P. 1
5.imo yapı işletmesi kongresi bildirileri!!

5.imo yapı işletmesi kongresi bildirileri!!

|Views: 292|Likes:
Yayınlayan: Yüksek Şef

More info:

Published by: Yüksek Şef on Nov 28, 2011
Telif Hakkı:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

09/09/2013

pdf

text

original

TMMOB NŞAAT MÜHEND SLER ODASI ESK ŞEH R ŞUBES

5.

YAPI ŞLETMES / YAPIM YÖNET M KONGRES

B LD R LER K TABI
22-23 EK M 2009 ANEMON OTEL – ESK ŞEH R

TMMOB nşaat Mühendisleri Odası Eskişehir Şubesi Büyükdere Mah. Bayraktepe Sk. No:22 ODUNPAZARI/ESK ŞEH R Tel:+90(222) 229 28 00 / Fax:+90(222) 229 28 01 e-posta:imoeskisehir@imo.org.tr Web: www.imoeskisehir.org.tr

ISBN:

41. DÖNEM MO YÖNET M KURULU ÜYELER H.Serdar HARP Alaettin DURAN Levent DARI Züber AKGÖL Abdullah BAKIR Metin KORKMAZ lker ÜNDEZ ( Başkan ) ( 2. Başkan) ( Sekreter Üye ) ( Sayman Üye ) ( Üye ) ( Üye) ( Üye)

ESK ŞEH R ŞUBE YÖNET M KURULU ÜYELER Erman GÖLET Bülent ERKUL Berrin Ç FTÇ Ömer ARIÖZ S.Selim ŞENGEL Mert KAYA Murat ÖZARSLAN (Başkan) (Sekreter Üye) (Sayman Üye) (Üye) (Üye) (Üye) (Üye)

SUNUŞ Yaklaşık otuz yıl önce mezun olan nşaat Mühendisleri; Yapıları hem tasarlar, hem de inşa ederlerdi. Ancak dünyadaki ekonomik gelişmeler, teknolojik ilerlemeler ve insanların talepleri değişimi zorunlu kıldı. Pek çok kişinin uzun zamanda bitirilen inşaatlara tahammülü yok artık. Yapım işleri başlamadan önce projenin ne kadar parayla biteceğini bilmek gerekli hale geldi. Yapım sürecindeki paranın ve sürenin yönetimi teknik bilgi ile yarışır hale gelince uzmanlaşma kaçınılmaz oldu. Bizler, uzmanlık alanlarının gerekliliğine yürekten inanıyoruz. Ancak nşaat Mühendisliği kavramını da bir bütün olarak algılıyoruz. Bu bağlamda başarılı bir tasarımcı olmak için yapım koşullarının çok yakından bilinmesi; iyi bir Yapı şletmecisi olabilmek için de tasarımın ana unsurlarının hiçbir zaman unutulmaması gerektiğini düşünüyoruz. Daha önceki dönemlerde sadece yapı, hidrolik ve ulaştırma alanında yapılan master ve doktora çalışmaları günümüzde çok çeşitlendi. nşaat Mühendisleri Odası da gelişmelere paralel olarak pek çok yetkinlik alanı tanımladı. Bunlardan birisi de Yapım Yönetimi yetkinlik alanıdır. Şubemiz de bu noktadan hareketle Yapı şletmesi ve Yapım Yönetimi kongresinin 5.sini düzenleme görevini üstlenmiştir. Düzenleme Kurulu olarak temel amaçlarımızdan biri, akademisyenler kadar konunun uzmanı olan uygulamacıların da kongreye katılımlarını sağlamak idi. Ancak bu konuda istediğimizi tam olarak elde edemedik. Uygulamada çalışan meslektaşlarımızın ne yazık ki bilgiyi derleme, yazma ve paylaşma alışkanlıkları yok. Bunun bir kültür sorunu olduğunu ve en kısa zamanda da aşılması gerektiğini düşünüyoruz. Çünkü şantiyenin tozunu yutarak, çilesini çekerek elde edilmiş pek çok deneyim en az akademik çalışmalar kadar önemli ve değerlidir, ayrıca ilgililerce de mutlaka paylaşılmalıdır. Bilim Kurulumuz gönderilen 51 bildiriyi inceleyerek değerlendirmiş; konu, amaç ve kapsam bakımından uygun bulunan bildiriler kongre kitabında toplanmıştır. Kongre’yi düzenleyen MO Eskişehir Şubesi Yönetimi’ne, bildiri sahiplerine, bildirileri değerlendiren Bilim Kurulu üyelerine, katılımcılara, Kongre süresince değerli görüş ve eleştirileriyle katkı sağlayan herkese teşekkür eder, Kongre’nin başarılı geçmesini ve amacına ulaşmasını diler saygılar sunarız.

Kongre Düzenleme Kurulu adına Fercan YAVUZ

B L M VE DANIŞMA KURULU Prof.Dr. Doğan SORGUÇ Prof.Dr. Orhan Yüksel Prof.Dr. lker ÖZDEM R Prof.Dr. David ARDITI Prof.Dr. Talat B RGÖNÜL Prof.Dr. Ekrem MAN SALI Prof.Dr. Emin ÖCAL Prof.Dr. Recep KANIT Prof.Dr. Haluk ÇEÇEN Prof.Dr. Hakkı ÖNEL Prof.Dr. Alaattin KANOĞLU Prof.Dr. Heyecan G R TL Prof.Dr. Nurten ERDOĞAN Doç.Dr. Ahmet Murat ÇIRACI Doç.Dr. rem D KMEN TOKER Doç.Dr. Murat GÜNDÜZ Doç.Dr. Aynur KAZAZ Doç.Dr. Gökhan ARSLAN Doç.Dr. Emel LAPTALI ORAL Doç.Dr. Ahmet ÖZTAŞ Yrd.Doç.Dr. Uğur MÜNGEN Yrd.Doç.Dr. Osman AYTEK N Dr. Murat KURUOĞLU Dr. Hüseyin GENCER Dr. Ümit IŞIKDAĞ

DÜZENLEME KURULU Fercan YAVUZ lker ÖZDEM R Osman AYTEK N H.Selim ŞENGEL Hakan KUŞAN Erman GÖLET Bülent ERKUL Berrin Ç FTÇ

SUNUŞ Son yıllarda inşaat sektöründeki gelişim ve değişimlere paralel olarak “Yapım Yönetimi ve Yapı şletmesi” alanında da gelişmeler olmaktadır. Bilimsel ve teknolojik alanlardaki ilerlemelerin ve yeni bilgilerin meslektaşlarımıza ulaştırılması ve gelişmelerinin sağlanması da kaçınılmaz bir gereksinim ve örgütümüzün temel görevidir. Bilgilerin güncelleştirilmesi, gelişmelere daha çabuk ve kolay ulaşma olanaklarının sağlanması ve meslek grubumuza dahil projeci ve uygulayıcıların kendilerini yenilemeleri de gerekmektedir. nşaat Mühendisleri Odası Eskişehir Şubesi, 1996 yılından bugüne kadar çeşitli aralıklarla yapılan ve 4 kongreden oluşan zincirin yeni bir halkası olarak düzenleyeceği “5. YAPI ŞLETMES /YAPIM YÖNET M KONGRES ” ile bu alandaki eksikliği kapatmayı hedeflemektedir. lki 1996, ikincisi 2000, üçüncüsü 2005 yılında gerçekleşen kongreler, Yapı şletmesi Kongresi adı altında, dördüncüsü de 2007’de nşaat Yönetimi Kongresi adıyla gerçekleştirilmiştir. Bu kez ise MO Yönetim Kurulunca Yapı şletmesi ve Yapım Yönetimi Kongresi adı altında yapılması uygun görülmüştür. Kongrenin temel amacı, inşaat mühendisliği alanında öne çıkan yapım yönetimi konusundaki eğitim, mesleki sorunlar, önemli uygulamalar, teknolojik gelişmeler ve inşaat sektörünün ulusal ve uluslar arası sorunlarının ele alınmasıdır. Konuyla ilgili akademisyen, uzman, bürokratların özgün çalışma ve birikimlerinin paylaşılması; özellikle de uygulamacıların başarılı yönetilmiş projelerinin sergilenmesi, ayrıca başarısızlık ve sorunlarının tartışılarak çözüm önerilerinin geliştirilmesi de amaçlanmıştır. Şubemizce düzenlenen kongreye bildiri sunanlara, bilim ve danışma kurulu ile düzenleme kuruluna ve kongre sürecine katkı sağlayan herkese teşekkür ederim.

Erman GÖLET TMMOB nşaat Mühendisleri Odası Eskişehir Şube Başkanı

Dr.-Ing. Doğan Sorguç Yönetimsel şbirliği: 3.Binyılda Yaşayan Osmanlı Köyü – Cumalıkızık Projesi Nilüfer Taş – Murat Taş nşaat Sektöründe Y D (Yap.Ç NDEK LER Sıra No Bildiri 1 nşaat Projelerinde Süresel Planlamayı Etkileyen Faktörler ve Etki Derecelerinin Türkiye Koşullarında Belirlenmesi Murat Kuruoğlu – Merve Sevim – Hilal Şaşmaz – Volkan Eczan – Ümit Işıkdağ Günümüz Şantiye Koşullarının Literatür ile Kıyaslanması ve Mevcut Durumun Değerlendirilmesi Murat Kuruoğlu – Merve Sevim – Volkan Eczan Yapı şletmesi ve Yapım Yönetimi Kapsamında Eskişehir TED Koleji Örneğinin rdelenmesi Zeynep Arda – Zuhal Özçetin – Mehmet Eminel Teknik Üniversite Konseptinde Gelişmeler Karşısında nşaat Yönetiminde Olanaklar ve Sınır Koşulları Prof.şlet-Devret) Modeli Sözleşmeler le 4735 Sayılı Yasada Belirtilen Yapım şleri Sözleşmelerinin Karşılaştırılması Muhammed Koçer – Osman Aytekin – Hakan Kuşan – lker Özdemir Kamu hale Mevzuatında Yapılan Değişikliklerin Mühendisler Açısından Tarihsel Süreçte Değerlendirilmesi Hüseyin Gencer Sürdürülebilirlik Kavramının Yapım Proje Yönetimi Açısından Değerlendirilmesi Selin Gündeş – Sema Ergönül – Nur Atakul Mühendislik ve Tasarım Hizmeti Sunan Firmalarda Bilgi Teknolojilerinin Kullanımı Gül Polat – Atilla Damcı Kamu halelerinin Değerlendirilmesinde Bulanık Mantık Yaklaşımı ve Uygulaması Sayfa No 13 Bildiri 2 23 Bildiri 3 31 Bildiri 4 53 Bildiri 5 61 Bildiri 6 71 Bildiri 7 83 Bildiri 8 95 Bildiri 9 107 Bildiri 10 117 . V.

Emin Öcal – Berna Şekerci nşaat Yönetiminde Veri Madenciliği Uygulamaları Eda Noyan nşaat Firmalarında Bilgi Yönetimi Stratejisi Erkan Karaman – Serdar Kale Beton Prefabrikasyon Sektöründe Pazar Yönlülüğü Tülay Çivici – Erkan Karaman – Serdar Kale Üst Yapı nşaat Projelerinde. Halil Gerek Eşzamanlı Mühendislik Kavramının Türk nşaat Sektöründe Uygulanabilirlik Düzeyinin rdelenmesi M. Emre Gürcanlı 4734 Sayılı Kamu hale Kanunu’nun Yapım şleri haleleri Uygulamalarında Karşılaşılan hale Uyuşmazlıkları ve Çözüm Önerileri Gökhan Çiçek – Serkan Kıvrak – Gökhan Arslan htiyaç Programı Hazırlama Sürecinin Proje Yönetimi Bağlamında rdelenmesine Yönelik Bir Uygulama: l Özel dare Binaları Gülden Gümüşburun Ayalp – Erkin Erten Yapı şletmesine Emeği Geçenler Özge Akboğa – Orhan Yüksel Yapı şletmesi Eğitiminde Yurtdışı Eğitim Programlarının ncelenmesi Selim Baradan – Özge Akboğa – Gülben Çalış – Orhan Yüksel Staj ve Bitirme Projelerinin nşaat Mühendisliğinin Yapım Yönetimi Eğitimindeki Katkısının ncelenmesi: Gaziantep Üniversitesi Mezunu nşaat Mühendisleri Üzerine Bir Uygulama M. Hüseyin Ertaş – Ahmet Öztaş – Mehmet Tekinkuş nşaat Sektöründe Benchmarking Yönetim Tekniğinin Uygulanmasına Yönelik Bir Model Önerisi M. Öngörülemeyen Maliyetlerin 129 139 151 Bildiri 14 161 171 Bildiri 15 Bildiri 16 177 Bildiri 17 191 Bildiri 18 203 Bildiri 19 213 225 231 241 Bildiri 20 Bildiri 21 Bildiri 22 Bildiri 23 . Emin Öcal – .Burak Öz – Ekrem Manisalı Bildiri 11 Bildiri 12 Bildiri 13 Türkiye’de nşaat Sektöründe ş Sağlığı ve Güvenliği Ayşegül Ercan ş Kazalarında Cezai Sorumluluk ve Yaptırımlar Uğur Müngen – G.

Belirlenmesine Yönelik Bir Karar Destek Modeli Ömer Bisen – S. Ümit Dikmen 253 Bildiri 24 Yapay Sinir Ağları Yöntemi le Kalıp şlerinde Bir Adam-Saat Tahmini Modeli Murat Sönmez – S. Ümit Dikmen Yapım Firmaları’nda Entelektüel Sermaye Değerinin Finansal Verilerle Hesaplanması Tuğçe Ercan – Almula Köksal Yüklenici Firmaların Uyguladıkları Teklif Stratejilerinin ve Firma Özniteliklerinin Bu Sürece Etkilerinin ncelenmesi Hilmi Coşkun – Nesrin Katırcı Tünel Kalıp Maliyetleri le Geleneksel Kalıp Maliyetlerinin Karşılaştırılması Aynur Kazaz – Betül Soyçopur nşaat Sektöründe Genel Gider Kavramı ve Yapı Maliyetine Yansıtılma Düzeyi M. Emin Öcal – Feyzullah Kadırhan 2007 Türk Deprem Yönetmeliği Zemin Kriterlerinin Sanayi Yapılarının nşaat Maliyetine Etkileri Senem Özek – S. Ümit Dikmen nşaat Projelerinde Örgüt çi Çatışmanın Nedenleri ve Boyutlarının Belirlenmesi Esin Ergen – Mehmet lker Genç – Ülkü Uzunçarşılı Korelasyonlu Aktivite Şebekesi Risk Analizi Modeli Ve Bir nşaat Projesi Üzerinde Örnek Uygulaması Önder Ökmen – Ahmet Öztaş nşaat Yatırım Projeleri çin Arazi Yer Seçiminde AHP (Analytıc Hierarchy Process) Uygulaması Ömür Tezcan – Osman Aytekin – Hakan Kuşan – lker Özdemir Başbakanlık Toplu Konut daresi (TOK ) Tarafından Yaptırılan Toplu Konutların nşaat Kalitelerinin Değerlendirilmesine Yönelik Bir Alan Çalışması Latif Onur Uğur – lknur Bekem Yüklenici nşaat şletmelerinde Markalaşma Süreci Gül Polat – Ümit Dönmez 261 Bildiri 25 271 Bildiri 26 281 Bildiri 27 291 Bildiri 28 299 Bildiri 29 309 Bildiri 30 317 Bildiri 31 329 Bildiri 32 339 Bildiri 33 347 365 Bildiri 34 .

Zeynep Doğan – H. Ümit Dikmen 377 Bildiri 36 387 Bildiri 37 399 .Bildiri 35 nşaat Ruhsatı Alımında Gecikme Sebeplerinin ve Sürelerinin Analizi Aysu Demirciefe – S. Murat Günaydın Yalın Üretim lkelerinin nşaat Endüstrisinde Uygulanabilirliği Selin Gündeş – Sema Ergönül Türk nşaat Sektöründe ERP Uygulamalarında Karşılaşılan Riskler Burç Yıldız – S.

.

edu. stanbul Tel ve Faks: 0 212 285 36 55 E-posta: mrvsvm@yahoo. Yapı şletmesi Anabilim Dalı. stanbul Tel ve Faks: 0 212 285 36 55 Hilal Şaşmaz nş.com Öz Proje. Maslak. dolaylı olarak da kalite hedeflerinin tutturulmasını güçleştirir. “inşaat projelerinde süresel planlamayı etkileyen faktörler ve bunların etki derecelerinin Türkiye Koşulları’nda belirlenmesi” amaçlanmıştır. belirli bir başlangıç ve bitiş noktası olan. Yapı şletmesi Anabilim Dalı. Müh. TÜ nşaat Fakültesi. Gör. Bu çalışmada. bütçesi ve ortaya konuluş süresi açıkça tanımlanmış ve bir defaya mahsus gerçekleştirilen. Buradaki etki derecesi faktörlerin birbirlerine göre önem sırasını ifade etmektedir. Süre.. Projenin gerektirdiği koşullarda ve istenen niteliklerde yapılabilmesini sağlamak için proje yönetimi sisteminin uygulanması önemlidir. Projenin yapısından ve çevresinden kaynaklanan ve süresel planlamaya etki eden birçok faktör bulunmaktadır. stanbul Tel ve Faks: 0 212 285 36 55 E-posta: eczan@itu. Müh. Maslak. kapsamı. aktiviteler bütünüdür. ilk planda hedeflenen maliyeti. Proje için belirlenen süreden sapılması. 1989). Yapılan çalışmadan elde edilen veriler ışığında oluşturulmuş değerlendirme tablolarındaki. projelerin ana hedeflerinden biridir ve diğer hedefleri doğrudan etkiler.Dr. Yapı şletmesi Anabilim Dalı. Müh. konu süresel planlama şeklinde genişletilmiş ve faktör sayısı günümüz koşulları ve yeni kapsam doğrultusunda arttırılmıştır (Türesoy.nşaat Projelerinde Süresel Planlamayı Etkileyen Faktörler ve Etki Derecelerinin Türkiye Koşullarında Belirlenmesi Murat Kuruoğlu Ögr.. Maslak. faktörlerin önem sıraları ve bunların gruplara göre değişimi ve baz alınan 13 . Maslak.edu. Yapı şletmesi Anabilim Dalı. stanbul Tel ve Faks : 0 212 285 36 55 E-posta: kuruoglu@itu.tr nş. Başlangıçta belirlenen hedeflerden sapma oluşmadan ya da olabilecek en az sapmayla projenin tamamlanabilmesi için planlamaya özelliklede süresel planlamaya önem verilmesi kaçınılmaz bir ihtiyaçtır..tr Volkan Ezcan Ümit Işıkdağ E-posta: egetera@superonline. Çalışma yapılırken Mimar Mürvet Türesoy’un hazırladığı “Yapı Üretiminde Süre Tahmini ve Yapım Süresini Etkileyen Faktörler” konulu yüksek lisans tezindeki anket çalışması temel alınarak.com Merve Sevim nş.

bazı önerilere yer verilmiştir. nşaat projeleri. süresel planlama. Anahtar Kelimeler: nşaat proje yönetimi. mal sahibi tarafından talep edilen süre sınırlamaları ile birleşen yüksek belirsizlik ve risk faktörlerinin oluşturduğu şartlar sonucunda ortaya çıkan karmaşık ve dinamik bir çevrede başlamaktadırlar. Süresel planlama projenin bir parçası olduğundan birçok dış ve iç faktörün etkisi altında kalacaktır. Süresel planlamanın temel aracı olan iş programı da bu durumun somut sonuçlarının açıkça görülmesini sağlamaktadır. projenin başlangıcında. planlama sürecinde ön görülen birçok konunun. nşaat projeleri. ortaya çıkan ürünün yapısı itibariyle çok çeşitli uzmanlık alanlarının ortak çalışmasını gerektiren ve dolayısıyla bünyesinde bu alanlardan çok sayıda uzman barındıran. ancak. Dünya genelinde yapılmış bir inceleme sonucunda inşaat projelerinin büyük bir çoğunlukla iş programı hedeflerini gerçekleştirme başarısına ulaşılamadığı görülmüştür. Süre-Kalite-Maliyet 3’lüsü olarak bilinen bu denge taşları projenin sonuna kadar proje başlamadan belirlenen denge içerisinde götürülmelidir ki bu da projenin başarısını ortaya koymaktadır. iş programının ilerleyen safhalarda yeniden değerlendirilmesi gereksinimi muhtemel görülmemiş. Organize çabadan kasıt ise Proje Yönetimi olmaktadır. Ayrıca bu projeler dış çevreyle birebir bağlantılı oluşları nedeniyle. emek odaklı ve kıt kaynaklar ile gerçekleştirilme mecburiyetinin olması ekonomiyi en önde etkileyen sektör olmasını sağlamıştır. ekonomik kalkınmalarını gerçekleştirmek adına pek çok girişimlerde bulunurlar. Proje yönetiminin en önemli alt fonksiyonlarından biri olan Planlamanın temeli olan süresel planlama. zaman zaman 14 . mal sahibi tarafından talep edilen süre sınırlamaları ile birleşen yüksek belirsizlik ve risk faktörlerinin oluşturduğu şartlar sonucunda ortaya çıkan karmaşık ve dinamik bir çevrede başlamaktadırlar (Mulholland and Christian . bu konularda yorumlar getirilerek. sapma analizi. Bu sebeple yapı sektöründeki projelerde. 1999). yapılan yeni çalışmanın sonuçları arasında ortaya çıkmış dikkat çeken farklılıklara değinilmiş. bu ülkelerin kalkınma projeleri olarak inşaat projelerini seçmelerine sebep olmaktadır. Planlamanın diğer aşamalarına oranla belirsizliklerden etkilenme ve değişiklik ihtiyacı süresel planlamada çok daha fazladır. Bunca değişken içerisinde projeyi hedefe ulaştırmak ancak organize bir çabanın ürünüdür. verim. Birçok değişkene bağlı olarak bir dinamizm içerisinde yer alan inşaat projeleri. birçok fonksiyonu olan bir yönetim ve kontrol süreci doğrultusunda sürdürülen ve koordinasyon ihtiyacının üst düzeyde olduğu projelerdir. Bu projelerin birçoğunda. nşaat projelerinin tek ve tekrarlanamaz nitelikte olması. temel olarak 3 denge taşı üzerinde durmaktadır.çalışmanın sonuçlarıyla. dış etkilere çok açıktırlar. proje yönetim süreci içerisinde belirsizliğin ve bununla beraber riskin da maksimum düzeyde olduğu bir ortamda gerçekleşmektedirler. uygulama aşamasında beklenenden farklı gerçekleştiği ve yeniden planlama gereksinimi ortaya çıkardığı bilinir. süresel sapmayı etkileyen faktörler Giriş Gelişim süreci içerisinde olan ülkeler. nşaat sektörünün lokomotif sektör olması. projenin hedefe başarılı bir şekilde ulaşmasında esas rol oynamaktadır. nşaat projeleri.

özetlenmesi ve yorumu aşamalarında çeşitli yöntemler kullanılmıştır. beklenmedik olaylar yüzünden iş programı hedefleri tutturulamamıştır. Çalışma esnasında süresel planlamayı etkileyen faktörler. sınıflandırılması. Bu amacın yanı sıra bu faktörlerin değerlendirilmesi aşamasında bugüne dek yapılan çalışmaların yanında süresel planlama konusunda sektörel çalışanların fikirleri de dikkate alınarak çalışmanın gerçekleri yansıtması amaçlanmıştır. proje yönetiminin temel taşlarından biri olan süresel planlamada bugüne dek yapılmış çalışmaların ve inşaat sektöründe yönetim ve planlama kademelerinde görevli kişilerin değerlendirmelerinin derlenerek. proje yönetiminde süresel planlamanın önemi ve süresel planlamayı etkileyen faktörleri etki derecelerine göre sınıflandırmak ve ortaya çıkarmaktır. Çalışmanın Amacı Bu çalışmada öncelikli olarak hedef. Çalışmanın tümünde önem derecelerinin bulunmasındaki amaç. Mulholland ve Christian’ın Journal of Construction and Engineering adlı dergide. • Proje ile ilgili faktörler. Bu anketin yanında. • Kaynak kullanımı ile ilgili faktörler • Yönetimle ilgili faktörler ve • Kontrol edilemeyen faktörlerdir. sunumu. Saram ve Ahmed’in Journal of Management in Engineering adlı dergide 2001 yılında yayınlanan “ nşaat Yapım 15 . “ nşaat ş Programlarında Risk Belirleme” konu çalışmaları başlamaktadırlar (Mulholland and Christian . 1989 yılında Mim. Her etki grubu ve her faktör anketin uygulandığı kişiler tarafından skorlanmış ve sonuçlar da oranlanarak bir önem derecesi bulunmaya çalışılmıştır. “ nşaat projelerinde süresel planlamayı etkileyen faktörler ve etki derecelerinin Türkiye koşullarında belirlenmesi” isimli bir tez çalışması yapılarak 1989 yılından 2005 yılına kadar olan süredeki değişimlerin üzerine çalışılmıştır. Bu 4 ana başlıkta toplanarak grupsal bir değerlendirme yapılması amaçlanmıştır. Yapılan bu çalışmada daha önce de belirtildiği gibi öncelikli hedef. bundan sonra yapılması planlanan projelerde ve akademik çalışmalarda yol gösterici olmaktır. süresel planlamayı etkileyen faktörleri ortaya çıkarmaktır. Mürvet Türesoy tarafından hazırlanmış olan “ Yapı Üretiminde Süre Tahmini ve Yapım Süresini Etkileyen Faktörler” konulu tezden yola çıkılarak. 1999). Çalışmanın Yöntemi Bu çalışma esnasında verilerin toplanması. lk olarak verilerin toplanmasında anket metodu seçilmiş ve bu anketlerde yer alacak faktörler belirlenirken Türesoy’un “Yapı Üretiminde Süre Tahmini ve Yapım Süresini Etkileyen Faktörler” konulu tezinin içindeki anket çalışması temel alınmıştır.deneyimli inşaat proje yöneticilerinin ve süresel planlama görevlilerinin bile ummayacakları.

kinci kısımda bulunan 56 faktör 4 ana başlık altında toplanmıştır. teknik ofis ve yönetim görevlilerinin bakış açılarından ayrı ayrı değerlendirilmiş ve sonuçta elde edilen önem sıraları da kendi içlerinde karşılaştırılmıştır. o faktöre verilen toplam puanın. soru olan “görev tanımınız” sorusuna verilen cevaplar doğrultusunda tespit edilen.Koordinasyon Aktiviteleri: Neler Önemlidir ve Zamanı Neler Tüketir?” konulu çalışmaları (Saram and Ahmed. 4: Çok etkiler. Didem Karslı’nın TÜ Fen Bilimleri Enstitüsü bünyesinde 1998 yılında hazırladığı “ nşaat Süresini Etkileyen Faktörler ve nşaat Süresi Tahmin Modelleri” konulu tez çalışması kapsamında. 16 . her faktör 1’den 5’e kadar derecelendirilmiştir. saha uygulamacıları. anketin uygulandığı kişiler tarafından verilen cevaplar toplanmış ve her biri için bir önem derecesi bulunmuştur. otuz üç adet faktörden meydana gelmiştir. 1994 yılında Raymond Nkado’nun yaptığı ve “Etkileyen Faktörler: Yüklenicinin Bakış Açısından” adıyla Construction Management and Economics adlı dergide 1995’te yayınlanmış araştırmada. bu iki grup için faktörlerin önem sıraları karşılaştırılmış. Didem Karslı’nın tez çalışmasında yer verdiği. 5: Çok fazla etkileri ifade etmektedir. Bu kısımda inşaat projelerinde planlama ve yönetim kademelerinde görev alan. Değerlendirme yapılırken. 1995 yılında Peter F. Anket çalışması çeşitli inşaat firmalarında ve kamu sektöründe yönetim ve planlama kademelerinde görevli toplam 55. bir önem derecesi belirlenmiştir. 5: Çok fazla etkileri ifade etmektedir. 1: Çok az etkiler. Bu cetvelde. 2001). her faktörün aldığı toplam skor. 2: Az. ki kısımdan oluşan anketin birinci kısım. “Proje Yöneticisi Profil Anketi” şeklinde adlandırılmıştır. alabileceği maksimum puana bölümüyle elde edilmesi sayesinde ulaşılan faktörün kendi içindeki yüzde önem derecesidir. inşaat süresini etkileyen faktörleri inceleyen çeşitli araştırmacıların araştırmalarının sonuçları doğrultusunda. anketin uygulandığı kişilerin profili ile ilgili bilgiler araştırılmaktadır. Burada: 1: Çok az. Her faktör için. alabileceği toplam skora oranlanarak bir yüzde önem derecesi bulunmuştur. Bu değer. 3. katılımcıların tümünün yanıtları doğrultusunda elde edilmiş bir değerdir. 3: Orta. Yapım süresini etkilediği düşünülen faktörler 0’dan 6’ya kadar sayıların yer aldığı bir puanlama cetveli yardımıyla değerlendirilmiştir. her faktörün aldığı ortalama skor. Elde edilen veriler analiz edilirken her faktörün aldığı skorlar planlamacıların bakış açısından. Mürvet Türsoy’un araştırması kapsamındaki anketin yapım sürelerini etkileyen faktörlerle ilgili sorular kısmı. 0: Hiç etkilemez. 1998). Önem derecesi. Bu kısımda ordinal ölçeklendirme kullanılarak değerlendirilmeye çalışılmış. 4: Çok. 3: Etkiler. Anketin kinci kısmında araştırılan faktörlere yer verilmiştir. Ayrıca. Paul Olomolaiye’nin yaptığı ve “Endonezya’da nşaat Sürelerini ve nşaat Maliyetlerini Etkileyen Faktörler” adıyla Construction Management and Economics adlı dergide 1997’de yayınlanmış çalışmada yer verdiği sonuçlardan faydalanılmıştır (Karslı. Bu anket yirmi dört adet yüklenici inşaat kuruluşunda uygulanmıştır. anketin bütün katılımcılarının bakış açısından değerlendirilerek. inşaat mühendisi ve mimara uygulanmıştır. 2: Orta derecede etkiler. farklı bakış açılarından bulunarak. temel alınan otuz üç faktöre yenileri eklenmiştir. Kaming ve O.

Anket çalışmasının uygulandığı kişiler. Ancak yöneticilerde bu durum tersine dönmüş ve toplam mesleki deneyimi beş yıldan fazla olanlar bu grupta yüzde elliye ulaşırken. eğitim durumları. Bu tablolarda dikkati çeken ilk ayrıntı. Elde edilen veriler analiz edilirken her faktörün aldığı skorlar planlamacıların bakış açısından. çeşitli inşaat firmalarında ve kamu sektöründe yönetim ve planlama kademelerinde görevli toplam 55 inşaat mühendisi ve mimara uygulanmıştır. yirmi altısının fazladır. Yönetim Grubu ve Planlamacılar olarak gruplandırılmış ve bu 56 faktörün bu 4 farklı kademedeki görevli kişilerce farklı bakış açıları ile değerlendirilerek önem sıraları karşılaştırılmıştır. Bu tablolar yardımıyla bütün grupların değerlendirmesi karşılaştırılmıştır.Araştırma Sonuçları Ve Bulgular Bu araştırmanın hedef kütlesi inşaat sektöründe yönetim ve planlama kademelerinde görevli kişilerdir. Kişiler meslek alanları. Saha Uygulamacısı. Saha Uyg. az olanlar yüzde otuzda kalmıştır. Çalışmaya katılan planlamacı grubuna dahil kişilerin yüzde kırkının mesleki deneyimlerinin toplamı beş yıldan az.) 2 3 1 9 17 . Bu da bu gruba dahil olanların teorisyen konumuna bir hayli yakın olduğunu. kırk birinin fazladır. teorik bilgilerini ön planda tutarak değerlendirme yaptıklarını düşündürmektedir. Planlama. Tablo 1. hangi sıklıkla güncellendiği ve çalışmakta olduğu firma arşivlerinin kaç yıllık olduğuna dair sorular sorulmuş ve kişilerin verdikleri cevaplar doğrultusunda çeşitli özellikler altında gruplandırılarak sonuçlar farklı bakış açılarından değerlendirilmeye çalışılmıştır. Faktörlerin Bütün Gruplarca Yapılan Sıralamalarının Karşılaştırılması Süresel Planlamaya Etkiyen Faktörler Malzemenin zamanında teslimi şgücü verimliliği Etkin bir iş programının kullanımı Proje-Yapım koordinasyonu Teknik Of. Teknik ofis görevlilerinde de bu oran. Bu 3 grup ile baz alınan Mürvet Türesoy’un anketinin sonuçları. Tablolarda koyu renkle taranmış satırlar Mürvet Türesoy’un anketindeki faktörleri. yüzde elli yediye yüzde yirmi dokuz şeklindedir. projelerde hedeflenen süreyi tutturma oranının yaklaşık kaç olduğu. lk bölümde Proje yöneticisi profil anketi adı altında bir anket uygulanmış ve bu kısımda anketin uygulandığı kişilerin görev tanımları ve kişiler ile ilgili bilgiler araştırılmıştır. anketin bütün katılımcılarının bakış açısından değerlendirilerek. çalıştıkları proje sayısı. kaynak ve maliyet düzenlemesinin ne düzeyde yaptığı. bu iki grup için faktörlerin önem sıraları karşılaştırılmıştır. planlamacıların sıralaması ve katılımcıların tamamının verdiği skorlara dayanılarak elde edilen önem derecesi sıralaması tabloda toplu olarak gösterilmiştir. Benzer şekilde saha uygulamacılarının da yüzde elli sekizinin toplam mesleki deneyimi beş yıldan az. açık renkli satırlar ise. Verilerin analizi esnasında katılımcılar Teknik Ofis. her grubun ilk sıraya kendi iş tanımını daha fazla ilgilendiren faktörlerden birini koymuş olmalarıdır. genişletilmiş konu için eklenmiş yeni faktörleri göstermektedir. henüz uygulamada yeterli deneyim sahibi olmadıklarını ve sahadan gelen verilere nazaran. 1 2 3 4 11 2 4 13 Yönetim Mürvet T. 2 7 2 6 3 15 2 17 1 5 2 9 Katılımcı (önem d.

Tablo 1.Planlama koordinasyonu Etkili denetim ve kontrol Yer teslimindeki gecikmeler Ekipmanların rasyonel kullanımı Projelendirmede tecrübeli elemanların yer alması Uygun şantiye koşullarının sağlanması Yapım hataları Hava koşulları Tasarım danışmanlık hizmetlerinin yeterliliği Mühendislik verimliliği Uygun ekipman seçimi Enformasyon teknolojisinin etkin kullanımı Uygulanan teknolojiyi kullanma tecrübesi Ekipman arızası Bürokrasi fazlalığı 12 13 14 14 15 16 16 17 18 19 10 19 7 3 7 13 16 21 14 2 5 14 13 7 6 16 16 8 6 8 10 5 9 19 8 19 16 17 12 10 11 17 20 4 13 27 18 8 14 19 21 30 20 12 12 21 11 18 26 7 8 9 9 10 11 12 9 15 15 18 2 4 1 1 13 6 16 3 12 11 1 6 3 7 10 13 3 15 7 18 6 14 15 5 19 18 25 4 10 7 7 17 4 6 17 5 6 4 24 6 7 16 17 5 11 6 24 19 20 20 21 22 23 24 12 7 5 22 3 3 12 11 3 9 15 3 6 15 11 20 8 25 17 13 14 26 12 23 15 19 36 11 16 28 4 17 24 25 26 27 6 8 13 10 7 13 12 11 23 22 21 22 22 29 18 . şartname ve teknik detayların. Faktörlerin Bütün Gruplarca Yapılan Sıralamalarının Karşılaştırılması (Devamı) şgücü temini Projede yapılan değişiklikler Planlama yapılırken dikkate alınması gereken stratejik aktiviteler ve potansiyel gecikmeler Yönetim personelinin sayısının yeterliliği ve deneyimi Alt yüklenicilerin seçimi Proje tipi ve özellikleri Efektif organizasyon yapısı Firma bazlı finansal problemler Projede kullanılan teknoloji şin sürekliliğinin sağlanması lave çizim. uygulama için zamanında elde edilmesi şin çapındaki artış Alt yükleniciler arasındaki koordinasyonun sağlanması ş gücünün motivasyonu Doğal afetler Projenin inşa edilebilirliği Proje.

risk yönetimi planlarının önceden oluşturulmuş olması Kayıt ve dokümantasyon yönetimi (Arşiv çalışması) Sözleşme türünün proje tipine uygunluğu thal malzeme kullanımı Malzeme depolama imkanı Proje prosedürleri Kalite kontrol Şantiyenin uzaklığı Yapı endüstrisine yönelik uygulamaya konulan vergi ve teşvikler Mevzuat değişiklikleri ve yasal düzenlemeler Proje süresince uygulanacak iş güvenliği programının hazırlanması Uygulamanın yapılacağı yerdeki dini. “proje süresince uygulanacak iş güvenliği programının hazırlanması”. “mevzuat değişiklikleri”. kriz yönetimi. kültürel. sosyal faktörler Hırsızlık 42 24 18 22 35 46 41 24 21 38 48 35 20 17 32 41 34 11 13 28 32 28 28 29 30 15 16 23 26 13 15 15 9 21 14 9 25 24 28 27 25 33 34 38 43 31 31 32 25 10 25 15 16 21 18 10 27 24 33 42 31 45 33 20 20 32 40 36 37 38 39 40 41 10 28 27 16 13 23 16 19 17 15 13 22 22 24 26 29 31 34 33 30 37 35 50 47 39 37 49 43 12 18 36 44 44 45 29 28 24 23 39 40 51 52 Bütün gruplar incelendiğinde süresel planlamaya etkimede “etkin bir iş programının kullanımı”. Faktörlerin Bütün Gruplarca Yapılan Sıralamalarının Karşılaştırılması (Devamı) şe adaptasyon ve öğrenme isteği Malzeme seçimi Ulusal bazlı finansal problemler Yapım danışmanlık hizmetlerinin yeterliliği Proje tarafları arasındaki hak talebi sorunları (itilaflar) Şantiye zemini ve topografyası Dış otoritelerle iletişimin sürekli kılınması Aktivitelerinin önem derecelerindeki değişiklikler Oluşabilecek aksaklıklara yönelik acil durum. “şantiyenin uzaklığı”. “yapı endüstrisine yönelik uygulamaya konulan vergi ve teşvikler”. “uygulamanın yapılacağı yerdeki 19 . “malzemenin zamanında teslimi”. “yönetim personelinin sayısının yeterliliği ve deneyimi” ve “firma bazlı finansal problemler” faktörlerinin ilk sıralarda yer aldıkları ve en önemli faktörler olarak kabul edildikleri görülmüştür. “işgücü verimliliği”. Yine aynı şekilde bütün gruplarca.Tablo 1.

bu çalışmanın sonucunda elde edilen tanımlamaların kabul görmesi ve kullanılmaya başlanması için de. Burada birbirinin aynı işleri yapan birçok sektör çalışanının. sosyal faktörler” ve “hırsızlık” faktörleri en alt sıralarda kabul edilerek. sektörde çalışacak olan mühendis ve mimarların mesleki eğitimleri sırasında konuyla ilgili bilgilendirilmeleri ve yönlendirilmeleri gereklidir. Yani bütün gruplarca ortak olarak. kişilerin unvan konusunda çok tutucu oldukları ve herkesin kendi tanımlama biçimini kullanmayı tercih ediyor oluşu da durumun standardizasyonunun güçleşmesine nedendir. görevlerini birbirinden farklı ifadelerle tanımladığı görülmüştür. Bu durumun düzeltilebilmesi için bir standardizasyon çalışması yapılmalı. Sektörde birçok başka konuda olduğu gibi. süresel planlama konusunda en etkisiz faktörler olarak belirlenmiştir. gruplara göre birbirinden bir hayli farklı oluşunun. mesleki kavramlara getirilecek ortak tanımların kullanımının yaygınlaştırılması ve benimsetilmesi noktasında. sektör çalışanlarına uygulanan bir anket yardımıyla irdelenmiş ve çeşitli veriler elde edilmiştir. Bu çalışmanın sonucunda ortaya çıkan verilerle ilgili en çok dikkati çeken konulardan biri. karşılaştırmada büyük bir dağılım göstermiştir. görev tanımı sorusuna verilen yanıtların çeşitliliğidir. çeşitli gruplarca çok farklı önem sıralarında yer verilmiştir.dini. Bu iki faktör grubu dışında kalan diğer faktörlere. Anket çalışmasının ikinci kısmında yapılan skorlamalar doğrultusunda elde edilen veriler ve faktörlerin önem sıralarının. Grubun üstünde görüş birliğine vardığı. Bu standardizasyon çalışması için. meslek odaları mensupları. kültürel. Süresel planlamaya etki eden faktörler. 20 . Bunun yanında. firmalar bazında uygulanan bir anket olduğu için ve bireylerin çalışma alanlarına göre bir ayrım yapılmadığı için sonuçlara bu durum yansımıştır. 1989’da Mimar Mürvet Türesoy tarafından yapılan çalışma. sektörün önde gelen firmalarının temsilcileri ve Bayındırlık ve skân Bakanlığı’ndan temsilcilerin koordine olması ve bu oluşturulan grubun konuyu derinlemesine incelemesi sonucunda da bir görev tanımı şablonuna ulaşılması doğru olacaktır. Objektifliği engelleyen bu bakış açısını ortadan kaldırabilmek için. kişilerin dâhil oldukları grupla yakından ilgili faktörleri daha önemli ve etkili kabul etmeleriyle de büyük oranda alakalı olduğu anlaşılmaktadır. en önemliler ve en önemsizler olarak kabul edilen faktörler dışındaki faktörler. bu gruplara dâhil olan kişilerin mesleki deneyim süreleri ve çalıştıkları proje sayısıyla alakalı olduğu kadar. ortak bir ifade biçimine yani görev tanımı standardizasyonuna ulaşılamadığı anlaşılmaktadır. departmanlar ve bireyler arasında doğru bir iletişim sağlanması gereklidir. Sonuç ve Tartışma Bu çalışma kapsamında gerçekleştirilen anket çalışması ve toplanan verilerin analizleri ışığında proje yönetiminin en önemli alt fonksiyonlarından biri olan planlamanın süresel planlama alanı incelenmiştir. çeşitli üniversitelerden benzer konularda çalışan akademik görevliler. görev tanımlaması konusunda da yeterli bir çalışmanın yapılmadığı. lisans ve yüksek lisans düzeyinde yapı işletmesi konusunda verilen dersler önemli bir rol üstlenecektir. Dolayısıyla da aynı işi yapan birçok kişi. anketin ilk kısmı olan profil belirleme kısmında. birçok farklı unvanla anılmaktadır.

Ünlü G. Sosyal Bilimler Enstitüsü. J. stanbul. M. Journal of Construction Engineering and Management. Sosyal Bilimler Enstitüsü.. Proje Yönetim Teknikleri. 2001. Mulholland. J. stanbul.. Kültür V. Doğan. ASCE. Yüksek Lisans Tezi. Polat G. G. stanbul Üniversitesi. Ö. Vol.T. 8-15 Saram. Hallows. Yüksek Lisans Tezi. 21 .. Komputron Ltd. Fen Bilimleri Enstitüsü. ve Alabay C. 1999. 1998. and Ahmed. Yüksek Lisans Tezi. Information Systems Project Management: How To Deliver Function and Value In Information Technology Projects. D. 1998. and Christian. nşaat Sektöründe Proje Yönetimi ve Proje Yöneticisinin Rolü. 17. M. 1. Ergen E. Yamak. stanbul Üniversitesi. O. B.. Şahbudak. . G. Risk Assessment in Construction Schedules. 1998. Journal of Management in Engineering. 1997. Yüksek Lisans Tezi. Türesoy.T.. Yapı Üretiminde Süre Tahmini ve Yapım Süresini Etkileyen Faktörler. nşaat Süresini Etkileyen Faktörler ve nşaat Süresi Tahmin Modelleri.F. Karslı.Ü... stanbul. Construction Coordination Activities: What Is Important and What Consumes Time. New York. January/Fabruary... Türen. Şti. 1994.E. D.D. Bitirme Ödevi . E. Karamemiş. S.K. 4.. Çalık. Vol.. nşaat Fakültesi... stanbul..Ü. No. stanbul.. Bir Planlama Doktrini. Proje Yönetimi. stanbul. No.T.E. 1989. . ASCE. Fen Bilimleri Enstitüsü. AMACOM.Kaynaklar Bukağılı. 1995. N. October. 125.. 202-213. A..Ü.

.

Yapı şletmesi Anabilim Dalı Maslak. Müh. şantiye ünitelerinin yerleşimi ve büyüklüklerinin belirlenmesi ile ilgili geçmiş yıllardan bu yana süregelmiş bir takım bilgi ve kuralların ortaya konarak bu birikimler ışığında hali hazırdaki bazı şantiyelerin ilgili konularda incelenmesi. bu incelemeler akabinde. Yapı şletmesi Anabilim Dalı Maslak. Şantiye kurulum ve yerleşimi ile ilgili hali hazırda bulunan bilgi ve büyüklüklerin karşılaştırmalı bir değerlendirilmesi niteliğindeki bir anket formunun farklı şantiyelerde uygulanması sonrasında ortaya çıkan veriler istatistiksel değerleme yöntemi kullanılarak tek tip parametreler haline getirilerek şantiye kurulumu. Temel amaç şantiyelerin kurulum ve yerleşim planlarının değerlendirilmesinde ne durumda olduğumuzu gösteren bir çalışma sunmaktır. stanbul Tel ve Faks: 0 212 285 36 55 E-posta: eczan@itu. Müh. yapılan işin tipi ve büyüklüğü ile üretim alanları dışında kalan şantiye ünitelerinin boyutları arasında analitik bir sonuca varmak amaçlanmıştır. içerisinde çalışan ve aynı zamanda yaşayan insanların temel ve sosyal ihtiyaçlarına cevap verebilecek.edu. Anahtar sözcükler : Şantiye mobilizasyonu. stanbul Tel ve Faks : 0 212 285 36 55 E-posta : kuruoglu@itu.tr Volkan Ezcan Öz nşaat projeleri hayata geçirilirken imalatın yapılacağı bölge üzerine belirli bir düzene sahip. stanbul Tel ve Faks: 0 212 285 36 55 E-posta: mrvsvm@yahoo.tr nş. tesis yönetimi 23 . bu çalışma içerisinde temel şantiye tekniği kavramlarının dünü ve tüm bu kavramların bugüne yansıması incelenmek istenmiştir. sağlıklı ve güvenli bir şantiye kurulumu öncelikli işlerimizin en başında yer almaktadır. Gör. Çalışma metodu olarak anket uygulaması şeklinde bir yola başvurulmuştur.edu. imalat esnasında oluşabilecek birçok sorunu atlatabilecek. Unutulmamalıdır ki bu şekilde tasarlanmış uygun bir şantiye düzeniyle işlerin aksamasından kaynaklı gecikmelerin büyük çoğunluğunun ve ekonomik anlamda çok ağır olabilecek birtakım faturaların önüne geçilmiş olacaktır.com Merve Sevim nş.Dr.Günümüz Şantiye Koşullarının Literatür ile Kıyaslanması ve Mevcut Durumun Değerlendirilmesi Murat Kuruoğlu Ögr... bu kuralların günümüzde ne derece uygulandığının saptanması. TÜ nşaat Fakültesi Yapı şletmesi Anabilim Dalı Maslak.

yol ve baraj gibi tüm yapılara genel olarak verilen addır.F. 2003. bir inşaatın yapımını veya mevcut bir yapının tadilat.1957) Şantiye. olayların doğru değerlendirilmesi ve bu değerlendirmelere göre alınan kararların düzgün bir şekilde uygulanabilmesine bağlıdır. Bir bütün olarak Şantiye yapı malzemelerinin yığılıp saklandığı yer. fabrika. projesine. onarımının ve/veya yıkımının tamamlanması amacıyla. Planlanmamış bir iş başlangıcının olumsuz etkileri tüm iş süresince kendini hissettirmektedir.. Ortaya çıkan eserin kurulan hayalle ne kadar örtüştüğü ve ne kadara mal olduğu. 24 . Şantiyeler. Bilindiği gibi bir yapının talebi üzerine bu talebin yapılabilirliğinin değerlendirilmesi ile başlayan yapı üretim süreci.Giriş Bir yapının hayalinin kurulması ile başlayıp bu yapının kullanıma hazır duruma getirilmesine kadar devam eden inşaat sürecinde birbirini takip eden sayısız karar aşamaları bulunur. gerekli verilerin toplanması ve değerlendirilmesi sonucunda tasarım çalışmaları ile devam eder. şartnamesi ve ilgili mevzuatlarına uymak koşulu ile öngörülen süre içerisinde güvenlikli bir şekilde tamamlanması amacıyla makine. işin tüm altyapısı. birimlerin ve çalıştırılacak kişilerin sayısı doğru öngörülmeli ve çalışacak bu insanların. U. araçlar ve insanların bir uyum içerisinde çalıştığı geçici süreli işletmelerdir. Bu bağlamda önemi açıkça görülen şantiye yerleşimi planlaması bu çalışmanın konusunu oluşturmaktadır. “Şantiye tekniği bütün hayat boyunca tecrübe ve etüd ile öğrenilebilen bir konudur. belirli bir sözleşmenin ışığında yapıma hazır duruma gelmiş olur. inşaat yapımının. A. bir inşaat alanının. şantiye personelinin genel performansında net bir artışa imkân vererek yapılan işin kalitesine doğrudan katkı sağlar. onarım ya da yıkım işini ruhsatına. düzenlenmesinin. Bunun için ya hiç şantiye tekniği kitabı yazmamak veya her yıl kitabı ve toplanan dökümantasyonu yeniden gözden geçirerek yenilikleri eklemek ve modası geçen şeyleri çıkarmak. kurulan tesislerin. fransızcası “chantier” ve almancası “Baustell” olan şantiye kelimesi dilimize fransızcadan uyarlanma ‘şantiye’ olarak yerleşmiştir.) Tek başlarına koca bir üretim sahası olan şantiyeler aynı zamanda geçici süreli üretim yerleridir. Yenilikler ile çok yakından ilgilidir ve devamlı değişmektedir. şartnamelere.. Önceden hazırlanan projeye göre tesisleri. Şantiye Kavramı Ve Şantiye Kurulumu ngilizcesi “construction site”. M.” (Berkman. yapım aşamasındaki bina. aletlerin ve makinelerin koordinasyonları uyum içerisinde sağlanmalıdır. kullanılan makine araç ve gereçlerin oluşturduğu geçici işletmedir. Projelendirme aşamasının tamamlanmasının ardından ihale işlemleri yapılan yapı.( Müngen. bir başka deyişle projenin başarısı. yürürlükteki mevzuata uygun biçimde gerçekleştirmek için çalışan insanların. Fiili üretim sürecinin fiziki boyutunu oluşturan şantiyelerin kurulum ve yerleşim planlarının başarısı. yani eseri aktüel teknik duruma adapte etmek gerekir.

25 . Şantiyelerin türlerine göre farklılıklar gerektirmesinden ötürü şantiyeler o o o o o o o o o Konut Metro Otoyol Alışveriş Merkezi Stadyum.. Araştırma Yöntemi Bu çalışma kapsamında verilerin toplanması ve kıyaslanması için anket yönetim seçilmiştir.Depo Alanı 4. çizelge ve diyagramlar yardımıyla da bu verilerin değerlendirilmesi sağlanmıştır. Çalışanlara Ait Bilgiler. Genel Bilgiler. Çalışma toplam 19 farklı şantiyede şantiye şefi. Şantiye ve şçilere ile lgili Bilgiler. Anket. yapıyla ilgili çalışmakta olan idari personelin( Mühendislerin. yaşamın süregeldiği alanlar olarak tanımlanmıştır.) bulunduğu binalar.Sosyal Tesisler Üretim alanı. Belediye Binası vs. bu ifadeyle üretimi yapacak işçi ve idari personel sayısına ulaşılması hedeflenmiştir. sosyal tesisler ise. yatakhane. idari alan. teknikerlerin. sekreterlerin vs. spor salonu Kültür Merkezi Kamu Binası (Adliye SARAYI. dari Alan 3.nşaat alanını 4 kısım halinde incelenmektedir: 1. Şantiyelerin üretim faaliyetleri dışındaki durumunu ortaya koymak amacıyla çeşitli şantiyelere uygulanmak üzere bir 63 sorudan oluşan anket hazırlanmıştır Hazırlanan sorularla gezilen şantiyeler ile ilgili veriler toplanmış.) Hastane Diğer olmak üzere gruplandırılmıştır. Konu ile ilgili çeşitli kaynakların taranması sonucunda geçmiş yıllara ait birikimler ortaya konarak bu bilgiler ışığında günümüzdeki şantiyelerin değerlendirilmesi amacıyla çeşitli soru ve çizelgeler hazırlanmıştır. spor tesisleri gibi diğer 3 alanın dışında kalan. Araştırmanın sonunda “50 sene öncesine göre modernleştik mi yoksa geriye mi gittik?” konulu bir değerlendirme yapabileceğimiz önerisi üzerinde durulmuştur. soyunma yerleri. açık veya kapalı olmak üzere yapıda kullanılacak malzemelerin koyulduğu alan. yapının aktif olarak inşa edildiği alan. ş Güvenliği ile lgili Bilgiler ve Sosyal Binalar ile lgili Bilgiler olmak üzere toplam beş ana başlıktan oluşmaktadır.Üretim Alanı 2. yemekhane. depo alanı. Yapının inşa süresince kişi / ay ifadesinin öneminin altı özellikle çizilerek belirtilmiş olup. proje müdürü ve kamp amiri ile yapılan yüz yüze görüşmeden çıkan sonuçları sunmaktadır.

26 . Şantiye sahasına yerleşim planlanırken. Şantiyeler suyunun %55’i ana şebekeden. ancak %90’ında çaycıya ait bir oda vardır. Değerlendirmelerin bu şekilde farklı bölge ve şantiyelerde yapılması çeşitliliği artırmış ve bizi daha doğru bir değerlendirmeye sevk etmiştir. %10’u artezyenden.2009) Çalışmada elde edilen çarpıcı bulgular aşağıdadır. 11. Şantiyelerin %10’unda yerleşim alanlarına ait su drenaj çalışması yapılmamıştır. Şantiyelerin %80’inde servis olanakları mevcuttur.Anketin Değerlendirilmesi ve Bulgular ncelenen örnek şantiyelerin sonuçlara sağlıklı biçimde yansıması ve her bir proje tipinin farklı özelliklerinin dikkate alınması açısından sadece tek bir tipe bağlı kalınmamış. %15’i tanker ile taşıyarak. 12. Ofislerin %50’sinde sigara kullanılmaktadır. Şantiyelerin %25’inde sahada ofis bulunmamaktadır. 2. 6. Şantiye ofisi olan şantiyelerin %45’inde misafir (ziyaretçi) odası bulunmaktadır. 4. 8. 5. %10’u hem ana şebeke hem artezyen ve %10’u ana şebeke ile birlikte tanker ile su taşıyarak temin etmektedir. Tüm şantiyelerde ofislere özel WC ve Lavabo bulunmakta olup otapark alanı ayrılmıştır. şantiyelerin %50’sinde hakim rüzgar göz önüne alınmamış olup. Şantiyelerin tamamında çaycı ve kapıcı bulunmakta. 1. 7. ncelenen şantiyelerin %30’unda özürlü personel çalışmaktadır. 3. bu sayede alınan ortalama sonuçların karma yapıda olması sağlanmıştır. ncelenen şantiyelerin %70’inde bayan çalışan bulunmaktadır. 9. %85’inde sahaya trafo yapılmıştır. 10. Şantiyelerin %55’inde arşiv için oda ayrılmıştır. (Ozan Çelik vd.

Şantiyeler yemek işlemini %70’i hazır yemek firmaları ile %30 u kendi aşçı ve mutfakları ile çözmektedirler. kantin alanı. Buna karşın şantiyelerin %20’sinde yangın tehlikesine karşı herhangi bir önlem bulunmamakta. Şantiyeler atık sularını ise %65’i ana şebekeye vererek. Şantiyelerin %85’inde iş güvenliği eğitimi verildiği ifade edilmiştir. dolap. 17. şçi başına yatak. Şantiyelerin %65’inde işçiler için çamaşırhane yapılmıştır. Şantiyelerin %90’ında iş güvenliğinde sorumlu kişi yada birim mevcut olup %90’ında iş güvenliğine uymayanlar için değişik yaptırımlar uygulanmaktadır. 20. %5’i kira yardımı yapmakta %45’i ise şantiye sahası ve kiralama seçenekleri ile konaklama imkânları sağlanmaktadır. 21. Diğer bir değişle 15 kişi için bir tuvalet gerekirken (olması gereken) 27 . Projede çalışanlara %80 şantiyede ilk yardım eğitimi verilmektedir. 14. Ord. dinlenme alanı. soyunma giyinme kabin sayısı gibi temel ihtiyaçlarda geçen 50 senede hiç ilerleme olmadığı gibi aksine geri gidilmiştir. %10’u fosseptik kullanarak. sosyal tesis alanı. Diğer yandan şantiyelerde her işçiye bir baret vermekte ancak %75’ine çelik burunlu ayakkabı sağlanmaktadır. 19. 18. %90 şantiyede yüksekte çalışanlar için emniyet kemeri verilmektedir. Prof. Şöyle ki şantiyelerin %45’inde bekâr lojmanı. %30’inde 9 saat ve %25’inde 9 saatten fazla mesai yapılmaktadır. Şantiyelerin %80’inde işçiler için üretim sahasında WC ve lavabo bulunmakta. Sonuçlar Sonuç değerlendirmesi yapılırken. Ali Fuat Berkman’ın hazırlamış olduğu kişi başına değerler açısından. Şantiyelerin %45’inde 8 saat. duş. Şantiye tekniği açısından gereksinimleri ortaya koyan Sn. 16. şçiler için ancak şantiyelerin %65’inde soyunma giyinme kabinleri bulunmaktadır. şantiyelerin %80’inde revir bulunmaktadır 15. %5 i ev kira yardımı ve kısmi lojman . %10’u vidanjör ile çektirerek ve kalan %15’ide ana şebeke ve fosseptik uygulamalarını birlikte yaparak uzaklaştırmaktadır. Şantiyeler teknik personeli için konaklama imkânları değişik biçimlerde sağlanmaktadır.13. Kurulum aşamasında birçok şantiyede sosyal alanlar ortalama işçi sayılarına göre düzenlendiği için toplam işçi sayısı çok değişken olan şantiyelerde özellikle maksimum işçi sayısına ulaşıldığında lavabo/duş/WC/yemekhane gibi ünitelerin kişi başına düşen sayıları yetersiz kalmakta olduğu gözlemlenmiştir. Dr. tuvalet. hazırlanmasından günümüze kadar geçen 50 yılı aşkın sürede teknolojinin kat ettiği büyük mesafe de dikkate alındığında donanım bakımından ofislerin zenginleşmesi normal karşılanmalıdır. Ancak kişi başına düşen çalışma alanı bakımından standartlarla aradaki büyük farklılığın yalnızca teknik ve idari personelle sınırlı kalmış olması gün geçtikçe üst düzey çalışanlarla daha düşük kıdemli işçilerin çalışma şartları arasındaki farkın açıldığını gözler önüne sermektedir. banyo. örnek şantiyelerin değişken sayıda alt işveren çalıştırması ve yine bunların çalıştırdığı işçi sayılarının da oldukça geniş bir aralıkta değişim göstermesi nedeniyle değerlendirme aşamasında özellikle barınma ve sosyal birtakım ihtiyaçların giderilmesi konusunda maksimum sayılara bakılmıştır.

Ord. Çalışma ve barınma ortamının teknik ve idari personel için gayet yeterli olmasına rağmen işçilerin barınma ve sosyal imkanlarının geliştirilmesi çok olumlu yönde atılmış adımlar olacaktır. Kişi başına bir dolap dahi düşmemektedir. Prof. Dr. Bu husus tabloda 4 m2 kişi başına ihtiyaç olan alanın şantiyeler ortalamasının 16. Ord.927 1.298 0.966 1. 28 .109 0. Ali Fuat Berkman’ın hazırlamış olduğu kişi başına değerler ve şantiyeler ortalama karşılaştırması (Ozan Çelik vd.647 27.655 28.2009) Büro Mahali Taban Alanı Hava Hacmi Masa Bilgisayar Sandalye Şantiye Gece Barınakları Alan Yatak Dolap Lavabo WC Duş Mahali Yemekhane Alanı Olması Gereken 4 10 1 1 1 Olması Gereken 5 1 1 15 15 15 2 Birim m2/ kişi m3/ kişi adet/ kişi adet/ kişi adet/ kişi Şantiyeler Ortalaması 16.ortalamada bu değer yaklaşık 27 kişi başına bir tuvalet biçimindedir. tuvalet. duş imkanlarının arttırılması çalışma kalitesinin arttırılması açısından önemlidir. Prof. Dr.491 26. Özellikle salgın hastalığın hızla yayılmasının mümkün olduğu şantiyelerimizde hijyen için lavabo.888 Birim m2/ kişi adet/ kişi adet/ kişi kişi/adet kişi/adet kişi/adet m2/ kişi Değerlendirmesi yapılmış olan eksiklikler üzerine gidilerek yapılacak olan iyileştirme çalışmaları ile daha sağlıklı bir çalışma ve yaşam ortamı yaratılmış olacaktır. Ali Fuat Berkman’ın hazırlamış olduğu kişi başına değerler göz önüne alındığında ortaya büyük farklılıklar çıkmaktadır. Sonuç değerlendirmesi kapsamında dikkatimizi çeken en önemli husus ofis mahallerindeki yaşam alanı ve donanım koşulları bakımından Sn. Teknik personelin ihtiyaç duyduğu alanlarda ise teknolojinin artmasına bağlı olarak artış olmuştur. Diğer yandan şantiyelerde ortalama her kişiye bilgisayar düşüyor olması teknolojinin sahalara yerleştiğinin bir göstergesi olarak algılanmaktadır.840 1.4 m2 olarak bulunması ile kendini göstermektedir.047 1.340 Birim m2/ kişi m3/ kişi adet/ kişi adet/ kişi adet/ kişi Birim m2/ kişi adet/ kişi adet/ kişi Kişi/adet Kişi/adet Kişi/adet m2/ kişi Şantiyeler Ortalaması 5. Özellikle stanbul’da yer kısıtı olan şantiyelerde her türlü imkanı yaratmak elbette zor olacak ancak buralarda da en azından temel ihtiyaçların mümkün olan en iyi şekle getirilmesi yerinde bir karar olacaktır.410 42.

28-31.Müh. nş. 41-42.Müh. Alican Ankay. smail Gülbetekin. 47. 49.Müh.1-5. 170. Hasan Tahsin Boz . 1957. Yürütücü Dr. Mühendislik Tasarım Projesi . 67.Müh.. nş.).Kaynaklar BERKMAN.Müh. Esra Topkaya (Kocaeli Üniv. nş.Müh. 55. nş. pp. pp. nş. TÜ nşaat Fakültesi Yapı şletmesi Anabilim Dalı. 65. 157. MÜNGEN. nş. Emrecan Türkeş . U. Ozan Çelik .F. Erdi Akbayrak. A. Erman Yiğit Tuncel. Şantiye Teknikleri. stanbul Teknik Üniversitesi Matbaası. stanbul Teknik Üniversitesi. 2003. 33-34. 37-39.Müh. TÜ Sürekli Eğitim Merkezi Sertifika Programı Şantiye Tekniği Ders Notları. M. 29 . Murat Kuruoğlu “Şantiyelerin Kurulumu ve Yerleşim Planlarının Değerlendirilmesi”.. nş. 2009. 175. 19-20.

.

Yozgat Tel:0 354 242 10 01-2131 E-Posta: zuhalozcetin@gmail.com Öğr. Yozgat Tel: 0 354 242 10 01-2136 E-Posta: mehmeteminel@gmail. TED Koleji.-Mimarlık Fakültesi Mimarlık Bölümü. Bu yapılarda gelişen ve değişen teknolojik olanaklarla standart yapım tekniklerinin yanı sıra yeni ve modern yöntemlerde kullanılmaktadır. denetlenmesi ve koordine edilmesi için yapının belirtilen süre. Mehmet Eminel Bozok Üniversitesi Müh. organizasyon eksikliklerine.Yapı şletmesi ve Yapım Yönetimi Kapsamında Eskişehir TED Koleji Örneğinin rdelenmesi Araş. Gör. Yozgat Tel: 0 354 242 10 01. Gör. hatalı malzemeyle üretimin gerçekleştirilmesine. Çalışmadan elde edilen sonuçlar ile yapı işletmesi ve yapım yönetimi konusunda önerilerde bulunulacaktır. Bir yapı projesinin işverenin isteklerini karşılamak amacı ile mimari tasarım sürecinin başlangıcından bitimine kadar planlanması. yürütülmesi. yapım süreci ve yönetim eylem ve etmenleri başlıkları altında irdelenecek. Yapı Yönetim Eylem ve Etmenleri. Eskişehir TED Koleji örneği şantiyede yapım yönetimi. teslim sürelerinde gecikmelere ve iş kazalarına yol açmaktadır.2199 E-Posta: ardazeynep@gmail. zaman ve para açısından ekonomi sağlanması ve kaliteli yapımın gerçekleştirilmesi için önem kazanmaktadır.-Mimarlık Fakültesi Mimarlık Bölümü. Bu çalışmada. yapı işletmesi ve yapım yönetimi kapsamında örnek yapının olumlu ve olumsuz yönleri karşılaştırılacaktır. Bu nedenle proje yönetiminde yapı ile ilgili disiplinlerin eş güdümünün ve akılcı yapım yönetiminin gerçekleştirilmesi konusu iş gücü. 31 . Zuhal Özçetin Bozok Üniversitesi Müh. Projesi tamamlanan yapıların iyi yönetilmeden inşa edilmesi. bütçe ve kalitede tamamlanması gerekmektedir. Eskişehir TED Koleji. Yapım Yönetimi.-Mimarlık Fakültesi Mimarlık Bölümü. Gör. proje hatalarının ve yapı maliyetinin artmasına. Zeynep Arda Bozok Üniversitesi Müh.com Araş.com Öz nsanoğlu gereksinimlerini karşılamak amacıyla belirli konfor ve güvenlik koşullarını sağlayarak çeşitli işlevde yapılar oluşturmuştur. Anahtar Sözcükler: Yapı şletmesi.

bütçe ve kalitede tamamlanmasını sağlamak. 5.Giriş Zaman. 3. nterdisiplin olarak yapı yönetimi [2] 1. Bir yapım projesinin belirtilen süre. dikkate almak zorunda olduğu yönetim bileşenleri mevcuttur ve ayrıca bu bileşenler yönetim tanımını da yapmaktadır. 6. Bir yöneticinin süreç içinde yapması gereken eylemlere ‘yönetim eylemleri’ . denetlenmesi ve koordine edilmesine yapım proje yönetimi denir [1]. Yönetim Eylem ve Etmenleri Bir yöneticinin. PLANLAMA TASARLAMA VE PROBLEM ÇÖZME KARAR VERME DENET M LET Ş M Şekil 2. Yapının Tasarımı Karar Projelendirme Denetim ve Organizasyon Yasalar Yapımın Yönetimi Uygulama Yürütme Tasarımı Yargı Teslim Şekil 1. YÖNET M YÖNET M EYLEMLER YÖNET M ETMENLER 1. 4. 2. 2. 5. bulunduğu konuma ya da yapı üretim süreci içindeki durumuna göre. 7. 3. 4. Yönetim Süreci Eylemleri ve Etmenleri [3] 32 . maliyet ve kaliteyi denetlemek amacıyla. işverenin isteklerini karşılamak i ç i n başlangıcından bitimine kadar planlanması. yönetim eylemlerini yaparken önemli olan ve yönetimi etkileyecek bileşenlere ‘yönetim etmenleri’ denmektedir [3]. bir yapım programının yönetim metotlarını uygulayarak yürütülmesine yapım yönetimi denmektedir. ORGAN ZASYON KOORD NASYON VER ML L K STANDARD ZASYON KISITLAR EKONOM KAL TE 1. yürütülmesi.

park yeri zorunluluğu vb. Projenin boyutları 50 dekar arsa alanı içerisinde belirlenmiş olup. değişik çözüm yollarının araştırıldığı evredir [1]. ülkedeki 22. 2000 m2 ilkokul kısmı ve 2400 m2 anaokulu kısmı) tasarlanmıştır. Bu nedenle. Teknik ve idari/yasal şartnameler hazırlandıktan sonra 50 dekar arsa alanı içinde 6400 m2 kapalı alan (2000 m2 ortaokul kısmı. sorunları incelenmelidir [1]. yapım sistemi alternatiflerinin değerlendirilmesi. 33 . Eğimli olmayan bir arsa yapısı mevcuttur. Eskişehir TED Koleji. Şti. Projenin bir kısmının 2008-2009 öğretim yılında faaliyete geçmesi amaçlanmıştır.000 dolar olarak belirlenmiştir. bu alanla ilgili mümkün olabilecek fonksiyon tipleri. Yapı Üretim Süreci Yapı üretim süreci.Ş. kaynakların durumuna göre analizlerin yapıldığı. Bu evre.’ dir. ihtiyaç ve talebe. Proje Süreci Temel Evreleri [1. Temelleri 12 Mart 2008 tarihinde atılmıştır. Proje şehir merkezinden yaklaşık 10–15 km uzaklıkta bulunan Yukarı söğüt önü mevkiinde konumlandırılmıştır (Resim 1). arsa kullanma emsali. proje maliyeti yaklaşık 22.3] 2. TED okuludur. Ltd. San. ihtiyaçların belirlenip. Yüklenici firmalar Müpasan nşaat Tic. Şantiye kurulumuna hafriyat işleriyle eş zamanlı olarak başlanmıştır. rayiç kira değerleri. Alan (Yerleşke) Tanımlaması: Bir kent alanının hangi özel amaçlarla tahsis edilmesi gerektiği yerleşme ölçeğinde bir fizibilite çalışması gerektirir. bunları karşılayacak ürünün yapılması kararı ile başlayıp. arsa maliyeti. plan düzenleri. YAPI YAŞAM SÜREC Ön hazırlık evresi Fizibilite çalışmaları Planlama/ Programlama (ihale) Tasarlama Yapım evresi YAPI ÜRET M SÜREC KULLANIM SÜREC YIKIM Şekil 3.1. Mimari proje TED kolejinin merkezi olan Ankara’ da Yeşim-Nami HATIRLI tarafından yapılmıştır. ve Batu nşaat A. fizibilite etüdü ile devam etmektedir.2. yapı birim sayısı.

Plan Özellikleri. 2.1.11. Vaziyet Planı: Yerleşke bütününde var olan binalar arazi ve yola göre konumlandırılmış olup.2. Diğer Binalar ve Çevre le Ulaşım. 34 .2. Yerleşke bütününde yurt ve lojmanlar hem arsanın biçimlenişine uygun olarak hem de eğitim birimleri ile olan ilişkisi göz önünde bulundurularak eğitim birimlerinden ayrı olarak tasarlanmıştır.Yapı Bütününün ncelenmesi: Resim 2. Binaların Şekillenme Kriterleri.2008 ve 01. Bina Konumları.2009 tarihleri arasında mevcut durum incelenmiştir.4. yapı bütünü Vaziyet Planı. spor alanları ve anaokulu yola göre konumlandırılmıştır. Yerleşkede araç ve yaya girişleri kullanıcılar dikkate alınarak yoldan uzaklaştırılmıştır ve iki ayrı giriş düşünülmüştür (Resim 3. Eskişehir TED Koleji Alanı (Google Earth) Eskişehir TED Koleji örneğinde. Yerleşim planında her binanın kendine ait otoparkı bulunmaktadır.5). Yönlenme kuzeybatı-güneydoğu ve kuzeydoğu-güneybatı doğrultusundadır.Resim 1. 01.04. Eskişehir TED Koleji Alanının Şehir Merkeziyle lişkisi [5] 2.

Ş. Arşivi) 2. Projenin Genel Görünümünü Gösteren Üç Boyutlu Çizimler (Müpasan nşaat Ltd.Resim 3.Batu nşaat A. Arşivi) Resim 4-5. 35 .2.. Eskişehir TED Koleji Vaziyet Planı (Müpasan nşaat Ltd. Şti.2.. Şti.Ş. Şantiye alanı eğimli olmayan bir arazi üzerinde konumlandırılmıştır (Resim 6).Batu nşaat A. Diğer Binalar ve Çevre le Ulaşım: Şehir merkezinden yaklaşık 10-15 km uzaklıkta Yukarı Söğüt önü mevkiinde Söğüt ve Uludere Yolu Caddesi üzerinde konumlanan yapı bütünü ön cephesinde özel şahsa ait bir çiftlikle komşu parselde bulunmaktadır.

Batu nşaat A. Şti..20). Diğer Binalar ve Çevre lişkisi 2.24. Açık mekânlar ulaşım kolaylığı ve aynı işlevlerin bir arada bulunması açısından kapalı spor salonu ile ilişkilendirilmiştir.10. Eğitim bloklarında tarak şema düşünülmüş olup. Eskişehir TED Koleji Alanı. 6. Anaokulu binasında omurga şema düşünülmüştür.8. merkezinde bulunan sosyal aktivite mekanlarına takılan iki sirkülasyon aksı ve bu akslara takılan sınıflardan oluşmaktadır.Resim 6. sınıflar ve 9. Tören alanları her bir bloğa ait açık spor alanları ile ilişkilendirilmiştir (Resim 3. sınıflar olmak üzere ayrı bloklar olarak düşünülmüştür. lojman ve spor merkezinden oluşmaktadır. Anaokulu Zemin Kat Planı (Müpasan nşaat Ltd. yaz aylarında sınıflara ait terasla ilişkilendirilmiş bahçe içerisindeki oyun alanları tasarlanmıştır (Resim 7.9).-12. yurt. eğitim bloğu. Spor merkezi açık ve kapalı mekânlardan oluşmaktadır.3.25. Yapı. sınıflar.19.26.-6. laboratuarlar ile öğretmen odalarından oluşmakta. Arşivi) 36 .Ş.12. Kapalı spor salonuna ait ayrı bir otopark bulunmakta ve giriş buradan sağlanmaktadır (Resim 22. Eğitim birimleri bloklarının her birinin kendine ait girişi ve tören alanı bulunmaktadır. kış aylarında oyun alanı için iç avlu. sirkülasyon aksının bir ucuna takılan sınıflardan ve diğer uca takılan müzik ve görsel sanatlar işlikleri. kütüphane ve idare sosyal tesisler ile sonlanmaktadır. Plan Özellikleri: Eskişehir TED Koleji yerleşkesi anaokulu.11. Eğitim birimleri 1.23.2. Yapıda kullanıcı gereksinimleri göz önünde bulundurularak.-8. Resim 7.27).

Kat Planı (Müpasan nşaat Ltd.Ş. B Blok Bodrum Kat Planı Resim 11. Arşivi) Resim 12.Resim 8. Eskişehir TED Koleji Anaokulu Bloğu Görünüşleri (Müpasan nşaat Ltd.. B Blok Zemin Kat Planı (Müpasan nşaat Ltd. Arşivi) Resim 10.Ş.Batu nşaat A.Batu nşaat A. Arşivi) 37 . Şti.Batu nşaat A... Eskişehir TED Koleji B Blok 1.Şti.Ş.-9. Şti.

-16.Ş..Batu nşaat A.Batu nşaat A.Batu nşaat A.Şti.Ş. Arşivi) Resim 17-18.. Eskişehir TED Koleji B Blok ç Mekân Görünüşleri (Müpasan nşaat Ltd. Eskişehir TED Koleji B Blok Görünüşleri (Müpasan nşaat Ltd. Arşivi) Resim 15.-14.Ş.Resim 13..Şti. Şti. Arşivi) 38 . Eskişehir TED Koleji B Blok ç Mekân Görünüşleri (Müpasan nşaat Ltd.

Arşivi) 39 .Ş.Resim 19. Şti.Batu nşaat A. Şti. Şti. Arşivi) Resim 21.Batu nşaat A. Eskişehir TED Koleji C Blok Bodrum Kat Planı Zemin Kat Planı (Müpasan nşaat Ltd. Eskişehir TED Koleji Spor Tesisleri (Müpasan nşaat Ltd.Ş.-23. Eskişehir TED Koleji C Blok Resim 20.Ş. Eskişehir TED Koleji C Blok 1..Batu nşaat A. Arşivi) Resim 22... Kat Planı (Müpasan nşaat Ltd.

Ş. 40 . sınıflar bloğu kaba işleri tamamen bitirilmiş. sınıflar bloğunda ise kaba inşaat sürdürülmektedir.4. 6.Batu nşaat A.2.Resim 24-25.. Şti. Eğitim bloklarında ise 1..11.-8. Arşivi) 2. Arşivi) Resim 26.-27.2009 Tarihleri Arasında Yapılan ncelemelerde Mevcut Durum: Eskişehir TED Koleji şantiyesinde yapılan incelemelerde anaokulu binasında kaba ve ince işler bitmiş olup.Ş. Eskişehir TED Koleji Spor Tesisleri (Müpasan nşaat Ltd. ince iş ve dekorasyon işleri devam etmektedir. Şti. Eskişehir TED Koleji Örneğinde 01.04. Diğer blokların yapımına ise henüz başlanmamıştır.Batu nşaat A. Eskişehir TED Koleji Spor Tesisleri Kesit-Perspektif (Müpasan nşaat Ltd.2008 ve 01. eksik kalan dekorasyon işlerine devam edilmektedir.-6.

1.1. PROJE KOORD NATÖRÜ/ F RMA SAH B ŞANT YE ŞEF KABA ŞLER ŞEF NCE ŞLER ŞEF Şekil 5.3. Ana okul ve ilkokul kısmı faaliyete geçmiş durumdadır. Ayrıca projenin Ankara bağlantısından dolayı (Mimari proje Ankara’ da hazırlanmıştır) değişiklikler yapılmış ve uygulanmaktadır. Projenin şu an ki aşaması ortaokul kısmıdır. nasıl. Porsuk Yapı Denetim şirketiyle anlaşılmış ve organizasyon şeması sağlanmıştır. Eskişehir TED Koleji Binası Şantiyesinin Yönetim Eylemlerine ve Etmenlerine Göre ncelenmesi 3. neden. Proje boyutunun geniş olması yapım aşamasını parçalara ayırmıştır ve anaokulu kısmından başlanan yapım süreci belli aşamalarda bitirilmiştir. Planlama: Fizibilite çalışmalarından projenin boyutu hesaplanmış ve yapının belli bölümlerinin yapılıp faaliyete geçmesi düşünülmüştür. Nelerin. Yönetim Eylemleri Şeması [4] 3. Eskişehir TED Koleji Örneğinde Organizasyon Şeması [4] ş bölümü yüklenici tarafından sağlanmaktadır. finansmanı belirlenmiş. ne zaman yapılacağı ve kimin yapacağı organizasyon kurgusunda belirlenmiştir. Projenin konumu. Yönetim Eylemleri YÖNET M EYLEMLER Planlama Tasarlama/ Problem Çözme Karar Verme Denetim letişim Şekil 4. 41 .1.

Amaçların Saptanması

Projenin aşamalı ilerlemesi ve ortaokul kısmının bir daha ki dönem (2009-2010) faaliyete geçmesi amaç edinilmiştir. Daha sonra mali durum, personelin nicelik ve niteliği, araç ve gereçlerin durumu, rekabet gücü, karlılık durumu, örgüt yapısının uygunluğu gibi durum değerlendirmeleri yapılmıştır. Pazar durumu belli aralıklarla izlenmeye devam etmektedir. Ham madde ve malzeme kaynakları incelenmiş halende uygun yerler araştırılarak malzeme temini yapılmaktadır. Kullanıcı profilinin, öğrenciler olması ve okulun bir kısmının faaliyette olmasından dolayı değişimler yapılabilmektedir. nşaat sürecinde gelecek tahmini kaçınılmazdır. Yapılan her iş aslında bir önceki günün tahmininden ibarettir. Tabii bunun içinde uyarılara rağmen, oluşan olumsuz tahminlerde mevcuttur. Örneğin; ekonomik kriz... Plan kontrolü her zaman, Revizyon önerisi Ankara’ da ve proje koordinatörü-firma sahibinin onayı üzerine yapılmaktadır.

Mevcut durumun değerlendirilmesi

Verilerin toplanması, değerlendirilmesi

Gelecek tahmini yapmak

Planın kontrolü ve revizyonu

Şekil 6. Planlama Aşamalarının örnekte incelenmesi [4] 3.1.2. Tasarlama / Problem Çözme: Problemlerin çözümü, çözüm getirenin bilişsel düzeyi ile ilişkilidir. Problemi, iyi tanımlanmış problem haline getirmeye çalışmak önemlidir. Problemlerden biri mevcut projedeki bir odanın kapısının çizilmemesi olmuştur. Bu sorun şantiye şefi ve proje koordinatörü tarafından Ankara’ ya bildirilerek, uygun bir şekilde proje düzeltilmiştir. 3.1.3. Karar verme: Karar verme süreci, yapı yaşam sürecinde her düzeyde gerçekleşen yönetim eylemidir. Karar vermenin üç yöntemi mevcuttur. 1. Sezgisel karar verme: Kararların duygunun yönlendirdiği şekilde alınmasıdır. Şantiye şefinin işçi seçiminde hislerine de güvenmesi gibi. 2. Yargıya dayanan karar verme: Bilgi ile edinilen deneyimler ile örgüt faaliyetlerine ilişkin rutin kararların alındığı yöntemdir. Mobil vincin gerekli yerlerde kullanılması gibi. 3. Problem çözmeye dayanan karar verme: Problemi oluşturan etmenler belirlenip, birbirleriyle olan ilişkileri ile nasıl sonuca varılacağı araştırılır.

42

Tüm uyarılara rağmen kasklarını giymeyen işçiler, şantiye şefi tarafından yevmiyeleri kesilerek cezalandırılmış, böylece problemin çözümüne dayalı karar verilmiştir. Karar verme Eskişehir TED Koleji şantiyesinde Konsensüs yöntemiyle yapılmaktadır. Yani tüm ilgililerce düşünülüp karar verilmektedir. (3 kişilik heyet kararı) ncelenen örnekte var olan ve oluşan problemlerin çözümünde yapılan işlerin aksamaması için, bazı zamanlarda anında problem çözümüne ilişkin kararlar verilip uygulanmaktadır. 3.1.4. Denetim: Mevcut durumla; örgüt takımın hedefe varmak için etkili ve verimli çalışıp çalışmadığını araştırma sürecidir. Denetim, geçmişe ilişkindir [3]. Denetim Porsuk Yapı Denetim şirketi tarafından yapılmaktadır. Yapı denetim şirketi elemanları, arama üzerine şantiyeye gelmektedirler. Şantiyede denetim ve yönetim tutanağı bulunmamaktadır. ( ş yoğunluğundan dolayı bunlara vakit kalmamıştır) Denetim şirketinde düzenli olarak tutulmaktadır. Fakat gerek şantiye şefinin gerekse proje koordinatörü ve firma sahibinin gösterdikleri özen dolayısıyla planlanan işlerin zamanında ve doğru bir şekilde yapılmasının da önem arz ettiği belirtilmektedir. 3.1.5. letişim: Sonuca ulaşmak ve davranışları etkilemek amacıyla insanlar arasında sözlü ya da sözlü olmayan diğer araçlarla anlayış sağlamaya iletişim denmektedir [3]. letişim modeli olarak; yıldız ağ kullanılmaktadır. Bu modelde; komuta zincirindeki bir yönetici ile (firma sahibi ve proje koordinatörü) etkileşimde bulunan bir uzmanı (şantiye şefi) yansıtmaktadır. letişim kurgusunda görev tanıtımı, işe alınan her işçi için yapılmaktadır. Yöneticinin (şantiye şefi) işe alınacak elemanları tanıması deneme-yanılma yöntemiyle, deneyimle ve teknik personelden soruşturmakla sağlanmaktadır. Teknik şartname şantiyede mevcuttur. letişim kurgusunda kimin ne yapacağı 1-2 gün önceden planlanıp, o gün şahıslara yapacakları işler açıklanmaktadır. Mesela; şu an ki inşaatta çalıştırılan işçilerin bir kaçının faaliyete geçecek anaokuluna askı asılması için 1-2 gün önceden görevlendirilmesinin yetkililer tarafından (firma sahibi) istenmesi gibi... Projenin Ankara’ da yapılması iletişimde bazı aksaklıklarda getirmektedir. Ayda bir mimari proje için görüşmeler yapılabilmektedir. Mesafeden dolayı kaynaklanan iletişimler (telefon görüşmesi v.b. ) maliyeti de etkilemektedir.

43

3.2. YÖNET M ETMENLER
YÖNET M ETMENLER Organizasyon Koordinasyon Verimlilik Standardizasyon Kısıtlar

Şekil 7. Yönetim Etmenleri Şeması [4] 3.2.1. Organizasyon: Bir örgütün amaçlar doğrultusunda, elemanlarının yetki ve sorumluluklarının belirlenmesi, yönetsel eylemlerin kurgulanması durumu organizasyon olarak tanımlanabilir. Uzmanlaşmış kişileri organize ederek verimlilik ve etkinliği arttırmak; örgütlenmedir [3]. Bir inşaat firmasında atılacak en önemli adım, uygun bir organizasyonel yapı ortaya koymaktır. Bu organizasyon yapısı kurulmadan firma bünyesindeki birbirinden farklı işlevlerin etkin ve koordineli bir biçimde yerine getirilmesi pek mümkün olamamaktadır. Bu nedenle her firma, stratejisiyle uyumlu ve işlevsel gereksinimlerine uygun bir organizasyon yapısı kurmak durumundadır [2,3]. Firma çapındaki organizasyonel yapının kurgusu yapılırken diğer yandan kişisel sorumlulukların en etkin şekilde ortaya konulması da gereklidir. Kişilere yüklenen sorumluluklar ne yerine getiremeyecekleri kadar ağır ne de boş kalacakları kadar hafif olmamalıdır. Verilen işle karşılığında alınan sonucun paralelliği sağlanarak üst düzey yöneticilerle çalışanlar arasında iş dağılımı açısından denge ve eşitlik sağlanmalıdır. Uygun ve yerinde bir organizasyon, etkin bir yönetimin ilk koşuludur. Organizasyonda gerekli prensipler şu şekilde sıralanabilir: a-) Firmanın stratejisi ve amaçları doğrultusunda yeteri kadar yönetim pozisyonu oluşturularak belirlenmiş amaç ve hedef stratejilerin başarılması. b-) Firma içi iletişim sistemi açıkça tanımlanarak denetim, emir ve bilgi akışının uygun bir sistematiğe oturtulması. c-) Bir üst düzeydeki yöneticinin ayrılması durumunda, firma işlevlerinin aksamaması için bir alt düzeydeki elemanın en az üstünün yerini alabilecek kadar iş eğitimine tabi tutulması [2]. nşaat firmalarını diğerlerinden ayıran birtakım özellikler organizasyon yapılarını da etkilemekte ve farklılaştırmaktadır. Bunlardan en önemlisi, inşaat firmalarının etkinlikte bulunduğu projelerin çok fazla birbirlerine benzememesi ve özgün o l m a l a r ı d ı r (yani s t a n d a r t l ı k yo k t u r ). Her farklı proje, gereksinim programından başlayıp finans (nakit) akışı, teknik gereksinimler, tamamlanma zaman 44

periyotları ve kalite standartlarıyla bir bütün oluşturmaktadır. Bunun yanı sıra inşaat firmaları için üretim yerleri (alanları) olan şantiyeler de farklı özellik ve koşullara sahiptir. Bunlar, iklim, arazi özelliği, topografya, zemin v.b. sayılabilecek pek çok parametreyi oluşturur. Bu tür farklılıklar hem firmanın hem de şantiyelerin organizasyonunun esnek olması koşulunu da beraberinde getirmektedir. Organizasyon, her projenin özelliklerine uygun olarak şekillenebilmeli ve hedeflenen koşulları yerine getirebilecek niteliğe sahip olmalıdır [2,3].
Aynı tür işlerin bir araya toplanarak gruplandırılması Bireylerin becerilerinin belirlenerek bireylerin gruplandırılması yi bir iletişimin kurgulanması Yetki zincirinin oluşturulması √ √ X X

Şekil 8. Organizasyon aşamalarının Eskişehir TED Koleji Örneğinde ncelenmesi [4]
Amaç Birliği lkesi: Organizasyonun, kuruluşun amaçlarını karşılayacak nitelikte olmasıdır. ş bölümü ve uzmanlaşma ilkesi: Ekip elemanlarına ya da yöneticilerine, bilgi, yetenek ve deneyimlerine göre işler verilmelidir. Kontrol alanı ilkesi: Yöneticinin yetki ve sorumluluğundaki alanın tanımlanmasıdır. Hiyerarşik yapı ilkesi: Alt, üst ilişkisinin belirlenmesidir. Emir kumanda birliği ilkesi: Her bir elemanın bir üstünden emir alması durumudur. Sorumluluk ilkesi: Astların yaptıkları işlerde üstlerine sorumlu olmalarıdır. Yetki ve sorumluluk denkliği ilkesi: Bütün üstler astlarına tanıdıkları yetki ve onların yaptıkları faaliyetlerden de sorumludurlar. Yetki devri ilkesi: Astların kendilerinden beklenen faaliyetleri gerçekleştirebilmeleri için üstler bir kısım yetkilerini paylaşmalıdır. stisna ilkesi: Rutin işlerde risk az olduğu için bir kısım rutin kararların astlara devredilmesidir. Açıklama ilkesi: Elemandan beklenen görevlerin net biçimde aktarılmasıdır. Gerekirse yazılı olarak verilmelidir. Denge ilkesi: Örgüt bölümleri, standartlaştırma ile esneklik, merkezcilik ya da merkezden uzaklaşma arasında denge sağlanmalıdır. Basit ve anlaşılırlık ilkesi: Temel ilişkiler, iş akışı gibi konuların anlaşılır biçimde tanımlanması ilkesidir. Değişebilirlik ve reorganizasyon ilkesi: Günün koşullarına göre değişim esnekliğinin sağlanmasıdır. √ √ √ √ √ √ √ √ √ X X X √

Şekil 9. Organizasyon lkelerinin Eskişehir TED Koleji örneğinde incelenmesi [4] 3.2.2. Koordinasyon: Birimler, elemanlar ve bölümler arasındaki işbirliğinin kalitesini ifade etmektedir. Bu kalite yüksek seviyede ise, bölümler arasındaki çatışma, anlaşmazlık ve amaca yönelme vb. sorunları azalacak; işbirliği düzeyi ve anlayışlılık artacak, koordinasyon sağlanmış olacaktır [3]. Şantiyede koordinasyon yapılmaya çalışılmıştır, fakat istenen düzeyde olamamıştır. Koordinasyonun önemli bir unsuru olan haberleşme, şantiye telsizleriyle sağlanmaktadır.

