapsar. şartname ve müteahhitlerin belirlenmesi. teknik şartnameleri ve müteahhitler ile üretim takvimi hakkında konut sahiplerinin çoğunluğunun herhangi bir bilgisi olmadığı görülmüştür. lknur Bekem Ahi Evran Üniversitesi Kaman Meslek Yüksekokulu 40300 Kaman/Kırşehir Tel: (386) 712 64 49 E-Posta: latifugur@mynet. Mevcut daireler arasından seçim yapma imkânlarının olmadığını söyleyen daire sahiplerinin yarısından fazlası. zemin etüdü raporları ve beton kalitesi konularında da anket uygulanan kişilerin bilgilendirilmediği belirlenmiştir. lavabo-etejer ve boya-badana uygulamaları oluşturmaktadır. bu yapıyı ortaya koymak için gerçekleştirilen diğer faaliyetlerin kalitesini de kapsar. TOK ’nin inşaat standartları. konut sahiplerinin TOK ’yi tercih etmelerinin başta gelen sebeplerinin daire alanları ve taksit ödemelerinin uygunluğu olduğu belirlenmiştir. oturdukları dairelerin beklentilerini ve gereksinimlerini karşıladığını düşünmektedirler. şverenin istediğini üretebilmek ve üretileni işverene vermek amacıyla yapılan harcamalar bütünü de kalitenin maliyeti olarak adlandırılır. arsa. Çalış ma ile bu konutların sahiplerinin. şartnamelerde belirtilen kalite spesifikasyonlarını da gerçekleştirecek şekilde yönetilmesi gerekir. daire seçimi ve kullanım süreleri konulardaki deneyim ve beklentileri araştırılmıştır.

Araştırmalar kalkınma sürecinde konut yatırımlarının. En temel barınma aracı olan konut. tavanı örtülmüş bir veya bir grup insanın diğer fertlerden ayrı olarak yaşamasına imkan sağlayan. Literatür Taraması Yapı. 2002). nşaat Kalitesi. Ancak bu bileşenlerin gerçek performansları kullanım aşamasında ortaya çıkmaktadır. Yapı kalitesinin değerlendirildiği temel alanlar şunlardır (Gültekin. ekonomide en önemli yatırım araçlarından biri sayılmaktadır. Kullanım Kalitesi. Yapıda kalite kavramına değinmeden önce. Konut gereksinimi. Anahtar sözcükler: Başbakanlık Toplu Konut daresi (TOK ). yapı kalitesinin değerlendirildiği temel alanların tanımlanması gereklidir.aşamasında ek kalite maliyetleri ortaya çıkmakta. 2000 D E Bina Sayımı kitabında konut.2001). 348 . Bu nedenle performansın gerçek belirleyicisi kullanıcılar olmaktadır (Gültekin. Konut yatırımları GSY H’nın %2-8’ini ve sabit sermaye yatırımlarının %15-30’unu bulmaktadır. konutlara karşı tüketici tercihlerini içeren ve alım gücü ile desteklenen isteği belirtmektedir (Şenkaya. Kalite. Konut yatırımları ülke ekonomisinin önemli göstergelerinden biridir. müstakil kapısı olan bina veya binanın bir bölümü” olarak tanımlanmaktadır [1]. en genel anlamıyla insanların en önemli gereksinimlerinden biri olan barınma ihtiyacını karşılayan bir araçtır. konut gereksiniminden farklı olarak. ”Kiş ilerin ödeme güçleri ile bireysel tercihlerinden bağımsız olarak en düşük düzeyde barınabilmelerini sağlamaya yetecek konut sayı ve nitelikleri ile. Kalite Maliyeti Giriş Konut.2001). 2002). doğrudan doğruya sokağa. çeşitli alt bileşenlerden oluşan bir sistemdir. Kentleşme hızı yüksek olan Türkiye’de konut gereksinimi oldukça yüksektir (Şenkaya. belli bir anda mevcut konut sayı ve nitelikleri arasındaki fark” olarak tanımlanmaktadır. • • • • • Kullanıcı gereksinimleri Kalite ölçümü ve ölçütleri Kalite elde etme eylemleri gereksinimi Elde edilen kalitenin sürdürülebilirliği Elde edilen yapı kalitesinin çevresel kaliteye etkisi. ekonomik geliş menin uzunca bir döneminde diğer yatırımlardan daha hızlı geliştiğini göstermektedir. Konut talebi ise. Toplu Konutlar. “etrafı kapalı. Bileşenin üretimi ve montajı sırasındaki işçilik kalitesindeki değişkenlik sonucu etkilemektedir. koridora veya genel bir yere açılan. bu maliyetlerin nihai maliyet hesaplamalarında göz önüne alınması gerekmektedir. Yapı bileşenlerinin hemen çoğunun üzerinde görüş birliğine varılmış teknolojik performans düzeyleri vardır.

1998): • • • • • • • • Performans: üründe bulunan birincil özellikler Uygunluk: spesifikasyonlara. Fakat sonuçları henüz belirtilmemiş olan bu anket formu Tablo 1. 2009b). konut inşaatlarında kalite için yapılan ortalama harcamaların toplam proje maliyetinin % 0. Boydaş. 349 .73’ü olduğunu bulgulamıştır. TOK web sitesinde TOK idaresinin yürüttüğü ve yürüteceği hizmetleri daha faydalı ve anlamlı kılmak amacı ile “TOK Konut Teslim Alan Müşteri Memnuniyet Anketi” başlıklı 12 sorudan oluşan bir kalite anketi bulunmaktadır. Bu orandaki maliyet artışın proje toplam maliyetine göre hiç de astronomik olmayacağını. bu konuda yapılacak daha detaylı çalışmalarla.’de verilmiştir (TOK resmi sitesi. ihale ile alınarak gerçekleştirilen bir yapının kullanıcısı başlangıçta bilinmemektedir (Kanıt. özellikle kalitesizliğin maliyetine ilişkin verilerin elde edilmesi ile kalite maliyeti ile kalitesizliğin maliyetinin detaylı olarak karşılaştırılabilmesinin mümkün olabileceğini ifade etmiştir (Boydaş. Bozkurt. nşaat sektöründe yapının kalitesi nihai kullanıcının bu yapı ile ilgili beklenti ve ihtiyaçlarının ne derece karşılandığına bağlıdır. Boydaş. Olası eksikliklerin gözden geçirilip uygun prosedürlerin oluşturulup uygulamaya konması ve gerekli kontrol ve raporlama sistemlerinin oluşturulup uygulanması ile. çok düşük bir maliyetle kalite yönetim ve kalite kontrol süreçlerini uygulamak mümkün olabilecektir.R. 2007). 2005). Ne var ki. A. Odaman’a göre kalite (Bozkurt and Odaman. bunun yanında olası kalitesizliklerin sebep olacağı maliyetlerin yanında çok düşük bir maliyet ile uygun kalite şartlarının sağlanacağını ifade etmiştir. Yurdumuzda Başbakanlık Toplu Konut daresi (TOK ) tamamlanmış 578 ve Haziran 2009 itibarı ile devam eden 215 konut projesini yürütmüş/yürütmektedir (TOK resmi sitesi. 2009a). Çalış ması sonucunda vardığı sonuçlardan biri de pek çok kalite uygulamasının ve tedbirinin zaten bunu yapmakla görevli kişilerce yapılıyor/yapılmış olması gerektiğidir. belgelere ve standartlara uygunluk Dayanıklılık: ürünün kullanabilirlilik özelliği Güvenirlilik: ürünün kullanım ömrü içerisinde performansının sürekliliği Hizmet görürlülük: ürüne ilişkin sorunların çözülebilme yeteneği tibar: ürünün veya onu oluşturan elemanların geçmişteki performansı Estetik: ürünün albenisi ve duyulara seslenebilme yeteneği Diğer unsurlar: ürünün çekiciliğini sağlayan diğer unsurlardır.

Bu amaçla 8 ana başlık altında.) yeterli mi? Satışa aracılık eden bankadan memnun musunuz? Konutu teslim alırken görevlinin davranışlarından memnun kaldınız mı? TOK konutlarını çevrenize tavsiye eder misiniz? TOK konutlarının pirim yaptığını düşünüyor musunuz? TOK ’den satın aldığınız konut yatırım amacı taşıyor mu? Evet Evet Evet Evet Evet Evet Evet Evet Evet Evet Evet Evet Hayır Hayır Hayır Hayır Hayır Hayır Hayır Hayır Hayır Hayır Hayır Hayır Sınırlı sayıda konunun araştırıldığı bu anketin sonuçlarının bu çalışmanın sonuçları ile hangi oranda paralel olacağı ilerideki günlerde irdelenecektir. toplam 39 adet soru hazırlanmış ve ankete katılanlardan. Verilen yanıtlar tasnif ve düzenleme işlemlerine tabi tutulmuş. her soru seçeneği için verilen cevaplar doğrultusunda yüzdeler hesaplanmış. banyo ve mutfağın kullanılabilirlik ve kalite açısından kullanımı uygun mudur? Konutunuz plan açısından beklentilerinizi karşılıyor mu? Balkonlar yeterli ve kullanıma uygun mu? Konuta yerleştikten sonra sıhhi ve elektrik tesisat ile ilgili herhangi bir tamirat yaptırdınız mı? Alış veriş merkezleri (market. Materyal ve Metod Bu çalışmada toplam 8 ilde bulunan toplam 109 adet konut sahibi üzerinde anket çalışması yapılarak. 350 . 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 TOK ’den aldığınız konutu kullanışlı buluyor musunuz? Konutun içerisinde kullanılan malzemelerin kalitesi beklentinizi karşılıyor mu? Tuvalet. bu çoktan seçmeli sorulara yanıt vermeleri istenmiştir. veriler grafik ve tablolarla ifade edilmiştir. Yanıtların dürüst ve rahat bir şekilde alınabilmesi için isim verilmesi istenmemiştir. Bu kimseler sahip oldukları TOK konutlarında halen ikamet etmekte olan kimselerdir. manav vb. Başbakanlık Toplu Konut daresi tarafından yaptırılan konutlardaki kalite konusu irdelenmiştir.Tablo 1 TOK Konut Teslim Alan Müşteri Memnuniyet Anketi.

5’i 2-5 yıldır. Manisa. %8. %10.5 11.5 ortaokul. “Öğrenim durumu” ile ilgili değerlendirmelerin sonucunda %39. şartname ve müteahhit belirlenmesi. 351 . %2. Ankara. l stanbul Ankara zmir Kırşehir Kayseri Mersin Adıyaman Diyarbakır Toplam Sosyoekonomik profil Kişi sayısı 15 10 10 44 10 5 5 10 109 Konut sahiplerine “Ne kadar süredir büyük şehirde yöneltildiğinde alınan yanıtlar Şekil 1. Şekil 1 incelendiğinde konut sahiplerinin %11. yaşıyorsunuz” sorusu Kaç yıldır büyük şehirde yaşıyorsunuz? 50 40 Yüzde 30 20 10 0 0-2 yıl 2-5 yıl 5-8 yıl Yıl 8-12 yıl 12 yıldan fazla 17.8 okuryazar.6 ile yüksekokul mezunları ilk sırayı alırken. teknik bilgi edinebilme.’deki gibidir.7 Şekil 1 Konut sahiplerinin büyük şehirde geçirdikleri süre. yapım süreci. %11. %17.6’sı 12 yıldan fazla süredir büyük şehirde yaşadığı görülmektedir. Tablo 2 llere göre anket uygulanan konut sahibi sayısı. arsa ve proje seçimi.7 13.7 yüksek lisans/doktora değerleri elde edilmiştir.7’si 0-2 yıldır.3 ilkokul.1 lise ve %5.6 10.Bulgular ve Değerlendirme stanbul. Adıyaman ve Diyarbakıır illerinde bulunan toplam 109 adet konut sahiplerinin sosyoekonomik profilleri. daire seçimi ve kullanım süreci konularındaki deneyim ve beklentileri araştırılmıştır. Kırşehir.6’sı 5-8 yıldır. %32.‘de verilmektedir. Kayseri.6 46. %13. zmir. aidat.7’si 8-12 yıldır ve %46. llere göre anket uygulanan kişi sayısı Tablo 2.

9. “Ailelerin hali hazırda oturduğu evlerin alanlarının ne kadar olduğu”na dair saptamalar Şekil 4.9 olarak gerçekleşmiştir. %26.8’inde 3 kişinin ve %3.0 50.8’inde 3’ten fazla kişinin çalıştığını ortaya koymaktadır. %21’i 10-20 km.3. 3000-5000 YTL %10. % 4.0 20.7 Şekil 2 Ailedeki çalışan fert sayısı. “Aile fertlerinden kaç tanesinin çalışıyor olduğu”na dair soruların yanıtları Şekil 2.8 3. %18’i 5-10 km.7‘sinde hiç çalışan olmadığını.4 Gelir miktarı Şekil 3 Konut sahiplerinin aylık geliri. Aylık gelir 8000 YTL’den fazla 5000-8000 YTL Yüzde 3000-5000 YTL 1500-3000 YTL 750-1500 YTL 0-750 YTL 0.’de görüldüğü gibidir.4 2 çocuk. Bulgular. %31. ailelerin %6. %18. %9’u 20-30 km ve %15’i 30 km’den fazla olarak şekillenmiştir.’de görüldüğü gibi. 8000 YTL’den fazla %1.2. 352 . %37’si 0-5 km. 0-750 YTL %8.8 26.6 1 çocuk. %9.6 3 çocuk.7’sinde 1 kişinin.9 1.6 60-80 m2.3.9 57. 750-1500 YTL %44.7 4.3 10.0 8.9 10.Anket uygulananların “sahip oldukları çocuk sayısındaki dağılım” %20.0 30. 5000-8000 YTL %1.9 60 m2‘den az.8 4 çocuk ve %2 4’ten fazla çocuk olarak şekillenmiştir. Buna göre konut sahipleri %0.4. Çalışan sayısı 70 60 50 40 30 20 10 0 0 1 2 3 3’ten fazla 6.’de verilmiştir.2 33.0 40. 1500-3000 YTL %33. %5.0 1.3 44. “Çalışılan iş yerinin TOK konut alanına hangi mesafede uzaklıkta bulunduğu”na dair dağılımlar.9’unda 2 kişinin. %57. “Ailelerin aylık gelirleri” ile ilgili dağılım Şekil 3.

Alınan yanıtlar Şekil 5.7 51.8 hayır ve %35.7 kısmen şeklindedir.8 uygun değil ve % 29.7 30 20 10 0.7 100-120 m2 ve %28 120 m2’den fazla dairelerde oturmaktadırlar.5 uygun. “Taksit ödeme zamanlarının ödeme gücüne ve şartlarına uygunluğu” konusundaki soruya verilen yanıtların dağılımı %42.0 5. %32.5 Şekil 5 Taksit miktarlarının ödeme gücüne ve şartlara uygunluğu.6 evet. “Taksit miktarı” konusundaki soruya verilen yanıtlar %51.9 0 60 m2‘den az 60-80 m2 80-100 m2 100-120 m2 120 m2’den fazla 32. Taksit ödeme miktarlarının ödeme gücüne ve şartlara uygunluğu 60 50 40 30 20 10 0 Evet Hayır Kısmen 18.%32.7 80-100 m2. %21.’de görülmektedir. Taksit/aidat ödemeleri Konut sahiplerine “TOK dairelerinin taksit miktarlarının ödeme gücüne ve şartlarına uygunluğu” sorulmuştur. Daire alanı (m2) 40 32.6 kısmen olarak Şekil 6.7 28.6 Şekil 4 Mevcut dairelerin alanı.8 29.’da gösterildiği gibi belirlenmiştir. %18. 353 .

%66’sı 4.7’si 3 ve %0. Arsa ve proje seçimi “Konutların bulunduğu apartmanlardaki kat sayısı” sorulduğunda ankete katılan konut sahiplerinin %59’u oturdukları apartmanın 3-4 katlı. %12.5 hayır şeklindedir. %64.Taksit ödeme zamanlarının ödeme gücüne ve şartlarına uygunluğu 45 40 35 30 25 20 15 10 5 0 42.8 farklı ödeme planları uygulandı. %29.5 taksit miktarına gecikme zammı uygulandı ve %5. “Ödeme gücüne göre farklı taksit miktarı. %1’i 7-8 katlı ve %23.2’si 5-6 katlı. ödeme süresi ve ödeme yapma ile ilgili sorun yaşanıp yaşanmadığı” sorulduğunda alınan yanıtlar %51.6 21. 354 . %16. %27.9 hayır yaşanmadı.5 Evet Hayır 64.’de görüldüğü gibi.8 Evet Hayır Kısmen Şekil 6 Taksit ödeme zamanlarının ödeme gücüne ve şartlarına uygunluğu.5 Şekil 7 Daire planının beklentileri karşılayıp karşılamadığı. %5.5 evet ve %35. “Konut sahiplerinin oturduğu apartmanlarda her katta bulunan daire sayısı” sorulduğunda.8’i uyarı yapıldı şeklindedir. “Oturduğunuz dairenin planı beklentilerinizi ve gereksinimlerinizi karşılıyor mu?” sorusuna karşılık alınan yanıtlar Şekil 7.6 35.8’i 9 ve daha fazla katlı olduğunu belirtmişlerdir.9’u 1 daire olduğunu belirtmiş lerdir. Oturduğunuz dairenin planı beklentileriniz ve gereksinimlerinizi karşılıyor mu? 35.4’ü 2.

%30. Teknik bilgi edinebilme “ nşaatların denetlenmesi ile ilgili sorumlu mercilerin kimler olduğunu biliyor muydunuz?” sorusuna verilen yanıtlar. %18.8 bilgilendirildim. “Zemin etüd raporları hakkında bilgi sahibi misiniz?” sorusu için alınan yanıtların dağılımı. %31. Yapım süresi “Sizce aylık taksit ödemesinin miktarı daha fazla olsa inşaat yapım süresi kısalır mı?” sorusunun yanıtlarının dağılımı %40.4 hayır.9 yoktu ve %19. %48. “ şi yapacak aday müteahhitlerle tanıştırıldınız mı? Müteahhit hakkında bilgilendirildiniz mi?” sorusuna verilen yanıtların dağılımı Şekil 8.3 ilgilenmedim şeklindedir. %5. “Üretim takvimi hakkında herhangi bir bilginiz var mıydı?” sorusu için verilen yanıtlar. 355 .6 öyle bir seçenek yoktu ve %7.5 evet olarak şekillenmiştir. %33.8 bu konuda hiçbir fikrim yok şeklinde gerçekleşmiştir. %39.9 evet.2 kısmen vardı şeklinde dağılmıştır.8 hayır yapmadım.4 müteahhitleri hiç görmedim ve %30. %3.“Alternatif projeler arasından seçim yapma imkânınız oldu mu?” şeklindeki sorulara verilen yanıtların dağılımı. %54. %22. %2.’de görüldüğü üzere. şi yapan müteahhit hakkında bilginiz oldu mu? Bu konuda hiçbir fikrim yok Müteahhitleri hiç görmedim Müteahhitler ile tanışmadık Müteahhitler ile tanıştık 0 3.7 biraz bilgim var ve %23. %41. %24 müteahhitler ile tanışmadık.5 hayır ve %10. Şartname ve müteahhit belirleme “TOK ’nin inşaat standartları ve teknik şartnameleri hakkında bilgilendirildiniz mi?” sorusunun yanıtlarının dağılımı. %22.8 müteahhitler ile tanıştık.8 5 10 15 20 25 30 35 40 45 24.9 çok bilgilendirildim.2 evet seçim yaptım.4 benim için fark etmez olarak gerçekleşmiştir. “Taksitlerin zamanında ödenmemesi inşaat yapım süresini etkiler mi?” sorusunun yanıtları %37 hayır ve % 63 evet olarak alınmıştır.6 bilgi sahibiyim.1 kısmen ve %24.4 böyle bir şeyden haberdar değilim. %35.3 Şekil 8 Müteahhit hakkında bilgi edinme. %70.9 vardı.5 kısmen olarak şekillenmiştir.8 41.3 az bilgilendirildim ve %41 bilgilendirilmedim şeklindedir.0 30. %16.

“Beton kalitesi ve imalat kalitesi hakkında bilgilendirildiniz mi?” sorusu için alınan yanıtlar; %6,3 evet, %66,3 hayır ve %27,4 bu konu hakkında bilgim yok şeklindedir. “ nşaatın belirli aşamalarında diğer üyeler ile birlikte topluca inşaatları gezip görme fırsatınız oldu mu?” sorusu için alınan yanıtlar; %42,7 oldu, %47,9 olmadı ve %9,4 haber verilmedi şeklindedir.
Daire seçimi

Konut sahiplerinin dairelerini tercih etmelerindeki sebepler Şekil 9.’da gösterilmiştir.
Daire tercih sebepleri
Blok tercihi Manzara Cephe yönü (kuzey, güney vb.) Kat tercihi Ödeme tutarı ve seçenekleri Alan (m2) 0 5 10 15 20 25 6,5 9,7 13,4 17,2 25,3 28,0 30

Şekil 9 Daire tercih sebepleri. Şekil 9’da görüldüğü gibi TOK dairelerinin sahiplerinin daire seçiminde dikkat ettikleri unsurların sırasıyla %28 daire alanı, %25,3 ödeme tutarı, %17,2 kat tercihi, %13,4 cephe yönü, %9,7 manzara ve %6,5 blok tercihi olduğu belirlenmiştir.

Yaptıkları daire seçiminden memnun olup olmadıkları sorulduğunda konut sahipleri %23,3 çok memnun ve %50,5’i memnun olduğunu söylemiştir. %18,4’lük bir kısım memnun olmadığını belirtirken, %6,8’i benim için fark etmez yanıtını vermiştir.
Kullanım süreci

“Konutunuzun maliyeti ile kalitesini karşılaştırdığınızda ne düşünüyorsunuz?” sorusuna verilen yanıtlar Şekil 10.’da görüldüğü gibi; %45,4 çok iyi değil, ancak ödediğimiz parayı düşünecek olursak çok daha iyisi olabilirdi, %36,1 çok iyi değil, ancak bu paraya daha iyisi olamazdı ve %18,6 oldukça iyi şeklindedir.

356

Konut hakkındaki fikirler

Oldukça iyi

18,6

Çok iyi değil, ancak bu paraya göre çok daha iyisi olabilirdi Çok iyi değil, ancak bu paraya daha iyisi olamazdı 0 10 20 30

45,4

36,1

40

50

Şekil 10 Sahip olunan konutlar hakkındaki fikirler.

“Kullanma süresince periyodik aralıklarla (1, 3, 6, 12, ay ve 3 yıl sonunda) yapı elemanları, donanımları, armatürleri, malzemeler ve işçilik kalitesini belirlemeye yönelik size her hangi bir anket uygulandı mı?” sorusu için alınan yanıtların dağılımı; %4,3 uygulandı, %86 uygulanmadı ve %9,7 ilgilenmedim şeklinde gerçekleşmiştir. Konutlarda karşılaşılan sorunlara verilen yanıtlar şekil 11.’de görüldüğü gibidir.

Karşılaşılan sorunlar
Kapı-pencere Boya, badana

9% 13%

5%

Mutfak dolabı, tezgâhı

18%
Elektrik tesisatı (prizler vb.)

13%

Su tesisatı (musluklar vb.) Yer döşemesi, kaplaması vb. Banyo, tuvalette bulunan lavabo, etejer vb Fayans işleri Radyatörler, kalorifer petekleri

13% 10%

11%

8%

Şekil 11 Konutlarda karşılaşılan sorunlar.

En fazla karşılaşılan sorunların başında %18 ile kapı ve pencereler gelmektedir. Kapı ve pencereleri %13’er oranlarları ile banyoda bulunan lavabo, etejer vb., yer döşemesi, kaplaması vb. ve boya, badana imalatları izlemektedir. Elektrik tesisatı %11, su tesisatı %10, fayans işleri %9 banyo dolabı, tezgâhı %8 ve radyatörler, kalorifer petekleri %5 ile karşılaşılan sorunlar arasında yer almaktadır. Konut sahiplerine hangi iş kalemlerinin onarım-tadilatı için ne kadar ek masraf yaptıkları sorulduğunda alınan yanıtlar Tablo 3.’de gösterilmiştir. En fazla tadilatonarım yaptırılan iş kalemi daire sahiplerinin %26sı ile kapı ve pencerelerdir. Boya, 357

badana %23 ile ikinci sırada yer almaktadır. Bunu %21 ile banyo, tuvalette bulunan lavabo, etejer vb. tadilatları izlemektedir. Ancak boya, badana için yapılan harcama miktarı kapı-pencereden daha fazladır. Tablo 3 Onarım-tadilat yapılan iş kalemleri ve masrafları. Kişi Sayısı ve Toplam Onarım Masrafı (YTL) %’si Boya, badana 25 (%26) 19.548,00 Kapı-pencere 28 (%23) 14.340,00 Banyo, tuvalette bulunan lavabo, etejer vb. 23 (%21) 13.150,00 Yer döşemesi, kaplaması vb. 17 (%16) 11.275,00 Fayans işleri 13 (%12) 6.195,00 Mutfak dolabı, tezgâhı 10 (%9) 5.700,00 Su tesisatı (musluklar vb.) 21 (%2) 5.400,00 Elektrik tesisatı (prizler vb.) 14 (%1) 2.230,00 Radyatörler, kalorifer petekleri 7 (%0,6) 920,00 Anket uygulanan kişilerin verdikleri yanıtlara göre iş kalemlerine harcanan ortalama onarım-tadilat masrafları şekil 12’de gösterilmiştir. Şekil 12. incelendiğinde en fazla ek harcama yapılan iş kaleminin 781,92 YTL ile boya, badana olduğu görülmektedir. Yer döşemesi, kaplaması vb. 663,24 YTL ile boya, badana masraflarını izlemektedir. Bu iş kalemlerinin ardından banyo, tuvalette bulunan lavabo, etejer vb., mutfak dolabı, tezgahı ve kapı-pencere gelmektedir. En az ek masraf yapılan iş kalemi ise radyatörler, kalorifer petekleridir.
Ortalama onarım-tadilat masrafları (YTL)
Radyatörler, kalorifer petekleri Elektrik tesisatı (prizler vb.) Su tesisatı (musluklar vb.) Fayans işleri Kapı-pencere Mutfak dolabı, tezgahı Banyo, tuvalette bulunan lavabo, etejer vb. Yer döşemesi, kaplaması vb. Boya, badana 0 100 200 300 400 500 600 700 131,43 159,29 257,14 476,54 512,14 570 571,74 663,24 781,92 800 900

Şekil 12 Ortalama onarım-tadilat masrafları.

“Daire teslim edildiğinde çevre düzenlemesinin olup olmadığı” sorulduğunda konut sahiplerinden %82’si çevre düzenlemesinin olmadığını belirtmişlerdir.

358

Çevre düzenlemesi
18%

Evet Hayır

82%

Şekil 13 Çevre düzenlemesine ilişkin yanıtlar.

Daire sahiplerine “TOK bölgesinde asfalt yol olup olmadığı” sorulduğunda alınan yanıtların %54’ü evet iken, %46’sı hayırdır.
Asfalt yol durumu

Evet

46%

Hayır

54%

Şekil 14 Asfalt yola ilişkin yanıtlar.

“TOK bölgesinden şehir/ilçe merkezine ulaşım sorunu olup olmadığı” sorulduğunda daire sahiplerinin %61’i hayır yanıtını vermiştir.
Ulaşım sorunu

39%
Evet

61%

Hayır

Şekil 15 Ulaşım sorununa ilişkin yanıtlar.

Anket uygulanan daire sahiplerine “TOK yakınında sosyal ihtiyaçların giderilebileceğ i mekânların olup olmadığı” sorulduğunda ankete katılanların %76’sı bu tür mekânların olmadığını belirtmişlerdir. Konut sahiplerinin %76’sı TOK yakınında alışveriş merkezi, semt pazarı, market vb. yerlerin mesafesinin uygun olmadığını söylemiş lerdir. 359

Alışveriş merkezi, semt pazarı, market vb. yerlerin mesafesinin uygunluğu 24%

Evet Hayır

76%

Şekil 16 Alışveriş merkezi, semt pazarı, market vb. yerlerin mesafesine ilişkin yanıtlar.

Ankete katılanların %74’ü TOK yerleşim bölgesinde mevcut otoparklar bulunduğunu ifade etmiş lerdir.
Mevcut otopark durumu 26%

Evet Hayır

74%

Şekil 17 Mevcut otopark durumuna ilişkin yanıtlar.

Sonuçlar
Yapılan çalışmanın sonucunda elde edilen bulgulara dayanarak aşağıdaki çıkarımlar yapılabilir; • Konut sahiplerinin yaklaşık üçte biri beş yıldan az süredir büyük şehirde yaşamaktadır. Bu saptama “köyden kente göç” olarak ifade edilen daha küçük ve kırsal alanlardan büyük şehirlere nüfus hareketinin halen güncelliğini sürdürdüğüne karşılık gelmektedir. • Anket uygulanan konut sahiplerinin %40’a yakını yüksek tahsilli olup eğitim düzeyi düşük (okuryazar ve ilkokul mezunu) olanların oranı %15’e varmamaktadır. Profil, genel olarak orta ve yüksek derecede eğitim almış kişilerden oluşmuştur. • Anket uygulanan daire sahiplerinin %30’u 3 ve daha fazla çocuk sahibidirler. Hanedeki fert sayısı ile konut özelliklerinin çok yakından ilişkisi bulunması bağlamında çok çocuklu ailelerin çoğunlukta olmaması, TOK konutlarının sınırlı ferdi olan ailelerce daha çok tercih edildiği anlamına gelebilir. 360

• •

• • •

• •

Aile fertlerinden %60’a yakın bir oranda tek çalışan bulunması, iki çalışan bulunan ailelerin %30’dan az olması halen babaerkil düzenin devam ettiği, hanımların büyük oranda çalış madığı ve gelir kaynağı sayısının düşük olduğu sonuçlarına varmaktadır. Konut sahipleri gelirlerine göre ayrıldığında %78’lik bir dilim 750-3000 YTL aylık gelir grubuna dâhil bulunmaktadır. Bu değerler anket uygulanan kişilerin orta düzeyde gelire sahip olduklarını göstermektedir. Sahip olunan konutun tercihinde önemli bir kriter, konutların çalışan fertlerin işyerlerine yakınlığıdır. Anket uygulanan daire sahiplerinin %55’i evlerine 0-10 km mesafedeki işyerlerinde çalış maktadırlar. Konut sahiplerinin daire alanı konusundaki tercihleri genellikle büyük alanlı dairelerden yana olmuştur. %50 civarındaki bir dilime giren kişiler 100 m2 ve daha büyük alanlı konutlarda oturduklarını ifade etmişlerdir. Buradan her ne kadar aile fert sayısı çok olmasa da geniş alanlı konutların tercih edilmesi “Türk halkının geleneksel geniş alanlı konut tercihi” saptamasına paralellik arz etmektedir. Konut sahiplerinin TOK dairelerinin taksit miktarlarının ödeme gücüne ve şartlarına uygunluğu konusunda %80 mertebesinde uygunluk fikrinde oldukları belirlenmiştir. Buradan genel olarak ödeme gücüne uygun meblağlarda taksitlendirme yapıldığı sonucu çıkarılabilir. Taksit ödeme zamanlarının ödeme gücüne ve şartlarına uygunluğu konusunda da %80’e yakın uygun bulunduğu ifadesi alınmıştır. Konut sahiplerinin %62’si ödeme güçlerin göre farklı taksit miktarı, ödeme süresi ve ödeme yapma ile ilgili sorun yaşanmadığını, %30’a yakını buna yakın bir duruma geldiklerinde ödeme planlarını değiştirdiklerini ifade etmiştir. Kalan dilimdekiler bu durumlardan biri ile karşılaştıklarını ve taksit miktarına gecikme zammı uygulandığını ya da kendilerine uyarı yapıldığını ifade etmişlerdir. Buradan önemli bir çoğunluğun taksit miktarı ve adedi konusunda büyük sıkıntılar yaşamadığı sonucu çıkarılabilir. Anket uygulanan daire sahiplerinin %60’a yakını 3-4 katlı bloklarda yaşamaktadırlar. Bu verilere göre yüksek (4’ten fazla katlı) bloklar daire sahipleri tarafından büyük oranda tercih edilmemektedir. Bu bulguda projelerin gerçekleştirildikleri bölgelerdeki imar uygulamalarının da etkisi bulunduğu düşünülmektedir. Konut sahiplerinin %70’e yakını bir katta 4 daire bulunan kat planlı bloklarda oturmaktadırlar. Anket uygulanan daire sahiplerinin %65’e yakını, oturdukları dairenin mimari planının beklenti ve gereksinimlerini karşıladığını ifade etmektedirler. Konut sahiplerinin ancak %22’si alternatif projeler arasından seçim yapma imkânları olduğunu ifade etmektedir. Kalan önemli bir bölüm böyle bir seçim yapma imkânları olmadığını belirtmiş lerdir. Bu durum, TOK toplu konut arzının halen talebi tam olarak karşılamadığını, ödeme şartları uygun bulunan projelerin diğer seçeneklere itibar edilemeden talep gördüğünü işaret etmektedir. Anket uygulanan daire sahiplerinin ancak %25’i, TOK ’nin inşaat standartları ve teknik şartnameleri hakkında bilgilendirildiğini ifade etmektedir. Konut sahiplerinin %4’ü inşaatı yapacak aday müteahhitler ile tanıştığını, %24’ü bu müteahhitler ile tanış madığını, %41‘i müteahhitleri hiç görmediğini

361

• • • • • •

ifade etmektedirler. Bu durum taahhütçü firmalarla son kullanıcı mal sahipleri arasında önemli bir iletişim eksikliği bulunduğu anlamına gelmektedir. Daire sahiplerinin ancak %25’i aylık yapılan taksit ödemesinin miktarının daha fazla olmasının inşaat yapım süresini kısaltabileceğini düşünmekte kalan %75’e yakın dilim taksit miktarının artırılmasının teslim süresine olumlu katkısı bulunmayacağını düşünmektedir. Anket uygulanan daire sahiplerinin %63’ü taksitlerin zamanında ödenmemesinin inşaat yapım süresini etkileyeceğini düşündüklerini ifade etmişlerdir. Daire sahiplerinin yarıya yakını üretim takvimi hakkında herhangi bir bilgileri olmadığını ifade etmişlerdir. Anket uygulanan daire sahiplerinin %70’i inşaatların denetlenmesi ile ilgili sorumlu mercilerin kimler olduğunu bilmediklerini ifade etmişlerdir. Anket uygulanan daire sahiplerinin ancak %6’sı zemin etüd raporları hakkında bilgi sahibi olduğunu belirtmiştir. Daire sahiplerinin ancak %6’sı beton kalitesi ve imalat kalitesi hakkında bilgilendirildiğini ifade etmektedir. Ankete katılan daire sahiplerinin %43’ü inşaatın belirli aşamalarında diğer üyeler ile birlikte topluca inşaatları gezip görme fırsatı olduğunu ifade etmiştir. TOK dairelerinin sahiplerinin, daire seçiminde dikkat ettikleri unsurların sırasıyla %28 daire alanı, %25 ödeme tutarı, %17 kat tercihi, %13 cephe yönü, %10 manzara ve %7 blok tercihi olduğu belirlenmiştir. Daire sahiplerinin %18’lik bir kısmı yaptıkları daire seçiminden memnun olmadıklarını ifade ederken kalan önemli bir dilimdekiler daire seçimlerinden memnun olduklarını ya da bir şikâyetleri olmadıklarını ifade etmişlerdir. Daire sahipleri, konutlarının maliyeti ile kalitesini karşılaştırdıklarında; %45 “çok iyi değil, ancak ödediğimiz parayı düşünecek olursak çok daha iyisi olabilirdi”, %36 “çok iyi değil, ancak bu paraya daha iyisi olamazdı” ve %19 “oldukça iyi” şeklinde yorum yapmaktadırlar. Ankete katılan daire sahiplerinin ancak %4’ü kendilerine dairelerini kullanma süresince periyodik aralıklarla yapı elemanları, donanımları, armatürleri, malzemeler ve işçilik kalitesini belirlemeye yönelik bir anket uygulandığını, kalan önemli bir kısım ise uygulanmadığını ifade etmektedirler. Daire sahiplerinin en fazla karşılaştıkları sorunların başında %18 ile kapı ve pencereler gelmektedir. Kapı ve pencereleri %13’er oranlarları ile banyoda bulunan lavabo, etejer vb., yer döşemesi, kaplaması vb. ve boya, badana imalatları izlemektedir. Elektrik tesisatı %11, su tesisatı %10, fayans işleri %9 banyo dolabı, tezgâhı %8 ve radyatörler, kalorifer petekleri %5 ile karşılaşılan sorunlar arasında yer almaktadır. En fazla tadilat-onarım yaptırılan iş kalemi, daire sahiplerinin %26’sı ile kapı ve pencerelerdir. Boya ve badana işleri %23 ile ikinci sırada yer almaktadır. Bunu %21 ile banyo, tuvalette bulunan lavabo, etejer vb. tadilatları izlemektedir. En fazla ek harcama yapılan iş kaleminin 781,92 YTL ile boya, badana olduğu görülmektedir. Yer döşemesi, kaplaması vb. 663,24 YTL ile boya, badana masraflarını izlemektedir. Bu iş kalemlerinin ardından banyo, tuvalette bulunan lavabo, etejer vb., mutfak dolabı, tezgahı ve kapı-pencere tadilatları gelmektedir. En az ek masraf yapılan iş kalemi ise radyatörler, kalorifer petekleridir.

362

• • • • • •

Ankete katılan daire sahiplerinin %82’si, daireleri teslim edildiğinde çevre düzenlemesinin yapılmamış olduğunu belirtmektedir. Daire sahiplerinin %46’sı TOK bölgesinde asfalt yol olmadığını belirtmektedirler. Daire sahiplerinin %61’i TOK bölgesinden şehir/ilçe merkezine ulaşım sorunu bulunduğunu ifade etmektedirler. Ankete katılan daire sahiplerinin %76’sı TOK yakınında sosyal ihtiyaçların giderilebileceği mekânların olmadığını belirtmiştir. Konut sahiplerinin %76’sı TOK yakınında alışveriş merkezi, semt pazarı, market vb. yerlerin mesafesinin uygun olmadığını söylemiş lerdir. Ankete katılanların %74’ü TOK yerleşim bölgesinde mevcut otoparklar bulunduğunu ifade etmişlerdir.

Çalış madan elde edilen verilere göre, konut sahibi olacak kimselerin orta halli olmaları ve çoğunlukla tek kaynaktan gelir sağlıyor olmalarına rağmen yaptıkları yıllar süren yatırımlar (TOK ’den konut edinmek) konusunda gerekli ilgi ve araştırma çabaları içinde olmadıkları, TOK ’nin de bu bağlamda bilgilendirme yapmak için önemli bir girişim içinde bulunmadığı izlenimi edinilmektedir. Teslim aşamasında altyapı çalışmalarının ve ulaşım ihtiyaçlarının giderilmemiş olması önemli sıkıntılara yol açabilecektir ve yerel idarelerle gereken uyumda bir işbirliğinin sağlanamadığını işaret etmektedir. Konut sahiplerinin TOK ’yi tercih etmelerinin başta gelen sebeplerinin daire alanları ve taksit ödemelerinin uygunluğu olduğu belirlenmiştir. Daire sahiplerinin yarısından fazlası, mevcut daireler arasından seçim yapma imkânlarının olmadığını ifade etmekte, oturdukları dairelerin beklentilerini ve gereksinimlerini karşıladığını düşünmektedirler. TOK ’nin inşaat standartları, teknik şartnameleri ve müteahhitler ile üretim takvimi hakkında konut sahiplerinin çoğunluğunun herhangi bir bilgisi olmadığı anlaşılmıştır. nşaatların denetlenmesi, zemin etüdü raporları ve beton kalitesi konularında da anket uygulanan kişilerin bilgilendirilmediği belirlenmiştir. Dairelerin kullanım sürecinde en çok karşılaşılan sorunlar; kapı-pencere, lavabo-etejer ve boya-badana uygulamaları oluşturmaktadır. Bunun dışında konut sahipleri çevre düzenlenmesinin yeterli olmadığını, sosyal ihtiyaçların karşılanabileceği alanların yerleşim bölgesine uzak olduğunu ve ulaşım sorunu yaşadıklarını belirtmişlerdir. Farklı şehir ve projelere göre konut sahiplerinin azımsanamayacak bir bölümü, kullanıma başlamadan önce ya da hemen kullanıma başladıkları sırada ek yapım ve tadilat işleri yaptırdıklarını belirtmektedirler. Bu verilere göre, gerek ihale sürecinde gerek teslim ve kullanım aşamasında ek kalite maliyetleri ortaya çıkmakta, bu maliyetlerin nihai maliyet hesaplamalarında göz önüne alınması gerekmektedir. Basit bir hesapla anket uygulaması yapılan kimselerin sahip oldukları dairelerin alanları toplamı 11 370 m2, bu kişilerin oturmaya başlama sırasında yaptıkları toplam harcama 78 758 YTL olmak üzere; metrekare başına yapılan tadilat harcaması (78 758 YTL / 11 370 m2 =) 6,93 YTL/m2 düzeyini bulmaktadır. Bu yaklaşık değer 100 m2’lik bir konut için 693 YTL/daire tadilat (yani kalite) masrafı daha yapılması gerekeceğ i sonucuna varmaktadır. Bu değer kaba bir yaklaşımla, literatür taraması kısmında 363

Ankara. Bozkurt.toki. Boydaş E. Cilt 12. PARADOKS Ekonomi Sosyoloji ve Politika Dergisi (e-dergi).asp Web sitesi sitesi (2009a) (2009b) 364 . A. (2007) Yapıda Kalite ve Üretim Kalitesizliğinin Maliyeti. Kaynaklar Tosun. (2002) Toplu Konutlarda Yapı Bileşenlerinin Kalite Değerlendirmesi. Başbakanlık Toplu Konut daresi Resmi Web http://www. http://www.gov.118. Gültekin. Bu karşılaştırmaya göre. 2005.toki. (2005) nşaat Sektöründe Kalite Yönetim Sistemi Uygulamaları. (1999) Yapı Kalitesi Elde Etmede Kullanım Sorunları Girdisi. S. Gazi Üniversitesi. Cilt:17. Ankara.. s.S. No:3.R. Gazi Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi.gov. T. (YIL) Türkiye’de Konut htiyacı ve Konut Finansmanı. MPM Yayınları. (2001) Türk Konut Sektörünün Bugünkü Durumu ve Yeni Konut Tipi Trendleri. inşaatı gerçekleştiren firmaların yada kontrol edenlerin yerine getirmesi/getirtmesi gereken kalitenin.T. E. Odaman. E.paradoks. Şenkaya. A. Gültekin. Sayı:2. Basılmamış Yüksek Lisans Tezi. Gazi Kitabevi. YapıWorld. No 1.org.tr/programlar/uygulamatakip/ilharita.asp Başbakanlık Toplu Konut daresi Resmi http://www.verilen Boydaş’ın bulguladığı konut inşaatlarında kalite için yapılan ortalama harcamaların toplam proje maliyetinin % 0. Gazi Üniversitesi Mühendislik-Mimarlık Fakültesi Dergisi. maliyeti konut sahiplerince teslimden sonra karşılanmaktadır. R. pp 199-205.tr/programlar/anket/c_anket. Kanıt. pp 137-157.K. Ankara. Fen Bilimleri Enstitüsü.73’ü olduğu değerine karşılık gelmektedir. ISSN 1305-797. (1998) ISO 9000 Kalite Güvence Sistemleri. No:549. Ankara.

bazı değerlendirmeler yapılmıştır. rekabetin yoğun.com Ümit Dönmez Öz nşaat sektörü. en basit ifadeyle. Marka haberdarlığının oluşturulmasında şüphesiz ki çeşitli kanallar aracılığı ile yapılan gerçek ve sanal reklâmlar oldukça büyük bir pay sahibidir. bir işletmenin veya işletmenin sunduğu ürünün ya da hizmetin benzerlerinden farklılığını ortaya çıkaran araçtır. satışlarını ve dolayısıyla kâr marjlarını yükseltebilmek amacıyla. geçtiğimiz yıllara oranla daha yoğun bir biçimde yürütülüyor olsa da. inşaat sektörünün kendine has özellikleridir. yüklenici inşaat işletmeleri. 24469. kâr marjlarının düşük. stanbul. Tüketicinin iş letmenin veya işletmenin sunduğu ürünün veya hizmetin markasını diğer markalardan kolayca ayırt edebilmesi. rekabet gücü. Yoğun rekabet oramında iş yapmaya çalışan bir işletmenin. Türk inşaat sektöründe faaliyet gösteren 71 yüklenici inşaat işletmesinde 16 sorudan oluşan kapsamlı bir anket çalışması gerçekleştirilmiş ve incelenen işletmelerin markalaşma stratejilerinin. markanın sağlayacağı faydaların. Anahtar Sözcükler: Markalaşma. tüketicinin markadan haberdar olması ile sağlanabilir. anket. rakiplerine karşı farklılık yaratarak rekabet avantajı oluşturabilmesi ve bu yolla devamlılığını sağlayabilmesi için marka oluşturması ve onu yönetmesi gerekmektedir. genel olarak. gerek işletmelerini gerekse de sundukları ürün ve/veya hizmetleri markalaştırarak farklılık yaratmak ve bu yolla rakiplerine karşı rekabet avantajı yaratmaya çalışmaktadırlar. Türkmenistan. diğer sektörlerle kıyaslandığında halâ yetersiz kaldığı gözlenmektedir. Tel: +99324355096 E-posta: udonmez@gapinsaat. risklerin ve belirsizliklerin yüksek olduğu bir sektördür.tr GAP nşaat.Yüklenici nşaat şletmelerinde Markalaşma Süreci Gül Polat stanbul Teknik Üniversitesi nşaat Fakültesi Yapı şletmesi Anabilim Dalı Maslak. nşaat sektöründe faaliyet gösteren işletmeler. Bu yetersizliğin başlıca nedeni ise.edu. Kiyanly. satın alma kararında önemli bir rol oynamaktadır. firmaların farklılık yaratma ve rekabet gücünü koruma amacıyla ihtiyaç 365 . Onshore Gas Terminal Project. nşaat sektöründe son yıllarda yaşanan büyük ilerlemeler sonucunda ortaya çıkan yoğun rekabet ortamı. markalaşma sürecinde gerçekleştirdikleri faaliyetlerin neler olduğu ile ilgili bilgiler edinilmeye çalışılmış ve inşaat sektöründe markalaşmaya gerekli önemin verilmemesinin başlıca nedenleri hakkındaki görüşleri alınarak. değerlerin ve vaatlerinin korunması olarak tanımlanabilir. Tel: (212) 285 37 37 E-Posta: polatgu@itu. nşaat sektöründeki markalaşma faaliyetleri. Giriş Marka. Bu çalışmada. Bu durum ancak. Marka yönetimi.