45

3.2.3. Verimlilik:
Süre

Verimlilik Kalite Maliyet

Şekil 10. Verimlilik Üçgeni [3] Verimlilik, belirlenen şartlara uygun olarak elde edilen ürün miktarı ile bu ürünü elde etmek için sarf edilen kaynaklar arasındaki ilişkidir. Belirlenen şartlara göre elde edilen ürün ‘’kaliteli’’ ürün olarak adlandırılır. Kaliteli ürün elde etme de, iki önemli kaynak vardır. Bunlar; zaman ve ekonomik kaynaklardır. Verimlilik, bu üç unsurun eşit dağılmasıyla oluşan bir faktördür [3]. Eşit dağılım, verimlilik kavramında önemlidir. Hiçbirini diğerlerinden ön plana çıkartamaz mıyız? Bu tercih yapı işletmesi ve sosyal sebeplerle mümkündür. Yapım aşamasındaki ekonomiden, yapının tamamlanarak işletmeye alınmasında elde edilecek ekonominin daha önemli olduğu durumlarda yapı kısa sürede yapılıp faaliyete geçirilebilir[3]. Bu şantiye de olduğu gibi. Bu işletmeye göre değişebilmektedir. Verimlilik süre olarak incelediğinde büyük bir kazanç söz konusudur. Kalite olarak bakılırsa; bu konuda oldukça titiz davranılmaktadır. Fayanslar, pencere kenar derzleri lazerle ölçerek yapılmış, alçıpan kotları alınmıştır. Maliyet bakımından ele alınırsa; kısa sürede çok iş yapılmıştır. 3.2.4. Standardizasyon Standardizasyonun faydaları ‘’kaynakların verimliliği’’ olarak özetlenebilir. Üretim sektöründeki artış ihtisaslaşmayı zorunlu hale getirmiş, bu da verimliliğin arttırılması için standardizasyonun önemini arttırmıştır [3]. Projede keskin hatlar mevcuttur (merdiven vb. yerlerde). Bunun kullanıcı profili olan çocuklar için elverişsiz kullanım oluşturduğu anlaşılmıştır. Bu durum ilgililere bildirilmiş ve ileri ki aşamalarda düzenlemeler talep edilmiştir. Endüstriyel üretimde, geleneksel sistemlere göre inşaatın belirli dönemlerinde insan gücünden çok makine gücüne daha fazla yer verilmesi, işçilik hataları, kalite farklılıkları, süre ve para kaybı gibi bir takım olumsuzlukları azaltmaktadır. ncelenen şantiyede makineleşmeye önem verilmektedir. Çatıya yerleştirilen çelik profiller için vinç kullanılmakta ve gerekli her türlü makineden yararlanılmaktadır. 3.2.5. Kısıtlar Kısıtlar 4 bölümde incelenebilir. 1. Maliyet, 2. Zaman, 3. Teknoloji, 4. Kanun ve Yönetmelikler.

46

Yapının 10 aylık bir süre içinde bu seviyeye gelmesi ve bu süre içinde okulun bir kısmının faaliyete geçmesi maliyet bakımından kazanç sağladığı kadar kısa sürede bitirmek bazı zararlarda getirmiştir. Bu firmaya göre değişebilecek bir bakış açısıdır. Kısa sürede inşaatı bitirmek fayda sağlamış fakat sürenin az olması malzeme miktarının belirlenmesini engellemiştir. Satın alma birimi de olmadığından dolayı stoklama yapılamamış ve gerekli olan malzemenin parça parça (günlük) alınması maliyetin artmasına sebep olmuştur. nşaatın şehir merkezinden uzakta olması, merkezde bulunan 3 deponun kullanılmasında yol maliyetini de arttırmıştır. Süre kısıtlaması şantiye işleyişinde çok sıkıntı yaratmıştır. Fakat yine de zaman şantiyede büyük bir kazanç olarak görülmektedir. Bu kadar kısa sürede yapılan bina olma özelliğinden dolayı takdir alınmıştır. Teknoloji en üst seviyede kullanılmaya çalışılmıştır. Makine-teçhizat vb. Cephe düzenlerinden kullanılan malzemeye kadar bu açıkça gözlenmektedir. Teknoloji bu yapıya sadece yarar getirmemiştir. Projede havalandırmayla ısıtma sistemi tasarlanmış, fakat güzel bir tasarım olmasının yanında Eskişehir’ in ikliminde pek yarar sağlamamıştır. Bu maliyeti de arttıran bir sebep olmuştur. Kanun ve yönetmeliklere göre izinlerin resmi kısmı idareye aittir. (Arada hatır gönül işleri olmaktadır) Yapı denetim izinleri günlük alınmaktadır.

4. Sonuç ve Öneriler
Eskişehir TED Koleji şantiyesinde yapım yönetimi eylem ve etmenlerini araştırmayı amaçlayan bu çalışmada, Eskişehir TED Koleji şantiyesinde yapım yönetim faaliyetlerinin ne şekilde sürdürüldüğünü belirlemek ve değerlendirebilmek için gözlem yöntemi kullanılmış, yüklenici firma şantiye şefi ve şantiye sorumlusu ile yapılan görüşmelerden yararlanılmıştır. Yapılan bu çalışmada gözlem ve görüşme yöntemlerinin bir arada kullanılması çalışmanın önemini arttırmıştır. Gözlem ve görüşme yöntemleri ile elde edilen bilgiler karşılaştırılarak değerlendirilmiş ve bu karşılaştırmada elde edilen sonuçların birbiri ile tutarlılığı gözlemlenmiştir. Eskişehir TED Koleji şantiyesinde yapılan çalışmalar doğrultusunda yapım yönetimi eylem ve etmenleri ile ilgili olarak şu veriler elde edilmiştir: Yerleşke içinde lojman ve yurtların eğitim birimlerinden ayrı düşünülmesi kullanıcılar açısından olumlu bir durum olmakla birlikte, eğitim birimlerinin yola yakın konumlanışı kullanıcılar için ses ve gürültü açısından olumsuz bir durum oluşturacaktır. Bu nedenle kullanıcı isteklerinin belirlenmesi amacıyla tasarım aşamasında kullanıcı, tasarımcı ve işveren arasında iletişim kurulması sağlanmalıdır. Proje için görüşmelerin daha önceden yapılmasının ve projelerin revizyonunun Eskişehir’den bir firmaya yaptırılmasının iletişimde kopukluğu bir ölçüde önleyebileceği düşünülmektedir, dolayısı ile bu durumun maliyete katkısı olacaktır.

47

Şantiye alanında güvenliğin yetersiz olduğu gözlemlenmiştir. Şantiye alanında kamera güvenlik sisteminin kurulması, bu mekânların güvenli olmasını ve şantiyede verimliliğin arttırılmasını zorunlu hale getirecektir. Kamera sistemleri ile pek çok bölgenin aynı anda izlenerek kaydedilmesi sayesinde, çalışanların kontrolünün sağlanması, verimliliği arttırması, olası tehlikelerin gecikmesiz algılanması ve müdahale edilmesi imkânına sahip olunabilecektir. Şantiye alanı içerisinde iş güvenliği tedbirlerinin alınması, bu konuda profesyonel bir uzman çalıştırılması ve şantiye alanında herhangi bir iş kazasının olmaması şantiyelerde aranan özelliklerden biridir. Eskişehir TED koleji şantiyesi dahil olmak üzere tüm şantiyelerde gerekli güvenlik önlemleri alınmalı ve çalışanlar tarafından uygulanması için yaptırım yoluna gidilmelidir. Şantiyede iş güvenliği ve işçi sağlığı sertifikalarına sahip teknik elemanlar ve iş güvenliği ile ilgili olarak profesyonel bir uzman çalıştırılmalıdır. Şantiye alanına girişte ve şantiye alanı içerisinde, o alanda meydana gelebilecek kaza ve risklere karsı uyarı için hazırlanmış levha ve tabelalar gözle görünür bir biçimde yerleştirilmelidir. Malzeme ve işçilik için ayrı anlaşma yapıldığında hata oranı artmakta ve yüklenici firma hem zaman hem de maliyet açısından zarara girmektedir. Bu nedenle taşeron firma ile yapım ve işçilik konusunda iş teslimi şeklinde anlaşma yapılması, taşeron firmanın yapımda daha dikkatli davranmasına neden olmaktadır. Böylece süre ve maliyet açısından yüklenici firmaya yarar sağlamaktadır. Şantiye ortamına gelen malzemenin şantiye alanına yakın bir bölgede ve belirlenmiş malzemelerin yapı çevresinde depolanması maliyet ve süre yönünden kazanç sağlayacaktır. Yapılan işlerin iş planına göre ilerlememesi anaokulu binasına ait iş planında revizyona neden olmuştur. Bu da gerek şantiye şefinin gerekse yüklenici firma sahibinin süre ve maliyet açısından zararına sebep olmaktadır. Özenli bir çalışma ile iş planına sadık kalınarak süre ve maliyet açısından kazanç sağlanabilir. Çalışmanın, var olan potansiyellerin ve eksikliklerin saptanmasını sağlayabileceği gibi diğer uygulamalarda kriterlerin belirlenmesinde de önemli bir rol oynayabileceği düşünülmektedir. Bu çalışmada kullanılan yöntem ileride yapım yönetimi araştırmalarına rehber olurken, elde edilen sonuçlar benzer işlevli çalışmalarda ve yapım kararlarının belirlenmesinde kullanılabilir.

Resim 28.Anaokulu Kısmından Görünüş[4]

Resim 29.Ortaokul kısmından ç Görünüş[4]

48

Resim 30. Şantiye sahası [4]

Resim 31. Eskişehir TED Koleji Binası [4]

Resim 32.-33. Eskişehir TED Koleji Binası (arka cephe) [4]

Resim 34.-35. lkokul ve ortaokul kısmından görüntüler (ön cephe) [4]

Resim 36.-37. nşaattan görüntüler [4]

49

-45. Şantiye sahasındaki depolar [4] 50 . Faaliyetteki okulun inşatla ayrılması [4] Resim 44.-39.-43.Resim 38. Şantiye sahasından görüntüler [4] Resim 42. nşaattan görüntüler [4] Resim 40.-41.

V. Erciyes Üniversitesi Toki Şantiyesinde Yapım Yönetimi Etmenlerinin rdelenmesi. (2006). (2007).D. S. Ergönül. (2003).T.tedeskisehir.-47. Türkiye. Türkiye.D. Palme Yayıncılık. (2009).Resim 46. Kayseri. 4. Yapı Yönetimi ve Şantiye Tekniği Ders Notları. 2. Özdemir. www. Yapı Yönetimi Dersi Ödevi. nşaat Uygulama ve Yönetim Mühendisliği Kapsamında Proje Yönetiminin Temel lkeleri. Gazi Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Mimarlık A.tr 7. Z. Faaliyetteki okul için park alanı ve inşaatla ayrılması (ön cephe) [4] Teşekkür: Bu çalışmaya verdikleri destekten dolayı Eskişehir TED Koleji Yüklenici Firma Sahibi Sayın Sercan Yavuz’a ve Şantiye Şefi Sayın Emrah Dal’a teşekkür ederiz. Türkiye.B. Ankara. 51 . A.D. (2009). 3. Proje Yönetimi Yapım Öncesi Süreci. Eskişehir TED Koleji Binası Şantiyesinin ncelenmesi. Z. Gültekin. Kaynaklar 1. I.B. Yapım Yönetim lkeleri Ders Notları. Arda. 5. Özçetin. 6.k12. Ankara. Türkiye. Erciyes Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Mimarlık A. Sorguç. Yapı Yönetimi Dersi Ödevi.

.

Doğan Sorguç . her ülkede.-Ing. Bununla birlikte ikinci dünya savaşından sonra Almanya’da teorik ve araştırma/geliştirme ağırlıklı eğitim alan Teknik Yüksek Okulu mezunu mühendislerde sosyal ve yönetsel bilim ihtiyacı ortaya çıkınca. Latince’de bilim ‘scire is per causus scire’ (bilim. Türkiye’deki isim. ngiltere ve ABD’de College).com Öz Bildirinin Giriş Bölümünde Üniversite kavramı (eğitim-bilimsel araştırma bütünlüğü). ders programlarıyla birlikte Almanya’dan alınınca.sorguc@gmail.Teknik Üniversite Konseptinde Gelişmeler Karşısında nşaat Yönetiminde Olanaklar ve Sınır Koşulları Prof. V. Bildirinin Sonuç bölümünde. nedenleriyle ortaya konulmaktadır. nşaat Fakültesi Yapı şletmesi Anabilim Dalı (0212) 285 36 53 E-posta: dogan. 53 . bir bilimler topluluğudur. şletme ve Endüstri Mühendisliği ile kesişmesi örnek ve ilgili yayınlara yapılan atıflarla açıklanmaktadır. nedenleriyle bilmektir) biçiminde tanımlanmıştır (Meinhold.Ü. Yönetim Eğitim Konsepti. bilimsel metot ve bilgilere dayalı eğitim ve araştırma yapan ve bu nedenle ülkenin beyni niteliğindeki kurumudur. lisansüstü ve lisans eğitimi zorunlulukları. Yönetim Eğitimi. Tolum Mühendisliği Eğitimi nşaat Giriş nsanlığın ve ulusun geleceğini belirleyen eğitim olgusunun en üst düzey kurumu olan Üniversite. Bu kurumun imalat ve hizmetler alanında üretim açısından eğitim ve araştırma yapanları Teknik Yüksek Okul veya Türkiye’de Mühendislik Yüksek Okulu anlamında Yüksek Mühendis Mektebi adlarını almışlardır (Almanya’da Technische Hochschule. Fransa’da Grande Ecole. nşaat üretimine özgü Sektör ve Endüstri planlamasına dönük koşulları ayrıntılı biçimde göz önüne serilmektedir. Teknik Üniversite’ye dönüştürülmüş (1946) ve bu dönüşümü zamanla benzer Okulların çoğu izlemiştir. bu ülkede orta öğretimde teorik eğitime yatkın olmayan öğrencilerin yönlendirildiği Technikum’lar karşılığı Teknik Okullar da kurulmuştur. Bildirinin Giriş’i izleyen ana bölümünde şletme ve Endüstri Mühendisliğinin nşaat Yönetim Mühendisliğindeki sınır koşulları. ilk kez Berlin Teknik Yüksek Okulu. 1961) Bu nedenle Üniversite. nşaat Yönetim Mühendisliğinin içerik ve özellikleri açısından. Dr. başka bir deyişle.T. Yüksek Teknik Okul (Yüksek Mühendis Mektebi) / Teknik Üniversite aşamaları ve bu aşamalarda ulaşılan konsept ışığında nşaatta –Yönetim eğitiminin çağdaş biçiminde. Anahtar Sözcükler: Esnek Teknik Üniversite.

2005) şletme ve Endüstri Mühendisliği ve nşaat Proje Yönetimi dersleri ile geliştirdiği TÜ nşaat Yönetimi (Yapı şletmesi) Lisansüstü eğitim ve araştırma programı/Anabilim Dalı (Sorguç.yy) kuruluşundan beri Almanya’nın klasik (dar) mühendislikte en önde gelen kurumlarından biri olan Münih Teknik Yüksek Okulu (MTH). Bunlar arasında iki kolunu kaybetmiş bir işçiye. başından itibaren yöneticiler mühendis olacaktır. Bilimler ve Mühendisliğin Gelişmesi Bilim Dalı Pozitif Bilimler Sosyal Bilimler Mühendislik 1900 . sosyoloji bilmek şartıyla’ diye yazmış olduğu öngörü. yüz yıl sonunda gerçekleşmiştir. Bu çerçevede. bir şartla. 54 . 1950 . TÜ nşaat Yönetimi programının felsefesi ve eğitim yöntemi de bunun zaten pilot uygulaması niteliğinde bulunmaktadır. bilgisayar. Bu husus. Türkiye’nin her alanda etkin yönetici ihtiyacını en uygun biçimde yanıtlayacağı gibi. 2007).2000 Hümanist M. doğadaki malzeme ve gücü kontrol etme sanatıdır’ (Sorguç. Mühendislik /Tıp/Yaşam Bilimleri/ Temel Bilimler’ etkileşimiyle elde edilen sonuçlar. işin gereği (Sorguç. kendisi için ‘Girişken (yenilikçi) Üniversite’ sloganını benimsemiş bulunan MTU. 2008) Yazarın tüm ulusal (ODTÜ) / uluslar-arası deneyimleri yanında. Mühendis’in teknik’ten önce. inşaat. sosyolojinin kurucusu Auguste Comte 19.(TUM. Tablo 1.Böylece Yüksek Teknik Okullar. yaratıcı (sanatsal) kişiliğini ön plana çıkarmakta.1930 Kimya Ekonomi Ampirik Müh. yeni ölen bir kişiden alınan kolların başarılı biçimde takılması. Tıp ile ilişkili olduğu oranda kamuoyunun büyük ilgisini çekmektedir.yy. ortaya koyduğu öğrenci odaklı. Bu ortamda kurulan MTU International School of Science and Engineering’de. Bu tanıma göre ‘Mühendislik. elektrik. Bu durum. tekniğin sosyal (toplumsal ve insan) sorunlarıyla birlikte ele alınması doğrultusunda geniş anlamdaki Üniversite kavramıyla bütünleştirilmişlerdir (Tablo 1). 1996) gereksindiği ayrı lisans eğitimi (Bölümü) düzenlemesi (Sorguç. 1940 . işletme mühendisleri ve yeni malzemeler merkezi üyelerinden kurulu bir ekiple yürütülen ‘Enerji 2030 ’ projesi öne çıkmaktadır. çok yönlü esnek programları sayesinde. ayrıca tüm diğer Fakülteler kendi yönetici eğitim programlarını ABD Mühendislik tanımına da en uygun biçimde düzenleme olanağına kavuşmaktadırlar. Ayrıca. 1993). toplum ve insana dönük. (19.Temel Bilimler – Tıp Yaşam Bilimleri’ biçiminde dört yapraklı yonca sembolünü benimseyerek. ‘esnek’ Teknik Üniversite konsepti /yapısı sayesinde ortadan kalkmaktadır. yönetim alanı için yeni bölüm açmak zahmet ve direncinden kurtulmakta. matematik. 2009) Böylece.yy. 1980 .1970 Biyoloji Psikoloji Toplumsal M. Teknik Üniversite eğitim ve bilimsel araştırmalarının çerçevesini çizmektedir. insanları örgütleme. disiplinler arası ekip çalışmasına ideal ortam yaratmıştır. bugün Almanya’nın en iyi Teknik Üniversitesi unvanını almıştır (Deutschland. bu gün Münih Teknik Üniversitesi (MTU) adı altında ‘Mühendislik . Bu tanım. Böylece nşaat Fakülteleri. yönetme. ABD Mühendisler Birliğini tanımıyla da örtüşmektedir. ortasında (ilk) sosyoloji kitabına ’20.1950 Fizik Sosyoloji Bilimsel Müh.

enerji olanakları) her projede değişik olduğundan.1. inşaatın üzerinde kullanılan malzemelerle birlikte arsa sahibinin (işverenin) mülkiyetine geçmesine ve yüklenicinin stoktan yararlanamamasına. pazarlama ve üretim/finansman gücünü dikkate alan uzun vadeli programlar yapamazlar.5. 2. Üretim yerinin işletme merkezi yanında olmaması. işçi. Yapı-arsa arası hukuksal bağlantı. nşaatın satışını etkileyebilmek amacıyla üretici. nşaat işletmeleri ellerindeki proje dışında. yüklenici ancak kişisel kredi ve hak ediş kesintileriyle gereken teminatları sağlar. I /1993) Sınır Koşulları 1. Bu hususlar işverenin yetkisindedir. risk ve maliyeti (şantiye merkez giderleri nedeniyle) artırır. Ayrıca. 1. üretim yöntemleri de –imalat sanayi aksinedeğişiktir. 1. nşaat sanayinde üretim yeri gezici. toprak. yerleşme. yeri ve koşulları (iklim. inşaat projelerinde: • üretim teknoloji ve sürecinin seçimi ve • bu seçimde eniyileme (optimizasyon) gerektiği gibi. işveren tarafından saptanan süresel koşullar. ürün sabittir.1. 2. (Sorguç. ülkenin saydam inşaat programlarından yoksun kalmasına ve inşaat işletmelerinin kapasite veya stoklarını piyasaya göre ayarlayamamalarına yol açar. Kredi alabilmek için ipotek verilebilecek sabit tesisler olmadığından.3..Ülke ekonomisinin en geniş alanına hizmet veren inşaat sektöründe yönetim işini üstlenmek veya bu alanda eğitim ve bilimsel araştırmalara katkıda bulunmak isteyen Endüstri ve şletme Mühendislerinin dikkate alması gereken (sektöre has) sınır koşulları aşağıda açıklanmışlardır. 2. Genellikle açıkta üretim yapılır. üretim faktörleri dış etmenlere maruzdurlar. Yurtiçinde en güçlü işveren olan kamu kuruluşlarının politik etkiler sonucu uzun vadeli yatırım programları yap(a)mamaları veya yapılanlara uymamaları. Bu olgu aşağıdaki sonuçları doğurmaktadır : 1. Üretim ve maliyet tahmininde daima risk unsuru vardır. üretim süresince (anonim olmayan) kişisel ilişki vardır. süre ve fiyatında değişiklik yapamaz. 2. yönetimin etkinliğini düşürür. 1. Bu husus yüklenicide finansman güçlüklerine yol açar. nşaat tipi.7. • otomasyon olanağı sınırlıdır 1. inşaatta maliyetlerin artmasına yol açabilirler.2. ürünün nitelik. alışma) bölümü bulunur. uzun vadeli faaliyet programları yapamazlar. Maliyet hesabında yardımcı işler (geçici inşaat. 1. ayrıca. nşaatta yükleniciler pazar araştırması.3. 55 . inşaat sürecinde ortaya çıkan maliyet ve fiyat yükselerinde mülk değerinde doğan artışların sözleşmede aksine hüküm olmaması halinde inşaat sahibinin aktifine geçmesine neden olur. ulaşım. Bu nedenle.6.4.2. Alıcı ile üretici (yüklenici) arasında. 1.

5. Değişik tecrübe ve tahminler sonucu teklif fiyatlarında ortaya çıkan farklar.1. nşaat sürecinde daima belirsizlikler vardır. imalat sektöründeki gibi fiyat ve kaliteyi bir arada görerek seçimini yapamaz. uygun olmayan koşullarda (fiyat) ile alınacak ihalenin.1. 4. Keşiflerde risk unsurunu önemle dikkate almak gerekir. imalat sanayinde yoktur) 3. Sektörde kalite.iklim vs. Genellikle ihalede. işin yürütülmesini zorlaştırır Zira . nşaat sektöründe açık rekabet olanağı bulunmadığından. Bu nedenle geleneksel inşaat sektöründe reklam kullanılmaz ve yüklenici.6. Zira risk bazen öngörülen kar oranını birkaç misli aşar ve yapılan tahminlere dayalı olarak ihalelerde çok farklı teklifler ortaya çıkabilir. yüklenicinin kesin teminatı (hakediş kesintileri) uzun süre bağlı kalır.1.6. 56 .2. nşaat sektöründe konjonktür riski nedeniyle.3. teklifler açılana kadar bilinmez. 4. nşaat sürecinde. (Üreticinin denetimi dışındaki bu risk. ileride uygun koşullarda bir ihale alarak telafisi planlanamaz.4. hale teklifinde öngörülen maliyet. Bu durum (Alman ihale düzeninde özenle tanımlanmış bulunan) “uygun fiyat “ ilkesiyle çelişir ve bu ilkenin işlevini ortadan kaldırır.2.3. nşaat sektöründe açık rekabet yoktur. 3.2. yüklenici sadece risk faktörü ve teklif fiyatını yükselterek kendini güven altına alabilir. formel yerine. şverenin çeşitli düzeyde yetersiz tasarım ve şartnamelere dayanarak teklif istemesi ve sözleşmede değişken fiyat sistemini kabul etmemesi. amortisman vs. Bu sektörde alıcı. fiyat ise. şverenin inşaatı çeşitli yüklenicilere bölerek yaptırması. 5.5.) 4. 4. 3. enformel (gayrı resmi) ilişkiler egemendir. işveren tarafından hazırlanan tasarım ve şartnamelerdeki belirsizliklere göre artarlar. onları bizzat seçmesi. 3. Özellikle maliyeti karşılamayan fiyatlarla ihale edilen inşaatlarda kalite sorunu ortaya çıkar. üretimde alışkanlık kayıpları nedeniyle. inşaatın önce satılıp sonra yapılması ve değişken fiyat sisteminin kabul edilmemesi nedeniyle. 5. 3. Birim fiyat usulü ihalelerde kesin hesap işlemi genellikle uzun zaman aldığından. (Örneğin. çeşitli açılardan ve değişik koşullarda yaşanmış deneyimlere dayanarak belirlenir. maliyet artışları olasılığı yaratır. kendine ait bir riskin yüklenicinin üzerine geçmesine neden olur. koordine etmesi ve her türlü karar yetkisini elinde tutması. Genel giderlerinin beklenen (yıllık) cirolarına oransal dağılımını yapılamaz 4. Her türlü ihaleye girmek durumunda olan yüklenici. 3. tahmin edilir. 5. 4. yüklenici indirimini ancak maliyetindeki risk. işveren tarafından şartnamede belirtilir.4. her zaman boş kapasite riski ile de karşı karşıya bulunur (konjonktür riski). 4.bu takdirde üretimin zaman zaman durarak yeniden başlaması. unsurlarından fedakarlık ederek yapabilir.3. talep yaratmak veya gereksinimi etkilemek olanaklarından yoksundur. her projede üretim faktörleri insan ve makine ile ilgili insan kalitesinin (verimliliğinin) belirlenmesinde işyeri ve çalışma koşulları. Tahmini maliyet hesabındaki risk ile işin alınabilmesindeki risk (imalat sanayinde satış riski) biribirleriyle ters orantılıdır.

3. inşaat üretimi gereksinimine (programına) uymaz. inşaat işlerinin özellikleri nedeniyle konulmuş bulunan “uygun fiyat” ilkesine aykırı olarak ihalelerin –diğer sektörlerdeki gibi. inşaat sanayindeki işçilere göreceli olarak. ihzarat sistemi ile birlikte.6.3. hale yasasına. endüstri ülkelerinde bölgesel eğitim şantiyeleri kurulmasına veya bu işe uygun olanlardan yararlanılmakta. Nitelikli yüklenicilerin zaman zaman kalitesiz iş yapanlardan daha düşük fiyat verme zorunda kalarak iflas etmeleri nedeniyle. 5. geleneksel olarak işin gereğine göre yoruma ve uygulamaya açık bulunmaktadır. Ayrıca. nşaat işçisinin ücreti. ilgili alanlarda piyasa (konjonktür) koşullarına göre üretim olanağı sağladığından. 8. 7. b. emel-yoğun teknoloji.en düşük teklife verilmesi. Bu nedenle. kendisine parça başına ücret ödenmesini zorlaştırır. her projede işi ve usulleri öğrenmek. Bu teknoloji. 7. 7.6. Geleneksel inşaat sanayinde ve özellikle bu sanayiin en büyük alanını oluşturan bina inşaatında emek-yoğun teknoloji kullanılır. üretkenliği üzerinden hesaplanamaz. Sürekli çalışan ve şantiyeden şantiyeye gönderilen küçük bir (çekirdek) ekibin dışındaki inşaat işçileri.4. sermaye birikimini kolaylaştırmaktadır. kış koşulları tazminatı vs. istihdamın sürekli (stabil) olduğu ülkelerde. amortisman vs. nşaat işlerinin bir kısmı.4. eğitilenlerin ücret ve giderleri işçi maliyetini artırmaktadır. inşaat sektöründe menfi seçim mekanizmasının varlığı (Almanya’da) tartışma konusu olur. Zira sermaye (makine) yoğun teknoloji kullanan sanayiin ekonomik durgunlukta.) kabul edilir. önlemlerin asıl çap ve etkinliği. 7. endüstrileşmemiş ülkelerin yararınadır. 7. sürekli değişen üretim koşulları. Tarımdan gelen bu işçilerin hasat vs. nedenlerle izin istekleri. Zira işveren ve tasarımcıdan sonra devreye giren yüklenicinin üretim yer ve konusunu dikkate alarak yaptığı ussallaşma sınırlı kalmakta. giderleri önemli kayıplara yol açmaktadır. program ve şartnamelerinde her ayrıntının kesin biçimde belirlenme sindeki yetersizlik. inşaat işletmeleri ve sektörünün finansman sorununu hafifletmekte. nşaat işçisinin düzenli bir meslekiçi eğitim olanağının olmaması. çalışma ortamının düzenli. 9. işveren veya tasarımcı tarafından gerçekleştirilmelidir.2. inşaatta üretkenlik sağlıklı biçimde tahmin edilemez. Değişik yerlerden gelen ve değişik niteliklere sahip yukarıda açıklanan işçiler nedeniyle.5. bu sektörde nitelikli işletmelerin varlığını tehdit eder. zira: a. Bu nedenle. nşaat işçisinin büyük çoğunluğu geçici olarak çalışır. 7. Anılan işçilere her şantiyede barınacakları yerlerin yapılması gerekir. nşaatta ‘ussallaşma’ öncelikle projenin tasarım evresinde. ilgili evrak ve uygulamalarda belirsizlikler ortaya çıkarmaktadır.1. 7. 57 . 5. nşaat tasarım. ekiplere ve yöneticilere alışmak zorundadırlar. inşaatta her projede ortaya çıkar. nşaat uygulamasında resmi olmayan (gayri resmi) ilişkiler egemendir. inşaatlarda kalite sorunu doğurur veya işverenleri yüklenicilerin ek ödeme istekleriyle karşı karşıya getirir. imalat sanayinde fabrikanın üretime başlama aşamasında görülen öğrenme ve alışmanın yarattığı düşük üretim ve daha yüksek maliyet. daha yüksek ücret verilir ve onlar için daha fazla sosyal gider (emeklilik ve kaza sigortası. Ayrıca. kendisinden önce gelenler tarafından belirlenmektedirler.

ilgili teknolojinin özümsenebilirlik ve etkinliği üzerinde düşünce üretmek olanağını – doğal olarak. Giriş Bölümünde açıklanan ‘esnek’ Teknik Üniversite konseptinin öngördüğü Mühendislerin. yönetici eğitimi ve geliştirilmesi.bulamayıp kendi toplumlarıyla kaynaşamadıkları ve içlerine kapandıkları görülmektedir. sürekli gayrı resmi ilişkilerin baskısı altında çalışır. Bu gelişmeyle. Bu alanda yapısal düzenlemeler sonucu kurulacak ekiplerle ulaşılacak sonuçlar. ancak kamu yönetiminin kilit noktalarında yer alacak bu insanlarla kendisini (daha kolay) savunabilecek ve kesin başarıya ulaşacaktır. Sonuç 1. eski anlamdaki Teknik Üniversiteler’inkileri. Ayrıca ‘esnek’ Teknik Üniversite konsepti. Son durumun (pilot) uygulamasını halen TÜ Yapı şletmesi Lisansüstü Programı mezunları büyük bir başarıyla gerçekleştirmektedirler. inşaatta kararların ‘yerinde’ alınmasını zorunlu kılarak ‘prosedür’ gibi formel işlemlerin ikinci plana atılmasına neden olur. ‘esnek’ Teknik Üniversite’lerde yetişen Yönetici nşaat Mühendisleri de diğer yönetim alanlarına açılacaklardır. uluslararası mücadelelerde kilit unsur.Bu bağlamda insan ve toplum bilimleri ile yakın ilişkisi bulunan ‘Yönetim Mühendisliği’ ve nşaat Yönetiminde doktora çalışmalarının yurtiçinde yapılması kaçınılmaz olacaktır. Ülke ekonomisinin inşaat gereksinimini karşılayarak en büyük ve çeşitli yatırımlarını gerçekleştiren nşaat Sektörü. Öte yandan sektörün çok yönlü özellikleri nedeniyle. Şantiyelerin her zaman farklı yerlerde olması. kalite ve sıklıkla denetlenememesi. yönetici kalitesidir. en üst düzeyden başlayarak yönetimin bel kemiğini oluşturması kaçınılmazdır. uzaklığı. 1996) da son verecek ayrıca bir Bölüm kurma ihtiyacını da ortadan kaldıracak ve öğrencide yaratıcılık-fonksiyon dengesine dayalı bir beyin-düşünce yapısının ( Sorguç. işlerin yeterli ayrıntı. Zira. atama için 58 . şantiyede düzenlenen toplantı tutanaklarının durum ve sorunları yeterli açıklıkla yansıtamaması. nsan davranışının beynin fonksiyonu olduğu gerçeğinden hareketle.. bir ulusun yaşamsal sorunudur. Gerçek ‘Üniversite’ kimliğini benimseyen ‘esnek’ teknik Üniversite’nin en önemli etkinliği. Dünyada. Bu nedenle. bildirinin ikinci bölümünde açıklanan sınır koşulları karşısında dikkate alınınca. endüstri ülke üniversitelerinde bilimsel çalışma yapanların sayısal sistemler üzerinde uzmanlaşarak. topyekun sevk ve idareyi gerektirmekte ve karşı taraf bunu çok başarılı biçimde kullanmaktadır. anılan savaş. haberleşme güçlükleri vs. disiplinlararası eğitim ve bilimsel araştırmalar olacaktır. Üniversite-sanayi ilişkisinin kurumsal biçimde kurulmadığı endüstrileşmemiş ülkelerde doktoralar daha ziyade.c. Anılan kadrolar daha önce bu ülkelerde (düşünceyi geliştiren) güçlü orta öğretime (genel kültüre-GK-) dayalı sosyal yüksek eğitimle yetiştirilmişler (GK=felsefe+tarih+yazın+matematik bütünlüğü) ve son iki yıldan beri örneğin ünlü Berkley Üniversitesinde (ABD) Toplum Mühendisliği eğitimine başlanmıştır. geri kalmış ülkelere ileri ülkeler karşısında en çok gereksindikleri Toplum Mühendislerini yetiştireceklerdir. özellikle karmaşık sorunların çözümünde çok aşacaktır. Gerçekten. resmi ilişkiler ve düzen zayıflar. tüm yönetici mühendislere açılmak zorundadır. Böylece inşaat. 2. 2005 ) gelişmesini tetikleyecektir. TÜ nşaat Yönetimi Lisansüstü Programında görülen (38 kredi saat) ders sıkışıklığına (Sorguç. Türkiye içinde bulunduğu örtülü (asimetrik) savaşta. Zira özellikle nşaat Yönetim Mühendisliğinde.

verdiği dersler. . Bununla birlikte yazarın. büyük Atatürk’ün ‘Uygar Türkiye’ idealinin bilinç ve heyecanını taşıması ve tüm çalışmalarında Kalkınma Stratejisi konularına büyük önem ve öncelik vermesi. Burkhardt’ın öğrenciliğinden arkadaşı. 5. kedisini belirtilen doğrultuda desteklemiştir. toplum ve ülke sorunlarından (toplumdan) soyutlanmakta. ülkemizde bir türlü düzenlen(e)meyen orta öğretime karşı. sanayi ve 59 . doktora öncesi (2 yıl) Türk nşaat Sektöründe veri hazırlama amacıyla yaptığı Sektör ve Sanayi analizleri. dolayısıyla Ortak Aklın geliştirilmesini kaçınılmaz kılmaktadır.Üniversite’lere hapsedilerek. sayısal planlama ve uygulamalarının Türk kamu yönetim kültürüne yabancı olması nedeniyle. Sorunun çözümü. 3. 1972). 1963) .bir formalite olmakta ve genç akademisyenler ülkede (yanlış) uygulanan tam gün rejimiyle –hastanelere sahip tıp mensupları dışında. YÖK’ün Üniversite’ye giriş puanına uygun yerlere ‘yatay’ geçiş olanağı tanımış olması. Üniversite’yi ulusun beyni olmak işlevinden yoksun kılacak ve pasifize edecek niteliktedir. 4.(Sorguç. ne de demokratik yaşama kavuşması beklenebilir. Buna karşın. yaşam. akademik düzeyde kalmışlardır. Ayrıca yazarın doktorası boyunca.Bu durumdaki bir öğretim elemanının Üniversite gençlerini yaşama hazırlama yönünde yararlı olabileceği düşünülebilir mi? Bu düzen. Zira Üniversite’leri değerlendirme ölçütlerinden yoksun olan YÖK’ün merkeziyetçi zihniyet anlayışı ile ‘esnek’ Üniversite’nin demokratik yapı gereksiniminin birbiriyle çeliştiği tartışmasızdır. Galatasaray Lisesi orta öğretiminde kazandırılan bilinç ve heyecanın Türkiye’deki ‘esnek’ üniversite eksiğini nasıl telafi ettiğini göstermektedir. Yazar. Türkiye ve ‘mazlum milletler’in en büyük aydınlanmacısı Atatürk diyor ki ‘Bilhassa iktisadi faaliyetimizi dayandıracağımız esaslar her türlü bilgi ile beraber. gençlere kişisel ve mesleksel mutluluk yolunu açan ‘esnek’ Üniversite’nin ne derece önem taşıdığını kanıtlamaktadır. Yazarın doktorası ardından ODTÜ’de kurduğu Yapım Stratejisi Lisansüstü Programındaki deneyimlerine dayalı TÜ Yapı şletmesi Lisansüstü Programı / Anabilim Dalı kapsamındaki çalışmaları bu çabaların sonucudur Yazarın ayni çerçevede yönettiği tezler. anılan konsepti benimseyen üç özel üniversitenin YÖK tarafından ‘eşitliğe aykırı’ sayılarak engellenmeye çalışılması ve ardından. demokratik (‘esnek’) YÖK’ü. Bu gerçek. ülkemizde bu tür çalışmaların değer ve yararın bulunmadığı hususunda kendisini zamanında uyarmışlardır. bir esneklik konusu olsa da çağın gereği ‘esnek’ Üniversite’ye nasıl geçileceği hususuna açıklık getirmemektedir. 1971) ve 3 yılda ayni biçimde ortaya koyduğu (ardından Doç tezi) ‘ nşaat Sektörü Destekli stihdam Stratejisi’ (Sorguç. toplam 5 yıl (Almanya’da 3 yıl) yoğun biçimde çalışarak hazırladığı Türkiye ve gelişmekte olan ülke kalkınmasında ‘Konut nşaatı Stratejisi’ (2 cilt) doktorası (Sorguç. Bu başarı yazara. Bu tebliğ bağlamında. katıldığı ulusal ve uluslararası çalışmalar gençlere kariyerleri sürecinde dile getirdikleri kişisel ve mesleksel mutlulukları kazandırmıştır. doğrudan doğruya memleketimizin topraklarını koklayarak ve bu topraklarda bizzat çalışan insanların sözlerini işiterek tesbit olunacaktır. Bir ülkenin bu koşullar altında ne çağdaş uygarlık düzeyine erişmesi. Nitekim yazarın Münih’te doktora konusunu öğrenen bir Başkonsolos yardımcımız ile doktora yöneticim Prof. ünlü bir yöneticimiz. yalnızlaştırılmaktadırlar. kedisine inşaat sektöründe doktora sonrası etkinlik. ve çok yönlü ilişkiler kazandırmıştır.

Ankara 60 . zmir pp. (1971) Konut nşaatı Stratejisinde Makroplan Modeli Struktur und Model eines Wohnungsbauprogrammes für die Entwicklungslaender –anhand des türkischen Beispieles. (1963) ANKET . nşaat Mühendisleri Odası. nşaat Mühendisleri Odası. zmir s.Ü. 41 Sorguç D. Max Huber Verlag. bir baskı aracı.München (1967) Teknik Bülten Sayı:6. Frankfurt am Main pp. 19-25 Sorguç D. nşaat Mühendisliği Bölümü. veya uygar bir doyumdan ziyade. nşaat Üretiminin Özellikleri. Yapı şletmesi Kongresi Bildiriler Kitabı. stanbul. (1972) nşaatta stihdam Olanaklarının ve Optimum Tekno-Ekonomik Stratejinin Araştırılması. O. 307-324 Sorguç D. Yapı şletmesi Kongresi Bildiriler Kitabı. (1993) nşaat Mühendisliği ve Yapı şletmesi Eğitim ve Meslek Sorunları Yapı şletmesi Ders Notu II . TÜ nşaat Fakültesi Sayı 1522. München Sorguç D. Sayı 1523 pp. katkılarını esirgemeyen meslekdaşlarına en içten teşekkür ve başarı dileklerini sunar. nşaat Fakültesi Matbaası s. 22-24 Deutschland 1 (2008) Seçkin ve mükemmel en iyi üniversiteler Societaets-Verlag . Ankara Sorguç D. maddi yaşamda başarılı olmayı sağlayacak uygulamalı ve kullanışlı bir araç haline getirmektir. MAG-ÖE 3 Raporu.T. Kaynaklar Meinhold W. Yapı şletmesi Ders Notu I.H. Ankara Sorguç D. (2007) Temel Üretim ve Maliyet şlevleri Işığında nşaat Endüstri.ticaretimiz için dahi ayni yol izlenecektir’. nşaat Mühendisleri Odası. 54-68 Sorguç D. bilgiyi insan için bir süs. (2005) nşaat Uygulama ve Yönetim Mühendisliği Kapsamında Proje Yönetiminin Temel Ögesi : nsan (Niteliği) 3.’(1923) Teşekkür Yazar. s. TÜ. TÜB TAK. (1996) Deneyimler Işığında ( TÜ) Yapı şletmesi Programı 1. şletme Mühendisliği ve Stratejisinin Eğitim Sorunları 4. (1961) Grundzüge der allgemeinen Volkswirtschaft. nşaat Mühendisliği ve Yapı şletmesi Eğitimi üzerinde çalışma yaparken kendisinin ilgili eğitimin ‘Temel lkeleri’ (Sorguç 1993) konusundaki yayınlarını inceleyerek. nşaat Fakültesi. 2 TUM – Kontakt 1 (2009) Wir sind das interdisziplinaerste Team Technische Universitaet München pp.D.T. Ayrıca: ‘Eğitim ve öğretimde uygulanacak yöntem.35-51 Sorguç D. nşaat Yönetimi Bildiriler Kitabı.

kültürel ve tarihi mirasa sahiptir. kültür-sanat ve ticaret merkezi olmuştur.2005 tarihli 25876 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanan Taşınmaz Kültür Varlıklarının Korunmasına Ait Katkı Payına Dair Yönetmelik’e dayanarak Cumalıkızık’ın yaşam.07. işbirliği. bu mirası yeni mekânsal yorumlarla zenginleştirerek geleceğe aktarmak için çalışmalar yapmaktır. Belediye ve Şube’nin işbirliği sağlanarak sit alanı içinde doku bütünlüğü ve karakteri bozulmamış. yaşatmak ve halkın ekonomik düzeyinin yapılacak çalışmalarla iyileştirilebileceğini göstermek üzere çok ortaklı ve katılımlı olarak yürütülen bir projedir. koruma. ortaya çıkan problemler ve çözüm yolları için yapılan çalışmalar aktarılacaktır. toplumların önemli bir yönetim. yaşatma.tr Öğr. Dr. Anahtar Kelimeler: Cumalıkızık. korunması gerekli anıtsal ve sivil mimarinin.Binyılda Yaşayan Osmanlı Köyü – Cumalıkızık şbirliği Protokolü” nü imzalamıştır.tr Öz 2007 yılında Mimarlar Odası Bursa Şubesi. Bu bildiride. Cumalıkızık’ın önemi. Bu projeyi 61 . “3. Nilüfer Taş Uludağ Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Mimarlık Bölümü Yapı Bilgisi Anabilim Dalı 16059 Görükle / Bursa Tel: 0 535 6919671 E-posta: nilufertas@uludag. Proje kapsamında. Murat Taş Uludağ Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Mimarlık Bölümü Yapı Bilgisi Anabilim Dalı 16059 Görükle / Bursa Tel: 0 532 2410691 E-posta: murattas@uludag. tarihi ve kültürel sürekliliğin sağlanması ve onarılması amacı ile Özel dare. bu ortakların sorumlulukları.edu. Bu protokolün amacı. sokak ve meydanların rehabilite edilip.1983 tarihli ve 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’nun 12.07.Binyılda Yaşayan Osmanlı Köyü – Cumalıkızık Projesi Yrd. Giriş Türkiye geçmişten günümüze kadar gelmiş. sürdürülebilirliğinin sağlanması amacıyla projenin yaşam dönemi boyunca bir araya gelmesi gereken ortaklar. özgün yapısıyla günümüze kadar ulaşabilmiş 700 yıllık Osmanlı Köyü olan Cumalıkızık yerleşimini korumak.Binyılda Yaşayan Osmanlı Köyü – Cumalıkızık Projesi”. Bursa il Özel daresi ve Yıldırım Belediyesi işbirliği yaparak “3. Doç. Dr. yönetim. Geçmişi ile tarihi.edu. nasıl bir araya geldikleri. farklı dönemlere ait pek çok doğal.Yönetimsel şbirliği: 3. kültürel ve doğal zenginliklere sahip Bursa. Bursa’nın en özgün bölgelerinden biri olan Cumalıkızık köy yerleşimi doğal ve tarihi zenginlikleri yanı sıra sosyo-kültürel yaşam ile günümüze kadar korunmuş çok önemli bir mimari mirastır. maddesi ve 15. 21. mekân. Gör.

Cumalıkızık’ın ekolojik. “Kentsel ve Doğal Sit Alanı” olarak belirlenmiştir. Türkiye’nin 4. doğusunda. Köy. Bursa l Özel daresi. projenin devamlılığını sağlamak için merkezi yönetim. Cumalıkızık. Resim 1. 1987 yılında Bursa merkezinin üç ilçeye bölünmesinin ardından Yıldırım Belediyesi’ne mahalle olarak bağlanmıştır. miras yolu ile malların bölünmesi. Cumalıkızık tipik yerleşim örneği 3. 180’i halen kullanılan toplam 270 ev ile Osmanlı dönemi konut dokusunu günümüze taşımaktadır. fiziksel. Zamanla tarihi ve doğal dokunun yıpranması. sivil toplum kuruluşu ve Cumalıkızık halkının yönetimsel işbirliği çerçevesinde bir araya gelmesidir. aile yapısındaki değişim. Diğer özellik ise. büyük kenti olan Bursa'nın 10 km. şehre göç.Binyılda Yaşayan Osmanlı Köyü – Cumalıkızık Projesi Proje’nin Amacı ve Organizasyonel Yapının Oluşturulması Bu projenin amacı. ekonomik problemler nedeniyle çoğu yaşlı insanların elinde kalan evlerin korunmaması ve bakımonarımının yapılmaması köyün korunarak yaşatılmasını ve var olan değerlerin geleceğe aktarılmasını tehlikeye sokmuştur. 1981 yılında ise yerleşme. sosyo-kültürel sürekliliğin sağlanması ve onarılmasıdır. tarım kazancının azalması. 700 yıllık bir Osmanlı Vakıf Köyü’dür. Cumalıkızık Köyü’nün tarihsel dokusu 1980 yılında Anıtlar Yüksek Kurulu’nun kararı ile koruma altına alınarak her türlü yapılaşma izne bağlanmıştır. tarihi dokusunu bugüne kadar korumuş ve Erken Osmanlı Dönemi kırsal sivil mimarinin özgün örneklerini taşımaktadır. Yıldırım Belediyesi ve Mimarlar 62 . Osmanlıların Bursa’da ilk yerleştikleri bölgelerden olan Cumalıkızık.bugüne kadar yapılan Cumalıkızık’ı koruma ve yaşatma amaçlı projelerden ayıran en temel özelliklerden biri yerleşimin bütününü kapsamasıdır. bugün tarihsel kimliği ile yaşatılmaya çalışılmaktadır. Cumalıkızık Hakkında Genel Bilgiler Cumalıkızık. Osmanlı sivil mimarisinin en güzel örneklerini oluşturan ve içlerinde hala yaşamların sürdürülebildiği evlerin bulunduğu Cumalıkızık. Bugüne kadar fiziki üst yapı ile ilgili yapılan çalışmalar. Cumalıkızık Köyü Giriş Yolu Resim 2. kaçak yapılaşma. ya tekil bina ya da sokak-cephe yenilemesi düzeyinde olmuştur. yerel yönetim. Yedikızık köyünden biri olan. Uludağ’ın kuzey eteklerinde kurulmuş.

Teknik alt sistem. Proje çalışma grubunda yer alan tarafların sorumlulukları aşağıdaki gibi tanımlanmıştır. Bu çalışma grubu tarafından öncelikle tüm yerleşimi kapsamayı hedefleyen çalışmaların başarıyla tamamlanabilmesi için kapsamlı ve farklı disiplinlerin. sokak ve meydanların rehabilite edilip. finans boyutunun nasıl karışılacağının belirlenmesi. Bu protokol 21/07/1983 tarihli ve 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’nun 12. sanat tarihçisi vb. Merkezi Yönetim. işin yürütülmesi için bir çalışma yöntemi belirlendi. llerdeki merkezi yönetim tarafından yapılması gereken faaliyetleri düzenlemektedir. inşaat mühendisi. Örneğin. sanayi ve ticaret. uzman kişiler görevlendirmiştir. Çalışma grubunda yer alan kişiler aynı zamanda taraflar arasında iletişim ve eşgüdümü sağlamaktadır. uygulamanın nasıl yapılacağının belirlenmesidir. Mimar. Buna göre. l sınırları içinde sağlık. • lgili projelerin hazırlatılması • Yapım yöntemlerinin ve malzemelerin belirlenmesi • Yerel işgücünün kullanımı • Yapım sürecinin kontrolü • Altyapının iyileştirilmesi. gençlik ve spor. bayındırlık ve 63 . Organizasyonel alt sistem. Kaynakların nasıl kullanılacağıdır. l Özel daresi’nin genel görev ve sorumlulukları 5302 sayılı l Özel daresi Kanunu ile düzenlenmiştir. Projede Yer Alan Taraflar ve Sorumlulukları Çalışma grubunun nitelikleri. korunması gerekli anıtsal ve sivil mimarinin. Örneğin. nelerin yapılması gerektiği. 2007 yılında sivil toplum kuruluşu olan Mimarlar Odası Bursa Şubesi. tarım. genel olarak problemlerin çözümünü gerçekleştirebilecek organizasyonun oluşturulma kararı ve bu organizasyonda yer alacak taraflara düşen görevlerin belirlenmesidir. bunların uygulanması. ilin çevre düzeni plânı. merkezi yönetim olarak Bursa l Özel daresi ve yerel yönetim olarak da Yıldırım Belediyesi işbirliği yaparak “3. bu mirası yeni mekansal yorumlarla zenginleştirerek geleceğe aktarmak için çalışmalar yapmaktır. çalışmaların fiilen yürütülmesi için bir çalışma grubu oluşturmuştur. Bu protokol çerçevesinde taraflar.Bin Yılda Yaşayan Osmanlı Köyü – Cumalıkızık şbirliği Protokolü” nü imzalamıştır. şehir plancısı. maddesi ve 15/07/2005 tarihli 25876 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanan Taşınmaz Kültür Varlıklarının Korunmasına Ait Katkı Payına Dair Yönetmelik esaslarına dayanarak hazırlanmıştır. • Proje içinde yer alacak tarafların sorumluluklarının belirlenmesi • Finans kaynakları ve nasıl kontrol edileceği • Halkın katılımının nasıl sağlanacağı • Prosedürler ve yönetim politikaları. kurum ve kuruluşların nasıl bir araya geleceği. Yöntem.l Özel dare’nin Sorumlulukları.Odası Bursa Şubesi’nin işbirliği sağlanarak sit alanı içinde doku bütünlüğü ve karakteri bozulmamış. Cumalıkızık projesinin başarısı açısından son derece önemlidir. organizasyonel ve teknik olmak üzere iki alt bileşenden oluşmaktadır.

Ayrıca tescilli yapı sahiplerine katkı payı yardımı yapılmaktadır. Tescilli yapıların tapu devir işlemleri. Protokol kapsamında fiilen yapılması gereken rölöve. onarım ve restorasyonu. tarihi yapı sahibi olup da bu yapıyı onarmak. Ayrıca tescillenmiş tarihi yapılar. Yerel Yönetim. bu proje çalışmalarının uygulama işleri ihalelerinin yapılması ve uygulamanın denetlenmesi gibi 64 . Üzerinde tescilli yapı bulunan parseller ile 1. Koruma amaçlı proje hazırlama. Valilik ilgili yönetmelik çerçevesinde bu fonu belediyelere kullandırmaktadır. TOK kredisi. Yapı Denetim Kanunu’ndan da muaf tutulmuşlardır. derecede arkeolojik ve doğal sit alanında olup kesin yapı yasağı olan parseller her türlü vergi ve harçtan muaftır. belediye vb. Yapılan projeler ve bunların uygulanması için gerekli mali kaynağın Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’nun ilgili maddesi ve Taşınmaz Kültür Varlıklarının Korunmasına Ait Katkı Payına Dair Yönetmelik çerçevesinde hazırlanmasıdır. kentsel tasarım. restorasyon. araştırma ve durum tespitlerinin yapılması. kredilendirmelerin nasıl yapılacağı belirtilmektedir. yapı onarımı ve restorasyonu işleri her türlü vergi ve harçtan muaftır. restitüsyon. tarihi kent dokularının sağlıklaştırılması işlerinde. Tespit edilen yapıların fotoğrafları. proje. koruma amaçlı imar planı vb. restorasyonu için 15. Cumalıkızık Protokolündeki l Özel dare’nin yükümlülüğü. yıllık %4 faizle 10 yıl vadeyle geri ödemelidir. tescilli yapıların. proje anlaşma ve ihaleleri. kamulaştırma ve uygulama işlerinin maliyetinin %49’una kadar karşılanmak üzere.07. aplikasyon ve imar durumu bilgilerinin sağlanması. kotlu kroki. harç ve katılım payından muaftır.iskâna ilişkin hizmetleri. bunların denetlenmesi ve ruhsatlandırılması. durum tespiti. Toplu Konut daresi (TOK ) tarafından verilecek toplam kredilerin en az %10’u. Yönetmelik kapsamında getirilen muafiyetler.2005 tarihinden itibaren Kültür ve Turizm Bakanlığı’nca karşılıksız para yardımı (hibe) yapılmaktadır. görüntüleme ve demografik bilgiler. belediyelerce tahsis edilen emlak vergilerinin %10’u l Özel darelerinin bünyesinde açılacak bir hesapta toplanmaktadır. veraset ve intikal yoluyla devir işlemleri de ilgili vergilerden muaf olmuşlardır. belediye sınırları dışında ise imara ilişkin hizmetleri yapmakla görevli ve yetkilidir. Mali yeterliliği olmayan tescilli yapı sahiplerine karşılıksız restorasyon projeleri hazırlanmaktadır. Restorasyon ve bakım-onarım işleri belediye vergi. Tarihi yapı sahibi kişilere istenilen belgelerin sağlanması koşulu ile tarihi yapının bakım ve onarımı.Yıldırım Belediyesi’nin Sorumlulukları. rekonstrüksiyon. Bu yönetmelik kapsamında. Cumalıkızık Protokolündeki yerel yönetim olarak Yıldırım Belediyesi’nin yükümlülüğü. bakım. kurumlar üzerinde gerçekleştirilen projelere öncelik verilmek üzere kullandırılmaktadır. uzman desteğinin nasıl sağlanacağı. gerekli koşulların yerine getirilmesi ile tescilli yapıların restorasyonu için yaptırılan proje ve alınacak malzemeleri KDV’den muaftır. bakım-onarım işlemlerinin projelendirilmesi ve uygulaması aşamalarında sağlanacak karşılıksız maddi destek ve muafiyetlerin. Tescilli yapıların korunma ve değerlendirilmesi amacıyla yapılacak plan. restore etmek isteyenlere sunulan imkânlar. Tescilli yapı sahiplerine kredi yardımı yapılmaktadır.

işlev ve koruma ihtiyaçlarının belirlenmesi. Halkın büyük bir bölümü yapılan çalışmalara imzaladıkları taahhütname ile destek vermiştir. konu ile ilgili kurumlar ile yazışma yapılıp onay alınması ve gerekli mercilere karşılıksız kredi başvurusu yapılabilmesi için vekalet verdiklerini belirtmişlerdir. idari ve finansal modelini içeren koruma. AŞAMALAR Mevcut durum tespiti Alan analizi Stratejilerin belirlenmesi Eylem Planının Hazırlanması FAAL YETLER Alanın yönetim. yönetsel ve işlevsel) Cumalıkızık’ın geleceğe ait vizyonunu belirleyecek. sivil toplum kuruluşu ve halk arasındaki koordinasyonun ve uygulamaların sürdürülebilir bir yönetim planı çerçevesinde devamlılığını sağlamak için alan yönetim planı kapsamında çalışmalar yapılmaktadır (Tablo 1). Cumalıkızık Protokolündeki Mimarlar Odası Bursa Şubesi’nin yükümlülüğü. üyesi bulunduğu Avrupa’nın en önemli koruma-yaşatma kuruluşu olan Europa Nostra’ya Cumalıkızık projesini taşıyacaktır. yapılacak işlerde yol gösterici ve koordinasyon görevi yürütmek. yönetim. proje kapsamında mal sahibi olarak belediyeye kendilerinden hiçbir ücret talep edilmeden rölöve alımı. Tablo 1. Üyelerine projelendirme çalışmaları sırasında onay ve denetim işlemlerinde kolaylaştırıcı rol üstlenmek. yerli ve yabancı kredilendirme fonlarına başvuru işlemlerini de yürütülmesi. Cumalıkızık Alan Yönetim Planı. Yapılan çalışmaların her aşamasında Cumalıkızık’ta yaşayan halkın katılımı da sağlanmıştır. yerel yönetim. Ayrıca belediye Cumalıkızık’ın tanıtılması.çalışmaları yasaların öngördüğü bilgiler dahilinde yürütmek ve tüm bu işlerde mali işleri düzenlemek. Taahhütnamede.Binyılda Yaşayan Osmanlı Köyü – Cumalıkızık Projesi’nde yer alan merkezi yönetim. Yapıların tespiti amacı ile yapılan çalışmalara yardımcı olmak. restitüsyon ve restorasyon projelerinin hazırlanması için muvafakat ettiklerini. Sivil Toplum Kuruluşu . projelendirme sürecinde mimarların katılımını sağlamak. proje ve uygulama için kredilendirme başvuruları çalışmaları yapacak. Sorunların tespiti (alan. Bu bağlamda Mimarlar Odası. Cumalıkızık halkı projenin uygulama aşamasında yerel işçilik ve malzeme bulunması konularında da katkıda bulunacaklardır. kullanma stratejilerinin oluşturulması Bütçe analizlerinin yapılması ve finans kaynaklarının belirlenmesi Kısa vadede yapılacak işlere ait eylem planın oluşturulması Orta vadede yapılacak işlere ait eylem planın oluşturulması Uzun vadede yapılacak işlere ait eylem planın oluşturulması 65 .Mimarlar Odası Bursa Şubesi’nin Sorumlulukları. işletme. Proje Alan Yönetim Planı 3. lgili kurum ve kuruluşlarla bağlantı kurulması. proje maliyetini azaltıcı yöntemler geliştirmek. Toplum-Cumalıkızık Halkı. Halk görüşleriyle ve yapılan anket çalışmasına katılarak Cumalıkızık’ın fiziksel ve sosyo-kültürel problemlerinin belirlenmesine katkıda bulunmuşlardır.

Koruma. Cumalıkızık Köyü’nün sosyokültürel ve ekonomik gelişim stratejileri göz önünde bulundurularak. kentsel tasarım . Granada Anlaşması (1985). ekonomik ve fiziksel ihtiyaçların belirlenmesidir. Malraux Yasası (1962). tasarım ve uygulamada. gözlemler. Alan Yönetim Yönetmeliği’ne göre belirlenen hedefler: Alan sınırlarının tarihi. sosyal.B. Projenin kavram ve uygulama boyutu hakkında fikir alışverişinde bulunmak için sempozyum ve fikir proje yarışmasının düzenlenmesidir. Bu amaçla literatür araştırması. sanatsal bir bütünlük içerisinde etkileşim sahaları ve tarihi. A. yöntemler ve araçların geliştirilmesi. Kültür turizmini geliştirmek amacıyla uluslar arası işbirliği ve paylaşımı yaratacak etkinlik ağının kurulması. uzmanlık ve ekipmanda yüksek standartların kullanılmasıdır. gönüllü kişi ve kuruluşlar ile yerel halkın işbirliği. • 66 . orta ve uzun vadeli olarak UNESCO. doğal. onarım. tanzim ve çevre düzenlemesi ile birlikte alan yönetim amaçları doğrultusunda uluslar arası koruma prensipleri ve sözleşme hükümleri çerçevesinde korunarak yaşatılmasının yanı sıra kullanım ve gelişim ilkelerinin ve sınırlarının belirlenmesi. rölöve. Sit alanları ve ören yerleri ile etkileşim sahalarının bakım. alanda mülkiyet hakkı bulunanlar. yürürlükteki Koruma mar Planı’nın geliştirilmesi. fiziki alt yapı projelerinin yapılması. Yönetim alanlarının korunması ve değerlendirilmesinde kamu kurum ve kuruluşları. coğrafi ve sanatsal nedenlerle ilişkili bulunduğu bağlantı noktalarının alanın korunması. kültürel. görüşmeler. Faro Anlaşması (2005). Hazırlanan bu projelerin Bursa Kültür ve Tabiat Varlıkları Koruma Kurulu’nda onaylanmasıdır. geliştirilmesi ve değerlendirilmesi bakımından doğru tespit edilmesi.2005 tarihinde resmi gazetede yayınlanarak işlerlik kazanan “Alan Yönetimi ile Anıt Eser Kurulunun Kuruluş ve Görevleri ile Yönetim Alanlarının Belirlenmesine lişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik” esaslarına göre oluşturulmuştur.yenileme projesi. T. Kültür ve Tabiat Varlıklarının Koruma Yasası(2863 nolu yasa) ve 27. kinci aşama.11. Kültür varlıklarının yönetiminde. sosyal. Alanın değerini arttırarak uluslar arası bir seviyeye çıkarmak için genel stratejiler. mali kaynakların belirlenmesi ve yaratılması.C. kültürel. sürdürülebilir ekonomik kalkınma ihtiyaçları ile yerel toplumun ilgisi arasında uygun bir denge oluşturmanın yollarının yönetim planı ile gösterilmesi. restitüsyon. coğrafi. restorasyon.Alan yönetimi ile ilgili çalışmalar kısa. erişim. değerlendirme ve uygulama aşamasıdır. restitüsyon ve restorasyon projelerinin hazırlatılmasıdır. konservasyon alanında. Komisyon Kararları. kültürel. teşhir. anket ve envanter çalışmalarının yapılmasıdır. Belirli bir bölge içinde birbirleriyle ilişkilendirilerek sektör oluşturma potansiyeli bulunan sit alanlarında bölgesel kültür sistemlerinin gelişimi için uygulama planlarının yaratılmasının. • lk aşama. Bunlar. sivil toplum örgütleri. sosyal. Proje Uygulama Aşamaları şbirliği kapsamında Cumalıkızık Projesi birbirini izleyen üç aşamadan oluşmaktadır.

bakımonarım ilkelerinin oluşturulmasıdır. Cumalıkızık Protokolü kapsamında taraflar arasında yapılacak faaliyetler. işler. ş programı.AŞAMA Sempozyum Eylül 2007Aralık 2007 Sempozyum içeriğinin oluşturulması Bilimsel kurulun belirlenmesi Sempozyumun yapılması Halkın Bilgilendirilmesi Eylül 2007Ocak 2008 Halk ile toplantı ve bilgilendirme Taahhütnamelerin hazırlanması Ocak 2008 Taraf üst düzey yönetici toplantısı Alan Yönetim Planı Genel değerlendirmenin yapılması Alan yönetimi planının hazırlanması 67 . Projenin uygulama aşamalarından birincisi öngörülen süre içinde tamamlanmıştır. tarihleri ve hangi aşamada gerçekleştirilecekleri Tablo 2a ve Tablo 2b’de ayrıntılı olarak gösterilmektedir.• Üçüncü aşama ise kullanım sürecine yönelik yapıların ve çevrenin işletme. görev ve sorumluluk paylaşımı. kinci aşamadaki çalışmalar ise devam etmektedir. YAPILACAK ŞLER FAAL YETLER Protokolün hazırlanması Cumalıkızık tespit çalışmalarının yapılması Anket çalışmasının yapılması Envanter çalışmasının yapılması Aralık 2006-Nisan 2007 Mimarlar Odası Bursa Şubesi Yıldırım Belediyesi Bursa l Özel daresi Çalışma grubunun çalışmaya başlaması Taraf üst yöneticiler arasında imzalanması Mayıs 2007 Protokolün imzalanması Fikir Proje Yarışması Mayıs 2007-Aralık 2007 Şartname çalışmasının yapılması Danışman ve değerlendirme jüri üyelerinin belirlenmesi lgili kurumlarca yazışmalar Şartnamenin oluşturulması Yarışmanın ilanı Projelerin teslimi alınması Jüri değerlendirmesi Yarışmanın sonuçlanması ve kolokyum 1. Tablo 2a.

ş programı.- Uzun Vadede Tamamlanması Hedeflenen Yapım şlerinin Başlaması 68 .Tablo 2b.Mart 2008 FAAL YETLER Rölöve ihale çalışmaları Rölöve ihale ilanı Konsept pafta için yarışma birincisi ile görüşme Rölöve ihalelerinin değerlendirilmesi Konsept pafta ihalesinin değerlendirilmesi 2.AŞAMA Orta Vadede Tamamlanması Hedeflenen Yapım şlerinin Başlaması Orta vadede-Orta derecede zarar görmüş yapıların onarım işlerinin tamamlanması (yaklaşık 2 yıl içinde tamamlanacak) Uzun vadede-Tamamen yok olmuş yapıların yeniden inşa edilmesi işlerinin tamamlanması (yaklaşık (4 yıl içinde tamamlanacak) Ağustos 2008. AŞAMALAR YAPILACAK ŞLER hale Ocak 2008.AŞAMA Nisan 2008 Cumalıkızık rtibat Bürosunun Faaliyete Geçmesi Cumalıkızık rtibat Bürosunun Faaliyete Geçmesi Projelerin Onaylanması Haziran 2008-Ağustos2008 Rölöve projelerinin Belediyeye teslimi Rölöve projelerinin Kültür ve Tabiat Varlıklarının Koruma Kurul onayına sunulması Konsept paftasının Kültür ve Tabiat Varlıklarının Koruma Kurul onayına sunulması Basit onarımların tespit edilmesi ve Belediye Fen şleri Müdürlüğünce keşfinin çıkarılması Restorasyon ve rekonstrüksiyon proje çalışmalarının başlaması Kısa Vadede Tamamlanması Hedeflenen Yapım şlerinin Başlaması Kısa vadede-Basit onarım işlerinin tamamlanması (yaklaşık 1 yıl içinde tamamlanacak) 3. görev ve sorumluluk paylaşımı.

Binyılda Yaşayan Osmanlı KöyüCumalıkızık” adı ile sürdürülebilir gelişmenin sağlanması. tarım ekonomisinin canlandırılması. çok ortaklı ve yeni katılımlara açık toplumsal kalkınma projesi “3. 69 . hale işlemlerinin kolay yapılabilmesi için yedi bölgeye ayrılan Cumalıkızık Köyü’nde ikisi anıtsal olmak üzere yaklaşık 150 evin rölöve projeleri tamamlanarak Bursa Kültür ve Tabiat Varlıklarının Koruma Bölge Kurulu tarafından onaylandı. sosyo-kültürel yaşamın arttırılması. Diğer yandan Kentsel Tasarım Projesi’nde köyün mevcut ve turizme dönük ihtiyaçlarının karşılanacağı yeni yapıların projeleri de tamamlanacaktır. sivil toplum örgütleri. ekonomik anlamda güçlenmeleri ve kendi yerleşimlerini kendilerinin korumalarını sağlamak amacıyla eğitim çalışmaları başlamıştır. sosyo-kültürel ve ekonomik boyutta çalışmalar sürdürülmektedir. gerekli görülen parsellerdeki binaların rölövelerinin. Cumalıkızık’ta sürdürülebilir kalkınma demokratik katılımla gerçekleştirilmektedir. Karar verici ve uygulayıcı rolleri olan merkezi ve yerel yönetimlerin.Sonuç Cumalıkızık yerleşimini koruma-yaşatma hedefiyle çok boyutlu. Proje kapsamında. koruma kültür ve bilincinin oluşturulması. Öncelikleri saptanarak uygulaması yapılacak binaların uygulama projeleri yapılarak. halk arasındaki hiyerarşik olmayan. Projenin başarısı tarafların aralarında sağladıkları uyum ve işbirliği sürecin başarısının sonunda ortaya çıkacaktır. Kentsel Tasarım Projesi kapsamında parsel bazında bütüne yönelik plan. yapılardaki tahribatın önlenmesi. bazı parsellerde de binaların cephe rölövelerinin alım işi ihaleleri yapıldı. Cumalıkızık Köyü’nde başlatılan proje çalışması Türkiye’de öncü ve örnek rol üstlenmektedir. eko-tarım ve ev-el ürünlerinin geliştirilmesi). Proje kapsamında ayrıca Cumalıkızıklılar’ın yerleşimlerinin önemini kavramaları. yerinde kullanılmasını sağlayacaktır. Şu an restitüsyon projeleri ve araştırma raporları ile tescilli olmayan binaları da kapsayacak şekilde sokak ve cephe sağlıklaştırma projeleri hazırlanarak Belediye ön olurundan sonra Bursa Kültür ve Tabiat Varlıkları Koruma Kurulu’na sunulacaktır. sosyal-kültürel ve ekonomik örgütlenmenin sağlanması çalışmalarını kapsamaktadır. Projenin gerçekleşmesi hedefinde fiziksel. sivil toplum örgütlerinin ve halkın belirli bir yönetim sisteminde bir araya gelmesi kaynakların belirli bir süre içinde. hazırlanacak olan özel ve teknik şartnameler doğrultusunda restorasyon uygulama ihaleleri etaplar halinde gerçekleştirilecektir. doğru. eşgüdümlü ortaklık geçmişin geleceğe aktarılmasındaki politikaların ve stratejilerin oluşturulmasında önemlidir. çağdaş yaşam konforunun sağlanması. Merkezi ve yerel yönetim. altyapı sorunlarının giderilmesi. yapılaşma koşullarının detaylarını belirten çizim ve proje ekleri oluşturulmuştur. Ayrıca bir yandan 1/1000 ve 1/500 ölçekli Kentsel Tasarım Projesi hazırlanmaktadır. Kentsel Tasarım Projesi bittikten sonra ya mevcut Koruma Amaçlı mar Planı revizyonu yapılacak ya da yeni bir plan hazırlanacaktır. Kentsel Tasarım Projesi’nden gelen bilgiler ve restitüsyonlarla birlikte yapıların restorasyon projeleri hazırlanacaktır. köyün ekonomik yaşamının canlandırılması (doğal çevrenin korunarak doğal kaynakların sürdürülebilir kullanımı.

M. Alan Yönetimi ile Anıt Eser Kurulunun Kuruluş ve Görevleri ile Yönetim Alanlarının Belirlenmesine lişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik(2005) Faro Convention (2005). Taş. N. April 29. stanbul. A.May 1. Faro. M..Kaynaklar 3. Taş. N. Council of Europe Framework Convention on the Value of Cultural Heritage for Society. 27 October 2005. Vol 21/1. (2002) The Problems Of Installation At A New Use Of Histoical Enviroment At The Example Of Bursa Cumalikizik Village Which Was Been Ottoman Settlement For 700 Years. (2009) A Participatory Governance Model for Sustainable Development Of Cumalıkızık: A Heritage Site In Turkey. Portugal 70 .. Çahantimur. Environment and Urbanization. Taş. Taşınmaz Kültür Varlıklarının Korunmasına Ait Katkı Payına Dair Yönetmelik. Taş.Binyılda Yaşayan Osmanlı Köyü – Cumalıkızık Proje Protokolü (2007). V. International Hvac+R Technology Symposium.. pp: 161–184.

tr Öz Bu çalışmada./ESK. Bu amaçla. Böl. Sözleşme Giriş 1960’lı yıllarda devlet bütçesinin yaklaşık 1/3’ü kamu yatırım harcamalarına ayrılırken 2000’li yıllarda bu oranın % 10 seviyelerine kadar düşüş göstermesinde temel etken. yürürlükteki ihale kanunlarında yer alan yapım işleri sözleşmelerine göre farklılıklarını tespit etmek amacıyla modelin avantajları.tr lker Özdemir ESOGÜ MMF nş.tr Hakan Kuşan ESOGÜ MMF nş. Yap. Böl. Böl. uygulamalarda çıkan sorunlar ve bu sorunlar için çözüm önerilerinin neler olabileceği tanımlanmaya çalışılmıştır.şlet-Devret) Modeli Sözleşmeler le 4735 Sayılı Yasada Belirtilen Yapım şleri Sözleşmelerinin Karşılaştırılması Muhammed Koçer Serbest nş. dezavantajları. Anahtar sözcükler: Y D (Yap. kamu yatırımları için ayrılan bütçenin yeterli olmaması bu yatırımların gerçekleştirilmesi için yeni finansman kaynaklarının temininde yeni arayışları da beraberinde getirmiştir.şlet-Devret Modeli sözleşmeler ile gerçekleştirilmesi ülkemizde de benimsenmiş ve birçok önemli yatırımlar bu yapım modeli ile gerçekleştirilmeye başlanmıştır./ AFYON Tel: 0(272) 214 06 10 E-posta:muhammedkocer03@hotmail. 71 . Tel: 0(222) 239 37 50 / 3223 E-Posta: oaytekin@ogu. artan nüfus ve bu oranda artan kamu yatırımlarının gerekliliği.şlet-Devret Modeli sözleşmelerin. sanayi ve hizmet yatırımlarının dünyada yaygın olarak kullanılmaya başlanan Yap. Müh. bu yatırımların gerçekleştirilmesi için gerekli finansmanın sadece devlet bütçesiyle olamayacağı sonucunu ortaya çıkarmıştır. yapım.şlet-Devret Modeli) Sözleşmeleri.edu.nşaat Sektöründe Y D (Yap.şlet-Devret Modeli uygulanarak gerçekleştirilmiş örnek bir yatırım projesi ele alınıp yapılan sözleşme irdelenerek yapım işleri sözleşmeleriyle farklı yönleri tespit edilmeye çalışılmış. işletim ve devir aşamalarındaki riskler ve yasal alt yapısı incelenmiştir. Dünya ekonomi piyasalarındaki küresel krizler ve gelişmekte olan ülkeler statüsünde yerini almaya başlayan ülkemizde de kamu kaynaklarının azalması. ülkemizde Yap.Müh. Müh.edu.com Osman Aytekin ESOGÜ MMF nş./ESK. Yapım Sözleşmeleri. Özellikle gelişmekte olan ülkelerde alt yapı. Tel: 0(222) 239 37 50 / 3234 E-posta: hkusan@ogu. Tel: 0(222) 239 37 50 / 3213 E-Posta: iozdemir@ogu. Müh./ESK.edu.

yatırım bedelinin (elde edilecek kar dâhil) şirkete. dezavantajları. Bu amaçla. işin tamamı için isteklinin teklif ettiği toplam bedel üzerinden anahtar teslimi götürü bedel sözleşme” • “Yapım işlerinde.şlet-Devret Modeli sözleşmelerin. 3996 sayılı Kanun’un 3/a ve 94/5907 sayılı BKK’nın 3/b maddelerinde “ leri teknoloji ve yüksek maddi kaynak ihtiyacı duyulan projelerin gerçekleştirilmesinde kullanılmak üzere geliştirilen özel bir finansman modeli olup. gerekli finasmanı sağlayan ve sözleşme hükümlerine göre işin tamamlatılmasını sağlayan taraftır. kanunun 6. Bu tip sözleşmelerin uygulandığı tüm yapım işlerinde işin tamamlanması için gerekli finansman tamamen kamu idaresi tarafından sağlanmaktadır. Bunlar. ön veya kesin projelere ve bunlara ilişkin mahal listeleri ile birim fiyat tariflerine. mal veya hizmet alımı işlerinde ise işin ayrıntılı özelliklerine dayalı olarak. uygulama projeleri ve bunlara ilişkin mahal listelerine dayalı olarak. maddesinin a ve c bendinde belirtilen. idarece hazırlanmış cetvelde yer alan her bir iş kaleminin miktarı ile bu iş kalemleri için istekli tarafından teklif edilen birim fiyatların çarpımı sonucu bulunan toplam bedel üzerinden birim fiyat sözleşme” türleridir. işin yapımını denetleyen. sözleşmenin nasıl yürütüleceği.Bu çalışmada. uygulamalarda çıkan sorunlar ve bu sorunlar için çözüm önerilerinin neler olabileceği tanımlanmaya çalışılmıştır. Yap. sözleşmeye hükümlerine göre işi istenilen zamanda. Y D (Yap. 72 . yürürlükteki ihale kanunlarında yer alan yapım işleri sözleşmelerine göre farklılıklarını tespit etmek amacıyla modelin avantajları. şirketin işletme süresi içerisinde ürettiği mal veya hizmetin idare veya hizmetten yararlananlarca satın alınması suretiyle ödenmesidir” olarak tanımlanmıştır (Yerlikaya. ülkemizde Yap. 4735 Sayılı Kamu hale Sözleşmeleri Kanunu’na Göre Yapım Sözleşmeleri 4734 Sayılı Kamu hale Kanunu’na göre ihalesi yapılacak ve 4735 Sayılı Kamu hale Sözleşmeleri Kanunu’na göre sözleşmeye bağlanacak tüm yapım işleri için sözleşmelerin nasıl yapılacağı. madde ile 25 maddeler arasında hükme bağlanmış ve bu hükümlere göre tüm yapım işleri için iki türlü yapım sözleşmesinden bahsedilmiştir.şlet-Devret) Modeli Sözleşmeler Y D modeli. sözleşmelerin hukuki yapısı ve işleyişi ile ilgili tüm ayrıntılar 4735 Sayılı Kamu hale Sözleşmeleri Kanunu’nun ikinci ve 3. işletim ve devir aşamalarındaki riskler ve yasal alt yapısı incelenmiştir. bölümlerinde 5. şin bitirilip teslim edilmesinden sonra iş gereği yapının kullanım hakkı kamu idaresinde olup yapım müteahhidinin kullanım hakkı yoktur (Koçer. 2008). 2002). dare söleşmeye göre işi yaptıran. • “Yapım işlerinde. yapım. Yapım müteahhidi ise işi yapan. Bu tür yapım sözleşmelerinde taraflar iki olup bir işi yaptıracak kamu idaresi. istenilen kalitede tamamlamaya mukimdir. diğeri ise işi yapacak yapım müteahhidir.şlet-Devret Modeli uygulanarak gerçekleştirilmiş örnek bir yatırım projesi ele alınıp yapılan sözleşme irdelenerek yapım işleri sözleşmeleriyle farklı yönleri tespit edilmeye çalışılmış.

tüm masrafları özel teşebbüs tarafından karşılanarak.şlet-Devret Modelinin Yapısı Y D modeli sözleşmelerde. Şekil 1. taraflar arasındaki sözleşmeleri de Şekil 2’de gösterildiği gibi özetlemek mümkündür. 1994). finanse edilmesi. eksiksiz ve işler durumda ilgili Kamu kuruluşuna devretmesi diye tanımlanabilir ( mre. Sadece işleyiş ve taraflar arasındaki hukuki bağlara bağlı düzenelenen sözleşmelerde değişikliklere rastlanmaktadır. Modeli oluşturacak taraflar arasındaki ilişkileri düzenleyen sözleşmelerin sayısı oldukça fazla olup. 2001). denilmektedir (Uyduranoğlu. yatırım yapılıp ülkenin üretilen mal ya da hizmetleri satın alma garantisi altında projelendirilmesi. korunması ve belli bir süre işletilmesi suretiyle yatırılan sermayenin amortisman ve karının gerçekleştirilmesinden sonra sürenin bitiminde tesisin ve yönetimi bedelsiz olarak ilgili kamu kurum ya da kuruluşa devir ve teslimini sağlayan bir rejimdir. taraflar ve sözleşme sayıları projenin yapısı. Y D Modelinde Taraflar Arası lişkiler (UNIDO.Yine yapılan sözleşmelerden yola çıkılarak yapılan bir başka tanıma göre Y D modeli bir kamu hizmet ya da faaliyeti ya da bayındırlık işinin sabit bir bedel üzerinden. bir kamusal yapı yatırım veya hizmetinin finansmanı özel bir şirket tarafından karşılanarak gerçekleştirilmesi ve Kamu tarafından belirlenen bir süre için işletilmesi ve yine bu süre içinde ürettiği mal veya hizmeti. 1997) 73 . Yap. tarafların karşılıklı saptadıkları bir tarife uyarınca Kamu kuruluşlarına satması ve sürenin sonunda işletmekte olduğu tesisleri bakımı yapılmış. Y D Modeli sözlemelerde mevcut olması gereken tarafları Şekil 1’de. büyüklüğü gibi etkenlere göre değişkenlik gösterse de birçoğunda bulunan taraflar ve taraflar arasındaki sözleşmeler hemen hemen aynı şekilde olmaktadır. diğer yapım işleri sözleşme modellerine göre birçok tarafın ilişkisi ile kurulan karmaşık bir sistem mevcuttur. inşa edilmesi.Geniş anlamda Y D modeli.

Yatırımcı şirket.Şekil 2. Yine aynı şekilde yatırım tamamlandıktan sonra işletmesini kendisi yapabileceği gibi aracı işletmeci başka firmalara da yaptırabilir. kendisi dışında müteahhit firmalara da. 2008). kredi veren kuruluşlarla kredi anlaşmaları yapabilir (Koçer. inşaat ve yapım kontratı çerçevesinde işi yaptırabilir. gerekli finansmanı sağlamak amacıyla. bunları da danışmanlık anlaşmaları çerçevesinde gerçekleştirir. Y D Modelinde Taraflar Arası Sözleşme Yapısı Şemanın merkezinde yer alan imtiyaz firması.şlet-Devret Modelinde Tarafların Beklentileri Kamu’nun (Kullanıcı) Beklentileri • • • • • • Hizmetin verilebilmesi Hizmetin sürekliliğinin sağlanması Hizmet etkinliğinin arttırılması Hizmet kalitesinin ve çeşitliliğinin arttırılması Çevrenin ve halk sağlığının korunması Hizmet tarifelerinin optimize edilmesi 74 . mtiyaz firması söz konusu yatırımı kendisi gerçekleştirebileceği gibi. Yap. Yatırımı gerçekleştirirken çeşitli danışman firmalarıyla bağlantılar kurabilir. yatırımı gerçekleştirecek olan özel teşebbüs şirketidir ve Hükümet veya ilgili devlet kuruluşu ile uygulama anlaşması çerçevesinde yatırım işini alır.

75 . Yeni ve ek finansman kaynakları yaratması (Finansal Additionality) Modelin gelişmekte olan ülkeler için ileri sürülen en önemli amaçlarından birisi ülkeye yabancı sermaye girişini artırmak ve bunun ekonomi üzerindeki etkilerinden yararlanabilmektir. aynı şekilde projenin dizayn.şlet-Devret Modelinin Avantajları Yap. Aynı şekilde bir Y D projesinde tesisin devrinden önce kullanım konusunda verilecek bir eğitim programı da bulunacaktır. leri Teknoloji Transferi ve Eğitim Yabancı şirketler eliyle ileri teknoloji gerektiren projelerin gerçekleştirilmesi durumunda ülkeye ileri teknoloji girişi olacaktır. Bu çerçevede Y D modelinin başka türlü gerçekleştirilemeyecek projeleri gerçekleştirme imkânı verdiği ileri sürülmektedir. Bu nedenle çalışanların eğitilmesine de imkân tanınmaktadır (Etçioğlu. süreklilik ve etkinlik sletme maliyetlerinin azaltılması ve kontrol altına alınması Yatırımlar için daha fazla öz kaynak ayırabilmek Finansal maliyetlerin azaltılması Varlıkların düzenli ve koruyucu profesyonel bakımının sağlanması Varlıkların ömürlerinin optimize edilmesi ve yeni yatırım ihtiyacının azaltılması şletmenin ve/veya yatırımın yönetim külfetinin azalması ve esas görevler üzerinde yoğunlaşma Özel sektörün esneklik ve süratinden yararlanma Teknoloji transferi ve yeniliklerin kolaylıkla yapılması şletmeci ve/veya Yatırımcı’nın Beklentileri • • • • • Kar (özel sektörde kar üretemeyen kendisini sürdüremez ve hizmet üretemez) Müşteri memnuniyetinin sağlanması (Kamu kurumu ve tüketiciler) Rekabet imkânlarını arttırmak (teknolojik. 1997).şverenin (Kamu daresi) Beklentlerii • • • • • • • • • • Yatırım ve yatırım finansmanının bütçe dışı olanaklardan sağlanması Yasal görevlerin ifasında kolaylık. kurumsal ve organizasyonel gelişme) Markalaşmak ve itibarını yükseltmek ş hacminin artışı ve sürekliliğinin sağlanması Yap.şlet-Devret Modelinin avantajlarını ana başlıklar halinde şu şekilde sıralamak mümkündür. Etkinlik Özel kesimin hangi projenin gerçekleştirilmesinin daha fizibl olduğu konusunda daha iyi bir değerlendirme yapabileceği. inşa ve işletilmesini de daha etkin gerçekleştireceği ileri sürülerek ekonomik etkinliğin artacağı kabul edilmektedir.

Kamuda görüşmeleri yürütecek ekibin becerisiyle yakından ilgilidir (Etçioğlu. belli bir zamana. 76 . Karmaşık ve Uzun Bir Süreç stemesi Model oldukça kompleks ve karmaşık bir yapıdadır. özel kesim eliyle yürütülen bir proje. Bu ise. Kamunun kendi olanaklarıyla temin edeceği iç ve dış kaynaklarla gerçekleştireceği yatırıma göre bu modelin daha pahalı olması beklenebilir. önünde bulunan ve seçmek zorunda olduğu projeleri değerlendirme işini özel girişime devretmekte ve böylece özel sektör. Ancak tesislerin sözleşme süresi sonunda devlete devredileceği göz önüne alındığında bunun tam anlamıyla bir özelleştirme olduğunu söylemek imkânı bulunmamaktadır. Özelleştirme Y D modeli geleneksel olarak kamu kesimi eliyle yürütülen bir takım faaliyetlerin özelleştirilmesi yönünde de önemli bir adım olacaktır.Değerlendirme Ölçütü (Benchmark) Bir önceki şıkta belirtilen özelliğin uzantısı olarak.şlet-Devret Modelinin Dezavantajları Yap. kar maksimizasyonu kriteri ile ekonomik bakımından en uygun projeyi gerçekleştirmektedir (Etçioğlu. kamunun elinde bulunan benzer projelerin etkinliğini değerlendirme bakımından bir ölçüt olarak kullanabilecektir (Etçioğlu. Yatırımlar Arasında Seçimi Kolaylaştırma Y D modelinde bir bakıma devlet. Çok sayıda tarafın yine çok sayıda ve çeşitli belgeler üzerinde müzakerelerde bulunup anlaşmaya varmaları gerekmektedir. Özellikle belli bir kar getirisinin verildiği ve mal ve hizmetlerin ‘’maliyet + kar’’ esasına göre fiyatlandırıldığı durumlarda yatırım ve işletme maliyetlerinin olabildiğince yüksek tutulması olasılığı bulunmaktadır. bu konuda yetişmiş bilgili insanların bu konuya teksif olmasına ve paraya mal olmaktadır. 1997). Bu kârın makul düzeye çekilebilmesi. Hem yatırım aşamasında (Müteahhitlik hizmetleri) hem de işletme aşamasında (işletici olarak) elde edilecek kârın en üst noktalarda oluşmasına çalışılacaktır.şlet-Devret Modelinin dezavantajlarını ana başlıklar halinde şu şekilde sıralamak mümkündür. Yap. 1997). Altyapı Yatırımlarında Kamu Payının Azalması Model sayesinde devlet altyapı yatırımlarının gerçekleştirilmesi konusundaki mali baskıdan uzaklaşacak. Yüksek Maliyet Y D konusunda yapılan ikinci eleştiri bu modelle gerçekleştirilen bir projenin maliyetinin bütçe ya da kredi imkânlarıyla gerçekleştirilen bir projeye göre daha fazla olduğudur. bu durum bütçe üzerinde olumlu etkilerde bulunacaktır. 1997).

Yap. Girdap/Tayfun Etkisi Belli bir aşamada alınan kararlardan herhangi birisinin bir tarafın kararını olumsuz yönde etkilemesi durumunda. Yatırım maliyetinin bütçesinden pahalıya mal olma riski. Yatırımların yabancı para birimi üzerinden yapılması.Siyasi.şlet-Devret Modelinde Karşılaşılan Riskler Yapılacak olan yatırım tutarının büyüklüğü. Yatırım Safhası nşaat Riskleri • • • Yatırımı bitirememe riski. Bu nedenle Y D projeleri değerlendirilirken. bu durum diğer tarafları da aynı yönde etkilemekte ve olumsuz etkiler giderek artıp projenin gerçekleştirilmesine bile engel olabilmektedir. Politik Riskler • • • • Yatırıma devlet tarafından el konulma ve/veya yatırımın ilerde devletleştirilmesi riski. bu durumda yukarıda değinilen gecikmeye neden olmaktadır (The World Bank Industry. Ekonomik stikrara Aşırı Duyarlılık Modelin diğer bir dezavantajı olarak. 1993). Devlet politikalarında köklü değişiklikler olma riski. 77 . yapılacak yatırımın çok büyük tutarlara ulaşması. Faiz oranlarının artması. 1990). karşılaşılabilecek olası riskler ayrıntılı bir biçimde analiz edilmelidir. 1997). Yatırımın işletmeye alınmasının gecikmesi. projenin finansman kaynaklarının bulunması. Enflasyon riski. Döviz kurları riski. geri dönüşünün uzun olması ve sözleşmede karşı tarafın kamu idaresi olması nedeniyle özellikle yabancı sermayenin yatırım yapmak için siyasi ve ekonomik istikrar konusunda çok büyük duyarlılık göstermesi eklenebilir (Etçioğlu. Bunlar ana başlıklarıyla söyle sıralanabilir (Atasoy. Talepte beklenenin aksine düşme olması. Altyapı hizmetinin özel sektör tarafından verilmesine karşı halkın aşırı ve olumsuz tepki gösterme riski. yatırımın zamanında tamamlanması ve borçlanma oranının yüksek olması gibi faktörler Y D projelerinin gerçekleştirilmesinde taraflar açısından bir takım riskler doğurmaktadır. Girdap etkisi adı verilen bu durumdan kaçınmak için mümkün olduğunca her aşamada diğer tarafların da kararlara olumlu yönde katılmalarını sağlamak gerektirmektedir ki. Devlette ya da hükümette siyasi belirsizliklerin bulunması. Finansal Riskler • • • • • • Yatırım ve işletme dönemlerindeki borçlanma maliyetlerinde anormal artışlar.

Y D Modeli sözleşmeler ile 4735 Sayılı Kamu hale Sözleşmeleri Kanunu’nda belirtilen sözleşmeler arasındaki farklılıkları Tablo 1’de gösterildiği gibi çeşitli kriterlere göre sınıflamak mümkündür (Koçer.şlet-Devret) Modeli Sözleşmeler ile 4535 Sayılı Kamu haleleri Sözleşmeleri Kanunu’nda Belirtilen Sözleşmelerin Karşılaştırılması Y D Modeli sözleşmeler ile 4735 Sayılı Kamu hale Sözleşmeleri Kanunu’nda belirtilen sözleşmeler arasındaki en büyük farklılık finansman kaynakların temin ediliş biçiminden kaynaklanmaktadır. Çoğunlukla belirlenen süreden önce bitirilmektedir. Y D (Yap. Pazar ve Gelir Riskleri • • Üretilecek olan mal ya da ürünün fiyatının belirlenmesi stenilen gelirin elde edilmesindeki belirsizlik Yukarıda bahsedilen risklerin tümünün yatırımcı firma tarafından karşılanmasını beklemek modeli çıkmaza sokacaktır. Çevre koruma ile ilgili yasaların sıkılaşma riski. Yatırım programına alınması uzun süreç gerektirebilmektedir. işletmeci ve sigorta şirketlerine aktarılabilir. Hiç kimsenin kontrol edemeyeceği riskler için ise sigorta seçeneği uygulanmalıdır. Zira risk paylaşımının ana kuralı herhangi bir riskin. Bu prensiplerden yola çıkılarak yukarıda belirtilen risklerden politik risklerin tümü ile finansal risklerin bir kısmının devlet. Hız önemli faktördür. süresinde bitirilememe riski mevcuttur. 78 . riski kontrol etme gücüne sahip olan tarafça üstlenilmesidir. Y D (Yap. şin. 2008).Operasyonel Riskler • • • Planlanan üretim verimliliğinin tutturulamaması. Uygun proje olduğu takdirde kısa sürede yatırım programına alınabilmektedir. Rekabet ortamının değişme riski. Yapımda hız faktörü esas değildir Yapım Finansmanının Bütçe Dışı Kaynaklardan Karşılandığı Yapım Modelinin Özellikleri (Yap. Bu durumu daha iyi irdeleyebilmek için kamu kaynaklı finansman temini ile özel sektör kaynaklı finansman teminin yararlarını incelemek gerekir. Tablo 1.şlet-Devret Modeli sözleşme türleri) Özel teşebbüs kaynaklarına dayalıdır. geri kalan potansiyel risklerin ise yatırımcı şirket tarafından üstlenilmesi Modeli finanse edilebilir hale getirecektir. Devletin üstlenmesi gereken risklerin bir bölümü de aynı şekilde Dünya Bankası'nın sigorta kuruluşu olan MIGA'ya sigorta ettirilebilir (Koçer. 2008). Yatırımcı tarafından üstlenilecek risklerin bir kısmı müteahhit.şlet-Devret) Modeli Sözleşmeler ile 4535 Sayılı Kanun’da Belirtilen Sözleşmelerin Karşılaştırılması Yapım Finansmanının Bütçe Kaynaklarından Karşılandığı Yapım Modelinin Özellikleri (4735 Sayılı Kamu hale Kanunu’nda Belirtilen sözleşme türleri) Kamu kaynaklarına dayalıdır.

şletme dönemi kaynaklı geri dönüşümü uzun zaman almaktadır. hukuki altyapının.şlet-Devret) Modeli Sözleşmeler ile 4535 Sayılı Kanun’da Belirtilen Sözleşmelerin Farklılıkların Karşılaştırılması (Devamı) Yapım Finansmanının Bütçe Kaynaklarından Karşılandığı Yapım Modelinin Özellikleri (4735 Sayılı Kamu hale Kanunu’nda Belirtilen sözleşme türleri) Teknoloji transferi sağlamayabilir. haleye çok fazla firmanın katılımı olmaktadır. faiz hadleri. yerel piyasalarının gücü. Uygulama projeleri ile ihaleye çıkılmaktadır. Ortak girişim modelin önemli özelliklerindendir. Yapım işinde karlılık hedef değildir. Ortak girişim zorunluluğu yoktur. haleye katılım az sayıda güçlü firma tarafından olmaktadır.şlet-Devret Modeli sözleşme türleri) Teknoloji transferini zorunlu kılmaktadır. Avan proje ile ihaleye çıkılabilmektedir. Yerli sermayeye dayalıdır. Hukuki altyapımız dünyadaki teknolojik ve sosyal gelişmeleri yakalayabilecek değişimleri gerçekleştirememiştir ve dahası Y D Modeline uygun değildir. Yapım Finansmanının Bütçe Dışı Kaynaklardan Karşılandığı Yapım Modelinin Özellikleri (Yap. sağlanabiliyor. Kamuya planlanandan çok daha pahalıya şin maliyetinin artması kamuya ek maliyet mal olabilmektedir. Bundan dönemi karı esastır. uluslar arası taraf mevcuttur. Geri dönüşüm kısa sürelerde olmaktadır. politik sistemin şeffaflığı ve güvenilirliği ile mevcut özel sektör şirketlerinin teknolojik ve finansal altyapılarının gücü parametreleri sistemin başarısını ağırlıklı bir şekilde etkilemektedir.Tablo 1. mali ve teknik açıdan güçlü birden fazla firmanın oluşturduğu ortak girişimler almaktadır. Azami sayıda birçok danışmanlık faaliyetini barındırır. Yapım işinde kalite dolayı kaliteden sapma olabilmektedir. şletme Yapım işinde kar etmek tek hedeftir. Yapımda istenen kalitenin sağlanmasında şletme dönemini de barındırdığından kalite zorluk çekilmektedir. Danışmanlık faaliyetleri asgaride kalmaktadır. Taraflar idare ve yüklenici firmadan oluşur. Birçok farklı ulusal. bölgeler arasındaki mevcut gelir dağılımları. Yabancı sermaye transferini sağlamaktadır. üst düzeyde olmaktadır. Geleneklerimiz ve alışkanlıklarımız açısından Y D Modelinin toplum yapımıza 79 . getirmemektedir. şi mali ve teknik açıdan güçlü firmalar alabilmektedir. Tüm yapım işi dışındaki projelerde uygulanabilir. siyasi ve ekonomik stabilize özellikleri). Sonuç ve Değerlendirme Y D modelinin uygulanacağı ülkenin makro ekonomik göstergeleri (dış ticaret açığı enflasyon. Karlı ve kısa dönemde geri dönüşüm sağlayan projelerde uygulanabiliyor. toplumun gelenek ve alışkanlıklarının modele uygunluğu. Geri dönüşümü kısa sürede olabilecek ve işletme unsurunu içeren projelerde uygulanabilmektedir. Sözleşme gereği işi. Tüm yapım işlerinde uygulanabilir. Y D (Yap.

ülkede giderek küçülen iç tasarrufların gayri safi milli hâsılaya oranı sonucunda yapılamayan önemli altyapı yatırımlarının Y D Modeli devreye sokularak sağlanabilmesi sistemin getirdiği en belirgin yarar olarak gözükebilmektedir.şlet-Devret Modeli imtiyaz sözleşmelerinin kapsamı genişletilerek. yatırımlar ve istihdam imkânları artmaktadır. Fakat bunu yaparken de tekelleşmeye imkân tanınmamalıdır. Ayrıca yabancı sermaye ve teknoloji girişi hızlanmaktadır. döviz ve kredi yetersizliği nedeniyle uygulama alanı bulan Yap. Y D Modelinin teorik planda ileri sürülen ekonomik ve finansal yararlarının uzun vadede istenen düzeye ve ülkenin yararına ulaşamayacağı şüphelerini yaratmaktadır. önce hedefleri belirleyip bu hedeflerle ilgili projelere öncelik tanınmalı. teknoloji. projelerle ilgili olarak bakanlıklar arası koordinasyonlar iyi sağlanmalı ve vergisel boyutları dâhil edinilen deneyim ve görünen sorunlar dikkate alınarak sistem özel girişimcinin ilgisini çekecek hale getirilmelidir. gerekli denetim mekanizmaları çalıştırılarak. Bu suistimallerin ortadan kaldırılabilmesi için gerekli altyapı ivedilikle hazırlanmalı ve uygulamaya konulmalıdır.uygunluğu şüphelidir.şlet-Devret Modeli. ödemeler dengesi. Yapılan düzenlemeler ile Yap. özellikle enerji kaynaklarının sağlanmasında bu modelin istismara açık olduğu görülmektedir. Ancak. Buna karşın. Bunun önünü tıkayacak tedbirlerin alınması. sistem iyi kurulmadığı için özelleştirmede olduğu gibi istenen sonuca ulaşılamamıştır.şlet-Devret Modeli. Sistemin istenilen hedefe ulaşabilmesi için. Türkiye’ de temelde alt yapı yatırımlarında finansman yetersizliklerini giderme ile hızlı bir ekonomik kalkınma ve refahı sağlama amacı taşıyan Yap. firmaların kuruluş. ihale sistemlerimiz ve anlayışımız şeffaflık ilkesine uygun değildir. Aksi takdirde bu modelin yarar değil. inşaat. tarafsız olarak devreye sokulmalıdır. özellikle gelişmekte olan ülkeler için avantajları bünyesinde bulundurmaktadır. Temelde kamu kesiminin sermaye. sözleşmelerde etütleri yeterince iyi yapılmamış projelerin öncelikle bu eksiklikleri giderilmeli. zararlar doğurduğu/doğuracağı kesindir. Ancak. finansal ve yönetimsel altyapılarının gücü uluslararası şirketler ile beraber büyük altyapı projelerinin yatırımlarını üstlenebilecek yerel özel sektör şirketleri mevcuttur. devletin lehine olacak şekilde düzenlenmesine özellikle dikkat edilmesi sağlanmalıdır. 80 . Firmalara tanınan imtiyazların sınırları belirlenmeli. işletme ve işletmenin devri sırasında sağladıkları kazanımların. Bu model sayesinde kamu bütçe açıkları azalmakta. Teknolojik birikimleri yetersiz olmakla beraber. uygulanma aşamasında. gerekli tedbirlerin alınması durumunda ülkenin altyapı. finansman. asli görevidir ve bunu yapmalıdır. Zira mevcut koşullar altında Modelin uygulanabilirliği ağır ve kapsamlı devlet garantilerine dayanmaktadır. Başta gelişmekte olan ülkeler olmak üzere bütün ülkeler için hayati önem taşıyan Yapşlet-Devret Modelinin önündeki engeller kaldırılmalı ve bu modelin gelişmesi için gerekli çalışmalar yapılmalıdır. anlaşmaya taraf olan kamunun. istihdam ve ileri teknoloji sorunlarının çözümüne büyük faydalar sağlayacaktır. Politik sisteme ve özellikle politikacılara güven yoktur. Belirli bir tesise ihtiyaç duyan kamu kurum veya kuruluşu bu tesisi yerli veya yabancı şirketlere yaptırmakta ve belli bir süre sonunda da hiçbir bedel ödemeden tesise sahip olmaktadır.

2001.şlet-Devret Modeli ve Türkiye Uygulamasının Analizi”. Yayın No.36.. Eskişehir. “Yap. Working Paper. 95s.. Türk Dünyası Araştırma Vakfı Yayınları. (1997).şlet-Devret Modeli.. N. stanbul. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi FBE. Trading Modules of BOT Programme. “Private Sector Participation in Power Through BOT Schemes”. Seçkin Yayıncılık. DLH ve TCK Uygulama Örnek Sözleşmeleri”. “Bütçe Dışı Finans Tekniği Yap. V. (2002). (1994). mre.. stanbul. Türk Dünyası Araştırma Vakfı Basım Evi. Uyduranoğlu. Yerlikaya. “Türkiye’de Yap. Uygulaması”. Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığı. E. 5 (1990). Uzmanlık Tezi. UNIDO.şlet-Devret) Modeli Sözleşmeler ile Yapım şleri Sözleşmelerinin Karşılaştırılması: DHM .. E.şlet-Devret Modeli ve Benzeri Müesseseler”. Infrastructure Development Through BOT Projects Seminar. Etçioğlu. G. Yüksek Lisans Tezi (Yayınlanmamış). M. Koçer. The Bot Strategy. “Türk Hukukunda Yap. “ nşaat Sektöründe Y D (Yap. Vienna. “Türkiye’ de Kamu ktisadi Teşebbüsleri ve Özelleştirme Sorunu”. 6. Yayın No: 34 ( 2001). Yayın No:187 (1993). Yayın No:14-15 (1997). Yayın No. Ankara. Hukuki Mahiyeti ve Vergilendirme”.. Ankara. The World Bank Industry and Energy Department. 81 .Kaynaklar Atasoy. Yasal Çatısı.şlet-Devret Modeli. K.25. Yüksek Denetleme Kurulu.

.

com Öz Kamu kurum ve kuruluşlarının mal alımı. yapım işlerinde ihale konusu iş veya benzer işlerle ilgili deneyimini gösteren iş deneyim belgelerinin istenilmesi zorunludur. Bu çalışmada. Bu Kanun.01. hizmet alımı ve yapım işleri 01. genel tebliğleri. mühendis ve/veya mimarların kamu yatırım projelerinin ihalelerine katılmaları için istenen ekonomik ve mali yeterlik kriteri ile mesleki ve teknik yeterlik kriteri olarak istenen iş denetleme belgesi. iş yönetme belgesi ve mezuniyet belgelerinin ihalelerde iş deneyim belgesi olarak değerlendirilmesi. iş denetleme belgesi. iş denetleme belgesi. Yük. Kamu hale Kanunu’na ilişkin bütün mevzuatı.Kamu hale Mevzuatında Yapılan Değişikliklerin Mühendisler Açısından Tarihsel Süreçte Değerlendirilmesi Dr.2003 tarihinde yürürlüğe giren 4734 sayılı Kamu hale Kanunu’na göre yürütülmektedir. uygulama yönetmeliklerini. iş durum belgesi. geliştirmek ve 83 . Anahtar sözcükler: Kamu hale Kanunu. Gedik ş Merkezi B Blok 162/28 Maltepe.2003 tarihinde yürürlüğe giren 4734 sayılı Kamu hale Kanunu’na göre yürütülmektedir. Kanunun 10. kamu yapım ihalelerine katılan isteklilerin mesleki ve teknik yeterliğinin belirlenebilmesi için. yürürlüğe girdiği tarihten bu yana on yedi defa değişikliğe uğramıştır.01. Müh. ş denetleme ve iş yönetme belgelerine sahip olmanın ilk koşulu da mühendis veya mimar olmaktır. iş bitirme belgesi.stanbul Tel: (0216) 399 64 98 E-Posta: gencerhuseyin@hotmail. Yapım ihalelerinde asgari yeterlik kriteri olarak anahtar teknik personel istenilmesi halinde anahtar teknik personel olmanın da ilk koşulu en az beş yıl deneyimli mimar veya mühendis olmaktır. iş yönetme belgesi ile mühendis ve mimarların mezuniyet belgeleridir. mesleki ve teknik yeterlik kriteri. hizmet alımı ve yapım işleri 01. standart ihale dokümanlarını ve tip sözleşmeleri hazırlamak. mezuniyet belgesi. Hüseyin Gencer GENCER Mühendislik&Müşavirlik&Danışmanlık Bağdat Cad. ş deneyim belgeleri. Mesleki ve teknik yeterliğin belirlenmesindeki diğer bir kriter de ihaleye katılan isteklilerin organizasyon yapısına ve personel durumuna ilişkin belgelerdir (Anahtar teknik personel). iş yönetme belgesi. mühendis ve/veya mimarların anahtar teknik personel olma koşullarında yapılan değişiklikler ile Kamu hale Kanunu’nda ve Uygulama Yönetmeliklerinde yapılan diğer değişikliklerin mühendisler açısından olumlu ve olumsuz yönleri tarihsel süreçte ele alınarak değerlendirilecektir. anahtar teknik personel Giriş Kamu kurum ve kuruluşlarının mal alımı. maddesine göre.

Bu koşulların sağlanması halinde ilk sözleşme bedelinin en az %80 oranında denetlenen ve yönetilen işlere iş denetleme ve iş yönetme belgesi düzenlenebilecektir. ş Denetleme Belgesi Kimlere Verilir? 18.2002 tarihli Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğine göre.01.06. iş denetleme ve iş yönetme belgeleri ile mezuniyet belgeleridir. Yapım şleri halelerinde ş Deneyim ve Mezuniyet Belgeleri Yapım ihalelerine katılan isteklilerin mesleki ve teknik yeterliğini belirlemek için istenilen en önemli alt kriter iş deneyim belgeleridir. kontrol amiri. kendi meslekleri ile ilgili olarak mahallinde fiilen denetledikleri işlerde. kontrol şefi. yasal iş artışı olan işlerde ise ilk sözleşme bedelinin tamamlanması koşulları getirilmiştir. bölge müdürü ve yardımcıları. anahtar teknik personelin tanımı. ş deneyim belgeleri. denetledikleri işlerin kendi meslekleri (yüksek öğrenimini gördüğü mesleki alan) ile 84 .11.uygulamayı yönlendirmek Kamu hale Kurumunun görevleri arasında bulunmaktadır. proje müdürü. sözleşme bedelinin en az yüzde ellilik bölümünde görev yapmış olmak şeklinde değiştirilmiştir. kontrol şefi ve şantiye şefine sözleşmeyi yapan yetkili makam tarafından verilmektedir. nasıl anahtar teknik personel olabileceği de Kamu hale Kurumu tarafından belirlenmektedir. yasal iş artışı olmayan işlerde ilk ilan tarihinden geriye doğru son on beş yıl içinde geçici kabul yapılması.2003 tarihinden günümüze kadar olan süreçte iş deneyim belgeleri ve anahtar teknik personel ile ilgili çok köklü değişiklikler olmuştur. kimlerin. ş Denetleme ve ş Yönetme Belgelerinin Tarihsel Süreçte Değerlendirilmesi ş Denetleme ve ş Yönetme Belgesi Düzenlenme Koşulları ş denetleme ve iş yönetme belgesine sahip olmanın ilk koşulu mühendis veya mimar olmaktır. şantiye mühendisi.2004 tarihinde yapılan değişiklikle iş denetleme belgeleri artık sadece kontrol mühendisi. şube müdürü. 18. kamu kuruluşlarında. Kamu hale Kanununun yürürlüğe girdiği 01. Böylelikle mühendis ve mimarların iş denetleme ve iş yönetme belgesine sahip olma olanağı artırılmıştır. yüzde yetmişlik oran. Ayrıca iş denetleme ve iş yönetme belgesi düzenlenebilmesi için sözleşmenin bir bedel içermesi. Bu çerçevede iş deneyim belgelerinin neler olduğu. sözleşme bedelinin en az yüzde yetmişlik bölümünde görev yapmış olmak koşulu ile sözleşmeyi yapan makam tarafından tek sözleşmeye ilişkin olarak iş denetleme ve iş yönetme belgesi düzenleniyor ve veriliyordu. iş denetleme belgesi. kamuya ait inşaat ve tesisat müdürü ve yardımcıları ve bunlarla aynı teknik seviyede görev yapanlara veriliyor iken Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğinde 08.2003 tarihinde. yüklenici iş bitirme.2008 tarih ve 5812 sayılı Kanunla yapılan değişiklikle bu oran %80’e çıkarılmıştır. Denetleme görevlerinde bulunanların iş deneyimi. şantiye şefi.2002 tarihli Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğine göre.11. kontrol mühendisi. il müdürü ve yardımcıları. alt yüklenici iş bitirme. yüklenici iş durum. şantiye mühendisi. Böylece son yapılan bu değişiklikle iş denetleme ve iş yönetme belgesinin düzenlenmesi koşulları zorlaştırılmış olup %80 oranını sağlamayan mevcut iş denetleme ve iş yönetme belgeleri de ihalelerde artık iş deneyim belgesi olarak kullanılamayacaktır. geçerlik koşulları. yani dokuz ay sonra yapılan değişiklikle.09.11. Ancak 4734 sayılı Kamu hale Kanunu’nda 20. 09. nasıl düzenleneceği ve verileceği.

şantiye şefi. yurt içinde veya yurt dışında idare adına danışmanlık hizmeti veren kontrol teşkilatında kontrol amiri olarak görev yapanlara yapılan değişiklikle artık herhangi bir iş deneyim belgesi verilmemektedir.2004 tarih ve 25486 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğinde yapılan değişiklikle sadece şantiye mühendisi veya şantiye şefi olarak görev yapanlara iş denetleme belgesi verilmektedir. Proje müdürüne artık iş yönetme belgesi düzenlenmektedir. aldıkları lisans eğitimlerine bakılmaksızın denetledikleri işin tamamı üzerinden dikkate alınacaktır. murahhas üye. 08. bu görevlilerin sayısına bölünerek bulunmaktadır. işin sözleşmesinde teknik personel olarak öngörülmüş olması kaydıyla proje müdürü olarak görev yapanlara iş sahibi idare (sözleşmeyi yapan yetkili makam) tarafından tek sözleşme ile ilişkili olarak düzenleniyordu.03.06. iş deneyim tutarı.ilgili tutarlar üzerinden verilmektedir. kontrol şefi veya kontrol amiri olarak görev yapanlara iş denetleme belgesi veriliyordu. yapım ve/veya teknik işler daire başkanı. En az 10 yıllık mühendis veya mimarların. Kamu kuruluşlarının ihale ettikleri işlerde. 08. Bir iş veya işin kısmında aynı sıfat ve unvanla eşzamanlı görev yapan birden fazla elemanın olması halinde ise. kamuya taahhütte bulunan özel sektör kuruluşlarında kendi meslekleri ile ilgili olarak yönettikleri işlerde her hangi bir ortaklık şartı aranmaksızın anonim şirketlerde genel müdür. yönetim kurulu üyesi 85 .11. kendi meslekleri ile ilgili olarak mahallinde fiilen denetledikleri işlerde.2009 tarihinde yayınlanan Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğinde yapılan değişiklikle kontrol şefi ve şantiye şefi ile işin tümünden sorumlu olarak görevlendirilen kontrol mühendisinin iş deneyimi.2004 tarih ve 25486 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğinde yapılan değişiklikle proje müdürü çıkarılmış ve sadece fenni mesul veya bu işle ilgili yapı denetim görevlisi veya şantiye şefine iş denetleme belgesi verilmektedir.2002 tarihli Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğine göre.06. Kamu kuruluşlarının ihale ettikleri işlerde.06. ş yönetme belgeleri. yapım ve/veya teknik işlerden sorumlu müsteşar yardımcısı ve müsteşar olarak görev yapanlara işin sahibi idare (sözleşmeyi yapan yetkili makam) tarafından tek sözleşme ile ilişkili olarak düzenlenir ve verilirdi. 08.2004 tarih ve 25486 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğinde yapılan değişiklikle sadece kontrol mühendisi veya kontrol şefi olarak görev yapanlara sözleşmeyi yapan yetkili makam tarafından iş denetleme belgesi verilmektedir. Değişiklik yapılıncaya kadar geçen süreçte proje müdürüne verilmiş olan iş denetleme belgeleri artık geçerliğini kaybetmiştir. yurt içinde veya yurt dışında idare adına danışmanlık hizmeti veren kontrol teşkilatında. şantiye mühendisi. fenni mesul veya bu işle ilgili yapı denetim görevlisi veya yüklenici bünyesinde şantiye şefi ve proje müdürüne kendi meslekleri ile ilgili olarak mahallinde fiilen denetledikleri işlerde ilgili belediye veya valilik tarafından tek sözleşme ile ilişkili olarak düzenleniyordu. ş Yönetme Belgesi Kimlere Verilir? 18. Kamuya taahhütte bulunan yüklenici bünyesinde. Özel sektöre taahhütte bulunulan işlerde iş denetleme belgesi. kurumların merkez yönetiminde görevli yapım ve/veya teknik işler şube müdürü. kamu kuruluşlarında kendi meslekleri ile ilgili olarak yönettikleri işlerde. Bu değişiklikle iş denetleme belgelerinin tutarı artırılmış olmaktadır. yapım ve/veya teknik işlerden sorumlu genel müdür yardımcısı ve genel müdür. Ancak 4. kontrol mühendisi.

bu işte ilgilinin işi yöneten olarak çalıştığına dair yüklenicinin imzası ile ilgilinin sosyal sigorta prim ödemelerini gösteren belgelerin verilmesi gerekir.06. ilk sözleşme bedelinin en az % 80’i oranında sözleşme konusu işte proje müdürü olarak görev yapan en az beş yıllık mühendis veya mimarlara. kontrol şefliği ve şantiye şefliği yapan mühendis ve mimarların aldığı iş denetleme belgelerinin değeri beş kat artmıştır. yapım ve/veya teknik işlerden sorumlu müsteşar yardımcısı ve müsteşar olarak görev yapanlara işin sahibi idare (sözleşmeyi yapan yetkili makam) tarafından tek sözleşme ile ilişkili olarak düzenlenir ve verilir şeklinde değişiklik yapılmıştır. Ancak bu durum dokuz ay devam etmiştir. Ayrıca “kurumların merkez yönetiminde görevli” ifadesi de kaldırılmış. idareye bildirilmesi kaydıyla. kontrol amiri. 04. işin sözleşmesinde proje müdürü olarak belirtilmiş ve ilk sözleşme bedelinin en az % 80’i oranında fiilen görev yapmış olmak kaydıyla en az on yıllık yerine en az beş yıllık mühendis veya mimarlara. limitet şirket müdürü olarak görevlerini aralıksız en az 5 yıl yaptıklarını Türk Ticaret Kanununa göre tevsik edenlere işin sahibi idare (sözleşmeyi yapan yetkili makam) tarafından tek sözleşme ile ilişkili olarak düzenlenir ve verilirdi. ş yönetme belgesinin verilmesinde. şantiye mühendisliği. yapım ve/veya teknik işlerden sorumlu olan. bölge müdürü ve yardımcıları ile yapım ve/veya teknik işler daire başkanı.2002 tarihli Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğine göre. Kendi meslekleri ile ilgili yönettikleri işlerde iş yönetme belgesi düzenlenirken 08. ş Denetleme Belgesinin halelerde Değerlendirilme Oranları 18. il müdürü ve yardımcıları. yapım ve/veya teknik işlerden sorumlu genel müdür yardımcıları ve genel müdür. şube müdürü. Sürenin on yıldan beş yıla indirilmesi mühendis ve mimarlar için olumlu olarak değerlendirilmektedir. 09. tek sözleşme ile ilişkili olarak düzenlenebilmektedir. özel sektöre taahhütte bulunulan işlerde de. inşaat ve tesisat müdürü ve yardımcıları ve bunlarla aynı teknik seviyede görev yapanlar. iş deneyim tutarı.2004 tarih ve 25486 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğinde yapılan değişiklikle “kendi meslekleri” ifadesi kaldırılmış. gerçek kişilerce mühendis veya mimar olarak yurt içinde denetim faaliyetleri nedeniyle alınan iş deneyim belgesi tutarları 1/5 oranında.2009 tarihli Y UY’nde yapılan düzenleme ile ş deneyim belgesi düzenlemeye yetkili kurum ve kuruluşlara taahhütte bulunan yüklenicilerde. bu görevlilerin sayısına bölünerek bulunur. Bir iş veya işin kısmında aynı sıfat ve unvanla eşzamanlı görev yapan birden fazla elemanın olması halinde. 08.2003 tarihinde yani dokuz ay sonra gerçek kişilerce yurt içinde denetim faaliyetleri nedeniyle alınan iş deneyim belgesi tutarlarının tam olarak değerlendirileceği şeklinde Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğinde değişiklik yapılmıştır. yönetme görevlerinde bulunanların iş deneyimi yönettikleri tutarlar üzerinden tespit edilir şeklinde değişiklik yapılmıştır.11.06. 86 . proje müdürü. Böylece kontrol mühendisliği.ve yönetim kurulu başkanı. yurt dışında denetledikleri işler 1/10 oranında dikkate alınır şeklinde eskiye dönüş yapılmıştır.2004 tarih ve 25486 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğinde yapılan değişiklikle.09. gerçek kişilerce mühendis veya mimar olarak yurt içinde denetim faaliyetleri nedeniyle alınan iş denetleme belgesi tutarları 1/5 oranında. yurt dışında denetledikleri işler 1/10 oranında dikkate alınıyordu. Bu değişiklikle iş yönetme belgesinin değeri artırılmıştır.03.

gerçek kişilerce mühendis veya mimar olarak yurt içinde yönetim faaliyetleri nedeniyle alınan iş yönetme belgesi tutarları 1/10 oranında.03. gerçek kişinin ilgisine göre ticaret ve/veya sanayi odasına veya esnaf ve sanatkâr odasına kaydolduğu tarihten itibaren ilk beş yıl beşte bir oranında. “ ş Deneyim Belgesini Başka Bir Tüzel Kişilikte Kullandırmayacağına lişkin Taahhütname” vermeleri gerektiği şeklinde değişiklik yapılmıştır. 25. daha sonraki yıllarda tam olarak dikkate alınacaktır. 4.03. Mezuniyet Belgelerinin Tarihsel Süreçte Değerlendirilmesi 2490 sayılı Kanun ve 2886 sayılı Devlet hale Kanunu’na göre yapılan yapım işi ihalelerinde. Artık mühendis veya mimarlar tüzel kişiliklerin en az bir yıl sermayesinin yarısından fazlasına sahip olmadıkları takdirde iş yönetme belgelerini bu tüzel kişiliklerde iş deneyim belgesi olarak kullandıramayacaklardır. “Kendi meslekleriyle ilgili faaliyetlerini sürdürmeleri şartıyla fiilen denetim veya yönetim görevlerinde bulunmayan mühendis veya mimarların mezuniyetlerinden sonra geçen her yıl için 4734 sayılı Kanunun 62 nci maddesinin (h) bendinde belirtilen tutar kadar iş deneyimi olduğu kabul edilir ve bu tutar tam olarak dikkate alınır. daha sonraki yıllarda tam olarak dikkate alınacaktır. ş yönetme belgesinin tüzel kişiliklerde kullandırılması halinde ise en az bir yıldır o tüzel kişiliğin yarıdan fazla hissesine sahip olmak gerekecektir. bu tüzel kişilerin sadece birinde kullandıracağına. Tüzel kişiliğin. yurt dışında yönettikleri işler 1/20 oranında dikkate alınıyordu.11.’de. 4.2005 tarihinde gerçek kişilerce mühendis veya mimar olarak yurt içinde denetim faaliyetleri nedeniyle alınan iş denetleme belgesi tutarlarının tam olarak.11.2009 tarihinde yayınlanan Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğinde gerçek kişilerce yönetim faaliyetleri nedeniyle alınan iş yönetme belgesi tutarları 1/5 oranında dikkate alınacaktır.11. ş denetleme belgesinin tüzel kişiliklerde kullandırılması halinde ise en az bir yıldır o tüzel kişiliğin yarıdan fazla hissesine sahip olmak gerekecektir. iş deneyim belgelerini bu tüzel kişiliklerin hepsinde de kullandırabildikleri halde.U. 4734 sayılı Kamu ihale Kanununda yapılan düzenleme ile mühendis ve mimarların mezuniyet belgeleri ile ihalelere katılmalarına olanak sağlanmıştır.2009 tarihinde yayınlanan Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğinde iş deneyim belgelerinde çok kapsamlı değişiklik yapılmıştır. Artık mühendis veya mimarlar tüzel kişiliklerin en az bir yıl sermayesinin yarısından fazlasına sahip olmadıkları takdirde iş denetleme belgelerini bu tüzel kişiliklerde iş deneyim belgesi olarak kullandıramayacaklardır. mühendis ve mimarlar mezuniyet belgeleri ile ihalelere katılamaz iken. ş denetleme belgelerinin 1/5 oranında değerlendirilmesi yaklaşık on sekiz ay uygulanmıştır. Bu uygulama 04. ş Yönetme Belgesinin halelerde Değerlendirilme Oranları 18. Bundan böyle gerçek kişilerce denetim faaliyetleri nedeniyle alınan iş denetleme belgesi tutarları. Ancak 4734 sayılı Kamu hale 87 . belge sahibinin yarıdan fazla hisseye sahip olduğu tarihten itibaren ilk beş yıl beşte bir oranında. birden fazla tüzel kişiliğin sermayesinin yarısından fazlasına sahip bulunmaları halinde. en az bir yıldır yarısından fazla hissesine sahip gerçek kişi ortağının iş denetleme belgesi ile ihaleye katılmasında.” Hükmü bulunmaktadır.03.Y. yurt dışında denetledikleri işlerin ise 1/2 oranında değerlendirileceği şeklinde Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğinde yeniden değişiklik yapılmıştır.2002 tarihli Y. .2009 tarihine kadar devam etmiştir.2002 tarihli Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğine göre.Ayrıca iş deneyim belgesi sahibi gerçek veya tüzel kişilerin. yapılan değişiklikle. 18.

Y. K:2006/3910 sayılı kararında da.’in işe başladığı ilk yıl olmadığı.” Denilmiştir. yapım ihalelerine girebilmeleri için mezuniyetinden sonra geçen her yıl için altmış milyar Türk Lirası olarak hesaplanmak üzere dikkate alınır ve bu Kanunun 10 uncu maddesi kapsamındaki mesleki ve teknik yeterlilik şartı ilgilinin işe başladığı yıl için aranmaz. bütün istekliler açısından eşit muamele yapılmasını teminen ilk işe başlanılan yıl olarak ilgili Ticaret Odasına kayıt tarihinin dikkate alınması gerekmektedir. hangi mühendislik veya mimarlık bölümlerinin ihale konusu iş veya benzer işe denk sayılacağına dair ihale dokümanına hüküm koyacaklardır. “. “4734 sayılı Yasanın 62.U.” şeklinde değişiklik yapılarak “bu kişilerin işe başladığı yıl için” ifadesi kaldırılmıştır. . Ortak Girişiminde …. “Kendi meslekleriyle ilgili faaliyetlerini sürdürmeleri şartıyla fiilen denetim veya yönetim görevlerinde bulunmayan mühendis veya mimarların aldıkları akademik eğitime göre ehliyetli oldukları görev alanı ile sınırlı yapım işlerinin ihalelerinde. mezuniyetlerinden sonra geçen her yıl 4734 sayılı Kanunun 62 nci maddesinin (h) bendinde belirtilen tutar kadar dikkate alınır ve Kanunun 10 uncu maddesindeki mesleki ve teknik yeterlik şartı bu kişilerin işe başladığı yıl için aranmaz..’de yapılan değişiklikle.Kanunu’nun 62/ h maddesinde...” Hükmü ile her yapım ihalesinde mühendis veya mimarların mezuniyet belgeleri ile ihaleye girebilmelerini sağlamak için ilan ve idari şartnamede belirtilmesi zorunlu hale getirilerek mühendis ve mimarların diplomaları ile tüm yapım ihalelerine katılabilmeleri sağlanmıştır. Olayda ise. Nitekim Danıştay Onüçüncü Dairesinin 11.2005 tarih ve 25583 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Y. “Kendi meslekleri ile ilgili faaliyetlerini sürdürmeleri şartıyla iş deneyim belgesi yerine mezuniyet belgelerini sunan mühendis ve mimarların. 22. “Hangi mühendislik veya mimarlık bölümlerinin ihale konusu iş veya benzer işe denk sayılacağının ilan ve ihale dokümanında belirtilmesi zorunludur..“işe başlanılan yıl” kavramından ne anlaşılması gerektiği hususunda mevzuatta ve Danıştay kararında uygulamayı yönlendirici bir ifade bulunmamaktadır. Ancak bu değişiklik 4734 sayılı Kamu hale Kanunu’nun 62/ h maddesi ile çelişmiştir. bu istisnadan yararlanamayacağı açıktır.10. aldıkları akademik eğitime göre ehliyetli oldukları görev alanı ile sınırlı yapım işlerinin ihalelerinde. tüm mühendis ve mimarlar için yeterlik koşulu aranmayacağı anlamına gelmeyeceği.Z-908 sayılı kararında da. dareler. Denetim veya yönetim görevlerinde bulunmayan mühendis veya mimar isteklilerin mezuniyetlerine binaen ihaleye girmesinde bunların gerçek kişi olmaları şartı aranır. maddesinin (h) bendi hükmünün anılan Yasanın 10/b–2 maddesini ortadan kaldırmadığı.2003 tarihinde Y.. tek istisnanın işe başlanılan ilk yıl için olduğu açıktır. ”h) Yapım işlerinde denetim ve yönetim görevlerinde bulunmayan mühendis veya mimarların. Mühendis ve mimarlar iş deneyim belgesi olarak mezuniyet belgeleri ile ihalelere katılabilirken Danıştay’ın bu kararından sonra mühendis ve mimarın iş deneyim belgesi yerine mezuniyet belgelerini 88 .Y.” ifadesine yer verilmiştir. davacı ….’ne göre.U. . daha önce aynı idareye karşı bazı yapım işlerinde taahhüt üstlendiği anlaşıldığından.2006 gün ve E:2006/2125..09.05. K K 2008/UY.. mezuniyetlerinden sonra geçen her yıl 4734 sayılı Kanunun 62 nci maddesinin birinci fıkrasının (h) bendinde belirtilen tutar kadar dikkate alınır ve bu kişilerden mezuniyet belgelerinin değerlendirmeye alınmasını talep etmeleri halinde Kanunun 10 uncu maddesindeki iş deneyimine ilişkin mesleki ve teknik yeterlik şartı aranmaz.” hükmü getirilmiştir.” Hükmü bulunduğundan 09.

“ ş deneyimi bulunmayan mühendis veya mimarların. Bu durumda. tüzel kişiliğin en az beş yıldır en az % 51 hissesine sahip olmaları. toplam süresi onbeş yılı geçmemek kaydıyla mezuniyetlerinden sonra geçen her yıl. Bu bent kapsamında elde edilen deneyim mühendis ve mimarın beş yıldır en az % 51 hissesine sahip olduğu veya her iki ortağın da mühendis olup % 50-% 50 ortak olduğu tüzel kişiler tarafından da kullanılabilir. bu ortağa ait mezuniyet belgesi teminat süresi sonuna kadar başka bir tüzel kişiye kullandıramayacaklardır. aldıkları lisans eğitimine uygun yapım işleri ihalelerinde. Ayrıca mezuniyet belgelerini iş deneyim belgesi olarak kullanılmasında gerçek kişi olma koşulu aranırken bu değişiklikle her iki ortağın da mühendis olup % 50-% 50 ortak olduğu tüzel kişiler tarafından da kullanılabilmesine olanak sağlanmıştır.’ne göre. onbeş yıllık sınırlamaya tabi tutulmaksızın. “Mühendis veya mimarların. tüzel kişiliğin % 50 hissesine sahip olmaları. Bu karar ile mezuniyet belgeleri artık iş deneyim belgesi olarak kullanılamaz hale gelmiştir. Bu süre iş deneyimi bulunan mimar ve mühendisler için uygulanmaz. b) Her iki ortağın da mühendis olduğu tüzel kişilerin ihaleye girebilmesinde. Ancak burada sadece mühendisten söz edilmiş. Mezuniyet belgeleri.kullanabilmelerinin ön koşulu. mezuniyetten sonra geçen sürenin onbeş yıldan fazlasının değerlendirmeye alınabilmesi için. Bu belge sahiplerinin kuracakları veya ortak olacakları. aldıkları lisans eğitimine uygun yapım işi ihalelerine başvurularında. Tüzel kişi tarafından iş deneyimi olarak sunulan mezuniyet belgesinin.11. mimardan söz edilmemiştir.Y. Kanunun 62 nci maddesinin birinci fıkrasının (h) bendinde belirtilen tutar kadar.U. belge sahibi dışındaki aday ve istekli tarafından kullanılamaz. 4. başvuru veya teklif kapsamında mezuniyet belgesi sahibine ait yapım işine ilişkin bir iş deneyim belgesinin sunulması zorunludur.” Şeklinde değiştirilmiştir.2009 tarih ve 27159 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Y. a) Her iki ortağın da mühendis olup % 50 – % 50 ortak olduğu tüzel kişiler dışındaki tüzel kişilerin ihaleye girebilmesinde. Bu durum uygulamada karışıklığa neden olacaktır. denetim ve yönetim görevinde bulunmamaları ve daha önce hiç iş bitirme belgesine sahip olmamalarıdır. Bu tarihte çıkan 5812 sayılı Kanun ile 4734 sayılı Kanunun 62/h maddesi. Ayrıca Ticaret Odasına kayıt olduğu tarihten itibaren de ancak bir yıl içinde mezuniyet belgelerini iş deneyim belgesi olarak kullanılabilecekleri şeklinde uygulama başlamıştır. Zira yapılan bu düzenleme ile mimarların %50-%50 ortak olması veya bir mühendis ile bir mimarın %50-%50 ortak olması halinde bu tüzel kişiliklerde mezuniyet belgelerinin kullanılmasına olanak sağlanmamıştır. 89 . tüzel kişiliğin en az % 51 hissesine sahip ortağına ait olması halinde. benzer iş deneyimi olarak dikkate alınır. iş deneyimi olarak mezuniyet belgelerini sunmaları durumunda.2008 tarihine kadar devam etmiştir. toplam süresi onbeş yılı geçmemek kaydıyla mezuniyetlerinden sonra geçen her yıl.03. a) ş deneyimi bulunmayan mühendis veya mimarların. Bu durum 20. Mezuniyet belgelerinin iş deneyimini tevsik için sunulması durumunda. b) ş deneyimi bulunan mühendis veya mimarların. mezuniyetlerinden sonra geçen her yıl Kanunun 62 nci maddesinin birinci fıkrasının (h) bendinde belirtilen tutar kadar. ve teminat süresince (kesin kabule kadar) bu oranın muhafaza edilmesi zorunludur. Bu değişiklikle mühendis ve mimarların mezuniyet belgelerini iş deneyim belgesi olarak tekrar kullanma olanağı sağlanmıştır. her iki ortağın mezuniyet belgesinin de teklif kapsamında sunulması zorunludur. yüzyirmiikibinüçyüzseksenyedi Türk Lirası olarak hesaplanmak üzere 10 uncu madde kapsamındaki benzer iş deneyimi olarak dikkate alınır.” Hükmü getirilmiştir. .

ihalenin yapıldığı yıldan mezuniyet yılı çıkarılarak hesaplanmıştır.Y. “anahtar teknik personelin en az beş yıl deneyimli mimar veya mühendis olması ve halen isteklinin bünyesinde çalışıyor bulunması şartı aranır. On yıllık bir mühendis. ihale tarihi ile ilgili meslek odasına kayıt tarihi arasındaki sürenin asgari beş yıl olması gerekir.Z-2182 sayılı kararında. . . 08.12.2004 tarih ve 25486 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Y.U.2002 tarihli Y. Danışmanlık hizmet alımı işlerinde istisna getirilmiş. kıst (ay ve gün) olarak ihale tarihinden meslek odası üye kayıt tarihinin çıkarılması ile hesaplanmalıdır. Bu asgari beş yıllık sürede. anahtar teknik personelin aynı zamanda ihale konusu işte teknik personel olarak çalıştırılmasına olanak sağlanmıştır.2002 tarihli Y. 30.12. .Z-486 sayılı kararında da mezuniyetten sonra geçen yıl. 2000 tarihinde mezun olup 31. 04.Y. Deneyim süresi ilgili meslek odası üye kayıt belgesiyle.’de. “ihale tarihinden önce işe alınmış olması” şartı ile “kamuda geçen deneyim süresi hizmet çizelgesi ve/veya meslek odası üye kayıt belgesiyle tevsik edilir. Nitekim Kamu hale Kurulunun K K/2004-UK. mezuniyetten sonra geçen yıl ile 4374 sayılı Kanunun 62 inci maddesinin ( h ) bendinde belirtilen tutar çarpılarak hesaplanacaktır.” Hükmü kaldırıldığından iş deneyim tutarının hesaplanmasında artık mezuniyet yılı baz alınacaktır. kamu ve/veya özel sektöre taahhütte bulunan bir yüklenicinin bünyesinde on yıldır şantiye şefi olarak mesleğini icra ettiği halde. “Bu kişiler ihaleyi yapacak idareye mezuniyet belgeleriyle birlikte kamuda veya özel sektörde mesleklerini icra ettiklerini tevsik eden meslek odası kaydı veya hizmet çizelgelerini verirler. isteklinin bünyesinde halen çalışmakta olduğu hususu ise sosyal güvenlik kurumu onaylı prim ödeme belgeleri ile tevsik edilir. Anahtar Teknik Personelin Deneyim Süresi Hesabı Kamu hale Kurulunun anahtar teknik personelin deneyim süresinin hesaplanması ile ilgili verdiği 2004/UK-Z-1049 sayılı kararında.” Hükmü bulunmaktadır. Bu durumda da Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğine göre iş deneyim tutarının hesaplanmasında mezuniyetlerinden sonra geçen her yıl denildiğinden yine mezuniyet yılı baz alınacaktır. Bu karar uygulamada karışıklığa neden olmuştur.’nde. Mezuniyet belgelerinin sunulması halinde Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğine göre iş deneyim tutarı. anahtar teknik personelin asgari beş yıllık deneyim süresi.U.Y.” Hükmü bulunmaktadır. Ancak mezuniyet yılı ile meslek odasına üye kayıt tarihi veya kamuda işe giriş tarihi aynı yıl olmayabilir. mezuniyetten sonra geçen yıl. Anahtar Teknik Personelin Tarihsel Süreçte Değerlendirilmesi 18.U. Anahtar teknik personel aynı zamanda “Teknik Personel Taahhütnamesi”nde yer alamaz.11.’de.2000 tarihinde meslek odasına kayıt yaptıran 90 . kıst olarak yani ay ve gün hesabı yapılarak değil.03. ihalenin yapıldığı yıldan meslek odasına kayıt olduğu yıl çıkarılarak hesaplanmıştır. ihalenin ilan edildiği yıldan meslek odasına kayıt olunduğu yıl çıkarılarak hesaplanmıştır. “Bu kişiler ihaleyi yapacak idareye mezuniyet belgeleriyle birlikte kamuda veya özel sektörde mesleklerini icra ettiklerini tevsik eden meslek odası kaydı veya hizmet çizelgelerini verirler.18. meslek odasına kayıt olmadığından veya beş yılı doldurmadığından bu mühendis anahtar teknik personel olarak kabul edilmez iken. Ancak Yönetmeliğe göre.’nde. halenin ilan edildiği yıl ile ihalenin yapıldığı yıl farklı olabilir. Bu durumda ihalenin ilan edildiği yıl baz alınacak demektir.11.Y.06.” Hükmü getirilmiştir.U. Ancak K K 2006/UY. .2009 tarih ve 27159 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Y.

bir mühendis. yıl) dikkate alınarak yapılacak bir hesaplama sonucunda elde edilebileceği aşikardır.Z-1472 sayılı kararında. dört ay. Yıl içinde toplam olarak otuz günü aşmayan kesintiler. mezun olmuş bir mühendisi bile sırf meslek odasına kayıt yaptırmadı diye deneyimli saymayan bir Yönetmeliğin. Bunun da anlamı son sınıfta iken deneyim süresi başlamış demektir. “. 2) Anahtar teknik personelin ihaleden önce işe alınması yeterli iken artık ilk ilan veya davet tarihinden geriye doğru en az bir yıl boyunca gerçek veya tüzel kişiliğin ticari faaliyette bulunduğu yerde kesintisiz şekilde çalıştırılması ve bu durumun belgelendirilmesi şartı aranacaktır.2010 tarihinde yürürlüğe girecektir. ihale konusu işin niteliğine uygun ve işin mimarlık ve mühendislik alanlarının ağırlığı ile orantılı olarak belirlenmesi gereklidir. “Gerçek veya tüzel kişi tarafından.üncü maddesinde anahtar teknik personel. Turan K.. meslek odası üye kayıt süresini gösteren belge ile değil mezuniyete ilişkin belgeyle tevsik edilecektir. Bundan dolayı deneyim süresi hesabının ay ve gün olarak yapılması gerekir. bu kişilerin tamamının deneyim süresinin mezuniyet belgeleri ile tevsik edilmesi zorunlu kılınmıştır. 4734 sayılı Kamu hale Kanunu’nun eşitlik ilkesi gereği 1 yıl sonra yani 05. Bu şart aynı pozisyon için tek bir mühendis veya mimar ile tevsik edilebileceği gibi farklı mühendis veya mimarlarla da tevsik edilebilecektir. Bu durumda.2005 tarihinde yani 4 yıl 2 günlük mühendis asgari beş yıllık deneyimli mühendis olarak kabul edilmektedir.01. anahtar teknik personelin deneyim süresinin hesabına ilişkin 4734 sayılı Kanunun 5 inci maddesine uygun sağlıklı bir tespitin.’nin meslek odasına kayıt tarihi çıkarıldığında (16. ancak. Yapılan değişiklikle.. Aynı mimarlık ve mühendislik alanı ile ilgili birden fazla anahtar teknik personel artık istenemeyecektir. Yaklaşık maliyeti eşik değerin. dolayısıyla başvuru sahibinin idarece değerlendirme dışı bırakılmasının doğru olduğu ve iddianın doğru olmadığı anlaşılmıştır.200607.” Denilerek bu yanlış uygulamadan ancak iki yıl sonra dönülmüştür. (4) Anahtar teknik personelin sayısı. (3) Anahtar teknik personelin meslek alanlarının. Anahtar teknik personel şartının aynı meslek alanına ilişkin farklı kişiler bildirilmek suretiyle karşılanması halinde. oda kayıt tarihinden ihale tarihine kadar geçen bütün sürelerin (ay. 1) Deneyim süresi.2001) ilgilinin meslek odasına kayıt tarihinin üzerinden dört yıl.Sonuç olarak.2009 tarihinde anahtar teknik personel ile ilgili köklü değişiklikler yapılmıştır. Anahtar teknik personelin ilk ilan veya davet tarihinden geriye doğru en az bir yıl boyunca gerçek veya tüzel kişiliğin ticari faaliyette bulunduğu yerde kesintisiz şekilde çalıştırılması ve bu durumun belgelendirilmesi şartı. Değil son sınıftaki deneyimini. kesinti olarak kabul edilmeyecektir. şikayete konu ihalede. 91 . deneyim süresinin son sınıf öğrencisi iken başlatılması Yönetmeliğe tamamen aykırı düşmektedir.03. Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğinin 3. 04. taahhüt ettiği işlerden bağımsız olarak istihdam edilen ve şantiyede yürütülen çalışmaları merkezden yöneten kişi” olarak tanımlanmıştır.03. istenildiği kadar belirlenebilirken sınırlama getirilmiştir.11. a) Onda biri ile eşik değerin yarısına kadar olan işlerde en fazla bir. gün.’nin deneyim süresinin dari Şartnamede ve Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliğinde istenen en az beş yıllık deneyim süresi şartını karşılamadığı. Nitekim K K 2006/UY. b) Yarısı ile eşik değer arasında olan işlerde en fazla iki.03. 2. ihale tarihinden. dokuz gün geçtiği ve Turan K.

9. yeminli mali müşavir veya serbest muhasebeci mali müşavir tarafından düzenlenen belge ile tevsik edilecektir.Mezuniyet belgelerinin her iki ortağın da mühendis ve/veya mimar olup % 50-%50 ortak olduğu tüzel kişiler tarafından da kullanılabilmesine olanak sağlanmalıdır.ş denetleme belgeleri tam olarak değerlendirilirken ilk beş yıl için beşte bir oranında değerlendirileceği şeklindeki değişiklikle mühendislerin hakları ellerinden alınmıştır. Bu düzenleme ile diğer mühendis ve mimarlara da iş olanağı sağlanmış olmaktadır. (6) Anahtar teknik personel olarak bildirilen kişiler artık. 7.c) Üzerinde olan işler ile yeterlikleri tespit edilenler arasından belli sayıda adayın davet edilmesinin öngörüldüğü belli istekliler arasında ihale usulüyle yapılan ihalelerde en fazla üç olarak istenebilecektir. aday veya isteklinin bünyesinde görev yaptıkları süre boyunca. 8. Bu oran %50 olarak tekrar değiştirilmelidir. En az bir yıldır ortak olma koşulu kaldırılmalıdır. aday veya isteklinin bünyesinde çalıştıklarına ve ihale konusu işte isteklinin anahtar teknik personeli olarak çalışacaklarına ilişkin yazılı beyanlarını vereceklerdir. Ticaret Sicil Memurluğu. 10. (5) Anahtar teknik personel olarak bildirilen mimar ve mühendisler artık. 2. sözleşme bedelinin %50’lik bölümünde görev yapan mühendis ve mimarlara iş denetleme ve iş yönetme belgesi verilmelidir. 4.Sözleşmenin fesih edildiği işlerde. yarısından fazla hissesine sahip gerçek kişi ortağının iş denetleme belgesi ile ihaleye katılmasında iş denetleme belgesi hemen değerlenebiliyor iken en az bir yıldır yarıdan fazla ortak olma şartı ile mühendis ve mimarların hakları geri alınmıştır. şin ilk sözleşme bedelinin %50’lik bölümünde görev yapan mühendis ve mimarlara iş denetleme ve iş yönetme belgesi verilmelidir. bu kişilerin tüzel kişilikteki görev ve/veya ortaklık süreleri.Anahtar teknik personelin deneyim süresi mezuniyet belgesi ile tevsik edileceğinden meslek odaları devre dışı bırakılmıştır. mühendislere iş denetleme ve iş yönetme belgesi düzenlenmeyeceği hükmü değiştirilmeli. 5.ş denetleme belgeleri ile ihalelere gerçek kişi olarak katılacak mühendisler ve mimarlar için beş yıllık süre. (7) Gerçek kişi istekliler hariç. 3. Sonuç ve Öneriler ş denetleme belgeleri kendi meslekleri ile ilgili kısmın %50’lik bölümünde denetleme görevi yapanlara verilirken yeni düzenleme ile bu oran %80’e çıkarılarak mühendis ve mimarların hakları ellerinden alınmıştır. Deneyim süresinin meslek odası üye kayıt süresini gösteren belge ile tevsik edilmesi şartı yeniden getirilmelidir. ş denetleme belgelerinin tam olarak değerlendirilmesi için Yönetmelikte yeniden değişiklik yapılmalıdır. Ticaret Odasına kayıt olduğu tarihten değil ilgili meslek odalarına kayıt olduğu tarihten başlatılmalıdır.Sözleşmenin fesih edildiği işlerde sadece yüklenici iş bitirme belgesi düzenlenmemelidir. 6. başka bir gerçek veya tüzel kişide anahtar teknik personel olarak çalışamayacaklardır. 1- 92 .ş denetleme ve yönetme belgelerinin verilmesinde işin geçici kabulünün yapılma koşulu aranmamalıdır.Tüzel kişiliğin.ş yönetme belgeleri sadece beşte bir oranında değerlendirilirken iş denetleme belgeleri ile aynı haklara sahip olmalıdır.

Süleyman Demirel Kültür Merkezi.01. Mali Hukuk. stanbul Gencer. kik. Kamu hale Sözleşmeleri Kanunu. Yapım şleri Genel Şartnamesi. Sayı: 106. Değişiklik: Resmi Gazete Sayısı: 27277 Resmi Gazete Tarihi: 03. H.2002/24658.tr. Yapım şleri Uygulama Yönetmeliği. Yapım işleri Uygulama Yönetmeliği. "Yapım şleri halelerinde ş Deneyimi". 22.01. Sh. Resmi Gazete Sayı:25486 Yapım işleri Uygulama Yönetmeliği. Kamu hale Kurumu. (2002).. Şti. Resmi Gazete Tarih:08. Resmi Gazete...: 48-56. Kamu hale Genel Tebliği Gencer. (2002). Ankara. Ankara.2009 93 . Ankara. Resmi Gazete. Güncel Mevzuat. Şti. Resmi Gazete Tarih:05.03. Denetim Yayıncılık Ltd. Resmi Gazete Sayısı: 27159/Mükerrer Resmi Gazete Tarihi: 04. "Kamu hale Kanununda Yapılan ş Deneyim Belgeleri ile lgili Değişikliklerin Değerlendirilmesi". (2002). nşaat Yönetimi Kongresi.2008 Resmi Gazete Sayı:27075 Yapım işleri Uygulama Yönetmeliği. (2007).:45-61. Resmi Gazete Tarih:25. Kamu hale Kurumu.06. Gencer. Ankara. (2009).07. Ankara. Resmi Gazete Tarih/Sayı: 22. Resmi Gazete Tarih/Sayı: Bakanlar Kurulu. www. Gencer. Resmi Gazete Tarih:19. Kamu hale Kanunu. Sayı: 107. H.11. “Kamu ihale Kurulunun Verdiği Çelişkili Uyuşmazlık Kararları Üzerine Bir Araştırma” TMMOB nşaat Mühendisleri Odası 4.2004. Sh.. Denetim Yayıncılık Ltd.2009 Yapım işleri Uygulama Yönetmeliği. Resmi Gazete Sayı:26004 Yapım işleri Uygulama Yönetmeliği. “Yapım şleri halelerinde Sözleşme Usulleri ve Yapılması Gereken Değişiklikler” Mali Hukuk.: 72-81. (2002). (2003).11. Sayı: 36. Ankara.: 16-20..Kaynaklar Bakanlar Kurulu. Sh.gov..2002/24658.2005. Ankara.12. Resmi Gazete Sayı:27059 Kanun:5812. 30/31 Ekim 2007. Sh.2008. H. H. (2003).

.

Bu kapsamda. tedarikçi. inşaat sektöründe bu alana geçiş döneminin oldukça yavaş olduğu gözlenmektedir.edu. stanbul 0212 2521600 E-posta: nuratakul@yahoo. Bu sektörde özellikle işveren ve kullanıcılar. Henüz embriyonik evrede olan bir sistemin daha sağlıklı büyüyebilmesi için tespitler yapılmış ve yeşil proje yöneticilerine bazı önerilerde bulunulmuştur. tasarımcı. özellikle gelişmiş ülkelerin doğal kaynakları tüketme hızına ve şekline dikkat çekmişlerdir. Ekonomik gelişmenin çevreye olan etkilerinden bahsedilmesi 95 . Özellikle son yıllarda enerji fiyatlarının hızla artmasıyla. Anahtar sözcükler: Sürdürülebilir yapım. sürdürülebilirlik hedefinin önündeki en önemli engellerden biri olan 'insan' ve 'önyargı' kavramları başlıca aktörlere odaklanarak incelenmiştir.edu. Özellikle projede rol alan kişi.tr Sema Ergönül Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Mimarlık Fakültesi. stanbul 0212 2521600 E-posta: selin. kurum ve kullanıcıların beklenti ve düşünce yapılarını anlamak sağlıklı bir sistem oluşturulmasına temel teşkil eder. Aktörlerin sürdürülebilirlik hedefine bakış açılarını.com Öz Dünyada 'sürdürülebilirlik' kavramı her ne kadar uzun bir süredir ele alınsa da.Sürdürülebilirlik Kavramının Yapım Proje Yönetimi Açısından Değerlendirilmesi Selin Gündeş Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Mimarlık Fakültesi. maliyetlerini ve aldıkları riskleri net olarak görebilmek bu geçiş döneminde ortaya çıkması muhtemel bazı sorunların iyi yönetilmesine ışık tutacak önemli bir olgudur. bu konuda alınacak önlemlerin ülkelerin ekonomilerine sağlayacağı faydalar tartışılmaya başlanmıştır. proje yönetimi. işveren.gundes@msgsu. Bu çalışmada. Teknolojinin hızla ilerlemesi endüstrilerin gelişimine yol açmış. stanbul 0212 2521600 E-posta: ergonul@msgsu. bu ilerleme yerkürenin yeni ve modern yaşam biçimini ne ölçüde kaldırabileceği sorusunu gündeme getirmiştir.tr Nur Atakul Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Mimarlık Fakültesi. kullanıcı Giriş Son yıllarda uzmanlar. yüklenici. Zaman içinde diğer aktörler de bu değişime uyum sağlamak ve bazen de fırsata dönüştürmek için çalışmalara başlamışlardır. ekonomik ve sosyal faydalarını. artan sürdürülebilirlik talepleri ile bu akımın öncüleri olmuşlardır. değişim sürecinde karşımıza çıkabilecek engeller belirlenmiş ve bunların proje yönetimine getirdiği ekstra yükler belirlenmiştir. algıladıkları 'değer' kavramını.

Sürdürülebilirliğin farklı şekilde tanımlanması sürdürülebilirliğin her alanda yavaş işlemesinin ana sebeplerindendir. hızlı şehirleşmenin yol açtığı hava kirliliği ve atık sorunları gelmektedir. Bu durumda sürdürülebilirlik işletme yönetiminin kısa vadedeki çıkarlarına ters düşmektedir. Sürdürülebilir kalkınma bu raporda şöyle tanımlanmıştır: “Sürdürülebilir kalkınma. Bu sorunların başında. Sürdürülebilir yapım kavramı da. Bu faktörler bir toplumun sağlık. 96 . Dolayısıyla. hem olumlu hem de olumsuz etkilerinden dolayı önemli bir rol oynar. Birleşmiş Milletler Çevre Programı (UNEP. barınma ve güvenlik gibi temel ihtiyaçlarına cevap verdiği için inşaat endüstrisi insan yaşamında hayati önem taşır. Bina ve altyapı oluşturulması şüphesiz bir ulusa toplumsal ve ekonomik olarak büyük faydalar sağlar. üretimde ve binalarda suyun verimli kullanımı gibi konular da göze alındığında dünyadaki toplam kaynakların %50’sinin inşaat endüstrisi tarafından tüketildiğini söylemek mümkündür. Gelişmekte olan ülkeler için sürdürülebilirlik çevre ile ilgili sorunlar sebebi ile de gittikçe önem kazanmaktadır. Gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerin sürdürülebilirlik kavramını benimsemesi açıkça farklı yollardan olacaktır. inşaat endüstrisinin insanların refah düzeyleri ile doğrudan ilişkili olduğu gözlemlenebilir. Sürdürülebilirliğin uygulamada yavaş ilerlemesinin diğer bir nedeni ise işletme yönetimlerinin ‘kısa vadeci’ bir görüşe sahip olmalarıdır. su kaynaklarının kıtlığı. ormanların hızla azalması. 2002)’na göre inşaat sektörü. bu kavram her grubun kendi ‘iyi toplum’ değerlerinin farklı olmasına ve ‘iyi toplum’un farklı şekilde ifade edilmesine bağlanmıştır. Sürdürülebilir Yapım nşaat endüstrisi sürdürülebilir kalkınmada. ‘Sürdürülebilir kalkınma’ kavramı ise terminolojiye 1987 yılında Brundtland Komisyonu olarak da bilinen Dünya Çevre ve Kalkınma Heyeti (WCED. kullanımı ve geri dönüşümü. işletmeler kısa vadedeki ekonomik göstergelere önem verirler. Sürdürülebilirliğin getireceği ekonomik faydalar ise sadece uzun vadede gözlemlenebilinir. bugünün ihtiyaçlarını karşılayan kalkınmadır. teknoloji ve malzeme seçimlerinden ibaret değil. ulaşım. Öncelikle 5. ABD’de ise sera gazı emisyonlarında inşaat endüstrisinin büyük bir rolü olduğu belirlenmiştir.aslında 1950’li yıllara dayanır. gelecek nesillerin gereksinimlerinin karşılanmasından ödün vermeden. öncelikle bu kavrama bakış açılarının ve düşüncelerin değişmesi ile ilgilidir. gelişmiş ülkelerde olduğu gibi sadece tasarım. Bu ölçekten bakıldığında.6 trilyon dolar kadar bir büyüklük ile bu endüstri dünya toplam gayrı safi milli hasılasının (GSMH) yaklaşık 10% unu oluşturur (ENR. 2009). su ve sıhhi altyapı gibi sürdürülebilir kalkınmanın temelini oluşturan faktörler inşaat endüstrisinin kapsamına girer. 1987)’nin ‘Ortak Geleceğimiz’ adlı raporu ile girmiştir.” Pearce (2006)’a göre ise sürdürülebilirlik ‘iyi’ bir toplum oluşturma yolunda atılacak bir adımdır. inşaat malzemelerinin üretimi. toprak kaybı. Bunun yanı sıra. Dünyada’da tüketilen enerjinin ortalama %20’sini inşaat endüstrisi tüketir. ulusal seviyede istihdama %5 ila %10 arasında katkıda bulunur ve GSMH’nin %5 ila %15’ini oluşturur. Bir başka deyişle. Konut.

Tüm bu ilgiye ve gelişmelere rağmen Türk inşaat sektörü bu zorlu sürecin henüz başlangıcında yer almaktadır. barınma. ilgili tüm tarafların her bir kolondaki maddeleri bir kontrol/yoklama cetveli olarak kullanmalarını önermişlerdir. Çoğu durumda. ‘sürdürülebilir yapım’ başlıca hedefler arasında yer almamıştır. genellikle sadece çevre ile ilişkilendirilen sürdürülebilir yapım kavramının getireceği fayda ve maliyetler bu yoklama cetvelindeki maddelere bakılarak daha iyi anlaşılabilir ve daha da önemlisi kapsamlı olarak anlatılabilir hale gelmektedir. yeraltı kaynakları. Ülkemizde 2009 yılı içinde yürürlüğe girmesi beklenen 'binalarda enerji performans yönetmeliği' gibi girişimler ile sürdürülebilirlik hedefi'ne doğru ilk adımlar atılmaktadır. flora ve fauna ile yapılaşma arasındaki ilişkilerdir. bir inşaat projesi yapılması planlandığında. denizler. sağlık. belli başlı ülkelerde uygulanmaya başlayan sertifikalandırma sistemleri. atmosfer. Ayrıca kanımızca. ekosistemlerin taşıma kapasitesini zorlamadan toplumun yaşam kalitesinin artırılmasını öngörür. Böylece. toprak. sürdürülebilir kalkınmanın ana ilkelerini desteklediği gözlemlenebilir. Son zamanlarda sürdürülebilir yapılaşmanın pazarlanabilir hale gelmesi ve rekabetçilikte 97 . Hill ve Bowen (1997) sürdürülebilir kalkınma ve sürdürülebilir yapılaşma arasında ortak bir payda bulmaya çalışmışlar ve sürdürülebilir yapılaşmayı dört ana alanda -sosyal. kalitesine ve hizmet ömrüne işaret eder. binaların çevresel performanslarını ölçen LEED (ABD) ve BREEM ( ngiltere) gibi sertifika sistemlerinin kullanımı yaygınlaşmaktadır. sürdürülebilir yapılaşmanın. giyim. eğitim gereksinimleri bu kanadın başlıca elemanlarıdır. tedarikçi gibi taraflar bile bir iş ve fikir birliğine varamamışlar. Teknik sütun ise bir yapının performansına. Ekonomik sütun incelendiğinde. Biyofiziksel sütun. Yazarlar. gelişmiş ülkeler başta olmak üzere. Burada önemli olan sütunlar arasındaki dengeyi iyi kurabilmek ve her bir sütuna verilecek ağırlığı proje bazında değerlendirebilmektir. kamu kurumları ve idari kuruluşların giderek sürdürülebilirliğe verdikleri önem artmaktadır. doğa güçlerine karşı dayanıklı ve uzun ömürlü yapılar inşa etmek başlıca hedef olmalıdır. biyofiziksel ve teknik. Bu alanların her biri.nşaat endüstrisinin toplumsal ve ekonomik etkilerinin büyüklüğü anlaşıldıkça. çatışan çıkarlar ve kısa dönemdeki ekonomik faktörler hep ön plana çıkmıştır. ekonomik. Bu bağlamda işlevsel. Türkiye'de sürdürülebilir yapılaşmaya geçiş dönemi çok uluslu firmaların kurumsal sorumluluk ve güvenilirlik hedefleri kapsamında gelişmeye başlamış ve son zamanlarda 'sürdürülebilir' toplu konut projeleri ile kamu sektöründe de gündeme gelmiştir. yüklenici. Ancak. Günümüzde. sürdürülebilirliğin ulaşılmasında önemli etkenlerdir ve Şekil 1’de gösterildiği gibi ‘sürdürülebilir yapımın sütunları’ olarak ifade edilmişlerdir. yapımda uygulanacak prensipler ve her bir alana ne kadar ağırlık verileceği gibi konularda fikir birliğine varılması mümkün olabilir. Burada biyofiziksel alandan kasıt. Temel ihtiyaçlar olan yiyecek.ele almışlardır. Modernleşme sürecinde inşaat endüstrisindeki yatırımlar kâr kavramı üzerinde odaklanmış. sürdürülebilir yapılaşma sadece çevresel ve teknik açıdan ele alınmıştır. tüm dünyada. bir yapının aynı veya birbirine yakın safhalarında doğrudan role sahip olan mimar. halen dar bir kapsamda işlemektedir. Bugüne kadar yapılan çalışmaların büyük bir kısmında. Sürdürülebilir yapılaşmanın sosyal kanadı eşitlik ve toplumsal adalet temeline dayanır. ‘Sürdürülebilir Kalkınma’ kavramındaki kargaşa kısmen yapılaşmada da yaşanmaktadır. Özellikle yapım faaliyetinde rol oynayan ve yapı ömrünün tüm safhalarında bu süreçten etkilenen gruplar arasındaki iletişimsizlik ve uyum sorunları sürdürülebilirliği destekleyen girişimlerin başarısızlığına neden olmaktadır.

kültürel. yenilenemeyen kaynakların kullanımından gelen kazancın toplumsal ve insan yapımı sermayeye yatırılması SÜTUN DÖRT: TEKN K SÜRDÜRÜLEB L RL K • Dayanıklı. Kamu projeleri yapılabilirlik çalışmalarında. Sürdürülebilir Yapım Prensipleri (Hill ve Bowen. toprak ve su kirliliğinin küresel ve yerel olarak en az seviyeye indirilmesi • Sağlıklı ve zehirli maddelerden arınmış bir çevre oluşturulması • Dünyanın yaşanabilirliğinin/canlılığının ve ekolojik çeşitliliğinin korunması ve düzeltilerek eski haline getirilmesi • Hassas bir yapıya sahip olan doğal. bu tür maddelerin yeryüzüne geri depolanmasından daha hızlı bir oranda yapılmaması • nşaatta kullanılan dört ana kaynağın yani enerji. yapılan çalışmalarda çevresel ve toplumsal fayda ve maliyetlerin parasal olarak ifade edilmesindeki güçlükler sebebiyle ihmal edildikleri ve fayda maliyet analizlerinin sadece doğrudan parasal değerler ile ifade edilebilecek verilere odaklanarak eksik yapıldığı gözlemlenmiştir (Propersi ve Gundes. karışık kullanımlı birimler oluşturacak şekilde planlanması veya mevcut altyapının bu kriteri göz önüne alacak şekilde tekrar hayata geçirilmesi Şekil 1. Bazı durumlarda yatırım kararlarının mali sonuçlar yani kâr maksimizasyonunun dışında politik sebeplerle de alınabildiğini söylemek yanlış olmaz. 2006). tarihi ve mimari değerlere zararın en aza indirilmesi SÜTUN K : EKONOM K SÜRDÜRÜLEB L RL K • Faydalanması istenilen gruplar için satın alınabilirliğin temin edilmesi • nşaatta istihdam yaratılmasının teşviki ve bazı durumlarda insan gücüne dayalı bir sistem kurulması • Fiyat ve tarifelerin belirlenmesinde tam maliyet muhasebesi ve gerçek maliyet fiyatlandırılmasının kullanılması • Piyasalarda sürdürülebilirliğin ilerlemesini sağlayacak politikaların ve uygulamaların benimsenmesi ile rekabetçiliğin artırılması • Çevreye duyarlı tedarikçilerin ve yüklenicilerin seçilmesi • Gelecek nesillerin ihtiyaçlarına karşılık verecek kapasitenin muhafaza edilmesi için. malzeme ve toprak kullanımının azaltılması • Kaynakların tekrar kullanımının ve/veya geri dönüşümünün en yüksek seviyeye çıkarılması • Yenilenebilir kaynakların yenilenemeyen kaynaklara tercih edilmesi • Hava.oynayacağı önemli rolün dile getirilmesi ile özellikle işverenler ve yapsatçı firmalar tarafından bu konulara ilgi artmıştır. SÜTUN B R: SOSYAL SÜRDÜRÜLEB L RL K • Yoksulluk azaltılması dahil olmak üzere yaşam kalitesinin yükseltilmesi • Kalkınma planlanmasında toplumsal kimlik ve kültürel çeşitliliğin göze alınması • Sağlıklı ve güvenli bir çalışma ortamının temin edilmesi ile insan sağlığını korumak ve bu yöndeki atılımları teşvik etmek • Özel olarak korunması gereken kişiler için beceri eğitim programları uygulanması ve kabiliyetlerinin geliştirilmesi • Yapımın sosyal maliyetlerinin adil veya eşit şekilde paylaşılmasını temin etmek • Yapımın sosyal faydalarının eşit şekilde paylaşılmasını temin etmek • Nesiller arası eşitliğin sağlanması SÜTUN ÜÇ: B YOF Z KSEL SÜRDÜRÜLEB L RL K • Fosil yakıt ve minerallerin çıkarılması ve doğaya yabancı maddelerin üretimi gibi işlemlerin. güvenilir ve işlevsel yapıların inşa edilmesi • Yapılaşmada kalitenin ön plana çıkarılması • Sürdürülebilir yapımın teşvik edilmesi için hizmet planlamasının yapılması • Büyük binaların iç mekan koşullarının kullanıcılar tarafından kontrol edilebilecek şekilde yapılması • Şehir altyapısının yaya yolu ile birbirine bağlanmış. geleneksel olarak fayda maliyet analizi yapılması zorunlu olmasına rağmen. 1997) 98 . su.

Kamu sektörü Ülke yönetim organları için yapıların çevre ve topluma olumsuz etkilerinin en az seviyeye indirilmesi birçok yönden önem taşıyabilir. Zaten. Binaların enerji tüketimlerinin bir ülke ekonomisi için önemi büyüktür. malzemelerine. Türk inşaat piyasasına örnek teşkil etmektedir. finansör. bu faaliyetlerden çıkar sağlayabilecek grupların neler olduğu. işverenler projeyi kendi endüstriyel veya ticari faaliyetleri için yaptıracak olanlar ya da nihai yapıyı satmak veya kiralamak amacı ile yaptıracak olanlardır. işveren. Masterman (2002) işverenleri. en önemli işveren konumunda olan kamu sektörü. Bu işlemler zinciri fizibilite ve tasarım aşamalarından başlayarak. yüklenici. kalan %75 dış ülkelerden ithal edilmektedir (WEC. Kamu sektörüne bağlı işveren. sürdürülebilir yapımın öncüleri olmuşlardır. ekipmanlarına ve yeni üretim metotlarına yatırım yapmak bir ülke için önemli bir fırsattır. Başka bir sınıflandırmaya göre ise. bu akımın öncülerinin bu yönde atılan adımları hangi sebeplerle ve ne ölçüde destekleyecekleri. mimar/mühendis. Çevre ve topluma duyarlı imar kanunları. ikinci derecede ise inşaat sektöründe tecrübeli veya tecrübesiz olarak sınıflandırmaktadır. kullanıcılar ve proje yöneticileridir. inşaat safhasına. birinci derecede kamu veya özel sektör kapsamına girenler. bu süreçten iyi veya kötü yönde kimlerin etkileneceği.Günümüzde yönetmeliklerin öngördüğü çevresel analiz ‘engelleri’ girişimciler tarafından kolaylıkla aşılsa bile. Sağlanacak ekonomik faydanın yanı sıra. şverenler Tüm dünyada işverenler. Bu durumda. Kamu sektöründeki 99 . sürdürülebilir yapımın hangi kurum ve kişilerin ilgi alanına girdiği. Bu kapsamda ele alınması gereken başlıca aktörler ise kamu sektörü. ülke için önemli ekonomik faydalar sağlayabilir. Ülkemizde tüketilen enerjinin sadece %25’i üretilmekte. projeyi gerçekleştirmek için yararlanılacak teşvik ve kredi kullanımında çevresel etkileri en aza indirme konusu yeniden gündeme gelmektedir. en önemlisi dünyada süregelen bu akımın ülke çıkarlarına ne ölçüde hizmet edebileceği gibi soruların yanıtı önem kazanmaktadır. kamu sektörünün ilk görevi o ülkede yaşayan kişilerin refahını artırmaktır ve sürdürülebilir yapılaşma doğru şekilde planlandığı sürece kamu amaçları ile birebir örtüşür. oradan işletme safhasında yer alan bakım ve onarım işlemlerine ve yapının ömrünü doldurup yıkılması. 2007). Enerji kaynakları üretimi ve tüketimi arasındaki bu farkın ülkenin ekonomik yapısına getirdiği yükler açıktır. bir yapının ömrü boyunca geçirdiği tüm evrelerde ele alınmalıdır. yönetmelikler ve uygulamalar tüm inşaat endüstrisi için itici bir güç olacaktır. geniş iş hacmi ve kanun koyucu olarak sürdürülebilirliğin teşvikinde önemli bir role sahip olmaktadır. Sürdürülebilir Yapılaşmada Rol alan ve Etkilenen Gruplar Sürdürülebilirlik. Çevresel koruma teknolojilerine. Binaların işletme ve bakım enerji maliyetlerindeki ufak bir düşüş. Aslında bir işverenin sürdürülebilir yapılaşmayı hangi ölçüde benimseyeceğini anlamak için öncelikle işverenin özelliklerine ve binayı ne amaç için yaptırdığına bakmak gerekir. tedarikçiler. ve yıkım sırasında oluşan atıkları azaltmak için kaynakların geri dönüştürülmesine kadar uzanır.

Son zamanlarda. kamu veya özel sektörde çok önemli bir tecrübe bulunmadığı için kanımızca bu sınıflandırmayı sürdürülebilirlik kapsamında değerlendirmek gerekmez. Projenin tüm safhalarında yer alan kişiler ve kullanıcıların sürdürülebilirlik konusunda bilinçlendirilmesi bu sürecin daha kolay atlatılmasına sebep olacaktır. ekipman ve teknolojilerin kullanılması. kâr. sürdürülebilir yapım açısından. Bunun başlıca sebebi bazı tür faydaların. Riskten kaçınan kamu işveren. Sürdürülebilirliğin sağladığı çevresel ve ekonomik faydalar sıklıkla işletme ve bakım safhasında gözlemlenebilir hale geldiklerinden kullanıcı-ister kamu ister özel işletme olsun-işveren öncü konumdadır. Örneğin doğal aydınlatmadan sağlanacak enerji tasarrufunu ölçmek çok zordur. bakım safhasında beliren bilgi eksikliği bu sorunların başında gelir. Olumlu taraf. Nihai yapının değişim değeri. kendi üretim ve ticari faaliyetleri için sürekli inşaat yapan veya yaptıran zincir işletmeler için sürdürülebilir yapılaşma – kendi ürünleri için. nihai yapıyı satmak için yaptıran işveren bu konularla ilgilenmemiştir. binalarının uzun dönemdeki ekonomik ve çevresel performanslarını dikkate aldıkları için sürdürülebilir yapılaşmayı teşvik edecek önemli bir role sahiptirler. Özellikle inşaat sektöründe tecrübeli. Sürdürülebilir yapılarda maliyetlerin geleneksel yapılara göre daha fazla olması genel bir kanıdır ve işverenlerin sürdürülebilirliği desteklemelerinin önünde önemli bir engel teşkil eder. yeşil binaların o binada çalışan işletmelerin performans ve verimliliklerine olumlu etkilerinin nasıl ölçülebileceği ile ilgilidir. fiyat gibi verilere dayanır. Şüphesiz bahsedilen ‘ilk deneme’ zorlukları inşaat safhasında gecikmelere ve maliyet artışlarına sebep olacaktır. büyük ölçüde toplumun ödediği vergiler ile finanse edildiği için maddi kaynakların verimli kullanımı ve büyük riskler almaktan çekinilmesi dikkat çeken unsurlardır. Üçüncü tip sınıflandırmaya göre ise. Bu olgu. Bunun sürdürülebilirlik açısından anlamı ise şöyledir: sürdürülebilirlik ile sağlanan gelişmiş bina performansı binanın piyasa değerini artırdığı sürece veya nispette bu tip işveren tarafından benimsenebilir. Olumsuz yönler iki ana başlık altında incelenebilinir: risk ve maliyet. işverenler projeyi kendi endüstriyel veya ticari faaliyetleri için yaptıracak olanlar ya da nihai yapıyı satmak veya kiralamak amacı ile yaptıracak olanlar olarak ikiye ayrılırlar. sürdürülebilirliğin gelişmesinde hem olumlu hem de olumsuz bir rol oynayabilir. sayısal olarak ifade edilmesinde yaşanan güçlüklerdir. Fakat ilk kez karşılaşılacak zorlukları önceden belirleyip. nşaat safhasında ‘yeni’ malzeme. Bu tip işverenler yapının değişim değeri ile ilgilidirler. şveren-sürdürülebilirlik zincirinde en zayıf halka ise nihai yapıyı satmak veya kiralamak amacı ile yaptıran özel işletmelerdir.bir pazarlama stratejisi haline gelmiştir.yapılar. Dünyada yeşil bina maliyetlerine ilişkin kaynaklar kısıtlıdır. Gelişmiş bina performansı sadece kullanım safhasında gözlemlenebilir olduğu için bugüne kadar. işletme ve bakım safhasında gözlenebilir hale gelecek ve bu tür yapılar gerek maliyet gerekse kalite açısından hak ettikleri değeri bulacaklardır. iyi bir yönetim stratejisi geliştirilirse sonraki uygulamalarda bu engel gittikçe küçülerek önümüze çıkacaktır. ücret. özellikle inşaat ve bakım safhalarında ortaya çıkabilecek. kurumsal sorumluluk ve güvenilirlik kapsamında sürdürülebilir yapılaşmayı benimsemiş çokuluslu şirketler hariç. şverenler aynı zamanda kullanıcı oldukları takdirde. Benzer bir sorun. Ülkemizde. Daha önce belirtildiği gibi Masterman (2002)’ın işveren sınıflandırmalarında ikinci derecede inşaat sektöründe tecrübeli veya tecrübesiz işverenler yer almaktadır. sürdürülebilirlik özellikle kullanım maliyetlerindeki düşüş ön plana çıkartılarak pazarlanabilir hale gelmeye 100 . ‘ilk kez’ uygulamadan kaynaklan bazı sorunları göze almak istemeyecektir.

yapının uzun dönemli performansına önem verecektir. genel olarak bu konuda özel bir eğitim almadıkları ve yeterli bilgi ve tecrübeye sahip olmadıkları için sürdürülebilir mimarlık öğelerini projelerinden uzak tutmuşlardır. sürdürülebilir yapılaşma yaygınlaşmadığı için ve faydalarının kısa dönemde izlenmesi güç olduğu için.bu yönde bir talep açığı ortaya çıkarmaya başlamış ve sonuçta ‘enerji verimliliği’ pazarlanabilir bir hale gelmeye başlamıştır. arzı gerçekleştirildikten sonra talebini arayan yapsatçılar olarak gruplandırabiliriz. şveren ve aynı zamanda yüklenici olan grup. piyasaların doğal yapısından ötürü. Bu kapsamda. Bugüne kadar. yöneticilere yönelik eğitim ve bilinçlendirme çalışmalarının yapılması gerekmektedir. Mimarlar için sürdürülebilirlik. Bu tip yükleniciler için. Sürdürülebilir mimarlık ve yapım teknikleri hakkında. Tasarımcılar. 2000). konu bu grubun gündemlerinde geniş biçimde yer almamıştır. öncelikle kredi veren kuruluşlara olan borcun ve faizinin geri ödenmesini engelleyecek. mimarlık öğrencilerine. Çünkü. Tasarımcılar Yakın bir zamana kadar işverenler yaptırdıkları projelerde. ek maliyetler ve içerdiği riskler hakkında bilinçlendirilmelidir. Dolayısıyla bu grup tarafından da sürdürülebilirliğin gittikçe benimsenmesi beklenmektedir. 101 . Proje finansmanı modeli ve sürdürülebilirlik ilişkisi özellikle yap-işlet-devret modelinde yüklenicinin kullanıcı-yüklenici rolünü alması sebebi ile önem kazanır. tasarımcılara sürdürülebilir mimarlık ilkelerini uygulamalarını yönünde bir talepte bulunmamışlardır. kalite ve estetiği artıran her ürün ve teknolojik gelişme pazarlamaya katkıda bulunduğu sürece bu ikinci grup yüklenicilerden destek görmüştür. sözleşme ile yüklenicilik görevini yapanlar ve yapıyı satın alacak kişi ve kurumların önceden bilmediği. Yükleniciler Yüklenicileri.başlamıştır. sürdürülebilir yapımın sağlayacağı katma değer. Proje şirketinde hissedar rolünde ve dolayısıyla projeye öz kaynak sağlamış olan bir yüklenici. karşılığını para olarak alamayacakları ek bir iş olarak görülmektedir (Bordass. En kolay başlangıç iç mekan kalitesini artırmaya yönelik sensörlü ışıklandırma ve güneş enerjisinden faydalanma gibi atılımlardır. sürdürülebilirlik sadece proje finansmanı modelinin uygulandığı projelerde önem kazanacak ve yüklenicilerin de sürdürülebilir yapılaşmaya sıcak bakmalarına sebep olacaktır. binaların kolay satılmasına imkan verecek her tür yeniliğe açık olmalarını öngörür. Fakat. Geleneksel sistemde proje yöneticisi olarak görev yapan mimarlar. çıkarılan yönetmelikler ve toplum bilinçlendirme çabaları -sadece enerji alanı ile kısıtlı kalmasına rağmen. sözleşme ve teknik şartnamenin gereklerini yerine getirdikleri için sürdürülebilirliğin teşvikinde rol alamazlar. işletme ve bakım sırasında ortaya çıkabilecek bazı sorunlar. Son zamanlarda ülkemizde yaşanan gelişmeler. Birinci gruptaki yükleniciler. ve krediden sonra geri ödemesi yapılan temettülerin ödenmesini ise zora sokacak veya bazı durumlarda imkansız kılacaktır. üniversiteler ve kamu kuruluşları eğitim ve bilinçlendirme konularında aktif bir rol oynamak zorundadırlar. işveren bölümünde bahsedildiği gibi. mimar ve mühendislere.

Kullanıcı açısından sürdürülebilirliğin başka bir boyutu da ticari yapılarda çalışanların verimliğinin artmasıdır. Özellikle üretim faaliyetlerini sürdürülebilir yapım üzerine yoğunlaştıran bir tedarikçi erken davrandığı takdirde bu gelişen pazardan büyük payı kapabilir. Ticari yapılarda kullanıcıların üretim verimliliğine etkilerini inceleyen birçok çalışma yapılmıştır. Romm ve Browning (1995)’in 8 adet bina üzerinde yaptıkları diğer bir çalışmada ise etkin ışıklandırma. ve bu olgunun sürdürülebilir yapım gelişim sürecini ters yönde etkilediğini belirtmiştir. en önem verilen konuların başında yerleşim yeri’nden sonra çevresel konuların geldiği belirlenmiştir (BRECSU 1999. işe gelinmeyen günlerin azaldığı ve yapılan işin kalitesinin arttığı tespit edilmiştir. bazı finans kuruluşları bir yapının çevreye duyarlı olmasını ve kullanıcının performans gereksinimlerinin yapı ömrü boyunca en iyi şekilde karşılanmasını projelere kredi vermek için önkoşul olarak görürler. Finansal Piyasalar ve Kurumlar Günümüzde başta Dünya Bankası olmak üzere. Konumlandığı bölgedeki doğal yapıya ve yerel toplumlara zarar verecek bir etkiye sahip proje büyük ihtimalle toplumsal tepki ile karşılaşacak. sürdürülebilir yapıma bakış aslında yüklenicilerinki ile benzerlikler gösterir. Örneğin. Bu noktada sürdürülebilir yapılaşmanın benimsenmesinin artan verimlilik sebebi ile dolaylı olarak da olsa ülke ekonomisine katkısı gözden kaçırılmaması gereken bir konudur. Kullanıcılar ngiltere’de yapılan işveren kullanıcıların tercihlerini ölçen iki ayrı çalışmada. Buna göre. Çünkü günümüzde bu tür değerler bir projenin risk haritasını belirlemede en az ekonomik faktörler kadar etkilidir. Ticari yapılarda çevresel kalitenin artması ve dolayısıyla kullanıcı memnuniyetinin artmasının verimliliği artırdığını savunan diğer yazarlar arasında Leaman and Bordass (1999) ve Heerwagen (2000) da yer alır. Özellikle proje finansmanı modelinin benimsendiği projelerde.Tedarikçiler Tedarikçiler için. ısıtma ve soğutma sistemlerinin çalışanların verimliliğini artırdığı. Sözleşme ile görev alan yükleniciler için geçerli olan rekabet avantajına benzer bir potansiyel tedarikçiler için de geçerlidir. yargıya gidilecek 102 . Kullanıcı işveren grubu. banka sindakasyonu veya finansal kuruluş öncelikle projenin tüm çevresel. pazarlanabilirlik ve satış önde giden değerlerdir. sürdürülebilir yapılaşmanın faydaları arasında varlıkların daha iyi şekilde kullanımına dikkat çekmiştir. Fakat Bordass (2000). yapının işletme süresince sağlayacağı gelirler.). Pearce (2008) artan verimlilik. yap işlet devret modeli ile inşa edilen bir yapı için kredi veren bir banka. özellikle malzeme tedariğinde. sürdürülebilirliğin teşvikinde en önemli role sahip olan kullanıcı işveren grubunun sayıca gittikçe azaldığına dikkat çekmiş. alınan kredinin geri ödenmesine temel teşkil edeceği için bu durum daha da önem kazanır. yüksek moral ve dolayısıyla çalışanların devamsızlığının azalması ile özellikle insan gücü varlığında önemli bir artış olduğuna dikkat çeker. sosyal ve ekonomik etkilerini değerlendirir. bina ile ilgili sorunlardan doğan sağlık problemlerinin azalması. Stanhope Plc. Pearce (2008). ekonomideki sarsıntılar ve belirsizlik sebebi ile ticari ve endüstriyel faaliyetlerinde kullanacakları yapıları piyasadan sözleşme ile veya hazır binalar ile temin etmektedirler.

sabit sermaye yatırımı. Sürdürülebilir kapsamda ele alınan bir yapıda. Geleneksel proje yönetimi ve sürdürülebilir yapım proje yönetimi arasındaki en önemli fark. Sabit ve çalışma sermaye yatırımları ise nakit çıktılarını belirleyen faktörlerdir. Sabit ve işletme sermayesi yatırımları: Proje yöneticilerinin bu değere etki faktörü proje maliyeti ile ölçülebilir. Proje Yöneticileri Bir işletmenin değerine yön veren yedi ana faktör vardır: satış büyüme oranı. maliyetler ve riskler ile doğrudan ilişkilidir. uygun teknoloji ve malzemelerin zamanlı ve doğru şekilde tedarik ve montajları yapının teslim süresini geciktirebilir. Fakat kullanıcı işletmenin aynı zamanda işveren olduğu durumlarda işletme kâr marjında ortaya çıkabilecek bazı olumsuz etkiler de göz ardı edilmemelidir. kullanıcı işletmelerin satış büyüme oranlarına etki etme potansiyeline sahiptirler. Örneğin. sürdürülebilir yapımın. Faaliyet kâr marjı: proje yöneticilerinin tasarımın her safhasında sürdürülebilirlik ilkelerini. işletmenin menfaatlerini göz önüne alarak desteklemesi kullanıcının işletme kârını olumlu yönde etkileyebilir. inşaat ve tasarım maliyetleri yüksek olacak dolayısıyla işveren kullanıcının sermaye yatırımının artmasına ve işletme kâr marjının da azalmasına sebep olacaktır. Görüldüğü gibi. Sürdürülebilirliğin destekleyeceği bakım kolaylığı. Bu ve kullanılacak Bütünleştirilmiş Tasarım Metodu (BTM) gibi araçlar 103 . Bu sebeple proje yöneticileri. Sürdürülebilir tasarım ve yapım süreci ülkemizde henüz başlangıç seviyesinde olduğu için. McKinsey tarafından yapılan bir çalışmada yeni bir ürünün piyasaya sürülmesindeki gecikmenin yeni ürünün toplam karlılığına etkisinin kat kat fazla olduğunu göstermiştir (Dumaine. 1995): Satış büyüme oranı: proje yöneticileri ürün satışına dolaylı olarak projeleri zamanında teslim ederek etki edebilirler. yapı ömrünün fizibilite aşamasından başlayan ve yapının ömrünün tamamlanması ile son bulan döngünün tüm aşamalarındaki performansı ile ilgili olmasıdır. Sürdürülebilir yapım ilkeleri benimsendiğinde proje maliyetleri muhtemelen daha yüksek çıkacaktır. Dolayısıyla verilen kredinin ve faizlerin tamamen geri ödenmesi mümkün olmayacaktır. faaliyet kâr marjı. nakit vergi oranı. Fakat bu meblağların bir işletmenin değerine olan etkileri yukarıdaki iki maddede yer alan faktörlere göre daha azdır. planlama dönemi ve sermaye maliyeti. 1989). Proje yöneticileri yukarıda saydığımız yedi faktörden dördüne etki etme gücüne sahiptir (Turner. Bu nedenle etkin bir sürdürülebilir yapım proje yönetimi öncelikle yukarıda listelenen tüm aktörlerin yapı ömrünün her bir sürecine dahil edilmesi ile sağlanabilir. Bahsedilen girdiler ve çıktılar arasındaki fark ise serbest nakit akımı denilen ve finansman kuruluşlarının kullanabileceği nakti gösterir. işletme sermayesi yatırımı. Bu faktörlerden ilk üçü nakit akış çizelgesinde girişleri belirlemek için kullanılır.ve inşaat veya işletme faaliyetlerine son verilecektir. bir proje yöneticisinin sürdürülebilir yapımın teşviki üzerindeki rolü öncelikle projenin örgütlenme yapısı ve aktörlerin bu kavramdan sağlayacakları faydalar. güvenilirlik ve işletme masraflarındaki düşüşlerin işletme kârı üzerinde önemli etkileri olabilir.