şekiller. Bu çalışmanın temel amacı. kinci olarak. kişiliğini ve vaatlerini de ifade eden kurumsal bir kimlik haline gelmiştir. yukarıdaki tanımlamalardan daha da geniş bir çerçeveye sahiptir. Marka yöneticileri haftalar hatta aylar süren toplantılar sonucu markalaşma kararlarını alırken tüketiciler bir malı satın alırken anlık karar verirler (Haig. Markalama türleri konusunda çeşitli görüşler mevcut olmakla beraber. varsa sektördeki diğer ürünlerden farkı. genel kabul gören görüşler şu şekildedir: 366 . Marka yönetiminde yapılması gereken ilk iş. doğru iletişim kanallarını kullanarak doğru şekilde kurgulanmış mesajı doğru kişilere ulaştırmak olacaktır (Ellwood. satılan ürünün ya da hizmetin farklılığını ortaya çıkaran bir simge. sade bir dille anlaşılır olarak vermek gerekir. baskı yoluyla yayınlanabilen ve çoğaltılabilen her türlü işaretleri içerir”. bu araç ürünü ya da hizmeti kesin olarak benzer ürün veya hizmetlerden ayırmalıdır.duydukları uygulamalarda da bazı değişikliklerin oluşmasına neden olmuştur. markalaşma sürecinde gerçekleştirdikleri aktiviteler ve inşaat sektöründe markalaşmaya gerekli önemin verilmemesinin nedenleri hakkında bilgi edinmek ve edinilen bu bilgilerin değerlendirilmesidir. Markalaşma da bu uygulamalardan sadece bir tanesidir. Marka Türleri Firmaların büyük bir kısmı ürünlerini veya hizmetlerini tek bir isim altında tutmaktan kaçınırlar. Şöyle ki. Günümüzde marka kavramı. ayırmaç (logo). Bunun gibi bir tekdüzenin firmanın bütün ürünlerini yansıtmakta eksik kalabileceği düşüncesiyle. markanın değerlerinin ve verdiği sözlerin korunması olarak tanımlanabilir (Nicolino. 2002). şekil. isim. Markalaşma ve Marka Yönetimi Marka yönetimi. Öyle ki. işletmenin ana prensiplerini yansıtan ana marka şemsiyesi altında çeşitli alt markalar oluşturularak bu markalar tek başına veya hep beraber piyasaya sunulur (Laforet ve Saunders. Marka Kavramı Marka. gibi bir araçtır (Aaker. Bu amaçla. markayı farklı olmaktan çok sıra dış ı yapacak ya da çok geniş olup da mesajı silikleştirecek bir özellikten kaçınılmalıdır. tüketiciyi soğutacak. Ardından yapılması gereken ise. aynı zamanda işletmenin benliğini. vb. ürünün. şin özünde. Tüketiciye iletilmek istenen mesajı. kişi adları dahil. “Markaları ne başarılı yapar?” sorusunun cevabı ise oldukça geniş olacaktır ama işin temelinde bir tek kural vardır. Türk Patent Enstitüsü marka kavramını şu şekilde tanımlamıştır: “Bir teşebbüsün mal veya hizmetlerini bir başka teşebbüsün mal veya hizmetlerinden ayırt etmeyi sağlaması koşuluyla. en genel ifadeyle. 2000). özellikle sözcükler. tüketicinin ilgisini cezbetmeyecek. Türk inşaat sektöründe faaliyet gösteren yüklenici inşaat işletmelerinin markalaşma stratejileri. ön plana çıkarılacak özellik iyi belirlenmeli. 1994). 1990). marka sadece bir işletmeyi diğerlerinden ayıran bir özellik olmayıp. yoksa ilgili kitleye hitap eden herhangi bir özelliği vurgulanmalıdır. malların biçimi veya ambalajları gibi çizimle görüntülenebilen veya benzer biçimde ifade edilebilen. 2004). o da açıklıktır. 71 yüklenici inşaat işletmesinde 16 sorudan oluşan kapsamlı bir anket çalış ması gerçekleştirilmiştir. markanın hedef kitlesinin belirlenmesi ve bu hedef kitlenin temel özellik ve ihtiyaçlarının tespit edilmesidir. harfler. sayılar.

1984). en başta markanın adı belirler. Aksine tüketicinin izleniminin farklı ürünlerde aynı kalmaması için aydınlatılması söz konusudur (Besen. Şüphesiz firmalar da. Ayırt edilebilirliğin sağlanması ise. Marka Haberdarlığı Tüketicinin satın alma kararında büyük öneme sahip olan marka haberdarlığı. satılan ürün veya hizmetin tüketicinin zihninde bir takım fikirler ve duygular uyandırması sayesinde başarılabilir. ürün yelpazesi geniş olan firmalar tarafından kullanılabilmektedir. 2002). reddedilen ve kabul edilebilir olarak sınıflamaktadır. Gizli markalamada tüketicinin aldatılmasına yönelik bir durum söz konusu değildir. ana üreticinin markası ile üretilen ürünün markasının aynı anda piyasaya sunulmasıdır. ilgisiz. nsanlar bu ayrım sonucunda tercih ettikleri markayı alma konusunda son kararlarını verip alışverişlerini gerçekleştirmektedirler. sağlam bir pazar konumu oluşturmak amacıyla daha önceden bilinirliği kanıtlanmış olan firma markalarını koruyarak yeni pazara giriş yaparlar (Besen. markayı dünyanın her yerinde temsil eden simgedir ve aynı zamanda firmanın kişiliğini de ortaya koyar (Ellwood. 2002). bambaşka amaçları olan farklı ürünlerin üreticilerde aynı çağrışımı yapmaması için alt markaların kullanılmasıdır. Bazen ürünün markası firmanın markasından daha bilinir bir hal alabilmektedir. Son aşamada ise kabul edilebilir markaları satın alınan ve alınmayan olmak üzere ayırmaktadırlar (Hoyer. Markanın bilinirliğini. nsanların zihinlerinde yakın belirginlikte bulunmalarına rağmen. ürününü daha kolay kabul ettirmesi sağlanabilir. en temel olarak tüketicinin işletmenin veya işletmenin sunduğu ürün veya hizmetin markasını diğer markalardan ayırt edebilmesidir. Hoyer (1984). Bu durum. 367 . tüketicilerin satın alırken ürünleri aklında mantıksal olarak bazı sınıflara ayırdığını ileri sürmüştür. Yine de son tercih her zaman tüketiciye aittir ve bir nokta da bu tercihi kişisel ve davranışsal özellikler neticelendirir. bilinen ana markanın. bazı markalar insanların söyledikleri ilk markalar olurlar. 2005). nsanların düşünmeden ilk olarak söyledikleri markalar rekabette bir adım öne geçmiş olurlar ve tüketicinin satın alırken tereddütte kaldıkları durumda belirleyici rol oynarlar. Tüketiciler ilk olarak markaları bilinen ve bilinmeyen olarak ayırtmaktadırlar. insanların zihinlerinde yürüttükleri bu işlemi kaynak alıp çalışmalarını önce bilinen sonra da kabul edilebilir ve satın alınan marka olmak yolunda yapmaktadırlar. Gizli Markalama Bu yöntem. Gizli markalamanın amacı ise. Tüketicinin gerek işletmenin gerekse de ürünün markasından haberdar olmasında gerçek veya sanal reklamlârın da büyük bir rolü vardır. Bu durumda ana marka yavaş yavaş ortadan kaldırılarak yan markanın konumu daha da belirginleştirilmelidir (Besen. Bu sayede. Daha sonra bilinen markaları önemsenmeyen. Karma Markalama Karma markalamada yöntem. 2002). işletmeye rekabette büyük bir avantaj sağlayacaktır (Serin. 2002).Tekil Markalama Bazı şirketler yeni pazarlara açılırken. Markanın adı.

diğer sektörlere kıyasla oldukça yetersiz kalmaktadır.nternet Politikası 1969’da internetin ABD’de kullanılmaya başlamasıyla beraber. Bu farklılığı yaratmanın yollarından bir tanesi de markalaşmadır. insanların interneti sıklıkla kullanmalarıdır (Nicolino. Bu konuda sayı bakımından en iyi durumda ise yüklenici inşaat işletmeleri bulunmaktadır. firmalarının güçlü olduğu yanları ön planda tutarak tanıtımlarını yapmaktadırlar (Andi. Dünyada inşaat firmalarının markalaşmak konusunda ne gibi açılımlar gerçekleştirdiklerini ortaya çıkarabilmek amacıyla konu ile ilgili yapılan çeşitli araştırmalar ve bu araştırmalarda elde edilen bilgiler şu başlıklar altında özetlenebilir: • Markalaşma konusunda az da olsa iş ile ilgili profesyonel ekiplerin çalışmaya başladığı ama yine de planlamanın yüksek bir oranda üst yönetim tarafından gerçekleştirildiği görülmüştür. rekabetin yoğun. inşaat sektöründe markalaşma faaliyetleri. Bu sektörde faaliyet gösteren yüklenici inşaat işletmeleri. 2008). • • • Tüm bu olumlu gelişmelerin aksine. 2000). Ülkemizdeki ise son yıllarda yaşanan gelişmelerden 1999 yılındaki büyük depremler. Bugün bir firma hakkında bilgi almak isteyen kişiler firmanın internet sitesini ziyaret ederek. bugüne kadar yapmış olduğu işler ve bunun gibi önemli firma bilgilerine erişebilmektedir. Çağımız tüketici toplumu da bu gelişime çok çabuk ayak uydurdu. Marka izleniminin artması için çok ziyaret edilen sitelere reklâmlar vermek. 368 . Eğer markanın erişilebilir olması isteniyorsa internetin içinde olunması hayati bir meseledir. insanlar için pek çok yeni imkânlar doğdu. Artan rekabet ortamı ile birlikte. Bu imkânlar zaman içerisinde gelişerek internet üzerinden ev. Ülkemizde ise bu sayı 16 milyona kadar ulaşmıştır (Central Intelligence Agency. inşaat sektörünü de etkilemiştir. Tabii ki firmalar da bu kolay ulaşımı bir avantaj haline getirmek için ellerinden geleni yapmaktadırlar. risklerin ve belirsizliklerin yüksek olduğu bir sektördür. firmaların bir pazarlama ve markalaşma bölümleri veya bununla ilgilenen kişiler bulunmaktadır. araba alım satımına kadar geldi. firmanın uzmanlık alanı. Bilgi teknolojisinin gelişimi insanların hayatlarını etkilediği gibi. nsanlar bugün ne aramak isterlerse internette arama yapıyor. firmalarını. geçtiğimiz yıllara oranla daha yoğun bir biçimde yürütülmektedir. kâr marjlarının düşük. bugün dünya çapında firmaların en çok tercih ettiği markalaşma stratejilerinden birisidir. rakiplerine karşı rekabet avantajı sağlamak istiyorlarsa. 1998). tercihlerine burada karar veriyor ve buradan alışveriş yapıyorlar. Bugün yalnızca ABD’de yaklaşık 206 milyon internet kullanıcısı bulunmaktadır. Şirketlerin bir internet stratejilerinin olmasının en önemli nedeni de. Markalaşmaya ayrılan bütçe ise sınırlı da olsa çoğu firma bu konuya bir bütçe ayırmaktadır. nternet sitelerini hedef müşterilerine daha cazip gelecek biçimde tasarlamakta. ürünlerini veya hizmetlerini farklılaştırmalı ve tüketicinin aklında güven ve statü imajı yaratmalıdırlar. nşaat Sektöründe Markalaşma ve Marka Yönetimi nşaat sektörü. ekonomik krizler ve dalgalanmalar. Az sayıda elemana sahip olsa da. inşaat sektöründeki markalaşma faaliyetleri. Firmaların markalaşma ile ilgili uzun vadeli planlar bulunmamaktadır.

Bu amaçla. Birinci bölümde bulunan 8 soru ile firma hakkında genel bilgiler öğrenilmeye çalışılmış. Bu süreçler: 1) markalaşma ve marka yönetimi konusunda kapsamlı bir literatür araştırmasının yapılması. Türk inşaat firmalarının yegâne önem verdikleri konu sadece son üründen yani fiziki olarak yapının kendisinden oluşmakta yapıyı oluşturan emek.inşaat yapan firma sayısının yüksek olması. reklâm yaparken hitap etmeye çalıştıkları hedef kitlenin olup olmadığı. Türk inşaat firmalarının marka ve markalaşmaya bakış açılarına gelince. Türk inşaat firmalarındaki ürün odaklı sistemin yanı sıra. Anket temel olarak iki bölümden oluşmaktadır. pek çok dış örnekte olduğu gibi yetersizdir ve firmanın diğer organları ile bir bütünlük oluşturamamaktadır. firmanın bugüne kadar gerçekleştirmiş olduğu projelerde üstlendiği görevler. Özellikle depremlerden sonra inşaat sektörünün lokomotifi durumunda bulunan konut sektörüne ve konut inşaatı yapan firmalara halkın bakış açısı önemli ölçüde ve olumsuz yönde değişmiştir. firmanın sahip olduğu uluslararası kalite belgeleri. inşaat sektörünüm organizasyon yapısı da bu anlayış ının bütünüyle kavranmasını güçleştirmektedir. ikinci bölümde bulunan 8 soru ile ise firmanın markalaşma ve marka yönetimi sürecinde gerçekleştirdiğ i faaliyetler hakkında bilgi edinilmesi hedeflenmiştir. Sonuç olarak. Türk firmalarında eksik olan temeller. kinci bölümde ise. firmanın markalaşma stratejisi. Birinci bölümdeki sorular ile kısaca. kullanılan reklâm kanalları ve bunların toplam reklâm bütçesi içerisindeki payları. Anlaşılacağı üzere. firmanın bugüne kadarki toplam cirosu. gereksiz ve büyük ölçekli yatırımlar inşaat sektörünü zor durumda bırakmıştır (Binark. firmada çalışan teknik ve idari personel sayısı. 2001). 71 yüklenici inşaat işletmesinde kapsamlı bir anket çalışması gerçekleştirilmiş ve incelenen işletmelerin markalaşma ve marka yönetimi sürecinde gerçekleştirdiği faaliyetler ayrıntılı bir biçimde incelenmiştir. işveren profili. marka kavramına karşı yüzeysel bakış ve üretim odaklı anlayıştır. ve inşaat firmalarının 369 . yeni anlayış lara yol vermekte yavaş davranmakta ve ürünün iyi yapıldığı takdirde müşteri bulabileceği görüşüne sahip bulunmaktadır (Dikmen ve diğ. firmayı markalaşmaya iten nedenler. firmanın internet sitesinin olup olmadığı ve eğer var ise kaç yıldır kullanımda olduğu. 2004). Anket tasarımı iki ana süreçten oluşmaktadır. Türk inşaat sektöründe faaliyet gösteren yüklenici inşaat işletmelerinin markalaşma stratejileri. markalaşma sürecinde gerçekleştirdikleri aktiviteler ve inşaat sektöründe markalaşmaya gerekli önemin verilmemesinin nedenleri hakkında bilgi edinmek ve edinilen bu bilgilerin değerlendirilmesidir. katıldıkları ihalelerin usulleri. Sektörde geliş menin sağlanması ve marka etkinliğinin artırılabilmesi ancak bu eksiklerin giderilmesi halinde mümkün olacaktır. bilinçli yönetimlerin noksanlığı. Mühendis yoğunluklu bu organizasyon. teknoloji vb. ve uluslararası projelerde yer alıp almadıkları hakkında bilgi edinilmesi amaçlanmıştır. Türk firmalarında marka ve markalaşma konusunda alınması gereken daha uzun bir yolun bulunmaktadır. aktivitelere gereken önem verilmemektedir. Araştırma Yöntemi Bu çalış manın temel amacı. firma tarafından bugüne kadar tamamlanmış projelerin türleri. göç eden nüfusa karşılık bunları idame ettirecek endüstri ve sanayinin bulunmayış ı.. sitenin ne sıklıkla güncellendiği. reklâm bütçesini etkileyen faktörler. 2) anket sorularının hazırlanması.

) Konut ve toplu konut projeleri Ticari yapılar (Ofis. ankete katılan firmalar arasında. depo.) Özel yapılar (Hastane.000 >1. Tablo 1’de görüldüğü üzere. alışveriş merkezleri. ankete katılan firmaların geniş bir yelpazeden seçilmiş olması gerekmektedir. Bunun yanısıra. sinema.000 Proje türleri Endüstriyel yapılar (Fabrika. Tablo 1’de özetlenmiştir. vb. Genel Özellikler Teknik ve idari personel sayısı 1-24 25-49 50-99 100-500 Toplam ciro (Milyon $) 0-50 50-100 100-500 500-1.) Altyapı projeleri hale usulleri Herkese açık ihale Belirli istekliler arasında ihale Pazarlık usulü Projelerdeki konumu Malsahibi Ana yüklenici Alt yüklenici Ortaklık şveren profili Kamu Kamu ve özel Özel Uluslararası kalite belgeleri ISO 9001 ISO 14001 OHSAS 18001 Uluslararası projelerde görev alıp almadığı Evet Hayır Firmaların Yüzdesi (%) 18 23 14 45 18 11 22 33 16 60 73 60 47 62 75 68 33 39 90 40 49 31 35 34 79 54 54 92 8 Anket sonuçlarını yorumlarken genellleme yapılabilmesi için. 1 – 24 teknik ve idari personel istihdam eden küçük 370 . Türkiye Müteahhitler Birliği’ne üye olan yüklenici inşaat firmaları arasından tesadüfi olarak seçilen 100 tanesine elektronik posta.markalaşma faaliyetlerine gereken önemi vermemelerinin nedenleri hakkında sorular sorulmuştur. Anket Sonuçları ve Değerlendirme Hazırlanan anketler. faks veya yüzyüze mülâkat yöntemi kullanılarak ulaştırılmıştır. Gönderilen 110 adet anketten 71 tanesi tam olarak cevaplanmış olarak geri dönmüştür. vb. vb. okul. Tablo 1 Ankete Katılan Firmaların Genel Özellikleri. Ankete katılan firmaların genel özellikleri. özellikle konut projeleri konusunda uzmanlaşmış olan 10 adet büyük çaplı inşaat firmasında da anket çalışması gerçekleştirilmiştir.