4. B. DETR Good Practice Guide 274. Son zamanlarda. Dolayısıyla proje yöneticilerinin yapının teslimi ile son bulan görevleri. proje yöneticisinin rolünün yapının teslimi ile tamamlanmasını öngörür. Sürdürülebilir yapım proje yönetimi ise geleneksel proje yapım sürecine göre ek planlama ve aktörler arasında daha güçlü bir işbirliği gerektirir. Görüldüğü gibi sürdürülebilirliğin. (2000) Cost and value: fact and fiction.proje yöneticilerinin değişik meslek gruplarından oluşan bir takımı yönetme yeteneklerinin geliştirilmesini zorunlu kılar. Geleneksel proje yönetimi. Sürdürülebilir yapımın sorunsuz gelişebilmesi için belki de en önemli faktör. Bu görevin yürütülmesi işlemi de proje yöneticilerine verilmiştir. fayda. Dumaine. mühendis.119. tüm aktörlerin aynı amaç üzerine odaklanmasını ve dolayısıyla proje yönetiminde karşılaşılabilecek sorunların en az seviyeye indirgenmesini sağlayabilir. Kamu organları. üniversiteler ve diğer eğitim kurumlarına bu alanda önemli bir görev düşmektedir. Dolayısıyla proje yönetimi açısından bakıldığında sürdürülebilir yapımın değerlendirilmesinde Yaşam Boyu Maliyet Analizi tekniklerinin kullanımının yaygınlaştırılması ve standart hale getirilmesi büyük önem taşır. B. Sürdürülebilir yapım tekniklerinin uygulanması ile proje yöneticisinin kullanım ve yıkım safhalarında da aktif rol almasının gündeme gelmesi beklenmektedir. işverenler başta olmak üzere. kullanıcıların sürdürülebilir tasarım ve yapımdan ne derece memnun olduklarını belirlemek için değerlendirmeler yapılmaya başlanmıştır. Başka bir yenilik ise gelişmiş ülkelerde yaygınlaşmaya başlayan kullanıcı memnuniyetinin ölçülmesidir. maliyet ve risklerin açıkça ortaya konulmasıdır. Kullanıcıları sürdürülebilir yapının işletmesi ve bakımı konularında bilinçlendirmek bu görevlerden biridir. No. sürdürülebilir yapım ile kullanım ve yıkım safhalarına kadar uzamış olacaktır. Bunun yanı sıra yukarıda açıklanan BTM. (1989) How managers can succeed through speed. Kaynaklar Bordass. yapı ömründe rol alan kişiler tarafından farklı şekilde algılanmasının arkasındaki en önemli faktör aslında bir yapının “değişim değeri” ve “kullanım değeri” arasındaki farktır. sürdürülebilir yapım hem ülke ekonomisini canlandırma hem de yüklenici. E&FN Spon 28 (5/6) pp 338-352 BRECSU (1999) Environmentally smart buildings – a quantity surveyor’s guide to the cost-effectiveness of energy efficient offices. Vol. bazı ülkelerde inşaat tamamlandıktan altı ila dokuz ay sonra. Sürdürülebilir yapılar arttıkça bu sistemin ülkemizde de gelişmesi beklenmektedir. pp54-59 104 . Genel Sonuçlar Çevresel faydaların yanı sıra. Building Research & Information. sivil toplum kuruluşları. yüklenici ve kullanıcıların bu konuda bilinçlendirilmesi. Fortune. tedarikçi gibi aktörlerin rekabetçiliğini artırma potansiyeline sahip olduğu için büyük bir fırsat olabilir. mimar.

E. E&FN Spon 28 (5/6) pp 353-367 Hill. 18-20 October 2006. J. Brussels. Romm. R. (2002) Introduction to Building Procurement Systems. A.org/images/PDFs/BuildingsLand/D94-27_GBBL.rmi. Oxford. Belgum. 34 (3) pp 201-207 Pearce. . W. pp 4-19 Masterman.worldenergy. second edition. 27 (1). Rome. Construction Management and Economics. (1987) Our common future. (1997) Sustainable construction: principles and a framework for attainment. Taylor&Francis 25 (4) pp 291-300 Propersi. (2000) Green buildings. (2006) “Project Finance and Hydropower Projects: Case Study of Birecik Dam and Hydroelectric Power Plant Project in Turkey”. (1999) Productivity in buildings: the “killer” variables. Oxford University Press.org/ 105 . E&FN Spon 15 pp 223-239 Leaman. Taylor & Francis Pearce.htm Engineering News Record (ENR). http://www. Building Research & Information.pdf Turner. A. (1995)..cnn. Building Research and Information. http://www. (2006) Is the construction sector sustainable?: definitions and reflections. United Nations Environmental Program and Reports. Greening the building and the bottom line: Increasing productivity through energy-efficient design Rocky Mountain Institute. World Commission on Environment and Development (WCED).D. ve Gundes. ve Browning.com/ Heerwagen. (2009) http://enr. Colorado. Berkshire. C. England.http://money. Civil Engineering and Environmental Systems. Proceedings of the Joint International Symposium of CIB Working Commissions. United Nations Environmental Program (UNEP) (2002) Industry as a partner for sustainable development. D. organisational success and occupant productivity.construction. J. Bowen P. J. McGraw-Hill Book Company Europe. (2008) Sustainable capital projects: leapfrogging the first cost barrier. J. A. S. Bordass. W. R. J. R. W. (1995) The commercial Project Manager.. World Energy Council (WEC) Turkish National Committee (2008) Energy Management in the Building Sector. Building Research & Information. A.com/magazines/fortune/fortune_archive/1989/02/13/71614/index.

.

Ankete katılan mühendislik ve tasarım hizmeti sunan firmalar. yönetim kadrosunun bilgi teknolojilerine yeterli önemi vermemesi. teknolojideki hızlı değişimlere ayak uyduramama. firma tarafından verilen hizmetlerin daha hızlı tamamlanması. Bu çalışmada. donanım ve bilgi teknolojilerinin kullanımının faydaları ve karşılaşılan problemleri tespit etmeye yönelik toplam 21 sorudan oluşmaktadır. bilgi teknolojilerinin faydalarının yeteri kadar farkında olunmaması. firmanın rekabet gücünü arttırması. Anket gönderilen firmalardan 62 tanesi anketi eksiksiz olarak doldurarak geri göndermiştir.tr Atilla Damcı stanbul Teknik Üniversitesi nşaat Fakültesi. teknik/mühendislik hesaplamaları gibi alanlarda bilgi teknolojilerini kullanmaktadırlar. Yapı şletmesi Anabilim Dalı. mühendislik ve tasarım hizmeti veren firmaların büyük çoğunluğu tasarım/çizim. Türk Müşavir Mühendisler ve Mimarlar Birliği üyesi olan 119 firmaya elektronik posta yoluyla anket gönderilmiştir. bilgi teknolojilerinin kullanım maliyetinin yüksek olmasını ve bilgi teknolojilerinin entegrasyonunda yaşanan problemleri göstermişlerdir. stanbul Tel: (0212) 285 36 53 E-Posta: damcia@itu. bilgi teknolojilerinin Türk inşaat sektöründe kullanılmasını engelleyen faktörler olarak. evrak işlerinin azaltılması gibi faydalarının olduğunu belirtmişlerdir. bilgi teknolojilerinin kullanımının gerekli bilgilerin daha kolay elde edilmesi. iletişim masraflarının ve zamanlarının azalması. Maslak. bilgi teknolojileri hakkında bilgi eksikliği. Anket. mühendislik firmaları. Bu amaçla. sektördeki yoğun rekabet ortamında farklılık yaratabilmek amacıyla.tr Öz Günümüzde. Yapı şletmesi Anabilim Dalı. firma içi iletişim ve evrak takibinin daha hızlı olması. bilgi teknolojilerinin kullanımının mevcut durumunun araştırılması hedeflenmiştir. Maslak. Anket sonuçlarının değerlendirilmesi sonucunda. muhasebe. Ayrıca anketi cevaplandıran mühendislik ve tasarım hizmeti sunan firmalar. uluslar arası bağlantıların daha kolay sağlanması. Her ne kadar bilgi teknolojilerinin kullanımı firmalara önemli avantajlar sağlasa da.edu. Anahtar Kelimeler: Bilgi teknolojileri. tasarım firmaları. Türk inşaat sektöründe mühendislik ve tasarım hizmeti sunan firmalarda. inşaat sektöründe bilgi teknolojilerinin kullanımı diğer sektörlere kıyasla oldukça düşük seviyede kalmaktadır. anket çalışması.Mühendislik ve Tasarım Hizmeti Sunan Firmalarda Bilgi Teknolojilerinin Kullanımı Gül Polat stanbul Teknik Üniversitesi nşaat Fakültesi.edu. inşaat projelerinin birçok aşamasında bilgi teknolojilerinin kullanımının sağladığı avantajlardan faydalanmaktadır. inşaat sektörü. gerek yüklenici inşaat işletmeleri gerekse de mühendislik ve tasarım hizmeti sunan firmalar. stanbul Tel: (0212) 285 37 37 E-Posta: polatgu@itu. yazılım kullanımı. bilgi teknolojilerinin kullanımında tecrübeli ve yeterli bilgi birikimine sahip personel eksikliği. genel idare. 107 . tüm dünyada olduğu gibi Türkiye’de de.

Bilgi teknolojisi. 2009). 1999). Günümüzde. Rivard. Araştırma Yöntemi Türk inşaat sektöründe mühendislik hizmeti sunan (MHS) firmalarda ve tasarım hizmeti sunan (THS) firmalarda. tamamlanmış olan projelerin ihale bedelleri toplamı. Diğer bir ifadeyle. elektronik aygıtlarla sağlayan teknolojilerin hepsi olarak tanımlanabilir (Bjork. yazılımlar. “bilgisayarlar ve dijital veri setleri üzerine dayanan teknolojiler bütünü” olarak yapılmaktadır (Grigg ve diğ. Bu araştırmaların bulguları arasında bilgi teknolojilerinin Türk inşaat sektöründe verimli bir şekilde kullanılmadığı yer almaktadır (Sarshar ve Işıkdağ. Taş ve Irlayıcı. Polat. yapılan çalışmalar inşaat sektöründe bilgi teknolojilerinin etkili olarak kullanımının verimliliği artırdığını göstermiştir (Ahmad ve diğ. 1996. Diğer bir tanımı ise. 2000). Bu amaçla. Türk Müşavir Mühendisler ve Mimarlar Birliği üyesi olan 119 mühendislik ve tasarım firmasına elektronik posta yoluyla anket gönderilmiştir. toplam 21 sorudan ve iki ana kısımdan oluşmaktadır. Bu çalışmada. telefon ve faks makineleri gibi birçok teknolojiyi kapsar. 2005. depolanmasını ve gerektiğinde iletilmesini. Daha önceki yıllarda. tüketicinin değişen ve gelişen ihtiyaçlarını karşılama yönünde yenilikler yaratmaya zorlamaktadır. Anketi cevaplayan 62 firmanın 37 tanesi mühendislik (% 60). Stewart et al. bu bilginin kullanılmasını.. bilgi teknolojileri bilginin toplanmasını. 2002).. 25 tanesi ise tasarım hizmeti (% 40) sunmaktadır.. hizmet sunulan müşteri profili ve kalite yönetim sistemi olup olmadığı gibi firmaların genel özelliklerini belirlemeye yönelik 5 soru bulunmaktadır. dağıtılması ve sunumu için elektronik aygıtların ve programların kullanılması” olarak tanımlanmaktadır (Bjork.. Acar ve diğ. 2005). inşaat projelerinin birçok aşamasında bilgi teknolojilerinin sağladığı avantajlardan faydalanmaktadır (Brown ve diğ. Güleş. “bilginin işlenmesi. 2000. sürekli artan kaliteli ürün ihtiyacını karşılamak. Buna ek olarak. 2007. 1999. 2005. Anket gönderilen firmalardan 62 tanesi anketi eksiksiz olarak doldurarak geri göndermiştir.. Türk Müşavir Mühendisler ve Mimarlar Birliği (TMMMB) üyesi olan 119 firmaya elektronik posta yoluyla 21 sorudan oluşan bir anket gönderilmiştir. tüm dünyada olduğu gibi Türkiye’de de. 2004). Amacı bilginin paylaşılması ve faydalı bir şekilde yönetimi olan bilişim teknolojileri bilgisayarlar.. birçok sektörde olduğu gibi inşaat sektörü katılımcılarını da. gerek yüklenici inşaat işletmeleri gerekse de mühendislik ve tasarım hizmeti sunan firmalar. 2004. depolanması. Türk inşaat sektöründe mühendislik ve tasarım hizmeti sunan firmalarda. bilgi teknolojilerinin kullanımının mevcut durumunun araştırılması amacıyla. bilgi ve iletişim teknolojilerinin Türk inşaat sektöründe ne ölçüde kullanıldığını tespit etmek için çeşitli araştırmalar yapılmıştır. 2000. bilgisayar ağları. bilgi teknolojilerinin kullanımının mevcut durumunun araştırılması hedeflenmiştir.Giriş Dünyadaki ekonomik durum. Anket. Birinci kısımda. teknik personel sayısı. Kanoğlu. kinci kısım 108 . teknik açıdan karmaşık olan projelerle daha iyi mücadele edebilmek ve sektördeki yoğun rekabet ortamında farklılık yaratabilmek için. Grigg ve diğ. tamamlanan proje tipleri. % 52 cevaplama oranı elde edilmiştir. Sonuç olarak.

2THS: Tasarım hizmeti sunan Proje Tipleri 109 .000.000. Yüzde (%) MHS1 Firmalar THS2 Firmalar > 500. Türk inşaat sektöründe mühendislik ve tasarım hizmeti sunan firmalarda.000 . Tablo 1 Teknik Personel Sayısı. Tasarım hizmeti sunan 25 firmanın ise % 48’i 100 kişiden fazla kişi çalıştırdığı cevabını vermiştir (Tablo 1). okul. bilgi teknolojilerinin kullanımının faydaları ve karşılaşılan problemler gibi konuları içermektedir.000.990.200. Tablo 2 Firmaların Tamamlamış Olduğu Projelerin hale Bedelleri. alışveriş merkezleri.) 57 52 Konut ve toplu konut projeleri 70 72 Ticari yapılar (ofis.000 .000 3 8 19.990.000.990. Yüzde (%) MHS1 Firmalar THS2 Firmalar Endüstriyel Yapılar (fabrika.100. 2THS: Tasarım hizmeti sunan Ankete katılan mühendislik hizmeti sunan firmaların % 36’sının ve tasarım hizmeti sunan firmaların ise % 32’sinin bugüne kadar tamamlamış olduğu projelerin ihale bedelleri toplamı 500.990.000 .000 $’ı aşmaktadır.990. Tablo 2’de firmaların tamamlamış olduğu projelerin ihale bedelleri gösterilmiştir.000 . vb. Bu sorular yazılım kullanımı.) 57 52 Altyapı Projeleri 41 36 1 MHS: Mühendislik hizmeti sunan.000 19 20 1 MHS: Mühendislik hizmeti sunan.000 8 12 99.990.10.15.) 59 68 Özel Yapılar (hastane. vb. Araştırmanın Bulguları Ankete Katılan Firmaların Genel Özellikleri Ankete katılan firmalara bünyelerinde teknik personel olarak kaç kişi çalıştırdıkları sorulmuştur.990.000. vb.990.000 14 12 49.000 .20.000 8 8 199. 2THS: Tasarım hizmeti sunan hale Bedelleri ( $ ) Firmaların bugüne kadar tamamlamış oldukları proje tipleri ve bunların yüzdeleri Tablo 3’te gösterilmiştir.30.000. Mühendislik hizmeti sunan 37 firmadan 19 tanesi (% 51) 100 kişiden fazla teknik personel çalıştırdığını belirtmiştir.000.ise.000 .000 6 4 < 9. Teknik Personel Sayısı Yüzde (%) MHS1 Firmalar THS2 Firmalar 1-49 32 36 50-99 16 16 >100 51 48 1 MHS: Mühendislik hizmeti sunan.000.000 36 32 499.50. donanım. bilgi teknolojilerinin kullanımının mevcut durumunun saptanmasına yönelik 16 sorudan oluşmaktadır.000 .000 3 4 29. Tablo 3 Firmaların Tamamlamış Olduğu Proje Tipleri. depo.000.000 3 0 14.

% 46’sı bu belgeye sahip olmadıkları cevabını vermiştir. Ankete katılan mühendislik hizmeti sunan firmaların % 43’ü 1-10 adet arasında bilgisayara sahip olduğunu belirtmiştir. Firmalar ilk olarak sahip oldukları bilgisayar sayısını tespit etmeye yönelik olan soruyu cevaplamışlardır.Tablo 3’te görüldüğü gibi mühendislik hizmeti sunan firmaların % 70’inin konut ve toplu konut projelerinde. 2THS: Tasarım hizmeti sunan Bilgisayar sayısı 110 . Yüzde (%) MHS1 Firmalar THS2 Firmalar Kamu Sektörü 0 0 Özel Sektör 35 44 Kamu Sektörü + Özel Sektör 65 56 1 MHS: Mühendislik hizmeti sunan. % 11’i ise bu belgeyi alabilmek için gerekli girişimleri başlattıklarını belirtmiştir. Yüzde (%) MHS1 Firmalar THS2 Firmalar 1-10 43 44 11-50 14 12 51-100 19 16 101-200 5 4 201-500 5 4 > 500 14 20 1 MHS: Mühendislik hizmeti sunan. Tablo 4 Firmaların Hizmet Verdikleri Müşteri Profilleri. % 52’sinin de endüstriyel yapılar ve özel yapılar içeren projelerde çalıştıkları görülmektedir. % 57’sinin de endüstriyel yapılar ve özel yapılar içeren projelerde çalıştıkları görülmektedir. % 12’si ise bu belgeyi alabilmek için gerekli girişimleri başlattıklarını belirtmiştir. 2THS: Tasarım hizmeti sunan Müşteri Profili Mühendislik ve tasarım hizmeti veren ve Türk Müşavir Mühendisler ve Mimarlar Birliği (TMMMB) üyesi olan firmalara ISO 9001 “Kalite Yönetim Sistemi” belgesine sahip olup olmadıkları sorulmuştur. Mühendislik hizmeti sunan firmaların % 43’ü ISO 9001 “Kalite Yönetim Sistemi” belgesine sahip olduklarını belirtirken. o firmanın bilgi teknolojilerine verdiği önemin göstergelerinden biri olarak kabul edilebilir. Tasarım hizmeti sunan firmalarda ise bu oran % 44’tür (Tablo 5). Türk inşaat sektöründe mühendislik ve tasarım hizmeti sunan firmalarda. tasarım hizmeti sunan firmaların da % 56’sı hem kamu sektörüne hem de özel sektöre hizmet vermektedir. Tablo 5 Firmaların Sahip Olduğu Bilgisayar Sayısı. % 40’ı bu belgeye sahip olmadıkları cevabını vermiştir. bilgi teknolojilerinin kullanımının mevcut durumunun saptanmasına yönelik 16 sorudan oluşmaktadır. % 68’inin ticari yapılar projelerinde. % 59’unun ticari yapılar projelerinde. Firmaların Bilgi Teknolojileri Kullanımındaki Durumu Anketin ikinci kısmı. Ankete katılan firmaların hizmet sundukları müşteri profilleri ve yüzdeleri Tablo 4’te gösterilmiştir. Tasarım hizmeti sunan firmaların ise % 48’i ISO 9001 “Kalite Yönetim Sistemi” belgesine sahip olduklarını belirtirken. Tasarım hizmeti sunan firmaların ise % 72’sinin konut ve toplu konut projelerinde. Firmanın sahip olduğu bilgisayar sayısı. Mühendislik hizmeti sunan firmaların % 65’i.

Yüzde (%) MHS1 Firmalar THS2 Firmalar Ağ üzerinden birbirine bağlı bilgisayar 54 56 Bağımsız bilgisayar 24 16 Her ikisi 22 28 1 MHS: Mühendislik hizmeti sunan. Bir başka soruda. Tablo 6 Firmaların Kullandığı Bilgisayarların Ağ Tipleri. THS: Tasarım hizmeti sunan Uygulama Alanları Ankete katılan mühendislik hizmeti veren firmaların % 35’i teknik hesaplamalar ve mühendislik analizleri ile ilgili olarak SAP2000 programını. tasarım hizmeti sunan firmaların ise %56’sı bu cevabı vermiştir (Tablo 6). Buna ek olarak. Mühendislik hizmeti sunan firmaların %82’si bilgi teknolojilerini tasarım/çizim ve muhasebe alanlarında. tasarım hizmeti sunan 25 firmadan 7’si (% 28) bu uygulamalardan faydalandıklarını belirtmişlerdir. 37 mühendislik hizmeti sunan firmadan 14’ü (% 38). Yüzde (%) MHS1 Firmalar THS2 Firmalar Tasarım/Çizim 82 76 Muhasebe 82 72 Teknik/Mühendislik Hesaplamalar 76 72 Genel idare 52 48 Şartname Yazımı 52 44 Her Türlü Evrak Takibi ve Yönetimi 45 48 Diğer 6 2 1 2 MHS: Mühendislik hizmeti sunan. % 32’si Sta4CAD programını ve % 19’u IdeCAD (statik) programını kullandıklarını belirtmiştir (Tablo 8). mühendislik hizmeti sunan firmaların % 73’ünün. Firmalara elektronik ticaret uygulamalarından faydalanıp faydalanmadıkları sorusu sorulduğunda. tasarım hizmeti sunan firmaların da % 76’sının bir resmi internet sitesi bulunmaktadır. Tablo 7 Firmaların Bilgi Teknolojilerini Kullandıkları ş Süreçleri. bir internet sitesine sahip olan mühendislik hizmeti sunan firmaların % 81’i. mühendislik hizmeti sunan firmaların % 54’ü firmalarında ağ üzerinden birbirine bağlı bilgisayarlar kullanıldığını belirtirken. Tasarım hizmeti sunan firmaların ise % 76’sı bilgi teknolojilerini tasarım/çizim için. tasarım hizmeti sunan firmaların ise % 89’u sitelerini düzenli olarak güncellediklerini belirtmiştir. Ankete katılan firmaların mühendislik ve tasarım hizmeti veren firmalar olması.Ankete katılan firmalara. sahip oldukları bilgisayarların bağımsız bilgisayarlar mı yoksa bir ağ üzerinden birbirine bağlı bilgisayarlar mı olduğu sorulduğunda. 111 . bu firmalarda bilgi teknolojilerinin en çok tasarım/çizim ve teknik/mühendislik hesaplamaları alanlarında kullanılmasını anlaşılır kılmaktadır. hem mühendislik hizmeti sunan hem de tasarım hizmeti sunan firmaların hepsi firmalarında kullanılan bilgisayarların internet bağlantısına sahip olduklarını belirtmiştir. 2THS: Tasarım hizmeti sunan Ağ tipi Ankete katılan firmalara kullandıkları bilgisayarların internet bağlantısının olup olmadığı sorulduğunda. % 72’si de muhasebe ve teknik/mühendislik hesaplamalarda kullandıklarını belirtmiştir. Ayrıca. % 76’sı ise teknik/mühendislik hesaplamalarda kullandıkları cevabını vermiştir (Tablo 7). firmalara bilgi teknolojilerini iş süreçlerinin hangi alanlarında kullandıkları sorusu yöneltilmiştir.

Programlar AutoCAD Autodesk 3ds MAX AutoCAD LT IdeCAD (Mimari) ArchiCAD NetCAD AutoCAD Civil 3D Revit Architecture AllPlan Diğer Yüzde (%) 96 24 20 20 20 16 12 4 4 4 Bazı durumlarda.Tablo 8 Mühendislik Hizmeti Veren Firmaların Teknik Hesaplamalar/Mühendislik Analizleri için Kullandıkları Programlar. Tablo 10 Firmaların Bilgi Teknolojilerini Kullandıkları ş Süreçleri. Yüzde (%) MHS1 Firmalar THS2 Firmalar Teknik/Mühendislik Hesaplamalar 47 73 Her Türlü Evrak Takibi ve Yönetimi 47 36 Muhasebe 47 27 Genel idare 41 18 Tasarım/Çizim 24 9 Şartname Yazımı 18 9 Diğer 18 18 1 MHS: Mühendislik hizmeti sunan. hazır paket programlar firmaların faaliyet alanları doğrultusunda ortaya çıkan özel ihtiyaçlarına cevap vermez ve firmalar kendi ihtiyaçları doğrultusunda yazılmış bilgisayar programlarına gereksinim duyarlar. 37 tane mühendislik hizmeti veren firmadan 17 tanesi (% 46) bu soruya evet cevabını vermiştir. Ankete katılan mühendislik ve tasarım firmalarına. özel olarak firmaları için yazılmış olan bilgisayar programları kullanıp kullanmadıkları sorulmuştur. Tablo 9 Tasarım Hizmeti Veren Firmaların Tasarım için Kullandıkları Programlar. Programlar SAP2000 Sta4CAD IdeCAD (Statik) XSteel Probina Etabs StaadPro Diğer Yüzde (%) 35 32 19 8 5 5 0 11 Tasarım hizmeti veren firmaların % 96’sı tasarım için AutoCAD programını. 2THS: Tasarım hizmeti sunan Uygulama Alanları 112 . Tasarım hizmeti veren firmaların ise % 44’ü özel olarak kendi firmaları için geliştirilen bilgisayar programları kullandıklarını belirtmiştir. % 24’ü Autodesk 3ds MAX programını ve % 20’si IdeCAD (mimari) ve ArchiCAD programlarını kullandıklarını belirtmiştir (Tablo 9). Firmaların kendi ihtiyaçları doğrultusunda özel olarak hazırlattıkları bilgisayar programlarını iş süreçlerinin hangi alanlarında kullandıklarına dair soruya verdikleri cevaplar ise Tablo 10’da görülmektedir.

Tasarım hizmeti veren firmaların ise % 84’ü de bilgi teknolojilerinin faydalarının yeteri kadar farkında olunmamasının. Tasarım hizmeti veren firmaların ise % 84’ü aynı görüşü paylaşmaktadır. Anket sonuçları göstermiştir ki ankete katılan mühendislik hizmeti veren firmaların % 89’u kullandıkları yazılım programları ile ilgili olarak üniversitelerde yeterli eğitim verilmediğini düşünmektedir. % 84’ü bilgi teknolojileri kullanımında tecrübeli ve yeterli bilgi birikimine sahip personel eksikliğinin. firmaların bünyelerinde istihdam ettikleri personelin yüzde kaçının bilgisayar kullanmayı bildiği Tablo 11’de gösterilmiştir. Çalışan Personel Sayısı Yüzde (%) Yüzdesi MHS1 Firmalar THS2 Firmalar % 1-10 3 4 % 11-20 0 0 % 21-30 3 4 % 31-40 5 4 % 41-50 0 0 % 51-60 11 4 % 61-70 3 0 % 71-80 16 12 % 81-90 19 20 % 91-100 41 52 1 MHS: Mühendislik hizmeti sunan. % 81’ de bilgi teknolojilerinin faydalarının yeteri kadar farkında olunmamasının ve teknolojideki hızlı değişime ayak uyduramamanın sebepler arasında yer aldığını belirtmiştir (Tablo 12). Tasarım hizmeti veren 25 firmanın ise 14 tanesi (% 56) bilgi teknolojileri konusunda uzman bir bilgi işlem personeli çalıştırdıklarını belirtmiştir. Ankete katılan firmalara. Söz konusu bölümlerde öğrenim gören öğrencilerin gerek bilgi teknolojilerinin sağlayacağı avantajlardan haberdar olmaları gerekse de meslek hayatlarında ihtiyaç duyacakları bilgisayar programlarını kullanmayı öğrenmeleri. 2THS: Tasarım hizmeti sunan nşaat sektöründe bilgi teknolojilerinin kullanımının yaygınlaşmasında şüphesiz ki üniversitelerin inşaat mühendisliği ve mimarlık bölümlerinin önemli bir rolü bulunmaktadır. ankete katılan mühendislik hizmeti veren firmaların % 38’i çalışanlara yönelik bilgi teknolojileri ile ilgili eğitim programları düzenlediklerini belirtmiştir. Ayrıca. % 80’i bilgi teknolojileri hakkında bilgi eksikliğinin ve bilgi teknolojileri kullanımında tecrübeli ve yeterli bilgi birikimine sahip personel eksikliğinin sebepler arasında yer aldığını belirtmiştir (Tablo 12). Mühendislik hizmeti veren firmaların % 53’ü bilgi teknolojileri konusunda uzman bir bilgi işlem personeli çalıştırdıkları yanıtını vermiştir.Firmaların bilgi teknolojileri konusunda sahip oldukları tecrübeyi tespit etmek amacıyla ankete katılan firmalara bilgi teknolojileri konusunda uzman bir bilgi işlem personeli çalıştırıp çalıştırmadığı sorulmuştur. Ankete katılan firmalara kullandıkları programlarla ilgili olarak üniversitelerde öğrencilere yeterli eğitim verilip verilmediği sorulmuştur. Tasarım hizmeti veren firmaların ise % 36’sı çalışanlarına bu kapsamda bir eğitim verdiklerini belirtmişlerdir. Ek olarak. Tablo 11 Firmaların Bilgisayar Kullanmayı Bilen Personel Sayısı. 113 . bu teknolojilerin kullanımını arttıracaktır. Türk inşaat sektöründe bilgi teknolojilerinin yaygın olarak kullanılmamasının altında yatan sebeplerin neler olduğu sorulmuştur. Mühendislik hizmeti veren firmaların % 89’u bilgi teknolojileri hakkında bilgi eksikliğinin.

Yüzde (%) MHS1 THS2 Firmalar Firmalar Bilgi teknolojileri hakkında bilgi eksikliği 89 80 Tecrübeli ve yeterli bilgi birikimine sahip personel eksikliği 84 80 Bilgi teknolojilerinin faydalarının yeteri kadar farkında olunmaması 81 84 Teknolojideki hızlı değişime ayak uyduramama 81 72 Yönetim kadrosunun bilgi teknolojilerine yeterli önemi vermemesi 76 76 Bilgi teknolojilerinin kullanım maliyetinin yüksek olması 65 64 Bilgi teknolojilerinin kullanımında yazılım problemlerinin yaşanması 30 28 Bilgi teknolojilerinin kullanımında donanım problemlerinin yaşanması 24 28 Bilgi teknolojilerinin güvenilir olmaması 14 16 Bilgi teknolojilerinin entegrasyonunda yaşanan problemler 35 40 1 MHS: Mühendislik hizmeti sunan. firma içi iletişim ve evrak takibinin daha hızlı olması ve firma tarafından verilen hizmetlerin daha hızlı tamamlanması cevabını vermiştir (Tablo 13). Yüzde (%) MHS Firmalar THS2 Firmalar Gerekli bilgilerin daha kolay elde edilmesi 97 100 Firmanın rekabet gücünü arttırması 95 100 Firma içi iletişim ve evrak takibinin daha hızlı olması 95 100 Firma tarafından verilen hizmetlerin daha hızlı tamamlanması 95 96 letişim masraflarının ve zamanlarının azalması 89 88 Uluslar arası bağlantıların daha kolay sağlanması 84 92 Evrak işlerini azaltması 81 84 1 MHS: Mühendislik hizmeti sunan. ankete katılan mühendislik hizmeti veren firmaların % 97’si gerekli bilgilerin daha kolay elde edilmesi. Türk Müşavir Mühendisler ve Mimarlar Birliği üyesi olan 119 firmaya elektronik posta yoluyla anket gönderilmiştir. firmaların genel özelliklerini belirlemeye yönelik 5 soru bulunmaktadır. Anketi cevaplayan 62 firmanın 37 tanesi mühendislik (% 60). % 96’sı firma tarafından verilen hizmetlerin daha hızlı tamamlanması cevabını vermiştir (Tablo 13). her türlü bilginin işlenmesi. toplam 21 sorudan ve iki ana kısımdan oluşmaktadır. 25 tanesi ise tasarım hizmeti (% 40) sunmaktadır. Türk inşaat sektöründe mühendislik ve tasarım hizmeti sunan firmalarda. depolanması. Bu çalışmada.Tablo 12 Bilgi Teknolojilerinin Yaygın Olarak Kullanılmamasının Sebepleri. Birinci kısımda. Türk inşaat sektöründe mühendislik ve tasarım hizmeti sunan firmalarda. Bu amaçla. bilgi 114 . 2THS: Tasarım hizmeti sunan Avantajlar 1 Sonuç ve Öneriler Bilgi teknolojisi. en genel ifadeyle. 2THS: Tasarım hizmeti sunan Sebepler Bilgi teknolojilerinin kullanılmasının firmalara sağladığı avantajların neler olduğu sorulduğunda ise. dağıtılması ve sunumu için elektronik aygıtların ve programların kullanılması olarak tanımlanmaktadır. firmanın rekabet gücünün artması ve firma içi iletişim ve evrak takibinin daha hızlı olması. % 95’i firmanın rekabet gücünün artması. Tablo 13 Bilgi Teknolojilerinin Kullanılmasının Sağlayacağı Avantajlar. bilgi teknolojilerinin kullanımının mevcut durumunun araştırılması hedeflenmiştir. Anket. Ankete katılan tasarım hizmeti veren firmaların ise hepsi gerekli bilgilerin daha kolay elde edilmesi. kinci kısım ise. Anket gönderilen firmalardan 62 tanesi anketi eksiksiz olarak doldurarak geri göndermiştir.

veya mevcut derslerin içeriklerinde bilgi teknolojilerinin kullanımı hakkında bilgilerin verilmesi. bilgi teknolojilerinin kullanımında tecrübeli ve yeterli bilgi birikimine sahip personel eksikliği. genel idare. sektörde bilgi teknolojilerinin yaygın bir biçimde kullanılmasının en önemli engelleri olarak görülen konu hakkındaki bilgi eksikliği ve tecrübeli ve yeterli bilgi birikimine sahip personel eksikliği sorunlarını önemli ölçüde giderecektir. bilgi teknolojileri hakkında bilgi eksikliği. iletişim masraflarının ve zamanlarının azalması. Ayrıca anketi cevaplandıran mühendislik ve tasarım hizmeti veren firmalar bilgi teknolojilerinin kullanımının. firma içi iletişim ve evrak takibinin daha hızlı olması. mühendislik ve tasarım hizmeti sunan firmaların büyük çoğunluğunun tasarım/çizim. uluslar arası bağlantıların daha kolay sağlanması. bilgi teknolojilerinin kullanım maliyetinin yüksek olmasını ve bilgi teknolojilerinin entegrasyonunda yaşanan problemleri göstermişlerdir. Üniversitelerin lisans ve yüksek lisans programlarının yanı sıra. bilgi teknolojilerinin faydalarının yeteri kadar farkında olunmaması. nşaat sektöründe bilgi teknolojilerinin kullanımının yaygınlaşmasında üniversitelerin inşaat mühendisliği ve mimarlık bölümlerinin önemli bir rolü bulunmaktadır. ve evrak işlerinin azaltılması gibi faydalarının olduğunu belirtmişlerdir. yönetim kadrosunun bilgi teknolojilerine yeterli önemi vermemesi. üniversitelerin ilgili bölümlerinin müfredatlarına bilgi teknolojileri konusunda zorunlu ve/veya seçmeli dersler eklemek. Bu nedenle. gerekli bilgilerin daha kolay elde edilmesi. 115 . Bu çalışma ile birlikte. Söz konusu bölümlerde öğrenim gören lisans ve yüksek lisans öğrencilerinin gerek bilgi teknolojilerinin sağlayacağı avantajlardan haberdar olmaları gerekse de meslek hayatlarında ihtiyaç duyacakları bilgisayar programlarını kullanmayı öğrenmeleri. muhasebe. nşaat Mühendisleri Odası ve Mimarlar Odası tarafından bilgi teknolojilerinin kullanımı konusunda kursların düzenlenmesi ve üniversitelerin Sürekli Eğitim Merkezleri tarafından konu ile ilgili sertifika programları düzenlenmesi de hem sektöre kalifiye personel yetiştirilmesine hem de sektörde halen çalışmakta olan profesyonellerin bilgi teknolojileri konusunda bilgi sahibi olmalarına katkıda bulunacaktır.teknolojilerinin kullanımının mevcut durumunun saptanmasına yönelik 16 sorudan oluşmaktadır. teknolojideki hızlı değişimlere ayak uyduramama. firmanın rekabet gücünü arttırması. bu teknolojilerin kullanımını arttıracaktır. firma tarafından verilen hizmetlerin daha hızlı tamamlanması. Şüphesiz ki. Türk inşaat sektöründe mühendislik ve tasarım hizmeti sunan firmaların büyük bir çoğunluğunun bilgi teknolojilerini önemli ölçüde kullandığı ancak sektörde çalışan mühendislerin bilgi teknolojilerinin etkin kullanımı konusunda firmaların ihtiyaçlarını karşılayacak kadar donanıma sahip olmadıkları ve bu eksikliğin büyük bir ölçüde üniversitelerdeki konu ile ilgili yetersiz veya eksik eğitim sisteminden kaynaklandığı sonucuna varılmıştır. Tüm bu faydaların yanında mühendislik ve tasarım hizmeti sunan firmalar bilgi teknolojilerinin Türk inşaat sektöründe kullanılmasını engelleyen faktörler olarak. teknik/mühendislik hesaplamaları gibi alanlarda bilgi teknolojilerini kullandıkları sonucuna varılmaktadır. Anket sonuçları değerlendirildiğinde. bilgi teknolojilerinin kullanımının yaygınlaşması inşaat sektöründe verimliliği arttıracaktır.

131. Irlayıcı F. 1. stanbul. Vol. 1. Stewart R. pp. Journal of Professional Issues in Engineering Education and Practice. Vol. Rivard H.. No.S. (2009) Managing Information Technology in Construction: Case of the Turkish Construction Industry. Engineering. pp.. pp 1-16.G.Kaynaklar Acar E. Verimlilik Dergisi.S. Cooper G. Process. 1. Construction and Architectural Management.. 20-22 Mayıs. 37-56. (2005) Information Technology in Civil Engineering Curriculum. Sey Y. Arditi D. (2004) A survey of ICT use in the Turkish construction industry.edu. Management. 3. ITCon. 116 . (1999). Koçak I. 3-16. Kanoğlu A.. 23... pp 155-171.. Vol.tr/~kanoglu/ KANOGLU-CP-IPYD-DINAMIKLER2002. Taş E.itu. Brandon P. (1995) Information technology (IT) and integration in the construction industry. International Journal of Computer Integrated Design and Construction. Polat G. 7. U. Information Technology in construction: domain definition and research issues. No..K. 1167-1175. pp 713-722. Vol. (1996) Promoting Computer Integrated Construction Through the Use of Distribution Technology. 12. Mohamed S. Construction Management And Economics. Construction Innovation: Information.C. 4. MPM Yayını 2000/1. Dinamikler 2002.J.. Vol. Siller T. Marosszeky M.E. 1. Rezgui Y. ITcon. Vol.. pp 681-694.cc. 5. (2000) Rekabet Üstünlüğü ve Bilişim Teknolojileri. (2005) Use of information and communication technologies by small and medium-sized enterprises (SMEs) in building construction. web adresi: http://atlas.P. pp. pp 163-171. Ahmad I. 33. 4.. Güleş H.. pp 26-31.pdf. Abou-Zeid A. (2002) Küreselleşme. Yip J. ITcon. Vol. (2007) A survey of the use of IT in building product information acquisition in Turkey. Russel J. nşaat Sektörü ve enformasyon Teknolojisi üçgeninde saptamalar. 5th International Conference on Construction in the 21st Century Bildiriler Kitabı. Sarshar M. (2004) An empirical investigation into the link between information technology implementation barriers and coping strategies in the Australian construction industry. Construction Management And Economics.. 11. (2000) A survey on the impact of information technology on the Canadian architecture. Bjork B. Grigg N... Vol. pp 323-335. Vol. No. Criswell M.A.. Fontane D. Brown A. Işıkdağ U. No. engineering and construction industry. No.

Bir projede kalite-maliyet-zaman parametrelerinin dengede tutulamamasının temelinde. Dr.212-449-4737 E-posta: ozburak55@yahoo. Ekonomik açıdan en avantajlı teklif. 0. diğerini ya da diğerlerini etkilemektedir.216-312-2066 E-posta: ekremmanisali@yahoo. ekonomik açıdan da en uygun teklif midir? Amacımız doğrultusunda. Gerçekte. Kamu hale Kanununda. diğer belgelerin göreceli niteliğine ve niceliğine göre de değerlendirmeye alınması gerektiği üzerinde durulmuştur. Proje yönetimi açısından. Bu bileşenlerden herhangi birinde meydana gelen değişiklik. Anahtar sözcükler: hale kanunu. 0.com Öz Bu çalışmada.Kamu halelerinin Değerlendirilmesinde Bulanık Mantık Yaklaşımı ve Uygulaması Burak Öz nşaat yüksek mühendisi stanbul Üniversitesi nşaat Mühendisliği Bölümü nşaat Yönetimi Mühendisliği Bilim Dalı stanbul Tel. “en düşük fiyat. Giriş Proje yönetiminin. çok ölçütlü karar verme. 1998). ekonomik ve mali yeterlik ile mesleki ve teknik yeterliklerini kanunen ispat etmiş isteklilerin seçim aşamasında. kamu kaynakları rasyonel ve verimli bir şekilde harcanamamakta. işin niteliğine göre. Maddesinde “ihale ekonomik açıdan en avantajlı teklifi veren isteklinin üzerinde bırakılır.com Ekrem Manisalı Prof. Kanunun koymuş olduğu aralıkta. Kanununun 40. özellikle yapım projelerinde 117 . en düşük fiyat teklifi olarak kabul edilir” denilmektedir. Kamu hale Yasası gereği en düşük teklifi veren firmalara ihaleyi vermek durumunda kalındığından dolayı. yeterlilikte hangi belgelerin hangi sınırda isteyeceğine karar vermektedir. stanbul Üniversitesi nşaat Mühendisliği Bölümü nşaat Yönetimi Mühendisliği Bilim Dalı stanbul Tel. ekonomik ve mali yeterlilikleri ile mesleki ve teknik yeterlilikleri değerlendirilmektedir. sadece en düşük teklife göre değil. bulanık çıkarım. seçimin yapılması aşamasında değerlendirmeye alınacak ölçütler belirlenmiş. yapım işlerinde açık ihale usulüyle yaptırılacak işler için. dare. Maddesi ve Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliğinin 67. bulanık mantık. Bu belgelerle isteklilerin. kalite-maliyet-zaman gibi üç önemli bileşeni bulunmaktadır. aşırı düşük teklifler gelmektedir. bulanık netleştirme. bu parametreleri dengede tutabilmek oldukça önemlidir (Turner. ihaleye katılmak isteyen isteklilerin hangi şartları sağlaması gerektiği ve yeterliğin belirlenmesinde istenecek belgeler açıklanmıştır. bulanık TOPSIS. bulanık mantık yaklaşımıyla örnek bir model oluşturulmuş ve ihalesi gerçekleştirilmiş bir projede bu modelin uygulaması yapılarak sonuçlar karşılaştırılmıştır.

nethaber.com.işçilik hatalarına ve kalitesiz ürünlerin kullanılmasına sebep olmaktadır. Bunun. Hâlbuki ihalenin mantığının ekonomik olarak avantajlı teklife ihaleyi vermek olduğu.11.2007 ). hava kararmaya ne zaman başlar. Düşük maliyetten dolayı iş. Çoğu olaylar kesin sayılarla karakterize edilemediklerinden dolayı bulanık sayı fikri doğmuştur. olayla ilgili verdiğimiz kararın ve olay hakkındaki inancımızın derecesi ile ilgilidir (Zadeh. 39 trilyon TL yaklaşık maliyeti olan önemli bir yol projesi. bir sanat eseri hangi özellikleri taşıdığı zaman güzel.tr/egitim/S4. Olabilirlik. yüklenicilerden kaynaklanan sebeplerden dolayı.gov. 25. Bulanık mantık. firmaların ekonomik. Bulanık Mantık Yaklaşımı Bulanık mantık. En düşük fiyatı verene iş verilir mantığının doğru olmadığı. olabilirlik teorisine dayanmaktadır. en yüksek kırımı veren firmaya ihalenin verilmek zorunda kalındığından. Başbakanlık Özürlüler daresi. Gecikmenin ve kalitesizliğin kamuya ve müteahhide bir maliyeti olacaktır (Akçay.nethaber. ilgili kurumun vatandaşlar karşısında zor duruma düştüğü. en düşük teklife niye ihaleyi vermedin diye soruşturmalık oluruz korkusu ile en düşük teklife ihaleyi verdiklerini. konuyla ilgili benzer görüşlerini belirtmişlerdir ( http://www. Yasa gereği. hangisinden yoksun olduğu zaman çirkindir gibi.ihale. aşağı-yukarı. bunu ararken de işin malzemesinden tutun. 2007) Türkiye Odalar ve Borsalar Birliğinin düzenlemiş olduğu Kamu hale Kanununun birinci uygulama yılı sonunda yapım sektörünün sektörel bazda değerlendirilmesi ve sonuç toplantısında ve konuyla ilgili çeşitli değerlendirmelerde. aşırı düşük teklif verenlerin genelde kötü niyetli olduğu ve ihale dışı bırakılması gerektiği.doc). Bu çalışmada değerlendirmenin sadece teklif kriterine göre değil. kuruma ve devlete olan güvenin zedelendiği belirtilmiştir ( http://www. kalitesinde yapılmıyor ve zamanında bitirilemiyorsa bu durum planlanan kamu hizmetinin gecikmesine sebep olur.2007). yetenekli ile dahi arasındaki sınır nedir. kişiden kişiye ve coğrafyadan coğrafyaya değişebilen kavramlardır. stopajı ve diğer faktörler değerlendirildiğinde.gov. belirsiz ortamda optimum kararlar almak için 1965 tarihinde Zadeh tarafından geliştirilmiş bir teoremdir. yaklaşık ve civarında kelimeleri olaylara 118 . Yukarıda tespit edilen aksaklıkların çözümüne yönelik. ama kamu kurumlarının. aranması gerekenin düşük tekliften öteye uygunluk olması gerektiği. yaklaşık % 68 tenzilatla sonuçlanmıştır. 1997). bunlar. Manisalı.com. 20. isteklinin işi yapabilme kabiliyetine yani niteliğine bakılması gerektiği ifade edilmiştir. o ihaleyi kazanan firmanın yemek alacak parasının bile olmayacağı söylenmiştir (http://www. Toplantıya katılan diğer sektörler. olayın fizibilite düzeyine. Karayolları Genel Müdürlüğü tarafından. aşırı düşük teklif diye bir ölçüt konulması yerine. Klir. bunun da kalitesizliği getirdiği değerlendirilmesinde bulunulmuştur. cümlelerdeki. Diğer bir değerlendirmeye göre. geciktirmeden ve kaliteli iş yapabilme kabiliyetlerinin tespit edilmesine dayanan bulanık mantık yöntemi kullanılarak bir model geliştirilmiş ve bir gerçek olay örneği ile modelin uygulaması yapılmıştır. o firmanın geçmişte yaptığı işlere varıncaya kadar bunların değerlendirmeye alınmasının şart olduğu ve iş bitirecek kabiliyette olan kurumların devletten iş alabilecekleri ifade edilmiştir ( http://www.12. ve diğ. 1965.doc ). Örneğin.tr/egitim/S4.ihale.

dilsel değerin hangi terimlerine hangi üyelik dereceleri ile ait olduğunun bulunması işlemidir. yukarıda bahsedildiği gibi. ve diğ. ve diğ. kural tabanının eğer kısmı ile ilgilidir. uzun. yaklaşık. (Klir. binaların ve otoyol asfaltlarının) değerlendirilmesinde başarılı olmuştur.bulanıklık katar. µ B ( x)] µ A*B ( x) = min[ µ A ( x ). aşağı yukarı. 2009) Bulanık Yorumlama Mekanizması Eldeki gerçek girdi değerleri için bulanık kural tabanındaki hangi kuralların kullanılacağını veya etkinleştirileceğinin belirlenmesidir. kısa. Diğer bir önemli uygulaması. Manisalı. civarında. Bulanık Kural Tabanı Bulanık kural tabanı. sıcak soğuk gibi dilsel ifadelerdir (Manisalı. Temur. büyük. Bütünleştirme kısmı. küçük. yavaş. hafif. µ A+ B ( x) = max[ µ A ( x). bulanık operatörler kullanılır. altı sayısını bulanık hale getirmiştir çünkü aşağı yukarı ifadesi. karar verme problemlerinin çözümüdür. uzmanlara danışılarak ve bulanık kümelemede olduğu gibi denetimsiz öğrenme yöntemi ile oluşturulabilir. Kurallar. ağır. eğer-ise kalıbıyla gösterilir ve bulanık ifadeler ile tablo haline getirilir. 2007) Bulanık yorumlama. µ B ( x )] µ A = 1 − µ A ( x) (Mete. Aşağı yukarı altı ifadesi. Buradaki bulanık ifadeler. Bulanık yorumlamada. (Klir. Örneğin mevcut yapıların (köprülerin. Bulanıklaştırma Gerçek değerin (girdinin). Eğer kısmındaki dilsel 119 . hızlı. Bunların bazıları aşağıda gösterilmiştir. 1997) Bulanık küme teorisinin mühendislik uygulamaları ilk olarak inşaat mühendisliğinde olmuştur. bütünleştirme ve sonuç kısmı olmak üzere iki aşamadan oluşur. 1997) Bulanık Sistem Modelleme Girdi Bulanık sistem modellemenin gerçek değeridir. altı değerinin sağında ve solunda bazı değerleri içerir.

En çok kullanılan bulanık çıkarım yöntemleri. Şekil 1 Mamdani bulanık çıkarımı. Sonuç kısmı.ifadeler bulanık operatörler vasıtasıyla üyelik derecelerinin birleşimi olan bir değer hesaplanır. 120 . kural tabanının “ise” kısmı ile ilişkilidir. Şekil 2 Larsen çarpımsal bulanık çıkarımı. Larsen çarpımsal bulanık çıkarımı (şekil 2). Sugeno bulanık çıkarımı (şekil 3). 1) 2) 3) Mamdani bulanık çıkarımı (şekil 1).

boy uzunluğu 1. Yöntemin belirlenmesinin sistematik bir yaklaşımı yoktur (El-Sharkawi. bir bulanık çıkarımın olası dağılımını ifade edecek en uygun sayısal değeri yani bulanık olmayan değerin tespit edilmesi için yapılan bir işlemdir. 1) Alanın ağırlık merkezi yöntemi En yaygın olarak kullanılan bir metottur.Şekil 3 Sugeno bulanık çıkarımı. 2) Maksimumun ortalaması (MOM-mean of maximum) Yukarıdaki örneğimize göre. %45 az sağlıklıdır. Bunların hangisinin tercih edileceği problemin özelliklerine göre değişir ve karar verici problemin niteliğine göre bir yöntemi tercih eder. 121 . Buna karşılık hesap işlemi karışıktır (şekil 4). Netleştirme Netleştirme.72 m olan ve ağırlığı 88 kg olan bir kişi. Üyelik fonksiyonunun maksimum olduğu tüm değerlerin ortalamasıdır (Şekil 5).72 m olan ve ağırlığı 88 kg olan bir kişi. %100 az sağlıklıdır. M). boy uzunluğu 1. Yukarıdaki örneğimize göre. %55 orta sağlıklı. Çeşitli netleştirme stratejileri vardır.

3. Şekil 6 Ağırlıklı ortalama. Y* = ∑ y i i =1 l ∑h i =1 l i (Şekil 3) Yukarıdaki örneğimize göre.72 m olan ve ağırlığı 88 kg olan bir kişi. Bundan dolayı çok parametreli işlerde bu yöntem seçilmemelidir (ElSharkawi. %60 az sağlıklı. %60 az sağlıklı. %40 orta sağlıklıdır.µ conclusion : Sonuc bulanik kumesinin uyelik derecesi Şekil 4 Alanın ağırlık merkezi. M). 122 . ağırlık merkezi yöntemine göre daha az hesap gerektirmesine rağmen ağırlık merkezi yöntemine çok yakın sonuç verir (şekil 6) Yukarıdaki örneğimize göre. boy uzunluğu 1. boy uzunluğu 1. hesap çarpım üzerine kurulduğu için hassasiyet azalır. %40 orta sağlıklıdır.a) Sugeno yorumlama mekanizması için ağırlıklı ortalama metodu Sugeno yönteminde eğer parametreler çok ise. Şekil 5 Maksimumun ortalaması. 3) Ağırlıklı ortalama metodu Ağırlıklı ortalama metodu.72 m olan ve ağırlığı 88 kg olan bir kişi.

. yakınlık katsayısı hesaplanır ve ihale bulanık ideal nokta olan 1’e en yakın olan firmaya bırakılır (Hwang and Yoon. 123 .2007). Chen and Hwang. bulanık “1” üyelik derecesine en yakın ve bulanık “0” üyelik derecesinden en uzakta bulunan istekli firma belirlenir. 1) Firmanın mesleki ve teknik durumu 2) Firmanın mali gücü 3) Firmanın teklif durumu Netleştirme Bulanık modelin son aşamasında.Kamu halelerinin Değerlendirilmesi Kriterlerin Belirlenmesi ve Modelin Oluşturulması Bulanık sistem modelinin oluşturulmasında Sugeno bulanık çıkarımı kullanılacak ve netleştirme aşamasında öklidyen uzaklık yöntemi kullanılarak bulanık TOPSIS (Techique for Order Performance by Similarity to Ideal Solution) yöntemi kullanılacaktır. Kaya ve diğ. öklidyen uzaklık yöntemini kullanarak (1). 1992. 1981.

Tablo 1’de görülen stekli 7 mali durum belgesini teklif zarfının içine koymadığı için ihale dışı kalmıştır.40 ≤ Geçerli teklifler ≤ YM*1. 763. Ancak.2.06.d ( µ1.96 TL ile en düşük teklifi veren istekli 8 üzerinde kalmıştır (Tablo 1).0 . Tablo 1 Firmalara ait kriterler 124 .) ş.2007 tarihinde bir yapım iş i ihale edilmiş ve ihaleye dokuz istekli katılmıştır.416. Aşağıdaki tablo 1 ‘de modelde kullanılacak ve yeterlilik aşamasında isteklilerden istenilen belgeler görülmektedir. istekli 8 taahhüdünü yerine getirememiş ve iş aynı ihale şartlarında başka bir firmaya devir edilmiştir.0    2 ………(1) 1 d n : Kriterlerin 1' e olan uzaklik mesafesi 0 d n : Kriterlerin 0' a olan uzaklik mesafesi 0 0 CC n (1' e olan yakinlik katsayisi) = d n ( d 1 + d n ) n Gerçek Durum Örneği 11. h) = i:1. Diğer isteklilerin belgelerinin hepsi kanun gereği uygun görülmüştür.3 µ1 : 1 µ0 : 0 ∑ 1 i  µ − hi   1.20. Aşırı düşük teklif hesabı yapılmış ve geçerli sekiz isteklinin de vermiş olduğu teklifler aşırı düşük sınırının altında kalmamıştır ( YM*0.

Sadece istekli 5 hem diplomasını vermiş hem de 14.*istekliler iş deneyim belgesi olarak diplomalarını vermişlerdir. yüzyirmiikibinüçyüzseksenyedi Yeni Türk Lirası olarak hesaplanmak üzere 10 uncu madde kapsamındaki benzer iş deneyimi olarak dikkate alınır. toplam süresi onbeş yılı geçmemek kaydıyla mezuniyetlerinden sonra geçen her yıl. Bu süre iş deneyimi bulunan mimar ve mühendisler için uygulanmaz” denilmektedir (http://www. 5812 sayılı Kamu hale Kanunu ile Kamu hale Sözleşmeleri Kanununda değiş iklik yapılmasına dair kanunun. iş deneyim kriteri aidiyetlik derecesi hesabı.ihale. x2. tablo 4 ve tablo 5 ve tablo 6’da görünmektedir. Netleştirme aşamasında öklidyen uzaklık formülü kullanılarak her bir isteklinin sonuç üyelik derecelerinin bulanık ideal nokta olan 1’e ve 0’a olan uzaklıkları hesaplanarak bulanık 1’e olan yakınlık katsayısı hesaplanır ve çıktı değerine ulaşılır. Diplomasını ibraz eden isteklilerin. Tüm hesap değerleri tablo 2. modelimizdeki hesabın tam tersi olarak yapılır. 24/h Maddesinde: “ ş deneyimi bulunmayan mühendis veya mimarların.gov. Tablo 2 Firmaların bulanık sisteme girdi değerleri 125 .…. mali gücü sonuç üyelik derecesi (h2) ve teklif durumu sonuç üyelik derecesi (h3) hesaplanır.tr/mevzuat/) Bulanık Mantık Modeline Göre Hesap lk olarak modelimizdeki tüm kriterlerin değerleri (x1. tablo 3.x8) bulanık sistem modelimize girerek bulanıklaştırılır. Daha sonra çarpımsal Sugeno bulanık çıkarımı uygulayarak firmaların mesleki ve teknik durumu sonuç üyelik derecesi (h1).2006 tarihli iş durum belgesi vermiştir.07. aldıkları lisans eğitimine uygun yapım işi ihalelerine başvurularında.

Tablo 3 Firmaların mesleki ve teknik kapasitesi aidiyetlik dereceleri Tablo 4 Firmaların mali gücü aidiyetlik dereceleri Tablo 5 steklilerin teklifinin aidiyetlik dereceleri 126 .

U. aynı zamanda firmanın mesleki ve teknik kapasitesine (faaliyeti.. teklifin ortalamadan sapma durumu) göre belirlenmesinde bulanık mantık yönteminin uygulanabileceği. mali gücü kuvvetli ve vermiş olduğu fiyatla en mantıklı teklifi sunan STEKL 3 olduğu tespit edilmiştir. G.J.. NJ. Halbuki. iş zamanında bitmediği için mağdur olacaktır. Eğer aynı şartlarda işi devir alacak başka bir firma olmasaydı. Upper Saddle River. Mühendis ve Makine. işi alan yüklenici hem teminatını yakacak ve hem de cezalı duruma düşecekti. Prentice Hall PTR.. kredibilitesi) ve teklif durumuna (teklif. Berlin Hwang. CL. iş en düşük teklifi veren ve ekonomik olarak en uygun teklif sayılan STEKL 7 üzerinde kalmıştı. Yuan. Sonuç Kamu ihalelerin değerlendirilmesi aşamasında. (1981) “Multiple attribute desicion making methods and applications” Springer-Verlag. hem yüklenicinin hem de kamunun yararına olacağ ı düşüncesindeyiz. Çevikcan E. Chen. (1997) Fuzzy Set Theory: Foundations and Applications. K. isteklilerden mesleki ve teknik kapasitesi en yüksek. stanbul.. and Hwang. and Yoon. Clair. . (2007) Makine-teçhizat seçim problemlerinde bulanık karar verme süreci. Kaynaklar Akçay C. böylece kamu kaynaklarının rasyonel ve verimli bir şekilde kullanılarak.. SJ. dare de. iş in sadece en düşük teklifi verene göre değil. Kılınç M. CL. teknik kapasitesi). (1992) “Fuzzy multiple attribute desicion making methods and applications” Springer-Verlag. Bu modele göre.S. Ancak firma taahhüdünü yerine getirememiş ve işi aynı şartlarda başkasına devretmek zorunda kalmıştır. Manisalı E. B. 49(576) pp 8-14 Klir. iş fesih edilecek. USA 127 . (2007) nşaat hale Yönetiminde Karşılaşılan Problemer ve Çözüm Önerileri. TÜ Süleyman Demirel Kültür Merkezi.Netleştirme Tablo 6 steklilerin bulanık ideal noktaya uzaklıkları Modelimize göre değerlendirme sadece en düşük teklife göre değil firmaların diğer özelliklerinin hepsini göz önüne alarak yapılmıştır. iş deneyim süresi ve kapasitesi. Newyork Kaya .H. mali gücüne (sermayesi. Bildiriler Kitabı. Dördüncü nşaat Yönetimi Kongresi.

Berkshire.gov. Yöneylem Araştırması ve Endüstri Mühendisliği XXV. England.. J.gov.. Ed.edu/index_files/tutorial/fuzzy. (2007) Bakim Stratejilerinin Seçiminde Bulanik Çok Amaçli Karar Verme Modeli.2007 http://www. (1998) The handbook of project-based management Second edt.nethaber.doc.. Mete M. Yedinci YAEM Ulusal Kongresi. zmir. Ege Üniversitesi. (1965) “ Fuzzy sets”. Bildiri Kitabı. Zadeh. (2005) Mevcut Yapıların Risk Analizinde Bulanık Mantık Uygulaması.ihale. M.Ulusal Kongresi.pdf).. Temur R.12. Robinson. 25.R.tr/mevzuat/ http://www.tr/egitim/S4.11. Manisalı E.washington. Department of Electrical Engineering University of Washington (http://cialab. Bildiri Kitabı.2004. 03.Manisalı E. Turner. stanbul. The McGraw-Hill Companies. E.ihale.nethaber. 8 pp 338-353 El-Sharkawi.05.com/Ekonomi/50170/BEGENMEDIKLERININ-VAY-HALINETOKI-begendigi-muteahhide-ihale. L. Information control. 20..com/Ekonomi/45665/Artik-ihalelerde-EN-DUSUK-FIYATIVEREN-IHALEYI. yapım sonuç toplantısı http://www.ee. http://www.2007 128 .

Türkiye’de nşaat Sektöründe ş Sağlığı ve Güvenliği
Ayşegül Ercan

nş. Y. Müh. Ulaştırma Bakanlığı, DLH Genel Müdürlüğü, 5. Kat, 504, Emek, Ankara 0 312 203 16 42 E-posta: aysercan@yahoo.com

Öz
Türkiye’de iş kazaları ve meslek hastalıkları, birçok kişinin hastalanmasına ve hayatlarını kaybetmesine sebep olmaktadır. Özellikle de inşaat sektöründe bu tür olumsuzluklar fazlasıyla yaşanmaktadır. SSK kayıtlarına göre, 2006 yılında Türkiye’de meydana gelen toplam iş kazası sayısı 79027’dir. Meslek gruplarının içinde, meydana gelen iş kazalarında 11039 iş kazası ile metalden eşya imalatı iş kolundan sonra, 7143 iş kazası ile inşaat sektörü ikinci sırada yer almaktadır, bu sayı toplamda % 9’luk bir değere tekabül etmektedir. Meydana gelen iş kazaları toplamda % 3 değerinde sürekli iş görmezlik, % 2 değerinde de ölümle sonuçlanmaktadır. nşaat sektöründe çalışan işçiler, sanayi sektöründeki gibi kapalı alanlarda (fabrika, vs.) çalışma olanağı bulamamaktadırlar, projelerin çeşitliliği sürekli hareket halinde olmalarını gerektirmektedir. Bununla beraber inşaat alanı tehlikelidir ve çalışanlar için birçok risk içerir. Ayrıca bir projede birden fazla işçi çalıştığından tehlike ve risk de artar. Bu durumda iş sağlığı ve güvenliğini sağlamak da zorlaşmaktadır. Ancak son yıllarda Avrupa Birliği’ne giriş süreci ve inşaat sektöründeki firmaların yabancı firmalarla işbirliği içinde olması nedeniyle, Türkiye’de iş sağlığı ve güvenliğ i konusu gündeme gelerek önem kazanmıştır. Bu durum Türkiye’de iş güvenliğine verilen önem açısından olumlu sonuçlar meydana getirmiş olup, aynı zamanda bu konudaki standartları yükseltme zorunluluğu da oluşturmuştur. Sadece yasa veya yönetmelik çıkarılarak iş güvenliğinin sağlanamayacağ ı bilinmektedir. Tam anlamıyla iş güvenliğinin sağlanabilmesi için, öncelikle gerek işçilerde, gerek işverende, gerekse denetleyicilerde iş güvenliği bilincinin oluşturulması gerekmektedir. Bu bilincin oluşturulması için de en başta gelen unsur eğitimdir. nşaat sektöründe çalışan işçilerin genellikle eğitim durumları düşük seviyelerde olduğundan, bu eğitim açığı meslek içi eğitim ve bu konuda eğitimli işveren ve denetçilerin kontrolleriyle sağlanabilecektir. Bu çalış mada, Türkiye’de inşaat sektöründe iş sağlığı ve güvenliğinin genel durumu, çalışanların maruz kaldığı tehlikeler, bu sektördeki kaza nedenleri ve alınabilecek önlemler derlenmiştir. Ayrıca, iş sağlığı ve güvenliği konusunda geliş miş ülkelerden olan ABD ile Türkiye karşılaştırılmış olup, Türkiye’nin bu konudaki eksiklikleri belirlenmiştir.
Anahtar sözcükler: nşaat sektörü, iş sağlığı, iş güvenliği, iş kazaları.

129

Giriş
Çalış ma alanlarında işin yapılması sırasında ortamdaki fiziksel, çevresel, psikolojik v.s. şeklindeki etkenler sebebiyle çalışanların karşılaştıkları sağlık sorunları ve mesleki tehlikelerin ortadan kaldırılmasına yönelik yapılan mühendislik, teknik ve eğitim gibi sistemli çalış malara iş güvenliği denir (Yılmaz, 1976). Her yıl birçok işçi, çalış ma koşulları ya da çalış ma alanlarındaki zor, sağlıksız, tehlikeli şartlar yüzünden ölmekte, yaralanmakta ya da hastalanmaktadır. Bunun yanında iş sağlığı ve güvenliği konularında yeterli düzeye ulaşamayan ülkelerin ekonomileri de bu durumdan olumsuz etkilenmektedir. Türkiye’de Avrupa Birliği müktesebatına uygun olarak 10 Haziran 2003 tarihinde 4857 sayılı ş Kanunu yürürlüğe girmiş ve bir takım yönetmelik ve tüzükler oluşturulmuştur. nşaat sektörü açısından bakacak olursak, inşaat sektörü, birçok üretim alanı ile ilişkili olup, ülke ekonomisi ve kalkınmaya katkı sağlamada büyük öneme sahip bir iş koludur. Sektördeki teknolojik geliş melere nazaran, iş sağlığı ve güvenliği konusunda yeterli gelişme sağlanamamış olup, hali hazırda bu konuda eksikler bulunmaktadır. Yapı denetim şirketlerinde çalışan yapı denetçileri ve şantiyelerde görev yapan şantiye mühendislerinin sahip oldukları mühendislik eğitiminin yanı sıra evrensel bir kavram olan iş sağlığı ve güvenliği konularında da yeterli bilgi ve birikime sahip oldukları tam anlamıyla söylenemez. Örneğin; her inşaat şantiyesinin önünde, baretini tak, emniyet kemerin olmadan çalış ma şeklindeki levhalar mevcuttur. Ancak çalışma sahasındaki işçilerde çoğunlukla ne baret ne de emniyet kemeri takılmış olmamaktadır. Bu yüzden meydana gelen kazaların büyük çoğunluğu yeterince güvenli olmayan iş iskelelerinde, korkuluksuz merdivenlerde, emniyet kemeri takmadan çalışılan çatılarda veya dış cephe duvarlarını örerken aşağı düşme şeklinde meydana gelmektedir. Türkiye’de inşaat sektörü; istihdam edilen işçi sayısı açısından ilk sıralarda yer almaktadır. Bununla birlikte yaralanma, sakat kalma ve ölümle sonuçlanan iş kazaları açısından da ilk sıralarda yer almaktadır (Özer, 2008). Bunun en önemli sebepleri; sektördeki işçilerin genel eğitim seviyesi, meslek içi eğitimlerinin olmayış ı veya eksikliği, dikkatsizlik, kişinin kendine fazla güvenmesi, işverenin yetersiz denetimleri ve bu konudaki duyarsızlık olarak sıralanabilmektedir. Türkiye’de inşaat sektöründe 2007 yılı sonu itibariyle 1.300.033 kişi çalışmaktadır ve bu rakam Sosyal Sigortalar Kurumu’na kayıtlı işçi sayısının % 16’sına karşılık gelmektedir (SSK, 2006/2007). SSK kayıtlarına göre, 2006 yılında Türkiye’de meydana gelen toplam iş kazası sayısı 79027’dir. Meslek gruplarının içinde, meydana gelen iş kazalarında 11039 iş kazası ile metalden eşya imalatı iş kolundan sonra, 7143 iş kazası ile inşaat sektörü ikinci sırada yer almaktadır, bu sayı toplamda % 9’luk bir değere tekabül etmektedir. Meydana gelen iş kazaları toplamda % 3 değerinde sürekli iş görmezlik, % 2 değerinde de ölümle sonuçlanmaktadır. Bu rakamların yanı sıra SSK istatistiklerine yansımayan iş kazaları ve meslek hastalıkları sonucu ölümlerin olduğu da unutulmamalıdır. 2006 yılı SSK istatistiklerinden iş kazaları ile ilgili derlenen veriler şu şekildedir;

130

Tablo 1. ş kazalarının meydana geldiği dönemler
Aylar Ocak-Şubat-Mart-Nisan Mayıs-Haziran-Temmuz-Ağustos Eylül-Ekim-Kasım-Aralık Toplam ş Kazası Sayısı 21.316 25.572 32.139 79.027 Yüzde Olarak ş Kazası Sayısı % 27 % 32 % 41 % 100

Yukarıdaki tabloda da görüldüğü gibi en çok iş kazasının görüldüğü dönemler sonbahar ve kış mevsiminin başlarıdır. Bunun sebebi; yaz dönemi inşaat sektörünün en verimli ve iş faaliyetlerinin fazla olduğu bir zaman dilimi olmasıdır. Bu yüzden yoğun bir çalış ma sürecinden çıkıp, hiç ara vermeden işe devam etmenin işçiler üzerinde yarattığ ı yorgunluk olabileceği düşünülmektedir. Tablo 2. ş kazalarının meydana geldiği iş saatlerine göre dağılımı
Saatler 1. saat 2. saat 3. saat 4. saat 5. saat 6. saat 7. saat 8. saat 9. saat +…. Toplam ş Kazası Sayısı 12.790 11.698 11.763 9.573 6.171 6.921 8.999 11.106 0 79.027 Yüzde Olarak ş Kazası Sayısı % 16 % 15 % 15 % 12 %8 %9 % 11 % 14 0 % 100

Yukarıdaki tabloda da görüldüğü gibi en çok iş kazası mesainin ilk 3 saatinde ve son saatinde meydana gelmektedir. Günün ilk saatlerinde uykusuzluk, güne alışamama gibi sebeplerden dolayı insanların kaza yapma eğilimleri daha fazladır. Günün son saatlerinde ise, tüm gün çalışmış olmanın verdiği yorgunluk ve stres işçiler üzerinde dikkatin azalmasına ve kaza yapma olasılıklarının artmasına sebep olmaktadır. 2007 yılı SSK kayıtlarına göre iş kazalarının en çok meydana geldiği ilk on iş kolu aşağıdaki gibidir; Tablo 3. ş kazalarının iş kollarına göre dağılımı
Sıra 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 ş Kolları Metalden Eşya malatı nşaat Kömür Madenciliği Nakil Araçları mali Metal Mütea. Esas Endüs. Makine m. Ve Tamiratı Taş, Toprak, Kil, Kum vs. ma. Dokuma Sanayi Nakliyat Toptan ve Perakende Tic. ş Kazası Sayısı 11.039 7.143 6.722 5.807 5.506 5.331 5.311 5.155 4.478 2.610 Sürekli ş Görmezlik 196 428 386 78 54 92 80 127 130 84 Ölüm 31 397 35 23 19 25 35 26 165 70

Tablo 3’de de görüldüğü gibi, en fazla sayıda sürekli iş görmezlik ve ölümle sonuçlanan iş kazası sayısı inşaat iş kolunda meydana gelmektedir. Ayrıca, inşaat sektörünün iş kazasının meydana geldiği sektörlerin arasında ikinci sırada yer aldığı görülmektedir.

131

Yapı şlerinde Kaza Nedenleri
nşaat sektörü, çok çeşitli iş kolları sebebiyle birçok risk taşımakta ve bu riskleri en aza indirgemek için her geçen gün çağın gerektirdiği şekilde teknolojik, yöntemsel ve davranışsal sistemler geliştirmektedirler. Ancak, tüm bunlara rağmen iş kazalarının önüne geçilememektedir. nşaat sektöründe meydana gelen iş kazası sonucu ölümlerin % 30’u düşmelerden, % 26’sı taşıma sırasında yüksekten düşen nesnelerden, % 19’u makinelerin arasına sıkış maktan ve çarpmalardan, % 18’i ise elektrik çarpması, % 7’si ise cisim batması veya kesik gibi olaylar sonucu meydana gelmektedir (Uyan, 2008). Dolayısıyla şantiyelerde iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili kanun ve yönetmeliklerde belirtilen iş kazaları ile ilgili yol gösterici ve önleyici talimatların yerine getirilmesi konusunda duyarlı olunması kazaların önlenmesi veya en aza indirgenmesi açısından büyük önem taşımaktadır. Türkiye’nin inşaat sektöründe meydana gelen kazalar açısından dünya sıralamasında üst sıralarda yer alması durumu, sektördeki eğitim düzeyi düşüklüğü ile yakından ilgilidir. Genelde insanlardaki aşırı cesaret, deneyimlerine fazlasıyla güvenme, işinin ehli olduğu duygusu gibi zihniyetler iş güvenliği konusunda yeterince bilinçli olmadığının göstergeleridir. Bunların yanı sıra, iş yerlerinde güvenlik önlemlerinin alınmaması, işverenin bu tür önlemleri maliyet olarak görmesi gibi nedenler de vardır. Ayrıca kaza sonrasında, kaza nedenlerinin şanssızlık, kaçınılmazlık, dikkatsizlik ve kader gibi kavramlara dayandırılması, kazaların gerçek nedenlerinin araştırılmasına engel olmaktadır. Sektördeki iş kazalarının artmasında rol oynayan temel etkenleri şu şekilde sıralamak mümkündür; Şantiyelerde gerekli denetim ve kontrollerin yeterince yapılmaması, Teknolojide geri kalınması, Hem genel eğitim hem de mesleki eğitimin olmayışı ya da yetersiz oluşu, Tehlikelere karşı alınan önlemlerin yetersizliği, işçilerin yapılan uyarılara uyup uymadığının ve verilen koruyucu malzemelerin kullanılıp kullanılmadığının takip edilmeyiş i, uygulamadaki ihmaller ve önemsememe durumları, Ucuz işçi ve personel çalıştırmak adına deneyimsiz eleman istihdamının yapılması, yeni alınan işçilerin intibak eğitiminden geçirilmeyiş i, dolayısıyla bu işçilerin yapacakları iş in önem ve bilincine sahip olmadan çalıştırılması, nşaat işleri çok çeşitli sahalarda ve kalabalık işçi grupları ile yapılıp, bu işlerde zamanla yarışılmaktadır. şçiler de genelde günlük ya da kısa süreli sigortasız çalışanlardan oluşması, şverenin ya da iş yeri güvenlik şeflerinin ya da şantiye şeflerinin kazaların neden, nasıl meydana geldiği, aynı kazanın bir daha tekrarlanmaması için alınacak önlem ve tedbirlerin ciddiyetini önemsememesi gibi durumlar iş kazalarının önlenememesinde başlıca faktörlerdir.

nşaat Sektörünün Kendine Özgü Koşulları
ş kazaları ve meslek hastalıklarının işyerine ve ulusal ekonomiye kattığ ı olumsuzlukların yanında iş gücü kaybı, üretim kaybı ve hastane masrafları, ilaç

132

bedelleri, mahkeme masrafları, tazminat ödemeleri gibi birçok yan maliyette bulunulmasına sebep olmaktadır. nşaat sektöründe iş kazalarının çok olmasında, ülkenin ekonomik, sosyal, eğitim ve kültür durumunun yanı sıra, inşaat iş kolunun kendine has zorluk ve koşullarının olması önemli derecede etkilidir. Bu koşulları aşağıdaki gibi sıralamak mümkündür (Öcal, 2006); Sektörde çok sayıda küçük işletme ve alt işveren çalışmaktadır. Teknik personel iş sağlığı ve güvenliği konusunda yeterli bilgi birikimine sahip değildir. şçilerin genel eğitim seviyeleri düşüktür. Yapı işleri ile ilgili düzenlemelerde iş sağlığı ve güvenliği konularına yer verilse de uygulamada aksaklıklar bulunmaktadır. nşaat sektörü sürekli üretim ve değişim gösteren bir döngü içerisindedir. Çalış ma alanı genellikle geniş ve dağınıktır. şçiler geçicidir, çalışanlar sık değişir, bu yüzden işçi sirkülasyonu fazladır. Günlük çalışma süreleri uzun ya da çalış ma saatleri düzensizdir. Çevreden kaynaklanan her türlü olumsuzluğa açıktır.

nşaat şçileri çin Sağlık ve Güvenlik Önlemleri
ş güvenliğini sağlamak hem insani bir görev, hem de yasal bir zorunluluktur. ş güvenliğini sağlamak adına iş kazalarının oluşumunu önlemek için alınan tedbirler, oluşan maddi kayıpları ödemekten daha masrafsız ve kolaydır. Günümüzde önemli boyutlara ulaşan, telafisi olmayan sonuçlar doğurabilen iş kazalarının en aza indirgenmesi, güvenli çalışma koşullarını sağlayarak, işverenin ve çalışanların karşılıklı duyarlı ve bilinçli davranmaları ile mümkündür. Neticede işletmelerin iş kazalarından ötürü meydana gelen maddi kayıplarını azaltmak, üretimin kesintiye uğramasını önlemek iş gücü verimini artırır, buna bağlı olarak ülke kalkınmasına da fayda sağlamış olur. ş güvenliğinin temel ilkesi, işçilerin en dikkatsiz ve güvensiz davranış ına karşın iş kazasının oluşmasını önleyecek önlemlerin alınmasıdır. Çünkü, çalışan insanın doğal yapısı gereği ve çok değişik faktörlerin etkisi ile çalışma sürecinde riskli davranış larda bulunması her an olasıdır. Bu tür riskli davranışlara karşı, iş kazalarının oluşmasını önleyecek güvenlik önlemleri geliştirilmelidir. Bu da iş yeri ortamından, çalışma sürecinden, çalış ma araçlarından, yönetim ve denetim aksaklıklarından kaynaklanan tehlikelerin saptanmasını gerektirmektedir (Yılmaz, 1976). Bu bağlamda alınması gereken iş güvenliği tedbirlerini aşağıdaki gibi sıralamak mümkündür;

SSK’nın iş kazası istatistiklerine göre % 26 oranında meydana gelen düşen cisimlerin işçilerin başına çarpması ölümlere ve ağır yaralanmalara sebep olabilmektedir. Bu tür kazalara karşı inşaat alanı içinde sürekli olarak baş koruyucu baret, başlık veya kask kullanılmalıdır. nşaat işçileri çoğunlukla zamk, yapıştırıcı, tutkal, asfalt, katran, solvan gibi kimyasallar, silika ve asbest içeren tozlar ve kumların içinde çalışmaktadırlar (Uyan, 2008). Bu tehlikelere karşı işçiler solunum koruyucu olarak maske veya respiratör (solunum cihazları) kullanmalıdırlar. nşaat alanındaki vinç, greyder, kepçe, yıkım ve beton dökme makineleri yarattıkları gürültü yüzünden gerek bu makineleri kullanan işçiler, gerekse 133

çevredeki işçiler için önemli derecede işitme sorunlarına neden olmaktadır. Bu tehlikeden korunmak için işçiler kulak koruyucu olarak kulaklık veya kulak tıkacı kullanmalıdırlar (Uyan, 2008). nşaat işlerinin her türlü iklim koşulunda gerçekleştirilme koşulu olduğundan, işçiler sıcak, soğuk, kuru, nemli ortamlara karşı uygun koruyucu kıyafetler kullanmalıdırlar. nşaat alanındaki kaynak işleri sırasında işçilerin zararlı ışınlardan ve olası metal parçalarının sıçramasından korunmak için göz koruyucu maske, gözlük, kalkan kullanmaları gerekmektedir. nşaat alanında çalışan işçilerin, iş kazası istatistiklerine göre % 30 oranında meydana gelen yüksekten düşme tehlikesine karşı emniyet kemeri takması gerekmektedir. Yapı alanı içindeki tehlikeli kısımlar, açıkça sınırlandırılacak ve buralara görünür şekilde yazılmış uyarma levhaları konulacak ve geceleri kırmızı ışıklarla aydınlatılmalıdır. Yapının devamı süresince sivri uçları veya keskin kenarları bulunan malzeme ve artıklar, geliş i güzel atılmayacak ve ortalıkta bulundurulmamalıdır. nşaat alanında kazaya sebep olacak veya çalışanları tehlikeli durumlara düşürecek şekilde malzeme istif edilmemeli ve araçlar gelişi güzel yerlere bırakılmamalıdır. Tavan veya döşemelerdeki boşluk ve deliklere korkuluk yapılacak veya bu deliklerin üstleri geçici bir süre için uygun şekilde kapatılmalıdır. Güvenlik önlemlerinin etkili olabilmesi için şu da unutulmamalıdır ki; alınan güvenlik önlemleri ve geliştirilen koruyucular tehlikeyi tamamen ortadan kaldırmalı, çalışmayı zorlaştırmamalı, çalışanı fiziksel açıdan rahatsız etmemeli, kendisi tehlike oluşturmamalı, bakım ve kullanımı kolay olmalıdır. Uygulamaya konulan önlemler sürekli olarak denetlenmeli, herhangi bir aksaklık oluşması durumunda aksaklıklar giderilmeli ve yeniden düzenlenmelidir (Yılmaz, 1976). Tüm bu önlemlerin yanı sıra, inşaat işçileri de, hem kendi güvenlikleri hem de diğer işçilerin güvenliğini korumak açısından aşırı derecede dikkatli olmak, işverenin talimatlarına uymak, tehlikeli durumları yetkililere bildirmek zorundadırlar. Ancak bunların sağlanabilmesi için, işe alınacak işçilerin hem fiziksel hem de zihinsel açıdan işe uygun seviyede olmalarına dikkat edilmelidir. Ayrıca işin faaliyet süresince çalışanlar sürekli olarak denetim altında tutulmalıdır ve güvenlik bilinci oluşturulmalıdır (Ayna, 2008).

Türkiye’de ş Sağlığı ve Güvenliği Organizasyonu
Türkiye’de işçi sağlığı ve güvenliğinin sağlanması görevi, 1945 yılında kurulan Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı bünyesinde şçi Sağlığı Genel Müdürlüğü tarafından yürütülmektedir. Genel Müdürlük 1983 yılında Daire Başkanlığına dönüştürülmüştür. Böylece şçi Sağlığı Daire Başkanlığı, 2000 yılında ş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü olarak yeniden teşkilatlandırılmıştır. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığ ı (ÇSGB) bünyesinde SG faaliyetlerinde bulunan dört birim bulunmaktadır ( SGGM, 2009). Bunlar;

134

SGÜM: ş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü ( SGGM) / ş Sağlığı ve Güvenliği Merkezi TK: ş Teftiş Kurulu ÇASGEM: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Eğitim ve Araştırma Merkezi SSK: Sosyal Güvenlik Kurumu -Sosyal Sigortalar Kurumu
Şekil 1. Türkiye’de ş Sağlığı ve Güvenliği Organizasyon Şeması
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı
Yasal Açıdan Sorumlu Kuruluşlar Teknik Açıdan Sorumlu Kuruluşlar Eğitim Açısından Sorumlu Kuruluşlar

SGGM, SSK

TK

ÇASGEM

ş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğünün görevleri şunlardır (3146 Sayılı Kuruluş Kanunu) ( SGGM, 2009): ş sağlığı ve güvenliği konularında, mevzuatın uygulanmasını sağlamak ve mevzuat çalışması yapmak, Ulusal politikaları belirlemek ve bu politikalar çerçevesinde programlar hazırlamak, Ulusal ve uluslararası kurum ve kuruluşlarla işbirliği ve koordinasyonu sağlamak, Etkin denetim sağlamak amacıyla gerekli önerilerde bulunmak ve sonuçlarını izlemek, Standart çalışmaları yapmak, normlar hazırlamak ve geliştirmek, ölçüm değerlendirme, teknik kontrol, eğitim, danışmanlık, uzmanlık ve bunları yapan kişi ve kuruluşları inceleyerek değerlendirmek ve yetki vermek, Kişisel koruyucuların ve makine koruyucularının imalatını yapacak kişi ve kuruluşlara yetki vermek, ithal edilecek kişisel koruyucuların ve makine koruyucularının standartlara uygunluğunu ve bu hususlarda usul ve esasları belirlemek, ş sağlığı ve güvenliği ile iş kazaları ve meslek hastalıklarının önlenmesi konularında inceleme ve araştırma çalışmalarını planlayıp programlamak ve uygulanmasını sağlamak, Faaliyet konuları ile ilgili yayım ve dokümantasyon çalışmaları yapmak ve istatistikleri düzenlemek, Mesleki eğitim görenler, rehabilite edilenler, özel risk grupları ve kamu hizmetlerinde çalışanlar da dahil olmak üzere tüm çalışanların iş kazaları ve meslek hastalıklarına karşı korunmaları amacıyla gerekli çalış maları yaparak tedbirlerin alınmasını sağlamak, ş Sağlığı ve Güvenliği Merkezi ve Bölge Laboratuarlarının çalış malarını düzenlemek, yönetmek ve denetlemektir.

ABD’de ş Sağlığı ve Güvenliğinden Sorumlu Kuruluşlar ve Görevleri
ABD’de 1970 yılında kurulan OSHA (Occupational Safety and Health Administration= şçi Sağlığı ve ş Güvenliği Kurulu) işçi sağlığı ve güvenliğinin sağlanmasından sorumlu bir kurumdur. OSHA’nın kurulmasıyla işçilerin işyerinde güvenliklerinin 135

korunması yasal zorunluluğu daha da önem kazanmıştır. OSHA bunun için çeşitli yönetmelikler yayınlamış ve bunların ihlal edilmesi durumunda işverenlere ağır para cezaları kesilmesine dayalı bir sistem oluşturmuştur. OSHA’nın kuruluş amaçlarında en önemlisi, ABD’de çalışan her bireye güvenli ve sağlıklı çalış ma ortamı sağlayarak çalışma koşullarını iyileştirmektir, bu da işyerindeki tehlikeleri en aza indirerek gerçekleştirilmelidir. OSHA yönetmeliğine göre, işveren işyerini kazalara, ciddi yaralanma ve ölümlere yol açabilecek tüm tehlikelerden korumakla sorumludur (OSHA, 2009). OSHA’nın başlıca görevleri şunlardır: Yönetmelikleri oluşturmak, şyeri denetimlerinde bulunmak, Yönetmelikleri ihlal eden işverenlere cezai iş lem uygulamak, şverenlere işyeri tehlikelerini azaltmak konusunda yardımcı ve destek olmak. ABD’de OSHA işverenlerin en çok çekindiği kurumların başında gelmektedir. Bunun en önemli nedeni, OSHA’nın titizlikle yürüttüğü denetimler, iş kazası durumunda işverene kestiği ağır cezalar, görev ve yetkilerinden taviz vermemesidir.

Türkiye ve ABD’nin ş Sağlığı ve Güvenliği Konusunda Karşılaştırılması
Tablo 4. Türkiye ABD’nin ş Sağlığı ve Güvenliği konusunda karşılaştırılması
TÜRK YE ş Sağlığı ve Güvenliği konusu SGGM, TK, ÇASGEM, SSK gibi birkaç kurumun yasal, teknik ve eğitim yönünden ortak olarak yürüttüğü bir konudur. Yönetmeliğe aykırı hareket eden işverenlere yeterince caydırıcı cezalar uygulanmamaktadır. Bu da inşaat sektörünün iş kazalarında ikinci sırada yer almasından anlaşılmaktadır. ş yeri denetimleri azami sıklıkta yapılmamaktadır. SGGM ve TK’nın caydırıcı cezaları olmadığından işverenler üzerinde yeterince yaptırımı yoktur. ABD ş Sağlığı ve Güvenliği konusu OSHA tarafından yasal, teknik ve eğitim yönünden tek merkezden ele alınmaktadır. Bu da kurumlar arasında oluşabilecek iletişim eksikliğine engel olabilmektedir. Yönetmeliğe aykırı hareket eden işverenlere ağır para cezaları uygulanmaktadır. Bu da işverenler üzerinde iş güvenliği konusunun ön plana çıkması hususunda olumlu bir etki yaratmaktadır. ş yeri denetimleri sıklıkla gerçekleştirilmektedir. şverenlerin en çok çekindiği kurumların başında OSHA gelmektedir.

Öneriler ve Sonuç
Denetleyici kurum ve kuruluşlar iş sağlığı ve güvenliği konusunda sık sık denetimler yapmalıdır. şçilere bu konuda bilinç ve duyarlılık kazandırmak için eğitimler verilmelidir. Yapı denetim firmalarında iş güvenliği konusunda yetkin kişilerin yer alması sağlanmalıdır. Firma yetkililerini iş güvenliği konusunda bilgilendirmek ve bu konunun sürekli gündemde kalmasını sağlamak adına seminer, sempozyum, panel gibi organizasyonlar düzenlenmesi yaygınlaştırılmalıdır. Ayrıca yasal düzenlemelerde iş güvenliği konusuna yeterince yer verilmelidir, denetimler sırasında bu konuda eksik olan firmalara caydırıcı yaptırımlar uygulanması sağlanmalıdır.

136

bunları kullanıp kullanmadığı denetlenmelidir. Kaynaklar Yılmaz. güvenlik kemeri. Ankara. iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanmasında görev ve sorumluluk sahibidir.) çalışanlara tek tek verilmeli.b. nşaat Sektöründe ş Sağlığ ı ve Güvenliği Semineri SGGM.tr. K. Yapılan iş lerin özelliğine göre çalışanlara verilmesi gereken kişisel koruyucu araçlar (baret.. Uzmanlık gerektiren ve güvenlik açısından önem taşıyan işler (patlayıcı madde kullanımı. şçilere periyodik sağlık kontrolleri yaptırılmalı. Büyük şantiyelerde.gov.b. ş güvenliği eğitimine önem verilmeli. 224. G. s. ş makinelerinin. şçi Sağlığı ve ş Güvenliği Kurulu’nun bulunması gereken nitelikteki işyerlerinde bu kurul oluşturulmalı ve ilgili tüzükteki esaslar çerçevesinde aktif görev yapması sağlanmalıdır. Türkiye’de işverenlerin ek masraf olarak gördükleri bu detaylar çoğunlukla atlanmaktadır. lastik ayakkabı. Mühendis ve Makine Dergisi. (1976) ş Güvenliğine Genel Bakış. işveren çalışma sahasında mutlaka. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı SG Genel Müdürlüğü. iş teftişi defteri v. Makine Mühendisleri Odası. tüm mesaisini doğrudan iş sağlığı ve güvenliği konularına ayıracak iş güvenliği mühendisleri çalıştırılmalıdır. maske v. lastik eldiven.ssk.Bu konuda yapılacak işler şu şekilde sıralanabilir (Müngen. diğer makine ve araçların. belgeler mevzuata uygun biçimde bulundurulmalı. Özer. taviz verilmeksizin yapılacak denetimler ve gerektiğinde uygulanan ağır cezalarla bu gibi durumların önüne geçilebilir. Bu nedenle sektördeki tüm çalışanlar önem taşımaktadır. nşaat sektöründe yönetim kadrosundan işçilere kadar tüm çalışanlar. (2008) nşaat Sektöründe ş Sağlığı ve Güvenliği. taşıtların.b. SSK statistikleri (2006-2007) http://www. işçilere yapacakları iş lerle ilgili güvenlik önlemleri öğretilmelidir. güvenlik açısından önem taşıyan malzemelerin ve tehlikeli yapı kısımlarının periyodik kontrolleri zamanında yapılmalıdır. Firma düzeyinde ve büyük şantiyelerde periyodik olarak iş güvenliği eğitim seminerleri düzenlenmelidir. yapı iş defteri.. Burada devreye Çalış ma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ya da ilgili alt kurumlar girmelidir. 137 . elektrik işleri v. işçilerin teknik gözetimi ve sorumluluklarını üstelenecek şantiye şefi ya da teknik eleman bulundurmalıdır. 18 yaşını doldurmayan kişiler ve sigortasız işçi çalıştırılmamalı. Düzenli. iş sağlığı ve güvenliğini sağlamaya yönelik alınan önlemler insan hayatına verilen değerin bir ölçüsüdür. Bir kiş inin bile yapacağı bir hata güvenlik açısından telafisi olmayan olumsuzluklar oluşturabileceğinden her çalışanın konumuna göre gerekli yetkinlik ve bilgiye sahip olması gerekmektedir. şin boyutu küçük dahi olsa.) kesinlikle o konuda yeterlik belgesine sahip kiş i veya ekiplere yaptırılmalıdır. 2008). düzenlenmeli ve yasal açıdan eksik ya da yetersiz bir husus bırakılmamalıdır. Unutulmamalıdır ki.

. M. C.tr.isggm. U.osha. OSHA (2009) www. Öcal.Uyan. E. M. nşaat Sektöründe ş Sağlığ ı ve Güvenliği Sempozyumu. Ankara. M. nşaat Sektöründe ş Sağlığı ve Güvenliği Semineri SGGM. Adana... Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı SG Genel Müdürlüğü. (2008) ş Güvenliği Kurs Notları. TÜ nşaat Fakültesi Yapı şleri ABD. K.gov. Müngen. (2008) nşaat Sektöründe ş Güvenliği. (2008) Türkiye’de nşaat Sektörü ve SG Koşulları. 138 .gov. nşaat Sektöründe ş Sağlığı ve Güvenliği Semineri SGGM. Ankara. Ayna. stanbul. SGGM (2009) www.. (2006) nşaat Sektöründe Görülen ş Kazaları.

idari. Anahtar sözcükler: ş kazası. ceza (kamu) davasının açılması. yürürlükteki çeşitli yasalar ve literatür üzerindeki incelemeleri ile bu çalış mayı hazırlamışlardır.ş Kazalarında Cezai Sorumluluk ve Yaptırımlar Uğur Müngen . Değişen ceza yasamız ile birlikte iş kazalarıyla ilgili hapis cezalarının önemli miktarda artması.stanbul Tel: (0212) 285 36 52 E-posta: egurcanli@ins. cezai sorumluluklar ile ilgili temel bilgilere sahip olmayı gerekli kılmaktadır. ceza hukuku konusunda uzmanlığı bulunmayan akademisyenlerdir. Sosyal Sigortalar Kurumu ( yeni adıyla Sosyal Güvenlik Kurumu ) tarafından her yıl yayınlanan istatistik yıllıklarından elde edilmektedir. mahkeme kararları verilen hapis cezaları ve Yargıtay aşaması konularında gerekli temel bilgiler açıklanmış.T. Bilinçli taksir Giriş ş Kazalarının nşaat Sektörümüz Açısından Önemi nşaat sektörümüz.edu. Ceza hukuku açısından kişisel bir yorumda bulunmamış lardır. Taksir.tr Öz nşaat sektörümüz iş kazaları sayısı bakımından Türkiye’deki iş kolları arasında ilk sırada yer almakta.T. inşaat işverenlerinin ve teknik elemanların iş kazalarındaki cezai sorumlulukları. bir iş kazası sonucu Cumhuriyet savcısı tarafından başlatılan soruşturma evresinden itibaren. şverenlerin ve çalışma hayatında sorumluluk üstlenen diğer elemanların. Bildiride. Emre Gürcanlı . kaza sonucu açılan tazminat davalarını konu alan çok sayıda yayın bulunduğu halde.Ü. mesleki birikimleri. cezai sorumluluk bakımından dikkat edilmesi gereken önemli hususlar belirtilmiştir. Kurum’a bağlı işyerlerinden elde edilen bilgiler olup. davanın sonuçlanması. nşaat Fakültesi Yapı şletmesi Anabilim Dalı Ayazağa Kampusü 34469 Maslak . sayısal çokluğun yanı sıra yaşanan olayların sonuçları da ağır olmaktadır. iş kazası sayısı bakımından Türkiye’deki iş kolları arasında ilk sırada yer almakta. iş kazalarındaki cezai sorumluluk ve yaptırımlar konusunu iş leyen pek fazla çalış maya rastlanmamaktadır. hukuksal sorumluluklarını. Bu nedenle.Ü. sigortalı olmayan kişilerin uğradıkları iş kazası sayılarını içermemektedir. iş güvenliği konusu inşaat sektörümüz için öncelikle üzerinde durulması gereken bir sorun olmaya devam etmektedir.tr G.stanbul Tel: (0212) 285 37 36 E-posta: mungen@itu. Konuya duydukları ilgi. Cezai sorumluluk. düzenlenen iddianame. Türkiye’deki gerçek iş kazası sayısının çok daha fazla olduğu tahmin 139 . ş güvenliği. kovuşturma (yargılama) süreci. Ülkemizde meydana gelen iş kazalarıyla ilgili sayısal veriler.edu.itu. nşaat Fakültesi Yapı şletmesi Anabilim Dalı Ayazağa Kampusü 34469 Maslak . Doğal olarak bu sayısal veriler. Yazarlar.

Hatalı davranış ı veya ihmali nedeniyle iş kazasında kusurlu bulunan elemanların çektikleri ruhsal sıkıntılar da olayın bir başka üzücü yönüdür.072 1.830 8.043 1072 nşaat Sektörü 274 263 290 397 359 317 Bu beş yılın ortalama değerleri dikkate alınarak ve günde 8 saat.608 346 1. ölümle sonuçlanan iş kazalarının ise %30’ u inşaat sektöründe meydana gelmektedir. iş güvenliğinin sağlanması aynı zamanda çalış ma ortamında can güvenliğinin ve yaşama hakkının korunması anlamını taşımaktadır.668 8.027 7. Kurum istatistiklerinden elde edilen.602 7. inşaat sektörümüzde • Her iş günü yaklaşık 25.592 1. çoğu kez basit ihmallerden kaynaklanan iş kazaları sonunda sakat kalması veya hayatını kaybetmesi küçümsenmeyecek bir olay olup.421 354 1.106 2004 83.492 Yıl Sürekli şgöremezlik Türkiye nşaat Geneli Sektörü 1.2 kişi sürekli işgöremez duruma düşmekte. sürekli işgöremezlikle sonuçlanan iş kazalarının %23 ‘ ü.5’i inşaat sektöründe meydana gelirken . karşılaşılan yaptırımlar da benzer etkiler yapmaktadır. ülkemizde ve özellikle inşaat sektörümüzde iş kazalarının yol açtığ ı sosyal yaranın önemini göstermektedir. Bir çalışma arkadaşının sakat kalmasına veya ölümüne neden olmanın verdiği vicdani huzursuzluk. Uygulamada bu yüzden çalış ma şevkini kaybetmiş mühendislere. sorunu çeşitli yönleriyle inceleyen birçok kaynak bulunmaktadır. her 20 dakikada 1 iş kazası meydana gelmektedir.581 361 Ölüm Türkiye Geneli 810 841 1. Emeğiyle üretime katkıda bulunan bunca kişinin. 140 . son beş yıla ait iş kazası.615 Ortalama 78.116 2005 73.374 322 1. inşaat sektörümüzdeki iş kazalarının önemli bir özelliği de sonuçlarının ağır olmasıdır.923 6. mimarlara ve diğer elemanlara rastlanmaktadır (Müngen 2008).953 425 1.edilmektedir.143 2007 80. Amaç ve Kapsam ş kazaları ve iş güvenliği konusu farklı bilim dallarını ilgilendiren geniş kapsamlı bir konu olup. Bu husustaki çabalar. Yukarıdaki veriler.550 359 1. insan hayatına verilen değerin bir ölçüsüdür. kişiyi uzun yıllar etkileyen ve ruhsal rahatsızlıklara yol açabilen kötü bir olaydır.810 7. her iş saati 3.2’si ölümle sonuçlanmaktadır.480 2006 79. Ayrıca açılan davalar nedeniyle mahkemelerde geçen huzursuz anlar. Sayısal çokluğun yanı sıra. ve 1 kişi kaza sonucu yaşamını yitirmektedir. kaza sonucu sürekli işgöremezlik ve ölüm sayıları Tablo 1’de verilmiştir. • Her iş günü yaklaşık 1. Tablo 1 Türkiye Genelinde ve nşaat Sektöründe ş Kazası Sayıları Toplam Kaza Sayısı Türkiye nşaat Geneli Sektörü 2003 76. Aynı verilere dayanılarak yapılan değerlendirmede şu önemli bulgular dikkati çekmektedir : • Türkiye’deki tüm iş kazalarının % 1. • Öte yandan Türkiye’deki tüm iş kazalarının yaklaşık %9.4’ü ölümle sonuçlanırken inşaat sektörümüzdeki iş kazalarının % 4. yılda yaklaşık 300 gün çalışıldığı kabulüyle.

Konuya duydukları ilgi. kaza sonucu açılan tazminat davalarını konu alan çok sayıda yayın bulunduğu halde iş kazalarındaki cezai sorumluluklar ve yaptırımlar konusunu işleyen pek fazla çalışmaya rastlanmamaktadır. gibi. işçinin korunması ana kuralı. iş kazası kapsamının genişlemesine neden olmuş ve tanımını güçleştirmiştir (Müngen . hukuksal sorumluluklarını. iş kazalarındaki cezai sorumlulukları. Kaza kavramının bu genel tanımı üzerinde yaygın bir fikir birliği bulunmasına karşın “iş kazası” kavramının tanımında farklı yaklaşımların bulunduğu. Domino teorisi. mahkeme kararları verilen hapis cezaları. bir iş kazası sonucu Cumhuriyet savcısı tarafından başlatılan soruşturma evresinden itibaren. Pek çok araştırmacı kazaları tanımlamak. davanın sonuçlanması. çok yönlü nedensellik teorisi. işveren. düzenlenen iddianame. kazaya eğilimli olma teorisi vb. Konu ağırlıklı olarak ceza hukuku konusudur. 2006 yılında yayınlanan ancak daha sonra birçok maddesinde değişiklik ve eklemeler yapıldıktan sonra 01 Ekim 2008 günü yürürlüğe giren 5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’ da iş kazası şöyle tanımlanmıştır ( madde 13 ) : 141 . 2006). ş Kazasının Hukuk Sistemimizdeki Tanımı Türkiye’de iş kazasının hukuksal tanımı uzun yıllardan beri sadece 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun madde 11/A da yer almaktaydı. inşaat işverenlerine ve teknik elemanlara. cezai sorumluluklar ile ilgili temel bilgilere sahip olmayı gerekli kılmaktadır. yalıtmak ve kazaya doğrudan neden olan veya oluşumuna katkıda bulunan faktörleri ortadan kaldırmak için kaza nedensellik teorisi geliştirmiştir. Çalış ma hayatında iş kazalarının işçi. Ancak evrensel olarak kabul gören bir teori bulunmamaktadır (Gürcanlı. ve Yargıtay aşaması konularında gerekli temel bilgileri aktarmak amaçlanmıştır. beklenmedik ve sonucu arzu edilmeyen bir olayı belirtmektedir.şverenlerin ve çalış ma hayatında sorumluluk üstlenen diğer elemanların. Değişen ceza yasamız ile birlikte iş kazalarıyla ilgili hapis cezalarının önemli miktarda artması. ceza hukuku konusunda herhangi bir uzmanlığı bulunmayan akademisyenlerdir. sigorta kurumları ve diğer bazı kuruluşları ilgilendiren hukuksal sorunlara neden olması ve bu arada.1993). Bildiride. idari. ceza (kamu) davasının açılması. Bu hususlarda ayrıntıya girilmeden iş kazasının hukuk sistemimizdeki tanımı üzerinde durulmuştur. Yazarlar. kavram üzerindeki tartışmalardan ve uzmanlar arasındaki görüş ayrılıklarından anlaşılmaktadır. mesleki birikimleri. tesadüf teorisi. ş Kazasının Hukuk Sistemimizdeki Tanımı Genel Olarak Kaza Kavramı ve ş Kazası Genel olarak “kaza”. kasıt söz konusu olmaksızın meydana gelen. kovuşturma (yargılama) süreci. Ceza hukuku açısından kişisel bir yorumda bulunmamışlardır. yürürlükteki çeşitli yasalar ve literatür üzerindeki incelemeleri ile bu çalışmayı hazırlamışlardır.

Devletin uyguladığı idari yaptırımlar. idari para cezaları. sadece çalışanlara zarar veren olaylar söz konusudur. şverenlerin sorumlulukları üç ana başlık altında incelenmektedir. yasa koyucu çalışanın bedence veya ruhça zarar görmesi koşulunu esas almış ve bu zararın sonradan da ortaya çıkması olasılığını göz önünde bulundurmuştur. Bu kanunda işveren için öngörülen her çeşit sorumluluk ve zorunluluklar işveren vekilleri hakkında da uygulanır…“ denmektedir. 4857 sayılı ş Kanunu’ nun 2. iş mevzuatı gereğince çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda. işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş geliş i sırasında. Görüldüğü gibi. d) Bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki emziren kadın sigortalının. işyerinin ve işletmenin yönetiminde görev alan kimselere işveren vekili denir. hukuki sorumluluk ve cezai sorumluluk. şverenlerin ş Kazalarıyla lgili Sorumlulukları Öncelikle şu hususu vurgulamakta yarar görülmüştür . maddesinde “ şveren adına hareket eden ve işin. meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen özre uğratan olaydır. Cezai sorumluluk bildiri konusu olarak incelenmiştir. Kimi 142 . Yasa maddesinin (d) fıkrasında atıf yapılan (a) bendinde „hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılanlar„ ibaresi bulunmaktadır. a) Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada. e) Sigortalıların. işin durdurulması veya işyerinin kapatılması. b) şveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle sigortalı kendi adına ve hesabına bağımsız çalışıyorsa yürütmekte olduğu iş nedeniyle. şveren vekilinin bu sıfatla işçilere karşı işlem ve yükümlülüklerinden doğrudan işveren sorumludur.ş kazası. işçilerin çalışmaktan alıkonulmasıdır (Baycık 2007) Hukuki Sorumluluk Türk iş hukuku öğretisinde işverenin iş kazası ve meslek hastalığı nedeniyle oluşan zararları tazmin sorumluluğunun hukuki niteliği konusunda görüş ayrılığı vardır. Bunlara uyulmaması kamu düzenini bozduğundan devlet bu hükümlere aykırılıkları idari yaptırımlara bağlamıştır (Caniklioğlu 2004). Dolayısıyla mevzuatta işveren için belirtilen sorumluluklar işveren vekili olarak görev yapan tüm teknik elemanları da kapsamaktadır. dari sorumluluk. Geniş kapsamlı olan idari ve hukuki sorumluluklar hakkında ayrıntıya girilmemiş. bilgilendirmek amacıyla özet açıklamalar aşağıda verilmiştir. ş kazasının bu tanımında. görevli olarak işyeri dış ında başka bir yere gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda. dari Sorumluluk 4857 sayılı ş Kanunu’nda ve bu kanuna dayanılarak çıkarılan tüzük ve yönetmeliklerde yer alan iş güvenliğine ilişkin hükümler emredici niteliktedirler. c) Bir işverene bağlı olarak çalışan sigortalının.

(5) Birden fazla kişinin taksirle işlediği suçlarda. yönetmelik ve diğer hukuksal düzenlemelerde belirtilen iş güvenliği kurallarına. münhasıran failin kiş isel ve ailevi durumu bakımından. Türk Ceza Hukuku’nda iş kazalarıyla ilgili suçlar “taksirli suçlar” olarak adlandırılmıştır. Dolayısıyla. bu halde taksirli suça ilişkin ceza üçte birden yarısına kadar artırılır. bir mesleği icra ederken yapılan hata sonucu şahsa zarar vermek (örneğin bir hekimin tedavi veya ameliyat sırasındaki hatasıyla hastasına zarar vermesi) gibi. Taksir sözcüğü kusurda bulunma. (4) Taksirle işlenen suçtan dolayı verilecek olan ceza failin kusuruna göre belirlenir. Borçlar Kanunu’nda esas olan kusura dayalı sorumluluktur (Baycık 2007). cinayet gibi trafik kazası sonucu ölümlere yol açan faillerin kısa bir süre hapis yattıktan sonra serbest kaldığı kamuoyunca eleştirilmiş. kanunun açıkça belirttiği hallerde cezalandırılır. özensizlik sonucu bir şahsa zarar vermek biçiminde oluşan suçlardır. (2) Taksir. (3) Kişinin öngördüğü neticeyi istememesine karşın. (6) Taksirli hareket sonucu neden olunan netice. Hatırlanacağı gibi yürürlükten kaldırılan 765 Sayılı Türk Ceza Kanunu’nun uygulandığ ı dönemde taksirli suçlar için öngörülen yaptırımların çok yetersiz olduğu sıkça gündeme gelmiş. Dikkatsizlik. işveren vekilleri veya diğer elemanlar olabilir. Türk Ceza Kanunu’nun konuyla ilgili maddesi şöyledir: Taksir (madde 22) (1) Taksirle işlenen fiiller. dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık dolayısıyla. kusurlu olma durumu anlamındadır. yasa. Cezai Sorumluluk ve Yaptırımlar Bir iş kazası ölüm veya yaralanma ile sonuçlanmışsa olayda kusuru bulunan kişiler cezai açıdan sorumludurlar ve haklarında cezai yaptırımlar uygulanır. daha ağır. herkes kendi kusurundan dolayı sorumlu olur. Yargıtay da yerleşmiş içtihadıyla risk nazariyesine dayalı kusursuz sorumluluk esasını benimsediğini göstermiştir. Bu kiş iler. caydırıcı yaptırımların gerektiği vurgulanmıştı. artık bir cezanın hükmedilmesini gereksiz kılacak derecede mağdur olmasına yol açmışsa ceza verilmez. Sorumluluk kusur esasına dayanmaktadır. işverenler. bir davranış ın suçun kanuni tanımında belirtilen neticesi öngörülmeyerek gerçekleştirilmesidir. dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranışlar kusur nedeni olmaktadır.yazarlar işverenin işçiyi gözetme borcundan doğan sorumluluğunu kusursuz sorumluluk esasına dayandırırlar. 2004 yılında çıkarılan ve önemli maddelerinin büyük çoğunluğu 1 Nisan 2005’te yürürlüğe giren yeni Türk Ceza Kanunu’nda ayrıca “bilinçli taksir” kavramı tanımlanmıştır. Kamu davası sonucunda suçu sabit görülen sanıklar hakkında Türk Ceza Kanunu’nun aşağıdaki maddelerine göre hüküm verilir. neticenin meydana gelmesi halinde bilinçli taksir vardır. Her failin cezası kusuruna göre ayrı ayrı belirlenir. tüzük. bilinçli taksir halinde verilecek ceza yarıdan altıda bire kadar indirilebilir. trafik kazaları. ş kazaları. 143 . Bu tür suçlarda kasıt söz konusu değildir.

aracın ön lastiğinin patlaması sonucu kaldırıma çıkıp bir yayaya çarpması biçiminde gerçekleşen olayda taksir söz konusudur. Yani her iki kavram arasındaki temel fark neticenin öngörülmemesi veya öngörülmesidir. duyularından veya organlarından birinin işlevinin sürekli zayıflamasına. alkol almış. kurallara uygun araç kullanan sürücünün. (2) Taksirle yaralama fiili. neticenin meydana gelmesi halinde bilinçli taksir vardır. kişinin öngördüğü neticeyi istememesine karşın. iki yıldan altı yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. duyularından veya organlarından birinin işlevinin yitirilmesine. vücudunda kemik kırılmasına. yarısı oranında artırılır. şehir içinde 100-120 km/saat hızla araç kullanmış ve benzer bir kazayı yapmış ise böyle bir olayda bilinçli taksir 144 . taksirli suçlardan dolayı hükmolunan hapis cezasının. iyileşmesi olanağı bulunmayan bir hastalığa veya bitkisel hayata girmesine. konuşma ya da çocuk yapma yeteneklerinin kaybolmasına. özensizliği söz konusudur. bu maddenin kapsamına giren suçların soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlıdır. Sürücü böyle bir kaza yapacağını öngörmemiştir. yenisiyle değiştirmemesi gibi bir dikkatsizliği. bir kat artırılır. birinci fıkraya göre belirlenen ceza. kişi iki yıldan onbeş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. mağdurun. (5) Bilinçli taksir hâli hariç olmak üzere. birinci fıkraya göre belirlenen ceza. gebe bir kadının çocuğunun vaktinden önce doğmasına. Şehir içinde hız sınırını aşmaksızın. altı aydan üç yıla kadar hapis cezasına hükmolunur. Taksir ve Bilinçli Taksire Örnekler Tipik örnekler trafik kazalarından verilebilir. Bilinçli Taksir Kavramı ve Önemi Yeni ceza yasasındaki tanımlara göre. dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık dolayısıyla.Taksirle öldürme (madde 85) (1) Taksirle bir insanın ölümüne neden olan kişi. yaşamını tehlikeye sokan bir duruma. yüzünde sabit ize. birden fazla insanın ölümüne ya da bir veya birden fazla kişinin ölümü ile birlikte bir veya birden fazla kişinin yaralanmasına neden olmuş ise. Şayet sürücü. üç aydan bir yıla kadar hapis veya adli para cezası ile cezalandırılır. yüzünün sürekli değişikliğine. konuşmasında sürekli zorluğa. bir davranışın suçun neticesi öngörülmeyerek gerçekleştirilmesi halinde taksir. uzun süreli de olsa adli para cezasına çevrilebileceği ancak bu hükmün bilinçli taksir halinde uygulanmayacağ ı belirtilmiştir (madde50/4). (2) Fiil. Taksirle yaralama (madde 89) (1) Taksirle başkasının vücuduna acı veren veya sağlığının ya da algılama yeteneğinin bozulmasına neden olan kişi. TCK ‘ da. (3) Taksirle yaralama fiili. gebe bir kadının çocuğunun düşmesine. neden olmuşsa. (4) Fiilin birden fazla kişinin yaralanmasına neden olması halinde. Yani sürücünün araç lastiklerinin yıpranmışlığını kontrol etmemesi. neden olmuşsa. mağdurun.

kişi iki yıldan 15 yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılmaktadır. kendini tutamayan. güvenlik kemeri vermemiş. yumuşak toprak zeminde şevsiz açılmış 3. ustanın ağırlığını taşımayan (dolayısıyla yetersiz bir imalat olan ) korkuluk yıkılmış ve usta aşağıya düşmüştür.sanığın niteliğine ve kusur durumuna göre (bu koşullar olumsuzsa) hapis cezasını üst sınırdan uygulayabilir. Bilinçli taksir olduğu için. bir tabure üzerine çıkarak çalışan usta dengesini kaybederek aşağıya düşmüş olsaydı bilinçli taksir söz konusu olurdu. Bilinçli Taksirin Cezai Yaptırım Bakımından Önemi nşaat işverenlerinin. kendini tutamayan. derinlikteki kanal kenarının göçebileceği.00 m. boşluk kenarında kalıp söken ustanın bir an için dengesini kaybedip aşağıya düşebileceği öngörülen bir durumdur. Yani şantiye şefi gerekli önlemi aldığını düşünmekte. olayın . Bir bina inşaatının onuncu katında boşluk tarafında kiriş kalıbının söküm iş i yapılacaktır.00 m. yumuşak toprak zeminde şevsiz açılmış. birden fazla insanın ölümüne ya da bir veya birden fazla kişinin ölümü ile birlikte bir veya birden fazla kişinin yaralanmasına neden olmuş ise. Bilinçli taksir olduğu için bu hapis cezası yarısına kadar artırılabilir ve sonuç olarak sanık 22. yukarıda açıklandığı gibi bu hapis cezasının para cezasına çevrilmesi de mümkün değildir. dengesini kaybeden usta korkuluk üzerine düşmüş. dayanım bakımından yetersizliği gibi) iksa. Yukarıda verilen kanal kazısı kenarının göçmesi örneğinde şayet bilinçli taksir varsa ve olayda birden fazla işçi ölmüş ya da bir ölüm ve bunun yanı sıra yaralanan işçi veya işçiler varsa mahkeme. Taksirle öldürme suçunda fiil. bir göçük olabileceğini öngörmemektedir. işveren vekili sıfatıyla görev yapan meslektaşların özellikle dikkat etmesi gereken husus yaşanan bir iş kazasında bilinçli taksir olması halinde mahkemece hükmolunacak hapis cezasının çok önemli olabileceğidir. söküm işini yapacak ustayı bu iskelede çalıştırmış. Şayet bu şantiye şefi aynı kanalda iksa tertibatı yaptırmadan işçileri çalıştırmış ve işçiler göçük altında kalmış olsalardı bilinçli taksir söz konusu olurdu. derinlikteki kanalizasyon kazısı kenarlarına iksa tertibatı yaptırmış ancak yapılan iksadaki hatalı bir imalat nedeniyle (örneğin kullanılan ahşap elemanların boyut. kanal içinde çalışan işçilerin göçük altında kalabileceği öngörülen bir durumdur. kazı kenarının göçmesine engel olamamış işçiler göçük altında kalmışlardır. Bu olayda şantiye şefi önlem aldığını düşünmekte ve ustanın aşağıya düşebileceğini öngörmemektedir dolayısıyla taksir söz konusudur.vardır. 145 . binanın onuncu katında. Şantiye şefinin korkuluk imalatıyla ilgili özensizliği. nşaat sektöründeki uygulamalardan şu örnekler verilebilir: Bir şantiye şefi. Zira bu koşullarda araç kullanan aklıselim sahibi bir insan kaza yapacağını öngörür. örneğin 3. Yani sanığa 15 yıl hapis cezası verebilir. Şayet şantiye şefi aynı iş i yapması için ustayı görevlendirmiş ancak korkuluklu iskele ya da aşağıya düşmeyi önleyecek benzeri bir tertibat yaptırmamış. Bu yaptırım göz ardı edilemeyecek önemde olup genç bir mühendisin tüm yaşamını karartacak niteliktedir.5 yıl hapis cezasına mahkum olabilir. Zira. Şantiye şefi korkuluklu iskele yaptırmış. Hiçbir önlem alınmadan. Yukarıda açıklanan TCK maddelerinden anlaşılacağı gibi bilinçli taksir halinde verilecek hapis cezası üçte birinden yarısına kadar artırılabilmektedir. dikkatsizliği kusur nedenidir. Böyle bir olayda taksir söz konusudur.

suçu oluşturan olaylar mevcut delillerle ilişkilendirilerek açıklanır. Kovuşturmaya Yer Olmadığı Kararı (Takipsizlik Kararı) Savcı. Cumhuriyet Savcısı. Bu yapılmasa da. lehine olan hususlar da ileri sürülür. Şüphelinin sadece aleyhine olan hususlar değil. Savcı soruşturma evresinde gerek görüyorsa bilirkiş i incelemesi de yaptırabilir. ddianame görevli ve yetkili mahkemeye hitaben düzenlenir. ihbar veya başka bir suretle olayı öğrenir öğrenmez kamu davasını açmaya yer olup olmadığına karar vermek üzere soruşturmayı başlatır. Gerçeğin araştırılması için emrindeki adli kolluk görevlileri marifetiyle şüphelinin (veya şüphelilerin) lehine ve aleyhine olan delilleri toplayarak muhafaza altına almak ve şüphelinin haklarını korumakla yükümlüdür. kamu davasının açılması için yeterli şüphe oluşturacak delil elde edilememesi halinde kovuşturmaya (yargılamaya) yer olmadığına 146 . ddianamenin Hazırlanması ve Mahkemeye Sunulması Kamu davası Cumhuriyet savcısı tarafından açılır.Kamu Davasının Açılması ve Dava Süreciyle lgili Özet Bilgiler Bu bölümde. Bu nedenle ceza davaları toplumun yani kamunun temsilcisi olarak Cumhuriyet Savcısı tarafından takip edilir ve “kamu davası” olarak adlandırılır. yaşanan bir iş kazası sonunda başlayan adli süreç. şlenen bir suç nedeniyle sadece suçtan zarar gören kiş inin değil. Türk Ceza Kanunu ve Ceza Muhakemeleri Kanunu’ndaki esaslar çerçevesinde ve özet bilgiler halinde açıklanmaya çalışılmıştır. Soruşturma Evresi Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu uyarınca işverenlerin iş kazasını. ddianamenin sonuç kısmında. şüpheli kavramı “soruşturma evresinde suç şüphesi altında bulunan kiş i” . ddianamede şüphelinin (veya şüphelilerin) ve suçtan zarar görenlerin varsa müdafilerinin kimlikleri. soruşturma evresi sonunda. kamu davasının açılması. diğer davalar Asliye Ceza Mahkemesi’nde açılır. kovuşturma kavramı “iddianamenin kabulüyle başlayıp hükmün kesinleşmesine kadar geçen evre “ sanık kavramı “ kovuşturmanın başlamasından itibaren hükmün kesinleşmesine kadar suç şüphesi altında bulunan kişi” olarak tanımlanmıştır (madde 2). o yer yetkili kolluk kuvvetlerine derhal bildirme yükümlülüğü bulunmaktadır (madde13). birden fazla ölüm veya bir ölüm ve bir yada daha fazla yaralanma meydana gelmişse verilecek hapis cezasının üst sınırı 10 yılı aştığı için dava Ağır Ceza Mahkemesi’nde açılır. ş kazalarında. dava sürecindeki önemli aşamalar ve meslektaşlarımızın bilmesinde yarar görülen önemli hususlar. aynı zamanda tüm toplumun mağduriyeti söz konusudur. işlenen suç dolayısıyla TCK ‘ da öngörülen cezalardan hangisine hükmedilmesinin istendiği belirtilir. Soruşturma evresi sonunda toplanan deliller suçun işlendiği hususunda yeterli şüphe oluşturuyorsa savcı bir iddianame hazırlar. Ceza Muhakemesi Kanunu’nda soruşturma kavramı “ Kanun’a göre yetkili mercilerce suç şüphesinin öğrenilmesinden iddianamenin kabulüne kadar geçen evre”. 2 yıl ve daha az ceza gerektiren davalar Sulh Ceza Mahkemesi’ nde. Olay mahallinde yapılan inceleme ve tespitler tutanağa bağlanır. yüklenen suç ve ilgili kanun maddeleri.

Soruşturma evresinde şüphelinin tutuklanmasına Cumhuriyet savcısının istemi üzerine sulh ceza hâkimi tarafından. Bu nedenle. uzlaşmanın nasıl gerçekleşeceği ayrıntılı olarak açıklanmıştır. Tüzel kişiler hakkında ceza yaptırımı uygulanamaz. saklanması. maddesinde “ Ceza sorumluluğu şahsidir. Ancak suç dolayısıyla kanunda öngörülen güvenlik tedbiri niteliğindeki yaptırımlar saklıdır” hükmü yer almaktadır. Ayrıca taksirle yaralama suçlarında soruşturma ve kovuşturma. Soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı suçlar. Kimse başkasının fiilinden dolayı sorumlu tutulamaz. Yani şantiyede şantiye şefinin. belediyenin açtığın bir çukura düşerek yaralanmış veya yaşamını yitirmişse bu olayla ilgili kamu davası belediye aleyhine değil. 147 .karar verir (takipsizlik kararı). kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren olguların ve bir tutuklama nedeninin bulunması halinde şüpheli veya sanık hakkında tutuklama kararı verilebileceği belirtilmiştir (madde100). Özet olarak bu kavram ile amaçlanan. kovuşturma evresinde sanığın tutuklanmasına Cumhuriyet savcısının istemi üzerine veya re’sen mahkemece karar verilir. Yasada. Eski ceza yasasında olayda zarar gören kişinin 10 günden az geçici işgöremez durumda kalması (yani 10 günden az rapor alması) halinde kamu davasının açılması zarar gören kiş inin şikâyetçi olmasına bağlı idi. Oysa cezai sorumluluk şahsidir. ş kazalarıyla ilgili tazminat davaları tüzel kişilik (örneğin işveren inşaat firması) ya da olayda herhangi bir kişisel kusuru bulunmasa dahi işveren kişi aleyhine açılabilmektedir. Uzlaşma Ceza yasasının getirdiği yeni uygulamalardan biri de uzlaşmadır. Dolayısıyla yaralanma ile sonuçlanan iş kazalarında Cumhuriyet Savcısı’nın tarafların uzlaştırılması doğrultusunda girişimi ve yürüttüğü bir süreç söz konusu olmakta. Tutuklama Ceza Muhakemesi Kanunu’nda. şüpheli veya sanığın kaçması. şüpheli ile mağdurun veya suçtan zarar görenin uzlaştırılması ve kamu davasının açılmamasıdır. olayda kusuru bulunmayan işveren aleyhine kamu davası açılması söz konusu değildir. Ceza Sorumluluğunun Şahsiliği Türk Ceza Kanunu’ nun 20. Olayda kusurlu olduğu şüphesi bulunan kişiler aleyhine kamu davası açılabilir. Örneğin bir yurttaş. tanık. saha mühendisinin ya da bir başka şantiye görevlisinin kusurundan kaynaklanan bir iş kazası nedeniyle. belediyenin o çukurla ilgili önlemleri alma yükümlülüğünü taşıyan elemanı veya elemanları aleyhine açılır. taksirle yaralama suçları için uzlaştırma girişiminde bulunulacağı yasada belirtilmiştir (madde 253) . mağdur veya başkaları üzerinde baskı yapma hususlarında kuvvetli şüphe bulunması tutuklama nedenleri arasında sayılmıştır. bilinçli taksir hali hariç olmak üzere suçtan zarar gören kişi davacı olmadığı takdirde kamu davası açılmaz. Ceza yasamızdaki bu madde uyarınca tüzel kişiler hakkında da kamu davası açılamamaktadır. delilleri yok etme gizleme veya değiştirme. Zira işveren çalıştırdığı elemanın veya elemanların kusurundan kaynaklanan iş kazasındaki maddi zararlardan hukuksal açıdan sorumludur (kusursuz sorumluluk) . suçtan zarar görenin şikâyetçi olması koşuluna bağlıdır. uzlaşma sağlandığ ı takdirde kamu davası açılmamaktadır. Diğer yaralanmalarda şikâyete bağlı olmaksızın kamu davası açılıyordu. Ceza Muhakemesi Kanunu’nda hangi suçlar için uzlaştırma yoluna gidilebileceği.

vekilinin. mahkemeye aittir. Kamu Davasına Katılma. Cumhuriyet savcısının. il adli yargı adalet komisyonları tarafından her yıl düzenlenen bir listede yer alan gerçek veya tüzel kişiler arasından seçilirler. müdafiine veya kanuni temsilciye süre verilir.Eski ceza yasasının yürürlükte olduğu dönemde inşaat iş kazaları nedeniyle tutuklamaya çok ender rastlanmaktaydı. katılanın. sanığın (varsa avukatının) dinlenmesinden sonra katılma isteminin uygun olup olmadığına karar verir. sanığın kaçabileceği şüphesini artırmakta. Meslektaşlarımızın bu hususu da göz ardı etmemeleri gerekmektedir. katılana. Davanın Açılması Cumhuriyet savcısı tarafından mahkemeye sunulan iddianame ve ekindeki soruşturma belgeleri mahkemece incelenir. başka bilirkişi görevlendirilir. Yasal açıdan bir hata veya eksiklik varsa hazırlayan savcıya iade edilir. belirtilen listelere girmeyenler arasından da bilirkişi seçilebilir. şüphelinin veya sanığın. yeni bilirkiş i incelemesi yapılması veya itirazların bildirilmesi için istemde bulunabilmelerini sağlamak üzere Cumhuriyet savcısına. müdafiinin veya kanuni temsilcinin istemi üzerine karar verilebilir. gerekçesi de gösterilmek suretiyle. katılan (müdahil) sıfatıyla duruşmalara söz sahibi olarak katılır. Bilirkişiye raporunu sunması için işin niteliğine göre uygun bir süre verilir. kovuşturma evresi başlar. diğer illerde oluşturulmuş listelerden de bilirkişi seçebilirler. suçtan zarar gören gerçek ve tüzel kişiler. Cumhuriyet savcısının. Bilirkişi atanması ve gerekçe gösterilerek sayısının birden çok olarak saptanması. Bilirkişi incelemeleri tamamlandığında. Bilirkişi ncelemesi Çözümü uzmanlığı. gerekirse aynı bilirkiş iden ek rapor istenebilir. yalnız bulundukları il bakımından yapılmış listelerden değil. Olayın niteliğine göre bilirkiş iye olay mahallinde keşif yaptırılabileceği gibi sadece dosya üzerinde inceleme yaparak raporunu düzenlemesi istenebilir. iş kazalarında bilinçli taksirin bulunmasına bağlı olarak ağır hapis cezasının gündeme gelmesi.5 yıl hapsin istenebilmesi. dava olduğunu göstermektedir. Atama kararında. tutuklama kararlarına daha sık rastlanabileceğini göstermektedir. kamu davasının açılmasından sonra mahkemeye dilekçe verilmesi veya katılma istemini içeren sözlü başvurunun duruşma tutanağına geçirilmesi suretiyle olur. Mahkeme. stemi uygun bulunan kişi veya kişiler. ddianame çağrı kâğıdıyla birlikte sanığa (veya sanıklara) tebliğ olunur. Özel nedenlerle süre en çok üç ay daha uzatılabilir. daha önce de belirtildiği gibi ağır ihmali bulunan sanık için 22. yoksa kabul edilir ve dava açılmış olur. Cumhuriyet savcıları ve hâkimler. tirazlar muhakemece uygun bulunursa. Bu süre üç ayı geçemez. Bilirkişiler. Katılma. özel veya teknik bilgiyi gerektiren hâllerde bilirkiş inin görüşünün alınmasına mahkemece re'sen. Dava dosyasına bir numara verilir. Mahkeme karar için bir kanaate 148 . Katılan (Müdahil) Kavramı ş kazası sonucu mağdur olanlar. Bilirkişilere yemini yaptırılır ve bununla ilgili bir tutanak (yemin zaptı) düzenlenir. Mahkeme bir duruşma günü ve saati tespit eder ve duruşmada hazır bulunması gereken kişileri çağırır. o mahkemede 2009 yılında açılan 55. Örneğin 2009/55 Esas sayılı bir dosya numarası. şüpheliye veya sanığa. vekiline. Yeni yasa uyarınca. kovuşturma (yargılama) evresinin her aşamasında. hüküm verilinceye kadar şikâyetçi olduklarını bildirerek kamu davasına katılabilirler.

mahkeme kararını hukuka uygun bulursa onaylar ve hüküm kesinleşmiş olur. Süresi içinde yapılan temyiz başvurusu. faktörlere bağlı olarak mahkemece takdir edilir. Yasada. Bu konuda özellikle aşağıdaki hususlara dikkat çekmekte yarar görülmüştür. her şeyden önce yükümlülüklerin bilincinde olmak. hükmün kesinleşmesini engeller. bir kişinin ölümüyle sonuçlanan iş kazalarında 1-1. Mahkeme Kararı ve Yargıtay (Temyiz) Evresi Kovuşturma ( yargılama ) evresinde mahkeme. yargılanan sanığın niteliğine vb. Yeni yasada şüpheli veya sanık “asli kusurlu” veya “tali kusurlu” olarak değerlendirilmektedir. Kusur bakımından çelişkili kanaatler açıklandığı için. sekiz paydasına göre dağıtılırdı. bazı davalarda çok sayıda farklı bilirkiş i raporu alındığına rastlanmıştır. olaydaki kusur durumu hakkında kesin bir kanaate varınca dava karara bağlanır. Yargıtay.varıncaya kadar süreç bu şekilde devam eder. kusurun. Bildiri konusu dışında kalan tazminat davalarındaki parasal tutarlar.5 milyon TL. Temyiz istemi. yaşanan olayın. Kusurlu bulunanlar hakkında ise kusur durumuna ve olayın niteliğine göre TCK madde 85 veya 89 ‘ da öngörülen hapis cezasına hükmolunur. Yukarıda özet bilgilerle açıklanmaya çalış ılan cezai yaptırımların . hükmün açıklanmasından itibaren yedi gün içinde hükmü veren mahkemeye bir dilekçe verilmesi veya bir beyanda bulunulması suretiyle yapılır. beyan tutanağa geçirilir ve tutanak hâkime onaylattırılır. Sonuç ve Öneriler nşaat işverenlerinin. Özellikle bilinçli taksir kapsamına girebilecek hatalı uygulamalardan ve ihmallerden kaçınmak büyük önem taşımaktadır. yeni ceza yasasında önemli ölçüde ağırlaşmış olduğu görülmektedir. Dosya mahkemeye geri gönderilir ve yargılamanın. Bozma sebepleri ilamda ayrı ayrı gösterilir. • nşaat sektörümüzdeki iş kazası sayısının çokluğu ve özellikle yaşanan olayların sonuçlarının ağır olması dikkate alınarak. Olayda kusuruz olduğu kanaatine varılan sanık veya sanıklar hakkında beraat kararı verilir. Bu konudaki çabalar her şeyden önce yaşamını sürdürmek mücadelesi veren çalışanın can güvenliğini sağlama amacına yönelik olmalıdır. • 149 . Yukarıda açıklandığı gibi çok açık ve önemli bir ihmal sonucu meydana gelen iş kazasında birden fazla ölüm veya bir ölümün yanı sıra bir veya birkaç yaralanma olmuşsa.5 yıl hapis cezasına mahkûm olabilmektedir. iş güvenliği mevzuatında yer alan tüm güvenlik önlemlerinin eksiksiz uygulanmasına özen göstermek gerekmektedir. inşaat uygulamalarında sorumluluk üstlenen teknik elemanların öncelikle dikkat etmeleri gereken husus iş kazalarının insancıl yönüdür. hapis cezasının alt ve üst sınırları belirtilmiş olup verilecek cezanın miktarı. Mahkeme kararında hukuka aykırılık varsa Yargıtay bu kararı bozar. mertebesine ulaşabilmektedir. Birinci derecede önem taşıyan bu insancıl faktörün yanı sıra iş kazaları sonucu karşılaşılan yaptırımlar göz ardı edilemeyecek kadar önemlidir. bozma gerekçeleri doğrultusunda yeniden yapılması istenir. Eski yasada kusur. bilinçli taksir kapsamına giren asli kusurlu sanık 22.

ş Sağlığı ve Güvenliği Sempozyumu Bildiriler Kitabı. lgili paragrafta belirtildiği gibi soruşturmayı yürüten savcının. (2004) şverenin ş Sağlığı ve Güvenliği Önlemleri Alma Yükümlülüğü. Ankara. Şantiye sorumlularının özellikle bu süreçte dikkatli olmaları. 47-52 Gürcanlı. Bilirkişi incelemelerinde de zaman zaman hatalı kanaatlere rastlanmaktadır. 150 . U. Dava sürecindeki bilirkiş i raporları mahkeme kararına dayanak oluşturmaktadır. fotoğraf çekme gibi sağlıklı tespitler yapılmıyorsa bunları yapmakta büyük yarar vardır. TÜ. nşaat Mühendisleri Odası. Doktora Tezi. TÜ. 41-62. (2007) nşaat şyerlerinde şverenin ş Sağlığı ve Güvenliği Yükümlülükleri ve Sorumluluğu. G. ayrıntıları ilgili paragrafta açıklanan tutuklama durumu söz konusu olabilmektedir. G. lehteki delillerin tutanaklara geçirilmesini sağlamaları gerekmektedir. Olay yeri inceleme ekipleri tarafından video kaydı. Soruşturma evresindeki tespitler. • • Kaynaklar Baycık. açılacak davanın süreci ve sonucu bakımından önem taşımaktadır. Müngen. Dolayısıyla. (1993) Türkiye’de nşaat ş Kazalarının Analizi ve ş Güvenliği Sorunu. (2007) nşaat Şantiyelerinde Bulanık Kümeler Yardımıyla ş Güvenliği Risk Analizi Yöntemi. Bu nedenle bilirkişilerin konunun uzmanları arasından seçilmesine özen göstermek. bu doğrultuda yasal hak kullanılarak mahkemeden talepte bulunmak gerekmektedir. Yaşanan bazı olaylarda ve özellikle mahalli karakol elemanlarının olay yerindeki inceleme ve tespitlerinde sonradan telafisi güç eksiklik ve hatalara rastlanmıştır. TÜ nşaat Fakültesi. Doktora Tezi. şüpheli lehine olan delilleri de toplama ve şüphelinin haklarını koruma yükümlülüğü vardır.• Öte yandan bilinçli taksir kapsamına giren suçlarda verilen hapis cezaları idari para cezasına çevrilmemektedir. stanbul. U. E. (2008) ş Güvenliği Ders notu. N. Türk Harp – ş Sendikası Eğitim Yayınları. Müngen. Caniklioğlu. s. Meslek Hastalıkları ve ş Kazaları Sempozyumu. s.

Kamu kurumlarında görev yapan 1’i sayıştay denetçisi ve 5’i inşaat mühendisi olmak üzere toplam 6 kiş i ile yüz yüze görüşmeler sonucunda Kamu hale Kanunu’nun yapım işleri ihaleleri uygulamalarındaki uyuşmazlıkların yoğunlaştığı noktalar irdelenmiş ve incelemeler sonucunda kanundaki eksiklerin giderilmesi yönünde gerekli önermelerde bulunulmuştur. yapılan çalışmada itiraz yapılan ihalenin türü. ülkemizde uygulanmakta olan 4734 sayılı Kamu hale Kanunu’nun yapım işleri ihaleleri uygulamalarındaki ihale uyuşmazlıklarının irdelenmesi suretiyle karşılaşılan problemleri tespit etmek ve bu tespitlere yönelik olarak çözüm önerileri sunmaktır. Bu çalışmanın amacı.edu. 26555 Eskişehir Tel: 0222 321 35 50 E-Posta: gokhana@anadolu. Kamu hale Kurumu. Anahtar sözcükler: Kamu hale Kanunu. 2006 yılına ait 60 adet. Ayrıca.edu. 2005 yılına ait 34 adet.edu. 4734 sayılı Kamu hale Kanunu düzenine ilişkin Kamu hale Kurumu tarafından düzenlenen ikincil mevzuatla birlikte kanunun uygulanabilirlik düzeyi yükseltilmeye çalış ılmıştır. 151 . itiraz edenin türü.tr Öz Ülkemizde uygulanmakta olan 4734 sayılı Kamu hale Kanunu’nda çeşitli aksaklıklar mevcuttur. Kamu hale Kurulu’nun verdiği kararlardaki oy birlikteliği ve karar sonuçlarına ait analizlere de yer verilmiştir.4734 Sayılı Kamu hale Kanunu’nun Yapım şleri haleleri Uygulamalarında Karşılaşılan hale Uyuşmazlıkları ve Çözüm Önerileri Gökhan Çiçek Serkan Kıvrak Anadolu Üniversitesi nşaat Mühendisliği Bölümü ki Eylül Kampüsü. 26555 Eskişehir Tel: 0222 321 35 50 E-Posta: serkankivrak@anadolu. Belediyelerde ihaleleri yapılan 2004 yılına ait 25 adet. 26130 Eskişehir Tel: 0222 211 40 00 E-Posta: gcicek@anadolu. Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği. 2007 yılına ait 143 adet ve 2008 yılının ilk 5 ayına ait 64 adet yapım iş leri ile ilgili Kamu hale Kurumu’na yapılan itiraz başvurusu Kamu hale Kurumu’nun web adresinden temin edilmek suretiyle Ekim 2007 – Haziran 2008 tarihleri arasında irdelenmiştir.tr Gökhan Arslan Anadolu Üniversitesi nşaat Mühendisliği Bölümü ki Eylül Kampüsü. ncelemeler yapılırken ihalelerle ilgili itirazların Kamu hale Kanunu’nun ve Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği’nin hangi maddelerine istinaden yapıldığı ve bu suretle uyuşmazlıkların hangi noktalarda yo ğunlaştığı tespit edilmiştir. Bu doğrultuda 4734 sayılı Kamu hale Kanunu’nun uygulanması esnasında yapım işleri ihalelerine yönelik Kamu hale Kurumu’na yapılan 326 adet şikâyet başvurusu incelenmiştir.tr Tepebaşı Belediyesi.

karar ve içtihatların henüz oluşamamış olması. Dolayısıyla kanunun işleyiş süreci içerisinde uyuşmazlıklar ortaya çıkmıştır. Dolayısıyla. 2007 yılına ait 143 adet ve 2008 yılının ilk 5 ayına ait 64 adet yapım iş leri ile ilgili Kamu hale Kurumu’na yapılan itiraz başvurusu Kamu hale Kurumu’nun web adresinden temin edilmek suretiyle Ekim 2007 – Haziran 2008 tarihleri arasında irdelenmiştir. 2006. Kamu hale Kanunu ile getirilen yeni ihale düzenine ilişkin çerçeve hükümler. Kamu hale Kurulu’nun verdiği kararlardaki oy birlikteliği ve karar sonuçlarına ait analizlere de yer verilmiştir. 2005. 4734 sayılı Kamu hale Kanunu ihale sistemimizde önemli değişikliklere neden olmuştur. 2003). Kamu hale Kanunu’nda belirtildiği üzere açık ihale usulünün esas ihale usulü olarak benimsendiği ortaya çıkmıştır. Fakat değişik yorum ve anlamalara meydan verir hükümlere ilişkin kesin görüş. 2003). 2005 yılına ait 34 adet. Kamu kurumlarında görev yapan 1’i sayıştay denetçisi ve 5’i inşaat mühendisi olmak üzere toplam 6 kişi ile yüz yüze görüşmeler sonucunda Kamu hale Kanunu’nun yapım işleri ihaleleri uygulamalarındaki uyuşmazlıkların yoğunlaştığ ı noktalar irdelenmiş ve incelemeler sonucunda kanundaki eksiklerin giderilmesi yönünde gerekli önermelerde bulunulmuştur. daha önce uygulanmakta olan kanunlardan çok farklı bir yapıya sahiptir. 152 . Araştırma Sonuçları Genel olarak bakıldığında itiraz edilen 326 adet ihalenin 257 adedi (%79) açık ihale usulüyle yapılmıştır (Şekil 1). Bu kanun. Kamu hale Kurumu tarafından hazırlanan ikincil mevzuatlarla uygulanabilir hale getirilmeye çalış ılmıştır. hizmet ve yapım işleri alımları ülke ekonomisi içerisinde önemli bir paya sahiptir. ülkemizde uygulanmakta olan 4734 sayılı Kamu hale Kanunu’nun yapım işleri ihaleleri uygulamalarındaki ihale uyuşmazlıklarının irdelenmesi suretiyle karşılaşılan problemleri tespit etmek ve bu tespitlere yönelik olarak çözüm önerileri sunmaktır. 2005. itiraz edenin türü. uygulamada ortaya çıkan aksaklıkları gidermede yetersiz kaldığı ve bütün kamu kurumlarını kapsamadığı gerekçeleriyle yeni mevzuat düzenleme çabaları başlatılmış ve 4734 sayılı Kamu hale Kanunu kabul edilmiştir ( ğdeler. Araştırma Bu çalışmanın amacı. ncelemeler yapılırken ihalelerle ilgili itirazların Kamu hale Kanunu’nun ve Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği’nin hangi maddelerine istinaden yapıldığı ve bu suretle uyuşmazlıkların hangi noktalarda yoğunlaştığı tespit edilmiştir. Ayrıca yapılan çalışmada itiraz yapılan ihalenin türü. 2006 yılına ait 60 adet. Kamu hale Kanunu’nda yapılması gerekli olan değişikliklerin önemli bir derecede olduğunun göstergesidir (Karapınar. Köksal. Analizlerde uyuşmazlık konusu olmayan maddelere yer verilmemiştir. 2003. Ülkemizde Avrupa Birliği'ne tam üye olma çabaları kapsamında hukuksal alanda çeşitli değişiklikler yapılmakta ve uyum yasaları çıkarılmaktadır. aynı konuya ilişkin farklı veya hatalı uygulamaların yapılıyor olması. Bu bağlamda 2886 sayılı Devlet hale Kanunu’nun günümüzün değişen ihtiyaçlarına cevap vermediği. Yücel. Budak. Belirtilen amaç doğrultusunda belediyelerde ihaleleri yapılan 2004 yılına ait 25 adet. Gencer.Giriş Kamu kuruluşlarının mal.

birinci olarak 10 adet uyuşmazlık (%25) ile Kamu hale Kanunu’nun “Aşırı düşük teklifler” başlıklı 38 inci maddesinde. birinci olarak 27 adet uyuşmazlık (%28) ile Kamu hale Kanunu’nun “ haleye katılımda yeterlik kuralları” başlıklı 10 uncu maddesinde. 2006 yılında yapılan itirazlar Kamu hale Kanunu açısından incelendiğinde uyuşmazlıkların. Ar. birinci olarak 14 adet uyuşmazlık (%25) ile Kamu hale Kanunu’nun “ haleye katılımda yeterlik kuralları” başlıklı 10 uncu maddesinde. Aynı şekilde itirazlar Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği açısından incelendiğinde uyuşmazlıkların. “ hale ve ön yeterlik dokümanının hazırlanması” başlıklı 19 uncu maddesi ve “Makine ve diğer ekipmana ilişkin belgeler” başlıklı 42 inci maddelerinde yoğunlaştığı görülmektedir. ikinci olarak 12 adet uyuşmazlık (%12) ile Kamu hale Kanunu’nun “Aşırı düşük teklifler başlıklı” 38 inci maddesinde yoğunlaştığı görülmektedir. ikinci olarak 9 adet uyuşmazlık (%16) ile Kamu hale Kanunu’nun “Aşırı düşük teklifler” başlıklı 38 inci maddesinde yoğunlaştığı görülmektedir. 2005 yılında itirazlar Kamu hale Kanunu açısından incelendiğinde uyuşmazlıkların. birinci olarak 9 adet uyuşmazlık (%17) ile Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Aşırı düşük teklifler” başlıklı 65 inci maddesinde ikinci olarak 6 adet uyuşmazlık (%11) ile Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “ ş deneyim belgeleri” başlıklı 40 ıncı maddesinde yoğunlaştığı görülmektedir. ikinci olarak 8 adet 153 . “Yaklaşık maliyet” başlıklı 7 inci maddesi. Aynı şekilde 2006 yılında yapılan itirazlar Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği açısından incelendiğinde uyuşmazlıkların.300 250 hale Sayısı 200 150 100 50 0 257 47 18 Açık Belli st. birinci olarak 10 adet uyuşmazlık (%22) ile Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Aşırı düşük teklifler” başlıklı 65 inci maddesinde ve ikinci olarak 4’er adet uyuşmazlık (%9) ile Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Temel ilkeler” başlıklı 4 üncü maddesi. birinci olarak 12 adet uyuşmazlık (%13) ile Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Aş ırı düşük teklifler” başlıklı 65 inci maddesinde. Aynı şekilde 2004 yılında Kamu hale Kurulu’nun verdiğ i kararlar ve Kamu hale Kurumu’na yapılan itirazlar Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği açısından incelendiğinde uyuşmazlıkların. hale Tipi Pazarlık 4 Devlet hale Kanunu Şekil 1 Kamu hale Kurumuna yapılan itirazların ihale türleri. 2004 yılında Kamu hale Kurulu’nun verdiği kararlar ve Kamu hale Kurumu’na yapılan itirazlar Kamu hale Kanunu açısından incelendiğinde uyuşmazlıkların. ikinci olarak 6 adet uyuşmazlık (%16) ile Kamu hale Kanunu’nun “ haleye katılımda yeterlik kuralları” başlıklı 10 uncu maddesinde yoğunlaştığı görülmektedir.

26 adet konunun çişleri Bakanlığı’na gönderilmesi (%8) yönünde kararı mevcuttur (Şekil 2). birinci olarak 28 adet uyuşmazlık (%15) ile Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Pazarlık usulü” başlıklı 17 inci maddesinde.uyuşmazlık (%9) ile Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “ steklinin organizasyon yapısı ve personel durumu ile kaliteye ilişkin belgeler” başlıklı 41 inci maddesinde yoğunlaştığı görülmektedir. birinci olarak 43 adet uyuşmazlık (%26) ile Kamu hale Kanunu’nun “ haleye katılımda yeterlik kuralları” başlıklı 10 uncu maddesinde ikinci olarak 28 adet uyuşmazlık (%17) ile Kamu hale Kanunu’nun “Pazarlık usulü” başlıklı 21 inci maddesinde yoğunlaştığı görülmektedir. 9 ptal Kararının ptali 6 Karar Vermeye Yer Yok 3 vedilik Kararı ptal 17 lgili dareyeBildirim. Aynı şekilde 2008 yılında Kamu hale Kurulu’nun verdiği kararlar ve Kamu hale Kurumu’na yapılan itirazlar Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliğ i açısından incelendiğinde uyuşmazlıkların. Kamu hale Kurulu’nun verdiği kararlarda hem istekliler lehine hem de idareler lehine kararları eşit oranda verdiği söylenebilir. ikinci olarak 21 adet uyuşmazlık (%11) ile Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Aşırı düşük teklifler” başlıklı 65 inci maddesinde yoğunlaştığı görülmektedir. Aynı şekilde. 4 Cumhuriyet Savcılığına Gön. 33 adet düzeltici işlem tesis edilmesi (%10). 2008 yılında ise Kamu hale Kanunu açısından incelendiğinde uyuşmazlıkların. 200 180 160 140 120 100 80 60 40 20 0 182 hale Sayısı 56 33 26 çişleri Bakanlığına Gön. Tüm yıllar birlikte analiz edildiğinde Kamu hale Kurulu’nun 182 adet ret (%53). ikinci olarak 12 adet uyuşmazlık (%12) ile Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Pazarlık usulü” başlıklı 17 inci maddesinde yoğunlaştığ ı görülmektedir. Düzeltici şlem ptal Ret Karar Sonucu Şekil 2 Kamu hale Kurulu karar sonuçları. birinci olarak 21 adet uyuşmazlık (%21) ile Kamu hale Kanunu’nun “ haleye katılımda yeterlik kuralları” başlıklı 10 uncu maddesinde. 154 . 2007 yılında yapılan itirazlar Kamu hale Kanunu açısından incelendiğinde uyuşmazlıkların. 2007 yılında yapılan itirazlar Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği açısından incelendiğinde uyuşmazlıkların. ikinci olarak 14 adet uyuşmazlık (%14) ile Kamu hale Kanunu’nun “Temel ilkeler” başlıklı 5 inci maddesinde yoğunlaştığ ı görülmektedir. 56 adet iptal (%17). birinci olarak 14 adet uyuşmazlık (%13) ile Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “ ş deneyim belgeleri” başlıklı 40 ıncı maddesinde.

Aynı şekilde Şekil 5’e bakıldığında 2008 yılında Kamu hale Kurulu’nun verdiğ i kararlar ve Kamu hale Kurumu’na yapılan itirazlar Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği açısından incelendiğinde uyuşmazlıkların. Sonuçlara bakıldığında şikâyet başvurularının %60 oranında kurumsal yapı türüne sahip istekliler tarafından yapıldığı görülmektedir. 13 adetini (%4) ortak girişimciler tarafından yapılan itirazlar oluşturmaktadır (Şekil 3). Kamu hale Kurulu’nun verdiği kararlar ve Kamu hale Kurumu’na yapılan itirazlar Kamu hale Kanunu açısından incelendiğinde uyuşmazlıkların. Kamu hale Kurulu 16 adet (%5) ihale ile ilgili olarak Kamu hale Kurumu Başkanlığı tarafından yapılan talep üzerine inceleme yapmıştır. Tüm yıllar göz önünde bulundurulduğunda Kamu hale Kurumu’na yapılan itirazların 181 adetini (%56) tüzel kişiler. aldığı kararların 214 adetini (%66) oybirliği ile 112 adetini (%34) ise oyçokluğuyla almıştır. 155 . Tüm yıllar göz önünde bulundurularak. Benzer şekilde Gencer (2005) tarafından 2004 yılına ait yapım işleri ihalelerindeki uyuşmazlıkların incelendiği çalışmada şikâyet başvurularının %66 oranında kurumsal yapı türüne sahip istekliler tarafından yapıldığ ı tespit edilmiştir. 200 150 hale Sayısı 100 50 0 Tüzel Kişi Gerçek Kişi Öğretim Görevlisi Başkanlık stemi Ortak Girişim Diğer 73 36 16 13 181 7 tiraz Türü Şekil 3 Kamu hale Kurumu’na yapılan itirazların türleri. birinci olarak 111 adet uyuşmazlık (%24) ile Kamu hale Kanunu’nun “ haleye katılımda yeterlik kuralları” başlıklı 10 uncu maddesinde ikinci olarak 61 adet uyuşmazlık (%13) ile Kamu hale Kanunu’nun “Aşırı düşük teklifler” başlıklı 38 inci maddesinde ve üçüncü olarak 44 adet uyuşmazlık (%10) ile Kamu hale Kanunu’nun “Pazarlık usulü” başlıklı 21 inci maddesinde yoğunlaştığı görülmektedir (Şekil 4). birinci olarak 59 adet uyuşmazlık (%12) ile Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Aşırı düşük teklifler” başlıklı 38 inci maddesinde ikinci olarak 44 adet uyuşmazlık (%9) ile Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Pazarlık usulü” başlıklı 17 inci maddesinde ve üçüncü olarak 43 adet uyuşmazlık (%9) ile Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “ ş deneyim belgeleri” başlıklı 40 ıncı maddesinde yoğunlaştığ ı görülmektedir.Kamu hale Kurulu.

Yapılan analizler. Şeffaflık ve Rekabet Kamu alımlarında rekabeti etkili bir biçimde sağlamak ve sürdürebilmek için alımlar hakkındaki ayrıntılı ve anlaşılır bilgilerin mümkün olan en geniş alanda ilan edilmesi 156 .120 100 Uyuşmazlık Sayısı 80 60 111 44 40 20 1 0 3 5 6 7 9 10 11 12 13 15 17 20 21 24 26 27 28 35 9 1 1 5 11 3 1 1 3 2 4 11 5 2 29 Kanun Maddesi Şekil 4 tiraz maddeleri ve sayıları (Kamu hale Kanunu’na göre). 70 60 Uyuşmazlık Sayısı 50 40 30 20 10 30 61 24 16 4 32 22 17 24 18 2 33 1 34 3 36 5 37 38 39 40 3 41 4 42 2 44 1 45 55 2 61 62 1 63 ddaa 0 Kanun Maddesi Şekil 4 (devamı) tiraz maddeleri ve sayıları (Kamu hale Kanunu’na göre). Kamu hale Kanunu’nun istekliler ve idareler tarafından tam olarak anlaşılamaması ve hak arama sürecinin yeni algılanıyor olması uyuşmazlıkların artış sebebi olarak gösterilebilir. araştırmalar ve yüz yüze görüşmeler (1 sayıştay denetçisi ve kamu kurumlarında görevli 5 inşaat mühendisi) sonucunda Kamu hale Kanunu’nun yapım iş leri ihaleleri uygulamalarındaki uyuşmazlıkların yoğunlaştığı noktalar belirlenmiş ve aşağıda maddeler halinde verilmiştir. araştırmalar ve kişisel görüşmeler neticesinde Kamu hale Kanunu’nun yapım işleri ihaleleri uygulamalarında uyuşmazlıkların sayısının yıllara göre bir şekilde arttığı gözlenmektedir. Yapılan analizler.

’ne göre). 70 60 Uyuşmazlık Sayısı 50 40 30 20 10 0 ddaa 40 41 42 45 46 48 49 50 53 54 55 58 59 60 61 62 63 65 66 69 70 59 43 40 24 13 4 1 3 3 2 2 1 17 15 1 3 3 17 11 1 1 18 Yönetm elik Maddesi Şekil 5 (devamı) tiraz maddeleri ve sayıları (Yapım şleri haleleri Uyg. Yeterlik Belgeleri ve Eksik Evrakların Tamamlattırılması steklilerin yeterliliklerini belirlemeye yönelik olarak "Ekonomik ve Mali Yeterlilik" ile " Mesleki ve Teknik Yeterlilik" kurallarının tek bir belge içerisinde toplanması. (Erol.’ne göre). 157 39 0 . 2006). Kamu alımlarında etkinliği bozan siyasi himayecilik. 50 45 40 Uyuşmazlık Sayısı 35 30 27 25 20 15 10 5 4 5 7 44 21 18 9 6 1 8 9 10 5 3 22 11 10 2 4 2 31 34 35 36 8 9 3 4 2 10 1 11 1 16 17 18 19 3 27 28 29 30 37 38 Yönetm elik Maddesi Şekil 5 tiraz maddeleri ve sayıları (Yapım şleri haleleri Uygulama Yön. yolsuzluk ve dolandırıcılıkla mücadele etmenin en önemli yolu alım sürecinin başından sonuna kadar mümkün olan en üst seviyede saydam tutulmasıdır. ihalelere katılımı son derece kolaylaştıracağı gibi haksız rekabet ortamını da ortadan kaldıracaktır (Ustaömer.gerekmektedir. Yön. Kamu hale Kurumu tarafından hangi evrakların eksik evrak olarak değerlendirilmesi gerektiği yönelik kesin ibarelerin bulunduğu bir düzenleme yapılmalıdır. 2006).

Tespit edilen yaklaşık maliyetin. hale Dosyası Son Alım Tarihi Kamu hale Kanunu’nun ilgili maddesine ihale dosya bedeli esas alınmak suretiyle ihale dosya son alım tarihi ile ihale tarihi arasına bir süre konulmalıdır. ş Deneyim Belgeleri steklilerin ekonomik ve mali yeterlikleri yanı sıra mesleki ve teknik yeterliliklerinin net bir şekilde belirlenmesine yardımcı olan. gizliliğ i esasından vazgeçilmeli ve Kamu hale Kanunu’nun ilgili maddelerinde. Konulacak bu sürenin minimum 2 gün olarak benimsenmesi faydalı olacaktır. Yaklaşık Maliyet Sağlıklı bir yaklaşık maliyetin belirlenebilmesi için idarelerce yaklaşık maliyet komisyonu başlığı altında komisyonların ve bu komisyonları denetleyen mekanizmaların oluşturulması gerekmektedir. halelerle ilgili şikâyet olması durumunda ihale süreci uzamaktadır. Bütün Tekliflerin Reddedilmesi ve halenin ptali halelerin iptaline yönelik uygulamada hukuki gerekçelerinin de içerisinde bulunduğu ihale iptali özel standart formu uygulamasına gidilerek idarelerin ve ihale yetkililerinin 158 . ihalelerde ihalelere verilen tekliflerin etkilenmemesini sağlayacak şekilde. hale sürecinin uzamamasını sağlamak amacıyla idarelere veya Kamu hale Kurumuna yapılacak olan itirazlarda yatırılacak olan ücretlerin caydırıcı nitelikte olması gerekmektedir. 2003). bu yönde değişiklilikler yapılmalıdır ( ğdeler. 2006). haksız rekabete yol açmayan.Aşırı Düşük Teklifler 4734 sayılı Kamu hale Kanunu’nun 38 inci maddesinde aşırı düşük tekliflerin tespit ve sorgusunun verimli bir şekilde yapılabilmesi için hangi bilgi ve belgelerden istifade edilebileceği ve hesaplamanın nasıl yapılacağına ilişkin resmi kriterlerin Kamu hale Kurumu tarafından belirlenerek gerekli değişikliklerin yapılması gerekmektedir. sağlıklı bir ihale rejimi için büyük katkı sağlayacaktır (Küçük. denetim altında tutulan “ ş Deneyim Belgeleri”nin oluşturulması ve mesleki yetkinlik belgesine dönüştürülmesi. Benzer şler Uyuşmazlıkların giderilmesine yönelik olarak Yapım şlerinde ş Deneyiminde Değerlendirilecek Benzer şlere Dair Tebliğ’in ekinde yer alan Benzer ş Grupları Listesi’nin tekrar revize edilmesi ve kapsamının genişletilmesi yeterli olacaktır. Aynı şekilde ihale işlemlerin hızlandırılmasına yönelik elektronik ortamda süreçlerin ilerletilebildiği yeni yöntemler benimsenmelidir. 2003). Bürokrasinin Yoğunluğu halelerin etkin ve verimli biçimde gerçekleştirilebilmesi için tüm sürelerin yeniden gözden geçirilmesinin uygun olacağı düşünülmektedir ( ğdeler.

içerisinde hangi evrakların eksik evrak olup olmadığına dair açık ve net ibarelerin bulunduğu bir düzenleme yapılmalıdır. Ödenek ve Sözleşme Sözleşme türünün seçimi. Yaklaşık maliyetin. Kamu hale Kanunu kamu ihalelerinde açıklık ve rekabet açısından yetersizdir. Tekliflerin Hazırlanması ve Sunulması steklilerin teklif dosyalarını hazırlarken konuyla ilgili olan tutumlarını ciddileştirmeleri durumunda uyuşmazlıklar ortadan kalkacaktır. Sonuçlar Yapılan bu çalış ma sonucunda yapım işleri ihaleleri uygulamalarında tespit edilebilen uyuşmazlıklar ve eksiklikler tespit edilmiş ve bunlara çözüm olabilecek önerilerde bulunulmuştur. rekabet ve eşitlik ilkelerinin daha kuvvetli bir zemine oturtturulması amacıyla “ haleye Katılım Yeterlik Belgesi” uygulaması hayata geçirilmelidir. Ek düzenlemelerin yapılması gerekmektedir. güçlendirme ve onarım işlerinde Kamu hale Kanunu ve ikincil mevzuatında düzenleme yapılarak Teklif Birim Fiyat sözleşme usulüne göre ihale yapılabilmesinin önü açılmalıdır (Akçay ve Manisalı. Pazarlık Usulü Konu ile ilgili uyuşmazlıkların giderilmesi için Kamu hale Kurumu tarafından denetlenen. uygulamada yaşanan en önemli problemlerden birisidir. hale 159 . hale Dokümanı ve dari Şartnameler darelerce hazırlanacak ihale ilanları ve ihale dokümanlarının kontrol mekanizması oluşturularak denetlenmesi veya ilgili kurumlarda çalışan personellerin idareler ve Kamu hale Kurumu tarafından eğitilmelerine yönelik programların düzenlenmesiyle uzman personellerin yetiştirilmesi sağlanmalıdır. 2007).ihaleleri hukuki gerekçelere dayandırmadan iptal edememeleri sağlanarak bu konuyla ilgili uyuşmazlıklara çözüm yolu bulunmuş olacaktır. ihale ilan kontrol mekanizması içerisinde ihale usul denetim mekanizmasına da yer verilmesi yeterli olacak ve yapı iş lerinin doğru olan ihale usulüyle yapılması sağlanacaktır. Aşırı düşük tekliflerin tespit ve sorgusunun verimli bir şekilde yapılabilmesi için hangi bilgi ve belgelerden istifade edilebileceği ve hesaplamanın nasıl yapılacağına ilişkin resmi kriterlerin Kamu hale Kurumu tarafından belirlenerek gerekli değişikliklerin yapılması gerekmektedir. ihalelerde ihalelere verilen tekliflerin etkilenmemesini sağlayacak şekilde gizliliği esasından vazgeçilmelidir. hale lanı. lgili maddede öngörülen şartlar net olmasına karşın biraz esneklik içermesi birtakım sıkıntılar yaratmaktadır. Özellikle ihale öncesi uygulama projelerinin yapılmasının imkânsız olduğu. Aynı şekilde Kamu hale Kanunu’nun 37 nci maddesinde tekliflerin değerlendirilmesine yönelik hükümler belirtilmiştir. Eksik evrakların değerlendirilmesine yönelik olarak. haleye katılımlarda isteklilerden istenen "Ekonomik ve Mali Yeterlilik" ile " Mesleki ve Teknik Yeterlilik" ile ilgili belgelerin azaltılması.

(2005) Kamu hale Kanununa Göre Yapılan Yapım şleri halelerindeki Uyuşmazlıklar ve Uyuşmazlık Kararları Üzerine Bir Araştırma. Kaynaklar Akçay C. (2003) Kamu hale Kanunu ve Uygulamadaki Sorunlar. nşaat Mühendisleri Odası stanbul Şubesi.. Küçük M. Belirsizlikler ve Uygulama Farklılıklarının ncelenmesi. A. Yüksek Lisans Tezi. stanbul Teknik Üniversitesi. ğdeler S.dosya bedeli esas alınmak suretiyle ihale dosya son alım tarihi ile ihale tarihi arasına minimum 2 gün olması şartıyla bir süre konulmalıdır. Kamu hale Kurumu.intes. nşaat Mühendisleri Odası. Yapım şlerinde.tr/06/dergi/?sayi=98&makale=91 Ustaömer H. Yüksek Lisans Tezi. Budak O. (2005) 4734 Sayılı K K ve 4735 Sayılı K SK Çerçevesinde. (2003) Kamu hale Kanununun http://www. s. stanbul Teknik Üniversitesi. Üçüncü Yapı şletmesi Kongresi. Elektronik ortamda ihalelerin yapılabileceği veya ihale süreçlerindeki işlemlerin elektronik ortam vasıtasıyla yapılabileceği uygulamalara geçiş süreci başlatılmalıdır. Uluslararası Kamu Alımları Sempozyumu. 108. stanbul. nşaat Mühendisleri Odası. (2006) 4734 Sayılı Kamu hale Kanunu’nun Uygulamasında Karşılaşılan Sorunlar çin Çözüm Önerileri. 453-464. Karapınar O. Köksal E. s. stanbul. (2006) Nasıl Bir ş http://www.tr/_Icisleri/WPX/kik_sorunlari. Mali Hukuk. Gencer H. 101-107. stanbul. Fen Bilimleri Enstitüsü. Bildiriler Kitabı. Fen Bilimleri Enstitüsü.tr/06/dergi/?sayi=101&makale=174 ve Çözüm Önerileri. Manisalı E. Erol K. (2006) ş Deneyim Belgeleri Sorunlar http://www. Ankara. Fen Bilimleri Enstitüsü. Osmangazi Üniversitesi.intes. zmir.org. s. H. 13-26. stanbul. (2006) II. Eskişehir.icisleri.gov. Sözleşme Aşamasına Kadar Geçen Sürede Karşılaşılan Sorunlar. Deneyim Yücel R. stanbul. (2003) Kamu hale Yasası ve Uygulamadaki Sorunlar. 160 . Sertifikası. (2005) 2886 ve 4734 Sayılı hale Kanunlarının ncelenmesi ve Yapım şlerinde 4734 Sayılı Kamu hale Kanunu’nun Uygulamasında Karşılaşılan Sorunlar çin Çözüm Önerileri. K K. AB Uygulamaları Çerçevesinde Uygulamada Karşılaşılan Sorunlar Açısından ncelenmesi. (2007) 4734 Sayılı Kamu hale Kanunu ve 4735 Sayılı Kamu hale Sözleşmeleri Kanununun. Dördüncü nşaat Yönetimi Kongresi. Yüksek Lisans Tezi.org. Gencer.htm Getirdiği Sorunlar. Bildiriler Kitabı.

konsept geliştirme. Sonuç olarak belirli bir ihtiyaç programına göre üretilmeyen yapılarda.tr Öz Yapı üretim sürecinin ilk basamağı mimari tasarlama eylemidir. htiyaçları tamamen karşılayabilecek mimari tasarıma ancak bu çalışmanın yapılması sonucunda başlanabilir. Bu çalışmada. Adana 03223386394 E-posta: gayalp@cu.edu. Mimarlık Bölümü. fonksiyonları.Ü. performans ve para kaybına neden olmaktadır. işlevsel ve performans kayıpları olduğu belirlenmiştir. Giriş Proje hayat döngüsü süreci. kullanıcının istek ve beklentilerine optimum düzeyde cevap verebilmesi için hazırlanmaktadır. yapının. htiyaç programları. Tasarım verilerinin saptandığı ihtiyaç programları oluşturulurken. Bunun sonucunda binanın yapım ve kullanım aşamasında birçok sorunla ve eksiklikle karşılaşıldığı bir gerçektir. bir yandan beklenen hizmetleri. Proje yönetimi. 161 . öte yandan binanın nicesel ve nitesel yönlerinden fiziksel özelliklerini anlatır ( Yeğin. Mim. Müh. Fak. Eksikliklerin telafisi için yapılan her çaba proje maliyetini arttırmakta. Etkin bir tasarımın yapılabilmesi için tasarım verilerinin belirlenmesi gerekir.tr Erkin Erten Ç. Daha sonra belirlenen bir bölgede bulunan yedi adet il özel idare binaları incelenmiş. Ancak ülkemizde inşaat sektöründe birçok bina yapısı için ihtiyaç programı hazırlama aşamasına yeterli önem verilmediği bilinmektedir. il özel idare binaları ile ilgili yasal mevzuat göz önüne alınarak söz konusu binalar için ihtiyaç programı belirlenmeye çalışılmıştır. Müh. zaman. 2000 ). tanımlama.Ü. Mimarlık Bölümü. l özel idare binaları. Fak. tasarım. Yapı ile ilgili konsept oluşturulduktan sonra yapılması gereken önemli çalışmalardan birisi tasarım aşamasıdır. Bu aşamanın başlangıcında ihtiyaç programının hazırlanması gerekmektedir.edu. htiyaç programları. Anahtar Sözcükler: htiyaç programı. bu binalardan hangilerinin belirli bir ihtiyaç programı dahilinde üretilmediği saptanmış ve fiziksel mekan eksiklikleri tespit edilmiştir. işleve bağlı gereksinimler araştırılır ve gereksinimlerin özelliklerine göre mekansal gereklilikler listeler halinde belirlenir.htiyaç Programı Hazırlama Sürecinin Proje Yönetimi Bağlamında rdelenmesine Yönelik Bir Uygulama: l Özel dare Binaları Gülden Gümüşburun Ayalp Ç. üretim ve kullanım aşamalarından oluşmaktadır. bina içinde yer alan organizasyonları tanımlarken. Mim. Adana 03223386394 E-posta: eerten@cu. yapım ve kullanım aşamasında ciddi boyutlarda parasal.

“ l genel meclisinin toplantıları açıktır. encümen üyelerinin gerektiğinde genel sekreterin katılımıyla gerçekleşmektedir. il genel meclisinin konumu değiş miş ve öncelikli duruma getirilmiştir. ağırlıklı olarak il özel idare binasının içinde bulunan iç kullanıcılar değildir. Bununla birlikte genel meclis toplantılarından önce ve sonra kullanıcıların bir araya gelebileceği ve kulis yapabileceği fuaye alanlarına ihtiyaç duyulmaktadır. Sonradan bu olumsuzlukları gidermek için yapıda çeşitli boyutlarda tadilat ve ilavelerin yapılması gündeme gelmektedir. l Özel dare Binalarının htiyaç Programının Belirlenmesi l özel idare binalarındaki birimleri. il genel meclisi kendi belirdiği bir aylık tatil hariç her ayın ilk haftası toplanacaktır.” 5302 sayılı yasayla birlikte il özel idaresinin organları arasında. her bir birim için 5302 sayılı yasaya göre ortaya çıkan fiziksel mekan gereksinimleri ve özellikleri belirlenmiştir. önce l Özel dare binaların için. Yeni düzenlemeye göre. son yasal düzenlemedeki işleyiş ve görev tanımları dikkate alınarak bir ihtiyaç programı hazırlanmıştır.” 3360 sayılı yasaya kıyasla yeni yasa döneminde il genel meclisinin etkinliğinin artması meclis salonunun kullanımının artmasını beraberinde getirmiştir. görev ve iş leyişlerine göre gruplayarak. Meclis başkanının veya üyelerden herhangi birinin gerekçeli önerisi üzerine. yapıdaki mekânların işlev ve fiziksel boyutlarını. 5302 sayılı kanunun 12. bunun sonucunda da. konfor koşularını. l genel meclisi toplantıları meclis üyelerinin. ilgili literatürün taraması. “5302 sayılı l Özel daresi Kanunu il genel meclisi toplantılarının sayılarını arttıracak bir düzenlemeye gitmiştir. Son olarak da tarafımızdan oluşturulan programa göre incelenen örneklerdeki eksiklikler belirlenmeye çalış ılmıştır. Ancak ülkemizdeki yapı üretim sürecinde ihtiyaç programı hazırlama aşamasına gereken önemin verilmediği. üretilen yapılar iş lev. maddesine göre. Bu programlar hazırlanırken. bina kullanıcılarıyla ilgili görüşmeler yapılmıştır. Bunun için meclis salonunun ayrı bir girişinin olması gerekmektedir. konu ile ilgili uzmanlardan görüş alınması ve ilgili yasal mevzuatın göz önünde bulundurulması gerekmektedir. kullanıcılarla kapsamlı görüşmelerin yapılması. meclis başkanının. kullanılacak malzeme niteliğini belirlemekte ve dolayısıyla projenin yaşam döngüsü içerisindeki toplam maliyetini doğrudan etkilemektedir. fiziksel boyut ve konfor koşulları bakımından amaca uygun olmadığı bilinmektedir. yer alan mekanlar tespit edilmiş. Ancak tasarım aşamasında düşünülmeyen ve sonradan telafi edilmeye çalışılan bu iyileştirme çabaları çoğunlukla amacına ulaşamamakta ve proje maliyetini büyük boyutta artırmaktadır.htiyaç programları. Daha sonra çalışma kapsamındaki Adana ve çevresindeki illerde kullanılmakta olan 7 il özel idare binasında. toplantıya 162 . Yani meclis salonunun kullanıcıları. Bir yüksek lisans çalışması olarak gerçekleştirilen çalışmada. Meclis Salonu ve Birimleri “ l genel meclisi il özel idaresi yönetiminin karar organıdır.

• Parti grup odaları olarak. fonksiyon ve görev açısından TBMM’deki meclise ve meclis salonuna benzemektedir. sahne arkası. parti grup odaları meclis çalışma birimleri mekanları arasındadır. projeksiyon odası salon içinde olması gereken birimlerdir.” Bu hükme göre. Meclis çalışma birimleri için gereksinim duyulan mekanlar. Denetim Komisyonları yeni yasaya göre il özel idareleri içinde belirli bir dönemde görev yapan servislerdir. maddesine göre. meclis üyelerinin oturma düzeninden farklı bir düzende izleyici bölümlerine ihtiyaç duyulmaktadır. Bu veriler sonucunda. il genel meclisi. • Meclis başkan vekilleri odası. çeviri odası. 5302 sayılı yasada yapılan tanımlamalara ve araştırma yapılan il özel idare binalarındaki kullanıcılarla yapılan görüşmelere göre ihtisas komisyonları meclis çalış ma birimleri içinde yer almaktadır. • Meclis üyeleri çalışma odası. Bu amaçla meclis salonlarında izleyici balkonları veya meclis salonunun arka sıralarında. Mekan organizasyonu açısından yapılan gözlem ve görüşmeler doğrultusunda meclis salonun yakınlarında ihtisas komisyon odalarının olması olumlu olacaktır. bu komisyonlarda meclisteki üye sayısı oranında temsil edilecektir” (Coşkun ve Uzun. Her yılın ocak ve şubat aylarında 60 gün süreyle görev yapan komisyonun toplanması gerekmektedir. 5302 sayılı l Özel daresi Kanunu’nun 16. belirlenmiştir. 2005). sekretaryası. meclis başkanının toplantılara katılamadığ ı durumlarda meclise başkanlık eden meclis başkan vekili odası. bu evrakları inceleyebileceğ i masa düzeni bulunan denetim komisyonu odasına ihtiyaç duyulmaktadır. • Meclis başkanı odası. “5302 sayılı l Özel dareleri Kanunu’nun 17. meclis salonunda halkın ve basının toplantıları izleyebileceği mekanlara gereksinim duyulmaktadır. maddesine göre kurulan “Denetim Komisyonu” il özel idaresinin gelir ve giderlerini denetlemek üzere il genel meclisince oluşturulan ve il genel meclisinin etkinliğini arttıran diğer bir faktör olarak göze çarpmaktadır” (Coşkun ve Uzun. 2005). Bu açıdan meclis salonu ele alındığında. Meclis başkanı odası ve sekretaryası. “ htisas komisyonları 3 ile 5 kiş iden oluşacak ve her siyasi parti. l özel idare binalarındaki meclis salonu. 2005). 163 . sahne. üyeleri arasında seçilecek kişilerden oluşan ihtisas komisyonları oluşturulabilmektedir” (Sobacı. denetim komisyon üyelerinin evraklarını saklayabileceği dolapları bulunan. • htisas komisyonu odaları. • Denetim komisyonu odası. Meclis Çalışma Birimleri “Yeni yasayla gerçekleşen yeniliklerden birisi meclisin kendi içinden seçeceği ihtisas komisyonlarıdır.katılanların salt çoğunluğuyla kapalı oturum yapılmasına karar verilebilir.

vali adına ve onun emirleri yönünde. validen sonra idari işler için en yetkili bürokrat konumundadır” (Sobacı. il özel idaresinin amaç ve politikalarına göre düzenler ve yürütür. bunun üzerinde nüfusa sahip olan illerde ise en fazla dört kişinin genel sekreter yardımcılığına getirilebileceğini belirlemiştir. 2005). 5302 sayılı kanunun 27. il özel idare binalarında encümen toplantı odasına ihtiyaç duyulmaktadır. 5302 sayılı kanundaki düzenlemeyle il encümenini seçilmiş ve atanmışların birlikte görev yaptığı bir yapıya dönüştürülmüştür. 164 . haftada en az bir kere toplanması belirtilmiştir.” “Valiye karşı sorumlu olan genel sekreter. halelere izleyici olarak halk da katılabilmektedir.” Yasadaki bu görev tanımlaması ve kullanıcılarla yapılan görüşmeler doğrultusunda encümenin ihale iş lemlerini yapabileceği bir mekana ihtiyaç duyulmakta ve bu mekan ihale salonu olarak yapıya yansımaktadır. nüfus ölçütüne göre genel sekreter yardımcılığ ı kadrosu da oluşturabileceğini belirtip. Ayrıca vali. il özel idare hizmetlerinin. Her hafta en az bir kere yapılması gereken encümen toplantılarına katılan vali için toplantılardan önce ve sonra kullanabileceği vali makam odası il özel idare binasının programında düşünülebilir. 5302 sayılı l Özel daresi Kanunu. “ l Özel daresinin gelir getirici menkul ve gayrimenkullerinin ihale iş lemlerini de yürütür. 2006).Encümen Birimleri “3360 sayılı l Özel dare Kanunun getirdiği yapıda il daimi encümeni il genel meclisinin kendi içinden seçeceği beş kişiden oluşurken. valinin il genel meclisi başkanlığı görevine son verilmektedir” (Çiftepınar. Sayısı iki katına çıkan encümen üyeleri için encümen üye odalarına ihtiyaç duyulmaktadır. üye sayısı iki katına çıkan encümenin başkanı olma sıfatını korumaktadır” (Coşkun ve Uzun. WC-Duş gibi mekanların ayrılmış olduğu gözlenmektedir. il encümeninin önceden belirlenmiş gün ve saatte. 5302 sayılı yasanın yapmış olduğu bu tanımlamayla. vali il özel idaresinin başı ve tüzel kişiliğinin temsilcisidir. Genel Sekreter Çalışma Birimleri 5302 sayılı kanunun 35. “Genel Sekreter. Fakat “ Vali 3360 sayılı yasa döneminde il özel idaresinin başı ve yürütme organı. 2005). 3 milyon nüfusa kadar olan illerde en fazla iki. özel kalem. aynı zamanda il genel meclisinin başkanı konumunda bulunmaktaydı. l encümeni yürütme organı olmanın dışında 2886 sayılı Devlet hale Yasasına göre. maddesinde. Yeni yasayla valinin yeri son sıraya düşürülüp. il genel meclisi ve il encümeni kararlarına. 5302 sayılı yasadan önceki dönemde valilerin il özel idarelerinde denetim yetkileri ve görev alanları daha geniş olması nedeniyle il özel idare binalarında vali için ayrılmış makam odaları dışında çalışma ve dinlenme odası. sekreter. maddesine göre. mevzuat hükümlerine. l genel meclisinin kararları üzerinde geniş ve önemli vesayet yetkilerine sahipti. Valilik Çalışma Birimi 5302 sayılı yasanın 29. maddesine göre.

imar. genel sekreterlik. 2005). “ l özel idaresinin örgütlenme yönünden hiyerarşik kademeleri. sağlık.Müdür. maddesinde “ l özel idarelerinde iç ve dış denetim yapılır. Büyükşehir belediyelerinin bulunduğu illerde genel sekreterlik-daire başkanlığı-müdürlük-servisler. 5302 sayılı kanunda belirtilen dış denetim ise 2–3 yılda bir Sayıştay tarafından yapılacak denetimi ifade etmektedir. maddesine göre. mali işler. • Genel sekreter sekretarya ve bekleme alanları. Daire Başkanı. Seçilen örneklerde yapılan gözlem ve görüşmeler sonucunda. 165 . Denetçi Üye Odaları 5302 sayılı kanunun 38. Yukarda yapılan tanımlama ve görevlendirmeler kapsamında seçilen örneklerde gözlem ve görüşmeler yapılmıştır. Dış denetimde görevlendirilen kişiler 2–3 yılda bir. • Servisler olarak belirlenmiştir.5302 sayılı kanunda yapılan tanımlamalara ve seçilen örneklerde yapılan görüşme ve gözlemlere göre genel sekreter için gereksinim duyulan mekanlar. • Daire başkanları için makam odası ve sekretaryası.” belirtilmiştir.” “Yine aynı maddede il genel meclisine ihtiyaca göre. şleyiş in bu yönde olması il özel idare binalarında dış denetçi için sürekli kullanımda olan mekana ihtiyaç duyulmamaktadır. il özel idare binalarında iç denetimi yapan memurlar için mekana ihtiyaç duyulduğu belirlenmiştir. Bunun sonucunda. il özel idare binalarındaki rezerv ofisler dış denetçiler tarafından kullanılabileceğ i saptanmıştır. “ l özel idaresi teşkilatı. • Genel sekreter makam odası. Bu mekanlar. adı geçen birimlere ilave olarak yeni birimler oluşturma yetkisi tanınmıştır. Denetim. Yeni yasanın teşkilat yapısına getirmiş olduğu daire başkanlıkları ve/veya müdürlükler ve servisler için mekanlara ihtiyaç duyulmaktadır. tarım. • Müdürler için makam odası. • WC-Duş olarak belirlenmiştir. Bu mekanlar iç denetçi odası olarak programa yansıyabilir. diğer illerde genel sekreterlik-müdürlük-servisler şeklindedir” (Coşkun ve Uzun).” (Coşkun ve Uzun. • Özel çalışma ve dinlenme odası. geçici süreyle il özel idare binalarında bulunmaktadır. mali ve performans denetimini kapsar. Genel sekreter yardımcıları içinse. iş ve işlemlerin hukuka uygunluk. • Makam odası ve sekretaryadır.Servis Çalışma Birimleri 5302 sayılı l Özel daresi Kanunu’nun 35. insan kaynakları ve hukuk işleri birimlerinden oluşur.