Belirli bir hedef kitlemiz olduğunu düşünüyoruz ancak kitlenin özelliklerini net olarak belirlemedik. Ankete katılan firmaların %48’i tekil markalama stratejisini kullanarak firma isimlerini ön planda tutmayı. Ankete katılan firmaların %90’u üstlendikleri projelerde ana yüklenici olarak. Hedef Kitle Profili Herhangi bir hedef kitlemiz yok. Firmaların büyük bir çoğunluğu birden fazla proje türünde uzmanlaşmış olup. Firma imajı yaratmak veya var olan imajı güçlendirmek ise ikincil derecede önemli amaçlar olarak dikkat çekmektedir. %79’u ise ISO 9001 kalite belgesine sahiptir Ankete katılan firmların %92’si uluslararası projelerde görev almıştır. Bu kitlenin maddi. 100 – 500 personel istihdam eden büyük ölçekli firmalar da bulunmaktadır. %75’i herkese açık ihale. %54’ü sektördeki rekabetin yoğun olması. Tablo 3 Firmaların Hedef Kitle Profili. %26’sı gizli markalama ile her proje için ayrı bir marka oluşturup firma ismini kullanmamayı. %26’sı ise karma markalama stratejisi kullanarak firma isimleri ve proje markasını içeren karma bir isim kullanmayı tercih ettiklerini belirtmişlerdir. Yüklenici inşaat firmalarının reklâm yaparken hitap etmeye çalıştıkları hedef kitlelerinin olup olmadığı sorusuna verdikleri cevaplar Tablo 3’de gösterilmiştir. Markalaşmaya Yönelten Nedenler Pazar payımızı büyütmek istememiz Sektörde çok sayıda firmanın faaliyet göstermesi Ciromuzu büyütmek istememiz Yeni bir pazara açılmak istememiz Türkiye’de inşaat pazarının büyümesi Deprem sonrasında zedelenen sektörel imajdan kurtulmak ve güvenilir bir firma olduğumuzu duyurmak istememiz Yeni bir firma olmamız Firmaların Yüzdesi (%) 56 54 41 26 11 6 4 Tablo 2’de görüldüğü üzere. %49’u ise ortak olarak görev almışlardır. Firmalara kendilerini markalaşmaya yönelten başlıca nedenler sorulduğunda verdikleri cevaplar Tablo 2’de özetlenmiştir. %41’i ise cirolarını arttırmak amacıyla markalaşma faaliyetlerini gerçekleştirdiklerini belirtmiş lerdir. Tablo 2 Firmaları Markalaşmaya Yönelten Nedenler. Ankete katılan firmalar arasında. toplam cirosu 50 Milyon $’dan küçük olanlar da 1 Milyar $’dan büyük olanlar da mevcuttur. yüklenici inşaat işletmeleri çoğunlukla rekabet avantajı sağlayarak toplam iş hacimlerini arttırma amacıyla markalaşma faaliyetlerini gerçekleştirmektedirler. yüklenici inşaat işletmeleri. Firmaların Yüzdesi (%) 39 11 50 371 . Hedef kitlemizi belirledik. firma isimlerinin müşterileri üzerinde üstlenmiş oldukları projelerin isimlerine kıyasla daha büyük bir etki ve güven duygusu yarattığına inanmaktadırlar. Bu sonuca göre. sosyal ve kültürel özelliklerine uygun olarak reklam yapıyoruz. %68’i belirli istekliler arasında ihale. Firmaların %35’i hem özel hem de kamu sektöründen işverenler ile çalış mış.ölçekli firmalar da. %33’ü ise pazarlık usulü ile iş almış lardır. ankete katılan firmaların %56’sı pazar payını büyütmek. Anket sonucuna göre.

toplam reklâm bütçesinin %14’ünü oluşturmaktadır.Tablo 3’de görüldüğü üzere. %30’u ise sokak ve caddelerde bulunan reklâm panolarını tercih etmektedir. ankete katılan yüklenici inşaat 2 Önem derecesi: 0: Hiç önemli değil. Reklâm Bütçesini Etkileyen Faktörler Firmanın hedefleri Firmamızın sektördeki bilinirliği Firmamızın faaliyet gösterdiği alandaki mevcut iş hacmi Firmamızın faaliyet alanı (Endüstriyel. internet sayfalarında çıkan reklâmların maliyeti. konut.) Firmamızın ekonomik ve finansal gücü Firmamızın faaliyet gösterdiği alandaki arz-talep durumu Genel olarak ülkenin ekonomik durumu Firmamızın ortaya koyduğu ürünün (veya proje) yeniliği ve tanınmamışlığı Firmamızın projelerine gelen talep durumu Rakip firma sayısı ve bunların pazarlama aktivitelerine verdiği önem Hedef müşteri kitlenizin sosyo-ekonomik durumu Yasalar ve yasal düzenlemelerin sınırlayıcı etkisi (Vergilendirme vb.42 2. %39’u reklâm yaparken herhangi bir hedef kitleye hitap etmediklerini belirtmişlerdir.56 2. Yazılı basında çıkan reklâmların maliyeti. 3: Çok önemli 372 . firmanın hedefleri. Reklâm Kanalı Yazılı basın nternet Görsel basın Sokak ve caddelerde bulunan reklam panoları Stadyum. %73’ü internet sayfalarını. toplam reklâm bütçesinin %44’ünü.64 Tablo 5’de görüldüğü gibi. Firmaların Yüzdesi (%) 79 73 45 30 14 11 18 Bütçe çerisindeki Payı (%) 44 24 14 6 3 1 8 Ankete katılan firmaların %79’u reklâm verirken.31 2. markalaşma sürecinde reklâm faaliyetlerini gerçekleştirdikleri kanallar ve bu aktivitelerin maliyetinin toplam reklâm bütçesi içerisindeki payı Tablo 4’de özetlenmiştir. firmaların %61’i firmalarının ve/veya ürünlerinin (hizmetlerinin) tanıtımını yapmadan önce hedef kitlelerini belirlediklerini ifade ederken. 1: Biraz önemli. vb.96 1. konser salonu ve gösteri merkezi Otobüs. Ankete katılan yüklenici inşaat işletmelerine.39 2.55 2.65 2. yazılı basın organlarını.28 2.) Önem Derecesi2 2. Tablo 4 Firmaların Tercih Ettikleri Reklâm Kanalları ve Toplam Bütçe çerisindeki Payları. Yüklenici inşaat işletmelerinin. Bu soruya verilen cevaplar Tablo 5’de gösterilmiştir. gazete. reklâm bütçelerini etkileyen faktörlerin önem dereceleri. %45’i televizyon. vb.16 2. Tablo 5 Firmaların Reklâm Bütçelerini Etkileyen Faktörler. dergi. görsel basında çıkan reklâmların maliyeti ise. taksi ve forma reklamı Diğer.09 1. enerji. 2: Önemli. toplam reklâm bütçesinin %24’ünü. sinema.38 2. vb. firmanın sektördeki bilinirlik düzeyi ve firmanın faaliyet gösterdiği alandaki mevcut iş hacmi. görsel basın organlarını.

işletmelerinin reklâm bütçelerini oldukça etkilemektedir. Tablo 7 Firmaların nternet Sitelerini Güncelleme Sıklıkları. ankete katılan firmalara internet sitelerinin olup olmadığı sorulmuştur. Ankete katılan firmaların %89’unun resmi bir internet sitesi bulunmaktadır. firmalar en azından ayda bir kez güncelleme yaparak. Firmaların nternet Sitelerini Güncelleme Sıklığı Her gün Haftada bir kez Ayda bir kez 3 ayda bir kez Daha seyrek Firmaların Yüzdesi (%) 12 12 41 13 22 Tablo 7’de görüldüğü üzere. ankete katılan yüklenici inşaat işletmelerine. Tüketicide marka haberdarlığının oluşturulmasında önemli bir rol üstlenen internet kullanımına ilişkin soruda ise. %22’si ise 3 aydan bile daha uzun bir süreçte internet sitelerini güncellemektedir. Tablo 6 Firmaların nternet Sitelerinin Kullanımda Olduğu Yıllar. Hedef kitlenin sosyoekonomik durumu ve yasalar ve yasal düzenlemelerin sınırlayıcı etkileri ise. mevcut veya gelecekteki müşterilerine en doğru ve güncel bilgiyi ulaştırarak. inşaat firmalarının markalaşma faaliyetlerine yeteri kadar önem vermemelerinin nedenleri sorulmuştur. internet sitelerini ne sıklıkla güncelledikleri Tablo 7’de gösterilmiştir. Firmaların internet sitelerinin olması kadar. %26’sının 3-5 yıldır. ankete katılan firmaların %24’ü internet sitelerini en az haftada bir kez güncellerken. %15’inin 10 yıldan uzun bir zamandır aktif olarak kullanımdadır. Firmaların nternet Sitelerinin Kullanımda Olduğu Yıl 0-1 yıl 1-3 yıl 3-5 yıl 5-10 yıl >10 yıl Firmaların Yüzdesi (%) 2 11 26 47 15 Tablo 6’da görüldüğü üzere. bu sitelerin sıklıkla güncellenmesi müşterilerin firma ile ilgili güncel bilgilere ulaşmaları açısından oldukça önemlidir. Ankete katılan firmaların anılan soruya verdikleri cevaplar Tablo 6’da gösterilmiştir. Son olarak. firmaların reklâm bütçelerini pek fazla etkilememektedir. firmaların %47’sinin internet siteleri 5-10 yıldır. Ankete katılan firmaların. Tablo 8’de bu soruya verilen cevaplar gösterilmiştir. %41’i ayda bir kez. %13’ü 3 ayda bir kez. Resmi internet sitesi olan firmalara sitelerinin kaç yıldır kullanımda olduğuna dair bir soru yöneltilmiştir. nşaat projeleri genellikle uzun süreli oldukları için yüklenici inşaat işletmelerinin internet sitelerini her gün güncellemeleri beklenmese de. gerek firmalarının isimlerini akıllara yerleştirmek gerekse de projelerinden haberdar etme yolunu tercih etmelidirler. Ankete katılan firmaların %13’lük azınlığının ise internet siteleri 0-3 yıl gibi yeni sayılabilecek bir zamandır kullanımdadır. 373 .

Türk inşaat firmalarının markalaşmaya bakış açıları da pek çok yabancı ülkede olduğu gibi yetersizdir ve firmanın diğer organları ile bir bütünlük oluşturamamaktadır. %41’i ayda bir kez internet sitelerini güncellemektedir. vb. Bu durum. %41’i ise üretilen ürünün alıcısının projenin başında belli olması nedeniyle inşaat firmalarının reklâm faaliyetlerine yeteri kadar önem vermedikleri fikrinde olduklarını belirtmişlerdir. yüklenici inşaat işletmelerinin büyük bir çoğunluğu rekabet avantajı sağlayarak toplam iş hacimlerini arttırma amacıyla markalaşma faaliyetlerini gerçekleştirmektedirler.Tablo 8’de görüldüğü üzere. bilinçli yönetimlerin noksanlığı. Bu amaçla firmalar farklı uygulamaları benimsemeye başlamışlardır. Sanılanın aksine. yüklenici inşaat işletmelerinin reklâm bütçelerini önemli ölçüde etkilemektedir. Ankete katılan firmaların %79’u markalaşma sürecinde reklâm verirken. Ankete katılan firmaların %48’i tekil markalama stratejisini kullanarak firma isimlerini ön planda tutmayı tercih etmektedirler. bu uygulamalardan sadece bir tanesidir. inşaat firmalarının gerek işletmelerini gerekse de sundukları ürün ve/veya hizmetlerini farklılaştırma ve bu yolla rekabet güçlerini arttırma ihtiyacını ortaya çıkarmıştır. yazılı basın organlarını. ankete katılan firmaların %42’si inşaat ürününün kendine has özellikleri nedeniyle reklâm vermeye uygun olmaması. Anket sonuçları değerlendirildiğinde ise. markalaşmaya yüzeysel bakış ve ürüne odaklı anlayıştır. 71 yüklenici inşaat işletmesinde 16 sorudan oluşan kapsamlı bir anket çalış ması gerçekleştirilmiş ve incelenen yüklenici inşaat işletmelerinin markalaşma stratejileri ve markalaşma sürecinde gerçekleştirdikleri faaliyetler ayrıntılı bir biçimde incelenmiştir. firmanın sektördeki bilinirlik düzeyi ve firmanın faaliyet gösterdiği alandaki mevcut iş hacmi. dergi. Firmaların %61’i firmalarının ve/veya ürünlerinin (hizmetlerinin) tanıtımını yapmadan önce hedef kitlelerini belirlediklerini ifade etmişlerdir. Markalaşma da. %73’ü ise internet sayfalarını kullanmayı tercih etmektedir. Ankete katılan firmaların %89’unun resmi bir internet sitesi bulunmakla beraber. nşaat firmalarının markalaşma faaliyetlerine gereken önemi vermeme nedenlerinin başında 374 . Türk firmalarında eksik olan temeller. Bu çalışmada. gazete. Sektörde geliş menin sağlanması ve markanın etkin bir hâle gelebilmesi ancak bu eksiklerin giderilmesi halinde mümkün olacaktır. Tablo 8 nşaat Firmalarının Markalaşmaya Önem Vermeme Nedenleri. Firmanın hedefleri. inşaat firmalarının reklâma ayıracak bütçelerinin kısıtlı olması %22 ile en önemsiz neden olarak gözükmektedir. Markalaşmaya Önem Verilmeme Nedenleri nşaat ürününün özellikleri gereği reklâm vermeye uygun olmaması Üretilen ürünün zaten önceden bir alıcısının olması Reklâma ayrılan bütçenin geri dönüşünün hesabının çok zor oluşu Sürekli bir müşteri kitlesinin bulunmayışı nşaat firmalarının reklâma ayıracak bütçelerinin kısıtlı olması Firmaların (%) 42 41 25 25 22 Yüzdesi Sonuçlar nşaat sektöründe son yıllarda yaşanan büyük ilerlemeler yoğun rekabet ortamının oluşmasına neden olmuştur.

pp 47-56. Dikmen. Çalış manın yapıldığı yer olan Türkiye’de inşaat sektörünün kendisine has özellikleri ve koşulları mevcuttur. Fen bilimleri Enstitüsü. Milford. Yüksek Lisans Tezi. Gelecekte. mal sahibi. Limited.cia. 31 (4). pp 62-64. Illinois Institute of Technology. Son yıllarda inşaat firmaları markalaşmaya daha çok önem vermeye başladıysalar da. ve Özcenk. (2002) Marka sermayesinin oluşumu ve tüketici satınalma kararındaki etkisinin dayanıklı tüketim malları sektöründe incelenmesi. Sloan Management Rewiev. (1998) Construction engineering and management and future ideas. . 375 . bu konunun daha ayrıntılı ve özel bir biçimde incelenmesine olanak sağlayacaktır..S. U. pp 822-829. (1984) Examination of consumer decision making for a common repeat purchase product.A. . son ziyaret tarihi 10 Mayıs 2009. Ellwood I. Birgönül. Kogan Page. müşteri profilleri ve finansal büyüklükleri gibi özelliklerine göre ayrılıp analiz edilerek benzer bir çalış ma yapılması. M. firmaların iş sahaları. Binark. küreselleşme ile birlikte uluslararası pazarlarda iş hacminin artması ve bunun sonucunda gelişen rekabet ortamında. London.T. Building and Environment. (1990) Brand extensions: the good. Chicago. (2001) Konut Karlı Olmaktan Çıktı.ise. (2005) Marketing orientation in construction firms: evidence from Turkish contractors. . T. 2nd Edition. Kaynaklar Aaker D. Besen B. Central Intelligence Agency. işteki pozisyonları (Yüklenici. www. Andi G. Journal of Consumer Research. ortaklık vb.).org. the bad and the ugly. inşa ettikleri yapı türleri ve müşteri profili değişkenleri homojen bir şekilde tespit edilemediği ve her firmanın sayılan niteliklerin pek çoğuna az veya çok iştirak ettikleri için çalış ma inşaat firmalarının geneli için gerçekleştirilmiştir. nşaat Dünyası Dergisi. Türkiye’deki inşaat firmalarının genellikle sabit olmayan ve pek çok alanda değişen iş sahaları neticesinde anket yapılan firmalar yalnızca ana veya alt müteahhitlik yapan veya mal sahipliği yapan firmalar olarak. Haig M. Kogan Page Limited. pp 257-265. (2004) Brand Royalty.Ü. stanbul. 222. 40. 11 (3). D. benzer şekilde firmaların katıldıkları ihale türleri. Gelecekte bu konuda yapılacak araştırmalarda. inşaat firmalarının da markalaşmaya daha fazla önem vermeleri kaçınılmaz olacaktır. M. yine de bu geliş meler halâ arzu edilen seviyede değildir ve diğer sektörlerle kıyaslandığında yetersiz kalmaktadır. inşaat ürününün kendine has özellikleri ve üretilen ürünün alıcısının projenin başında belli olması gelmektedir. Hoyer W. Special Report. (2002) Essential Brand Book: Over 100 Techniques to Increase Brand Value.

Laforet S. (2005) Marka haberdarlığı. F. . stanbul. Yüksek Lisans Tezi. Nicolino P. 376 . 64 (5). algı ve kullanım davranışının satın alma kararı üzerindeki etkisi: TV ve ev sineması ürünleri kategorisinde markalar arası karşılaştırma. Journal of Advertising Research. pp 34-35. (1994) Managing brand portfolios: how the leaders do it. Alpha Books. (2000) Complete Idiot's Guide to Brand Management.. Saunders J.T.Ü. Indianapolis. Fen bilimleri Enstitüsü. Serin G.

nşaat Ruhsatı Alımında Gecikme Sebeplerinin ve Sürelerinin Analizi Aysu Demirciefe zmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü Mimarlık Fakültesi Mimarlık Bölümü C Blok/107 Tel: +90 232 750 7040 E-Posta: aysudemirciefe@iyte. nşaat ruhsatı alım süreci de karmaşık. Daha sonra. ilk olarak zmir Konak Belediyesinin mar ve Şehircilik Müdürlüğünde inşaat ruhsatı alım süreci şematik olarak belgelenmiştir.edu. Bölüm Başkanlığı Tel: +90 232 750 7014 muratgunaydin@iyte. yapı denetim firması yetkilileri ve proje müellifi mimar ve mühendisler gibi birçok ilgili tarafı bağlayan bir süreçtir.Zeynep Doğan zmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü Mimarlık Fakültesi Mimarlık Bölümü C Blok/107 Tel: +90 232 750 7040 E-Posta: sevgidogan@iyte. inşaat ruhsatı alabilmesi için gereken ortalama bekleme süresinin 78 gün olduğu tespit edilmiştir.tr H. 377 . Evrak eksikliğinin inşaat ruhsatı alımının gecikmesine neden olan en önemli sebep olduğu görülmüştür. ade sebepleri. artan proje maliyetlerine ve sonradan ortaya çıkan engeller ile işlerin ağırlaşmasına sebep olur. Murat Günaydın zmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü Mimarlık Fakültesi Mimarlık Bölümü E Blok.tr S. Bu durum çoğu zaman istenmeyen gecikmelere. Ruhsat alım süreci. inşaat ruhsatı için başvuran fakat iade edilen 29 proje iade sebepleri ve ruhsat alma süreleri bakımından detaylı bir biçimde incelenmiştir. zaman alan ve belediye çalışanları. yapı denetim firması yetkilileri ve proje müellifleri ile yapılan röportajlarla değerlendirilmiş ve ruhsatlandırma ile ilgili sistemin sonuç odaklı olarak iyileştirilmesine ait öneriler listelenmiştir. Bir apartman binasının inşaat ruhsatı için başvuran proje müellifinin. yapı denetim firması yetkilileri ve proje müellifi mimar ve mühendisler gibi birçok ilgili tarafı bağlar. artan proje maliyetlerine ve sonradan ortaya çıkan engeller ile iş lerin ağırlaşmasına sebep olmaktadır.edu.edu. Anahtar sözcükler: nşaat Ruhsatı. Bu araştırma kapsamında. zaman alan ve belediye çalışanları. inşaat ruhsatı alım sürecindeki iade sebepleri ve bekleme süreleri zmir Konak Belediyesindeki ilgili personel. Gecikme süreleri 1.Giriş nşaat ruhsatı belgesi alım süreci karmaşık.tr Öz mar kanunlarının yönetilmesi ve uygulanması ağır işleyen süreçlerdir. Son olarak. Bu durum çoğu zaman istenmeyen gecikmelere.

hazırladığı projeyi ilgili odasından onaylatır. Müdür tarafından onaylanan projeler inşaat ruhsatı kesim masasına gider ve inşaat ruhsatı hazırlanır. zmir Konak Belediyesindeki mar ve Şehircilik Müdürlüğü’ ne bağlı yapı ruhsat şubesinde görevli 4 belediye çalışanı. Her mimar ve mühendis. Müdür tarafından imzalanarak onaylandıktan sonra dosya yapı ruhsat kayıt masasına gönderilir. mal sahibi müteahhit bir firma ile müteahhitlik sözleşmesi ve piyasada serbest çalışan bir mimar veya mühendis ile şantiye şefliği sözleşmesi yapar. nşaat bittikten sonra mal sahibi yapı kullanma izin belgesi müracaatında bulunur. inşaat mühendisi.Mal sahibi. zmir deki inşaat firmalarıyla en çok iş yapan 5 yapı denetim firması yetkilisi ve proje müellifi olarak belediyeye gelen 5 mimar ile ruhsat alım sürecindeki gecikmelerin sebeplerinin sorgulandığı ve sürecin hızlandırılmasına ait önerilerinin kaydedildiği röportajlar yapılmıştır. sıhhi tesisat masalarında tetkik edilir. inşaat ihtiyacının doğması üzerine. makine mühendisi ve elektrik mühendisi ile proje müellifleri olmaları için anlaşma yapar. Bu işlemler tamamlandıktan sonra yasal işlemlerin başlaması için ilgili belediyeye müracaat edilir. tapu kayıt örneğini ve aplikasyon krokisini. Kayıt masasının ardından dosya sırası ile mimari tetkik. Ayrıca. Sırası ile temel vizesi. betonarme tetkik. şef tarafından da onaylanır ise son olarak mar ve Şehircilik Müdürünün onayına sunulur. Evraklar bir dosya halinde yapı ruhsat şubesi kayıt bölümüne teslim edilir. Piyasada serbest çalışan bir mimar. 1 Ocak 2008 – 10 Haziran 2008 tarihleri arasında inşaat ruhsatı için başvuran fakat iade edilen 29 proje süreçteki aksamaların ve iade sebeplerinin analiz edilebilmesi için iade sebepleri ve bekleme süreleri bakımından detaylı bir biçimde incelenmiştir. bağlı oldukları odalardan proje müellifliği belgelerini de alarak tüm evrak ve projeleri mal sahibine teslim ederler. daha sonra da harita müdürlüğünden yapı yeri uygulama krokisi ile kot krokisini alır. elektrik ve suyu bağlatır. Projeleri onaylatırken. mevcut arsanın imar durumunu. Tüm masaların ilgilileri tarafından onaylanan dosya. nşaat ruhsatının alınmasının ardından inşaat yapım süreci başlar. Mimari projeye bağlı olarak elektrik. Bina kullanıma hazır hale gelir. Daha sonra sıvalar ve ince işler tamamlanarak inşaat bitirilir. Mal sahibi inşaat ruhsatını yapı ruhsat kayıt masasından teslim alır. Ruhsat kesildikten sonra yapı ruhsat şube şefi tarafından imzalanarak onaylanır ve mar ve Şehircilik Müdürüne gönderilir. Her masa ilgili projenin ve evrakların kontrolünü yapar. aplikasyon ve subasman vizesi ile kaba inşaat ve ısı yalıtım vizesi yapılır. Mal sahibi daha sonra bir yapı denetim firması ile anlaşma yapar ve tüm projeleri onlara teslim eder. 378 . metraj. lgili belediyeden yapı kullanma izin belgesi alındıktan sonra mal sahibi bu evrakla zsu ve Tedaş’ a başvurur. yapı ruhsat şube şefine gider. Tüm bu süreç Figür 1 de şematik biçimde özetlenmiştir. tesisat ve betonarme projeleri hazırlanır. Bu işlemler devam ederken. nşaat ruhsatı başvurusunu mal sahibi ya da vekili olan bir kişi yapar. Bu çalış mada.