Çalışma Alanındaki l Özel dare Binalarının Değerlendirilmesi Çalış ma alanı içinde olan Adana. il özel idaresinin hukuki işlerine bakmakla görevleri belirtilmiştir.Üç örnekte izleyici bölümü. . sadece il özel idare fonksiyonlarını karşılayacak şekilde yapılar olması olumlu bulunmuştur. htiyaç programına göre tasarlanmayan binalarda ise birçok eksiklik göze çarpmaktadır. Gaziantep. bazı katları il özel idaresine gelir getirmesi amacıyla kiraya verilmiştir. Mekan organizasyonu yönünden yapılan değerlendirmede. ncelenen örneklerden ikisi yapı bütünün tamamının özel idare olarak kullanıldığ ı binalardır ( Adana ve Mersin özel idare binaları ). incelenen örneklerin birimleri tek tek ele alınıp saptamalar yapılmıştır. Yeni yasayla birlikte bu birimde çalışacak olan kullanıcılar için mekanlara ihtiyaç duyulmaktadır. Araştırmalardan elde edilen bulgular değerlendirilmiştir.Hukuk Müşavirliği Çalışma Birimi l özel idaresi içindeki hukuk işleri birimi. Gaziantep. Osmaniye ve Mersin özel idare binalarında gözlem ve kullanıcılarla görüşmeler yapılmıştır. Bu katlarda özel teşebbüse ait işletmeler bulunmaktadır. Şanlıurfa binaları il özel idare olarak yapılmış olmasına rağmen. Gaziantep. Belirli bir ihtiyaç programına göre tasarlanan ve yapı bütünün tamamını özel idare olarak kullanan Adana ve Mersin özel idare binalarında meclis salonuyla ilgili tüm mekan gereksinimleri ve donatılar mevcuttur. 2005 yılında değişen yasa ile il özel idarelerinin sorumluluklarıyla birlikte kadrolarının artmasıyla mekansal ihtiyaçlar da artmıştır. Kahramanmaraş ve Osmaniye özel idare binaları ise belirli bir programa göre yapılmamıştır. . htiyaç programı belirlenip. bu ihtiyacın giderilmesi için tadilatlar yapılmış ve bazı tadilatlar halen devam etmektedir. Hatay. . Hatay ve Şanlıurfa l Özel darelerinin binaları belirli bir ihtiyaç programı dahilinde oluşturulmuş yapılardır. Bu tadilatlar hem hizmet aksamalarına neden olmakta hem de proje maliyetini arttırmaktadır. Seçilen örneklerde yapılan gözlem ve görüşmeler sonucunda. Şanlıurfa. • Kadroda belirtilen kişi sayısına göre avukat odaları. Mersin. ncelenen örneklerin meclis salonları ele alındığında. ki örnekte meclis salonu için ana girişten ayrı giriş. Kahramanmaraş.Diğer beş örnekte ise yapı bütünün sadece bir kısmı özel idare olarak kullanılmaktadır. . Tamamı özel idare olarak kullanılmayan ve belirli bir ihtiyaç programına göre tasarlanmayan binalarda yeni mekanlara ihtiyaç duyulmuş.7 örneğin dördünde fuaye alanı. • Hukuk müşavirliği hizmet birimleridir. kamu yapısı olan il özel idare binalarının kendi amacına uygun. tasarlanan yapılar ile aksi durumda olan yapıların eksiklikleri şu şekilde belirlenmiştir. 166 .Beş örnekte salon içinde uygun donatı mevcuttur. Hatay. Kahramanmaraş ve Osmaniye özel idare binaları ise yapılmış olan bir iş merkezinin belirli katlarında hizmet vermektedir. Yapılan gözlem ve görüşmeler sonucunda bu mekanlar aşağıdaki gibi belirlenmiştir. Adana.

Bir örnekte de encümen ihale salonu mevcuttur. . . Personeliyle ya da başka bir müdürle aynı odayı kullanan müdürler. ncelenen üç örnekte encümen üye odası. 167 . ki örnekte meclis başkan vekili odası bulunmaktadır.Gaziantep ve Şanlıurfa özel idare binalarında.Osmaniye özel idare binasında ise yine mekan yetersizliğinden dolayı iki müdür aynı odayı kullanmaktadır. Bu nedenle bu mekanlar incelenen örneklerin tamamında mevcuttur. . Daire başkanı.Beş örnekte denetim komisyon odası.Altı örnekte encümen hizmet birimi. Daha önceki yasa döneminde de meclis başkanı odası ve parti grup odaları. Ancak müdürlerin bir kısmının kendine ait odalarının olmadığı tespit edilmiştir. incelenen örneklerin tamamında encümen toplantı salonun ve birçoğunda da encümen hizmet birimimin mevcut olduğu görülmektedir. bu durumdan rahatsızlık duymakta ve performanslarını olumsuz yönde etkilediğini belirtmektedir. denetim komisyonu yeni yasa döneminde il özel idarelerine katılan birimler olduğu için birçok örnekte eksikliği saptanmıştır.Meclis çalışma birimleriyle ilgili değerlendirmede. incelenen tüm örneklerde bulunmaktadır. 5302 sayılı yasadan önceki dönemde il özel idareleri içinde yer alan bu birimlerde eksiklik görülmemektedir. bazı memurlar mekan yetersizliğ i nedeniyle personeliyle aynı odayı kullanmaktadır. Ancak ihtisas komisyonu. müdür gibi yönetici sıfatı taşıyan elemanların kendilerine ait odaların olması gerekmektedir. ncelenen il özel idare binalarında daire başkanlarının kendilerine ait odalarının olduğu belirlenmiştir. . Ancak encümen ihale salonunun ve encümen üye odalarının eksikliği kullanıcılar tarafından vurgulanmıştır. meclis başkanı odası ve parti grup odaları. . ncelenen örneklerin birinde ihtisas komisyon odası. il özel idare binalarında var olan mekanlardır. Mekan organizasyonu kapsamında ele alınan konulardan birisi de mekan kullanımıdır. Encümen birimleri ele alındığında.

MARAŞ OSMANYE MERSN MEKANLAR Meclis Üye Çalışma Odaları Parti Grup Odaları Encümen Üye Odaları Encümen Hizmet Birimi Encümen Toplantı Salonu Encümen hale Salonu Vali Makam Odası Genel Sekreter Makam Odası Genel Sekreter Çalışma ve Dinlenme Odası Sekretarya ç Denetçi Odası Dış Denetçi Odası Hukuk Müşavirliği Hizmet Birimi Avukat Odası 168 .Tablo 1. ncelenen Örneklerdeki Mevcut Mekanların Kontrol Listesiyle Belirlenmesi NCELENEN ÖRNEKLER Ana girişten ayrı meclis girişi Meclis Salonu Fuaye zleyici Bölümü Meclis Başkanı Odası Meclis Başkan Vekili Odası htisas Komisyon Toplantı Odası Denetim Komisyonu Toplantı Odası ADANA GAZANTEP HATAY ŞANLIURFA K.

diğer bir ifade ile detaylı bir ihtiyaç programı esas alınarak projelendirilerek ihale edilmesi gerekmektedir. htiyaç programı olmadan üretilen Kahramanmaraş ve Osmaniye il özel idare binaları. Örneğin. eksikliği gibi ihtiyaçlara cevap verememe sorunlarıyla karşılaşılmaktadır. Aksi halde inşaat sürecinde iş miktar ve çeşitlerindeki artışlar proje yönetimini güçleştirmekte. Bu aşamanın ilk basamağında olan bina ihtiyaç programlarının gerekli ayrıntıda hazırlanmasının diğer aşamaları da önemli ölçüde etkileyeceği düşünülmektedir. meclis salonuna ayrı bir giriş yapılması.Sonuçlar Ve Öneriler Yapı projeleri. yapı ürününü elde etmek için bir üretim sürecine sahiptirler. Yapılan tadilatlara rağmen halen ihtiyaçlar optimum düzeyde karşılanamamaktadır. htiyaç programları hazırlanırken. hiçbir eksiklik bulunmamaktadır. Bu ihale yönteminde işin sözleşme. 1992 ). yeni yasanın tanımlamalarına göre hazırlanan ihtiyaç programı dahilinde üretildiği için. yapıların özellikleri sabit kalırken. işin tamamlanmadan yeniden ihalesi gündeme gelebilmekte ve taraflar arasında anlaşmazlıklar çıkabilmektedir.. ihtiyaç programlarının hazırlanması gerekir. bu durumun ciddi boyutlarda parasal harcamalara ve önemli düzeyde hizmet aksamalarına neden olduğu yönünde bulgulara ulaşılmıştır. 2006). Diğer taraftan 2003 yılında yürürlüğe giren mevcut Kamu hale Yasasında. Mersin l Özel dare binasında. Bu çalış ma kapsamında yapılan araştırmalar sonucunda. htiyaç programları hazırlanırken göz önüne alınması gereken diğer bir boyut ise. Çalış ma kapsamındaki Adana l Özel dare binası 2005 yılında yasa değişmeden önce yapılmış olmasına rağmen. iş merkezi olarak tasarlanmış bir yapının belirli katlarında hizmet vermektedir. konunun birinci derecede muhatapları olan mimarlar ile kamu kurumlarında ihale iş lerini yürütenlerin 169 . meclis salonuna fuaye yapılması mümkün olmamaktadır. bazı il özel idare binalarının ihtiyaç programına göre üretilmediği ve bunun sonucunda söz konusu binalarda çok sayıda tadilat yapıldığı. düzeltme ve sonuçta yıkımlara dahi neden olabilmektedir. yapılarda onarım. bu değişimler için gerekli tasarım önlemleri alınmalıdır. Mekanların. kamu inşaatlarının öncelikle anahtar teslimim götürü bedel usulüyle ihale edilmesi öngörülmektedir. kullanım sürecinde tadilatlar yapılarak telafi edilmeye çalış ılmıştır. tüm gereklilikleri karşılayacak bir ihtiyaç programına göre üretildiği için yapı kullanım sürecinde hiçbir tadilata veya eklemeye ihtiyaç duyulmamıştır. teknik şartname. kullanıcı gereksinimleri doğrultusunda tasarlanabilmesi için. Bunun sonucunda mekan yetersizliği. Tasarım aşamasında düşünülmesi gereken kriterler göz önüne alınmadığından eksikliklerin büyük bir kısmı tadilat yapılmasına dahi müsaade etmemektedir. Gereklilikler saptanmadan tasarımına ve yapımına başlanan yapıların süreç içinde birçok sorunla karşılaşacağı şüphesizdir. proje ve mahal listesi ile ayrıntılı bir şekilde tanımlanarak. kullanıcı gereksinimlerinin yapının ömrü boyunca değiştiğidir ( Niskala vd. Dolayısıyla ihtiyaç programı hazırlama aşamasına gerekli önemin verilerek projenin bu çerçevede geliştirilmesi için. Bu binalarda ortaya çıkan eksikliklerin bir kısmı. Bu süreç hemen hemen tüm yapım projelerinde ortak olan bazı temel özelliklere sahiptir ve fikrin ortaya konulmasından tamamlanmasına kadar bir dizi aşamayı kapsar (Çubukçu. Gerekli önlemlerin alınmamış olduğu durumlarda.

s: 39. Sayı:2. Çubukçu. Sayı:4. Niskala. (2000) Yerel Yönetim Binalarının Tasarım Verileri. (1992) Comparison Between User Requirements And Building Properties For Renovation. Erkin Erten ve Prof.. Innovations In Management Maintenance. Moderisation Of Buildings. K. Kaynaklar Bayram. 5302 Sayılı l Özel daresi Kanunu. (2005) l Özel darelerinde Yeniden Yapılanma. Dr. (2005) Sayı: 25745. Yerel Yönetimler Üzerine Güncel Yazılar I: Reform. Dr. Mustafa Yeğin’e teşekkürlerimi sunarım. Sobacı Z. C. T. Pahlika. Cilt:14. Dr. M. Hüseyin Özgür ve Muhammed Kösecik (Ed). stanbul. Resmi Gazete. Çiftepınar R. Teşekkür. M. s:161. CIB W 70 Symposium: 2-2. Nobel Yayın ve Dağıtım. Doç. Ankara. E. Tuppurainen. Holland. Yeğin. Gazi Üniversitesi. s:123-145. Doktora Tezi. S. M. (2006) Yeni l Özel daresi Yasasına Eleştirel Bir Bakış.Yasama Dergisi.kurum içi veya meslek odalarınca düzenlenen kurslarla bilinçlendirilmelerinin bu konudaki aksaklıkların azaltılmasına önemli katkılar sağlayacağı umulmaktadır. (2005) Yeniden Yapılanma Sürecinde l Özel darelerinin Dünü. Ankara. Emin Öcal’a ve Yrd. ÇYYD. Rotterdam. (2006) Kamuda Yapı Üretimine Yönelik Bir Risk Yönetim Modeli Yüksek Lisans Tezi.. Yıldız Teknik Üniversitesi. Bu çalış maya verdikleri destekten dolayı. Y. Bugünü ve Geleceği Üzerine Bir Değerlendirme. sayın hocam Prof. 170 . Uzun.

mühendislik bilgisinin yanı sıra özel hukuk ve mikro ekonomi bilgilerini de gerektirmekte. Bu yönüyle yapı işletmesi özel olarak incelenmelidir.tr EÜ nşaat Mühendisliği Bölümü 232-388 60 26 E-posta: gulben. yayınladıkları kitaplar. Yapı şletmesi Anabilim Dalı. diğer anabilim dallarında incelenmeyen ancak. Sedat Ersoy. yapılan hukuki düzenlemelerde. Yapı şletmesi Anabilim Dalı. Giriş Hukukta. yapı işletmesi.Yapı şletmesine Emeği Geçenler Özge Akboğa EÜ nşaat Mühendisliği Bölümü 232-388 60 26 E-posta: ozgeakboga@hotmail. Dr. Yapı şletmesi de benzer biçimde. onlara hem inşaat mühendisliğini sevdiren ve hem de ilerde pek çok sorunun çözümünde yardımcı olacak küçük bilgilerin verildiği “Yapı Elemanları” anabilim dalının 171 . değerli hocalarımızı bu alanda çalışma yapacak olan kuşaklara aktarmak amacıyla yapılmıştır. eserin kabulünde gözle görülemeyen işler kapsamında olduğundan “gizli ayıp” adı altında. Prof. Besim Yüksel ve Orta Doğu Teknik Üniversitesi’nde görev yapmış olan nşaat Yüksek Mühendisi Ekrem YEŞ LADA çalış ma kapsamına alınmıştır. mikro ekonomik incelemelerde onun ayrı bir yerde olmasına neden olmaktadır.edu. Anahtar sözcükler: Yapı işletmesi. Adı geçen hocalarımızın kısa özgeçmişleri.yuksel@ege. inşaat mühendisliğinin yedi anabilim dalından ayrı yapıda bir anabilim dalıdır. aramızdan ayrılmış. özelliği nedeniyle. ekonomi ve hukuksal sorunlar dış ında. mühendis adaylarına temel tanımların verildiği. elde edilebilen yayınları ve yönettikleri tezler görev yaptıkları üniversitelerden temin edilerek biyografi biçiminde sunulmaya çalışılmıştır. mühendislik hizmetleri. inşaat mühendisliği ise. nşaat Mühendisliği’nin uygulamaya dönük yüzüdür.calis@ege. Diğer anabilim dalları fiziğin temel kuralları üzerine inşa edilmiş olmasına karşın. Şantiyedeki mühendislik. Ali Fuat BERKMAN.tr Gülben Çalış Öz Çalış ma inşaat mühendisliğinde uygulamaya yönelik konulardan olan yapı iş letmesi anabilim dalının kurulmasında emeği geçen. “eser sözleşmesi” adı altında özel bir alanın kapsamında yer almış olup. ya da bu konulardan çekinmelerine neden olmaktadır.edu. Prof. Bu özelliği. Bu amaçla stanbul Teknik Üniversitesi’nde görev yapmış Ord. Prof.com Orhan Yüksel EÜ nşaat Mühendisliği Bölümü 232-388 60 26 E-Posta: orhan. bu komşu alanlarda çalışanların anabilim dalı konularına girmelerini de engellemekte. diğer mühendislik hizmetlerinden ayrılmaktadır.

skele Kalıp. Sonraki çalışmalarda daha fazla bilgi toplanabileceği umuduyla. bilgi yönetimi. Fuat Zadil’in anlattığı “Construction Planning and Cost ll” adlı dersler olduğu görülür. Yapı şletmesi. Anabilim Dalı’nın kurulmasının kısa bir tarihçesidir bir anlamda. O dalın hocaları ve asistanları. yapay sinir ağları.Müh. Yapı Elemanları. 172 . Zadil beyin dersinde yapı makineleri ve maliyet konularını anlattığı anlaşılmaktadır. ş emniyeti. Bu çalış ma. Yapı şletmesi Anabilim Dalı’nın geliş mesinden şu cümlelerle söz eder. 1 TÜ nşaat Fakültesi. Makine ve Elektrik fakültelerinden. Türkiye’de. yapı elemanları ile ilgili dersler ise Mimarlık Fakültesi öğretim elemanları tarafından verilmiştir. şantiye tekniği.kapsamında olagelmiştir. mimarlık bilgisi ve yapı makineleri. Şantiye Tekniği. Yukarıda sözü geçen anılarda. Yapı şletmesi Anabilim Dalı ile ilgili bilgiler bölüm öğretim üyesi Sayın Yrd. Hüsamettin Güz tarafından verilen “Engineering Laws and Contracts” ve nş. Dr. … yeni başlıklar altında uygulamaya yönelik bu anabilim dalının kapsamında yerlerini alacaktır kuşkusuz.… Gelecekte yöneylem araştırması. Yapı şletmesi Anabilim Dalı için şu notlar görülür1. 1773 yılında Mühendishane-i Berri-i Hümayun adı altında kurulan stanbul Teknik Üniversitesi’nde. Kürsü Başkanlığı görevi 1973 yılına kadar Ord. Doç. Yapı şletmesi.Y. yapı elemanları. 1970’lerde ‘Yapım Teknolojisi ve Stratejisi’ olarak anılmakta olan fakat bugün ‘Yapım Yönetimi’ denilen Bilim Dalıydı. 1956 yılında “Orta Doğu leri Teknoloji Enstitüsü” adıyla öğretim hayatına başlayan bir diğer önemli kuruluşumuz. kagir yapı. Sedat Ersoy atanmıştır. bugün olduğu gibi.Y. Uğur Müngen’in desteği ile TÜ Rektörlük Arşivi’nden sağlanmıştır. mimarlık bilgisi dersleri ise kürsü elemanı olan bir mimar öğretim üyesi tarafından verilir. “1944 yılında TÜ nşaat Fakültesi’nin kurulmasından 1947 yılına kadar geçen süre zarfında. Bölüm Başkanlığı’nın bulunduğu binalardaki ofislere yerleşmişti”. nşaat Mühendisliği’nin şantiye ortamında uygulamaya yönelik en önemli konularından olan yapı makineleri ile ilgili dersler Zemin Mekaniği Kürsüsü elemanları tarafından. güvenilirlik. iskele-kalıp. yapı işletmesi idaresi. burada. şte bugüne kadar üniversitelerde anlatıla gelen derslerden bazıları.Dr. Ali Fuat Berkman tarafından yürütülmüştür. TÜ nşaat Fakültesi’nin tarihçesinde. anabilim dalının ilk derslerin. 1944 yılında nşaat Fakültesi kurulur. Kürsüde verilen bazı derslerin alt yapısı gibi düşünülebilecek makine bilgisi ve elektrik bilgisi dersleri. 2006). 1957 yılı başında “Orta Doğu Teknik Üniversitesi” adı ile yoluna devam eder (Erdoğan.” Kürsüde verilen dersler kürsünün kuruluş amacını belirler niteliktedir.Müh. Anıları şeklinde düzenlenen ve bir ölçüde ODTÜ nşaat mühendisliği Bölümü’nün tarihçesi olan bu çalışmada Sayın Erdoğan. Aynı yıl göreve Prof. genetik algoritma. Yapı Makineleri. “ nşaat Mühendisliği Bölümü’nde laboratuarı olmayan bir başka bilim dalı daha vardı: Bu Bilim Dalı. anabilim dalının kuruluşundan bu yana emeği geçen ve halen hayatta olmayanların tanıtılması amaçlanmaktadır.Prof. şçi Sağlığı ve ş Güvenliği. 1960-61 ders yılında son sınıf öğrencilerine nş. 1947 yılında TÜ nşaat Fakültesi nşaat Mühendisliği Bölümü bünyesinde Yapı Elemanları-Makineleri ve şletmesi Kürsüsü kurulmuştur.

işletmeci olarak da kombina müdürlüğü görevinde bulunur. Eski baskıları kütüphane raflarında bulunan bu kitapların baskı tarihleri ve sayfa sayıları şöyledir. 173 . yeni metotlar ve Alman Betonarme Şartnamesi konularında. uygulamadan ve Alman ekolünden gelen bir mühendis olarak Yapı şletmesi Anabilim Dalı’na Türkiye’de biçimini verir. 07. çelik inşaat hesap esasları. Prof.03. Et Balık Kurumu Erzurum ve Ankara kombinalarında nşaat ve Montaj Kontrol Amirliği. yol yapım teknolojisi ve makineleri üzerine kurs görerek sertifika alır. 352 sayfa). Yapı Elemanları (1966-1970-73 baskı.1922 tarihinde Yüksek Mühendis Mektebi’nden mezun olur.03. BERKMAN 01. ş Emniyeti (1961-1972 baskı.1945 tarihinde TÜ nşaat Fakültesi Yapı şletmesi ve Maliyet Hesapları Profesörü görevine atanır.1929 tarihinde Demiryolları nşaat Reisliği’ne atanan Sayın BERKMAN. 1980 yılında kendi isteğiyle Araştırma ve Eğitim Dairesi Başkanlığı’ndan emekli olur. Berkman’ın ahşap. AL FUAT BERKMAN 1900 yılında stanbul’da doğan Ali Fuat BERKMAN 01. 1947 yılında TÜ nşaat Fakültesi’nde kurulan Yapı Elemanları Makineleri ve şletmesi Kürsüsü’nde Kürsü Başkanı olur.04. orta ve lise tahsilini tamamlayarak 1936 yılında stanbul’a gelir.07. 463 sayfa). çevirileri halen TÜ Merkez Kütüphanesi raflarında bulunmaktadır. 1942–1952 arasında. masif ve çelik demiryol köprüleri. 27. Bayındırlık Bakanlığı Milli Şoseler Fen Heyeti’nde çalışır ve Karayolları’nın kuruluş dönemi olan 1949–1950 yılları arasında Amerika’ya gönderilir.1923 tarihinde Ankara-Sivas Demiryolu Kısım Mühendisliği’ne getirilir.1927 tarihinde Ankara Demiryolu Fen şleri Mühendisi olarak görev yapmaya başlar.Yapı şletmesine Emeği Geçen Hocalarımız Ord. 09. Yapı şletmesi daresi (1950-1963 baskı. 1967 yılında Bakanlıkça geçici görev olarak KTÜ’de bir süre çalış ır ve görevine döndüğü yıl olan 1967’de ODTÜ’de yarı zamanlı öğretim üyesi olarak ders vermeye başlar.12. 313 sayfa).02. 1952–1960 arasında. Daire Başkanı ve Teknik Müşavir olarak görev yapar. Şantiye Tekniğ i (1957-1962-1970-1973 baskı. Ankara Nafia Müdürlüğü’nde. Berkman. 1960–1980 arasında.1973 tarihinde yaş haddinden emekli oluncaya kadar Kürsü Başkanlığı görevini sürdürür.06. O zamanki Yüksek Mühendis Mektebi‘nin giriş sınavını kazanır ve altı yıl olan bu öğrenimini 1942 Haziran döneminde tamamlayarak Yüksek Mühendis diplomasını alır. Kagir Yapı (1963 baskı).03. 29. Bayındırlık Bakanlığı Demiryolları Fen Heyeti Müdürü ve Yüksek Mühendisi görevinden 25. 1952 yılında Hollanda Delf Üniversitesi’nde fotogrametri kursu görür. Bayındırlık Bakanlığı’nda Reis Muavini.1956 tarihinde Ordinaryüs Profesör unvanını alır.1917 tarihinde Kıbrıs Lefkoşa’da doğan Ekrem YEŞ LADA ilk.03. 74 sayfa). 06. EKREM YEŞ LADA 14. Milli Savunma Bakanlığı nşaat Dairesi’nde. Yapı şletmesi Anabilim Dalı’ndaki eserleri anabilim dalının bugünkü durumuna biçim veren ve bir kısmı da başvuru eseri niteliğini koruyan türdedir.1922 tarihinde Ankara-Sivas Demiryolu Mühendisliği’ne atanır. 1950 yılında baskısı bulunan.

1945 ile 02.07. Eleme ve Yıkama Makineleri (164 sayfa)”.12. Dr. Ali Fuat Berkman’ın 1973 yılında emekliye ayrılması üzerine Kürsü Başkanlığı’na atanır ve yaş haddinden emekli olduğu 01. 1935 yılında Akşehir Ortaokulu’nu ve 1938 yılında Konya Lisesi’ni bitirir. 3 ay kadar derslere devam ettikten sonra Avrupa müsabaka sınavını kazanarak Milli Eğitim Bakanlığı adına 1938 de Almanya’ya gönderilir. Uygulamadan gelen. SEDAT ERSOY 14. ODTÜ. 31. 1947 yılında nşaat Fakültesi Yapı Elemanları. Mezuniyet dereceleri hep pekiyi olur.07. 1947 yılında (Bandlı leticiler) isimli yeterlik çalışmasını yapar. 1984–1987 arasında Doğu Akdeniz Üniversitesi’nde öğretim görevlisi ve nşaat Mühendisliği Bölüm Başkanı ve daha sonra da ODTÜ’de yarı zamanlı öğretim görevlisi olarak akademik çalışmalarını sürdürür. parasız yatılı olarak kaydolur.1950 tarihinde çalıştığı kürsüye Eylemli Doçent olarak atanır.1980–1984 arasında. 490 sayfa)”. Teknik kongrelerde sunulmuş 16 bildirisi. 07. 1938 yılında olgunluk sınavını da pekiyi derece ile başarır ve aynı yıl stanbul Yüksek Mühendis Mektebi’nin giriş sınavlarını kazanır. 1962 yılında Profesör olur. 1959 – 1961 tarihleri arasında dahili vibratörler üzerinde yapmış olduğu çalışma Aachen Technische Hochschule’si tarafından doktora travayı olarak kabul edilir ve kendisine 1962 tarihinde Doktor Mühendis unvanı verilir.1946 tarihleri arasında askerlik görevini yapar.2005 tarihinde aramızdan ayrılır. 31. 1998). Hanner. inşaat mühendisliği için halen kaynak niteliğinde önemli çalışmalardır. 1932 yılında Akşehir Gazi lkokulu’nu. ODTÜ’de tam zamanlı öğretim görevlisi. Ersoy. Weihe ve J.12.07.01. Eskişehir DMMA ve Kara Kuvvetleri’nce bastırılmış 5 adet kitabı mevcuttur. 1939 da Dresden Technische Hochschule’sine girer 1944 yılında Makine Yüksek Mühendisliğ i öğrenimini pekiyi derece ile tamamlar.1945 tarihinde nşaat Fakültesi Zemin Mekaniği ve Temel nşaatı Kürsüsü asistanlığına atanır. 1950 yılında da (Şantiyelerde rasyonalizasyon) çalışması ile Doçent olur ve 30. 174 .12.03. Ayrıca ODTÜ’deki görevi süresince 8 adet lisansüstü tezde yöneticilik yapar (Haber Bülteni. “Yapı Makineleri Cilt II Zemin Kazma ve Sıkıştırma Makineleri (232 sayfa)” ve “Yapı Makineleri Cilt III Beton ve Bitümlü Karışım Tesisleri (149 sayfa)” adlı kitapları ve kendisinin “albüm” diye adlandırdığı “Makine Bilgisi ve Yapı Makineleri (211 sayfa)” kitapları çalışmalarından bir kısmını oluşturur. Bayındırlık Bakanlığı.1920 tarihinde Akşehir’de doğan Ersoy. 2007 yılında aramızdan ayrılan Ersoy’un “ nşaat Mühendisleri için Makine Bilgisi (H. Anabilim dalına aynı zamanda akademisyen olarak emeği geçen Yeşilada. 1968.1944 tarihinde TÜ Makine Fakültesi Teknoloji Kürsüsü asistanlığına ve 31. Makineleri ve şletmesi Kürsüsü asistanlığına başlar. Prof. Kara Harp Okulu ve diğer özel mühendislik okullarında öğretim görevleri yapar. Yapı Makineleri üzerine yazdığı üç ciltlik kitap serisi. adlı çevirileri ve “Yapı Makineleri Cilt I Taş Kırma. Bu çalışmaların tamamı Yapı şletmesi Anabilim Dalı kapsamında olup bir kısmı da ilginç literatür taramaları biçimindedir.1987 tarihine kadar bu görevi sürdürür. çeşitli dergilerde yayımlanmış 33 makalesi.

ODTÜ’nün Yarım Asırlık Tarihinde nşaat Mühendisliği Bölümünün Kırkdokuz Yılı (1957-2006). Gülnar’da ilkokulu. Disiplinlerarası gelişmeleri birlikte izleyerek ötelere götürmek. 12. Ankara. 175 .1968 tarihinde Üniversite Profesörlüğüne yükseltilen Besim Yüksel 25.1956 tarihinde aynı Kürsüde Eylemli Doçentliğe atanır. mühendislik.Y.. arkadan gelen yapı işletmecilerinin görevi olacaktır.05. Yayınlanmış “ nşaat skele ve Kalıpları (351 sayfa)” bir kitabı kütüphanede yer almaktadır. 1998. Erzincan’da ortaokulu ve 1941 de Sivas Erkek Lisesi’ni bitirir.1956 tarihinde Üniversite Doçenti unvanını alır ve 31.12. Teknik Yayınevi. Yapı şletmesi Anabilim Dalı’nın Türkiye’de kuruluşuna öncülük etmiş ve bu nedenle ayrıcalığı olan kişilerdir yukarıda söz edilen bilim insanları.1948 tarihinde asistan adayı ve 31. Dünya’da da 1950’lerden sonra tanımlanmaya başlayan. Askerlik görevini 05.1949 da asli asistanlığa atanır ve 20. 28. sayı 88. daha doğru biçimde birleştirmeyi başarmış lardır bu öncüler. hukuk ve işletme mesleklerinin arakesitinde yer alan. yurtdışı uygulamalarına göre.05. Kaynaklar Erdoğan.05. ODTÜ.12. Anabilim Dalı’nın kuruluşunda bu farklı alanları. BES M YÜKSEL 1921 yılında Silifke’de doğan Besim Yüksel.1953–30.1948 tarihinde Yapı Elemanları Makineleri ve şletmesi Kürsüsü’ne stajyer asistan. 1941’de TÜ’ye parasız yatılı olarak girer ve 1947 yılında Betonarme opsiyonundan Yüksek Mühendis olarak mezun olur.03. nşaat Mühendisliği Bölümü Haber Bülteni.1952 tarihinde yeterlik sınavını başarır. 31. T. Şubat.02.02.1976 tarihinde vefat eder.1954 tarihleri arasında yapar. Yapı Elemanları Makineleri ve şletmesi Kürsüsü’ne dönerek asistanlığa yeniden atanır.Prof. Son Söz nşaat mühendisliğinin uygulamadaki yüzünü oluşturan. (2006).10. 31. Ankara.07.

.

Yapı işletmesi anabilim dalının kapsam olarak inşaat mühendisliğinin diğer anabilim dallarına göre hayli geniş olduğu görülmektedir.Yapı şletmesi Eğitiminde Yurtdışı Eğitim Programlarının ncelenmesi Selim Baradan Ege Üniversitesi.edu. muhasebe ve finans gibi temel işletme derslerini de almalıdır.com Gülben Çalış Ege Üniversitesi.tr Öz Türkiye’de yapı işletmesi alanında eğitim veren sınırlı sayıdaki inşaat mühendisliğ i bölümlerinin eğitim stratejileri ve ders programlarının günümüzün ihtiyaçlarını karşılayacak şekilde düzenli olarak güncellemeleri gerekir.calis@ege.edu. Şantiye tekniği. Bornova / zmir Tel: (232) 3886026 E-posta: orhan. proje planlama. Giriş Son yıllarda inşaat mühendisliği eğitiminin vazgeçilmez anabilim dallarından biri haline gelen “Yapı şletmesi”.ege@gmail. Bir inşaat mühendisi ayrıca yönetici olma yolunda kendini geliştirmek istiyorsa iş letme yönetimi.edu. Avrupa.baradan@ege. sıralama sistemleri. yapı işletmesi.tr Orhan Yüksel Ege Üniversitesi.tr Özge Akboğa Ege Üniversitesi. Bu çalış manın Yapı şletmesi eğitim programı kurmak isteyen veya var olan eğitim programını geliştirmeyi ve güncellemeyi düşünen inşaat mühendisliğ i bölümlerine faydalı olacağı ve örnek olabileceği düşünülmektedir. Bornova / zmir Tel: (232) 3886026 E-posta: selim. yurtdış ı üniversiteler. yapım yönetimi.yuksel@ege. yelpazesi en geniş dallardan biridir. üniversiteler arası farklı uygulamalara neden olmakta ve öğrenciler yukarıda sayılan konuların bir kısmını 177 . yönetmelikleri bilmesi ve hukuk sisteminin işleyiş i konusunda da gerekli bilgiye sahip olması gerekmektedir. Konuların çeşitliliği. Bu bildiride. gerekli kredi sayısı. metraj ve iş güvenliği gibi pratiğe yönelik konular bu anabilim dalının altında toplanmaktadır. yüksek lisans ve doktora yapabilme olanakları. Yapılacak güncellemelerin dünyada aynı dalda eğitim veren ve üst sıralarda yer alan eğitim programlarının örnek alınarak yapılmasında fayda vardır. öğretim kadrosunun yapısı ve açılan dersler incelenir. dünyadaki üniversiteleri çeşitli kriterlere göre sıralayan QS ve ARWU sistemleri incelenip Kuzey Amerika. Asya ve Avustralya’da üst sıralarda yer alan mühendislik eğitim programları seçilmiştir. Sonuçlar tablolar halinde sunulmaktadır. Bornova / zmir Tel: (232) 3886026 E-posta: gulben. Bu özelliklere sahip bir kiş inin ilgili kanunları. Seçilen eğitim programlarının web sayfaları araştırılıp eğitim programlarının sonunda verilen dereceler. Anahtar sözcükler: Mühendislik eğitimi. Bornova / zmir Tel: (232) 3886026 E-posta: ozgeakboga.

piyasa taleplerinin ve mevzuat değişikliklerinin sürekli izlenmesinin gerekliliğidir. inşaat yönetimi gibi terimler sıkça kullanılmaktadır.com/worlduniversityrankings/) adlı sıralama sistemlerinden faydalanılarak karar verilir. eğitim kurumunun ve öğretim üyelerinin kazandığı ödüller. Bunun yanında. mezunlarının iş bulma olasılığı ve uluslararası eğitime bakış açısı gibi kriterler de dikkate alınmaktadır. incelenen üniversitenin adı. ARWU. QS sıralama sisteminde ise yukarıdakilere ek olarak öğrenci anket ve geri bildirimleri. Araştırma kapsamına alınan eğitim programlarına. eğitim programını hazırlayan kişilere ve danış manlara büyük yük düşmektedir. sektördeki yeniliklerden en fazla ve en çabuk etkilenen dal olduğu söylenebilir. “Academic Ranking of World Universitites (ARWU)” (http://www. tablolar halinde sunulmakta ve böylece eğitim programlarındaki uygulamalar ve dersleri bir arada görme ve karşılaştırma fırsatı sağlanmaktadır. aynı zamanda incelenen eğitim programında yapı iş letmesi anabilim dalının nasıl adlandırıldığına da yer verilmektedir. “mühendislik ve teknoloji” kategorisine göre yapılan sıralamada üst basamaklarda yer alan üniversiteler ve bu üniversiteler içinde yapı işletmesi eğitimi veren kurumlar belirlenir. yüksek lisans eğitimi için gerekli kredi sayısı ile 178 . Asya’dan üç ve Avustralya’dan bir adet olmak üzere toplam onsekiz üniversite seçilip eğitim programlarındaki uygulamalar (tezli/tezsiz yüksek lisans. Yapılacak bu güncellemelerin. Avrupa’dan dört.öğrenmeden mezun olmaktadır. Kuzey Amerika’dan on. Bu özelliğinden dolayı. bulunduğu ülke ve sıralama sistemlerindeki yeri gibi bilgiler bulunduğu gibi. bu anabilim dalında faaliyet gösteren akademisyenlerin sektördeki yenilikleri yakından takip etmesi gereklidir.topuniversities. dünyada söz sahibi üniversitelerin yapı işletmesine yönelik eğitim programlarının incelenmesi ve inceleme sonuçlarının özetlenerek eğitimcilerle paylaşılması amaçlanmaktadır. Aynı zamanda.arwu. öğretim kadrosunun çıkardığı yayınlar. dünyada aynı dalda eğitim veren ve üst sıralarda yer alan eğitim programlarının örnek alınarak yapılmasında fayda vardır. kurumun büyüklüğü ve akademik performansı arasındaki oran gibi kriterleri dikkate alarak sıralama yapmaktadır (Liu ve Cheng. Çalışmada. Yapı işletmesi alanının. 2005). Türkçe literatürde yapı işletmesi haricinde yapı yönetimi. Tabloda. doktora eğitimi. konuya bilimsel olarak yaklaşmakta ve sıralama için çeşitli kriterler kullanmaktadır. Bu yüzden. kredi sayısı. Bu çalış mada. Türkiye’de yapı iş letmesi anabilim dalında eğitim veren sınırlı sayıdaki inşaat mühendisliği bölümlerinin de eğitim stratejilerini ve ders programlarını günümüz ihtiyaçlarını karşılayacak şekilde düzenli olarak güncellemeleri gerekir. Yapı işletmesi odaklı bir eğitim programı hazırlanırken dikkat edilmesi gereken önemli bir konu da inşaat sektöründeki teknolojik gelişmelerin. Her iki sistem. ncelenen Eğitim Programlarının Ana Hatları ncelenen onsekiz üniversitenin eğitim programlarının ana hatları ve açılan derslerin dağılımı Tablo 1’de özetlenmektedir. Terim karmaşasını azaltmak için yapı işletmesi teriminin yabancı literatürde kullanımı tabloda gösterilmektedir. yapım yönetimi. inşaat mühendisliğindeki diğer alanlara göre. gibi).org/) ve “QS (Quacquarelli Symonds) World University Rankings” (http://www. Sonuçlar. öğretim kadrosu ve açılan dersler detaylı olarak incelenir. bu kadar farklı ve çok konunun öğrenciye verilmesi gerçekçi bir yaklaşım değildir.

Eğitim programlarında açılan derslerin dağılımı ise Tablo 2’de incelenmiştir. New York Georgia Institute of Technology. London 2 3 Construction Engineering & Management Construction Management Engineering & Project Management Construction Engineering & Management Construction Engineering & Project Mgmnt Project Management Engineering Management Construction Engineering Construction Engineering & Management Project & Construction Management Business Management ABD Hayır Evet 45 Evet Evet Evet Evet Evet Evet Hayır Evet Evet Evet Hayır Doktora Yüksek Lisans Eğitimi Öğretim Kadrosu (Kadrolu + Kadrosuz) 5+25 ABD 3 20 Evet Evet 36-40 5 ABD 4 2 Hayır Evet 40 7 ABD 5 38 Hayır Evet 30-34 4 ABD 6 13 16 8 32 81 24 8 Evet Evet Hayır Evet Evet Evet Evet Evet 30 30 30 30 10 ders 7+7 9+12 7+3 2+5 Kanada ABD ABD ABD 21 10 Evet Evet 2 Kanada 5175 22 Evet Evet 30 3+5 ngiltere 25 7 Hayır Evet Ek modül - 179 . sadece sıklıkla karşılaşılanlar eklenmiştir. Ann Arbor University of Texas at Austin University of Maryland Cornell University. Atlanta University of Toronto University of British Colombia Imperial College.bitirme tezinin gerekli olup olmadığı ve öğretim üyelerinin kadro durumları da Tablo 1. ARWU Sıralamasındaki Yeri QS Sıralamasındaki Yeri Üniversite adı Ülke Yapı şletmesi anabilim dalının adı Tezli Tezsiz Kredi Stanford University.’de incelenmektedir. Birçok dersin ismi her üniversitede farklı adla kullanıldığı için bu derslerin Türkçe karşılıkları tabloya konulmuş ve bazı dersler gruplanmıştır. California University of Illinois at UrbanaChampaign University of California at Berkeley University of Michigan. Tablo 1 Yurtdışındaki üniversitelerin yapı işletmesi eğitim programlarının ana hatları. Bu tabloya incelenen eğitim programlarında açılan tüm dersler işlenmemiş.

Ayrıca. (devamı) Chalmers University of Technology Swiss Federal Institute of Zurich University of Twente Nanyang Technological University Tsinghua University Technion. (http://www.html) Benzer durum.com/ articles/education/worldsbest-colleges/2009/06/18/worlds-best-colleges-engineering-and-it-universities.Tablo 1 Yurtdışındaki üniversitelerin yapı işletmesi eğitim programlarının ana hatları.stanford. Kuzey Amerika Amerika’nın en bilinen dergilerinden U. News’un 2009 yılı “Dünyanın en iyi üniversiteleri: mühendislik ve biliş im teknolojisi alanında” listesindeki ilk elli üniversitenin yirmiden fazlası Kuzey Amerika kıtasında yer almaktadır.S. Stanford University (http://cem.html) Stanford Üniversitesi dünya sıralamasında ikinci sırada yer almakta ve nşaat ve Çevre Mühendisliği Bölümü adı altında klasik inşaat mühendisliği eğitiminden hayli farklı bir eğitim sistemi yürütmektedir. küresel ısınmaya karşı duyarlı bir tutum sergilemekte ve çevrenin korunmasına yönelik eğitimi benimsemektedir. Bu çalış mada. Israel Institute of Technology University of Sydney 5175 5175 5175 5175 50 39 55 Construction Management Construction Engineering & Management Construction Management & Engineering Centre for Infrastructure Systems Construction Management Construction Management Project Management Evet Hayır 4 dönem 120 ECTS sveç Evet Evet Evet Evet Evet Evet Evet 11+3 sviçre 13 Evet Hayır 3 Hollanda 117 Evet Hayır 30 23 Singapur 26 Hayır Evet 30 - Çin 12 29 Hayır Evet Evet Evet 40 12+5 5+2 Avustralya srail 5175 41 Evet Evet 48 2+6 Bu bölümde incelenen üniversiteler kıtalara göre gruplanmış ve her üniversite için eğitim programının ana hatları belirtilmiş ve eğitim sistemi hakkında genel bilgiler sunulmuştur. Bu üniversiteler içerisinde beş Kanada üniversitesi dışında hepsinin Amerika Birleşik Devletlerinde bulunduğu dikkat çekmektedir.usnews. Su Çevresi. ARWU sıralama sisteminde daha belirgin olarak ortaya çıkmaktadır.edu/index. Atmosfer ve Enerji. Stanford. 180 . listede verilen sırayla ABD üniversiteleri incelenerek yapı işletmesi eğitimi veren üniversiteler belirlenir ve içlerinden sekiz tanesi seçilerek eğitim programları mercek altına alınır. iki tane Kanada üniversitesi de çalış maya dahil edilmektedir. Eğitim üç ana gruba ayırmaktadır: Sürdürülebilir nşa Edilmiş Çevre.

University of California.html) Michigan Üniversitesi. Yüksek lisans eğitimi tezli veya tezsiz olmak üzere ikiye ayrılır.edu/ConsMgt) “Yapım Yönetimi” grubu. University of Michigan (http://www. Bilinen yüksek lisans ve doktora derecelerinin yanı sıra. Bunlardan ilki 24 kredi ders ve sınav ile yaklaşık bir yılda tamamlanabilen “Master of Science”. “Yapım Mühendisliği ve Yönetimi” programında. lisans eğitiminde ise ikinci sırada yer almaktadır (http://www.edu/epm/) University of California veya daha bilinen adıyla Berkeley Üniversitesi hem mühendislik hem de diğer eğitim dallarında dünyanın sayılı üniversitelerinin arasında yer almaktadır. Bölümün altı anabilim dalından biri olan “Mühendislik ve Proje Yönetimi” programında yüksek lisans ve doktora dereceleri verilmektedir. Illinois Üniversitesi nşaat ve Çevre Mühendisliğ i Bölümü’nün sekiz anabilim dalından bir tanesini oluşturmaktadır. diğeri ise yaklaşık iki yılda 40 kredi ders alarak elde edilebilen “Master of Engineering” dereceleridir. çift dal seçeneği bulunmakta olup istenirse “Mimarlık ve Şehir Bölge Planlama” veya “ şletme” fakültelerinden ders alınarak çift derece elde edilebilmektedir. Tezli yüksek lisans derecesi için 20 kredi ders ve tezin tamamlanması gerekmektedir. Hayli etkin olarak çalıştığı gözlemlenen bu anabilim dalında altı farklı derece verilmektedir. lisans seviyesinde “Yapım Mühendisliği ve Yönetimi” uzmanlık dalında mühendis derecesi.berkeley.illinois. piyasada çalışmayı düşünenler için pratiğe yönelik derslerin ağırlıkta olduğu “Master of Engineering” derecesidir.“Yapım Mühendisliği ve Yönetimi” adı altında elli yılı aşkın süredir çalışmalar yapılmakta ve halen sürdürülebilir inşa edilmiş çevre alanının altında yer almaktadır. University of Illinois (http://cee. nşaat ve Çevre Mühendisliği Bölümü’nün dört anabilim dalından bir tanesi olan “Yapım Mühendisliği ve Yönetimi”nde mühendis adaylarına farklı eğitim seçenekleri sunulmaktadır. Diğeri ise yüksek lisansın ardından doktora yapmayı düşünenler için araştırmaya yönelik derslerin ağırlıkta olduğu “Master of Science in Engineering” derecesidir.edu/home/index. ayrıca. yapım ve ileri proje teslimat sistemleriyle ilgili çalışmak isteyenler için “Tasarım-Yapım Entegrasyonu” ve çevresel etkin tasarım. com/sections/education).ce. yeşil yapım gibi konularla ilgilenenler için “Sürdürülebilir Tasarım ve Yapım” yüksek lisans programları da bulunmaktadır. Tez çalışması doktora seviyesinde istenilmekte. “Yapım Mühendisliği ve Yönetimi” grubu ek dersler alınması şartıyla inşaat mühendisliği dışındaki adayları da programlarına kabul etmektedir. Bunun dış ında. yapım yönetimi) uzmanlaşma fırsatı verilir.cem. mimarlık ve işletme branşlarında birleşik derece ve beş yıllık “Küresel Lider” programı ile lisans artı yüksek lisans derecesi verilmektedir. tasarım. Tezsiz yüksek lisans derecesi için iki alternatif bulunmaktadır. Bunlardan ilki. Öğrencilere eğitimlerinin son yılında seçtikleri anabilim dalında (örn. Berkeley (http://www. Yapı iş letmesi dalında dünyada iyi bir yer elde etmiş bu bölümde. Üniversitenin nşaat ve Çevre Mühendisliği Bölümü 2008 yılında yüksek lisans eğitiminde birinci. lisans seviyesinde birçok ders açılmakta ve 45kredilik tezsiz yüksek lisans seçeneği de bulunmaktadır. 181 .umich. yüksek lisans dereceleri için gerekmemektedir. Bu bölümde ayrıca iki farklı yüksek lisans derecesi verilmektedir.usnews.

tez yapmak isterse 24 kredilik ders alarak programı tamamlayabilmektedir. University of Maryland (http://pm. Öğrenci.University of Texas.edu/page. 30 kredi ders alınması gereken yüksek lisans programında alınan kredilerin en az altısı. temel olasılık ve istatistik bilgilerini almış tüm mühendislere açıktır ve mezunlara “Master of Engineering” derecesi verilmektedir.edu/dept/area/construction/Construction. Bölümde. Ancak.edu/graduate-programs/meng-in-engineering-management. Georgia Teknoloji Enstitüsü’nün “Yapım 182 . bu çalışmadaki kapsamındaki diğer Amerikan programlarına kıyasla daha düşük sıralarda yer almaktadır. “Mühendislik Yönetimi” adlı program. Austin (http://www.utexas. Çevre Mühendisliği Bölümü’nün altında otuz yılı aşkın süredir faaliyetlerini devam ettirmektedir.ce. Doktora programı ise minimum 30 kredi ders ve doktora tezinden oluşmaktadır. Yapı işletmesi konularıyla ilgilenen dal “Yapım Mühendisliği” olarak adlandırılmaktadır. Programda. Bu fırsattan faydalanmak isteyen öğrencilerin konuyla ilgili beş adet seçmeli dersi almaları yeterli olmakta ve bu haktan mimarlık öğrencileri de yararlanabilmektedir. incelenen diğer yapı işletmesi eğitim programlarından farklı bir program sunmaktadır. öğrencilerden temel ve seçmeli proje yönetimi ilgili dersleri ve bunların yanında da üç adet kendi branşlarıyla ilgili dersleri almaları istenmektedir.caee. Yüksek lisans seviyesinde üç farklı seçenek bulunmaktadır. Bunlardan iki tanesi University of Michigan’daki uygulama ile aynıdır. Lisans seviyesinde belli bir not ortalamasının üstüne çıkan öğrenciler “Proje Yönetimi” dalında yan dal yapma hakkına sahip olmaktadır. nşaat ve Çevre Mühendisliğ i Bölümü’nün altı anabilim dalından bir tanesi olan “Proje Yönetimi”nin hayli kuvvetli bir kadro ve ders programına sahip olduğu yapılan araştırmalarda ortaya çıkmaktadır.cornell. yüksek lisans ve doktora dereceleri verilmektedir. Georgia Institute of Technology (http://www. “Master of Science” araştırmaya yönelik tezli yüksek lisans olup “Master of Engineering” pratiğe yöneliktir ve tez yapılmadan 30 kredi dersle mezun olunabilmektedir. isteyenlere Cornell Üniversitesi’nin şletme Fakültesi ile ortak beş dönemlik bir çift dal MBA programı sunulmaktadır. her ne kadar işletme yüksek lisansına (MBA) alternatif olmaksa da. en çok onikisinin inşaat mühendisliği dışından alınan dersler olması şarttır.edu/about-cee/programs-of-study/construction/) Dünyanın mühendislik eğitiminde önde gelen üniversitelerinden biri olan Georgia Teknoloji Enstitüsü’nün nşaat ve Çevre Mühendisliği Bölümü’nde altı anabilim dalı bulunmaktadır. Dünyadaki diğer yapı işletmesi alanında çalışan birçok eğitim programına göre akademik kadrosu güçlü olan bu programda. inşaat ve çevre mühendislikleri için yüksek lisans ve doktora dereceleri ayrı ayrı verilmektedir.gatech.php?id=1) Maryland Üniversitesi. Cornell University (http://www. beş farklı derece sunulmaktadır. Texas Üniversitesi nşaat. 12 kredilik dersten oluşan sertifika programı mevcuttur.umd. Ayrıca. Bu programın amacı.cee. Tez yapmak ise öğrencinin tercihine bırakılmaktadır.html) “Yapım Mühendisliği ve Proje Yönetimi” anabilim dalı. Mimarlık.cfm) Cornell Üniversitesi’nin nşaat ve Çevre Mühendisliği Bölümü. Bu programda.

Yüksek lisans seviyesinde ise yapı işletmesi uzmanlık dalı olarak sunulmamaktadır. bölümün onüç araştırma grubundan bir tanesidir ve bu daldan ders alıp uzmanlaşan mezunlar için ayrı bir derece verilmemektedir.ca/sect/coneng/) Mühendislik eğitimi sıralamalarında Kanada’nın bir numaralı üniversitesi olarak dikkat çeken Toronto Üniversitesi’nin nşaat Mühendisliği Bölümü’nde. kinci seçenek.B.ca/current_students/graduates/programs/pcm. Bunlardan ilki bitirme tezi yapmadan derece elde etmek isteyenler için düzenlenmiş olup 30 kredi ders alma şartı bulunmaktadır. “Yapım Mühendisliği ve Yönetimi”. nşaat Mühendisliği Bölümü’nde biri çevre mühendisliği olmak üzere toplam sekiz anabilim dalı bulunmaktadır. daha çok piyasada çalışacak mühendisler için olup mezun olmak için on ders veya sekiz ders artı tasarım projesi almak gerekir. Avrupa A.php) Bu çalışma kapsamında seçilen ikinci Kanada üniversitesi British Columbia Üniversitesi’dir. Eğitimin sonunda “Master of Engineering (MEng)” derecesi verilmektedir. iki farklı ülkede tamamlanan MEng programı da mevcuttur. Bu programda. Bu programın amacı. Bu nedenle Avrupa ile ilgili incelemede ngiltere. yapı. sveç. Bu bölümde yüksek lisans yapmak isteyenlere sunulan yüksek lisans seçenekleri “Master of Engineering” ve “Master of Applied Science”dır.Mühendisliği” anabilim dalında az sayıda öğretim üyesi olsa da.ac. Yapı işletmesi konusuyla ilgili dal “Proje ve Yapım Yönetimi” olarak adlandırılmaktadır. sviçre ve Hollanda’dan birer üniversite seçilmesi yeterli görülmüştür.uk/civilengineering/study/masters/business%20management) ngiltere’nin ve dünyanın en önemli üniversitelerinden biri olan Imperial College’da yapı iş letmesi alanında kadrolaşmanın ileri seviyede olmadığı. Bu programda 18 kredi ders ve tezin tamamlanması gerekmektedir.ubc. Kadrosunda iki profesör olan bu grupta sekiz adet yüksek lisans ve dört adet lisans dersi verilmektedir. Doktora programı ise lisans derecesinin üzerine 36 kredilik ders ve doktora tezi olarak tasarlanmıştır.utoronto. Çin’de alıp geri kalan 24 krediyi Kanada’da tamamlamaktadır. ancak. Araştırmacılar ve akademisyenler için ise “Master of Applied Science (MASc)” programı mevcuttur. Imperial College. 6 kredilik iki adet dersi Pekin.civ.civil. Farklı bir uygulama olarak. 183 . lisans eğitimine ek olarak iki farklı yüksek lisans ve doktora eğitimi verilmektedir.’deki üniversitelerin çoğunluğunda yapı işletmesi alanıyla ilgili bölüm olmasına karşı Avrupa’da durum farklıdır. büyük projelerin gerçekleştiği Çin ile ilişkileri kuvvetlendirmek ve Çinli öğrencilerin programa katılımıyla uluslararası bir eğitim ortamı oluşturmaktır. Bu dalda uzmanlık yapmak isteyen öğrencilere farklı yüksek lisans seçenekleri sunulmaktadır.imperial. Bunun yanında. University of Toronto (http://www. University of British Columbia (http://www. London (http://www3. bu dalda verilen derslerin çokluğu programı yeterli düzeye getirmektedir. lk seçenek. bölümün işletme eğitimi konusunda hassas davrandığı görülmektedir. araştırmacı ve akademisyenlere yönelik tasarlanmış bir program olup mezun olmak için bitirme tezi şart koşulur.D. öğrenciler. Proje yönetimi ve işletme dersleri ders programında lisans seviyesinde yer almaktadır.

ortak temel dersler alınmakta. bu sistemde altı uzmanlık dalından (Yapım Mühendisliği ve Yönetimi. sonrasında yapım veya mimarlık ağırlıklı dersler seçilmektedir.php) ETH Zurich Üniversitesi dünyanın ve sviçre’nin önde gelen üniversitelerinden biridir. üç dönem ders ve bir dönem tez çalışmasından oluşmaktadır. geoteknik ve çevre mühendisliği anabilim dallarında yüksek lisans yapan öğrenciler. lk dönem.chalmers. Bu anabilim dalında lisans.nl/) Bu çalışma kapsamında yapılan araştırmalarda Hollanda’nın mühendislik eğitiminde ön sıralarda olan kurumlarından Twente Üniversitesi’nin yapı işletmesi konusuna verdiğ i önem göze çarpmaktadır. Bu nedenle. University of Twente (http://www. nşaat mühendisliğ i bölümünde yüksek lisans yapanlar ülkemizdeki gibi yüksek inşaat mühendisi unvanı almaktadır. üç dalda uzmanlaşma seçeneği verilmektedir:”Yapım Süreç Yönetimi” “Ulaştırma Mühendisliği ve Yönetimi”. Bunlardan ilki “ nşaat Mühendisliği ve Yönetimi” adlı programdır. Bu programa inşaat mühendisi ve mimarların yanı sıra şehir bölge planlamacılar. ve doktora seviyesinde dersler verildiği gibi araştırmaya da önem verilmektedir. Geoteknik. her dönem ikişer ders ek alarak diplomalarına “ şletme Yönetimi” ek modülünü ekleyebilir. Twente Üniversitesi’nde lisans ve doktora eğitimlerinin yanında iki ayrı yüksek lisans programı da mevcuttur.utwente. topograflar ve endüstri mühendisleri de başvurabilir. Ulaştırma. Bu program. “Su Mühendisliği ve Yönetimi”. Diğer program ise “Yapım Yönetimi ve Mühendisliği”dir. Mezuniyet için 184 . Seçilen iki dalın temel dersleri ve seçmeli derslerinin alınmasından sonra son dönemde bitirme tezi tamamlanarak mezun olunur. Lisans eğitimi ise sveç dilinde gerçekleşmektedir. araştırma yapan ve eğitim veren geniş bir kadroya sahiptir. Malzeme ve Mekanik) ikisini seçmektedir.ctw. “Mimarlık ve Hizmet Yönetimi” ile “Tasarım ve Yapım Proje Yönetimi” yüksek lisans eğitim programlarını yürütmektedir. Öğrenciler. Hidrolik ve Su Kaynakları Yönetimi. 30 kredilik ders ve bitirme tezi ile mezun olunan bu programda. Hollanda’nın diğer iki büyük üniversitesi Delft ve Eindhoven Teknik Üniversiteleri ile işbirliği içinde yürütülmektedir. Program. yüksek lisans. nşaat Mühendisliği Bölümü bünyesinde aynı zamanda çevre ve jeodezi mühendisliğini de bulundurur. Bu iki üniversiteden biri olan Chalmers Teknoloji Üniversitesi.ulaştırma. Chalmers University of Technology (http://www. Ülkemizde lisans seviyesinde yapılan yan dal uygulamasına benzeyen bu programdaki amaç. ilgili program. nşaat Mühendisliği Bölümü’nün yapı işletmesi anabilim dalı.ethz.ibb.se/en/sections/education/ masterprogrammes/programme-descriptions/design-construction) Mühendislik eğitim programları sıralamalarında ilk 100 üniversite arasında iki sveç üniversitesi bulunmaktadır. “Yapım Mühendisliği ve Yönetimi” bölümdeki dokuz adet anabilim dalından biridir. Swiss Federal Institute of Zurich (ETH Zurich) (http://www. mühendislik öğrencisinin iş letme yüksek lisansı yapmasına gerek kalmadan işletme eğitimi almasıdır.ch/index. “Yapım Yönetimi” olarak adlandırılan bu grup. Yüksek lisans ve doktora eğitim dili ngilizcedir ve bunu desteklemek için öğrenci değişim programları mevcuttur. Yapı. dünya sıralamasında yukarı sıralarda bulunmamasına rağmen mercek altına alınmıştır. “Yapım Yönetimi ve Mühendisliği Grubu” Mühendislik Teknolojisi Fakültesi’nin nşaat Mühendisliği Bölümü’nde kuvvetli bir kadro ve ders programıyla faaliyet göstermektedir.cme.

ac. nşaat Mühendisliği Bölümü yapı işletmesi konusuna bir hayli önem vermektedir. “Yapım Yönetimi” bölümünün amacı. Bu uzmanlık dallarından bir tanesi de “Yönetim ve Yapım”dır. Bu bölümde öğrenciler. lisans seviyesinde “ şletme Bilimi ve Mühendisliği” konusunda uzmanlaşma şansı elde eder. Nanyang Techological University (http://www3. Bu programda alınan seçmeli derslerle uzmanlaşmak mümkündür.technion. Bölümde uzmanlaşmanın lisans eğitiminde başladığı görülmektedir.edu. Bu bölümde.tsinghua. mezunlara.tezle beraber 30 kredi gerekmektedir. Ayrıca.htm) Singapur’un önde gelen eğitim kurumlarından olan Nanyang Teknik Üniversitesi’nin nşaat Mühendisliği Bölümü’nde yapı işletmesi konusunda önemli atılımlar olduğu görülmektedir. “Yapım Yönetimi” ve “Hidrolik Mühendisliği” nşaat Mühendisliğ i Bölümü’nden ayrı iki bölüm haline gelmiştir. Bu programa başvurabilmek için en az iki sene iş tecrübesi aranır.civil. Aynı uzmanlık alanında yüksek lisans ve doktora eğitimi de verilmektedir. “Uluslararası Yapım Yönetimi” adı altında bir yüksek lisans programı sunulmaktadır.edu. “Proje Yönetimi” alanında “Master of Engineering” derecesi de verilmektedir. Uzmanlık alanları “Canlı Bina Kavramı”.il/eng/ Templates/showpage. Tsinghua University (http://cm. “Tasarım Süreçleri ve Mühendislik” olmak üzere altı adettir. 185 . “Pazar Dinamiği”.cn/english/) Çin Cumhuriyeti’nin mühendislik eğitiminde bir numaralı üniversitesi Tsinghua Üniversitesi. “Planlama ve Geliştirme. Yüksek lisans eğitiminin her ikisinde de 40 kredi tamamlanılması gerekmektedir. bir senelik iş tecrübesi ve 15 kredi ders alınması yeterli olunan bir başka programda. Asya Asya kıtasında incelenen üç üniversiteden ikisi Uzakdoğu ülkeleri olan Singapur ve Çin’den diğeri ise srail’den seçilmiştir. “Altyapı Sistemleri Merkezi” olarak adlandırılmaktadır. Ayrıca.ntu.sg/CEE/cis/msc. Technion Israel Institute of Technology (http://cee. steyen öğrenciler belli bir uzmanlık dalı seçip o daldan seçmeli dersler alarak diplomalarına uzmanlık alanını da yazdırabilir.asp?DBID=1&LNGID=1&TMID=84&FID=207) “Yapım Yönetimi”. Tez yapılmasına gerek olunmayan yüksek lisans eğitiminin sonunda “Master of Engineering”. nşaat ve Çevre Mühendisliği Fakültesi’nin dokuz anabilim dalından biridir. 30 kredi ders alınarak tamamlanan ve özellikle uluslararası platformda çalışacak mühendisler yetiştirmeyi amaçlayan bu programı yürüten anabilim dalı. lgili anabilim dalında doktora ve iki farklı yüksek lisans eğitimi verilmektedir. “Yapım Yönetimi Mezunu” derecesi verilmektedir. “Şehir Arazi Gelişimi”. tezli de ise “Master of Science in Civil Engineering (Construction Management) derecesi alınmaktadır. hızla büyüyen Çin ekonomisinin ihtiyaçlarına cevap verebilecek ve uluslararası inşaat pazarında söz sahibi olabilecek mezunlar yetiştirmektir.

Özellikle Stanford. uluslararası proje yönetimi. bu alanda çalışan yeterli öğretim üyesi bulunan tüm bölümlerde açılmaktadır. dünyadaki üniversitelerin eğitim programları arasında önemli farklılıklar olduğu görülmektedir. Bu çalış mada. ikincisinde ise 48 kredi dersinin tamamlanması gerekmektedir. Türkçe literatüre “Yapı şletmesi” ve “Yapım Yönetimi” olarak giren terimin ngilizce karşılığı “Construction Management” olmakla beraber. Bunun yanında birçok üniversitede tezli yüksek lisans eğitimi devam etmektedir.edu. araştırma ya da mesleki uygulamaya yönelik bir eğitimi de tercih edebilmektedir. en az otuz kredi tamamlanılması gerektiği görülmektedir. Öğrenciler. ncelenen ülkelerde anabilim dalının adlandırılmasında terim bütünlüğünün olmadığ ı görülmektedir. University of Sydney (http://www. stratejik proje yönetimi uygulaması olmak üzere dörde ayrılmaktadır. Uzmanlık dersleri de kendi içinde proje ekonomisi ve programlama yönetimi. bazı Avrupa ülkeleri dışında. Bu çalışma kapsamında incelenen üniversitelerin çoğunluğu bu niteliğe sahiptir. 186 . Yapılan araştırmada. nşaat Mühendisliği Bölümü’nün yapı işletmesi dalı. Bazı üniversitelerde bu rakamın kırklara çıktığı görülmektedir. Ayrıca. birçok eğitim programının birden fazla yüksek lisans seçeneği sunduğu görülmektedir.Avustralya Mühendislik eğitim programlarının sıralamasında Avustralya üniversitelerine de rastlanılması nedeniyle Sydney Üniversitesi çalışma kapsamına alınmıştır. Programın bütün mezunlarına “Master of Project Management” diploması verilir. proje risk yönetimi. araştırma projesi ve mesleki uygulama dersleri. sunulan eğitimdeki farklı strateji nedeniyle bu çalış ma kapsamına alınmıştır. Sonuçlar Yapılan araştırma ve incelemelerin sonucunda. terimin her eğitim programında standart olarak kullanılmadığı görülmektedir.usyd. “Construction Engineering” yani “Yapım Mühendisliği” terimiyle sıkça karşılaşılmakta ve zaman zaman “Project Management” yani “Proje Yönetimi” teriminin de kullanıldığ ı görülmektedir. Bu bölümde. Piyasada çalışanlara yönelik tezsiz yüksek lisans programları sonunda “Master of Engineering”. yapı işletmesi alanında tezsiz yüksek lisans eğitim programları da araştırılmıştır.au/) Sydney Üniversitesi. lkinde 36 kredi ders ve 12 kredilik araştırma projesi. Berkeley. araştırmacı ve akademisyenlere yönelik tezli yüksek lisans programları sonunda ise “Master of Science in Construction/Engineering Management” dereceleri verilmektedir. bu farklılıklar vurgulanmakta ve ortak noktalar belirlenmektedir. Yüksek lisans eğitimini tamamlamak için gereken kredi sayısına bakıldığında.pmgp. uzmanlık dersleri. Yapı işletmesi uzmanlık alanında doktora eğitimi. Cornell ve University of Michigan gibi dünyaca ünlü üniversitelerde tezli yüksek lisansın terk edilmesi dikkat çekicidir. yaygın olduğu görülmektedir. “Proje Yönetimi” yüksek lisans programında dersler dört ayrı gruba ayrılmaktadır: temel dersler. Ülkemizde tercih edilmeyen bu eğitimin.

Colombia Georgia Tech Imperial Col.Üniversitelerin eğitim kadrosu incelendiğinde ortaya değişken bir tablo çıkmaktadır. akademik kadrosu yetersiz gözüken üniversitelerin açıklarını bu şekilde kapattığı düşünülmektedir. Twente ve Tsinghua gibi üniversitelerde on ve üzeri kiş inin kadrolu olduğu görülmektedir. Tablo 2 Yurtdışındaki üniversitelerde verilen yapı işletmesi derslerinin dağılımı Brit. incelenen eğitim programlarında inşaat ve çevre mühendisliklerinin tek bir bölümde toplanmış olmasının etkili olduğu söylenebilir. Özellikle konunun tasarım kısmında mimarlık bölümlerinden destek alındığı da gözlemlenmektedir. Michigan. Bu konuyla ilgili olarak. Ayrıca. “Sürdürülebilirlik” ve “Enerji Etkin Tasarım” gibi derslerin eğitim programlarına girdiği görülmektedir. biliş im sistemleri ve bilgisayar uygulamaları gibi derslere eğitim programlarında sıkça rastlanılmasıdır. inşaat hukuku ve mevzuatı. maliyet analizi ve metraj. Cornell. ihaleler. proje teslimat sistemleri. Bu tabloya bakıldığında bazı genellemeler yapmak mümkündür. ekonomi. maliyet hesapları ve iş programları gibi konular bulunmaktadır. Dersin içeriğinde genel olarak inşaat projeleri ve sektörü hakkında genel bilgiler. Stanford. Chalmers. finans. iş güvenliği. lgi çekici bir başka bulgu. çoğu üniversitede “Proje Yönetimi” veya “Yapı Mühendisliği” adıyla bir temel ders okutulduğu görülmektedir. Birçok yapı işletmesi ağırlıklı mühendislik eğitim programının üniversitelerin diğer bölümlerinden gelen akademisyenler ve piyasa tecrübesi olan mühendislerle ortak çalıştığı düşünüldüğünde. Texas. Maryland. inşaat sözleşmeleri. Örneğin. dışarıdan öğretim görevlisi desteği alınıp alınmadığı hakkında bir bilgiye de rastlanılmamaktadır. Yapı işletmesi eğitim programı müfredatının araştırılması da bu çalışmanın amaçlarındandır. işletme yönetimi. proje planlama. Tablo 2’de göze çarpan bir başka nokta. Tablo 2’de çalışmanın derslerle ilgili olan kısmı özetlenmektedir. ETH Zurich Chalmers Technion √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ Maryland Michigan Nonyang Berkeley Stanford Toronto Sydney √ √ √ Twente √ √ √ √ Cornell √ √ √ Illinois Texas √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ Yapım Mühendisliği / Proje Yönetimi Finans Ekonomi Maliyet Analizi & Metraj Hukuk / Mevzuat Sürdürülebilirlik / Enerji Etkin Tasarım Şantiye Yöntemi Risk Yönetimi / Analizi Proje planlama / programlama / kontrol √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ 187 . Toronto ve Zurich üniversitelerinde ise öğretim üyesi sayısının az olduğu görülmektedir. Illinois. küresel ısınma etkisiyle giderek çevreye duyarlı yaklaşımın ön plana çıkması ve bu konuyla ilgili derslerin yapı işletmesi uzmanlık alanı kapsamına alınmasıdır.

bu çalışmada izlenen yöntem. Avrupa kıtasında.edu/) yapı işletmesi uzmanlık alanında lisans veya yüksek lisans seviyesinde ders açmaması ve dolayısıyla konuya önem vermiyor gibi görünmesi ilgi çekicidir. her kıtada belli bir yaklaşım ve ekol izlenmektedir. Bu çalışmada ortaya çıkan sonuçlar ve elde edilen bulguların Türkiye’de yapı işletmesi alanında eğitim veren ve araştırma yapan tüm akademisyenlere ve inşaat mühendisliğ i bölümlerine faydalı olabileceği düşünülmektedir. yapı iş letmeciliğinin Kuzey Amerika’daki kadar popüler olmadığ ı görülmektedir. Araştırmadan çıkan bir başka sonuç. Seminer Uluslararası Projeler √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ Sonuç olarak. çift ve yan dala izin verildiği gözlemlenmektedir. ve Kanada’nın esnek bir yaklaşım içinde olduğu görülmektedir.B.D. Liderlik. etik. özellikle ngiltere’de. Yapı işletmesi programlarının özellikle sviçre. Tüm sıralama sistemlerinde bir numarada yer alan Massachusetts Institute of Technology (MIT). politik durumu ve piyasadan gelen taleplerin rol oynadığı unutulmamalıdır. sveç. programları yorumlamadan örnek almak doğru olmayabilir. Hollanda ve Danimarka ülkelerinin uluslararası yüksek lisans eğitimine odaklanmış üniversitelerinde yaygın olduğu görülmektedir. Çalışmanın yurtdışında yapı işletmesinde lisansüstü eğitim yapmak isteyen adaylar için de yararlı olacağı düşünülmektedir. Tayvan ve Singapur’da ise farklı bir tabloyla karşılaşılmaktadır. Bu yüzden. 188 .Tablo 2 Yurtdışındaki üniversitelerde verilen yapı işletmesi derslerinin dağılımı (devamı) Kalite yönetimi ş Güvenliği statistiksel Yöntemler Gayrimenkul Verimlilik şletme Yönetimi Bilişim Sistemleri / Bilgisayar Uyg. nşaat ve Çevre Mühendisliği Bölümü’nün (http://cee. Önemli bir diğer nokta ise eğitim programı yapılarının ülkeden ülkeye değiştiğidir. Asya kıtasında ise mühendislik eğitiminde ön sıralarda yer alan Japon üniversitelerinde yapı işletmesi eğitiminin olmadığı görülmektedir. Bu değişimlerde. Kuzey Amerika dışındaki üniversitelerde uluslararası proje yönetimi adlı bir dersin bulunmasıdır. bölümlerinde yapı işletmesi ağırlıklı eğitim programı kurmak isteyen akademisyenler için iyi bir başlangıç noktası olabilir. Eğitim programında ve ders içeriklerinde güncelleme yapmak isteyenler. Aynı zamanda. ncelenen çok az programda ayrı bir yapı iş letmesi bölümüne rastlanmaktadır. bu bildirinin kaynaklar kısmında verilen üniversitelerin web sayfası adreslerini kullanarak daha detaylı bilgilere ulaşabilir.mit. ülkenin sosyoekonomik yapısı. Yapı iş letmesinin en yaygın olduğu ülkeler A. Takım çalışması. Bunun nedeni Amerika’daki yaşamın küresel bakıştan uzak olmasıdır. Tezsiz yüksek lisansın yaygın olduğu programlara inşaat mühendisliğ i dışında öğrenci kabul edildiği. vb. Özellikle Çin’de yabancı firmalar tarafından yapılan büyük yatırımların etkisiyle yapı işletmesi alanı gündeme gelmektedir. Çin.

Cheng. http://www. Higher Education in Europe. http://www. MEng in Engineering Management web sayfası. Temmuz 2009.edu/about-cee/programs-of-study/ construction/.ethz.se/en/sections/education/masterprogrammes/programme-descripti ons/designconstruction. Construction Engineering web sayfası. Berkeley web sayfası. Massachusetts Institute of Technology web sayfası.edu/epm/. Türkiye’deki yapı işletmesi eğitim programlarının bu bildirideki sonuçlarla karşılaştırılması gelecekteki çalış ma konusu olarak düşünülmektedir. Architectural. N. Temmuz 2009.ibb.org/.. (2005) Academic Ranking of World Universities – Methodologies and Problems.gatech. Department of Civil and Environmental Engineering. Department of Civil and Environmental Engineering. http://www.html. Instititution for Construction and Engineering Management ETH Zurich web sayfası.mit.ce. Yapı işletmesi eğitim programlarını sıralayan güvenilir bir sistem bulunamadığı için sıralamalarda üst sıralarda olmayıp yapı iş letmesi bölümü kuvvetli olan üniversitelerin incelenmemiş olma olasılığı bulunmaktadır.caee.C.Bu bildiride. The University of Texas.ce. Imperial College London.imperial. Construction Engineering and Management. University of California. Y. http://www.edu/graduateprograms/meng-in-engineering-management. http://cee. chalmers. Vol. Department of Civil. Austin web sayfası.edu/dept/area/construction/Construction. and Environmental Engineering.ac. Civil and Environmental Engineering Department. http://www.umich. No 2. Temmuz 2009. Temmuz 2009.uk/ civilengineering/study/masters/business%20management.berkeley. Kaynaklar Academic Ranking of World Universities (ARWU) web sayfası.edu/ Temmuz 2009. http://www.. http://www.cfm).utexas.html. Liu.ch/index. mühendislik eğitiminde sıralama sistemlerinde üst sıralarda yer alan üniversiteler incelenmektedir. Engineering and Project Management. 189 . Temmuz 2009. Temmuz 2009. Cornell University School of Civil and Environmental Engineering.arwu.cem. 30. Temmuz 2009. http://www. Temmuz 2009.php?lang=en. College of Engineering.edu/home/index. Chalmers: Design and Construction Management web sayfası. University of Michigan web sayfası. Gelecekte bu konuda araştırma yapacak olanlar bu olasılığı dikkate almalıdır. Extension Modules in Business Management web sayfası. http://www3. Civil and Environmental Engineering. Construction Engineering and Project Management.cornell.cee. Temmuz 2009. Georgia Tech School of Civil and Environmental Engineering.

illinois. http://www. http://pm. Temmuz 2009.ca/current_students/ graduates/programs/pcm.php?id=1.usyd.civil. University of Illinois at Urbana-Champaign.il/eng/Templates/showpage. University of Toronto. Stanford Construction Engineering and Management web sayfası. http://www. Temmuz 2009. University of Twente. Temmuz 2009.technion.utwente. edu/page.topuniversities.asp?DBID=1&LNGID =1&TMID=84&FID=207. Temmuz 2009.au/.civil. Master of Science (International Construction Management) web sayfası. University of Sydney. Construction Management web sayfası. University of British Columbia.pmgp.edu. Department of Civil Engineering. Project and Construction Management web sayfası. edu/index. http://cee. http://cem.utoronto.edu/ConsMgt. US News dergisi web sayfası. Temmuz 2009. (http://www.tsinghua. QS World University Rankings web sayfası.edu.ac.edu. Centre for Infrastructure Systems. Temmuz 2009.usnews. Technion Faculty of Civil and Environmental Engineering. http://cm.cme.civ. Temmuz 2009. http://cee. http://www. Temmuz 2009.umd. http://www3. Tsinghua University Department of Construction Management web sayfası.html. http://www.Nanyang Technological University.ca/sect/coneng/. http://www.php.cn/english/.ntu. Temmuz 2009. Construction Management web sayfası.sg/ CEE/cis/msc. Department Construction Management and Engineering. Temmuz 2009. Haziran 2009. Project Management at the University of Maryland web sayfası.com/ worlduniversityrankings/. UBC Engineering. Temmuz 2009.stanford. Civil Engineering.nl/. Civil and Environmental Engineering.htm.ctw.ubc. Project Management Graduate Programme web sayfası. 190 .com/sections/education. Construction Engineering & Management web sayfası.

Tiran. Dr. liderlik. nşaat Mühendisliği Eğitimi. Otuzun üzerinde Gaziantep Üniversitesi mezunu inşaat mühendisi ile yüz yüze görüşmeler yolu ile bir anket çalışması uygulanmıştır.com Doç. Ahmet Öztaş Öğretim Üyesi nşaat Mühendisliği Bölümü Epoka Üniversitesi. teklif hazırlama ve planlama alanlarında gerekmektedir. Elde edilen veriler SPSS paket programı kullanılarak analiz edilmiştir. mesleki becerilerin uygulandığ ı ihale. iş geliştirme. saha.al Öğretim Üyesi.edu. Stajlar ve bitirme projeleri ise inşaat mühendisliği eğitiminde mesleki becerilerin kazanıldığ ı safhalardandır. Arnavutluk E-Posta: aoztas@epoka. Bitirme Projesi. ofis ya da proje mühendisi olarak çalışan mühendisler tarafından kullanılmaktadır. Üniversite eğitiminden sonra hayata atılan ve değişik ortamlarda çalış maya başlayan genç mühendisler. Bu amaç doğrultusunda nşaat Mühendisliği lisans eğitimini tamamladıktan sonra. Rekabetin artmasıyla birlikte yeni mezun olmuş bir mühendiste aranması gereken özellik olarak teknik özelliklerin yanında. Bu bilgiler. kişisel ve yönetsel beceriler de aranması gerektiği ön plana çıkmıştır. Hüseyin Ertaş nşaat Yüksek Mühendisi nşaat Mühendisliği Bölümü Gaziantep Üniversitesi Gaziantep. Gaziantep. yapım yönetimi bilgilerine sahip olarak inşaat yönetiminin her aşamasında. Türkiye E-Posta: husertas@hotmail. Anahtar sözcükler: Staj.edu. Dr. iş hayatına atıldıkları devrenin başlangıcında bile çalış malarında başarılı olabilmektedirler. Mehmet Tekinkuş Öz Globalleşen dünyada diğer sektörler gibi inşaat sektörü de uluslararası bir nitelik kazanmıştır. Araştırmadan elde edilen sonuçlara göre stajların ve bitirme projelerinin meslek hayatının yapım yönetimi aşamalarında ne kadar etkili olduğu belirlenmiştir. inşaat mühendisliği eğitiminde stajların ve bitirme projelerinin meslek hayatındaki yapım yönetimi aşamalarında katkısının incelenmesidir. çeşitli ortamlarda ve çeşitli biçimlerde mesleğin uygulamasını yapan inşaat mühendisleri arasında bir araştırma yapılmıştır. Yapım Yönetimi Giriş 191 .tr Y.Staj ve Bitirme Projelerinin nşaat Mühendisliğinin Yapım Yönetimi Eğitimindeki Katkısının ncelenmesi: Gaziantep Üniversitesi Mezunu nşaat Mühendisleri Üzerine Bir Uygulama M. şletme Bölümü Gaziantep Üniversitesi. Yapım yönetimi dalından alınan eğitim. Bu çalışmanın amacı. Doç. Türkiye E-Posta: tekinkus@gantep.

pratikteki karmaşık. . kendine güvensizlik gibi çeşitli sorunlar halinde kendini gösterir (Yenigün. sorunları anlama. Almanya. 2003). staj ve bitirme ödevlerini akademik eğitim ve öğretime ek veya tamamlayıcı olarak inceler. sviçre ve Amerika gibi ülkelerde stajlar üniversitelerin eğitim programları içersinde. . zamanı kullanma. Gürel. Bundan dolayı uygulamalı öğrenimde haberleşme becerilerinin ve dış dünyayla ilgilenebilme kabiliyetinin geliştirilmesinin gerekli olduğu düşünülür (Scholz ve diğ. Burada esas olan mesleğini tam olarak icra edebilmesi için gerekli olan bilgi ve beceriyi yaşamı boyunca edinebilme yeteneğini kazandırmaktır (Çiçek ve diğ. Bu eksiklikler. son ürün ve hesaplamalarda farklılıklar görülebilir (El-Raghy. Bu çalışmanın temel amacı. öğrendiğini uygulama. 2004). Stajlar ve bitirme projeleri birçok bilim dalında müfredatın bir parçası olarak düşünülür. Dünyadaki değişik mühendislik eğitim programlarına bakıldığı zaman. Genellikle stajlar. Bu çalışma. . 1993). 1999). gereğince denetlenmediği veya denetlenemediği ya da göstermelik yapıldığı durumlarda değişik eksiklikler meydana gelir. öğrencilerin öğretmenlik veya yapı mühendisliği gibi meslekleri yapabilmesi için gereklidir. 192 .nşaat mühendisliği eğitiminde temel hedef toplumun bugünkü ve gelecekteki ihtiyaçlarına yanıt verebilecek nitelikte elemanlar yetiştirmektir. Bu çalış ma Gaziantep Üniversitesi mezunu genç mühendislerin bakış açısıyla staj ve bitirme projelerinde kazanılan pratikliklerin mesleki yaşamdaki pratikliğe nasıl dönüştüğünü ve işe girerken ve meslek hayatının öncesinde ve sonrasında mesleki pratiklik olarak nasıl değer kazandığını inceler. bilgilerin ve eğilimlerin nasıl geliştirilmesi gerektiği anlaması istenir. Söz konusu eğitimin amacı öğrencilere sadece bilgi aktarmak değil. Örneğin öğretim üyelerinin sadece konuya hâkim olmaları değil aynı zamanda sınıfın sosyal realitesine de hâkim olmaları gerekmektedir. . daha sonra öğrenci iş hayatına atıldığında. inşaat mühendisliğ i alanında. adaptasyon zorluğu. sonuçları değerlendirme ve karar verebilme gücünü kazandırmaktır (Sorguç. Geliştirilmiş deneyim çalışmaları olan staj ve bitirme ödevlerinden meslek şartlarındaki uygulanabilir problemler üzerinde hangi becerilerin. 2004). Bilimin ve teknolojinin baş döndürücü bir hızla ilerlediği ve bilginin katlanarak çoğaldığı çağımızda çok kısa olan bir eğitim sürecinde bir öğrencinin bütün mesleki becerileri kazanması imkânsızdır ve de gereksizdir. proje yönetimindeki farklı görevlendirmeler. Bunun yanında projenin kendisi öğrencilere yeni yetenek ve bilgi kazandırmalı ve sonradan öğrendiklerini güçlendirmelidir. çok katmanlı problemlerle uğraş ı gerektiren işlerle birleşerek üniversite müfredatının bir parçası haline geldiği düşünülür. stajların ve bitirme projelerinin iş hayatında yapım yönetimi alanında yararlılığının incelenmesidir. Uygulamalı eğitiminin önemli bir parçası olan staj çalışmalarının yeterli düzeyde yapılmadığı. Bitirme ödevleri mezun olmadan önce birikmiş mühendislik bilgilerini ve deneyimlerini ölçmek için öğrencilere sunulan en büyük alıştırma olarak düşünülebilir.

Araştırma Bu çalışmada.9 u yapım yönetimi alanında faaliyet gösteren bir firmada çalışmaktadır. Tablo 1. ile karayolu.4 100.0 paket program kullanılarak analiz edilmiştir.3 67.4 100. 193 . şantiye yönetimi.3 6. yapı mekaniği. su kaynakları. Buna göre mühendislerin % 12.7 80. araştırma yöntemi olarak Gaziantep Üniversitesi nşaat Mühendisliğ i bölümünden mezun olmuş yapı.0 Toplam % 61.06’sı CV’ lerinde yapmış oldukları stajlardan bahsetmişlerdir. betonarme.3 6. Anketten elde edilen veriler SPSS 15.9 19. 2007). kinci bölümdeki 23 soru stajları. trafik müh.9 19.0 Stajların Analizi nşaat firmaları işe aldıkları yeni mühendislerde akademik birikimlerinin yanı sıra bazı kişisel ve yönetsel becerilere de sahip olmalarını beklemektedir (Birgönül ve diğ. Şekil 1’de belirtildiği gibi mühendislerin %58. Üç bölümden oluşan anketin birinci bölümdeki ilk 9 soru firma bilgilerini ve kişisel bilgileri toplamaya yöneliktir. Birinci Bölüm Anket Sonuçları Araştırmaya katılan mühendislerin çalışma alanları Tablo 1’de verilmiştir. Stajlar öğrenciye üniversitede kazanılmayacak deneyimler kazandırır. raylı sistem hava limanı yapıları) Yapım yönetimi ( yapım stratejisi.6 100. Hatta mühendisler iş başvurusu yapmak için hazırladıkları CV’lerinde bu stajlarından bahsetmek isterler.5 12. iş güvenliği) Diğer Total 19 2 4 6 31 % 61. Sizce çalıştığınız firmanın çalışma alanı aşağıdakilerden hangisine girmektedir? Frekans Yapı mühendisliği (mühendislik mekaniği. iş hukuku. çelik. deprem) Ulaştırma mühendisliği (mühendislik mekaniği. jeoteknik. ulaşım ve yapım yönetimi alanlarında çalışmakta olan otuz bir inşaat mühendisi ile yüz yüze görüşülerek bir anket uygulanmıştır. üçüncü bölümdeki 21 soru ise bitirme ödevlerini analiz etmeye yöneliktir. Bu becerileri elde etmek için stajlardan kazanılacak çok şey vardır.0 Geçerli % 61. kıyı. ulaştırma müh.5 12.