NŞAAT B T Ş KABA NŞAAT VE ISI YALITIM V ZES GÖREVL : HAKED Ş ŞUBES YAPI DENET M F RMASINA ÖDENEN HAKED Ş M KTARI: %80 APL KASYON VE SUBASMAN VIZESI GÖREVL :HAR TA MÜDÜRLÜĞÜ VE YAPI RUHSAT ŞUBES YAPI DENET M F RMASINA ÖDENEN HAKED Ş M KTARI: %60 YAPI RUHSAT KAYIT GÖREVL : YAPI RUHSAT ŞUBES TEMEL V ZES M MAR TETK K MASASI YAPI DENET M F RMASINA ÖDENEN HAKED Ş M KTARI: %20 BETONARME TETK K MASASI NŞAAT BAŞLANGICI METRAJ MASASI BELGEN N TESL M SIHH TES SAT MASASI proje onayı YAPI RUHSAT ŞUBE ŞEF onaylanmadı YAPI RUHSAT KAYIT MASASI Ruhsat onaylandı ruhsat onayı RUHSAT KES LD MAR VE ŞEH RC L K MÜDÜRÜ YAPI RUHSAT KES M MASASI proje onaylandı Figür 1. nşaat Ruhsatı Alım Süreci Akış Şeması 379 .

Bu dosyaların tetkikinde toplam 42 iade yazısı elde edilmiştir. 1 adedi ruhsat masasından iade edilmiştir. 2. mar Durumu Belgesi: Bir parselde inşa edilecek yapı veya yapıların mar Kanunu. Elde edilen toplam 50 farklı başlık. 1 adedi tesisat masası.1. iki taraftaki ilgililerin muvafakatı halinde ve ilgili belediyece mahzur görülmediği takdirde. harita mühendisince koordinatlandırılarak gösterildiği. Numarataj Krokisi Aslı: Adres ve Numaralamaya lişkin Yönetmeliğe göre Belediye sınırları içerisinde bulunan meydan. Yol Genişliği Belgesi: mar planında belirtilen mevcut yol durumunun imar durumu belgesine işlenmesidir. 10. komşu parselde imar planına göre aynen muhafazası gereken ve arka cephe hattı çıkma yapılacak binanınkinden ileride olan bir bina bulunması halinde çıkmanın bu hattı aşmamak üzere bu tarafta komşu hududuna kadar devam ettirilmesi mümkündür. 6. Dosyalardan %93’ünün yapı ruhsat kayıt (öntetkik) ve mimari tetkik masalarından iade edildiği görülmektedir. 1 adedi betonarme masası. 8. 42 iade yazısı 50 farklı başlık altında toplam 249 iade sebebi içermektedir. 3. 42 iade yazısının 24 adedi yapı ruhsat kayıt (öntetkik) masası. Yapı Denetim Hizmet Bedelinin Yatırıldığına Dair Makbuz Aslı: Hizmet bedelinin %20 si peşin geri kalanı hizmet sözleşmesindeki koşullara ve binanın seviyesine göre yatırılmaktadır. 1. Arsa Kıymet Bedeli: Bedeller encümen tarafından belirlenmekte ve belge vergi dairesinden alınmaktadır. TUS Belgeleri: Mühendis-Mimar Odaları Birliği-Harita ve Kadastro Mühendisleri Odası tarafından her bir ruhsat için verilen tescil belgeleridir. ayrıca. iade edildikleri masalar ve bekleme süreleri açısından incelenmiştir. 5. bu poligonların kot ve koordinatlarını da içeren 1/50 ve/veya 1/100 ölçekli kroki.Evrak Eksiklikleri. Bu iade yazıları. yazı ve kroki ile belirten. Müteahhit Ticaret Oda Kaydı Aslı: Kişinin müteahhitlik yapabileceğine dair ticaret odasından alınmış kayıt ve onay belgesidir. 7. 4. iade sebepleri.2. parsel ve yapı köşe noktaları ile imar hatlarının kot ve koordinatlarının parsele uygulamasında ve su basman vizesine esas röleve krokisinin düzenlenmesinde yaralanılacak poligonları. Yan parselin Kat Maliklerinden Yanaşma zini Alınması: Bitişik nizama tabi yerlerde. nşaat ruhsatına yazılması gereken bir bedel olduğundan bu evrak istenmektedir. imar planı ve imar yönetmeliği ile öngörülen proje yapım koşullarını. Kot Krokisi: mar durumu veya vaziyet planına göre ada ve parsellerin köşe noktaları ile yapılacak binaların köşe noktaları ve varsa kademe noktalarının Ülke Nivelman Sistemine dayalı olarak gösterildiği krokidir. Yapı Yeri Uygulama Krokisi: Vaziyet planının. 15 adedi mimari tetkik masası. 9. 11. bulvar. ilgili belediyelerce tanzim ve onaylanan yapı ruhsatına esas belgedir. Son Ay Vizeli Parsel Tapusu: Tapu dairesi mal sahibinin değişmediğine ve tapunun geçerli olduğuna dair tapunun arkasına onay vizesi yapar. 6 ana başlık altında toplanmış ve aşağıda kısaca açıklanmıştır (Tablo 1): 2. 380 . çıkmaların yan komşu hududuna yaklaştırılmalarına izin verilebileceği gibi. cadde ve sokaklara cephesi olan yapılara verilen belgedir. nşaat Ruhsatı Başvurularının ade Sebepleri 1 Ocak 2008 – 10 Haziran 2008 tarihleri arasında yapı ruhsat şubesine müracaat etmiş ancak eksikleri nedeniyle iade edilmiş toplam 29 yeni inşaat dosyası bulunmaktadır.

B. Kimlik Nosu Yol Genişliği Belgesi Arsa Kıymet Bedeli Yapı Denetim Hizmet Bedelinin Yatırıldığına Dair Makbuz Aslı Yapı Denetim Sicil Gazetesi Fotokopisi Proje Müelliflerinin Sicil Durum Belgeleri Müteahhit Ticaret Oda Kaydı Aslı Müteahhit mza Sirküleri Aslı Ve Fotokopisi Müteahhit Sözleşmesi Kanal Belgesi Şantiye Şefi Sözleşmesi Mimari Proje Cd Kaydı Yapı Denetim Firması Denetçilerinin Tc. Kimlik Nosu Müteahhit Tc.Ş.2.B. Kimlik Nosu Yapı Denetim mza Sirküleri Son Ay Vizeli Parsel Tapusu Şantiye Şefi Oda Kayıt Belgesi Müteahhitin Sertifikalı Usta Çalıştıracağına Dair Taahhütnamesi nşaat Müh.Tablo 1.Göre Proje Tadilatı Yangın Yön. Göre Proje Tadilatı Telekom Belgesi Onayı Zemin Etüt Raporuna Jeofizik Mühendisi mzası Elektrik Projelerinde Telekom Onayı Tesisat Projelerinde z-Su Onayı Bekleme Süresi çinde lgilenilmemesi Bekleme Süresi çinde Tadilata lişkin Çizimlerin Tamamlanmaması stinat Duvarı Ruhsatı Müracaatının Eksik Olması Tapu Kaydındaki Tecavüzlerin Kaldırılması Gerekliliği Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğinin 56. Zemin Etüt Sorumluluk Belgesi Müteahhit Vergi Levhası Fotokopisi Yapı Denetim Firması Denetçilerinin kametgah Belgesi TUS Belgeleri Şantiye Şefi Sicil Durum Belgesi mar Durumu Belgesi Numarataj Krokisi Aslı Yapı Yanaşma zin Belgesi Yibf Belgesi Yapı Denetim Kuruluşu Onaylı Proje Kontrol Form Belgesi Kot Krokisi Vekaletname Aslı mar Durumu Belgesi Yapı Yeri Uygulama Krokisi .0.Maddesine Göre Noter Tasdikli Sözleşmede Belirtilen Bedelin Esas Alınması Gerekliliği nşaat Ruhsatı Verilememesi Statik Proje Hesapları Statik Proje Zemin Etüt Raporu Toplam 15 15 15 15 14 12 11 11 10 9 8 8 7 6 6 6 5 5 4 3 3 3 3 2 2 2 1 1 1 1 1 1 1 5 4 3 1 7 2 1 1 6 3 2 1 1 1 2 1 1 5 EVRAK EKS KL KLER 207 YÖNETMEL K HÜKÜMLER NE GÖRE PROJE TAD LATLARI MZA VE ONAY EKS KL KLER RESM SÜRELER N DOLMUŞ OLMASI 13 11 9 D ĞER PROJE EKS KL KLER 4 249 381 . mar Yön. Kimlik Nosu Mal Sahibi Tc. Göre Proje Tadilatı Otopark Yön. nşaat Ruhsatı Sürecinde Dosyaların ade Sebepleri Proje Müellifleri Tc. Göre Proje Tadilatı Sığınak Yön.

24. 27. 16. nşaat Müh. Kimlik Numarası: nşaat sahibi kişiye. 14. her proje için işin adı yazılı belgedir. 30. Müteahhit mza Sirküleri Aslı Ve Fotokopisi: Müteahhit firma yetkililerinin isimlerinin ve imzalarının belirtildiği noter onaylı belgedir. koşullarını ve süresini belirten sözleşmedir. Nüfus ve Vatandaşlık şleri Genel Müdürlüğü tarafından verilmiş olan numaradır. Kanal Belgesi: Yapının temiz su. Vekaletname aslı: Bir kişinin başka bir kişiye bazı yetkiler verdiğini gösterir noter onaylı evraktır. 19. 382 . vatandaşlarına verilmiş olan numaradır. Yapı Denetim Sicil Gazetesi Fotokopisi: Yapı denetim firmasının kuruluş adresinin zmir olduğunu teyit etmek için alınır. Zemin Etüt Sorumluluk Belgesi: nşaat mühendisinin yerinde yaptığ ı tetkik ve zemin etüt sonuçları dahilinde inşaat mühendisleri odasının hazırladığı ve sorumlu mühendisin onayladığı belgedir. Müteahhit Vergi Levhası Fotokopisi: nşaat ruhsatında müteahhit firmaya ait bilgileri doldurmak için istenir. 28. Nüfus ve Vatandaşlık şleri Genel Müdürlüğü tarafından TC. ilgili belediyelerce tanzim ve onaylanan yapı ruhsatına esas belgedir. meslek adamının o andaki durumunu gösterir. Müteahhit TC. vergi numarası gibi. imar planı ve imar yönetmeliği ile öngörülen proje yapım koşullarını. Belirli bir km sınırlaması vardır. Kimlik Numarası: Proje tasarımcılarına ait. lgili meslek odasınca düzenlenen. yapım süresi içerisindeki sorumlulukları ve ücreti kapsayan sözleşmedir 20. 26. 21. pis su ve yağmur suyu parsel içi tesisatının kent şebekesine bağlanması işleminin zmir Su ve Kanalizasyon şletmesi tarafından onaylandığını gösteren ve inşaat ruhsatı eki niteliğinde olan iki kademeli belgedir. 23. 25. yazı ve kroki ile belirten. Yapı Denetim Firması onaylı proje kontrol formu belgesi: Yapı denetim firmasının binada neleri incelediğini gösteren formdur.Müteahhit Sözleşmesi: şin nasıl yapılacağını. Mal sahibi . 32. Yapı Denetim Firması Denetçilerinin TC.Şantiye Şefi Sözleşmesi: şin süresini. Müteahhit Firmanın Sertifikalı Usta Çalıştıracağına Dair Taahhütnamesi: Çalışan ustalar belirli bir eğitim almak zorundadırlar ve eğitimlerini tamamladıklarında buna dair sertifika alırlar.12. mar Durum belgesi: Bir parselde inşa edilecek yapı veya yapıların mar Kanunu. 13. 17. her proje için işin adı yazılı belgedir. Proje Müelliflerinin Sicil Durum Belgeleri. Kimlik Numarası: Yüklenici kişiye. Yapı Denetim mza Sirküleri: Yapı denetim firması yetkililerinin isimlerinin ve imzalarının belirtildiği noter onaylı belgedir. Mal Sahibi TC. Nüfus ve Vatandaşlık şleri Genel Müdürlüğü tarafından verilmiş olan numaradır. 22. Yapı Denetim Firması Yapı Denetçisi nşaat Müh. 18. Şantiye Şefi Oda Kayıt Belgesi: Şantiye şefinin ilgili odasına kayıtlı olduğunu gösteren evraktır. meslek adamının o andaki durumunu gösterir. 31. 29. 33. Ve Yardımcı kontrol elemanının kametgah Belgeleri: kamet adresinin zmir olduğunu teyit etmek için alınır. Şantiye Şefi Sicil Durum Belgesi: lgili meslek odasınca düzenlenen. 15. Y BF Belgesi: Yapıya ilişkin bilgi formudur. Mimari Proje Cd Kaydı: Mimari projenin dijital bir kopyası ruhsat müracaatı sırasında teslim edilmek zorundadır. Müteahhit . Proje Müellifleri TC. Belirli bir km sınırlaması vardır. Kimlik Numarası: Yapı denetim firması yetkililerine ait. Nüfus ve Vatandaşlık şleri Genel Müdürlüğü tarafından verilmiş olan numaradır.

0. kaymakamlık ya da valiliklerce. sığınak ve imar yönetmeliklerine göre revizyonunun en sık karşılaşılan hatalardan biri olduğu tespit edilmiştir. Bunların toplam bedeli girilecek işin büyüklüğüne göre değişmektedir. kincisi ise mal sahibinin kendisinden kaynaklanan bekleme süresi. kayıttan sonraki aşamalarda ise bekleme süresi 30 gündür. 3. Proje Eksiklikleri. Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğinin 56. Diğer Sebepler. belediyenin ilgili biriminden ruhsat alınması gerekmektedir. ham yollarda yol profili. 4. Bu tür parsellerde yapılacak binalara istinat duvarı tamamlanmadan önce inşaat ruhsatı verilmemektedir. Telekom belgesi onayı ve projelere Telekom onayı en sık rastlanan eksiklik olarak tespit edilmiştir. mza ve Onay Eksiklikleri. noter tasdikli inşaat sözleşmesinde belirtilen bedel esas alınarak düzenlenmektedir. 1. Maddesine Göre Noter Tasdikli Sözleşmede Belirtilen Bedelin Esas Alınması Gerekliliği: Kamu ihalelerine girerken müteahhitler önceden yapmış oldukları iş leri gösteren işbitirme belgelerini teslim etmek zorundadırlar. Mimari tetkik aşamasında projelerin yangın. 2. bu taşmanın iptal edilmesi ve parselin temizlenmesi gerekmektedir. yapı denetim kuruluşu tarafından fenni mesuliyeti üstlenilmek kaydıyla. 3. Yapı ruhsat şubesi kayıt bölümünde dosyaların resmi bekleme süresi 10 gün. Birincisi belediyelerin resmi bekleme süreleri. Belediyede yapı ruhsat kayıt müracaatında resmi bekleme süresi 10 gün. Maddesi uyarınca yeni yapılan binalarda ankastre tesisat projesinin Türk Telekom tarafından hazırlanan teknik şartnameye uygun olduğunu gösteren belgedir.2. nşaat Ruhsatı Başvurularının ade Süreleri şleyiş içerisinde iki farklı bekleme süresi tespit edilmiştir. Tablo 2 de en uzun sürede inşaat ruhsatı alan ve en kısa sürede inşaat ruhsatı alan dosyaların iade sebepleri listelenmiştir.2. otopark. nşaat Ruhsatı Verilememesi: mar durumu verilemeyen ya da buna benzer problemleri olan arsalarda inşaat ruhsatı verilememektedir.4.5. kayıttan sonraki aşamalarda dosyanın resmi bekleme süresi 30 gündür. Bu süreler içerisinde tespit edilen eksiklikler tamamlanmaz ise dosya iade edilir ve mal sahibinin yeniden müracaat etmesi gerekir. Bu belge belediye. 2. Yönetmelik Hükümlerine Göre Proje Tadilatları.3. Resmi Sürelerin Dolmuş Olması.6. Bu süreler içerisinde dosyaya ait eksik evraklar ya da çizimler tamamlanmaz ise dosya iade edilir ve ikinci bir müracaat gerekir. Elektrik ç Tesisleri Yönetmeliğinin Zayıf Akım Tesisleri başlıklı 69. 383 .2. 2. 2. 2. Tapu Kaydındaki Tecavüzlerin Kaldırılması Gerekliliği: Mevcut parsel sınırlarına bitişik parsellerden herhangi bir taşma var ise. kot krokisi. stinat Duvarı Ruhsatı Müracaatının Eksik Olması: Parsel içinde istinat duvarı yapılması gereken hallerde. En çok eksik getirilenlerin betonarme projesi ve statik hesapları olduğu tespit edilmiştir. Bunu takiben zemin etüt raporlarının da eksik getirildiği görülmüştür. parsele ait vaziyet planı ve istinat duvarı betonarme projesi ile müracaat edilerek. Telekom uygunluk belgesi.

zmir’deki inşaat firmalarıyla en çok iş yapan 5 yapı denetim firması yetkilisi ve proje müellifi olarak belediyeye gelen 5 mimar ile 384 . En uzun sürede inşaat ruhsatı alan dosyanın süresi 197 gündür. Röportajlar zmir Konak Belediyesindeki mar ve Şehircilik Müdürlüğüne bağlı yapı ruhsat şubesinde görevli 4 belediye çalışanı. Dosya iade edildikten 12 gün sonra mal sahibi ikinci müracaatını yapmış ve 170 gün sonra da inşaat ruhsatını almıştır. En uzun ve en kısa sürede ruhsat alan dosyaların dökümü En uzun bekleme En kısa bekleme süresi süresi 197 49 1. Dosya iade edildikten sonra mal sahibi aynı gün ikinci müracaatını yapmış ve 37 gün sonrada inşaat ruhsatını almıştır.iade 1.Çalış ma kapsamında incelenmiş olan dosyalardan en kısa sürede inşaat ruhsatı alan dosyanın süresi 49 gündür. kimlik numaraları Müteahhit ticaret oda kaydı aslı Toplam iade sebebi 4.Evrak makbuz eksiklikleri YDK imza sirküleri YDK sicil gazetesi fotokopisi YDK denetçilerinin ikametgah belgesi YDK denetçilerinin TC. Bu dosya ilk müracaatında yapı ruhsat kayıt masasından 13 ayrı sebepten 12 gün sonra iade edilmiştir (Tablo 2).mza ve Telekom belgesi onayı onay eksiklikleri Elektrik projelerinde Telekom onayı Kanal belgesi Müteahhit imza sirküleri aslı ve fotokopisi Proje müelliflerinin sicil durum belgeleri Yol genişliği belgesi YDK hizmet bedelinin yatırıldığına dair 3. Dosya ilk müracaatından 15 gün sonra yapı ruhsat kayıt (öntetkik) masasından 4 sebepten dolayı iade edilmiştir (Tablo 2). Tablo 2.iade X X X X X X X X X X X X X X X X X 4 13 ade ve Bekleme Sebepleri Statik proje 1-Proje Statik proje hesapları eksiklikleri Zemin etüt raporu 2.