6.2’si ise yazılı iletişim yeteneği kazandıklarını düşünmektedirler.8 45.0 Toplam % 25.5 100.2 16.1 93. Bence staj yapan öğrenciler verilen görevi en iyi şekilde tamamlamaya çalışarak sorumluluk duygularını geliştirirler.26 % 19.8 71. sorumluluk alabilme ve dağıtabilme diye de tarif edilebilir.0 Geçerli % 25.1 6.0 87.5 100.2 16.8 45.0 Yapım yönetimi eğitiminin insana yaptığı katkılardan biri de kiş isel becerileri arttırmasıdır. Frekans Tamamen katılıyorum Katılıyorum Kararsızım Katılmıyorum Hiç katılmıyorum Total 8 14 5 2 2 31 % 25.5 6. Araştırma anketine göre Tablo 2’de görüldüğü gibi mühendislerin % 71’i stajların kendilerine sorumluluk duygusu kazandırdığını söylemiştir. Bunlardan biri de işte bu sorumluluk duygusudur. Şekil 2 ve 3’e bakıldığında stajların yazılı ve sözlü iletişim becerilerini nasıl kazandırdığı görülebilmektedir. 194 .5 6. Katılımcıların %65’i sözlü % 61.94 % 32.1 6.5 100. 2007). Yöneticilerin kişilerde aradığı önemli becerilerden olan yazılı ve sözlü iletişim kurabilme. Tablo 2.45 % 41. özellikle kurumsallaşmış şirketlerde hayati önem taşıyabilmektedir.35 % Şekil1. Bazı özellikler insanlarda doğuştan var olsalar dahi birçoğu öğretilebilir niteliktedir ve eğitimle bu becerilerin geliştirilebileceği düşünülmektedir (Birgönül ve diğ. ş başvurusu için hazırladığınız CV'nizde yapmış olduğunuz stajların kaç tanesinden bahsettiniz? Yapım yönetimi eğitiminden elde edilmesi beklenen yönetsel becerilerden olan sorumluluk duygusu.

Tablo 3’e göre katılımcılar %67.7 83. Stajlarım.3 16.5 100.9 93.0 Toplam % 6. Tablo 3.81 % 9.68 % 45. Yapmış olduğum stajlar sözlü iletişim kurabilme yeteneğimin geliş mesi hususunda faydalı ve yol gösterici olmuştur.0 195 .35 % 25. Yapmış olduğum stajlar yazılı iletişim kurabilme yeteneğimin gelişmesi hususunda faydalı ve yol gösterici olmuştur.3 16.16 % Şekil 2. 29.7 6.68 % 51.5 61.7 6.1 9.7 oranında stajların bu hususta katkısının olduğu görüşünde birleşmiştir.1 9.0 Geçerli % 6. hiyerarşik bir kurumda deneyim kazanmamı sağlamıştır. Tablo 3’de ise hiyerarşik bir çalışma ortamında stajların deneyim kazandırması ile alakalı sorulan soruda stajların olumlu etkisi gözlemlenmektedir.61 % Şekil 3.03 % 9.68 % 9.5 100.5 61.19.5 67.5 100. Frekans Tamamen katılıyorum Katılıyorum Kararsızım Katılmıyorum Hiç katılmıyorum Total 2 19 5 3 2 31 % 6.

9 6.4 6. Mesela öğrencilerin bitirme projesi yaparken firmalarla stajlardaki kadar iletişime geçmemesi ya da mühendisin işe giriş şekli olabilir.2 19.9 19.0 Geçerli % 12.7 74.3 6. Frekans Tamamen katılıyorum Katılıyorum Kararsızım Katılmıyorum Hiç katılmıyorum Total 2 19 2 6 2 31 % 6.5 19. Katılımcıların %67.5 19.5 67.6 100.5 100. Tablo 5’te de görüldüğü gibi işverenlerin sadece %19. Öğrencilerin bitirme projelerinden kazanacakları çok şey vardır.4’ü bitirme projelerini önemsemiş. 196 .0 Geçerli % 6.5 100.9 6.5’i ise önemsememiştir.0 Bitirme Projelerinin Analizi Bitirme projesi bir öğrencinin kapsamlı tek çalış masıdır.5 61.1 45. Bunun birçok nedeni olabilir.1 45.Tablo 4’te stajların.4 6.3 6.0 Şekil 4’te mühendislerin genellikle iş başvurusu için hazırladıkları CV’lerinde yapmış oldukları bitirme projelerinden bahsetmedikleri anlaşılmaktadır.5 61.4 35. % 16. Tablo 4.5 100. Stajlar iş hayatımda zamanımı etkin bir şekilde nasıl planlamam ve kullanmam gerektiği konusunda katkısı olmuştur. ş başvurusunda işverenin bitirme projelerini işe alacağı mühendise sorması beklenir.5 80.0 Toplam % 6.5 16.7’si stajların zamanı etkili kullanabilmede faydasının olduğu görüşünde birleşmektedirler.5 16.2 93.0 Toplam % 12.4 100.4 100. zamanı etkili kullanabilme becerisine katkısı gözlemlenmektedir. Frekans Tamamen katılıyorum Katılıyorum Kararsızım Katılmıyorum Hiç katılmıyorum Total 4 2 5 14 6 31 % 12. şverenim beni işe alırken yapmış olduğum bitirme projesine önem vermiştir.2 19. % 64. Tablo 5.1 kararsız.

45 % 22. 1999). Yapmış olduğum bitirme projesi sözlü iletişim kurabilme yeteneğimin gelişmesi hususunda faydalı ve yol gösterici olmuştur. Şekil 5 ve 6 bitirme projelerinin iletişim yeteneğine katkısını göstermektedir.65 % Hayır Şekil 4.58 % 16. 6. bitirme projelerinin sözlü ve yazılı iletişim kurabilmeye katkısının olduğunu düşünmektedir.94 % Şekil 5. Özellikle doğru dil ve mantık çok önemlidir. Herhangi bir beceride olduğu gibi iletişim de temel bilgi ve deneyim ister. uygulama yapan bütün mühendisler için iletişim en temel beceri olarak ele alınır (El-Raghy. ş başvurusu için hazırladığınız CV’nizde yapmış olduğunuz bitirme projenizden bahsettiniz mi? Bir mühendis genellikle bir organizasyonda takımın bir üyesi olarak çalışır. 197 . letişim sözlü ya da yazılı olabilir.13 % 12. . Katılımcıların %58’i.19. ASEE’de (American Society of Engineering Education) yapılan bir araştırmaya göre.35 % Evet 80.90 % 41.

7 90. Frekans 1 9 7 10 4 31 Geçerli % 3.68 % 16. Yapmış olduğum bitirme projesi yazılı iletişim kurabilme yeteneğimin gelişmesi hususunda faydalı ve yol gösterici olmuştur. Tablo 7’de takım üyesi olarak verilen işi esaslarına uygun bir şekilde yerine getirme hususunda bitirme projeleri %61.7 100.9 9.4 77.9 12.0 Geçerli % 19. Tablo 6.6 6.4 90.6 64. Tablo 6’dan de anlaşılacağı üzere bu hususta %77.3 100 198 .7 51.9.1 100 Bitirme projesi iş hayatımda zamanımı etkin bir şekilde nasıl planlamam ve kullanmam gerektiği konusunda katkısı olmuştur.2 32.3 olarak tespit edilmiştir.8 9. Sorumluluk duygusu da bitirme projeleri sürecinde kazanılan becerilerden biridir.1 12. Frekans Tamamen katılıyorum Katılıyorum Kararsızım Katılmıyorum Total 6 18 4 3 31 % 19.5 90. Tablo bitirme projelerinin %51.7 100 9.3 54.3 100 Bitirme projesi hiyerarşik bir kurum çalışma ortamında deneyim kazanmamı sağlamıştır.0 Tablo 7’de bitirme projelerinin yönetimsel ve organizasyonel kabiliyetleri arttırdığ ı fakat stajlarda olduğu kadar etkili olmadığı gözlemlenmektedir. Frekans 3 13 4 8 3 31 Geçerli % 9.9 9.7 61.35 % 9.7 51.4 oranında bir birliktelik vardır. Tabloya göre hiyerarşik bir kurum çalışma ortamında bitirme projesinin deneyim kazandırması %32. Tablo 7.4 58.2 29 22.5 22. Takım üyesi olarak verilen işi esaslarına uygun bir şekilde yerine getirme hususunda bitirme projesinin bana katkısı olmuştur.16 % Şekil 6.9 25.7 100 Toplam % 9.3 100. Bitirme projelerinin yönetimsel ve organizasyonel kabiliyetlere etkisi.6 9.3 67.13 % 19. Bence bitirme projesini yapan öğrenciler verilen görevi zamanında en iyi şekilde tamamlamaya çalışarak sorumluluk duygularını geliştirirler. Frekans Geçerli Toplam % % Tamamen katılıyorum Katılıyorum Kararsızım Katılmıyorum Hiç katılmıyorum Total 3 16 2 7 3 31 9.7 41.7 100.8 87.3 faydalı görülmüştür.4 58.68 % 45.0 Toplam % 19.9 100 Toplam % 3.1 12.6 oranında zamanı kullanma hususunda faydalı olduğunu göstermektedir.3 12.6 32.

Örnek verilecek olursa: H○ hipotezi : ‘Bence stajlar ileride meslek yaşamında karşılaşabileceğim sorunları mantık ve bilgi çerçevesinde en uygun şekilde çözebilmem için yeni beceriler kazandırır’ sorusu ile ‘Yapmış olduğum stajlar sözlü iletişim kurabilme yeteneğimin gelişmesi hususunda faydalı ve yol gösterici olmuştur’ soruları arasında anlamlı bir ilişki yoktur.008 0. 05’in altında ise H○ hipotezi reddedilir ve bu değişkenler arasında anlamlı bir ilişki olduğu anlaşılır. Ki – kare testi Sözlü letişim Kurabilme Becerisi Değer Pearson Ki . yazılı iletişim becerisinin Ki-kare değeri 0.021 olduğu için ve 0. Ki-kare. Tablo 8’e göre Ki-kare olasılık değeri 0. Ki-kare değeri olup. Pearson Ki-kare formülü X² =∑ (G-B)²/B dir. Tablo 8.kare 20. SPSS 15.024 Serbestlik derecesi 9 9 9 Ki – Kare Olasılık Değeri 0.024’tür.kare 22.021 ‹ 0. G. Ki–kare testine göre iki değişken arasında anlamlı ilişki olabilmesi için hesaplanan Ki–kare değerinin olasılık değeri.kare 19.021. takım halinde çalışabilme. Bence stajlar ileride meslek yaşamında karşılaşabileceğim sorunları mantık ve bilgi çerçevesinde en uygun şekilde çözebilmem için yeni beceriler kazandırır. sayımla belirtilen verilerde. her bir kategorideki gözlenen frekansları ve B’de bu kategorilerin beklenen toplam frekanslarıdır.05 olduğu için H○ hipotezi reddedilir. Bu değerler 0. Burada X². Demek ki stajların yapım yönetimi bilgilerine katkısı yadsınamaz. Tabloya bakıldığında ‘Bence stajlar ileride meslek yaşamında karşılaşabileceğim sorunları mantık ve bilgi çerçevesinde en uygun şekilde çözebilmem için yeni beceriler kazandırır’ sorusu ile yapım yönetimi açısından çok önemli olan sözlü ve yazılı iletişim kurabilme.021 0.kare 23. 05’in üstünde ise hipotez doğrudur. Buradaki beklenen frekanslar H○ hipotezi doğru kabul edilerek hesaplanan frekanslardır.014 199 .lişkilerin Analizi Bu çalışmada en önemli noktalardan biri de sorulan sorular arasındaki anlamlı bir ilişkinin olup olmadığı konusudur. Anlam düzeyi α = 0. Çalışmada Ki – kare testine göre 230 adet anlamlı ilişki tespit edilmiştir.353(a) Takım Halinde Çalışabilme Becerisi Pearson Ki . Tablo 8’de bu becerilerin Ki-kare değerleri verilmiştir.489(a) Yazılı letişim Kurabilme Becerisi Pearson Ki . Bu soruyla sözlü iletişim becerisinin Ki-kare değeri 0.05’ten küçük olduğu için anlamlı ilişki var denilmiştir.469(a) 9 0.014 ve hiyerarşik bir kurum çalış ma ortamında çalışabilme becerisinin Ki-kare değeri 0. Bu çalış ma 53 soruluk anket 31 denek üzerinde uygulanması neticesinde elde edilmiş olup her bir maddenin diğer madde ile anlamlı ilişkisi olup olmadığı Ki-kare testi uygulanarak ortaya konmuştur. gözlenen frekanslarla beklenen frekanslar arasındaki farkın analizine dayanan bir testler grubudur.008.0 paket programı kullanılarak var olan anlamlı ilişkiler ki–kare testinin yardımı ile kolaylıkla hesaplanmıştır. anlam düzeyi olan α = 0. takım halinde çalışabilme becerisinin Ki-kare değeri 0.691(a) Hiyerarşik Bir Kurum Çalışma Ortamında Çalışabilme Becerisi Pearson Ki . hiyerarşik bir kurum çalışma ortamında çalışabilme becerileri ile anlamlı ilişki oluşturduğu görülmektedir.

Bitirme projelerinin yapım yönetimi eğitimine gerçek anlamda katkısı sağlanmalıdır. daha yararlı hale nasıl getirileceğidir. bir hafta sonu jeoteknik mühendisliği alanında ve diğer alt branşlarda faaliyet gösteren firmaların faaliyetleri gösterilmelidir. pratiklik kazanma. 2. Sonra anketlerle hangi alana eğilimli olduğu tespit edilmelidir. Bu bilgiler ancak piyasa içerisindeki meslektaşlardan öğrenilir. Öğrencinin daha birinci sınıftayken hafta sonları inşaat mühendisliğinin alt mühendislik disiplinleri olan değişik çalışma alanlarından hangisine eğilimi olduğu tespit edilmeye çalışılmalıdır. profesyonel bağlantılar. yeni beceriler kazanma. Örneğin öğrenci birinci sınıftayken bir hafta sonu yapı mühendisliği alanında. Hatta staj alanında üniversite ile anlaşmalı firmalar oluşturmalıdır. Bu bağlamda proje konusu öğrencinin insiyatifine bırakılmamalı ve öğretim üyesi de öğrenciye yapım yönetimi bilgilerini kazandıracak konular seçmelidir. Staj ve bitirme projelerinin iş hayatına katkıları oldukça fazladır. Ya da işveren. 200 . Örneğin staj yaptığı alanla ilgili olan derste ek bir puan verilebilir. Öğrenci yapacağı stajı bu alanda yapmalıdır. Yazın otuz iş günü gibi kısa bir zaman zarfına sığdırılan ve okul müfredatından kopuk bir şekilde bitirilen staj. Bilinç oluşturmak için yapılacak şeylerden biri öğrencilere teşvikler verilmesidir. sözlü ve yazılı iletişim kurabilme şeklinde sıralanabilir. yapım yönetimi eğitimi açısından yetersizdir. 3. Yapım yönetimi bilgilerinin teorikten daha çok uygulamaya bakan yönleri olduğu için staj ve bitirme projelerinin verimli hale getirilmesi gerekmektedir. 4. Öğrencilerin sektöre gireceği ve sektör çalışanları ile tanışacağı alanlar stajlardır. Burada eğitimcilere ve işverenlere ciddi sorumluluklar düşmektedir. Öğrenciler için staj ve bitirme projelerinin önemi. Yapım yönetimi eğitiminde önemli olan teorik bilgilerin akılda kalıcı olması için staj süresinin kısıtlanmaması gerekir. Bunun için okul devam ettiği dönemlerde şirketlerle öğrencilerin alakalarının kesilmemesine önem verilmelidir. ş hayatında gerekli olan bilgiler okul yıllarında pek verilmez. Burada yapılması gereken bunların gerekliliğini tartışmak değil. 5. Eğitim boyunca yapılan stajların ve bitirme projelerinin üniversite ikinci sınıfta seçilmiş bir alanda devam etmesi daha faydalı olabilir. Bunun için bilinç şarttır. vizyon kazanma. Bu bağlamda lisans eğitiminde branşlaşmaya gidilmelidir. Yapılan stajlardan biri bilgisayar kullanımı ile ilgili olmalıdır. bir hafta sonu hidroloji mühendisliği alanında. Bir inşaat mühendisi meslek hayatına atılmadan evvel yönetimsel becerileri kazanma kabiliyetini staj ve bitirme projeleri ile elde etmektedir. öğrenciye yaptığı staj neticesinde ücret verebilir. Bazı Öneriler: 1. iş tecrübesi.Sonuç Önceki bölümlerde de anlatıldığı üzere staj ve bitirme projeleri inşaat mühendisliğ i eğitiminde ve özellikle yapım yönetimi eğitiminde vazgeçilmez temel safhalardandır. kariyer planlaması. Üniversiteler staj yapılan firmalardan yapım yönetimi bilgilerinin uygulanışını da görebileceği belirli standartlara sahip olmalarını istemeli ve her firmayı kabul etmemelidir.

(2004). (2004). Nguyen. . I.Kahraman B. Türkiye’deki nşaat Mühendisliği Eğitiminin Değerlendirilmesi Ve Bazı Öneriler. Regula S. . I. Quality Engineering Education: Student Skills and Experiences. of Engng. 4. Sayı: 368. Yenice H. Australia Scholz W. (1999). Şafak S. . Educ. of Engng. nşaat yönetimi kongresi. .O. .T. . Vol. Mühendislik Aktif Eğitiminde Mesleksel Becerilerin Kazanılması. nşaat Mühendisliği Eğitiminin Temel Mühendislik Haberleri Dergisi.Kaynaklar Birgönül M. . 2. Global J. sayfa: 17-26. Zurich Sorguç D. (2007). Gürel M. Ulusal Mühendislik Kongresi. No. Özorhon B. . nşaat Sektörünün Yapım Yönetimi Eğitiminden Beklentileri. (1998). Dikmen . page 25 – 30. . (2007).A. . (2003). Mesleki Uygulama Düzenlemeleri ve Meslek Kipi Seçiminin Değerlendirilmesi Konularında Bir Alan Çalış ması. Cöcen . Seyrankaya A. page 65 – 76. stanbul Çiçek T. Educ. zmir Duyen Q. zmir 201 . Sayfa: 169 – 181.1. . Türkiye Uğur L. . Onur A. Role of Internship in Higher Education in Environmental Sciences. stanbul lkeleri. Vol. Ulusal Mühendislik Kongresi. .H. . Australia El-Raghy S. Global J. 3. . 4. Foça. nşaat Yönetim Kongresi. Sayfa: 361 – 376 stanbul Yenigün K. Foça. Ralf H. . Malayoğlu U. . . . Swiss Federal Institute of Technology. nşaat Mühendisliği Eğitimindeki Sorunlar. (1993).Işık Z. The Essential Skills and Attributes of an Engineer: A Comparative Study of Academics.

.

edu. Modelin uygulanabilirliğini test etmek ve aynı zamanda firmalarda farkındalık yaratmak amacıyla. Adana E-Posta: emocal@cukurova. Anahtar sözcükler: Benchmarking. Belirtilen nedenlerle bu çalışmada. nşaat Mühendisliği Bölümü.edu. işletmeleri sürekli olarak performanslarını iyileştirmeye dönük çalışmalara yöneltmiştir. Dönüşü sağlanan 23 firmaya ait anket sonuçları farklı kriterlere göre değerlendirilmiştir. Halil Gerek Çukurova Üniversitesi. Isı Su Ses ve Yangın Yalıtımcıları Derneğine ( zoder’e) kayıtlı üretici firmalara yönelik olarak anket uygulanarak bir benchmarking çalış ması yapılmıştır. Emin Öcal . önerilen model yardımıyla veri tabanları oluşturarak sektör ortalamalarını belirleyip. Dolayısıyla herhangi iki firma tarafından bir Benchmarking uygulaması yapılması durumunda. şletmelerin tüm faaliyetlerde sürekli olarak rakipleri. Ayrıca firmaların bir kriterde en iyi olsa dahi yine de diğer firmalardan öğrenebileceği bazı şeyler olabileceği saptanmıştır. inşaat sektöründe tedarikçi olarak yer alan.nşaat Sektöründe Benchmarking Yönetim Tekniğinin Uygulanmasına Yönelik Bir Model Önerisi M. farklı firmaların ilk sıralarda olması en iyi kavramının kriterlere bağlı olarak değişken olduğunu ve sadece bir kritere bakıp yorum yapılmaması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. sektör. Önerilen modelde. sürecin sonunda her iki firmanın da faydalanacağı açıktır. yapı ya da gelişmiş lik düzeyinden bağımsız olarak. nşaat Mühendisliği Bölümü. Türk nşaat Sektörü Giriş Artan küresel rekabet.tr Öz Bir kuruluşun başarılı olabilmesi için. Sonuç olarak nşaat sektöründe yer alan kuruluşları temsil eden birlikler. uygun bir yönetim sistemini kurması gerekmektedir. Bu değerlendirmeler sonunda her bir kriter ayrı ayrı baz alınarak incelendiğinde. üyelerinin sektör içindeki yerlerini görmelerine yardımcı olabileceği düşünülmektedir. Avrupa Kalite Yönetim Vakfı (EFQM) sorumluluğunda uygulanan Mükemmellik Modeli’nin içeriğinden de yararlanılarak hazırlanan sorulara verilen cevaplar. büyüklük. nşaat sektöründe de yönetim yetersizliklerinin yaygın olduğu ve bundan dolayı kayıpların oluştuğu bilinmektedir. Adana E-Posta: ihgerek@cukurova. pazarı ve çevresel şartları inceleyip kendi performansları ile kıyaslayarak rekabet koşullarını 203 . Mükemmellik Modeli. puanlandırılmakta ve elde edilen bu puanlar oluşturulan veri tabanındaki diğer firmalarla kıyaslanarak değerlendirilmektedir. inşaat sektöründe yönetim konusundaki yetersizliklerin giderilmesine katkı sağlayacağı düşünülen bir model geliştirilmesi hedeflenmiştir.tr Çukurova Üniversitesi.

. konusunda en iyi olmak amacıyla. önceki çalışmalardan farklı olarak. önceden belirlenmiş bir prosedüre göre inceleyen.2006). sadece kıyaslama yapmak değil. Benchmark terimi topografyadan gelmektedir. (McCabe. Yazarlar benchmarking’in bir organizasyondaki performans açıklarını.belirlemeleri gerekmektedir. Geleneksel performans ölçümlerinde şirketlerin sadece finansal verileri kullandığını. 2006. kendi süreçleriyle aynı ya da benzer nitelikte olan. bir nesne üzerindeki o nesnenin yüksekliğini gösteren işarete referans yapmaktır. benchmarking yönteminin Türk inşaat sektöründe daha yaygın ve etkin kullanılmasına yardımcı olacak bir model geliştirilmesi amaçlanmıştır. benchmarking kavramının ifade ettiği anlamı tam olarak vermemektedir. Çalışmada. başka organizasyonlarla kıyaslama yaparak en iyi uygulamaları bulmak ve organizasyonun kendi yapısına ve süreçlerine bunları uyarlamaktır. 2000). geleneksel yöntemde rakipler düşman gibi görülmektedir. 2004). Benchmarking. Çünkü. bir şirketin en iyi uygulamalara sahip olmasıyla tanınan diğer kuruluş ya da kuruluşların ürünlerini. Türkiye’de diğer modellere göre daha fazla bilinen 204 . Bu iki kelime. kritik rekabet faktörlerinin birkaçıdır. ancak bunların yanında finansal olmayan sonuçlarında kullanılması gerektiğini savunmuşlardır. Bu çerçevede benchmarking kavramı kısaca “en iyi uygulamaların adaptasyonu” olarak tanımlanabilir (Aktan.2003) Benchmarking kavramının Türkçede tam karşılığı bulunmamaktadır. ş dünyasına bunun uygulanışı ise. geleneksel rekabete dayalı analiz yöntemine göre bilgi toplamaktan farklı bir yaklaşımdır. firma içinde ya da dışındaki süreçleri. ortaklık ve karşılıklı bilgi alışverişi esastır (Dokuzer.2003). 2005). Benchmarking tekniği gelişmiş ülkelerde yaygın olarak kullanılmakta ve önemli katkılar sağlamaktadır. Benchmarking kavramı için çeşitli tanımlar söz konusudur. Örnek olarak ngiltere’de birçok organizasyonda benchmarking yıllardır performans geliştirmesi için organizasyonel kültürün bir parçası olarak kullanılmaktadır (Hinton ve diğ. bunlardan birine göre benchmarking. Benchmarking sürecindeki ortaklık kavramı. iş süreçlerini kendilerininki ile karşılaştırarak değerlendireceği sürekli ve sistematik bir süreç olarak ifade edilebilir (Yıldız ve Kadir. Benchmark. kaliteyi özümsemek. Mc Adam. Amaç ve Metodoloji Bu araştırmada. Oluşan koşullara hızla uyum göstermek. Bedük. maliyetleri düşürmek. o süreçlerdeki uygulamalardan ders almaya çalışan ve bunu kesintisiz olarak yapan bir uygulamadır (Özkan. Benchmarking. 2006). Kimi yazarlar bu kavramı Türkçeye “kıyaslama” ya da “karşılaştırma” olarak tercüme etmektedirler. Benchmarking’de ise. haritacıların bir referans noktası olarak kullandıkları. fırsatlarını ve organizasyonun süreçleri için gelişme ve sürekli iyileştirme sağlayacağını vurgulamışlardır (Beatham ve diğ. aynı zamanda organizasyonun kendi iç bünyesindeki birimler ya da departmanlar arasında da uygulanabilir. Bunun yanı sıra ngiltere’de yapılan araştırmalarda benchmarking kullanımı ile ilgili olan firmaların oranı %85’lere kadar çıkmaktadır (Anderson. 2004). Benchmarking’in nihai amacı performansı artırmak olan kesintisiz bir öğrenme sürecidir. hizmetlerini.

önce işletmelerin mevcut durumları ortaya konularak zayıf ve güçlü yönlerinin saptanması. kuruluşun kuvvetli ve zayıf yönlerinin belirlenmesi. Malcolm Baldridge Ulusal Kalite Ödülü (MBNQA) ve EFQM Avrupa Kalite Ödüllerinin tamamında modern yönetim uygulamalarının ortak yönleri mevcuttur (Emanet. sonra da örnek alınacak kuruluşla benchmarking yaparak eksikliklerin giderilmesi için izlenecek yolun belirlenmesi hedeflenmiştir. Mükemmellik Modellerinin en yaygın kullanım amacı. Deming Ödülü. dönemin Ticaret Bakanı adına atfedilen Malcolm Baldridge Ulusal Kalite Modeli’dir (MBNQA). Böylelikle. günümüzün en popüler ve itibar gören yöntemi olarak görülmektedir. cevaplanan anket formlarındaki verilerin düzenlenmesini ve hipotez testleri yapılmasını ve bu testlerin sonuçlarının yorumlanmasını kapsamaktadır. Modelde öncelikle kendi durumlarını görme olan özdeğerlendirmenin yapılması ve her firmanın farklı kriterlerde puanlarının belirlenmesi öngörülmüştür. Bütün mükemmellik modellerinde müşteriler.Avrupa Kalite Yönetim Vakfı (EFQM) sorumluluğunda uygulanan EFQM Mükemmellik Modeli’nin kriterlerinden de yararlanılmıştır. iyileştirmeye açık alanların önceliklendirilmesi ve bu iyileştirmeler için aksiyon planlarının yapılması sağlanabilmektedir (Argüden ve diğ. kalite stratejisi ve benchmarking’in kullanımı. Firmaların genel performanslarının değerlendirildiği birçok değerlendirme metodolojisi içinde kalite ödülleri. Topluma ve çevreye saygılı olan firmaların müşterilerinin sadakati de artmaktadır. Üçüncüsü ise. 205 . Kalite ödüllerinin temelinde yer alan kalite modellerinin spesifik amacı. kincisi. Uygulamada en çok yer alan bu modellerden ilki 1951’de Japonya’da kalite hareketini başlatan Deming adına atfedilen ve Asya kıtasında kullanılan Deming Modeli’dir. iş mükemmelliğini sağlamaktır. Her kriter için en iyi belirlendikten sonraki aşamada ise benchmarking tekniğini kullanma konusunda istekli olan firmaların izleyebilecekleri süreçler tanımlanmıştır. özdeğerlendirmenin yapılması ve kurumsal performansta iyileşmenin sağlanması için modeller ve araçlar önermektedir. Benchmarking ve Mükemmellik Modelleri lişkisi Kalite ödülleri. Böylece oluşturulan Model kullanılmak suretiyle. 2007). 2000). örnek alınacak en iyi firmanın tespit edilmesi. hedef kitlenin ve büyüklüğünün belirlenmesini. örnek uygulamaların gerçekleştirilmesi. firmanın çevreye ve topluma karşı sorumluluklarını da dikkate almaktadır. Çağımızın müşterileri sadece ürünün kalitesine değil. Böylelikle elde edilen puanların bir veri tabanında toplanmasıyla benchmarking çalış malarında örnek alınacak en iyinin belirlenmesi amaçlanmıştır. anket formlarının hazırlanması ve uygulanmasını. organizasyonlar için bir “özdeğerlendirme” aracı olmasıdır. 1987’de oluşturulan ve Kuzey Amerika kıtasında kullanılan. 2003). toplum ve paydaşlarla ilgili sonuçlar değerlendirilir. Avrupa Kalite Yönetim Vakfı (EFQM) tarafından oluşturulan ve Avrupa kıtasında yoğun olarak kullanılan EFQM Mükemmellik Modeli’dir (Pakdil. Kısa bir eğitim ve vaka çalış ması sonucunda herhangi bir organizasyondaki yönetim kadrosu rahatlıkla kendi kuruluşlarını model kriterleri bazında değerlendirebilmektedir. Araştırmanın metodu.

yürütülmekte olan iyileştirmelerin durum değerlendirmesini. müşteri beklentileri. nşaat sektöründe ürünün özellikleri diğer sektörlere göre farklılık göstermektedir. işlevi. puanlandırılmakta ve elde edilen bu puanlar oluşturulan veri tabanındaki diğer firmalarla kıyaslanarak değerlendirilmektedir. bütçe ve zaman değişkenleri vb. iyiyi örnek alma olarak da tanımlanabilen Benchmarking tekniğinin inşaat sektöründe kullanılması durumunda çok yönlü iyileştirmeler sağlanabileceği ve bunun da hem kaynak tasarrufu hem de kalite standartlarına yaklaşmaya önemli katkı sağlayacağı noktasından hareketle sektörde kullanılabilecek bir model önerilmiştir (Şekil 1). mimari özellikleri. Bu sektördeki projeler tekrarı olmayan. Ancak Modeldeki soruların sayısı. Bu nedenle sektörde çağdaş yönetim tekniklerini kullanmak yerine deneme yanılmaya dayalı ve içgüdüsel davranış ların yönlendirdiğ i yönetim tarzının yoğun olduğu görülmektedir. tüm işlevsel birimlerce paylaşılacak ortak bir dil ve düşünce şeklinin temelini oluşturmak üzere. Bu bağlamda benchmarking inşaat sektöründe performansı ölçmek ve geliştirmek için oldukça cazip bir araçtır. Bunların bazıları başarılı şekilde uygulanırken bir kısmı uygulamada istenen başarıyı sağlayamamıştır. (Sherif. Proje işlevi. Benchmarking kavramı ise başarılı uygulananlar arasındandır. verilecek hizmetin kapsamı. gerekse beklenen üretim kalitesine ulaşılması konusunda sektörde ciddi yetersizlikler görülmektedir. işgücü ve makine. proje ekibi. çıktıları genellikle birbirinden farklı olan süreçlerden oluşmaktadır. Model. eksikliklerini saptamalarını sağlayan ve uygun çözümleri teşvik eden bir değerlendirme aracı olarak kullanılabilecektir. Önerilen modelde. proje ekibinin nitelikleri vb. Çünkü binanın yeri. oluşturulan sorulara verilen cevaplar. yapım tekniği. Bugüne kadar birçok yönetim tekniği üretim sektöründen sonra inşaat sektöründe kullanılmıştır. Giritli. tekrarların ortadan kaldırılıp eksikliklerin belirlenmesini hedeflemektedir. nitelik ve nicelikleri de birbirinden farklı olacaktır. özellikler her proje için farklıdır dolayısıyla bunların öncelikleri. finansman. Belirtilen nedenlerle. Ancak buna karşın sektörde faaliyet gösteren organizasyonların pek çoğu bireysel müteşebbis boyutunda olup geleneksel yöntemlerle üretim yaptıkları görülmektedir. Dolayısıyla gerek kaynakların verimli ve etkin kullanımı. 2004). yeri. 206 . özelliklere göre biçimlenmektedir. Böylece firmalara mükemmelliğe giden yolun neresinde olduklarını gösteren. Her projede bu özellikler farklılaşmakta bu da her bir projeyi özgün kılmaktadır. büyüklüğü. içeriği ve değerlendirmeye esas ağırlıkları değiştirilerek sektördeki her faaliyet alanı için kullanılması mümkün görünmektedir. Model inşaat sektöründe faaliyet gösteren tedarikçi firmalara yönelik olarak hazırlanmıştır. girdileri bilgi. Bu durum da inşaat sektöründe belirsizliği arttırmakta ve toplam kalite yönetiminin uygulanmasını zorlaştırmaktadır (Güner. 1996) nşaat sektörü yatırım ve istihdam büyüklüğü bakımından Ülkemiz ekonomisi içerisinde oldukça önemli bir yer tutmaktadır. malzeme.nşaat Sektörü için Önerilen Benchmarking Modeli nşaat sektörü diğer sektörlere göre farklılık göstermektedir.

nşaat Sektörü çin Önerilen Benchmarking Modeli .207 Şekil 1.

Bu sonuçlara göre toplam puan bazında firmaların Şekil 2’de görülen grafikteki gibi sıralandığı saptanmıştır. Örneğin değerlendirme kriterlerinden Liderlik ile Politika ve Strateji kriterlerine göre yapılan sıralamalar Şekil 3 ve Şekil 4’te görüldüğü gibidir. Toplumla lgili Sonuçlar. Firmalarının Toplam Puanlarına göre Sıralanması. Değerlendirmede. Süreçler. Isı Su Ses ve Yangın Yalıtımcıları Derneğine ( zoder’e) kayıtlı üretici firmalara yönelik olarak anket uygulanarak bir benchmarking çalışması yapılmıştır. Liderlik. Önerilen Model. nsan Kaynakları ile lgili Sonuçlar. her bir firmanın. Müşteri ile lgili Sonuçları. inşaat sektöründe tedarikçi olarak yer alan.Modelin uygulanabilirliğini test etmek ve aynı zamanda firmalarda farkındalık yaratmak amacıyla. Örnek uygulamada her kriterin ayrı ayrı puanları hesaplanarak karşılaştırılma yapılmış ve firmaların diğer firmalara göre yerleri belirlenmiştir. Politika ve Strateji. 208 . nsan Kaynakları. Dönüşü sağlanan 23 firmaya ait anket sonuçları değerlendirilmiştir. firmaların her kriterden aldıkları puanlar önceden belirlenmiş ağırlık katsayılarıyla çarpılıp toplanarak 1000 puan üzerinden her firmanın aldığı toplam puana ulaşılmıştır. Böylece firmaların sektör içerisindeki yerlerinin belirlenmesi mümkün olabilmektedir. Anahtar Performans Sonuçları kriterlerine göre puanların değerlendirilmesine olanak sağlamaktadır. şbirlikleri ve Kaynaklar. 1000 900 800 700 600 PUANLAR 500 400 300 200 100 0 Y18 Y3 Y11 Y14 Y12 Y15 Y17 Y22 Y10 Y19 Y20 Y5 Y21 Y9 Y13 Y16 Y23 Y4 Y2 Y6 Y8 Y1 Y7 "" F RMALAR Şekil 2.

Politika ve strateji kriteri incelendiğinde ise Y6. Y9 ve Y13 nolu firmalar ilk üç sırada yer almaktadır. Y1 ve Y8 nolu firmalar ilk üç sırada yer alırken liderlik kriteri baz alınarak yapılan sıralamada Y11. Y8 nolu firmaların ilk üç sırada oldukları görülmektedir.100 90 80 70 60 PUANLAR 50 40 30 20 10 0 Y18 Y15 Y12 Y14 Y2 Y21 Y16 Y23 Y17 Y5 Y6 Y10 Y19 Y20 Y22 Y1 Y3 Y4 Y7 Y8 Y13 Y9 Y11 F RMALAR Şekil 3. Bunun yanı sıra. Firmalarının Liderlik Kriteri Puanlarına göre Sıralanması 120 100 80 PUANLAR 60 40 "" 20 0 Y18 Y11 Y12 Y9 Y23 Y14 Y17 Y19 Y15 Y20 Y16 Y21 Y4 Y3 Y5 Y2 Y10 Y13 Y22 Y1 Y6 Y7 Y8 F RMALAR Şekil 4. Firmalarının Politik ve Strateji Liderlik Kriteri Puanlarına göre Sıralanması Grafiklerden de görüleceği üzere. Bu bağlamda her bir kritere göre farklı firmaların ilk sırada olması en iyi kavramının 209 . Y7. toplam puan bazında Y7.

Uygulama sonuçları ve elde edilen bu sonuçların yorumlanmasından oluşan öneriler kısmı aşağıda özetlenmiştir. sürecin sonunda her iki firmanın da faydalanacağı açıktır. Modelde. Modelde de oluşturulması önerilen. Türk inşaat sektöründeki firmaların rakiplerine göre yerlerini belirleme ve kendilerini geliştirmelerine katkı sağlayacak benchmarking kriterlerini içeren bir model önerilmiş ve yalıtım sektöründe uygulanan bir anket yardımıyla toplanan verilerle modelin iş levselliği test edilmiştir. örnek uygulamalar işletmeye uyarlamak için yöntem ve stratejiler geliştirilir. lave olarak firmaların bir kriterde en iyi olsa dahi yine de diğer firmalardan öğrenebileceği bazı şeyler olabilir. Ancak. Şirketlerin liderlik kriterinin. yabancı dil bilen personel oranı arasında anlamlı bir ilişkinin olduğu gözlenmiştir. şirketlerin daha önce benchmarking çalışması yapması ile eleman sayıları. Üretim sektöründe geniş ve yaygın olarak kullanılan Benchmarking uygulamalarına inşaat sektöründe aynı oranda rastlamak mümkün değildir. Sonuç ve Öneriler Bu çalışmada.kriterlere bağlı olarak değişken olduğunu ve sadece bir kriterle yorum yapılmaması gerektiği sonucuna ulaşılabilir. evet diyenlerin oranı az olmasına rağmen kısmen katılabiliriz diyenlerin oranı %70’in üzerinde olduğu gözlenmiştir. çalışanlar kriteri. Doktora tezi kapsamında yürütülen bu çalışmada sektörde tedarikçi olarak faaliyet gösteren prefabrik eleman. Yapılan hipotez testi sonuçlarına göre şirketlerin daha önce benchmarking çalışması yapması ile karlılık durumları. strateji ve bunu 210 . müşteri şikayet oranları arasında anlamlı bir ilişki vardır. Bu sonuca göre. çimento ve kireç üreticileri ile ilgili veriler de halen değerlendirilmektedir. en iyi firmayı başarıya götüren uygulamalar araştırılır. Dolayısıyla herhangi iki firma tarafından bir Benchmarking uygulaması yapılması durumunda. tüm organizasyon sistemini iyileştirmeye yönelik olacak kapsamda yapılması gerekir. Bu bağlamda en iyi olan firma ile aradaki farkın nedenleri saptanmaya çalış ılır. Benchmarking çalışmalarının sonunda elde edilen çıktıların. Uygulamalardan sonra sonuçların gözlenmesi ve benchmarking’in son bulmayan bir süreç olması nedeniyle periyodik olarak tekrarlanması gerekmektedir. işbirlikleri ve kaynaklar kriteri. Dolayısıyla benchmarking’in daha iyiye gitme yönünde çok etkin bir araç olduğu bilinci sektörde yaygınlaştırılmalıdır. firmaların benchmarking faaliyetlerine katılmaya sıcak baktığı ancak bazı çekincelerinin olduğu anlaşılmaktadır. Dolayısıyla kurumun yönetim sisteminin oluşturulması ve yaşama geçirilmesi konusunda kiş isel olarak önemli role sahip olan liderlik kriterinde iyi olan firmalar. eğitim bütçeleri. Benchmarking üzerine sınırlı araştırma dolayısıyla Benchmarking’in inşaat sektörüne sunabileceği potansiyel avantajlar hakkında çok az bilgi vardır. faaliyet süreleri ve liderlerin kurum kültürü oluşturması arasında bir ilişkiye rastlanmamıştır. hareket planları oluşturularak uygulanabilir hedefler konulur ve üst yönetime sunularak. değerlendirme kriterlerinin her biri değerlendirildikten sonra benchmarking çalışmalarına başlanması öngörülmektedir. ortak bulma ve bilgi havuzu kurma faaliyetlerine katılım durumuna.

. Vol 3 No 3. D. Thorpe T. . 2003... E. Benchmarking for Quality Management & Technology.. (2004). Planlama. Norton. Buna göre politika ve strateji oluşturan işletmeler.. S. 2006..destekleyen uygun politikalar. Emanet. Giritli H.. üyelerinin sektör içindeki yerlerini görmelerine yardımcı olabilir ve kritik başarı faktörlerini saptayarak benchmarking çalış malarına zemin ve olanak sağlayabilirler. Malcolm Baldrige ve EFQM Kalite Modellerinin Karşılaştırmalı Analizi.. Vol. “Deming. Modern Bir Yönetim Tekniği Olarak Benchmarking’in şletmeler Tarafından Bilinirliği Ve Uygulanabilirliğinin Saptanmasına Yönelik Bir Araştırma Örneği.S. 327 s.danismend. Sağdıç. A. Y. Cilt 8.. C. Tasarım Cilt:3.canaktan.. Holloway J. Adana Güner A. Benchmarking: An International Journal. Özkan. (2005). M. Francis G. Nobel Yayın Dağıtım A. 2006 Stratejik Yönetim ve Benchmarking. aynı zamanda çalışanlarının bilgi birikimlerini ve potansiyellerini geliştirmelerine olanak sağlamaktadır. F. ve süreçler yoluyla hedeflediği noktaya daha kolay ulaşabilmektedir.. R. 1996.. C. 2000. MPM Dergisi. Kaynaklar Aktan. önerilen model yardımıyla veri tabanları oluşturarak sektör ortalamalarını belirleyip. B. Benchmarking.7 No 1. Anumba C. stanbul Beatham S. KPIs: A Critical Apprasial of Their Use in Construction. Blackwell Publishing. Yüksek Lisans Tezi. Niğde. nşaat Sektöründe Toplam Kalite Yönetimi ve Türkiye’deki uygulamalar..com Pakdil F. Kaplan. 2003. (2003). Arge Danış manlık Yayınları.org/ Argüden. 11(1):93-117 Bedük. TÜ Dergisi Mimarlık. planlar. 37-66. S 50-58 211 .. “Stratejik Yönetim Tarihine Kısa Bir Bakış” www... nşaat sektöründe yer alan yükleniciler ile tedarikçi kuruluşları temsil eden birlikler. Sherif.Ü. “Benchmarking in Construction”. s 52-61 McCabe. http://www. Hedges I. Best Practice Benchmarking In The UK. Ankara. Benchmarking And Improving Construction Productivity. 2004... M. Sayı:1 Hinton M.. Balanced Scorecard. (2007) EFQM Mükemmellik Modeli le Kamu Sektöründe Özdeğerleme Çalış maları Üzerine Bir Saha Çalış ması. Sayı 1. Dokuzer. H.. 2003/3. (2000). Politika ve strateji kriteri ile çalışanlar kriteri arasında anlamlı bir ilişki vardır. ktisadi ve dari Bilimler Dergisi.. Benchmarking: An International Journal.

K. Elazığ Yıldız. . 2006. 24-26 Aralık 1997... M. Yüksek Lisans Tezi. Adapazarı. 256. Sosyal Bilimler Enstitüsü. ‘’Benchmarking’te Bilgiye Ulaşmada Ahlak Sorunu’’. Ardıç. Fırat Üniversitesi.. Siyasette ve Yönetimde Etik Sempozyumu.Turhan. Eğitim Örgütlerinde Kıyaslama (Benchmarking). 212 . (2002). G. s.

taşeron. kalite amaçlı tasarım tekniklerinden biri olan Eşzamanlı Mühendislik (EM). Analiz sonuçlarına göre. sektörde yer alan yüklenici firmalara uygulanarak sonuçlar analiz edilmiştir. EM uygulamalarına zemin hazırlayan altyapı unsurlarından üst yönetim desteği. “Eşzamanlı Mühendislik” (EM) adlı yeni bir yönetim anlayış ının Türk nşaat Sektörü’ndeki uygulanabilirlik düzeyinin irdelenmesi amaçlanmıştır. EM uygulamasının en önemli safhası olan tasarım kararlarına katılım oranları. Teknolojik ilerlemeler. Anahtar sözcükler: Eşzamanlı Mühendislik. EM uygulamalarıyla. Dünyada kabul görmüş ve kullanılmakta olan çağdaş yönetim anlayışlarından olan EM’nin sektördeki aktörler tarafından tanınması eğitim yoluyla sağlanabilir. Adana E-Posta: bernasekerci@hotmail. personel eğitimi.yüzyılın eşiğindeki dünya. ürün geliştirmenin bütün evrelerini etkili şekilde bütünleştirmeye yönelik bir giriş imdir. Bu bağlamda. ürün yaşam çemberinde yer alan tüm aktörler tasarım sürecine katılmakta ve böylece daha sonraki aşamalarda ortaya çıkabilecek değişiklik. bunun yanında müşteri ve mal sahibinin katılımı da yetersizdir.com Öz Bu çalışmada. hızlı bir değiş im sürecindedir. insan hakları ve demokrasi alanındaki geliş meler. küreselleşme gibi faktörlerin sonucunda oluşan rekabet ortamı. geleneksel ürün geliştirme sürecinde (Seri Mühendislik) ardışık olarak yapılan çeşitli faaliyetlerin eşzamanlı olarak gerçekleştirilmesiyle. bu yeni kavramın sektörde %33 oranında bilinmediği ortaya çıkmıştır. organizasyonların hem iç hem de dış çevresini sürekli değişime ve gelişime zorlamaktadır. 213 . Bu amaç doğrultusunda hazırlanan anket. Türk nşaat Sektörü. Adana E-Posta: emocal@cukurova. süre ve maliyetten tasarruf sağlanmaktadır. Hızla artan bu rekabet ortamında. proje maliyetleri ve pazara sunum sürecini azaltarak daha kaliteli üretim yapmak herhangi bir ürün geliştirme süreci için anahtar başarı faktörü olmaktadır. Emin Öcal Çukurova Üniversitesi nşaat Mühendisliği Bölümü. yeni açılan pazarlar. Multidisipliner Ekip Giriş 21. değişen demografik yapı. müşterinin bilinçlenmesi ve beklentilerinin değiş mesi.tr Berna Şekerci Çukurova Üniversitesi nşaat Mühendisliği Bölümü. üretilen mal ve hizmetlerdeki çeşitlilik. rekabet gücü üzerinde büyük etkiye sahiptir. işletmeci ve malzeme sağlayıcı yönünde hayli azdır. EM.edu. iletişimin hızlı gelişimi. düzeltme ve yeniden yapım işleri önlenerek. ekip çalışması ve birimler arası bilgi alışverişinin yetersizliği de EM kullanımını engellemektedir.Eşzamanlı Mühendislik Kavramının Türk nşaat Sektöründe Uygulanabilirlik Düzeyinin rdelenmesi M.

süresi kısalmakta ve toplam proje maliyeti azalmaktadır. Türk nşaat Sektörü’nde EM yaklaşımının uygulanabilirlik düzeyini belirlemek amacıyla.Bu çalışmanın birincil amacı. kesin tasarımının oluşturulmasından önce yapılabilecek tüm revizelerin yapılmasıyla. Türk inşaat sektöründe de bilinmesini sağlamak. Çünkü EM esasları ile projeler daha az bölünmüş olmakta. geleneksel ürün geliştirme yaklaşımının sorunlarına ve yetersizliklerine çözüm getirmek amacıyla. sektörde yer alan aktörlerin bu konuda bilinçlenmelerine ve küreselleşen dünyada Türk inşaat sektörünün yurt içinde ve yurt dışında rekabet edebilirlik gücü kazanmasına katkı sağlanabileceği umulmaktadır. kincil amaç da. destek gruplarından gelen son tasarım girdilerinin sebep olduğu tasarım tekrarlarının sayısını azaltmayı hedeflemektedir. Yaşam Çevrimi Mühendisliği. Türk Müteahhitler Birliği (TMB)’ne üye 140 adet firmaya ön yazıyla birlikte internet yoluyla ulaştırılmıştır. Araştırma Bulguları Eşzamanlı Mühendisliğe Genel Bakış Gelişimi süresince farklı isimlerle (Simültane Mühendislik. Elde edilen veriler analiz edilmiş ve ülkemizin özgün koşulları da dikkate alınarak bulguların değerlendirmesi yapılmıştır. yurt dışında yaygın kullanım alanı bulan “Eşzamanlı Mühendislik” adlı çağdaş yönetim tekniğinin. Bütünleşik Ürün ve Süreç Geliştirme) literatürde yer alan “Eşzamanlı Mühendislik” (EM). Proje sürecinde yer alan tüm grupları ilk tasarım evresinde bir araya toplayarak. özellikle ürün tamamlandıktan sonra. Böylece. Geri dönüş yapılan 55 adet ankete verilen cevaplar. inşaat projelerinin kalitesi artmakta. pahalı mühendislik değiş iklikleri ihtiyacının yaşam çevriminin son evrelerinde ortaya çıkma olasılığı azalmaktadır. uygulanabilirliğini arttırmak ve bu konuya dikkati çekmektir. Multidisipliner Takım Yaklaşımı. geliş imi. 1990’dan sonra ise çeşitli araştırmalarla literatürde yerini almıştır. Ardından. özellikleri. 1980’li yıllarda öncelikle imalat sektöründe ortaya çıkmış. Daha sonra firmalardaki ilgili kişilerle yapılan yüz yüze veya telefon görüşmeleriyle konu hakkında ayrıntılı bilgi verilmiştir. Yazılım ve imalat sektörlerinde yaygın kullanım alanı bulan EM anlayış ının inşaat sektöründe uygulanmasına gün geçtikçe artan bir ilgi vardır. 214 . literatür taramasıyla edinilen bilgiler ışığında hazırlanmış 29 adet sorudan oluşan anket. kullanılma sebepleri ve sonuçları ile inşaat sektöründeki uygulamaları konularında ayrıntılı literatür taraması yapılmıştır. elektronik ortamda oluşturulan bir veri tabanına aktarılmış ve bunların istatistiksel değerlendirilmesi. Materyal ve Metot Çalış mada öncelikle. SPSS adlı bilgisayar programı yardımıyla yapılmıştır. EM. Türk inşaat sektöründeki uygulama düzeyini saptamaktır. bu yeni anlayışın. EM kavramının tanımı.

Müşteri ve tedarikçi katılımının eksikliği ve müşteri odaklı olmamaktır.1998). ekip çalışması konusunda eğitimin olmaması. yüksek maliyetli.. Brookes ve Backhouse (1998)’un hazırladığı. şbirliği ve ekip çalışmasının eksikliği. 3. sistem altyapılarını. ürün ve süreç geliştirme yaklaşımlarını.(Kamara ve diğ.. 5. birbirleriyle ilişkileriyle açıklayan bir çerçeve gösterilmiştir. 4. uzun ömürlü. hedefleri.2000. 9. Geleneksel raporlama kalıplarının kullanılması. müşteri ve tedarikçi etkileşimlerini tekrar gözden geçirmek zorundadırlar. Bu bariyerler: 1. EM. 7. nşaat endüstrisinin ürünleri. 6. ticari yöntemlerin ve teknolojinin bütünleştirilmesini gerektirdiğinden önemli organizasyon değişikliklerini içerir ve geleneksel hiyerarşik organizasyondan ziyade çapraz-fonksiyonlu ekip çalışmasına dayanır. EM yaklaşımını yönetim sistemlerine adapte eden şirketler. bazı teknik ve kurumsal bariyerlerin kalkması gerekmektedir. 2. Gelecekteki ortama ilişkin net bir vizyon belirlememek. Süreç iyileştirmeden ziyade bilgisayarlaştırma üzerinde odaklanılması. genellikle büyük. Geleneksel fonksiyonel (birimlerin amaçlarına yönelik) ödül sistemlerinin kullanılması. nşaat Sektöründe Eşzamanlı Mühendislik Uygulamaları nşaat Sektörü bir inşaat işinin projelendirmesinden sonuçlandırılmasına kadar birçok aşamayı ilgilendiren meslek ve sektörlerin bütününden oluşmaktadır. insanların. Üst yönetim desteğinden yoksun olunması. personel politikalarını. taşınamaz 215 . Çalışanlar arasındaki bilgi paylaşımı ve iletişim sisteminin eksikliği. EM’nin amaçları. EM uygulamasına geçilmeden önce.2001. organizasyonlar yapılarını. stratejileri ile uygulanması için gerekli araç ve teknikleri. Anumba ve diğ.Şekil 1’de. Eşzamanlı mühendislik çerçevesi (Brookes ve Backhouse. Çalışanlar arasındaki işi sahiplenme yoksunluğu. 8.2002) Şekil 1.

Bu arada elektrik ve mekanik projelerinin yapılması için ilgili mühendislik proje grupları devreye girer. bir aşamada oluşturulan bilginin. Bir yapının üretilmesine yönelik geleneksel yaklaşım. projeyi maliyet hesabı çıkarması için kesin hesapçıya verir. Bu duvar. yapı mühendisi yapı tasarımını tamamladıktan sonra. bir yapıyı oluşturmak için gerekli tüm faaliyetler ile süreç içerisinde yer alan değişik partilerin arasındaki ilişkiyi içerir. yoğun iş gücü kullanımı ve refah düzeyine olan katkısı ile inşaat sektörü. Bu durum. yüklenici yapının inşasıyla ilgili sorumluluğu üstlenir.1997. 2002). bu tasarım yapı mühendisine verilir.. (Şekil 2) Şekil 2. analizinin ve öncelik sırasının doğru yapılamaması. Projenin kabul ve teslim aşamalarıyla süreç tamamlanmış olur. inşaat yapıları başka endüstriler tarafından temin edilen çok çeşitli malzemeler ve parçalar kullandıkları için üretim süreci karmaşık yapıdadır. Anumba. nşaat süreci. Bu katılımcıların çoğu bir yandan bağımsız olarak çalışırlarken. Müşteri bilgilendirmesine dayalı olarak mimar. proje yükleniciye iletilir. 2.2002. Müşteri ihtiyaçlarının tespitinin. Baugh. disiplinler arasında projenin mecazi anlamda üzerinden aşırtılacağı “duvarların” yaratılmasına neden olur. Bir inşaat sürecinde genellikle farklı amaçların ve hedeflerin kaynaklandığı ve geçici olarak değişen katılımcılar birliği söz konusudur. her disiplinin birbiriyle etkili şekilde iletişim kurmasını engellemektedir. Çok çeşitli mal ve hizmet üretimi ile olan bağlantısı. Bu çalış malar tamamlandığında. Geleneksel tasarım ve inşaat sürecindeki “Duvarın Üstünden Sendromu” (Evbuomwan ve Anumba. Tasarım ve inşaat bilgilerinin parçalı yapısı sonucu. Khalfan. bir işlevsel disiplin kendisine ait görevlerini tamamladığında. Bu sorunlar: 1. her ülkenin ekonomik yapısı içerisinde ayrı bir yere ve öneme sahiptir. bir yandan da kaçınılmaz olarak diğerlerini etkileyen kararlar alırlar. bir mimari tasarım sunar. Projenin geliştirilmesine yönelik bu “Duvarın Üstünden” yaklaşımı inşaat sektöründe birçok soruna yol açmaktadır (Anumba ve diğ. 1998..1998). 216 . Evbuomwan ve diğ. projenin geliştirilmesinde bir ardışık yaklaşım niteliğindedir.özelliktedirler ve özel şartnamelere göre isteğe uygun yapılırlar. sonraki aşamada otomatik olarak tekrar ulaşılabilir ve kullanılabilir olmaması. Ayrıca.

fabrikasyon. 4. Bu sorunların giderilmesi için. kullanıcıların. 2001b. Baugh ve Khalfan. Farklı disiplinlerden alınan bilgilerin.. uygun olmayan tasarım değişiklikleri. işlevsellik ve işletilebilirlik gibi konular tasarımcıların bilgi ve deneyimine bırakılmaktadır. eksik ve yetersiz tasarım şartnameleri. yaratıcılığa ve yapılabilirliğe olanak verir. geliştirilmesine ve tedarikine ilişkin bütüncül bir yaklaşım olan EM. kaliteyi artırmaya ve maliyeti düşürmeye yönelik olarak projenin tasarımını ve inşaat aşamasını optimum kılmaya çalışır…” nşaat sektöründe EM uygulamalarının faydalarını aşağıdaki gibi özetlemek mümkündür (Love ve diğ. Ürünün tasarımına.. inşa edilebilirlik. Müşteri ve son kullanıcı gereksinimlerinin daha iyi anlaşılması ve uygulanması ile müşteri memnuniyeti artar. 217 .2002. Anumba.3. gereksiz yükümlülük talepleri ve uyuşmazlıkların ortaya çıkması. 2001a. Evbuomwan ve Anumba (1998) inşaat endüstrisi bağlamında. Evbuomwan ve diğ. Anumba.. Farklı katılımcıların parçalı yapısı. fonksiyonel disiplinlerin tasarım sırasında bir araya getirildikleri bir bütünleşik proje ekibinden oluşmaktadır (Anumba ve diğ. 2002). projeye dâhil olan fonksiyon disiplinleri arasında zayıf bütünleşme. 1998) (Şekil 3). koordinasyon ve işbirliği. Şekil 3. Tasarım mantığının ve niyetinin iletilememesi sonucunda. 6. Geleneksel yöntemde. Khalfan ve arkadaşlarının (2001) bildirdiğine göre. 2001c) : “…EM.. 1998. yüklenicilerin. tasarım. tasarım sürecinin erken aşamalarında sağlanması daha kaliteli tasarımlara. inşaat ve kurulum faaliyetlerinin bütünleştirilmesi ve uygulamalarda eşzamanlılığın ve işbirliğinin en üst düzeye çıkarılması yoluyla tedarik sürelerini azaltmaya. taşeronların ve işletmecilerin tasarım sürecine katılmaması sonucunda. 5.. inşaat projelerinin yaşam çemberinde yer alan aktörlerin projenin erken aşamalarında bir araya getirilerek tasarım kararlarına dahil edilmesi sonradan oluşacak problemleri azaltacaktır. daha fazla tasarım esnekliğe. bunun sonucunda hataların ve yanlış anlamaların ortaya çıkması. Projelerin gerçek yaşam çevrimi analizinden yoksun olmaları. 1998. çevre temsilcilerinin. Bütünleşik proje ekibi (Evbuomwan ve Anumba. Tasarım maliyetinde ve zamanında artıştır. EM’yi aşağıdaki şekilde tanımlamışlardır (Khalfan ve diğ. 2007) : 1.

8. inşaat endüstrisinde yer alan firmaların EM’nin benimsenmesine ne ölçüde hazır olduklarının da değerlendirilmesi gerekir. Çatışma ve hukuki problemler azalır. temel olarak imalat ve yazılım mühendisliği gibi endüstrilerde kullanılmak amacıyla 1993 yılında CERC tarafından geliştirilmiş olan “RACE”(Readiness Assessment for Concurrent Engineering . 2001a. Elde edilen bulgularla. bir projeyle ilgili masrafların yaklaşık %70’inin tasarım aşamasında gerçekleştiğini göstermiştir. yorumlar bu frekans ve çapraz tablolardan elde edilen yüzdelere dayalı olarak yapılmıştır. 2001c). 2001b. Proje temin sürecindeki evreler arasında ve ekip üyeleri arasında daha sağlam ve doğru bilgi transferi gerçekleşir. inşaat endüstrisindeki yüklenici. Daha kaliteli inşaat üretimi sağlanır. malzeme sağlayıcı ve imalatçı firmaların da EM uygulama düzeyleri irdelenmiştir (Khalfan ve diğ. müşteri odaklı hale gelir ve ortak amaçlar geliştirirse yukarıdaki faydalar sağlanacaktır. Türk inşaat sektöründeki uygulama düzeyini saptamak amacıyla bir anket çalışması gerçekleştirilmiştir. EM’nin benimsenmesinden önce herhangi bir inşaat organizasyonu için hazırlık değerlendirilmesinin yapılmasıyla gerçekleştirilebilir. yenilikçi ve işlevsel ürün oluşturmak için tasarımın erken aşamaları sırasında işbirliği yapmaktır. Bu amaçla. 5. Analizlerde. Projenin erken evrelerine (tasarım süreci) daha fazla zaman ayrılması ile proje tanımı daha iyi yapılır. Ayrıca. 11. uygulama için gerekli ortamı sağlamak için. nşaat endüstrisinin diğer endüstrisi dallarıyla rekabet edebilirliği artar. sraf azalır. bunun üzerinde revizeler yapılarak da “BEACON” adlı modeller geliştirilmiştir. 2001). 3. 12.2. Türk nşaat Sektöründe Eşzamanlı Mühendislik Uygulamaları Bu çalış mada. inşaat firmaları projenin daha fazla yönünü kontrol etme gücüne sahip olurlar. Bu işlem. öncelikle “CERAMConstruct”. CERAMConstruct Modeli kullanılarak. müşterinin gereksinimlerini karşılayan yaratıcı. 218 . 7. 10. malat endüstrisindeki çalış malar. 6. 9. 4. tanımlayıcı frekans tablolar ile iki değişken arasındaki ilişkiyi gösterir biçimde düzenlenen çapraz tablolar kullanılmış.. Eğer proje ekibi. Proje katılımcıları arasında iletişim ve işbirliği gelişir. imalat sektöründe doğup diğer sektörlere sıçrayan “Eşzamanlı Mühendislik” adlı yeni bir yönetim anlayışının. Proje zamanı ve maliyeti azalır. firmaların EM uygulama düzeyi ve eksiklikleri saptanmıştır (Khalfan ve diğ. SPSS istatistiksel paket programı kullanılarak değerlendirilmiştir. nşaat sürecindeki yönetim ve koordinasyon daha iyi hale gelir. Anket sonunda elde edilen veriler. EM kavramının inşaat endüstrisinde uygulanmasını kolaylaştırmak. Projenin son aşamalarında yapılacak değişikliklerin. Ekibin ana görevi.EM için Hazırlık Değerlendirmesi) modeli baz alınarak. uygunsuzlukların azalması ile proje verimliliği artar.. Tasarımcılarla diğer ekip üyeleri arasındaki ilişkinin gelişmesi ve toplam inşaat süresindeki azalmalar sayesinde. ngiltere’de ve Pakistan’da yapılan alan çalışmaları ile BEACON Modeli kullanılarak.

sonuçlar bölümünde bir değerlendirme yapılmıştır. Ankete katılan yüklenici firmaların faaliyet alanlarının dağılımı (*) Tablo 2. Frekans (Frequency) Değerlerinin Analizi SPSS bilgisayar programı yardımıyla her soruya karşılık verilen cevapların frekans (frequency) değerleri saptanmıştır. Bu değerlere göre. Tablo 1.ülkemizin özgün koşulları da dikkate alınarak. oluşturulan tabloların bazıları aşağıda (Tablo 1 . Ankete katılan yüklenici firmaların EM bilgi/ilgi düzeyinin dağılımı 219 .Tablo 4) arasında gösterilmektedir.

Tablo 3. 27 49% 22 40% 45 82% 39 71% 20 36% 26 47% 11 20% 16 29% 49 89% 34 62% 42 76% 22 40% 26 47% 9 16% 15 27% 23 42% 23 42% 9 16% 16 29% 5 9% 15 27% 10 18% 3 5% 3 5% 0 0% 0 0% 7 13% 1 2% 8 15% 3 5% 0 0% 2 4% 0 0% 3 5% 2 4% 0 0% 0 0% 2 4% 3 5% 22 40% 20 36% 1 2% 3 5% 2 4% 220 .) Oran (%) 55 100% 55 100% 55 100% 55 100% 55 100% 55 100% 55 100% 55 100% 55 100% 55 100% 55 100% Yeni Bir Sistemin Uygulanmasında Üst Yönetimin Desteği Benchmarking uygulamaları TKY uygulamaları Matris tipi proje ekibi oluşumu Ekip çalışmasına dayalı personel politikası Personel eğitimi Birimlerin amacına yönelik ödüllendirme (1) Birimler arası bilgi paylaşımının sınırlı olması (1) E-posta kullanımı ş süreçlerinin oluşturulması ve kullanımı Müşteri odaklı çalışma (1) : Bu sorular olumsuz sorulmuştur. Ankete katılan yüklenici firmaların EM uygulamasına zemin hazırlayan alt yapılarının düzeyi Yüklenici Tamamen Katılıyorum EM Uygulamalarına Zemin Hazırlayan Altyapı Unsurları Firmaların Belirtilen EM Unsurlarına Katılım Düzeyi Kısmen Katılmıyorum Hiç Katılmıyorum 0 0% 2 4% 1 2% 1 2% 3 5% 2 4% 5 9% 0 0% 0 0% 1 2% 1 2% Kısmen Katılıyorum Kararsızım Altyapısı Toplam Sayı (ad. Ankete katılan yüklenici firmaların tasarım kararlarında ekip elemanlarının yer alma düzeyi (*) Tablo 4.

33% 35. Ankete katılan yüklenici firmaların EM bilgi/ilgi düzeylerinin faaliyet bölgelerine göre dağılımı (*) Faaliyet Bölgesi EM Bilgi / lgi Düzeyi Biliyoruz ve uyguluyoruz Biliyoruz.70% 9 16.41% 2 3.) Oran (%) 91.17% 14.00% 14.33% 10.92% 8.93% 9 16. bilgi 13 25.07% 18 33.85% 2 3.81% 11 20. henüz uygulanmıyor lgi duyuyoruz. bilgi edinmeye çalışıyoruz Hiç bilgimiz yok Toplam Sayı (ad.00% 12.67% 13 24.41% 6 11.33% 54 100. bilgi edinmeye çalışıyoruz Hiç bilgimiz yok Toplam Sayı (ad.67% 13 24.) Oran (%) 11 4 5 1 11 Biliyoruz ve uyguluyoruz 22.37% 43 79.92% 7 2 3 0 Biliyoruz.58% 22.58% uygulanmıyor 12 4 5 1 lgi duyuyoruz.25% 0.07% 18 33.42% 50.) Oran (%) Yurt çi 12 22.33% 51 94. Bu amaçla oluşturulan tabloların bazıları (Tablo 5 – Tablo7) arasında gösterilmektedir.00% (*) Birden çok seçeneğin işaretlenebildiği soruların dağılımı Tablo 1.85% 4 7.08% 22. birbirleriyle olan ilişkilerini gösteren çapraz kontrol tabloları oluşturulmuş ve bu tablolar üzerinden değerlendirmeler yapılmıştır. 3.67% 35.92% 8.07% 18 33.81% Toplam Sayı (ad.08% 14 7 11 4 17 Hiç bilgimiz yok 29.00% 4 7. henüz uygulanmıyor lgi duyuyoruz.41% 1 1.41% 8 14.67% >50 2 3.70% 1 1. 6 ve 7’de görülmektedir.41% 5 9.17% 6.37% 11 20.11% 15 27.07% 8 14.44% Yurt Dışı 13 24.41% 11 20.85% 4 7.) Oran (%) 14 25.93% 9 16.85% 4 7.70% 1 1.37% 21-30 0 0.78% 41-50 4 7.58% 4. diğer bazı soruların cevapları arasında.) Oran (%) 14 25.00% Tablo 7.42% 2.33% 10.33% 54 100. henüz 7 14.22% 8 14.) Oran (%) 4 7.50% 100.81% 13 24.42% 2.63% TOPLAM Sayı (ad. Tablo 5.37% Faaliyet Süresi (Yıl) 31-40 4 7.00% 8. Ankete katılan yüklenici firmaların EM bilgi/ilgi düzeylerinin kullandıkları bilgisayar destekli modelleme araçlarına göre dağılımı (*) Kullanılan Bilgisayar Destekli Ürün/Süreç Modelleme Araçları TOPLAM EM Bilgi / lgi Düzeyi CAD CAM CAE H ÇB R Sayı (ad.70% 11 20.41% 1 1.08% edinmeye çalışıyoruz 27. 221 . Ankete katılan yüklenici firmaların EM bilgi/ilgi düzeylerinin faaliyet sürelerine göre dağılımı EM Bilgi / lgi Düzeyi 0-20 Biliyoruz ve uyguluyoruz Biliyoruz.26% 2 3.Çapraz Kontrol (Cross-Check) Değerlerinin rdelenmesi EM bilgi ve ilgi düzeyinin sorulduğu soruya verilen cevaplarla.00% Tablo 6.42% 44 17 24 6 48 Toplam Sayı (ad.85% 1 1.70% 2 3.

Türk inşaat sektöründe yer alan yüklenici firmaların genelinin tasarım kararlarına katılan grupları çoğunlukla inşaat. Taşeron.(Tablo 2). Ek olarak. bilip henüz uygulamayan firmaların hepsinde CAD %100 kullanılmaktadır (Tablo7). EM’yi bilen ve uygulayan firmalarla. makine ve elektrik mühendislerinden oluşmaktadır. Bu araçların hiçbirini kullanmayan yüklenicilerin yaklaşık %70’inin EM konusunda bilgisi olmadığ ı ortaya çıkmıştır.Sonuç ve Öneriler Sonuçlar Anketin analiziyle ulaşılan en önemli sonuç. EM konusunda uygulamaya geçmiş sınıfın yaklaşık üçte biri yakın zamanda kurulmuş genç sayılabilecek işletmelerden oluşmakta iken. EM ilgi ve bilgi düzeyinin faaliyet bölgesine göre dağılımını gösteren Tablo 6’da. şirket içi etkin bilgi alışverişi ve iletişimin uygulanma oranı %36 seviyesinde olup. Bunun yanında. Bu bağlamda. EM uygulamalarındaki önemli bir teknik bariyer göstergesidir. Diğer bir sonuç ise. Bunun yanında. meslek odaları bu konulara ilgi duyup. 222 . mal sahibi. EM konusunu bilen ancak henüz uygulamayan ile ilgi duyan kesimin çoğunluğunun 21–30 yıl aralığında faaliyet süresine sahip olduğudur (Tablo 5). ankete katılan yüklenici firmaların %33 ünün EM konusunda hiçbir bilgisi olmadığıdır. “yurt dışı taahhüt işi üstlenme oranı artınca EM bilgi ve ilgi düzeyi artmaktadır” diyebiliriz. Müşteri (kullanıcı). EM’nin hayata geçirilmesinde önemli yapı taşlarından olan üst yönetimin desteğinin. şirket içi personel eğitimlerinin ve ekip çalış masını teşvik eden uygulamaların yetersizliği ile en iyi rakiplerle kıyaslama (benchmarking) gibi kaliteyi iyileştirici yöntemlerin az kullanılması da uygulanabilirlik için engel teşkil etmektedir. sadece %14 inin faaliyet süresi 50 yıldan fazladır. Anket sonucu elde edilen bir diğer sonuç ise. sektörde yer alacak yeni mezunların da bu konuda bilgi sahibi olmaları sağlanabilir. EM uygulamaları için yeterli sayılabilir (Tablo 4). işletmeci ve malzeme sağlayıcının tasarım kararlarına katılımı azdır (Tablo 3). Ayrıca. Örgün eğitim kurumlarında. şirket bünyesindeki e-posta kullanımı ve kalite yönetimi ve iş süreçlerini anlatır sistemlerin varlığı ile müşteri odaklı çalış ma stratejisi oranları. bilgisayar destekli ürün ve süreç modelleme araçlarının (CAD/CAM/CAE) kullanım oranlarıyla ilgilidir. ortak ve çevre temsilcisinin katılımı az sayılabilir. özellikle inşaat mühendisliği ders programlarında “Eşzamanlı Mühendislik” kavramına yer verilerek. EM’yi bilen ve uygulayan yüklenicilerin %57’sinin faaliyet süresi 30 ila 50 yıl arasındadır. Öneriler Sektörde yer alan yüklenici firmaların dünyada kabul görmüş ve kullanılmakta olan çağdaş yönetim anlayış ları tanımalarına imkân sağlamak amacıyla. eğitici seminer ve tanıtım fonksiyonlarının geliştirilmesi gerekmektedir. belli dönemlerle şirketlere dönük eğitim programları düzenleyebilirler. Diğer yandan.

Khalfan. (2000) Establishing and Processing Client Requirements-A Key Aspect Concurrent Engineering in Construction. J. (C.J. pp.F.M.260-270. çalış mamızda hazırlanan anketin içeriği bu alan çalışmasından elde edilen bilgilerle zenginleştirilerek anket tekrarlanabilir. pp. Baldwin.Taylor & Francis. Prasad. 7(2). Kamara. M..J. araştırma. Baron. pp.M.F.BT Technology Journal..O. 7(1).. Cutting-Decelle.. J.O.M. 29(7-9). (1997) Communication Issues in Concurrent Life-Cycle Design &Construction.M. M.J. Kaynaklar Anumba. Baugh. 102(5-6). Bouchlaghem. J.A. CE:Research and Applications. C.J. (2001) Assessing the Suitability of Concurrent Briefing Practices in Construction within a Concurrent Engineering Framework. Khalfan. Anumba. EM kavramını bildiklerini ve kullandıklarını belirtmişlerdir. European Journal of Purchasing & Supply Management. pp.. A. P. Engineering. Mommessin. N. Industrial Management and Data Systems. Evbuomwan. B. (1998) An Integrated Framework for Concurrent Life-Cycle Design and Construction. Construction and Architectural Management. Carillo.. D. International Journal of Project Management. Anumba. Evbuomwan. C.J.N.F. M.337-351.A. gözlem ve anketler sonucunda elde edilecek verilerle.199-212. C.J. A. M.Ankete katılan yüklenici firmalardan bir kısmı (%26).O. 19(6).M. (2001b) An Investigation of the Readiness of Contractors for the Implementation of Concurrent Engineering in Construction..M.. C. A. (2007) Concurrent Engineering in Construction Projects. (2001a) An Investigation of the Readiness of Material Suppliers & Manufacturers for the Implementation of Concurrent Engineering in Construction... Carillo.Kamara.J. pp. pp.F.J. Anumba. C.E. C. Anumba.587-597. Kamara.J. Siemieniuch.F. M.Anumba.. Anumba. M. C. J.41-153. N..J.. Khalfan. (2002) Organizational Structures to Support Concurrent Engineering in Construction.209216. Khalfan. Evbuomwan..M. COBRA2001 Conference Paper.M. (2001) Readiness Assessment of the Construction Supply Chain for Concurrent Engineering.. Evbuomwan. 15(1).O. Anumba.A. C. Anumba. Advances in Engineering Software. Bu firmaların uygulamada karşılaştıkları engelleri saptamak. C.. C. Dufau. yeni uygulamacılar için bir veritabanı oluşturulabilir ve bu tecrübelerden yararlanılabilir. (2000) Integrating Concurrent Engineering Concepts in a Steelwork Construction Project. G... Ayrıca.. Anumba. pp..J. C. Anumba.A. C.Cutting-Decelle editor).15-28. P. N. söz konusu firmalarda yapılacak inceleme. 8(3)..A.. 223 . varsa yetersiz görülen noktalarda tespitler yapmak ve öneriler sunmak amacıyla.M.F. N. Sinclair.

Şekerci. H.. stanbul Teknik Üniversitesi. pp. P. Mutluay.. M.M.S. Li.375-383.J. Carillo.(2005) Eşzamanlı Mühendislik lkelerinin nşaat Proje Sisteminde Uygulanmasına Yönelik Bir Model Doktora Tezi. H. Love.. Anumba. B. (1998) Concurrent Engineering: A Strategy for Procuring Construction Projects.M. P. stanbul.. Çukurova Üniversitesi. International Journal of Project Management.Khalfan. (2001c) An Investigation of the Readiness of Pakistani Companies for the Implementation of Concurrent Engineering in Construction. 16(6). Gunesekaran.A. (2008) Eşzamanlı Mühendislik Kavramının Türk nşaat Sektöründe Uygulanabilirlik Düzeyinin rdelenmesi Yüksek Lisans Tezi. A. 224 . C. Adana.

Giriş Çoğu inşaat projesi büyük ölçeklidir ve karışık bir yapıya sahiptir. Buradaki ana sorun. işletmeler geçmişe ait değerli verileri biriktirebilmektedir. Anahtar sözcükler: Veri Madenciliği. her ne kadar kendini tekrar etmeyen imalatlara sahip olsa da çoğu üretim safhasında ana fikir aynıdır. Bu nedenle. nşaat yönetimi işlemi sırasında. şletmenin karar verme kabiliyetini iyileştirmek için yönetimin her adımında bilgi teknolojilerine başvurulmalıdır. nşaat sanayisi. bütçeler. makine. Veri ambarları ve veri madenciliği teknolojilerinin geliştirilmesi bu problemlere makul çözümler önermektedir. Bir işletmenin birkaç projeyi eş zamanlı üzerine alması ve bu kadar çok detayı kontrol etmesi çok iyi derecede yönetim ve karar verme kabiliyeti gerektirmektedir. bu verilerin dahili kurallar oluşturmak suretiyle müdürlere karar verirken yardımcı olabilmek için nasıl düzenleneceği ve inceleneceğidir. teknik şartnameler. Bu makalede. inşaat işletmeleri projelerin yönetiminde en son bilgi teknolojilerine başvurmalıdır. Ayrıca veri madenciliği tekniklerini kullanarak bir yapının yaşam döngüsünün nasıl iyileştirildiğine de yer verilmektedir. Bu yönetim sisteminin yardımıyla müdürler işletmenin durumunu ve gelişim eğilimini kestirebilmektedir. ayrıca uluslararası platformda çok sert rekabetle başa çıkması gerekmektedir. kalite. Türkiye E-Posta: eda. çevre kanunları ve iş güvenliği gibi kısıtlara sahiptir. Aynı zamanda inşaat işletmeleri iş programı. ekipman ve finans konuları ele alınmaktadır.noyan@hotmail. malzeme. stanbul. bütün bu kısıtları bilgisayar destekli bilgi teknolojileri sistemlerine uyarlamaya başlamıştır. inşaat sanayinde veriye dayanan sistemler ezici bir çoğunluğa sahiptir. inşaat işletmelerinin gereksinimlerine göre veri ambar sistemleri geliştirmenin ve veri madenciliği teknikleri uygulamalarının ne kadar faydalı sonuçlar doğuracağı ve gelecek projelerde karar verme sürecini kolaylaştıracağı anlatılmaktadır. Bu projeler yönetilirken işçilik.com nşaat Mühendisliği Bölümü stanbul Üniversitesi. Ayrıca inşaat sektörü.com Öz Bütün inşaat projeleri. saha güvenliği ve proje maliyetini de kontrol etmek zorundadır.nşaat Yönetiminde Veri Madenciliği Uygulamaları Eda Noyan Ekrem Manisalı stanbul Üniversitesi nşaat Mühendisliği Bölümü nşaat Yönetimi Mühendisliği Bilim Dalı E-posta: ekremmanisali@yahoo. nşaat işletmelerinin. 225 . bütün bu karışıklıkların haricinde küreselleşmenin iyice kendini gösterdiği şu günlerde. inşaat yönetimi. Dolayısıyla geçmiş projelere ait uygulama bilgileri yeni projelerde karar verme sırasında çok büyük önem taşımaktadır. iş leri daha da karışık ve zor hale getiren iş programları. Bütün bu bilgilerin ış ığında. veri ambarcılığı.

Veri ambarında toplanan bilgiler işletmenin geçmişe ait olan bilgileridir. zamana göre değişken. Genellikle inşaat işletmesi veri ambarı sisteminin gereksinimlerini veri ambarı projesinin başında net olarak tanımlayamamaktadır. Veri Ambarı ve Veri Madenciliği Bir veri ambarı. Veri madenciliği. kalıcı olan verilerin toplanmasıdır. Bu sistemin birincil amacı. Veri ambarı sisteminin kurulma prosedürü 214 . sistemin çok amaçlı ve karışık olduğu hesaba katıldığında kademeli ve dairesel bir işlemdir. tanımlama ve tahmin etmedir. bütünleşmiş (tümleşik). nşaat şletmelerinin Veri Ambarı Sistemleri Veri ambarı sistemlerinin geliştirilmesi. verinin türünden gelen karakteri anlatabilmektedir. Tanımlama.Bu makalede. inşaat işletmesine projelerin yönetimi sırasında karar vererek yardımcı olmaktır. veri ambarı sistemlerinin tam olarak nasıl bir sistem olduğunu bilmemektedir. veri ambarı tüketicinin tüm gereksinimlerini karşılayabilecektir. 1. büyük veri tabanlarından ya da diğer verilerden yararlı ve örtülü bilginin çıkarılması tekniğidir. işletme geliştiricilere devamlı olarak güncel gereksinimlerini sunabilmektedir. 2. Veri madenciliğindeki başlıca iki görev. Çeşitli çevrimlerden sonra. yönetimin kararını destekleyen konuya dayalı. Bu bilgilerin çoğalması uzun bir süre almaktadır ve veri ambarının geliştirilmesi devamlı olarak iyileştirme işlemine dayanmaktadır. Geliştiriciler. Veri ambarı bir çeşit teknolojidir. Çünkü işletmeler. Şekil 1. tüketicilerin sistemi anlayabilmesi için veri ambarı modeli kurmaktadır ve veri ambarını inşa etmek ve yönetmek için araçlar sağlamaktadır. Tahmin etme ise daha değerli bilgileri ya da bazı güncel verilere dayanan sonuçları kestirebilmektedir. Bir kere veri ambarı kavramı açıkça anlaşılmışsa. inşaat işletmelerinin gereksinimlerine göre veri ambarı ve veri madenciliği teknolojilerinin kullanıldığı bir araştırma anlatılmaktadır. Ayrıca veri madenciliği tekniklerini kullanarak bir yapının yaşam döngüsünün nasıl iyileştirildiğine de yer verilmektedir. Bu yeni gereksinimlere göre veri ambarı sistemi düzeltilmiştir. fakat diğer taraftan problemlerin çözümü olan bir fikirdir.

1. Veri ambarı modelinin konu yapısı. Yıldız şeması iki tür tabloyu içermektedir: olay tabloları ve boyut tabloları. bilgileri içeren birçok konu inşaat işletmelerine ait veri ambarında tanımlanmıştır.2. düzeltilmemiş bir takım özel tabloları içeren. analitik işlemleri desteklemek için kullanılan özel bir veri tabanı tasarım türüdür. 215 . inşaat yönetimi varlıkları hakkındaki nicel ya da gerçek verileri içermektedir. Şekil 2. Yıldız şeması. yıldız ve kar tanesi şemalarını içermektedir. Olay tabloları. Boyut tabloları ise daha küçüktür ve bir varlığın boyutlarını yansıtan tanımlayıcı bilgileri içermektedir. Veri Ambarı Modellerinin Tasarımı nşaat işletmelerindeki araştırmalara göre. Malzeme envanterine ait yıldız şeması 2. güvenlik. iş programı. kalite.2. Veri Ambarı Sisteminin Geliştirilmesi Hem sunucudaki hem de müşterideki bileşenlerin tasarlanması ve geliştirilmesi veri ambarı modellerine dayanan veri ambarı sisteminin geliştirilmesi için gerekmektedir. maliyet vb. makine. Bu bileşenler başlıca: • Sunucu üzerindeki araçlar ve bileşenler için veri çıkarma ve temizleme. insan kaynakları. malzeme. • Sunucu üzerindeki yapı veri küpü ve yönetimi için olan bileşenler • Müşteriler üzerindeki veri kesişmeleri için araçlar.

tahminleri ve kararları uygun olarak iş leyebilirler. inşaat işletmesinin veri ambarındaki geçmiş verilerle kurulmuştur. Diğeri ise üçüncü şahıs aritmetiğinden gelmektedir. Müşterilerin araçları. Kullanıcılar. şletmenin proje yönetimini karşılayan bir takım veri madenciliğ i modelleri. bu modellerle kesişmeleri. Veri ambarına dayanan bir veri madenciliği sistemine ait tipik bir yapı 3. Aksi takdirde. veri madenciliği modellerini gözlerinde canlandırabilmekte ve işletmenin proje yönetimi sırasında karar vermesine yardımcı olabilmek için faydalı verileri tahmin edebilmektedir. Bu sistemde üç aritmetik kullanılmıştır: karar ağacının sınıflandırılması.2.3. bir inşaat işletmesindeki proje yönetiminin gereksinimlerini karşılayan. nşaat Yönetimi çin Veri Madenciliği Sistemleri nşaat işletmelerine ait veri ambarlarının kurulma amacı veri madenciliğini desteklemektedir. kullanıcılar bir veri kaynağı sağlayarak ve veri madenciliği aritmetiği tayin ederek kendi veri madenciliği modellerini kurabilirler. Birisi. 3.1. 216 . Veri Madenciliği Modelleri Sistemdeki sunucuda. bir takım tipik veri madenciliği modelleri vardır. Şekil 3. küme analizi ve ilişki kuralı analizi. Veri Madenciliği Makinesi ( Aleti ) Sistemde. Analiz Servisi tarafından önerilmiş olan veri madenciliği aritmetiğinden gelmektedir. veri madenciliği makinesi iki esas bileşeni içermektedir.

insan kaynakları. 217 . bu sistemi muhtelif inşaat projelerinde kullanmanın inşaat işletmelerinin yönetim projeleri esnasında karar vermeye yardımcı olduğunu desteklemektedir. “Application of Data Warehouse and Data Mining in Construction Management”. Aynı zamanda.Dr. “Using Data Mining Techniques for Improving Building Life Cycle”.3. China. güvenlik vb. kullanıcılar malzeme kullanımının karar ağacı modeli ile her bir anahtar düğümündeki özdeğerlerin dağıtımını bulabilirler. Böylece gelecekteki malzeme kullanımını tahmin edebilirler. bir inşaat işletmesinin proje yönetimi için veri ambarı ve veri madenciliğ i sistemlerinin geliştirilmesini içermektedir. P. Reffat. tesis ve inşaat müdürlerine hizmet. Veri Madenciliğinde Grafik Kullanıcısının Kesişim Noktası Veri madenciliği sistemine ait grafik kullanıcısının kesişimi. kalite. Kaynaklar [ 1 ] J. Australia. The Ministry of Science and Technology of China. [ 2 ] J. iş programı. Örneğin. W. Rosenblatt. MA. 2002. Gero.M. kullanıcılar veri madenciliğ i modellerini uygun olarak yönetebilirler. Ayrıca. kullanıcılara sonuçları anlaşılır bir şekilde göstermektedir. Liew. Zhang. T. 2003.4. Ekrem MAN SALI’ya şükranlarımı sunarım. Aynı zamanda. Bunlar genellikle inşaat yönetimi sırasında. Veri Madenciliği Sisteminin Uygulanması Sistem malzeme. Shen. J. makine. iş programı. Hong Kong.S. University of Sydney. Ayrıca veri madenciliği tekniklerinin kullanılması. kalite ve güvenliği içeren muhtelif özel fonksiyon modüllerini içermektedir. kullanıcılar bir tahmin sorgusu ileri sürerek ve bazı etkileyen faktörlere karar vererek tahmin kesişimini kullanabilirler. bakım konularını teşhis etmede yardımcı olmakta ve yapıların yaşam döngüsüne değer katmak için stratejik planlamanın iyileştirilmesini yönetmektedir.3. Sonuçlar. Sonuçlar Bu makale. inşaat işletmelerinin gereksinimleriyle yüzleşerek kaynak. Teşekkür Bu çalış maya verdikleri destekten dolayı Sayın Hocam Prof. 3. 4. Q. Peng. R. için muhtelif özel analiz araçlarının geliştirilmesi anlatılmaktadır. bilimsel karar vermek ve projelerin fizibilite değerlerini ölçmek için kullanılmaktadır.

.

Kululanga 2001. uygulanması ayrıca firma içinde korunması süreçlerini kapsayan entegre bir yaklaşım olarak tanımlanmıştır. Böl. firmaların bilgi yönetim altyapısı bağlamında incelenmiştir. Mimarlık. Araştırma bulguları. üretim tabanlı ekonomilerde göreceli olarak azdır. bilgi yönetiminin açıklanmasında kullanılan önemli kavramlardan biridir. küme analizi. Balıkesir E-posta: ekaraman@balikesir. Balıkesir E-posta: skale@balikesir. Literatür incelemesi sonucunda bilgi yönetimi altyapısı: (1) firma teknolojisi. nşaat Müh. üretim tabanlı ekonomiden (ü-ekonomisi) bilgi tabanlı ekonomiye (bekonomisi) doğru bir geçiş içerisindedirler (örn. Çağış kampüsü. bilgi yönetim stratejileri. Anahtar sözcükler: nşaat firmalarında bilgi yönetimi. Çağış kampüsü. Literatürdeki bilgi yönetimi tanımları incelenmiş ve bu çalış mada inşaat sektörü için bilgi yönetimi. para.-Mim. içsel ve dışsal yönlü olarak gruplandırılmaktadır. Bilgi yönetimi stratejisi ile ilişkili literatür çalış maları incelendiğinde. Bilgi yönetimi stratejisi. her bir kümedeki bilgi yönetim stratejisi.tr Serdar Kale Balıkesir Üniversitesi Müh. (3) firmanın organizasyonel yapısı olarak ifade edilmiştir. Üretim faktörü olarak bilginin kullanılması. Üretim tabanlı ekonomilerde temel bileşenler hizmet ve malların üretimindeki finansal sermayenin (örn. Bir firmada bilgi yönetiminin etkili ve etkin biçimde uygulanabilmesi. öncelikle bu süreçleri sağlayacak bilgi yönetim altyapısı (sağlayıcıları) ile mümkündür. servis ve süreç üzerinde profesyonel alan bilgisinin ortaya çıkartılması.-Mim. Giriş nşaat firmaları. nşaat firmalarının b-ekonomiye doğru geçişi. kaynağına göre bilgi yönetimi stratejisi kavramı inşaat sektöründe ana yüklenici konumunda bulunan firmalar için araştırılmaktadır. kaynağına göre bilgi yönetimi stratejisi. ürün. dağıtılıp yayılması. Seetharaman ve diğerleri 2002). firmaların bilgi yönetimi stratejisinin belirlenmesinde önemli etkenlerden biri olduğu görülmektedir. Fak.(2) firma kültürü. kaynağına göre bilgi yönetimi stratejisinin her firmada belirli bir ölçüde uygulandığını göstermekte ve ‘bilgi yönetimi stratejisi’ ile ‘bilgi yönetimi altyapısı’ arasında birbirini etkileyen anlamlı bir ilişkinin olduğunu ortaya çıkarmaktadır.nşaat Firmalarında Bilgi Yönetimi Stratejisi Erkan Karaman Balıkesir Üniversitesi Müh. Böl. Fak. 231 . kaynağına göre BYS. Kaynağına göre BYS.edu. inşaat yönetimi literatürlerine (örn. Bilgi ekonomisinin temel bileşenleri ise mal ve servislerin üretiminde kullanılan bilginin ölçümü ve yönetimi üzerine kurulmuştur. nşaat firmalarında uygulanan kaynağına göre bilgi yönetimi stratejisine ilişkin küme analizi yapılmış. mevcut bilgi yönetimi uygulamalarında gerçekleşen değişiklikleri ve bu değişikliklere ulaşmanın yollarını tanımlamaktadır. makine. Kamara ve diğerleri 2005) bilgi yönetimi kavramının girmesini sağlamıştır. iş gücü) kontrolünde gerçekleşmektedir.edu.tr Öz Bilgi yönetimi stratejisi (BYS). Bu çalışmada.