konusunda uzmanlaşmış mimarlarla birlikte kurulacak bir komisyonla tekrar sorgulanıp. Özellikle yapı ruhsatı alınması sürecinin çok uzun olduğu ve çok fazla prosedür içerdiği vurgulanmaktadır. Bunun yanı sıra sistemin değiştirilmesinin ve belediyelerin sadece bir kontrol mekanizması gibi işleyerek yapı denetim firmalarını denetlemesinin uygun olabileceğini. projelerin yönetmelik hükümlerine uygun olarak hazırlanması ve başvuru evraklarının tamamlanarak müracaat edilmesi gerektiğidir. imar kuralları vb. Ruhsat alım sürecinin süresinin kısaltılması verimliliğin ve süreç kalitesinin geliştirilmesinde önemli rol oynayabilir. Röportaj sonuçlarında elde edilen ortak görüşler ise. proje ve evrak eksiklikleridir. yapı denetim firmalarının tecrübesiz elemanlar çalıştırarak inşaatı denetlemek yerine yavaşlattıkları da proje müellifi mimarların ortak görüşleri arasında yer almaktır 5. 385 . Bununla birlikte. gereksiz hükümleri kaldırılmak suretiyle daha sağlıklı bir hale getirilebileceğidir. öncelikle mimari projenin hazırlanıp. Yapı ruhsat şubesinde çalışan personelin ikinci ortak görüşü. Proje müellifi mimarlar da çalışan personel sayısının yetersiz olduğu konusunda hemfikirdir. Süreç odaklanması gereken temel konulara (deprem. Bunun yanı sıra. Sonuç Dosyaların tetkiki sonucunda. Yapı Denetim Firması yetkililerinin ortak görüşü ise belediyelerde çalışan personel sayısının yetersiz olduğudur. ve sürecin Yapı Ruhsat Şubesinde çalışan personelin ortak görüşü. Sonuç olarak. güvenlik. evraklar kısa süre içerisinde tamamlanabilmektedir. Yapı ruhsat şubesinde çalışan personelin üçüncü ortak görüşü. mar Yönetmeliğinin piyasada çalışan. Deprem ve mar Yönetmeliklerinin birbiriyle çakışan bölümlerinin yeniden incelenmesi gerektiğini düşünmektedirler.ruhsat alım süreçlerindeki gecikme sebeplerinin sorgulandığı hızlandırılmasına ait önerilerinin beklendiği röportajlar yapılmıştır. belediyeden ön onay alındıktan sonra diğer projelerin hazırlanması gerektiği ve bu şekilde inşaat ruhsatı müracaatı yapılması gerektiğidir. Bunu yapmak için sürecin sadeleştirilmesi önemlidir. inşaat ruhsatının yapı denetim firmaları tarafından verebileceğini düşünmektedirler. sağlık.) sadeleşerek yoğunlaşırken karmaşıklığı ortaya çıkaran geciktirici nedenlerin elenmesi ile daha etkin bir hale gelebilir. en fazla bekleme ve iade sebebi olarak evrak eksikliğ i tespit edilmiştir. En kısa sürede inşaat ruhsatı alan dosyanın iade sebebi ise. en fazla bekleme ve iade sebebi olarak evrak eksikliği tespit edilmiş olsa da. yangın. dosya düzenli olarak takip edildiğinde. Ayrıca Yangın. Bu sıralamanın ruhsat alma sürecini kısaltacağını düşünmektedirler. Bu çalışmayla sürecin sadeleştirilmesi için el atılabilecek gecikme sebebleri analiz edilerek önemli bir aşama sağlanmıştır. projelerin yönetmelik hükümlerine uygun olarak hazırlanması ve başvuru evraklarının tamamlanarak müracaat edilmesi gerektiği konusu ile çalışan personel sayısının yetersizliği ve yapı ruhsatı alınması sürecinin çok uzun olduğu ve çok fazla prosedür içerdiği yönündedir. en uzun sürede inşaat ruhsatı alan dosyanın tek iade sebebi evrak eksikliği olarak tespit edilmiştir.

tr/index. talep ya da değişiklik dilekçelerinin incelenerek analiz edilmesi. (2005). zmir Büyükşehir Belediyesi mar Yönetmeliği (2002). (2002). Kamu Reformu Araştırması. S. Prosedürlerin azaltılması için çalışan personel sayısının yanı sıra kullanılan teknolojinin de iyileştirilmesi gerekmektedir. TESEV Yayınları. 386 . Peer.asp?page=hizmetler&sub=yapikullanma. Kurumlarla diğer kurumlar ve kişiler arasındaki iletişim teknoloji yardımı ile daha hızlı ve verimli sağlanabilir. Referanslar Adaman. A. and Şenatalar. Türkiye. 2(4). M. Aralık 2002. Journal of Management in Engineering. ASCE Vol. Bayındırlık ve skan Bakanlığına iletilen hata.. Çarkoğlu. TÜS AD. Yayın No: TÜS ADT/2002-12/335. Ena Kitapevi.konak. edinme. pp 265-271. mevcut sistemin eksiklikleri belirlenerek daha gelişmiş bir yazılım hazırlanmasıdır.. Türkiye.bel. Kamu Hizmetlerine ve Reforma Bakışı. Türkiye. 5. Toplumun Kamu Yönetimine..Son olarak yaptıkları araştırma kapsamında yazarların önerisi. F. (2008) Yapı kullanma birimi hizmetleri üzerine bilgi http://www. B. TÜS AD Yayını. ASCE (1986) Streamlining the building permit process.

edu. Bu çalış ma.com Öz nşaat endüstrisi diğer endüstrilerden birçok sebepten dolayı değiş ik bir yapıya sahiptir. imalatta benimsenmiş ve performans iyileştirme başarıları ispatlanmış bazı felsefe ve teknikleri örnek alıp uyarlamak önemli bir hedef haline gelmiştir. Bu sebeple. finansal ve yönetimsel sorunlara neden olmaktadır. stanbul 0212 2521600 E-Posta: nuratakul@yahoo. inşaat endüstrisinin yapısal farkları göz önüne alındığında ne ölçüde uygulanabileceğini dört temel özelliğe (tek defaya özgü üretim.gundes@msgsu.tr Sema Ergönül Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Mimarlık Fakültesi. arsaya bağlı üretim.edu. imalat endüstrileri. yalın üretim. Fakat.tr Nur Atakul Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Mimarlık Fakültesi. Anahtar sözcükler: inşaat endüstrisi. imalattan alınan fikirlerin bir çoğunun uygulanmasını güç hale getirmektedir. daha önceleri Amerikan firmalarının hüküm sürdüğü dünya otomobil pazarının önemli 387 . 1980’lerde Japon otomobil endüstrisinin hızla ilerleyerek. ekonomik. Bütün bu farklılıklar inşaat endüstrisine özgü bazı teknik. stanbul 0212 2521600 E-posta: ergonul@msgsu.Yalın Üretim lkelerinin nşaat Endüstrisinde Uygulanabilirliği Selin Gündeş Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Mimarlık Fakültesi. organizasyon yapısının ve rollerin belirlenmesi. nşaat endüstrisi. diğer endüstrilerde sadece üretim faaliyetinin başında yer alan yerel malzeme ve taşeron temini. imalattan alınan üretim felsefelerinin ve özellikle Yalın Üretim (YÜ) görüşünün. yalın yapım Japon malat Endüstrisi lkeleri ve Batı Dünyası YÜ kavramının tartışılması. tüm dünyadaki inşaat endüstrilerinde. Üretimin her seferinde yeni bir proje üzerinde ve yeni bir sahada yapılması. birçok kere performans ve verimlilik açılarından diğer endüstrilerle karşılaştırılılarak zayıf bulunmuş ve yoğun bir şekilde eleştirilere maruz kalmıştır. geçici örgütlenmeler ve yüksek maliyetler) odaklanarak tartışmakta ve bahsedilen özelliklerin etkilerini en az seviyeye indirmeyi hedefleyen bazı yenilikçi girişimleri ortaya koymaktadır. inşaat endüstrisinin kendine has özellikleri. stanbul 0212 2521600 E-posta: selin. piyasa ve kanunların araştırılması gibi işlerin her seferinde yeniden gündeme getirilmesini zorunlu kılar.

Bunlar. kitle üretim sistemlerinde yedi tür israftan bahsetmiştir. • YÜ’de israf ve değer kavramları büyük önem taşır. malat endüstrisinde dünyaya daha önce egemen olan ve ‘Fordizm’ olarak adlandırılan akımın Japon tehdidine yenik düşmesi ile yeni bir üretim çağının başladığı iddia edilmiştir (Womack vd.. gereksiz taşıma (ürünler) ve beklemelerdir. üretimin müşterinin talep oranına göre ayarlanması ve dolayısıyla stokların azaltılması esastır. sıfır hata hedefini sağlamak ve sürekli iyileştirme yapmak esastır (Knill. hatalar (üründe). malzeme siparişi. Çünkü Toyotizmde hataların düzeltilmesi değil. Araştırmanın sonuçları çarpıcıdır: başarı üstün teknolojiden değil. Japon üretim sistemlerinin Japon kültürü ürünü olduğu ve batı dünyasına transfer edilemeyeceği fikrine odaklanmıştır. işçi uzmanlaşmasını desteklerken. Fordizmde bulunan katı ve hiyerarşik örgütlenme yapısı Toyotizmde bulunmaz. geleneksel üretim sistemlerinden farklı olarak. tedarik edilecek malzeme ve ekipmanın uzun dönemli planlaması yapılarak depolanmasını hedefleyen (just in case) Fordizm ilkelerine tamamen ters düşer. YÜ’nün Fordizm’e olan üstünlüğüne yönelik iddiaları birçok çalış mada tartışılmıştır. şçiler. Kalite kontrolü. Fakat. Müşterinin algıladığı değere katkıda bulunmayan ama kaynak harcayan her işlem israf olarak nitelendirilmelidir. Hatta. Dolayısıyla yönetimin bu tür bir yapılanmaya istekli olması ve işçiler ve yönetim arasında güçlü bir işbirliği kurulması bu akımın temelini oluşturur. Japon üretim sistemleri arasında en göze çarpanı Taiichi Ohno’nun geliştirdiği “Toyota Üretim Sistemi” (TÜS) olmuş ve bu sebeple yeni çağ çoğu literatürde “Toyotizm” olarak adlandırılmıştır. • YÜ ile sağlanan yüksek verimin bir sebebi de. 1950’lerde batı dünyasından alınmıştır (Dohse vd. organizasyonda yer alan tüm bireylerin birden fazla görev üstlenmesini temel bir koşul olarak görür (Womack vd. • Fordizm.1990).1990...1990).bir payını kapması ile başlamıştır. YÜ sisteminin Japonya’da uygulamasının batı dünyasına yanlış aktarıldığı ve Japon 388 . ‘Fordizm’ ve ‘Toyotizm’ arasındaki başlıca farklar şöyle özetlenebilir: • Toyotizm. sorunlara zamanında müdahale etme ve çözümler bulma gibi görevler. teknoloji.1985). Japon üretim sisteminde örgütlenme yapıları daha basıktır. gereksiz hareket (insan). işçilerin bu sorumlulukları alabilecek yüksek vasıflara sahip olmalarını gerektirmektedir (Womack vd. Yalın Üretim Felsefesine Yönelik Eleştiriler YÜ taraftarlarının. değişik görevlerde yer alabilmeli ve problemlere müdahale etme yetkisine sahip olmalıdır. parça ve bileşenler ana firmaya uzun dönemli bir işbirliği ile bağlı olan tedarikçiler tarafından temin edilir. tedarikçilerle olan ilişkilerdir.1990). özgün bir üretim sistemi ve yönetim tekniklerinin benimsenmesinden kaynaklanmaktadır. ihtiyaçtan fazla üretim. Dohse vd. üretim süresi daha kısa. Değer kavramının merkezinde müşteri yer almaktadır. gereksiz işlem. stoklar. yalın üretim. Japonya’da. malzeme ve personel maliyetleri daha düşük ve kalite daha yüksektir (Womack vd. 1999). • Tam Zamanında Üretim (TZÜ) esaslı malzeme tedariki. Birinci grup eleştiri. “Japon tehdidi” olarak adlandırılan bu değişimin sebeplerini araştırmak ve Japon üretiminde rekabetçiliği bu derece artıran sihirli formulü keşfetmek için otomobil endüstrisinden uzmanlar Japonya’ya giderler. TZÜ görüşünde. Bu sistemde. Ohno (1988).. YÜ’ye göre israf azaltılmalı veya mümkünse yok edilmelidir. öncelikle Fordizme göre daha esnek bir yapıya sahiptir. Kullanılan teknoloji ve beceriler batı dünyasındakilerin aynısıdır.1985). tedarikçilere ürünün kalitesi ve tasarımı konusunda büyük yetkiler verilmektedir.

stokların mümkün olan en düşük seviyede tutulmalarını ve ürünlerin küçük parçalar halinde sık sayıda sevkiyatını hedefler. Sullivan 1992). Dohse vd. (1990) tarafından yapılan “Dünyayı Değiştiren Makine” adlı çalışmada. Literatürde en çok eleştiri alan konu ise YÜ prensiplerinin işçilere yönelik tutumu ve önerilen takım çalışması ilkeleri ile ilgilidir. Katayama ve Bennett. YÜ’de ana sanayinin yan sanayi üzerindeki baskı gücü bazen eleştiri konusu olmuştur. TZÜ ortalamanın üzerinde talep artışına cevap verebilecek bir sistem olmadığı için de eleştirilere maruz kalmıştır (Karmarkar. Bu görüşe göre. (2004) ise. YÜ prensiplerinin sanılanın aksine Japonya’da imalatçılar arasında belirtildiği kadar yaygın olmadığını ve yapılan çalışmaların sadece TÜS’ne odaklanarak genelleme yaptıklarını iddia ederler. Peki birçok açıdan farklı bir yapıya sahip olan inşaat endüstrisi için hangi görüş daha doğrudur? Womack (1990) ve Womack ve Jones (2007)’un fikirleri doğrultusunda YÜ prensiplerini. Yine. TZÜ görüşü. Womack ve Jones (2007). 1990’lardan itibaren inşaat endüstrisinde YÜ tekniklerinin kullanım olanakları incelenmeye başlamıştır. YÜ’deki stresli çalışma şartlarına dikkat çeken ve bu koşullarda güçlü sendikalara sahip batı dünyasına uyarlama yapmanın zorluklarından bahseden diğer yazarlardır. 1989. YÜ sisteminde uygulanan çalışma prensiplerinin işçileri zor ve ağır şartlar altında çalışmak durumunda bırakması bu yöndeki eleştrilerin ana hedefi olmuştur. Parlak (1999). işin yoğunlaştırılması. çalışma sırasında zaman kayıplarının azaltılması ve işçi sayısının mümkün olan en düşük seviyede tutulması gibi konulara dikkat çekmiştir. YÜ prensiplerini uygulamanın bazı önkoşulları vardır. Hines vd.1985). nşaat Endüstrisi’nde Yalın Üretim Womack vd. (1985). tedarikçiler üzerinde baskıya yol açmakta ve dolayısıyla. belirsizlik ortamı ve karmaşık organizasyon yapıları ile karakterize edilen inşaat endüstrisinde benimsemek gerçekten mümkün olabilir mi? Dünyada. Aggarwal. 2008).sisteminin raporlarda belirtilen sistemlerden farklılıklar gösterdiği de iddia edilmiştir (Wilkinson ve Oliver 1990. kalite. Bu akımın önde gelen araştırmacılardan biri olan Lauri Koskela (1992) inşaat endüstrisindeki düşük verim. TÜS’ün tüm endüstrilere aktarılabileceği ifade edilmiştir. Sullivan (1992) ve Berggren (1992). tedarikçilerin bu yapılanmada iş yapmak istememelerine sebep olmaktadır. Tedarikçilerin ana üreticiye olan bağımlılıkları. yalın düşünce sisteminin imalat sektörüyle sınırlı kalmak zorunda olmadığını belirtmiş lerdir. TZÜ’ye yönelik yaygın bir eleştiri ise sık ve küçük ölçüde yapılan nakliyat işlemlerinden doğacak trafik sıkışıklığı ve kirlilik gibi sorunlara odaklanır. YÜ adı altında. Winch (2003) ise YÜ’nün konut yapımı dışında inşaat endüstrisi için geçerli olmayacağını iddia etmiştir. Bir başka sorun. inşaat endüstrisi kapsamında aşağıdaki bölümlerde daha detaylı incelenecektir. YÜ’nün seri üretime yönelik bir uygulama olması ve herbir endüstri için uygun olabileceğini söylemenin yanlış olacağıdır (Jürgens 1995. stokları bir israf olarak nitelendirildiği için. süre ve güvenlik ile 389 . Bu önkoşulları yerine getiremeyen imalatçıların YÜ tekniklerini uygulamaya çalış maları uygun bir yaklaşım değildir (Jorgensen ve Emmitt. Bu konu. 1996).

2000. inşaat endüstrisinde üretim faaliyetlerine dönüşüm. Planlamada. 1996). akış ve değer kavramları açısından bakmak gereğini savunur. “müşteri” olarak nitelendirilebilecek işveren ya da nihai kullanıcılar birden çok sayıda olabilir. işlemlerin bütünü açısından bakıldığında. projenin gerçekleştirilmesinde sıra hakimiyeti. Oysa inşaat endüstrisinde müşteri sınıflandırmasında sadece işveren yer almayabilir. Yazara göre. Japon üretim tekniklerinin inşaat endüstrisinde kullanılmasında yaşanacak sorunları dile getiren çalış maların az olması ve bu akımın savunucuları tarafından eleştirilerin gözardı edilmesi dikkat çekici bir konudur. 1993. YÜ ilkelerinde önemli bir yere sahip olan değer ve israf kavramları da inşaat endüstrisinde sorun yaratan bir alandır. Buna göre üretim işlemi girdilerin çıktılara dönüştüğü birbirinden ayrı birçok alt işlemden oluşur. inşa edilebilirliğin ve yenilikçiliğin zayıf. maliyeti aşmadan ve istenen kalitede gerçekleştirmede başarısız olduğunu iddia eder. Yazar. değer. Koskela (2000) ancak akış faaliyetlerini göze alan bir bakış ile inşaat endüstrinin gelişebileceğini dile getirir. yani sıra hakimiyeti. YÜ felsefesinin kullanılmasını önermiştir. Mevcut eleştiriler. ve değişimin çok olmasına sebep olur. Koskela (1992). israf. Dolayısıyla. YÜ. Akış faaliyetleri katma değer sağlamadığı için azaltılmalı veya yok edilmelidir. öncelikle YÜ’nün uygulanmasında bazı önkoşullar olduğu ve bu yüzden de tüm endüstrilerde kullanılamayacağı fikrine odaklanmıştır (Berggren. yeni üretim felsefesi olarak adlandırdığı. bu görüşün her zaman en verimli sonucun elde edilmesine olanak vermediğini belirtir. 2002). Yalın Yapım Kavramına Yönelik Eleştiriler YÜ’nün imalat endüstrisinde uygulanmasına yönelik eleştirilerin inşaat endüstrisi için bire bir geçerli olduğunu söylemek mümkün değildir. malatta da aynı görüşün hakim olduğunu savunan Koskela. Green ve May (2005)’de standartlaştırılmış ve tekrarlayan üretime odaklanan YÜ’nün inşaat endüstrisine uygulanmasının birçok soruna yol açacağına işaret etmiş lerdir. Yapı ömrü boyunca. Buna rağmen. inşaat endüstrisine hakim olan belirsizlik ortamı ve karmaşık örgütlenme yapıları göz önüne alındığında YÜ’nün yapı üretiminde uygulanmasında imalat endüstrilerine göre çok daha fazla sorunla karşılaşılması beklenilebilir. Hiyerarşik organizasyon yapısı ise bütün yerine sadece bir işe odaklanmayı ve o işin maliyetini azaltma hedefini beraberinde getirir. Öyle ise YÜ’de bahsedilen değer hangi “müşteri”nin algıladığı değer olmalıdır? 390 . 1999b. Green (1999a. döngü zamanı ve değişkenlik gibi kavramlara gereken önem verilmemektedir. bu sebeplerden ötürü. inşaat üretiminde dönüşüm (transformation) modelinin hakim olduğu görüşünü tekrarlar. Hataların engellenememesi Koskela (1992) tarafından yapılan kalite ile ilgili eleştirilerin temelini oluşturur.ilgili sorunların çözümüne yönelik.1988). hiyerarşik organisyon yapısı ve kalite konularının ihmalinin bu yönetim görüşünün başlıca eksiklikleri olduğunu belirtir. lk bakışta. seri üretimde kullanılan bir felsefedir. inşaat yönetiminde kullanılan teori ve tekniklerin projeleri zamanında. Örneğin. yapılacak işin zamanlama olarak birbirini izleyen ve uzmanlaşma gerektiren daha küçük işlere bölünmesi. bahsedilen eksikliklerden yola çıkarak. Katayama ve Bennett. geleneksel yönetim anlayışı sadece dönüşüme odaklanmıştır ve dönüşümler arasındaki akışlar ihmal edilmektedir. Koskela (2000). Hatanın tespitinden düzeltilmesine kadar geçen zamanın uzunluğu ve nihai kullanıcının isteklerinin yeterince göze alınmaması yapım sürecinin başlıca sorunlarındandır. YÜ’de değer kavramı sadece müşteri açısından ele alınmıştır (Ohno. üretimde. 2000 yılında tamamladığı doktora çalışmasında Koskela.

değer ve israf kavramları. Çünkü her yapı birbirinden farklı olacak ve girdiler her üretim döngüsünde değişecek ve dolayısıyla akışlar da sorunlu olacaktır. nşaat ve malat endüstrileri: YÜ ilkeleri inşaat endüstrisinde uygulanabilir mi? nşaat ve imalat endüstrileri birçok yönden birbirinden farklıdır. Yazarlar. Bu sebeplerden ötürü. imalat endüstrisinde olduğu gibi. inşaat endüstrisinde akış yönetimi. Genel kanı. tedarik zinciri inşaata göre daha esnek ve yönetimi daha kolay olmaktadır. değişiklikler. Bu sebeple.YÜ’de yer alan israf kavramı ise ayrı bir tartışma konusu olmuştur. işverenin öncelikleri ve ihtiyaçları her bir yeni üretim döngüsünde farklı olmaktadır. Koskela (2000) ancak bu sayede inşaat endüstrisinde bir dereceye kadar standartlaşma sağlanabileceğini ve akışların kontrol altına alınabileceğini savunmuştur. Her üretim döngüsünde yeni problemlerle karşılaşmak ve bu sorunlara her seferinde çözümler aramak YÜ prensiplerinden olan sürekli iyileştirmeyi zorlaştırdığını söylemek mümkündür Koskela (2000). 391 . Green ve May (2005). Bu özellikler. bir inşaat projesinde yer alan mesleksel çeşitlilik göz önüne alındığında çıkar çatışmalarının kaçınılmaz olduğunu vurgularlar. imalat endüstrilerine göre daha güçtür. inşaat yatırımlarında işveren ve kullanıcıların imalat endüstrilerinden farklı olarak çok sayıda olması israf kavramına da daha geniş bir açıdan bakmayı gerektirir. nşaat endüstrisinde üretimin tek defaya özgü ve arsaya bağlı olması. seri üretim kapsamına girmez. batıdaki işçi sendikası kavramının ve geliştirilmiş işçi haklarının YÜ prensiplerinin batıya uyarlanmasında yaşanacak önemli bir engel olduğudur (Green 1999b. YÜ felsefesi israftan kaçınmanın herkesin çıkarına olduğunu varsayar. israf ile sonuçlanan bir dizi değişkenlik ve belirsizliğe sebep olmaktadır. Tek defaya özgü üretim ile ilgili diğer bir sorun. bireysel ve grup çıkarlarını göz önüne alan bir yaklaşımın daha doğru olacağ ı görüşündedirler. yapının tüm hayatını kapsayan bir yaklaşım ile ele alınmalıdır. Yukarıda bahsedildiği gibi. YÜ tekniklerine başvurulmadan evvel. eğer bu özellikler işveren. sadece o projeye özgü bazı tasarım ve uygulama çözümlerinin mümkün olduğunca elenmesi ile çözümlenebileceğini savunur. Ayrıca. tasarım yanlış lıkları. her yeni proje için geçici örgütlenmeler kurulması ve bir üretim döngüsünde gerekli yatırım maliyetlerinin yüksek olması inşaat endüstrisinin kendine has birçok özelliği arasında en çok göze çarpanlarındandır. • Tek defaya özgü üretim: nşaat üretimi. Green 2002). inşaat endüstrisindeki organizasyonlarda. nşaat sektöründe israf. bazı konut projeleri hariç. Green ve May (2005)’e göre organizasyonlardaki bu tür çatışmaları sadece ‘güç’ denetleyebilir ve bu olgu da YÜ taraftarları tarafından ihmal edilmektedir. arsa veya tasarımcı için elzem değil ise gerçekleştirilebilir. güvenlik maliyetleri ve malzemelerin gereğinden fazla tüketiminden meydana gelir. tek defalığa özgülük sorununun proje için üretilen ve daha önce kullanılmamış. Bu tür farklılıklar belirsizliğin yüksek olmasına ve dolayısıyla YÜ’nün önemli bir prensibi olan akış denetimi’nin problemli olmasına yol açar. işçi haklarına da dikkat çekilmektedir. YÜ tekniklerinin inşaat endüstrisinde uygulanabilirliğini tartışan çalışmalarda. hatalar. Tabi ki bu eleme. Bu sebeple. tekrar yapım. malatta ise tekrar eden ürünlerin hakim olması sebebiyle. daha önceki yapılan işlerden elde edilen tecrübelerin ve karşılaşılan sorunlara bulunan çözümlerin bir sonraki işe aktarılmasının diğer endüstrilerdeki uygulamalara göre sınırlı kalmasıdır.

ticaret kanunlarını.• Arsaya bağımlı üretim: Yapı üretiminin her yeni bir proje için değiş ik bir arsada gerçekleştirilmesi. malat endüstrilerinde ise işgücü sabit olup. 392 . yani imalat endüstrilerinde olduğu gibi sabit bir üretim yerinin (ör. neredeyse her üretimde. yerel tedarikçilerin seçimi. birtakım örgütsel. stratejik olarak coğrafi çeşitlendirmeye yönelmiş ve geniş bir alanda (bölgesel veya ülkelerarası) iş yapan inşaat firmalarında daha belirgin şekilde ortaya çıkar. ürün montaj bantı boyunca hareket eder. teknik. Bu zorlu yapılanma süreci YÜ’nün temellerinden olan karşılıklı güvenin oluşturulması ilkesine ters düşmektedir. Nakliyat ve maliyet gibi sebeplerden ötürü. malat (a) ve proje temelli (b) endüstrilerde ürün ve kaynak akışı (Lowe ve Leiringer. bu dört ana özelliğin hepsi yüksek derecede birbirleri ile ilişkilidirler. Şantiyede üretim. farklı jeolojik koşullar ve çevresel faktörlere maruz kalma gibi arsaya bağlı üretim özellikleri. korunaksızlık. Ürünler Ürünler Kaynaklar Kaynaklar (a) (b) Şekil 1. Örneğin uluslararası iş yapan bir firma. 2006). fabrika) olmaması inşaat endüstrisinin belirsizliğe neden olan en önemli özelliklerinden biridir. Şekil 1’ de bu durum şematik olarak gösterilmektedir. nşaatta taşınmazlığın getirdiği diğer ilginç bir özellik ise. iklim koşullarını öncelikle iyi belirlemek. 2001). nşaat endüstrisinde ürün taşınamaz olduğu için geleneksel olarak üretim faaliyetleri zorunlu olarak şantiyede gerçekleşmektedir. üretimde değişkenlik ve belirsizlik gibi YÜ ilkelerini uygulamayı zorlaştırabilecek etkiler doğurur. öğrenmek ve sonra da bu koşullara ayak uyduracak üretim ve organizasyon yapılanmasını her seferinde yeniden kurmak zorundadır. dolayısıyla da geçici örgütlenmeler oluşmasına yol açar. makine ve insangücünün ürün üzerinde sürekli hareket halinde olmasıdır. Bütün bu sorunlar. bir bölgeye odaklanmamış. yerel malzeme ve kaynak bulma zorunluluğuna. bölgesel tedarikçileri. ekonomik ve finansal sorunlar doğurmaktadır (Propersi. Arsaya bağlı üretim. her yapı üretiminde. değişen yerel yönetim gereksinimlerini. gruplarının oluşturulması ve inşaat makinelerinin şantiyeye getirilmesinin düşünülmesi gereklidir. imalat endüstrilerinde gözlemlenebilen sorunlara ek olarak. Aslında. malat endüstrilerindeki üretim faaliyetlerini doğrudan etkilemeyen iklim koşullarına açıklık.

nihai kullanıcı. LP sistemi inşaat endüstrisine oldukça yayılmış olmasına rağmen. Proje finansmanı kapsamında yer alan uygulama modelleri de. yüklenici. faaliyet ve akışların zamanlamasının ve uyumunun sağlanamaması bir sonraki işin gecikmesine sebep olmaktadır. 1992 yılında yaptığı çalışmada otomobil üretimi ve yapı üretimini karşılaştırmış. Bu durum YÜ’nün çekim olarak adlandırılan ve talep oranlı üretim prensibine ters düşmektedir. malatta ürün değişik iş grupları arasında gittikçe ilerlerken. 2005. Finansman sorunu. yapı üzerinde sürekli hareket halindedirler. ve otomobil imalatında bulunmayan ‘lokasyon akışı’. Birincisi.2007). ikincisi bina iskeletinin değişik montaj aşamalarına olan akışı. altyüklenici gibi grupların oluşturduğu yeni bir örgütlenme yapısı kurulmaktadır. Çoğu durumda. Örneğin. otomobil üretiminde yer alan iki ana akışa (bileşenlerin montaj hattına akışı ve otomobilin montaj hattında ilerlemesi) ek olarak üçüncü bir akış tipi olduğuna dikkat çekmiştir.. diğer endüstrilerin iş ortamının geleceğine bağlıdır. makroekonomik şartların yoğun bir şekilde üretimi etkilemesine sebep olur. nşaatta ise üç tür akış vardır. finansörlerin çok güçlü bir role sahip olmalarını beraberinde getirir. malzemelerin sahaya akışı. önceden tahmin edilemeyen aksaklıklara müdahale etme yeteneğinin olmaması gibi nedenler ile olumsuz eleştirilere de maruz kalmıştır (Bortolazza vd. Yüksek Maliyetler: nşaat endüstrisinin diğer endüstrilere kıyasla daha yüksek maliyetler gerektirmesi. 2000. • Geçici örgütlenmeler: Her inşaat projesinde daha önce muhtemelen birlikte çalışmamış. tedarikçi. Bu durumda YÜ’deki değer anlayış ı ve çekim prensibi ile ters düşmektedir. Çok disiplinli ve geçici yapılanma ile ilgili başka bir sorun gruplar arasında uyum zorlukları ve çıkar çatışmalarıdır. projede yer alan değişik grupların aynı amaca hizmet etmesini destekleyen ve bu sayede bir dereceye kadar çıkar çatışmalarını önlemeye yönelik girişimlerdir. inşaatta bunun aksine işgücü sabit olmayıp. 1998. Bu tür bir yapılanmada. bir sonraki projede yepyeni bir örgütlenme oluşmaktadır. Ballard ve Howell. Makroekonomik şartlar nihai yapılara olan talebi etkiler. nihai kullanıcının isteklerinin uygulayıcı gruplara aktarılmasında yaşanan sorunlardır. isteklerini finansman olanaklarına göre ayarlamak ve sınırlamak zorunda kalmaktadırlar. YÜ prensiplerinden akış denetlenmesini zor kılmaktadır. Yalın Yapımın inşaat endüstrisinde en çok yaygınlaşmış tekniği olan Last Planner (LP) sistemi (Ballard. işgücünün sabit olmaması karmaşıklığa sebep olmakta ve dolayısıyla. Proje bitiminde bu yapı doğal olarak kırılmakta. inşaat üretiminde. Literatürde bu tür zorlukların aşılması için gruplar arasında kurulacak uzun dönemli işbirliği modelleri önerilmiştir. Geçici ve karmaşık yapıdaki örgütlenmelerin YÜ prensiplerinin uygulanmasında yaratacağı diğer bir sorun da. YÜ’nün başlıca ilkelerinden olan ve üretimde yer alan her bireyin ana hedefe odaklanması ve karşılıklı güven ortamının sağlanması gibi hedefler geçici örgütlenme yapılarının doğasına ters düşmektedir. işveren. Lokasyon akış ı yapının taşınamaz olmasından kaynaklanır. Bu durum imalat endüstrilerine göre daha yoğun bir koordinasyon çabası gerektirir ve dolayısıyla YÜ’nün akış prensibinin uygulanmasını zorlaştırır. proje akışının geliştirilmesi için kurulmuş bir sistemdir. tasarımcı.nşaatta. bir ülkede ihracat ithalata ağır • 393 . Koskela. 2003) bu aksaklıkların giderilmesini amaçlayan. gemi veya uçak yapımında olduğu gibi. Koskela (1992) arsaya bağlı üretimden kaynaklanan sorunlara çözüm olarak şantiyede gerçekleşen faaliyetlerin sayısını azaltacak prefabrikasyon ve modularizasyon gibi çözümler önermiştir. Ballard ve Howell. Çünkü inşaat endüstrisinin ürün talebi. Brodetskaia ve Sacks.

şantiyede gerçekleşen üretim iş lemlerini dış etkilerden korumak için geçici çözümler bulmuşlardır. Bu çözüm. • Önceden tasarlanmış yapılar ve konutlar: Küçük işyeri ve konut yapımı için birkaç firma önceden tasarlanmış binalar sunmaktadırlar. inşaat endüstrisinin tek defaya özgü üretim.basarken. Bu yöntem ile arsaya bağlı üretim ve geçici örgütlenme yapılarından doğacak sorunlar kontrol altına alınabilinir. 2002). Görüldüğü gibi. Birinci grup. bahsedilen tüm bu özelliklerin yarattığı üretim sorunlarına çözüm arayan iki ayrı grup fikir oluşmuştur. inşaat endüstrisinin kendine has özelliklerinin elimine edilmesini hedefleyen başlıca girişimleri şöyle sıralamışlardır. Makroekonomik koşulların talebe olan etkisini gösteren diğer bir örnek ise. • Prefabrike işyerleri: 2001 de yapılan Bollard ofis binası geleneksel yapıma çok değişik bir açı kazandırmış ilginç bir yapıdır. • Standart konutlar: IKEA ve Skanska tarafından geliştirilen standartlaştırılmış konut konsepti (Bo Klok). Peki gerçekten. sektöre giriş ve çıkış engellerinin diğerlerine göre daha düşük olması sebebi ile çok sayıda KOB ’ye sahip inşaat endüstrisinde. tüm parçalar prefabrike olup. Bu uygulama ile tek defaya özgü üretim ve geçici örgütlenme yapılarından doğan sorunların aşılabileceği belirtilmiştir. inşaat endüstrisinin doğasını bozmadan onun dinamik yapısına uyacak teknikler geliştirmeyi önerir (Ballard ve Howell. rakip firma sayısını ve dolayısıyla da talebi kontrol altında tutmak çok zor olmaktadır. inşaatı korumak için tasarlanan büyük tenteler veya şantiyede geçici beton fabrikalarının yapıldığı (e. mühendislik. • Açık bina: Açık bina daha çok konut projelerinde uygulanmaktadır.2005). arsaya bağlı üretim ve geçici örgütlenmeyi kapsayan üç ana özelliğinden doğan sorunlarına hitab etmektedir. tünel inşaatında elemanların fabrikasyonu için) uygulamalar verilebilir. Saha dışında tamamen prefabrikasyona dayanan konutlar için tasarım.g. inşaat endüstrisinde. YÜ’nün talep stabilitesi prensibine uyum sağlamak oldukça güçtür. şantiyede montaj ve organizasyonun ayrı olarak organize edilmesi gerektiği için. uzun vadeli konut kredilerinin sağlanmasının konut talebine getirdiği artıştır. • Prefabrike modüler konutlar: Sekisui Heim tarafından geliştirilen standart modül ve parçalardan oluşan konutlar. Literatürde. az sayıda tip proje mevcuttur. Ürünler prefabrike olmasına rağmen. Yapı şantiyede hep aynı takım tarafından monte edilir (Dekker 1998. onun gerisinde kalmaya başlar ise endüstriyel yapı talebi azalır. ön montaj fabrikada yapılmaktadır. Bunun yanı sıra. tasarım çoğunlukla standart olup. bu çözüm sadece tek defaya özgü üretim özelliğinden kaynaklanan sorunlara cevap verebilmektedir. Vrijhoef vd. Tasarımın işverenin isteklerine göre şekillendirildiği bu uygulamalarda. tek defaya özgü üretim ve arsaya bağlı üretim özelliklerini azaltmayı hedefler. kinci grup ise.1998.bertaraf etmek mümkün müdür? Vrijhoef ve Koskela (2005). • Şantiye fabrikası: Bazı firmalar. Bu çözüm. imalat endüstrilerinde kullanılan tekniklerin inşaatta benimsenebilmeleri için inşaat sektörünün özelliklerinin etkilerini en az seviyeye indirmeyi hedefler. Bina. tamamen şantiye dışında inşa 394 . az sayıda modelden oluşmaktadır. fabrikasyon ve montaj gibi üretim aşamaları tamamen önceden belirlenip standartlaştırılmıştır. Bu uygulamada. ile tasarım büyük ölçüde standartlaştırılmakta ve montaj işlemi sahada hep aynı takımlar tarafından yapılmaktadır. imalat endüstrisindeki gelişmelerden faydalanmak için inşaat endüstrisine has bu özellikleri -kısmen de olsa. Örnek olarak. Vrijhoef ve Koskela.

.. G. Sacks. C. Endüstrinin performansının artırılması için yukarıda yedi ana başlık altında toplanan bu örnekler hakkında daha detaylı çalış malar yapılması. US. • Uzun vadeli işbirliğine dayalı çözümler: Uzun zamandan beri uygulanmakta olan ve yüklenicilerin altyüklenici ve tedarikçilerle stratejik işbirliği yapmasını öngören bu yöntem. 11-17 Ballard.C.(2000) The Last Planner system of production control. Employment & Society. Ancak bu şekilde. Ballard. geçici örgütlenme yapılarından doğacak sorunlara kısmen çözüm olmaktadır. pp. Birmingham. pp. imalat ile kıyaslandığında ek bazı sorunlara ve yönetim güçlüklerine yol açtığı görülmektedir. MRP. Building Research and Information.119-133. (2005) A Quantitative Analysis of the Implementation of the Last Planner System in Brazil”. deniz yolu ile arsaya nakledilmiş ve vinçle yerine konulmuştur (Maas ve Van Eekelen. 31(2). Proceedings IGLC-13. G. Journal of Construction Engineering and Management. nşaat firmaları. pp 163-188. Building Research & Information. G. 7(2).. Bortolazza. (1985). G. 311–318.JIT. PhD. Costa. Birmingham. Howell.T. imalat endüstrilerinden alınan bazı fikirlerin uygulanmasını çok zor bir hale getirdiği gözlemlenmiştir. R.B. pp. Proceedings IGLC-15. 26 (5).(1993) Lean Production . 2004). G. 63(5). Thesis.FMS? Making sense of production operation systems. 124(1). geleneksel yapım sistemlerinde.(2007) Understanding Flow and Micro-Variability in Construction: Theory and Practice. Michigan. Univ. Yapının arsaya bağlı üretim sorunlarına hitaben yeni bir çığır açtığı söylenebilir. D.edilmiş.8-12 Ballard. K. C. I. Berggren. Sydney. Formoso. S. 395 . diğer endüstrilerden alınan fikirleri benimsemeden önce tüm bu koşulları göz önüne almak zorundadırlar. Bu sorunların. Kaynaklar Aggarwal.(2003) Lean Project Management. UK. Bir önceki bölümde belirtilen ve bu özelliklerin olumsuz etkilerini en az seviyeye indirmeyi hedefleyen bazı giriş imler ise. Sonuçlar nşaat üretiminin kendine has özelliklerinin.A. artı eksilerinin objektif bir şekilde değerlendirilmesi ve tespitlerin yayımlanması gerekmektedir.OPT. Harvard Business Review. 488-497. Howell. imalattaki fikirlerin tam anlamıyla inşaat üretimine uygulanabilmesi mümkün olabilir. yeni sorunlara sebep olmaları sebebiyle yaygınlaşmamış lardır. R... Brodetskaia.(1998) Open building systems: a case study.(1998) Shielding Production: Essential Step in Production Control. Dekker.The End of History?. Work.

U. PhD Thesis. Jurgens.(1999a) The dark side of lean construction: Exploitation and ideology. Proceedings IGCL-7. Malsch. U. Politics and Society. Construction Management and Economics. Automation in Construction. CA. W. Koskela. The New Division of Labour. Littek. U.(2000) An exploration towards a production theory and its application to construction. Berlin.994-1011. May. (1995) Lean production in Japan: myth and reality. H.. 277) Blackwell Publishing Ltd.. Rich. Engineering.72. D. Van Eekelen..D. (1999) How lean manufacturing matches today’s business.a brave new world. pp.17. (2002) The human resource management implications of lean construction: critical perspectives and conceptual chasms. Berkeley.(2005) Lean Construction: arenas of enactment.C. S. Construction and Architectural Mgmt. 122-131.. Center for Integrated Facility Engineering. 33(6). pp.D. pp. pp 21-32. 87. 24(10). S. Commercial Management of Projects: defining the discipline.. VTT Publications 408. Bennett. a review of contemporary lean thinking. pp. Katayama. S. Lowe.. 115-146 Green.(2006).(1992) Application of the New Production Philosophy to Construction. (1999b) The missing arguments of lean construction.15(4). Int. 3(1). Karmarkar. Technical Report No. Journal of Operations & Production Mgmt. M.349-66. G.(1996) Lean production in a changing competitive world: A Japanese Perspective. Green. L. models of diffusion and the meaning of ‘leanness’. S. Harvard Business Review.. R. K..(1985) From Fordism to Toyotism? The social organisation of the labour process in the Japanese automobile industry. P. B.8-23.133-137. CA. Leiringer. T. pp 383-398. USA. Green. VTT Building Technology. L.. B. S.pp.. Brighton.147-166. University of California. Emmitt.498-511. Koskela.. pp.16(2). Journal of Construction Research. Int. 37–51. 396 .D. (s. Knill. Building Research&Inf. Holweg.(2008) Lost in transition: the transfer of lean manufacturing to construction. 14(2).D. S. 54(11). Stanford Univ. Jürgens.. The bollard: the lessons learned from an unusualexample of off-site construction.(2004).. pp. v. Walter de Gruyter. T. Green. Proceedings IGCL-8.D. D. pp. Hines. London Maas. Charles. S. Green. Material Handling Engineering. B. (1989) Getting control of just-in-time. Jorgensen. Journal of Operations & Production Mgmt. (2004) Learning to evolve.(2000) The future of lean construction. N.Dohse.. Espoo. 13. 67(5).

Italia. Employee Relations. 31(2). J.(2007-ilk basım 1996) Yalın Düşünce. 1(2). Womack.Ohno. 12(1) Winch.(1990) The Machine that Changed the World. M..(2001) Le imprese edili. Z. Parlak.(2003) Models of manufacturing and the construction process: the genesis of re-engineering construction. Koskela. Acar Basım. G.p. stanbul. R. Sullivan. Rawson Associates. Bilgi dergisi. Australia.. Jones. Il sole 24 Ore S. Sydney.. Building Research & Information. T.T. 107-118. D.66-87. A. Vrijhoef. Proceedings IGLC-13. Oliver.(1992) Japanese management philosophies: from the vacuous to the brilliant.P. 34 (2)..Fordist Paradigmalar. J.(1990) Obstacles to Japanisation: The case of Ford UK. (1999) Yeniden Yapılanma ve Post. NY. B. Womack. L. Portland. Wilkinson. Jones. Milano. J. 397 .P.D. N. Productivity Press. pp.(1988) Toyota production system: beyond large scale production.A. Propersi.(2005) Revisiting the three pecularities of production in construction. D. California Management Review. .T. Roos.

.

Yönetim Bilgi Sistemleri (MIS). Aynı zamanda. yönetilmesi ve planlanması gereken bütün kaynakların takip altına alındığı yönetim sistemidir. Anahtar Kelimeler: Kurumsal kaynak planlama (ERP). stanbul Tel: (212) 498 4718 E-Posta: u. malzemeyi. Sonuçta ortaya çıkan tabloya bakıldığında yapılan bu yatırımların azımsanmayacak bölümünün başarısızlıkla sonuçlanabildiği görülmektedir. önde gelen firmaları. zamanı. Bununla beraber özellikle geçtiğimiz son birkaç sene içerisinde inşaat yatırımlarının yüksek seviyede seyretmesi sonucunda çok sayıda inşaat firması. bazen yanlış tercihlerin yapılması veya kullanım hataları gibi sebepler de uyarlama ve kullanıma geçiş projelerinin başarısını etkileyebilmektedir.Kurumsal kaynak planlama) sistemlerine olan ilgi ve ihtiyacları her geçen gün artmaktadır. ERP sistemleri kaynak tanımının kapsamına sektöre ve ürüne bağlı olarak. Genel olarak bir kurumun üretmesi gereken mal veya hizmetin sağlanabilmesi için kurum bazında ihtiyaç duyulan.Türk nşaat Sektöründe ERP Uygulamalarında Karşılaşılan Riskler Burç Yıldız M&N Mimarlık stanbul Tel: (212) 213 92 75 E-Posta: yildizburc@gmail. nşaat sektöründe büyük çoğunlukla kaynak olarak kabul edilen başlıca parametreler. Ümit Dikmen stanbul Kültür Üniversitesi nşaat Mühendisliği Bölümü Bakırköy. ERP sistemlerine yatırım yapmıştır.com S. Temel itibariyle amaca yönelik bir çeşit yönetim bilgi sistemidir (MIS). işgücü. Proje Yönetimi Giriş ERP (Enterprise Resource Planning) sözcüklerinin baş harflerinin bir araya gelmesiyle oluşturulmuş bir kısaltmadır. ekipmanları. parayı ve hatta tecrübeyi alabilmektedirler. Nedenlerin. üstlendikleri projeleri daha etkin sistemlerle yönetme gereklerini karşılayabilmek amacıyla ERP (Enterprise resource planning . nşaat Yönetimi.tr Öz Ülkemizde. 34156.dikmen@iku. 399 . iş gücünü. malzeme. büyük bölümü inşaat firmalarının karakteristik özelliklerinden kaynaklanırken. ERP sistemlerinin sayısının artan bir ivmeyle yükseldiği bu günlerde firmaların seçimlerini ve aksiyonlarını doğru bir şekilde yapabilmeleri için bir kaynak oluşturulması amaçlanan bu çalış mada karşılaşılan muhtemel riskler ve sebepleri incelenmiştir. her geçen gün daha gelişen inşaat sektörünün.edu. ekipman ve zamandır. rekabet platformlarının global ölçeklere ulaşması sebebiyle daha etkin bir yönetim sistemine sahip olmanın değeri son yıllarda iyice anlaşılmaya başlanmıştır.

Yerel yazılım geliştiricileri sektöre özel geliştirmiş oldukları yazılımlarla konunun çözümlerini sunmuşlardır. 400 . tekstil vs. 1990’lı yılların başı itibariyle hem inşaat yönetimi hem de yazılım konusunda bilgi ve fikir sahibi olan az sayıda kişi ve kurumun geliş tirdikleri örnekler ve büyük çaplı az sayıda ki inşaat firmasının kendi bünyeleri için özel olarak geliştirdikleri yazılımlar ERP Sistemlerinin inşaat sektöründe kullanımına öncülük etmişlerdir. yiyecek-içecek. internet ve veri aktarım teknolojileri sayesinde daha da kolaylaşan uygulamalar bugün çoğu inşaat firmasının ERP sistemlerine yatırım yapmasını. kullanım olanakları kolaylaşan ve yaygınlaşan bir görüntü sergilemektedir. telekomunikasyon. günümüzde gittikçe daha kapsamlı hale gelen. yazılım sektörü vs. Bu sebeple bu tür sektörlerde başarı göstermiş olan dünya şirketleri adlarını yıllar ilerledikçe daha fazla duyurmuştur. Rekabet koşullarının gün geçtikçe daha zor hale gelmesinin bir sonucu olarak kurumların sahip oldukları kaynaklarının yönetimi artık en önemli konulardan birisi olarak görülmektedir. ERP sistemlerinin en öncelikli hedefi yönetici kademelerinin üretimin devamı için kritik kararlar alınabilmesini sağlayacak yorum ve raporlar üretilmesidir. Türk nşaat Sektöründe ERP Sistemlerinin Durumu 1950’li yılların ortalarına kadar kiremiti dahi ithal etmek zorunda olan Türk nşaat Sektörü 1970’li yıllardan beri uluslararası pazarlarda hedef geliştirmektedir.ERP sistemleri. Bu bütün ERP sistemlerinin en temel özelliğidir. sabit disk. 2007). Proje bazlı imalat yapan sektörlerden (inşaat sektörü. ORACLE (Oracle. temini kolay olmayan bu kaynakların mümkün olan en yüksek verimle kullanılmasının sağlanmasını hedefler. veya en azından konuyla ilgili araştırma yapmasını sağlamıştır. Bununla beraber proje bazlı imalat yapan sektörlerin ERP sistemlerini kabullenmeleri göreceli olarak daha uzun sürmüş ve dünya çapında isimlerini duyurmuş olan ERP geliştiren firmalar bu konunun çeşitli sebeplerle gerisinde kalmışlardır. Bilhassa 2000’li yıllarda gelişen işlemci. 2009) ve SAP (SAP. Özellikle. gemi imalatı. ERP sistemlerinin kullanımı üzerinde çok sayıda yayın mevcuttur (Moon. ardından gerçekleşme değerlerinin kayıt altına alınmasını ve en son olarak da planlanan ve gerçekleşen değerleri birbirleriyle kıyaslayarak kararlara ve iyileştirme yöntemlerinin yaratılmasına ulaşmayı metod olarak kabul eder. Bunu sağlamak için öncelikle planlama safhasını. Bu sebeple hemen hemen tüm sektörlerde bu yöndeki talepler giderek artmaktadır. rekabet koşullarının ağırlaşması sebebiyle kaynak yönetimine giderek artan bir hassasiyet göstermektedir.) önce düzenli imalat yapan sektörler (otomobil.) ERP sistemlerini daha önce tercih etmiş ve önemsemiştir. 2009) gibi firmalar seri imalat sektörlerinin ihtiyaçların olabildiğince iyi yanıt vermiş ve geniş kullanım alanları bulmuşlardır. ERP Sistemlerinin Günümüzdeki Durumu Gelişen teknolojik olanakların da katkısıyla ERP sistemleri. Bütün kolları ve yan sanayileriyle beraber hızlı bir gelişim sürecine giren Türk nşaat Sektörü.

• Sistem seçimi ile ilgili konular o Sunulan yazılım seçenekleri arasından hatalı seçim yapılması Firmanın genel çalışma sistemine uyarlı olmayan yazılım Firmanın genişlemesine paralel büyüyemeyen ve büyümesi çok güç olan yazılım o Seçilen ERP sisteminin Türk inşaat sektörünün uygulamalarına uygun olmaması ve uyarlanmasında ısrar edilmesi • Yönetim ile ilgili konular o ERP sisteminin yönetim kademeleri tarafından yeterli destek görmemesi o Yönetici değişiklikleri o ERP sorumlusunu yönlendiren birden fazla yönetici o Birden fazla ERP sorumlusu atanması o Veri girişi ve çıkış ı ile ilgili gereksiz yetki talepleri veya kademelenme • Sistemin iş letilmesi ile ilgili faktörler o Yazılımın veya üzerinde çalışmakta olduğu bilgisayar sisteminin güncelliğinin sağlanmaması veya sağlanamaması o Yazılım sisteminin sistematiğinin korunamaması. makina ve ekipmanların ayrı ayrı takibinin gerekliliği nedeniyle sık sık denenmesine rağmen sadece muhasebe tabanlı bu sistemlerin inşaat sektöründe kullanımı yetersiz kalmaktadır. Bu bağlamda inşaat sektöründe kaynak planlaması yapılması için malzemelerin. Türk nşaat Sektöründe ERP Uygulamaları Sırasında Karşılaşılan Sorunlar Türk inşaat sektöründe ERP uygulamaları sırasında çok çeşitli sorunlar oluşabilmekte ve sonucunda da seçilmiş olan sistemin sağlıklı çalışabilmesinin önünde ciddi risk oluşturabilmektedir. 2009). Yakın zamana kadar hemen hemen her firmada muhasebe yazılımı adıyla görmeye alıştığımız bu sistemlerin genellikle depo-stok takibi gibi sonradan yapılan ekler ile ERP sistemine dönüştürülme çabaları olmuştur. Bunların yanısıra. Bu denemeler en başta seçeneklerin azlığından dolayı biraz daha kontrolsüzken zaman ilerledikçe olumlu gelişmelerin ortaya çıkması sağlanmıştır. iş gücünün. inşaat sektörü dünyada her geçen gün yeni aşamalar kaydeden ERP sistemlerinin bir çoğunu bünyesinde denemiştir.Tüm bilgisayar yazılımlarında olduğu gibi. 2009). 2009) olarak sayabiliriz. Bu sorunların oluşmasında etken olan faktörlerin başlıcaları aşağıdaki başlıklar sayılabilir. 2009) Avinal nşaat Yönetimi (Avinal. mükerrer yazılımların oluşması ve sistemin dejenere olması 401 . zamanın. Yapıtaşı ERP® nşaat Yönetim Sistemi (Yapıtaşı. paranın. Oracle® ERP (Oracle. Sektörde bunların haricinde kullanılan sistemler olduğu gibi şirket bünyesinde geliştirilmiş sistemler mevcuttur. Türk nşaat Sektöründe Kullanımı Denenmiş ERP Sistemleri Türk nşaat Sektörünün denemiş olduğu ve kullanmakta olduğu ERP sistemlerini başlıca SAP Business Software Solutions Applications and Services (SAP. 2009) Microsoft Dynamics® AX/NAV (Microsoft Dynamics. özellikle sadece parasal kaynakları takip etmek üzere geliştirilmiş kurumsal kaynak planlama sistemleri başta olmak üzere kısıtlı yapıda bir çok ERP sistemi olarak sınıflandırılabilecek sistem mevcuttur.

• • Kullanıcılarla ilgili faktörler. Anketlerde firma adına soruları firmanın ERP sorumlusu cevaplamıştır. ERP sistemleri ile ilgili yapmış oldukları çalış malar sırasında edinilen tecrübe. Yine anketin bir parçası olarak ERP sorumlusunun eğitim seviyesi sorulmuş ve neticesinde 12 yöneticinin lisans derecesi ve 8 yöneticinin de yüksek lisans derecesine sahip olduğu bilgisi alınmıştır. Şekil 1’de firmaların yaş bilgileri özetlenmiştir. firma bilgilerinin yanısıra. ilk denemeleri olup olmadığı. Firma ile ilgili sorularda firmanın yaşı. kullanmakta oldukları sistemin kapsamı ve de başarı değerlendirmeleri sorulmuştur. Anket çalışmasında firma ortaklık yapıları. Sonuçlar Firma Bilgileri Daha önce yukarıda da söz edilen anketler. Bu çalışmanın amacı bu olası faktörlerin sektördeki etkinliğini araştırmaktır. o Kullanıma tam olarak geçilememesi veya sistemin %100 uygun hale getirilmesi beklentisi o Kullanıcı direnci o Daha önceki başarısız ERP deneyimlerinin sisteme olan inancı azaltması Diğer faktörler o Sektördeki kayıt dışı çalış ma alışkanlığı nedeniyle tam entegre sistemin kurulamaması o Genel ekonomik şartlarda bozulma Yukarıda sayılan tüm bu faktörler Türk inşaat sektöründeki bir firmanın başarılı bir ERP sistemi kurup çalıştırmasın önüne çıkabilecek olası risk faktörleridir. Aşağıdaki paragraflarda bu çalışmanın sonuçları sunulacaktır. çalışan sayıları ve ciroları değişiklik gösteren firmalara yer verilmiştir. ortaklık durumu. çalışan sayısı. 20 firma ile yüzyüze görüşme metodu ile yapılmıştır. birikim ve sonuçların tespiti amacıyla bazı sorular sorulmuştur. 402 . Kullanmakta oldukları ERP sistemi ile ilgili olarak ta sisteme neden gerek duydukları. cirosunun yanısıra yurtiçi ve yurtdışı projeleri ve proje stokları hakkında bilgi sorulmuştur. Anket soruları Ankette firmalara. Elbette bu faktörlerin tümünü bertaraf etmek mümkün olabilir. sektördeki faaliyet süreleri. Bu amaçla bir anket hazırlanmış ve sektörde faaliyet gösteren 20 firma ile birebir görüşerek sonuçlar derlenmiştir.

Bu süre ERP gibi kapsamlı bir sistemin tam anlamıyla getirilerini görmek için kısa süreli bir deneyim olarak kabul edilebilir. Bu şirketler ortalama dışına alınırsa ortalama kullanım veya firma deneyimi süresi 2. Yani diğer bir deyişle görüşülen firmaların gelirleri %55 yurtdışı ve %45 yurtiçi şeklindedir. Firmaların şantiyelerinde ise ortalama 1036’sı kendi kadrolarında ve de 1356’sı taşeron kadrolarında olmak üzere toplam ortalama 2400 civarında personel çalışmaktadır. donanım. Tüm firmaların ortalaması ise 94 000 Avro’dur.20 21 . müşavirlik. Firmaların 7 adedi temel olarak tek ortaklı ve geriye kalan 13 adedi çok ortaklıdır. Firmaların merkez teşkilatlarında ortalama çalışan sayısı 54’tür. 20 firmanın 6’sında mevcut ERP sisteminin firmanın ilk denemesi olmadığıdır.0 yıla düşmektedir. Alınan cevaplarda çarpıcı bir nokta ise. Ortaklık sayısı ortalaması tüm firmalar dikkate alındığında 6.40 41 . Elbette bu oranlar ülkelere ve firma büyüklüklerine göre farklılık göstermektedir (Sudzina. Yukarıda verilen tüm bu verilerle firmaların ortalama olarak ortanın üzerinde uluslararası inşaat faaliyetinde bulunan firmalar olduğu söylenebilir.10 8 Firma Sayısı 6 4 2 0 0 -10 11 . ERP Sistemi Bilgileri Yapılan anket sonucunda ankete katılan 20 firmanın 5 ayrı ERP sistemi kullandığ ı bilgisine erişilmiştir. Firmalar mevcut sistemlerini ortalama 2. Firmalar yine vermiş oldukları cevaplarda ERP sisteminin kurulması amacıyla 16 000 – 350 000 Avro harcadıklarını beyan etmişlerdir. Firmaların Sektördeki Faaliyet Süreleri Firmaların yarısı tamamen taahhüt sektöründe diğer yarısı ise hem taahhüt hem de gayrimenkul geliştirme alanında faaliyet göstermektedir. diğeri ise 8 yıldır kullandığını beyan etmiştir.6’dır.30 31 . Elbette yapılan bu harcamalar yazılım. Ne var ki firmalardan biri ERP sistemini 14 yıldır.50 Yaş Grubu 50+ Şekil 1. Firmaların halen yürütmekte oldukları projeler. eğitim ve uyarlama çalışmaları gibi tüm masrafları içermektedir.6 yıldır kullanmaktadır. 2008) 403 . Bingi ve diğ. (1999) bulgularına göre toplam masraf yazılım için yapılan masrafın 2 – 3 katıdır. firma başına ortalama yurtdışında 160 milyon Avro ve yurtiçinde 130 milyon Avro olmak üzere toplam ortalama 290 milyon Avrodur.

Benzer bir çalışma yapılan masraflar ile verilen başarı notu arasında yapılmış ve sonuçlar Şekil 3c’de verilmiştir. ISO vs. Diğer yandan Şekil 3b’den de görüleceği üzere sisteme olan beğeni artmaktadır. a.Firmalara. Bu sonuca ulaşılmasında muhtemel sebepler kullanım alışkanlığı arttıkça sistemin faydalarının daha iyi görülmesi diye düşünülebilir. kalite standartları gereği f.6’dır. Sonuçlar Şekil 3’te verilmiştir. Diğer Bu bazda gelen cevaplar Şekil 2’de grafik olarak gösterilmiştir. neden bir ERP sistemine ihtiyaç duyduğu sorulmuş ve cevap olarak aşağıdaki şıklardan bir veya birkaçı işaretleyebilecekleri söylenmiştir. Firmalara kullanmakta oldukları ERP sistemini nasıl değerlendirdikleri sorulmuş ve kendilerine sahip oldukları sistemi 5 üzerinden (5=çok başarılı) değerlendirmeleri istenmiştir. Sağlıklı proje arşivlerinin oluşturulması g. Firmaların ERP Sistemi Kurma Gerekçeleri Adet 404 . Bu şekilden görüleceği üzere yapılan masraf arttıkça sistemin başarı notu yükselmekte ise de az masraf yapılan sistemlerde de yüksek memnuniyet dereceleri olabileceği gözlemlenmektedir. Şekil 3a’dan görüleceği üzere firmalar sahip oldukları sistemleri ağırlıklı olarak 3 ve 4 notuyla değerlendirmişlerdir. Departmanlar arası iletişimin iyileştirilmesi h. 20 18 16 14 12 10 8 6 4 2 0 a b c d e f g h Gerekçe Şekil 2. Şekilden de görüleceğ i üzere firmaların ERP sistemi kurmaktaki öncelikleri kurumsallaşma. Uluslararası çalış ma e. sağlıklı proje arşivlerinin oluşturulması ve departmanlar arası iletişimin iyileştirilmesi noktasında odaklaşmaktadır. Kurumsallaşma c. Denetim – Şeffaflık d. Şantiye sayısının çokluğu b. Tüm firmaların aritmetik ortalaması 3.

Seçilen kod sistemi üzerinde ekleme. Firmanızın ERP geçiş aşamasından sonraki yönetim ve raporlama yapısının temelini oluşturacak olan kod yapısının hatalı seçilmesi h. ERP Geçiş süreci ile ilgili sorumlu kiş ilerin sayısının fazla olması nedeniyle kararlarda stabilliğin sağlanamaması g. Sadece belli bir kişi veya departmanın ısrarı üzerine ERP sistemine geçiş kararının alınması ve bunun sonucunda yeterli desteğin sağlanamaması d. a.0 Kullanım Süresi (Yıl) a) Başarı Notu – Adet 5 4 Başarı Notu 3 2 1 0 0 100000 200000 b) Başarı Notu – Kullanım Süresi 300000 400000 Toplam Masraf (Avro) Şekil 3. Geçiş süreci sırasında kritik yönetici ve karar mercilerinin değişmesi e.10 8 Adet 6 4 2 0 1 2 3 4 5 Değerlendirme Notu 5 4 Başarı Notu 3 2 1 0 0. ERP Sisteminin yönetici kademeleri tarafından desteklenmemesi c. Kullanıcıların sistemi kullanmaya direnci f. Firmaların Sahip Oldukları ERP Sistemini Değerlendirmeleri Çalış mada ayrıca firmalara ERP uygulamalarında en fazla endişe duydukları olası başarısızlık nedenleri riskler sorulmuş ve cevaplamaları için aşağıdaki seçenekler verilmiştir. Sistemin faaliyete geçmesi için %100 uygun hale getirilmesi beklentisi j. Seçenekler sırasıyla. Firmalar bu soruya cevap verirken yine birden fazla seçeneği işaretlemekte serbest bırakılmışlardır. çıkarma ve değişiklik yapma yetkisinin fazla sayıda ve yanlış kişilere tanınması sonucu kod yapısının bozulması i.0 10.0 5. nşaat sektörüne uygun olmayan bir sistemin seçilmiş olması b.0 15. Ekonomik daralma sonucunda sistemden vazgeçilmesi 405 .

Muhtemel Başarısızlık Faktörleri Sonuçlar Bu çalışmada Türk nşaat sektöründe ERP uygulamaları üzerine yapılan bir araştırmanın sonuçları sunulmuştur. Bunda da maalesef muhtemel kullanıcıların ki bu sağlıklı çalışan bir ERP sisteminde tüm şirket çalışanlarını kapsar. Daha önceki başarısız ERP deneyimlerinin sisteme olan inancı azaltması. Aradan geçen oldukça kısa bir zamanda bu endişe ve şikayetin. Yine elde edilen sonuçlara göre seçilen ERP sisteminin sektöre uygun olmayan bir sistem olması endişesi ise çok düşük bir seviyededir. bu denli düşük seviyelere inmesi. Halbuki daha önce Işıkdağ (2002) ve Sharsar ve Işıkdağ (2004) tarafından yapılan bir çalışmaya göre ERP yazılımlarının sektöre uygun olmadığı sektörde büyük bir şikayet ve endişe konusu idi. sektörde ERP sistemlerine olan talebin artmasına parallel olarak pazarda sektöre uygun yazılımların da hızlı bir şekilde geliş mekte olduğu şeklinde yorumlanabilir. Diğer şeklindedir. Diğer yandan sistemin çalışmasında en önemli risk ve endişe kaynağ ı olarak kullanıcı direnci gösterilmiştir. Kullanıma tam olarak geçilememesi “Yarım Kullanım” (bazı şantiyelerde ve/veya bazı süreçlerin takip edildiği kullanım) l. m. Çalış manın sonucunda çıkan önemli bulgulardan biri de Türk şirketlerinin ERP sistemi kurmak istemelerinin ana gerekçesinin kurumsallaşma olmasıdır. Ama bu nokta diğer taraftan sistemin çalışmasının önündeki en önemli engellerden biri olarak görülen çabaların yönetimden yeterince destek alamıyor olma ihtimali ile de kısmen de olsa çeliş ir niteliktedir. Bu faktörün arkasından ise 8’er cevapla şirketin sadece kısmi bir bölümünde kullanılma anlamına gelen sistemin kişisel çabalar ile satın alınmış olması veya sadece bazı şantiyelerde kullanıma açılması gösterilmektedir. Bu amaçla bir anket çalışması yapılmış ve 20 firmadan elde edilen veriler derlenmiştir.k. 406 . 12 10 8 Adet 6 4 2 0 a b c d e f g h i j k l m Endişe Nedeni Şekil 4. 20 firmanın 11’i bu noktayı olası bir risk faktörü olarak görmektedir. Şekilden de görüleceği gibi en büyük endişe kaynağı veya