2008) incelenmiştir. Bilgi Yönetimi Bilgi. uygulanması ve firma içinde korunması süreçlerini kapsayan entegre bir yaklaşım olarak tanımlanmıştır. öğrenim ve deneyimlerin firma faaliyetlerini etkilemesi sonrasında oluşan bireye ve firmaya ilişkin. 232 . Bilgi Yönetiminin artan önemini kavrayamayan firmalar ise rekabet etme gücünü kaybedebilmekte ve sektörden çekilmek zorunda kalabilmektedir (OECD 2001). 1998). rekabet yeteneğini arttırmak için bilgiyi üretme. firma performansını arttırmak için bilgiyi eyleme dönüştürmeye yönelik bilinçli bir strateji olarak tanımlanmıştır (Plunkett 2001). 21. Karl Wiig (1986) tarafından işletme/yönetim literatürüne kazandırılan bilgi yönetimi. Çıdık. her bir kümedeki bilgi yönetim stratejisi. Bu çalışmada. Wiig 1995. 2002) bilgi yönetimi ile ilişkili çalışmaların büyük bir bölümünde. Bilgi yönetimi kavramına gösterilen bu ilginin artması. lk olarak Dr. Literatürde (örn. yüzyılda endüstrileşme makineleşme ve sermayenin oluşturduğu kentsel işgücüne dönüşmüştür. Gold ve diğerleri (2001) bilgi yönetimini. Bu yapılanmanın içerisinde bilginin yönetilmesi. 1800’lü yılların sonlarında tarıma dayalı arazi kullanımı. Kıvrak 2005. uygulama ve korumaya yönelik stratejiler ve süreçler bütünü olarak tanımlar. 20. günümüz iş dünyasında yer alan inşaat firmalarının dikkatini çekmiştir (Kululanga 2001). yayma. açık ve örtülü her türlü bilgi kaynağının belirlenmesi. yönetilmesi ve paylaşılması işlemlerini firmanın yapısına göre uyarlayan ve uygulayan bir bilim dalı olarak tanımlar. ürün. işgücü ve sermaye bileşenlerinden oluşan yeni bir yapılanma gerçekleşmiştir. Bilgi ve bilgi yönetimine gösterilen ilginin artmasından dolayı. Alavi 1997. servis ve süreç üzerinde profesyonel alan bilgisinin ortaya çıkartılması. şletme/yönetim literatüründeki bilgi yönetimi tanımları incelenmiş. uygulanacağı ve yönetilebileceğini tanımlayan sistematik bir süreç olarak adlandır. eğitim. Plunkett (2001) bilgi yönetimini. Choi ve Lee. firmaların izleyeceği stratejinin tanımı yapılmıştır. nşaat firmalarında uygulanan bilgi yönetimi stratejisine ilişkin küme analizi yapılmış. Nonaka 1994. aynı zaman da o firmayı diğer firmalardan farklı kılan bir unsurdur (Davenport ve Prusak. tanımlanması. yüzyılda ise üretim alanı. düzenlenmesi. bilgi yönetimi konusu birçok araştırmacı tarafından (örn. bugünün ve yarının firmaları için önemli bir konu haline gelmiştir.Küresel ekonomide bir firmanın en büyük rekabet avantajı olan bilgi. bilgi yönetimi stratejisi kavramı inşaat sektöründe ana yüklenici konumunda bulunan firmalar için araştırılmaktadır. bu çalışmada inşaat sektörü için bilgi yönetimi. bilgi yönetimi iki başlık altında incelenmiştir: (1) bilgi yönetimi stratejileri ve (2) bilgi yönetim altyapısı. firmaların hedeflerini gerçekleştirmek için bilginin nasıl üretileceği. günümüz ekonomisinde firmaların başarısı için hayati önem taşımaktadır. firmaların bilgi yönetim altyapısı bağlamında incelenmiştir. Bilgi yönetiminin ilk adımında. Kim (2000) bilgi yönetimini.

Firmalarda. firmada mevcut ama şu ana kadar kullanılmamış hammaddelerin kullanılması olarak tanımlanmaktadır. ancak firma 233 . yeni bilgilerin üretimi açısından önemlidir. bir kurumda teknolojik sistemlerin. Bundan dolayı bu sınıflandırma içsel yönlü ve dışsal yönlü bilgi yönetimi stratejisi olarak iki boyutta ele alınır. yenilenmesine. yeni bilginin yaratılması veya mevcut bilginin kapsamının geliştirilmesi için önemli bir kaynak olacaktır. Bilgi yönetim stratejisi (BYS). Bu kavramlar firma içerisine iyi uyarlandıkları ve bütünleştirildikleri takdirde. dağıtıldığını ve kullanıldığını açıklayan. çalışanların bilginin. saklanmasına. Zack 1999) kullanılan iki bilgi yönetim stratejisi vardır: (1) odağına göre BYS. paylaşılmasına ve kullanılmasına odaklanmaktadır (Wiig 1997). Bu stratejide firmalar.Bilgi Yönetim Stratejisi Bilgi yönetim stratejisi. Bilgi yönetim stratejisi. Literatürde (Bierly ve Chakrabarti 1996. Bilgi yönetim stratejisi. Dışsal yönlü BYS. bilginin nasıl yönetileceğini ortaya koyan bir plan veya yönetimsel yaklaşımdır. yeni bir ödüllendirme sistemi kavramının firmada uygulanmasına odaklanmaktadır. oldukça pahalı bir yöntemdir. 999). Etkili bir bilgi yönetim stratejisi. Bilginin firma temeline yayılması ve firmada kullanılması. mevcut bilgi yönetimi uygulamalarında gerçekleşen değişiklikleri ve bu değişikliklere ulaşmanın yollarını tanımlamaktadır (Back ve Moreu 2001). Çünkü bu bilgiler yeni bilgilerin oluşturulmasında en önemli kaynak olarak kullanılır. kurumsal bilgiden daha fazla olması. çsel yönlü BYS. teknik ve kurumsal girişimler. içsel yönlü ve dışsal yönlü bilgiyi birlikte yönetebilenlerdir. değişim ve gelişimin. firma sınırları içerisindeki bilgi paylaşımına ve üretimine odaklandığında. bilgi yönetim sürecini destekleyecek sağlam birer adımdır. büyük belirsizlik ve risk içeren. firma içinde üretilen bilginin. insan kaynakları yönetiminin ve tüm çalışanların sürece gönüllü katılımlarını sağlar (Tiwana. Dolayısıyla. bilginin nasıl üretildiğini. bilgiyi ya kendi iç kaynaklarından üretme ya da dış kaynaklardan temin etme yoluna giderler. firma çevresindeki tüm bilgiyi transfer etmek ve diğer kazanımlar veya gözlem yoluyla dışarıdaki bilgiyi firmaya getirmeye çalışan bir stratejidir. Bu çalışmada. Dış kaynaklardan bilgi edinimi. kültürel değiş imin. çsel kaynaklardan bilgi elde edilmesi süreci. organize edilmesine. Kaynağına göre bilgi yönetim stratejisinin başarıyla uygulandığ ı firmalar.2003). Diğer ifadeyle. Firma içi bilginin doğruluğu. Çalışanların deneyimlerini firmaya aktaramaması. sosyal ve kültürel unsurların. sınıflandırıldığını. teknolojinin. alındığı zaman belli değildir. (2) kaynağına göre BYS. Ayrıca. inşaat sektöründe uygulanan bilgi stratejileri. kaynağına göre BYS bağlamında incelenmiştir. iç kaynaktan yeteri kadar bilgi edinilemediğinin en önemli göstergesidir. bir firmada gerçekleştirilen her faaliyet noktasında firmanın en uygun bilgiye sahip olması için bilginin yaratılmasına. Firmada. gerekli değişimi sağlayabilmek için firma iç bilgilerinin yeterli olmaması durumunda dış kaynaktan bilgi alımı tercih edilmektedir. Firma içerirsinde üretilen bilgi ne kadar doğru ve çok miktarda olursa. kurumların en önemli bilgi kaynağının belli kısmı sürekli atıl durumdadır (Klimecki ve Lassleben. bunun en önemli nedenidir. o firma sektördeki diğer firmalara göre avantajlı bir konumda olacaktır. dış kaynaktan elde edilen bilginin firma içinde kullanılmasında ve uygulanmasında sorun yaşanabilmektedir. Firmada. firma sınırları içerisindeki bilgi paylaşımına ve üretimine odaklanan bir stratejidir. çsel yönlü bilgi yönetim stratejisi. bilginin yararlı olup olmadığı. zaten örtülü bir bilgi mevcuttur ama henüz kolektif bilgi tabanına ulaşılmamıştır.

sosyal süreçlerde. gelenekler ve değer yargılar olarak ifade edilmiştir. Firmalar. Gupta (2000) firma kültürünü. Firmalara dışarıdan bilgi getirilmesinde en çok kullanılan yöntemlerden biri diğer firmalarla anlaşma veya işbirliği yapmaktır. 1980’li yıllardan itibaren bilgi ve iletişim teknolojilerinde yaşanan köklü değiş imler is dünyası için birçok fırsatı beraberinde getirmiştir. sektördeki geliş melerin ve yeniliklerin gerisinde kalmamalı. onları kontrol altında tutmalıdırlar. firmalarda çalışan personelin ortak projelerde birbirleri ile diyalog kurma imkanı sağlayacaktır. yeni bilginin büyük bir kısmı rakip firma bilgisinin geliştirilmesi ya da analizi ile elde edilir. uygulamalarında ve değerlerinde saklıdır. firmaların teknolojik. Thierauf 1999). bir firmanın çalışanlarının resmi ve resmi olmayan beklentilerini yönlendiren. 1999). Şüphesiz bilgi yönetimi. normlar. Bilgi kavramı sosyal bir nitelik taşıdığından dolayı kurum kültürü. uygun bir zeminin hazırlanması ve tüm bunları destekleyen bir kurum kültürünün oluşturulması gereklidir (Koulopoulos ve Frappaolo 1999) Miller (1995) firmalardaki iletişim üzerine yaptığı çalışmada firma kültürünü tahminler. Firmaların uyguladıkları bilgi yönetim stratejilerini etkileyen önemli faktörlerden biri bilgi yönetim altyapısıdır (örn. kültürel altyapı. Chuang 2004) sonucunda bilgi yönetim altyapısı (1) firma teknolojisi. Firmada bilginin önemli bir bölümü. personelin firma içinde ve dışında diğer insanlarla etkileşimini etkileyen bir kavram olarak tanımlar. Ayrıca firmalar tarafından karşılıklı verilecek eğitim seminerleri. değerler ve faydaların bir kümesi olarak tanımlamıştır.üyelerinin alınan bilgiye uyum sağlaması ve onun geliştirilmesi için çaba sarf etmesiyle mümkün olur (Klimecki. bilginin yayılımı bağlamında önemlidir. Bilgi yönetim altyapısını oluşturan unsurlardan üçüncüsü ise “firmanın organizasyonel yapısı”dır. Lassleben. kadar firmanın organizasyonel yapısı da önemli rol oynar. yalnızca teknolojiye bağımlı değildir ancak teknolojik altyapı. kurum geleneklerinde.(2) firma kültürü. yaptıkları işlerde bilgi ve iletişim teknolojileri kullanımının başlamasıyla firmanın ve firmayı oluşturan birimlerin etkinliğinin arttığı görülmüştür (Hope 1997). Literatür incelemesi (Gold 2001. bilgi yönetiminin kesinlikle vazgeçilmez bir parçasını oluşturmaktadır (Davenport ve Prusak 1998. Bilgi yönetimi uygulamalarının başarısında. Bu açıdan bilgi yönetimine uygun bir yapının firmalarda kurulması bilgi yönetiminin başarısı için 234 . bilgi yönetiminin başarılı biçimde uygulanabilmesi bağlamında son derece önemlidir (Lang 2001). Bilgi yönetim altyapısını oluşturan unsurlardan ikincisi “kurum kültürü”dür. Gold 2001). Firmaların bünyelerinde. Dışarıdaki bilgiyi getirmeye çalışan bir strateji olduğundan. rakiplerinin yaptıkları hakkında sürekli bir bilgiye sahip olmalı. Bilgi Yönetim Altyapısı Bir firmada bilgi yönetiminin etkili ve etkin biçimde uygulanabilmesi öncelikle bu süreçleri sağlayacak bilgi yönetimi altyapısı ile mümkündür (Tiwana. Bilgi yönetim altyapısını oluşturan unsurlardan ilki “firma teknolojisi”dir. Bu tip ortaklıklar. Bu bakımdan firmada bilgiyi harekete geçirebilmek ve firmanın sahip olduğu bilgi birikiminden maksimum düzeyde istifade edebilmek için çalışanların gönüllü katılımının sağlanması. (3) firmanın organizasyonel yapısı olarak ifade edilmiştir. 2000). firmaya uygun personel tiplerini belirleyen. Dessler’e (1998) göre kurum kültürü bir firmada tüm çalışanlar tarafından paylaşılan inançlar.

proje müdürleri ve teknik ofis müdürleri araştıranın hedef yanıtlayıcıları olarak tespit edilmiştir. çalışanların kendi aralarındaki. firmadaki bilgi yönetim altyapısının değerlendirilmesi ANOVA (varyans analizi) ile yapılmıştır. Bilgi birikiminin etkin yönetimi ve uygulaması etkin örgütsel yapıların varlığına bağlıdır ve bu yapılar bilgilerin firma içinde yayılmasına yaramaktadır (Storck ve Hill. Bu metotta örnekler. kullanılan ölçüm soruları literatürden (Lee ve Choi 2003. Etkin bilgi yönetimini kolaylaştıracak bir organizasyonel yapı kurulurken. Bilgi üreten firmaların yapısı.büyük önem taşımaktadır (Beijerse 1999. inşaat sektöründe uygulanması için yeniden düzenlenmiştir. Güvenilirlik analizi. biçimsel bir yapı olmaktan çok insan merkezli bir örgütlenmedir. araştırmaya katkıları dikkate alınarak araştırmacılar tarafından belirlenmektedir (Kinnear 1991). Bu araştırmanın örneklem alanı. Araştırmada yer alan bilgi yönetim altyapısı kavramı. Hiyerarşik bir yönetim yapısında. uyguladıkları bilgi yönetim stratejilerine göre. nşaat firmalarında uygulanması için bir anket formu hazırlanmıştır. Ana kütle ve hedef yanıtlayıcılar belirlendikten sonra. hiç katılmıyorum ile tamamen katılıyorum arasında değişen yedili Likert ölçeği ile yapılmıştır. inşaat firmalarının yirmi ve daha fazla personele sahip olmaları. Bu çalışmada. Anket sorularının değerlendirilmesi. Choi ve Lee 2002) alınmış. bünyelerinde insan kaynakları birimi bulundurmaları da örneklem alanının belirlenmesine etken olmuştur. Hedef Yanıtlayıcılar ve Yöntem Bu çalış mada. bilgi üretimin önündeki engellerin aşılmasını kolaylaştıracaktır (Pfeffer 1992). 235 . Firmaların bilgi yönetim stratejilerinin. firmalarının finansal ve beşeri ölçeği dikkate alınarak oluşturulmuştur. Narasimha 2001). nşaat firmalarının. Güvenilirlik analizi sonucunda 0 ile 1 aralığında (0 ≤ α ≤ 1) değişen bir Cronbach's Alpha (α) değeri hesaplanmıştır. Gold 2001. Ayrıca. üst konumdaki yöneticileri kapsamaktadır. ölçüm konuları içerisinde yer alan soruların kendi içerisindeki tutarlılığını belirlemek amacıyla Cronbach's Alpha (α) değerine bakılarak yapılmaktadır. 2000). yukarıda belirtilen kriterlere uyan Türkiye’deki 300 inşaat firması gerek ziyaret edilerek gerekse telefon yolu ile temasa geçilip e-posta yolu ile toplam 300 anket formu araştırmaya katılmayı kabul eden firma yetkililerine dağıtılmıştır. Son olarak inşaat firmalarını. Bu nedenle firma yöneticileri. SPSS 16 programı ile ankette bulunan soruların güvenilirlik analizleri yapılmıştır. öğrenen. genel müdür ve yardımcıları. çalışanlarla danış manlar arasındaki haberleşme ve bilgi paylaşımı sınırlı olmaktadır. uyguladıkları bilgi yönetim stratejilerine göre sınıflandıracak küme analizleri yapılmıştır. Nonaka ve Takeuchi 1995). bilginin üretilmesini ve paylaşımını destekleyen bir firmaya ihtiyaç duyulur (Davenport ve Prusak 1998. bilgi yönetim stratejisini ölçmeye yönelik 11. Firma içi örgütlenmenin insan merkezli olması. Anketlerden elde edilen veriler istatistiksel değerlendirme için SPSS 16 analiz programına aktarılmıştır. Örneklem. Türk nşaat Sektöründe yer alan firmaların uyguladıkları bilgi yönetim stratejileri incelenmiştir. bilgi yönetim altyapısını ölçmeye yönelik 34 soru yer almaktadır. Anket formunda. Bilgi yönetimini uygulayan firmaları gösteren herhangi bir veritabanı olmadığından araştırma örnekleminin belirlenmesinde yargısal örnekleme yoluna gidilmiştir. bilgi yönetim altyapısı üzerindeki etkisi ölçülmüştür.

66 5. içsel yönü BYS ve kültürel bilgi yönetim altyapısına ilişkin iki soru Cronbach Alpha değerini çok düşürdüğü için bu sorular değerlendirilmeye alınmamıştır.68 24.00 2.95 5. Çalış ma sonunda nihai cevap oranı %35 olmuştur. Tablo 3. Bu tanımlara göre her küme temsil ettiği nesneleri en iyi ifade edecek şekilde düzenlenir.70). Karypis 1999. ilgili ölçüm konusuna ait soruların güvenilir olarak kabul edilebileceğini gösterir (örn. Grup 3. Berkhin 2002.000 236 3. Bilgin 2003).80 0. Grup 2.84 Ölçüm Konuları Dışsal yönlü BYS çsel yönlü BYS Teknolojik BY Altyapısı Kültürel BY Altyapısı Yapısal BY Altyapısı Soru sayısı 5 6 11 12 11 Ortalama 3.91 0. standart sapma ve Cronbach's Alpha değerleri Cronbach's Alpha (α) 0.81 76.73 0.88 0.70’den büyük olması (α ≥ 0. Literatürde küme analizini açıklayan birçok tanım bulunmaktadır (örn. Küme analizi.79 4. Bilgi yönetim stratejisine göre sınıflandırma için küme analizi 1. standart sapması ve Cronbach's Alpha değerleri Tablo 3’te gösterilmiştir. ortalama.000 Dışsal Yönlü çsel Yönlü Grup Sayıları .80 0. Bierly ve Chakrabarti.65 5. Tablo 1’de.83 0. en basit tanımıyla benzer özellik gösteren veri elemanlarının kendi aralarında gruplara ayrılmasıdır. Tablo 1. Bilgi yönetim stratejilerinin bilgi yönetim altyapısı üzerindeki etkilerini belirleyebilmek için firmalardan elde edilen veriler analiz edilmiştir.31 0.Araştırma Bulguları ve Tartışma Bu çalışmada . her bir ölçüm konusuna ait Cronbach Alpha değerleri verilmiştir. Küme analizi.54’ü Müteahhitler Birliği’ne üye . Cronbach Alpha değerinin 0. statistiksel değerlendirme için hazırlanan soruların dağılımı ve elde edilen yanıtların ortalaması. Grup 5. veri indirgeme veya nesnelerin doğal sınıflarını bulma gibi çeşitli amaçlarla kullanılmaktadır (Berkhin 2002. Nunally 1978).94 Std Sapma 1. Ölçüm parametrelerine ilişkin dağılım. Karypis 1999). 105 büyük ölçekli Türk inşaat firmasından elde edilen sonuçlar istatistiksel olarak değerlendirilmiştir.18 5. Bu cevap oranı analiz birimi firma olduğundan ve soru formu örgütsel boyutta kapsamlı sorular içerdiğinden kabul edilebilir bir orandır. Bu çalışmada bilgi yönetim stratejileri dört kümede değerlendirilmiştir (örn. Grup 2. Bu nesneler iki boyutlu düzlem üzerinde noktalarla gösterilir.95 Firmaları uyguladıkları bilgi yönetim stratejisine göre gruplandırabilmek için küme analizi yapılmıştır. geri kalanlar zamansızlıktan veya daha başka sebeplerden dolayı anket formunu doldurmamışlardır.53 5. Güvenilirlik analizi sonucu Cronbach Alpha değerleri incelendiğinde. Bu çalışmada küme analizi sonucu elde edilen değerler Tablo 1 ’de verilmiştir.105 büyük ölçekli inşaat firması anket formunu doldururken. 1996). Küme işleminin uygulandığı veri setindeki her bir veriye nesne adı verilir.83 0.71 5.000 4.

Tablo 4. firmaların dışsal ve içsel yönlü öğrenmelerinin yüksek olduğu grup (örn.891 5.001*** 2.767 4.468 0.917 4.981 statistiksel Uygunluğu F değeri p anlamlılık değeri 6. grupta yer alan firmalar.645 Düşük çsel Yönlü Yüksek Şekil 2.001 237 . Grup Araştırıcı Düşük ort = 5. firmaların içsel yönlü öğrenmelerinin. (4) Yenilikçi. Bierly ve Chakrabarti. Elde edilen sonuçlar ve bu sonuçlara ilişkin F ve p (istatistiksel anlamlılık) değerleri Tablo 4’te gösterilmiştir. ***p≤0. Bu etkinin belirlenmesi için değişkenlere ilişkin varyasyon (ANOVA) analizi yapılmıştır. Yapılan analiz sonucu (Tablo 3. grupta yer alan firmalarda içsel ve dışsal yönlü bilgiye verilen önem çok fazla ve bu grupta 24 inşaat firması yer almaktadır.849 5. grupta yer alan firmalarda içsel ve dışsal yönlü bilgiye verilen önem çok azdır. içsel yönlü öğrenmelerine göre daha kuvvetli olduğu grup. firmaların bilgi yönetim altyapısı üzerinde nasıl bir etkisi olduğu hesaplanmıştır. firmaların dışsal yönlü öğrenmelerinin. Şekil 2) 4. (2) Araştırıcı.561 0. nşaat firmalarının bilgi yönetim stratejisine göre sınıflandırılması Tablo 1’den elde edilen değerler Şekil 2’de gösterilmiştir.727 4 5. Grup Yenilikçi Dışsal Yönlü 4. Kaynağına göre bilgi yönetim stratejisinin. Küme analizine ilişkin ortalama değerler 1 Kümeler 2 3 5. Yapılan analizde dışsal yönlülüğü kuvvetli içsel yönlülüğü zayıf firma sayısı sıfırdır.05 . 1996).Yüksek 1. dışsal yönlü öğrenmelerine göre daha kuvvetli olduğu grup.01 . (3) Yalnızlığı seven. 3. Yapılan analiz sonucunda 5 inşaat firması bu grupta yer almıştır. ** p≤0.726 0.048*** 13.380 5. Grup Yalnızlığı Seven 2. Grup Sömürücü ort = 3.254 2.661 3. firmaların dışsal ve içsel yönlü öğrenmelerinin düşük olduğu grup. 2. Her bir grup uyguladıkları bilgi yönetim stratejisini ifade edecek biçimde adlandırılmıştır: (1) Sömürücü.708 4.001*** Kültürel Teknolojik Yapısal * p≤0. dışsal yönlü bilgi yerine içsel yönlü bilgiye daha çok önem vermekte ve bu grupta 76 inşaat firması yer almaktadır.

: One giant brain. Kaynaklar Alavi. teknolojik BY altyapısı. her bir kümedeki bilgi yönetim stratejisi. grupta yer alan. elde edilen sonuçların istatistiksel açıdan tesadüfü bulunmuş değerler olmadığı.. Moreu K. (2001). grupta yer alan. P.4. bilgi yönetimi stratejisi kavramı inşaat sektöründe ana yüklenici konumunda bulunan firmalar için araştırılmıştır. yapısal BY altyapısı göstergeleri dört grup içerisinde. (1997) KPMG peat marwick U. and people. Araştırıcı olarak adlandırılan . en kötü durumdadır. grupta yer alan. Survey of clustering data mining techniques. Araştırma bulguları.A. analize katılan firmalarda görülmemiştir. Kaynağına göre bilgi yönetim stratejilerinin oluşturduğu dört grupta. ikinci sıradadır. içsel yönlü BYS’ni dışsal yönlü BYS’ne göre daha fazla tercih etmektedir. G. 2. dışsal yönlüğe göre daha baskın olduğu firmalarda bilgi yönetim altyapısına ilişkin göstergeler önem derecesine göre ikinci sırda yer almıştır. Beijerse. 1. M. firmaların bilgi yönetim altyapısı bağlamında incelenmiştir. dışsal ve içsel yönlü BYS’lerinin her ikisini uygulayabilen firmaların bilgi yönetim altyapısına ilişkin göstergeler en üst seviyede çıkmıştır. nşaat firmalarında uygulanan bilgi yönetimi stratejisine ilişkin küme analizi yapılmış. 75-95. E. 3. Bhatt. 123-135. 68-75.05) görülmüştür. “Generic knowledge strategies in the US pharmaceutical industry”.S. techniques.Tablo 4’te. Journal of Knowledge Management. Strategic Management Journal. 1.. Journal of Knowledge Management. grupta ise firma bulunmamaktadır. (2002). (2001). nşaat firmaları bağlamında. Project Management Journal. içsel yönlüğe göre daha baskın olması durumu. yapısal BY altyapısı göstergeleri diğer üç gruptaki firmaya göre en yüksek düzeydedir. teknolojik BY altyapısı. Yenilikçi olarak adlandırılan -2. kültürel BY altyapısı.D. Elde edilen sonuçlarda firmalar. 32. Knowledge management in organizations: examining the interaction between technologies. California.firmaların.firmaların. Yalnızlığı Seven olarak adlandırılan -3. San Jose. 5. Back.. kültürel BY altyapısı. Information management strategy for project management. Dışsal ve içsel yönlü BYS’lerinin her ikisini de uygulayamayan firmaların bilgi yönetim altyapısına ilişkin göstergeler en düşük seviyededir. her bir değerin istatistiksel açıdan anlamlı olduğu (p≤0. (1999). Sömürücü olarak adlandırılan 1. bilgi yönetimi stratejisinin her firmada belirli bir ölçüde uygulandığını göstermekte ve ‘bilgi yönetimi stratejisi’ ile ‘bilgi yönetim altyapısı” arasında birbirini etkileyen anlamlı bir ilişkinin olduğunu ortaya çıkarmaktadır. Dışsal yönlü stratejinin. USA. Sonuçlar Bu çalışmada. Chakrabarti. firmaların bilgi yönetim altyapısına ilişkin değerlerinin nasıl değiştiği gösterilmiştir. R. Harvard Business School. çsel yönlü stratejinin. kültürel BY altyapısı. (1996). analize ilişkin F ve p anlamlılık değerleri incelendiğinde. A. Berkhin P. 94-110. teknolojik BY altyapısı. Accrue Software Inc. 238 .firmaların. Bierly. Questions in knowledge management: defining and conceptualizing a phenomenon. yapısal BY altyapısı göstergeleri dört grup içerisinde.

R.H. In: M. England. Gupta. 34.. Lassleben.K. H. Bilgisayar ve Kontrol Eğitimi. A resource-based perspective on knowledge management capability and competitive advantage: an empirical investigation. (1997). (1999). Türk nşaat Sektöründeki Bilgi Yönetimi Uygulamalarında Yaşanan Problemler ve Çözüm Önerileri. (2001). Anadolu Üniversitesi. Koulopoulos. Lee. T. Hope T. J M.Bilgin T. 1. Kinnear. J.. 42. 23. 18. Kıvrak S. 2. Veri madenciliğinde kümeleme analizi yöntemi uygulaması. (2005) Knowledge management in construction. Gold. Management. ve Frappaolo. A. 68-75. (1998). Expert Systems with Applications. 3. H. (1999). (1998) Working knowledge. P M. The roles of knowledge professionals for knowledge management. USA. ve Segars A. (2002). p.. ve Taylor. Han E. Davenport. Journal of Management Information Systems. Organizational learning (proceedings of the 3rd international conference on organizational learning). Kıvrak S. Arslan G. UK. Dessler. T. ve Govindarajan. Knowledge management's social dimension: lessons from nucor steel. Knowledge management: an organizational capabilities perspective. Araujo and J.H.. 214-225. Yapı şletmesi Kongresi. 551-577. R. stanbul Teknik Üniversitesi.45. Karypis G. 8. Expert System with Applications.. CHAMELEON: A hierarchical clustering algorithm using dynamic modeling. L. H. (2000). Yüksek Lisans Tezi. (2004). (2005) '' nşaat Sektöründe Yüklenici Firmalar için Web-Tabanlı Bilgi Yönetimi Sistemi: Yükleniciler için Bilgi Platformu (YiBiP)''. Easterby-Smith. ve Prusak L. G. Vol. Yüksek Lisans Tezi. ve Kumar V. What causes organizations to learn? . (2000). Malhotra A.. zmir. McGraw-Hill. 1-8. Chuang S. Prentice-Hall. 185-214.. V. IEEE Computer. (1999). Knowledge management strategy and its link to knowledge creation process. Burgoyne (Eds. Marmara Üniversitesi.S. Kim. 239 . (2008). Choi.H.1. 1. R. 29-30 Eylül 2005.. (1991). Smart things to know about knowledge management. (2003). fourth edition. Anumba. Boston. C. Oxford. Lancaster. 71-81. Yüksek Lisans Tezi. C J ve Carrillo. Marketing research: an applied approach. Fen Bilimleri Enstitüsü. Çıdık M. (2005) '' nşaat Sektöründe Yüklenici Firmalar için Web-Tabanlı Bilgi Yönetimi Sistemi''. S. Blackwell Science Publishers. Klimecki.). 173-87. A. Boston. Harvard Business School. INSPEL-International Journal of Special Libraries. 27. Harvard Business School. Competing in the third wave. 459-465. T. Singapore.C. Sloan Management Review. 103-120. Kamara. 32. B. Capstone Publishing Limited. sf.

Pfeffer. (2002) Intellectual capital accounting and reporting in the knowledge economy. 43-59.K. Journal of Intellectual Capital. Supporting knowledge management: A selection of methods and techniques. (2003).27. K (1995). H. 240 . 8. Lead Article in KBS 86 Knowledge Based Systems. Thierauf.M. P. I. (1986). Knowledge management methods.H.. P. J. ve Hill. 63–74. (1999). Salience of knowledge in a strategic theory of the firm. Journal of Intellectual Capital. B. Plunkett. Expert systems: impacts & potentials. R. (1995). Engineering. (1995). K. 215-224. Zack. Nunally J. Seetharaman A. and organizational performance: An integrative view and empirical examination. C. Organizational communication: approaches and processes. (2001). J. Elif Özsayar. 15. (2001). Sooria H.. Hoog R. Proceedings of the International conference held in London.C. USA.. A. New York. 128-148. Lang. 3. OECD. Wadsworth Publishing Company. (2001). ve Saravanan A. (2003). 3. Managerial concerns in knowledge management. Quorum Books. Tiwana.T. 346-354. New York. California. Knowledge management systems for business. 5. Psychometric Theory (2nd edition).13. 5. Wiig. Boston. K. Expert Systems With Applications. 1-10. Tiwana. (1997). (2001) Knowledge Management: Learning-by-Comparing Experiences from Private Firms and Public Organizations. (1994) A dynamic theory of organizational knowledge creation. ve Takeuchi. 1. 41. (2000). California Management Review. The knowledge creating company. S. Wiig. ve McCaffer R. McGraw-Hill. J. Wiig. Bilginin yönetimi. (2001) Measuring knowledge management for construction organizations. Narasimha. Storck. K. Sloan Management Review. A. Knowledge management enablers.. 1. Organization Science. 1. ve Spek R. Miller. 20. The knowledge management toolkit. Journal of Management Information Systems. 5. (1992). 179-228. Nonaka. (1999). Managing knowledge@work: an overview of knowledge management. Journal of Knowledge Management. Managing with power: politics and influence in organizations. Construction and Architectural Management. Developing a knowledge strategy. Prentice Hall. 1. Harvard Business School Press. 125-145. (2000). H. 41. 2. M.Kululanga G. Knowledge diffusion through strategic communities. Knowledge Management Working Group of the Federal Chief Information Officers Council. Nonaka. 14-37. processes. Çev. 2. Dışbank. Lee.S.. I. Oxford University Press. 3. ve Choi. 2. Schema Press. (1978). stanbul. Westport.

Balıkesir. ‘pazar yönelimlilik’ (Shapiro 1988) ve ‘müşteri yönlülük’ (Houston 1986) gibi kavramlar adı altında çeşitli çalışmalar yapılmıştır. Fakat bu çalış malarda pazar yönlülük kavramıyla ilgili bir kuramsal model geliştirmekten çok.Beton Prefabrikasyon Sektöründe Pazar Yönlülüğü Tülay Çivici Balıkesir Üniversitesi Müh.tr Serdar Kale Balıkesir Üniversitesi Müh. pazar yönlülükleri ile kurumsal performansları arasında doğrudan ve dolaylı ilişkilerin varlığını ve bu ilişkilerin pozitif ve anlamlı olduğunu doğrularken. Pazar yönlülük.-Mim. Balıkesir. Çağış Kampüsü. bu geliş im sürecinde 1990’lı yıllar önemli bir dönüm noktası olmuştur. Mimarlık.-Mim. Böl. 1990 yılından önce de ‘pazarlama yönlülük’ (Payne 1988). Böl. firmaların rekabet üstünlüğü sağlayabilmelerinin önemli koşullarından biri de pazar yönlülüğüdür. Pazar yönlülük kavramı üstün müşteri değeri yaratarak rekabet avantajı elde edilebilmesi için rakip ve müşteri yönlülüğünün benimsenmesi ve fonksiyonlar arası koordinasyonun sağlanmasıdır. pazar yönlülüğü kavramının beton prefabrikasyon sektöründe faaliyet gösteren firmaların kurumsal performanslarının iyileştirilmesine yönelik önemli fırsatlar sunduğunu da ortaya koymaktadır.tr Öz Yoğun bir rekabet ortamının yaşandığı beton prefabrikasyon sektöründe. Fak. Kısmi en küçük kareler yöntemi Giriş Pazar yönlülük kavramı yaklaşık olarak 50 yıl önce ortaya çıkmış olmasına rağmen aradan geçen zaman içerisinde güncelliğini kaybetmemiş ve farklı bir çok disiplinden araştırmacı tarafından sıklıkla kullanılan bir kavram olarak günümüze kadar gelmiştir. E-posta: ekaraman@balikesir. Fak. nşaat Müh. Mimarlık. Böl.tr Erkan Karaman Balıkesir Üniversitesi Müh. Bu kavramın ortaya çıkışında yönetimsel bir alt disiplin olan pazarlama disiplini önemli bir rol oynar.-Mim. Balıkesir. Fak. Araştırma bulguları beton prefabrikasyon sektöründe faaliyet gösteren firmaların. Çağış Kampüsü.edu. Çağış Kampüsü. E-posta: skale@balikesir. farklı tanımlamalar yapılmış ve pazar yönlü firmaların sadece 241 . E-posta: tulay@balikesir.edu. Bu çalışmada beton prefabrikasyon sektöründe faaliyet gösteren firmaların pazar yönlülüklerini incelemek için kuramsal bir model geliştirilmiş ve geliştirilen kuramsal modeli ampirik olarak test etmek amacıyla bir anket çalışması yapılmıştır.edu. Anahtar sözcükler: Beton prefabrikasyon sektörü. Yıllar içerinde pazar yönelimi kavramı evrimleşerek önemli değişimler geçirmiş.

Bu çalışmanın sonuçlarına göre yapı mühendisliği ve danışmanlığı alanında faaliyet gösteren çok sayıda firmanın pazarlama biriminin olmadığı ve pazarlama fonksiyonlarında gerekli olabilecek personelinin de istihdam edilmediği ortaya konmaktadır. Bennett. ‘pazarlama yönlülüğü’ ve ‘müşteri yönlülüğü’ kavramları ile eş tutulmuş ve bir kavram kargaşası ortaya çıkmıştır. Pazar yönlülüğü ile firma performansı arasında ilişkiyi inceleyen çalışmaların meta-analizi olan Kirca vd. Dikmen vd. (2008) yapı mühendisliği ve danışmanlığı yapan firmalarının pazarlama süreçlerini ve tekniklerini incelemiş lerdir. Ganah vd. Bu iki kuramsal model ilk olarak farklı üretim sektörleri.). Bu süreçte ‘pazar yönlülük’ kavramı. Yisa vd. (2005). (2008). ‘pazarlama yönlülüğü’ ve ‘müşteri yönlülüğü’ kavramlarından farklı bir kavram olduğu literatürde yaygınlık kazanmıştır. Morgan (1990). 1996. Benzer bir gözlemi Winter ve Preece (2000) de ileri sürmekte ve inşaat sektöründe pazarlama konusunun son yıllarda önem kazanmaya başladağını belirtmektedirler. pazarlama yönlülüğü kavramın ise firmanın pazarlama birimin eylemlerine ve süreçlerine karşılık geldiğ i konusunda literatürde ortak bir görüş oluşmuştur. Sonraki yıllarda ise ‘pazar yönlülük’ kavramının. Yisa vd. Arditi ve Davis (1988) zaman içerisinde inşaat sektöründe faaliyet gösteren birçok firmanın. Bu firmalarda pazarlama süreçlerinin ve eylemlerin büyük bir çoğunun veya tamamının ya firmanın ortakları ya da yöneticiler tarafından üstlenildiği gözlemlenmiştir. Cicmil ve Nicholson. 2000. Yukarıda incelenen makaleler ış ığında inşaat yönetimi liteartüründe pazar yönlülük ve pazarlama yönelimi kavramları arasındaki farkın tam olarak anşılmadığı ve bu nedenle 242 . pazar yönlülük kavramının literatürde yaygın kabulünü ve kurumsal performans ile arasındaki pozitif ilişkinin geçerliliğini bir kez daha doğrulamıştır. Araştırmacılar inşaat sektöründe orta ve küçük ölçekteki girişimcilerin. 1990’a gelindiğinde ise literatürde pazar yönlülük kavramının tanımına ilişkin büyük ölçüde belirsizlik hakim oluşmuştur. 2005. Pazar yönlülük kavramı. pazarlama karşısında Türk inşaat firmalarının tutum ve pazarlama algılarını incelediği çalış masında. inşaat firmaların çok azının kendi pazarlama birim veya bölümünün bulunduğunu rapor etmiştir. Pazar yönlülük kavramının geliş im sürecinde önerilen bir diğer önemli kuramsal model de Kohli ve Jaworski’in (1990) modelidir.’nin (2005) çalışması. pazarlama yeteneğinin. 1998 Winter ve Preece. Jaafar vd. (1996). yapım girişimcilerinin içinde pazarlama fonksiyonunun etkinliğinin arttırılması için bir çerçeve önermektedir.. inşaat sektöründe pazar stratejilerini araştırmış ve bu stratejilerin orta ve küçük ölçekli giriş imcilerin zorluklarla karşı karşıya kaldıkları sonucuna varmıştır. bir firmanın tüm eylemlerine ve süreçlerine karşılık gelirken. sözleşmecilerin çoğu tarafından stratejik başarı olarak görüleceği sonucuna varmıştır. bu sektörde pazarlamanın önemini kavrayamadığını bildirmektedir. yapım ve pazarlama stratejilerinden yoksun oldukları sonucuna varmışlardır. Yapılan araştırmalar inşaat sektöründe faaliyet gösteren firmaların pazarlama prensiplerine adapte olmakta yavaş kaldıklarını ve pazarlama işlevlerinin firmanın yapısı içinde bütünleşmediğini ortaya koymaktadır (örn. sonraları ise farklı hizmet sektörleri bağlamında ampirik olarak test edilmiş ve firmanın pazar yönlülüğü ile kurumsal performansı arasında pozitif ve anlamlı bir ilişkinin olduğu belirlenmiştir. Pazar yönlülük kavramının literatürde doğru olarak tanımlanmasında ve incelenmesinde önemli rol oynayan çalış malardan birisi Narver ve Salter (1990) tarafından geliştirilen pazar yönlülük modeldir. nşaat yönetimi alanında da pazarlama ve pazar yönlülük kavramları farklı araştırmacılar tarafından incelenmiştir.özelliklerine değinilmiştir.

özellikle iki grup araştırmacı (Kohli ve Jaworski 1990. Bu iki grup araştırmacının pazar yönlülük kavramına getirdiği bu yeni yaklaşımları izleyen çok sayıda araştırmacı da pazar yönlülük kavramına farklı bakış açıları kazandırmışlardır. Araştırmanın belirtilen bu amaçlara ulaşması için öncelikle pazar yönlülüğü kavramı tanımlanmış ve kuramsal bir model önerilmiş. pazar yönlülük firmanın paydaşlarıyla ilgili (müşteri. Kohli vd. tedarikçi ve içsel iş levleri) örğütsel davranış ilkeleri üzerine kurulmuş bir kurum kültürüdür. Baker (1999) pazar yönlülüğü kavramına eylemler açısından yaklaşmış ve pazar yönlülük kavramını firmanın stratejik eylemlerini uygulamak ve koordine etmek için paydaşlarına ilişkin bilgiyi incelediği ve kullandığı süreçler olarak tanımlamıştır. (1993) ’nin öne sürdüğü pazar yönlülük kavramı 1990 öncesi literatürde kullanıldığı gibi pazarlama iş levi gibi dar bir bakış açıdan yaklaşmamakta ve pazar yönlülük kavramına davranışsal bir bakış açısı getirmektedir. üstün müşteri değeri yaratarak rekabet avantajın elde edilebilmesi için rakip yönlülüğün ve müşteri yönlülüğün benimsenmesi ve fonksiyonlar arası koordinasyonun sağlanmasıdır (Narver ve Slater 1990).söz konusu iki kavramın eş kavramlar gibi incelendiği ortaya çıkmaktadır. Pazar Yönlülük Kavramı Pazar yönlülük kavramı ile ilgili araştırmalar incelendiğinde. Lado vd. Bu makalede sunulan araştırmanın birinici hedefi. Kohli ve Jaworski (1990) ve Kohli vd. 243 . Bu davranışlar.. rakipleri ve diğer alıcı-satıcıları da dikkate alarak ilgi gösterilmesinin gerekliliğini vurgulamış lardır. elde edilen bu bilgilerin organizasyondaki bütün departmanlar arasında dağılımının sağlanması ve pazara verilecek tepkinin bu bilgiler doğrultusunda belirlenmesi ve uygulanmasıdır. Bu araştırmacılara göre pazar yönlülük kavramı davranışsal bakış açısından. Deshpandé vd. 1993. Narver ve Slater 1990. ve önerilen kuramsal model ampirik olarak incelenmiştir. bir firmanın müşteri ihtiyaçlarına cevap verecek üstün ürünler oluşturmasının ön koşulu olduğunu öne sürmektedir. (1998) ise pazar yönlülük kavramına değer zinciri açısından yaklaşmıştır. Narver ve Slater (1990) ise pazar yönlülük kavramının kurumsal kültür boyutu ile incelenmesi ve değerlendirilmesi gereken bir kavram olduğunu ileri sürerek pazar yönlülük kavramına bu açıdan yaklaşmış lardır. pazar yönlülük kavramına ilişkin inşaat yönetimi alanındaki gözlenen kavram karışıklığını giderirken ikinci amacı ise pazar yönlülük ile firma performansı arasındaki ilişkiyi ampirik olarak Beton Prebafrikasyon Sektöründe faaliyet gösteren firmalar bağlamında incelemektir. Beton Prebafrikasyon Sektörünün genel özellikleri tanımlanmış. Day (1994)’e göre pazar yönlülük. Kurumsal kültür açısından pazar yönlülük. Diğer bir deyişle. işletmedeki bütün hak sahiplerinin de çıkarlarını dikkate alarak üstün müşteri değeri yaratmak anlamına gelirken. Rukert (1992) pazar yönlülük kavramına stratejik bir açıdan bakarken. Bu tanımlama firmalarda pazar bilgisinin elde edilmesi için etkin bir bilgi sisteminin varlığını kaçınılmaz kılmakta ve pazara verilecek cevabın her aşamasında bütün departmanların katılımını gerekli görmektedir. Deshpandé ve Farley (1998) pazar yönlülükle müşteri yönlülüğün aynı anlama geldiğini ve pazar yönlülüğün kültürel bir odaklanmanın yansıması olduğunu ileri sürmüşlerdir. 1994) tarafından yapılan çalışmalarda pazar yönlülük kavramı için yeni modeller ve ölçüm yöntemleri geliştirilmiş olduğu ve bu araştırmaların diğer bilimsel araştırmalara öncülük ettiği görülmektedir. müşterinin şimdiki ve gelecekteki ihtiyaç ve tercihlerindeki değişime ilişkin bilgilerin toplanması. (1993) müşteri yönlülüğü açısı ile yaklamış ve müşterilerle sadece bugünü dikkate alarak değil gelecekteki olası tercihlerini anlayacak şekilde.

farklı ödüller için bir savaş olarak düşünülmeli ve müşteri yönlülükle beraber rakip yönlü olmanın gereği de unutulmamalıdır (Narver ve Slater1990). Pazar yönlülük kavramına ilişkin geliştirilen bu modeller incelendiğinde en yaygın olarak kullanılan kuramsal modelin Narver ve Slater (1990) tarafından gerçekleştirilen model olduğu ortaya çıkmaktadır. Motivasyonel performans firmanın çalışanlarının motivasyon düzeyinin arttırılmasında ve iyileştirilmesinde firmanın gösterdiği performansın bir ölçütüdür. Firma içinde herkesin. Pazar yönlülük ve kurumsal performans arasındaki ilişki bir çok çalış maya konu olmuştur (Bakınız Kirca vd. zamanla pazar değişikliklerine bağlı olarak gelişebilecek durumlarda bile tam bir müşteri değer zincirinin işletmeler tarafından yaratılmasını ihtiyaç göstermektedir (Narver ve Slater1990). modeli oluşturan bileşenler arasındaki dolaylı ilişkin tamamı ihmal edilmiştir. (3) geliştirilen kuramsal modeli ampirik olarak doğrulamak ve (4) önerilen kuramsal model ile kurumsal performansı arasındaki ilişkiyi incelemek olmuştur. her birinin kurumsal performansı doğrudan etkilediği kabulü üzerine geliştirilen bir modelin olması dolayısla. (2) rakip yönlülük. firmanın ticari hedeflerinin oluşturulmasında müşteri memnuniyetini temel alan bir yaklaşımdır. süreçler/bileşenler arasındaki dolaylı ve doğrudan etkileşimler göz önüne alınarak süreçlerin/bileşlerin incelenmesi gerekir. modelin geçerliliğinin çok sayıda araştırmada doğrulanmış olmasıdır. firmaların çeşitli süreçlerin/bileşenlerin farklı şekillerde bir araya gelmesiyle oluşan varlıklar olması nedeniyle. Bu çalışmalardan çıkan ortak sonuç ise pazar yönelimini oluşturan üç bileşenin her biri ile kurumsal performansı arasında anlamlı ve pozitif bir ilişkinin var olduğudur. (1) pazar yönlülük kavramını tanımlamak (2) pazar yönlülük kavramına ilişkin kuramsal model geliştirmek. içsel koordinasyon ise firmanın motivasyonel performansını ve pazar performansını doğrudan etkilemektedir. pazar yönlülük kavramını oluşturan üç bileşen ile kurumsal performans arasındaki ilişkiyi yeniden tanımlakta ve bileşenler arasındaki doğrudan ve dolaylı ilişkileri de değerlendirmektedir. rakip yönlülüğü ve içsel koordinasyonun. (Narver ve Slater1990). Rakip Yönlülük. ekonomik düzeylerinin iyileştirilmesi. Fakat Narver ve Slater’in (1990) kuramsal modeli pazar yönlülük kavramını oluşturan üç ana faktörün. Bu yaklaşımın temelinde müşterinin ihtiyaçlarının tam olarak anlaşılması ve firma içerisinde müşterinin beklentilerinin sistematik biçimde incelenmesi ve değerlendirilmesi yatmaktadır. Bu yaklaşıma göre. çsel Koordinasyon. Müşteri memnuniyeti. pazar yönlülük kavramını üç ana faktör ile açıklamaktadır. Firmanın pazar performansı ise firmanın rakip firmalara müşteritaleplerini karşılama yeneteğinin geliştirlmesi ve iyileştirilmesi ayrıca pazar payı 244 . Firma çalışanlarının iş memnuniyeti. firmanın içsel koordinasyonunu doğrudan etkilerken. Müşteri memnuniyeti sadece bugün için değil. Önerilen bu kuramsal modele göre müşteri memnuyeti ve rakip yönlülük. 2005). (1) müşteri memnuniyeti. bilgi ve yeteneklerinin arttılmasına yönelik faliyetlerin desteklenmesi gibi ölçütler ile değerlendirilebilir. Kuramsal modeli oluşturan faktörler. Narver ve Slater’in (1990) modelinin yagın olmasındaki temel neden. farklı pazarlarda. farklı pazarlama eylemleri ile rakipleri saf dışı bırakmayı ve aynı zamanda rakiplere karşı her zaman önlem almayı gerekli kılan bir anlayıştır. ve (3) içsel koordinasyon. Şekil 1 de sunulan kuramsal model önerisi.Yukarıda özetlenen çalışmaların temel amaçları. müşteri değeri yaratmalarına ve rakip firmaların stratejik eylemlerine ilişkin bilgi ve deneyimlerinin serbestçe paylaşmasıdır. Rakip yönlülük de rekabet. Narver ve Slater’in (1990) kuramsal modeli. personel ve diğer kaynakların uyumlu olarak çalışmasıdır. müşteri memnuniyeti. firmanın bütününde. Yakın dönemde kurumların performansını inceleyen çalışmalarda en yaygın olarak izlenen çağdaş yaklaşımlardan biri de yapılandırmacı yaklaşımdır.

Bu anlamda. MÜŞTER MEMNUN YET MOT VASYONEL PERFORMANS ÇSEL KOORD NASYON RAK P YÖNLÜLÜK PAZAR PERFORMANSI Şekil 1. Kurumsal performansın iki farklı bileşenden oluşmasının temel gerekçesi ise yakın dönem de performans kavramında incelenen çalışmalarda çoklu paydaş yaklaşımın kullanılması ve bu yaklaşımın günümüz piyasa koşullarında kurumların performanslarının tek ölçütle kavramlaştırılmalarının yetersiz olacağıdır. yüzyılın başlarında atılmıştır. 2008). beton prefabrikasyonu. Pazar yönlülük için kuramsal bir model önerisi Prefabrike Beton Sektörüne Genel Bir Bakış Prefabrikasyon sözcüğü. insanlığın artan ve çeşitlenen gereksinimlerinin karşılanması için üretim sistemlerinin rasyonelleştirilmesi. artan dünya nüfusu ve gelişen uygarlıkla birlikte. bir ürünü oluşturan parçaların fabrikada kontrol altında ve seri olarak üretildiği ve bir bant sistemi üzerinde bu parçaların bir araya getirildiği endüstriyel sistemler için kullanılmaktadır. dır. Endüstriyel bir üretim olan beton prefabrikasyonun ana amacı. teknolojilerinin yenilenmesi. Bugünkü anlamıyla prefabrikasyonun ilk temelleri 19. 20. fabrikalara alınmakta ve sürecin tüm aşamaları konrol altında tutulmaktadır. 2008). artık beton prefabrikasyon tekniği ile karşılanmaktadır. daha kaliteli. Bu firmalarda toplam 3909 personel istihdam edilirken firma başına düşen ortalama personel sayısı 122’ dir (YEMAR. 2007 yılı itibarıyla Türkiye Beton Prefabrikasyon sektöründe faaliyet gösteren kayıtlı firma sayısı 76’dır (YEMAR. yüzyılın ilk yarısında endüstriyel gelişmeler ve Avrupa’daki yoğun yapı talebi ile beton prefabrikasyon uygulamaları yaygınlık kazanmıştır. Son yıllardaki endüstrileşme hızına paralel olarak artan endüstriyel yapı ihtiyacının hemen hemen tümü. Bu alandaki ilk uygulamalar. daha çok. daha ekonomik üretim olduğundan. Ülkemizde ise ancak 1960'lı yılların sonlarında beton prefabrikasyon uygulamalarına başlanabilmiştir. tek katlı endüstriyel yapılar ile sınırlı iken sonraki yıllarda uygulama alanları alt yapı ve çevre düzenleme elemanlarını da içine alacak şekilde genişlemiştir. Beton prefabrikasyonun bu uygulamalardaki pazar payı günümüzde %85-%90’lara ulaşmıştır (Anadol 2008). genel anlamda.gibi ölçütler ile değerlendirilebilir. kısacası daha çok ve daha nitelikli yapı üretim yapılması gereğinden doğmuştur. üretim. 245 .

firmalarının finansal ve beşeri ölçeği dikkate alınarak oluşturulmuştur. anket formu araştırmaya katılmayı kabul eden firma yetkililerine e-posta yolu ile dağıtılmıştır. Bu süreçte Türkiye Betonarne Prefabrikasyon Birliği. genel müdür ve yardımcıları. Bu temsil oranı araştırma sonuçlarının genellenebilir olduğu göstermektedir. Bu çalışmada. Bu araştırmanın örneklem alanı. katılımcı firmaların %74’ü 11 veya daha fazla yıldır bu sektörde faaliyet göstermektedir. Anket formununda firmaların kuruluş yılları ve çalıştırdıkları tam zamanlı personel sayıları açık uçlu soru şeklinde yöneltilmiştir. Firmaların Pazar yönlülüğü ve performansları ise ‘hiç katılmıyorum’ ile ‘tamamen katılıyorum’ arasında değişen yedili Likert ölçeği ile değerlendirilmiştir. Bu nedenle firma yöneticileri. prefabrikasyon sektörüne uygulanabilmesi için yeniden düzenlenmiştir. Araştırmada yer alan pazar yönlülüğüne ilişkin kavramlar. proje müdürleri ve teknik ofis müdürleri araştırmanın hedef yanıtlayıcıları olarak belirlenmiştir. Ana kitle ve hedef yanıtlayıcılar belirlendikten sonra. birliğe üye firmalara ankete katılımlarını teşvik etmiştir. Şekil 3 de ise anket çalışmasına katılan firmaların yaşlarına göre dağılımı sunulmuştur. Şekil 2 de anket çalışmasına katılan firmaların tam zamanlı çalışan personel sayına göre dağılımı sunulmuştur.Araştırma Yöntemi Örneklem ve Hedef Yanıtlayıcılar Beton prefabrik sektöründe pazar yönlülüğü incelemeyi amaçlayan bu çalışmaya katkıda bulunabileceğini düşündüğümüz beton prefabrik firmları dikkate alınarak araştırmanın örneklemi belirlenmiştir. Anket çalışmasına toplam 45 firma katılmıştır. Anket çalış masına katılan firmaların %69’u 40 veya daha fazla tam zamanlı personel istidham etmektedir. üst konumdaki yöneticileri kapsamaktadır. yukarıda belirtilen kriterlere uyan Türkiye’deki beton prefabrikasyon üretimi yapan firmaları belirlemek için Türkiye Betonarne Prefabrikasyon Birliği ile bağlantı kurulumuş ve birliğin veri tabanında yer alan firmalarla gerek ziyaret edilerek gerekse telefon yolu ile temasa geçilip. 80~199 2 4% 4 0~7 9 31 % 2 00 ≤ 1 4% ≤ 20 1 2% 21 ~30 19% Şekil 2. Beton prefabriksayon sektöründe kayıtlı toplam 76 adet firmanın faaliyet gösterdiği göz önüne alındığında örnekleminin populasyonu temsil etme oranı (45/76) %59’ dır. Prefabrik firmalarında uygulanmak üzere“Beton Prefabrikasyon Sektöründe Pazar Yönlülük” başlıklı anket formu hazırlanmıştır. Firmaların Tam Zamanlı Personel Sayısı Dağılımı 246 . Narver ve Slater (1990) ve Lai (2003) tarafından kullanılan ölçüm soruları.

Değişkenlerin ölçülmesinde sorulan ölçüm sorularının güvenirliliği. Kısmi En Küçük Kareler yönteminde ölçüm iki aşamada gerçekleşmektedir öncelikli olarak modelinin sonuçlarının incelenmesi belirlenen istatistiksel kriterleri sağlaması koşulunda ise yapısal modelin sonuçlarının değerlendirilmesi yapılmaktadır. Bu yöntem örneklem büyüklüğünün (N). bu yöntemin örneklem gereksinimlerinin eş varyans tabanlı ikinci nesil çoklu istatiksel yöntemlere göre küçük olmasıdır. korelasyon matrisinin diyagonelinde yer alan değerlerden daha büyük olması sonucu.60 olan eşik değerinin üzerinde olması nedenleriyle ölçüm sorularının güvenirlik kriterini sağladığ ı sonucuna varılmıştır (Tablo 1). Modelin tüm değikenlerinin Cronbach alfa değerinin 0.21~30 12% 31~40 12% 5% 11~20 45% 5~10 26% Şekil 3. 247 . Firmaların Yaşlarına göre Dağılımı Analiz Yöntemi Anketlerden elde edilen verilerin istatistiksel değerlendirmesi için ikinci nesil çok değikenli istatitiksel analiz yöntemlerinden biri olan Kısmi En Küçük Kareler (Partial Least Squares) yöntemi kullanılmıştır. Cronbach alfa ve kompozit güvenirlilik değerleri ile incelenmiştir (Tablo 1). Bu çalışma kapsamında en karmaşık bağımlı değikeni açıklamada kullanılan degişken sayısının 2 olması ve çalışmanın örneklem büyüklüğünün 45 olması nedeniyle gerekli örneklem büyüklüğü koşulu sağlanmaktadır (N=45>20). en karmaşık bağımlı değişkeni açıklamada kullanılan değişken sayısının 10 katı kadar olması koşulunu zorunlu kılmaktadır. Her değişken için hesaplanan ortalama varyans.70 olan eşik değerinin üzerinde olması ve kompozit güvenirlilik değerlerinin de 0. Ölçüm Modeli Ölçüm modelinin değerlendirilmesinde. güvenirlilik. Kısmi En Küçük Kareler yönteminin bu çalışma kapsamında seçilmesinin temel nedeni. ve geçerlilik kriterleri göz önünde tutulmuştur. ölçüm sorularının iç tutarlık kriterini de sağladığı sonucuna varılmıştır (Tablo 1). Bu yöntem birinci nesil çok değişkenli istatiksel yöntemlerinden farklı olarak ölçüm ve yapısal modeli aynı anda hesaplamaktadır. içsel tutarlılık. çsel tutarlık kriteri ise her degişken için hesaplanan ortalama varyansın korelasyon matrisinin diyagonelinde yer alan değerlerle karşılaştırılması ile incelenmiştir.

2761 0.2372 0.2756 Rakip Yönlülük 0. güveninirilik düzeyi (p).4636 0.4141 0.5540 0.73 4.3484 0. Bootstrap uygulması için 250 benzetim yapılmış ve ardından patika katsayılarına ilişkin standart hata ve t değerleri hesaplanmıştır (Şekil 3).3615 0.3765 0.55 0.0278 0.2489 0.3639 0.4144 0.5676 0.14 0.9265 0.4218 0.3972 0.82 0.55 0.8479 0.74 0.3737 0. Kısmi En Küçük Kareler yönteminde patika katsayılarına ilişkin standart hata ve t. ve değişkenler arasındaki ilişkiler içinse patika katsayıları kullanılmaktadır.1926 0.4187 0.4706 0.82 0.3984 0.7968 0.78 0.5708 0.3281 0. Doğrulamacı Faktör analizi sonuçları.4761 0.59 0.2933 0.3622 Pazar Performansı 0.4752 0.27 0.3343 0.74 4.7813 0. Cronbach Alfa ve Korelayon Analizi Sonuçlar Değiken MM RY K MP PP Hesaplanan Ortalama Standart Kompozit Ortalama Cronbach Sapma Güvenirlik Varyans Alfa 0.3552 0. Yapısal Model Yapısal modelinin değerlendirilmesinde bağımlı değişkenlerin determinasyon katsayıları (R2).3666 çsel Koordinayon 0.5257 0.5692 0.63 0.4092 0.8496 0.4853 0.67 4.47 1 0.0959 0.7936 0.56 0.2769 0.3186 0.7773 0.5902 0.5712 0.5712 248 .4516 0.81 0.83 0.Tablo 1.3268 0.4091 0.8774 0.7241 0. Bu amaçla.51 0. Iraksak geçerlilik ise bir degişkeni ölçmekte kullanılan ölçüm sorularının diğer değişkenler başlığı altında düşük faktör yüklerine sahip olması koşulunu gerektirmektedir.66 0.3893 -0. bir degişkeni ölçmekte kullanılan ölçüm sorularının sadece o değişken başlığı altında yüksek faktör yüklerine sahip olması koşulunu gerektirmektedir.50 0.2588 0. Ölçüm Modeli: Yakınsak ve Iraksak Güvenirlik Analizi Anket Sorusu (Ai) MM3 MM4 MM5 MM6 RY1 RY2 RY3 RY4 K1 K3 K4 K5 MP1 MP2 MP3 MP4 PP1 PP2 PP3 Müşteri Memnuniyeti 0.4428 0.1862 0.42 0. Tablo 2.54 1 Ölçüm sorularının geçerliliği ise yakınsak ve ıraksak geçerlilik kriterlerine göre incelenmiştir.5277 0.4046 0.4351 0.3839 0.04 0.4905 0.2350 0.2259 0.4507 0.1943 0.6218 0.40 RY K MP PP 1 0. Bu doğrulamaya ek olarak ölçüm modelinin yakınsak ve ıraksak geçerlilikleri de sağladığ ı sonucuna varılmıştır.5617 0.4106 0.değerlerinin hesaplanması.54 0.8884 0.48 0. Ölçüm Modeli Sonuçları: Kompozit Güvenirlilik.6665 0.3807 0.71 4.3756 0.3152 0.08 0.7745 0.3252 Motivasyonel Performans 0.75 0.76 MM 1 0.6186 0.65 0.4998 0.8221 0.3315 0.0962 0.2872 0. bir örneklem benzetim yöntemi olan Bootstrap uygulaması kullanılarak yapılmıştır.72 4.4452 0. anket çalışması ile toplanan veride 5 farklı değişkenin varlığını ortaya koymuştur (Tablo 2).371 0.4351 0.8831 0.1422 0.29 0. Yakınsak geçerlilik.224 0.4438 0.1888 0.05 0.4744 0.3855 0.2698 0.83 0.3786 0.2467 0.1888 0.

01) pozitif ve anlamlı olduğunu ortaya koymaktadır.395 p≤0.631.231 iken rakip yönlülük ile pazar payı arasındaki dolaylı ilişki 0. Müşteri memnuyeti ile pazar payı arasındaki dolaylı ilişki 0.Değeri 2.365.376* RAK P YÖNLÜLÜK 0.565 ve β K→PP=0.01) açıklamaktadır.250.398. firmanın müşterlerine ve rakiplerine ilişkin bilgilerin ve deneyimlerin firma içerisinde serbest paylaşılmasını destekleyen kurumsal bir süreçtir.1349 0.631* (8.396 0.376 5.207 iken rakip yönlülük ile motivasyonel performans arasındaki ilişki 0.9084 0.01) açıkladığı. Yapısal Model Sonuçları MM→ K RY→ K K→MP K→PP Tüm Örneklem Tahmini 0. Tablo 3.1515 0. p≤0.6484 0.106) 0.224 dir. p≤0.908) PAZAR PERFORMANSI R2= 0. p≤0. Bulgular çsel koordinasyon ( K) değişkeni ile motivasyonel performans değişkeni ve rakip yönelimi değişkeni arasındaki patika katsayılarının (β K→MP=0.365* (2. firmanın içsel koordinasyonunu olumlu yönde etkilemekte zira firmanın içsel koordinasyonu da firmanın performansını olumlu biçimde etkilemektedir.1058 2. p≤0. p≤0.Yapısal modelin sonuçlarının incelenmesi neticesinde müşteri memnuyeti (MM) ve rakip yönelimi (RM) değişkenlerinin içsel koordinasyon ( K) değişkenindeki varyansın %37.01) ve pazar perfomansı değişkenindeki varyansın ise %40’ını (R2=0.320 8.398 Determinasyon Katsayısı (R2) MÜŞTER MEMNUN YET 0.01) ve rakip yönelimi (βRY→ K=0.9357 0.0708 t . Bu sonuçlara ek olarak içsel koordinasyon değişkeninin ( K) motivasyonel performans değişkinindeki varyansın %32’sini (R2=0.631 Alt Örneklemlerin Standart Ortalaması Hata 0.936) 0.5834 0. Bu sonuçlar ışığında firmanın müşteri menuniyeti ve rakip yönlülük faktörleri.4157 0.398* Şekil 2.396* (2.566 0.320.152) MOT VASYONEL PERFORMANS R2= 0.01) değişkenleri ile içsel koordinasyon ( K) değişkeni arasında pozitif ve anlamlı bir ilişkinin olduğu ortaya çıkmaktadır(Tablo 2).320* ÇSEL KOORD NASYON R2= 0.8’ini (R2=0. çsel koordinasyon. 249 .365 0. Pazar Yönelimi için Yapısal Model Sonuçları SONUÇLAR Yapısal modelin analiz sonuçları Şekil 1’de sunulan pazar yönelimi kuram model önerisini doğrulamaktadır.566* (5.1099 0.1733 0.3917 0.378. ve müşteri memnuyeti (βMM→ K=0. Müşteri yönlülük ile motivasyonel performans arasındaki dolaylı ilişki 0.

40.T.” Journal of Marketing. Journal of Market-Focused Management. E. and Innovation: Integrating and Extending Models of Organizational Performance. Vol.Bu kurumsal süreç ile firma performansı arasında pozitif ve anlamlı bir ilişki olmasının nedeni. (1999). I. 2. and Innovativeness in Japanese Firms: A Quadrad Analysis. firmaların müşterilerinin ne istediğini anlamaları ve beklentilerini tam olarak karşılamalarını gerektirmektedir.. A. pp. bölümlerin. pp 118–126. 213-232. KAYNAKLAR Anadol. K. R. Farley and F. Sinkula. (2008). Vol. Beton Prefabrikasyon Sektöründe pazar yönlülük kavramını inceleyen bu çalışmanın sonuçları ışığında. 58(4). ve çalışanlara müşteri odaklı bir bakış açısı kazandırılmaları ve rakip firmaların stratejilerini yakından izlemeleri önerilmektedir. 4. R. 57(1). Learning Organization. bu kurumsal sürecin değerli. 3. Dublin. R. 295-308. Farley. No. Rakip yönlülük ise rakiplerin davranışlarını doğru olarak analiz etmeyi ve uygun stratejik yanıtlar vermeyi gerektirmektedir. ‘‘Marketing in construction: opportunities and challenges for SMEs’’. pp. 4.. ‘‘Marketing orientation in construction firms: evidence from Turkish contractors’’. and Walker. ‘‘Marketing policies of companies in a cyclical sector: an empirical study of the construction industry in the United Kingdom’’. Pye. bu sektörde faaliyet gösteren firmalara. Nicholson A. U... Building and Environment.Webster.” Journal of Marketing. J. Müşteri menuniyeti. 4. Day. Deshpandé.. The role of marketing function in operations of a construction enterprise: misconceptions and paradigms. müşteri memnuniyeti düzeyini artırmak için de müşterinin talep ve beklentilerinin sistematik biçimde değerlendirilmesi ve incelenmesi gerekliliği. Baker. (2005). ve taklit edilmesi zor olan kurumsal bir kaynak olması ile açıklanabilir.. No. J. Customer Orientation. Jr. C. Görüş.. Türk Yapı Sektörü Raporu. ‘‘Marketing of construction services’’. U. (2008). (1994). Ganah. YEMAR. Journal of Management in Engineering. “The Capabilities of Market-Driven Organizations.36(2):96–101. and J. Vol. (1993). Journal of Market-Focused Management. nadir. “Corporate Culture. D. (2005). 23–37. M. S. bilgi ve deneyimlerini serbestçe paylaşabilecekleri bir kurumsal kültür oluşturmaları. and Davis. G. içsel koordinasyon düzeyini arttırmak için bireylerin. The construction and building research conference of the Royal Institution of Chartered Surveyors – COBRA 2008. pp 257-265. Deshpande. Birgonul. pp. 37–52. “Measuring Market Orientation: Generalization and Synthesis”. I. (1988). Journal of Business & Industrial Marketing. A. 20. L. Management Decision 1998. W. 1998. Cicmil S. Arditi. pp 297−315. Firmanın bu iki farklı gereksinimi karşılaması ancak etkin bir içsel koordinasyon ile sağlanabilir. 250 . Dikmen. Bennett. Market Orientation. No. and Ozcenk.

and A. pp. J. pp. Slater. (2005). Jaworsky.. Lai K. N. Vol. 53-70 Kirca A. (1990). “Market oriented in quality-oriented organizations and its impact on their performance. April) “The Marketing Concept: What It Is. “Market Orientation: Antecedents and Consequences”. Journal of Civil Engineering and Management. F. pp 31-57. 1-8 Lado. J. ‘‘Marketing practices of professional engineering consulting firms: implement or not to implement?’’. A.B.” Int. J. Türk Yapı Sektörü Raporu 2008. and S.. (2008). marketing capabilities. Proceedings of the Annual Conference of the Marketing Education Group. A.. “Does the Competitive Environment Moderate the Market Orientation-Business Performance Relationship”. 3. and B. Yisa. International Journal for Construction Marketing. “Market Orientation: The Construct. “Developing a Marketing-Oriented Organization. 14. ve Mason C. Ndekugri. 1990. 251 . Vorhies.. Journal of Marketing.their implications for the marketing of construction services’’. Narver. Research Propositions. Journal of Marketing. A. and Ambrose. 31(3). No. 17-34. Morgan. (1988). Payne.Houston.. B. (1988) “What the Hell is ‘Market Oriented’?” Harvard Business Review. A. (1994). (2003).62. (2009). (2008). European Journal of Marketing. 69(2). “The Effect of a Market Orientation on Business Profitability”.L. J. C. Stanley F. A. C. John C. ‘‘A review of changes in the UK construction industry . Oxford Polytechnic. 30(3). and Narver. 3.R. 23-39. Morgan. Aziz. B. S. Measuring market orientation in several populations. 1. stanbul. 24-41.” Strategic Management Journal. D: W. Vol. pp 199-206. Volume 32. 30. C. Kohli. and Preece. Slater. Vol. 46–53.E. P. Kohli.. 84(1). M. 58 (January). Jayachandran S. A. Rivera. and firm performance. Journal of Marketing. (1986. A structural equations model.N. 50: 81-87. ‘‘Relationship marketing between specialist subcontractors and main contractors – comparing UK and German practice’’. and Wai. Shapiro. “Market orientation. pp. Production Economics. 20-35.A. pp. H. I. H. 54. 1993. (2000). What It Is Not.” Business Horizons.” Journal of Marketing. (1996). Jaworsky. Jaafar.. S. 66 (November-December): 119-25. 57. “Market orientation: A meta-analytic review and assesment of its antecedents and impact on performance” Journal of Marketing. pp 47-64. 1990. R. YEMAR Yapı Endüstri Merkezi.S. F. ve BeardenW. B. 909-920. Maydeu-Olivares. No. N. pp 973–995. 2. Journal of Marketing . Winter. No. (1998). J.. European Journal of Marketing. and Managerial Implications”. ‘‘Marketing professional services: an empirical investigation into consulting engineering services’’.

.

stanbul Tel: (212) 511 4804 E-Posta: obisen@bisenconsulting. yapay zekâ metotlarının kullanılması suretiyle bilginin matematiksel veriye dönüştürülmesini sağlayacak bir karar destek sisteminin ortaya konulmasıdır. gerçekçi olarak kapsamayabilmektedir. stanbul Tel: (212) 498 4718 E-Posta: udikmen@iku. Ümit Dikmen Bisen Müşavirlik Divanyolu cad. projelerde kar paylarının düşmesine yol açmakta ve buna bağlı olarak ta hem yatırımcı yönünden hem de yükleniciler yönünden maliyet tahmin çalışmalarının önemi artmaktadır. Risk Giriş nşaat sektöründe artan rekabet dolayısıyla. Bu çalış ma ile maliyetlerde hata oranını en aza indirgemek amacı ile teklif ve bütçe hazırlıklarındaki matematiksel olarak hesaplanamayan maliyet kalemlerinin. hesaplanabilen maliyetlerin üzerine belirli bir hata payı veya diğer bir tanımla risk yüzdesi ilave edilmesidir.Üst Yapı nşaat Projelerinde. maliyetin sağlıklı olarak tahmin edilebilmesi. 34156. başta projelerin giderek daha yoğun mühendislik bilgisi gerektirmesi. ister kontrol dışı bilgi eksikliğinden kaynaklanan hatalar olsun. büyük ölçüde tecrübeye dayalı olarak öngörülen bu yüzde. ister sübjektif bilgilerin değerlendirilmesindeki hatalar olsun.edu. dolayısıyla da karlılık hesapları yüksek hata payı içerebilmektedir. maliyetin sağlıklı olarak tahmin edilebilmesi. Hiç şüphesiz ki. Bulanık Mantık. Anahtar Kelimeler: Yapay Sinir Ağları. birim maliyetlerin (doğrudan ve 253 .tr Öz nşaat sektöründe artan rekabet dolayısıyla. aynı anda farklı coğrafyalarda iş yapılması gibi nedenlerle doğru maliyet tahmininde bulunulması zorlaşmakta. ster maddi olarak sehven yapılan hatalar olsun. Bu hata payının en aza indirilebilmesi amacıyla genel uygulama.com stanbul Kültür Üniversitesi nşaat Mühendisliği Bölümü Bakırköy. Maliyet. ister sübjektif bilgilerin değerlendirilmesindeki hatalar olsun. Diğer taraftan. birim maliyetlerin (doğrudan ve dolaylı) doğru analiz edilebilmesine bağlıdır. yapı malzemelerinin çeşitlenmesi. ister kontrol dışı bilgi eksikliğinden kaynaklanan hatalar olsun. ster maddi olarak sehven yapılan hatalar olsun. Oğul han No:70/3 Eminönü. inşaat projelerinin teklif/bütçe çalışmalarında doğru maliyet tahmininde bulunulmasının çeşitli zorluklar ve bilinmesi veya tahmin edilmesi güç bazı değerlerden dolayı karlılık analizleri ve buna bağlı olarak teklif değerleri ciddi sayılabilecek oranlarda hata payı içerebilmektedir. projelerde kar paylarının düşmesine yol açmakta ve buna bağlı olarak ta hem yatırımcı yönünden hem de yükleniciler yönünden maliyet tahmin çalışmalarının önemi artmaktadır. Fakat inşaat projelerinin teklif ve bütçe çalış malarında. Öngörülemeyen Maliyetlerin Belirlenmesine Yönelik Bir Karar Destek Modeli Ömer Bisen S. hesaplanamayan muhtemel maliyetleri. 34110. Genel Gider..

Bu hata payının en aza indirilebilmesi amacıyla genel uygulama. girdi katmanından. (Elmas. ses tanıma veya görüntü tanıma gibi verilen bir uygulamaya uygun olarak tasarlanırlar. aynı anda farklı coğrafyalarda iş yapılması gibi nedenlerle doğru maliyet tahmininde bulunulması zorlaşmakta. (1995). bulanık mantık (BM). Veelenturf. hesaplanamayan muhtemel maliyetleri. gizli ve çıktı katmanları vardır. tedarik zinciri yönetimi. dolayısıyla da hesaplar yüksek hata payı içerebilmektedir. insan beyninin “nöron” adı verilen birimlerin ağış eklinde çalıştığı ile ilgili olan biyolojik bulgulardan esinlenmiştir. (1992). (Zurada. Bu yüzde tespit edilirken genel olarak karar verici konumundaki kişiler benzer iş ve tecrübelerden elde edilmiş değerler bazında bir değerlendirme yapmaktadır. yani öğrendiği prensibi üzerine kurulmuştur. uzman sistemler (US). gerçekçi olarak kapsamayabilmektedir.dolaylı) doğru analiz edilebilmesine bağlıdır. girdi ve sinyalleri sinyali alır. Bu yöntemler 1980’lerin ikinci yarısından başlayarak yapı ve proje yönetiminde de kullanılabilirliği araştırmacılar tarafından geniş şekilde araştırılmıştır (Adeli ve Karim. üstyapı projelerinde matematiksel olarak hesaplanamayan hata payının yapay zekâ metotları kullanarak en aza indirilmesini sağlayacak bir karar destek modeli oluşturulmasıdır. insan beyni üzerinde yapılmış olan araştırmalara paralel olarak insan beyninin çalışma prensipleri üzerine geliştirilmiş yöntemlerdir. Gizli katman sayısı. verimlilik tahmini. Yapay Zekâ Metotları Yapay zekâ metotları. 2001. Tipik bir yapay sinir ağları modelinde girdi. uygulama alanına bağlı olarak değişiklik gösterir. yapı malzemelerinin çeşitlenmesi. Bununla beraber inşaat proje yönetiminin alt dalları olan. 2007). projenin yüklenilmesi durumunda planlama ve bütçe çalışmalarında da benzer zorluklar yaşanmaktadır. Yöntem. Bu çalış manın amacı. bunların matematiksel veriye dönüştürülmesinde yaşanan zorlukların yanı sıra. Bu çerçevede. genetik algoritma (GA) ve yapay sinir ağları (YSA) gibi yapay zekâ alt dalları gelişmiştir. maliyet yönetimi. Elmas. Aşağıdaki paragraflarda bu devam etmekte olan çalışmanın ilk evresi olan öneri sistem sunulacaktır. Fakat inşaat projelerinin teklif ve bütçe çalışmalarında. Konu hakkında daha detaylı bilgi bu alanda yayınlanmış olan çok sayıda kitap ve çalışmadan elde edilebilir. Bu hata payı dolaylı maliyetlerden kaynaklandığ ı gibi doğrudan maliyetlerden de kaynaklanabilmektedir. Konu diğer yapım işlerine nazaran çok daha fazla sayıda iş kalemi içermekte olan üstyapı projelerinde daha da karmaşık bir hal almaktadır. risk yönetimi. 2009). zaman yönetimi. Yapay sinir ağları. aradaki gizli katmanlardan da geçerek. başta projelerin giderek daha yoğun mühendislik bilgisi gerektirmesi. büyük ölçüde tecrübeye dayalı olarak öngörülen bu yüzde. (2007)). Yapay Sinir Ağları Yapay sinir ağları yöntemi (YSA) temel olarak insan beyninin görsel verileri nasıl işlediği ve nesneleri nasıl ayırdığı. sözleşme yönetimi alanlarında yapay zekâ metotlarına ilişkin muhtelif birçok uygulama yapılmıştır. 254 . hesaplanabilen maliyetlerin üzerine belirli bir hata payı veya diğer bir tanımla risk yüzdesi ilave edilmesidir. ağırlıklı olarak geçtiğimiz yüzyılın ikinci yarısında. Hiç şüphesiz ki. Dikmen ve diğ. Özellikle teklif aşamasında. Çıktı katmanı.

şletme Giderleri. kamp ve şantiye binaları. • Tasarım ve ihale dokümanlarının nitelik ve niceliği . su vs. Dolaylı maliyetler ise. • Ekonomik durum. şantiye kuruşunda işveren ve mühendisin talepleri ve tören giderlerinden meydana gelmektedir. makine ekipman ve taşeron’dan oluşan temel kaynaklar ile beraber. • Projenin geometrik özellikleri (alan. • Kalite standardı . . mutfak. kazı dolgu makineleri. kamp ve şantiye binalarının tefrişi. endirekt personele ilişkin maaş. seyahat. Bulanık mantık ve yapay sinir ağları her birinin kendisine özgü yetenekleri nedeniyle bazı durumlarda birbirlerini tamamlar nitelikte oldukların yakın zamanda her ikisinin beraberce kullanıldığı hibrid teknikler oluşmuştur. Bu bağlamda bulanık mantık metodu az veya eksik veri kümesinin mevcut olduğu durumlar için uygun bir yöntemdir. elektrik. Metodun diğer bir önemli özelliği de diğer tahmin metotları kadar çok sayıda veriye ihtiyaç göstermemesidir. 1965). makine ekipman giderleri. şantiye kuruluş masrafları. Bulanık kümeler konusu ilk kez 1965 yılında Lotfi Zadeh tarafından ortaya konmuştur (Zadeh. Diğer taraftan yapay sinir ağlarının daha ziyade öğrenme ve tanıma konusunda başarılı metot olmasına karşın bulanık mantık yöntemi bilhassa karar verme konusunda daha başarılı sonuçlar vermektedir. çözümde hassasiyet eksikliği kaynağının yeterince açık ve kesin olmayan kıstas veya matematik modellerin eksikliğinden olan problemlerin çözümüne imkân tanımaktadır. Makine Ekipman Giderleri. gerçek hayatta karşılaştığımız beklenmedik durumlar ve belirsizlik içeren problemlere bir çözüm oluşturmayı hedeflemektedir. malzeme. Öngörülemeyen Maliyetler Yapım işlerinde maliyetler doğrudan (direkt) ve dolaylı (endirekt) olmak üzere iki gruba ayrılır. saha ofisleri. temel kaynak (ısınma. finansal giderler ve demobilizasyon giderlerinden meydana gelmektedir. şantiye işletme giderleri.Bulanık Mantık Bulanık küme teorisinden türetilmiş olan bulanık mantık yöntemi de diğer bir yapay zekâ metodudur. Proje kapsamında kullanılacak vinçler. mobilizasyon giderleri. laboratuar ekipmanları. kurulması düşünülen atölye ekipmanları. makine bakım ve onarım giderleri bu kapsamda ele alınmaktadır. kat adedi vs) . avadanlıklar. şantiye iş letimindeki kırtasiye. nakliye ve gümrük maliyetlerinden meydana gelmektedir. Bulanık mantık metodu.) giderleri. Mobilizasyon Giderleri. Doğrudan maliyetler veya sektördeki diğer tanımı ile imalat maliyetleri (productive maliyetlerini). sağlık. ulaşım. direkt işçilik. 255 . Teori. • Projenin yeri . şantiye araçları. Projedeki imalatlar ile ilgili maliyet hesaplamalarının doğruluğu ve hassasiyeti. Bu noktalar dikkate alınarak önerilen sistemde her iki metot hem ayrı ayrı hem de birleşik hibrid sistem olarak kullanılacaktır. belirli bir imalat (poz’a) yönelik olarak kullanılmayıp birçok imalatın yapımında yardımcı olacak amortisman hesabı yapılabilecek makine ekipmanlar bu kapsamda hesaplanmaktadır. başta aşağıdakiler olmak üzere birçok faktöre bağlıdır. vergi giderleri.

dokümantasyon. projelerin detay seviyesi. risklerin kabul. performans teminatı) vergiler. kullanılacak malzemelerin kalitesi gibi kriterlere 256 . çelişkili olması. çizimlerin yetersizliği. işletme. ihale hazırlık süresinin yetersizliği. vs. Ancak buradaki belirsizliklerin fazla olması nedeniyle kesin bir tahminde bulunmak güç olmaktadır. nakit açığ ı durumunda kullanılması muhtemel kredi faiz maliyetleri bu kapsamda ele alınabilmektedir. temizlik ve açılış giderleri bu kapsamda değerlendirilebilmektedir. tüm teminat mektup masrafları. piyasa fiyatlarına olan hâkimiyet. Detaylı maliyet analizleri neticesinde işin sonundaki olası sapmalar kabul edilebilir düzeydedir. Dolaylı maliyetlerin hesaplanmasında hesap hassasiyetini etkileyen faktörler doğrudan maliyetler için olarak faktörlere benzerlik gösterir. Demobilizasyon. piyasa fiyatlarındaki değişkenlikler. Yukarıda tariflenen kısıtlar ile beraber model aşağıdaki 6 başlık altında toplanan kriterler çerçevesinde tariflenecektir.) kısıtları dolayısıyla maliyet tahminlerinde de bir takım güçlükler yaşanmaktadır. Proje risklerini analiz edip. öngörülemeyen maliyetlerin hesaplanmasındaki zorluklar. bunların proje maliyetine etkisi hesaplanabilir. Öngörülemeyen maliyetlerin hesaplanmasına ilişkin çok fazla kriter olmamak ile beraber genellikle deneyimler neticesinde bir katsayı ile hesaplanmaktadır. avans teminatı. Öneri modelde. eksiksiz ve doğru hesaplanmış bir keşif çalışması. Bu güçlükler proje özelliklerinden. Öneri Model Yukarıda yapılan tarifler ve bahsedilen risk ve belirsizliklerin bir yapının olası maliyetini tahmin etmenin ne denli güç olduğunu ortaya koymaktadır. mukavele onay masrafları. sigorta giderleri ve bazen merkez giderleridir. projenin uygulama zorlukları (teknik – finansal). imalat ve endirekt maliyetlerdeki belirsizliklerin yanı sıra proje kaynak (zaman. eksikliği. finansal. bu kapsamda değerlendirilmektedir. Şantiye tesislerinin kaldırılması. teminat mektubu masrafları (ihale teminatı. firmaların teklif/bütçe hazırlık alt yapılarındaki eksiklikler gibi maliyet tahmininin doğru analiz edilmesine engel tüm faktörlerin tariflenen model ile hesaplanabilirliği veya hesaplanamayan sübjektif kriterlerin matematiksel veriye dönüştürülmesini sağlayacak bir karar destek sistematiğ i oluşturulmaktadır. Finansal Giderleri. sponsorluklar. makine ekipman. maliyetlerin yanı sıra proje cirosu oranında hesaplanan maliyet kalemleri. proje risklerinin tam olarak hesap edilememesinden. teklif/ bütçe çalış malarının yapan mühendis kadrosunun teknik bilgi eksikliği. diğer genel gider ve demobilizasyon maliyetleri büyük oranda hesaplanabilmektedir. Yukarıda belirtilen dolaylı maliyetlerden mobilizasyon. ihale dokümanlarının yetersiz. Proje maliyet hesaplamalarında yukarıda belirtilen. Ayrıca yukarıda doğrudan maliyetler için ortaya konan belirsizlik şartlarına ilaveten siyasi durum bilhassa bazı ülkeler için önemli bir faktör olarak ortaya çıkacaktır. malat maliyetlerinin doğruluğu.sigorta masrafları ve işveren/ müşavir’in şantiye işleyiş i esnasındaki talepleri. ret veya transfer edilme durumlarına karar verip. bölge müdürlüğü ve genel merkez yüklemeleri. eksik. insan gücü. veri.

proje riskleri ve dolaylı maliyetlere bağlı kriterler aşağıda tariflendiği gibidir. tamamlanan uluslar arası projelerin tutarı. alt yükleniciler. (Min liu ve Yean Yng Ling. hazırlanan dokümantasyonun içeriği. sözleşme koşulları. çizimlerin kalitesi. götürü). idari. saha yönetim ekibinin yetkinliği. malzeme fiyatlarındaki değiş im. işçilik fiyatlarındaki değişim riski. işveren’in ödeme kabiliyeti. güvenlik sorunları. proje dokümantasyonu. teklif verme koşulları. teklif hazırlama süresi. Finansal. Proje Riskleri R. Burada oluşturulan kriterler (S. finansal.Li. piyasa şartları başlıkları altında. ihalenin durumu. Sönmez ve diğ. proje tipi. işveren’in büyüklüğü ana başlıkları altında ele almıştır. hukuki. ABouRizk. yüklenicinin nitelikleri. proje süresi. ekonomik durum ve işveren kriterleri açısından proje özellikleri tariflenmiştir. devam eden projeleri. Aynı çalışmada ülkesel risk faktörleri. ihale dokümanlarının bedeli. planlama.P. kontratsal. nakit akımı. proje dokümantasyonu. Proje Uygulama Alanı. Genel. yüklenici. şirket karakteristikleri. sahanın konumu. Proje Özellikleri Proje özellikleri. işveren karakteristikleri. işverenin finansal durumu. kalite ve çevresel gereklikler. tazminatın kontrat değerine oranı. hava durumu. tasarım aşamasına müdahil olabilme.K. Proje nitelikleri. politik. projenin genel karakteristik yapısı. (D. maliyet+kar). büyük oranda gerçeğe yakın bir maliyet tahmini yapılabilir. kontrat tipi (götürü. 2005) proje bedelinin tahmin edilmesinde projenin niteliği. 2000) proje özelliklerini çevresel. Kontrat. uygulama yeri ve ortaklık yapısı başlıkları altında ele almıştır. Tasarım. Tutarsal endirekt maliyet kalemleri net olarak hesaplanabilmekle beraber. projenin karmaşıklığı. ekonomik durum. şirket merkezinin durumu. güvenlik. birim fiyat. finansal. proje uygulama yetkinliği. 257 . ağır ekipman ihtiyacı.. diğer katılımcıların rekabet yeteneği. Chua ve D. ön yeterlilik şartları.Dozzi ve M. nakit durumu. projenin tipi ve karlılığı. tasarım. proje büyüklüğü. kaynak ihtiyaçları. işveren’in özel talepleri. şirketin karakteristik özellikleri. kontrat tipi(birim fiyat. coğrafi özellikler. genel ekonomi durum. dâhili faktörler ve işle ilgili kriter başlıklarıaltında ele almıştır. tasarım karmaşıklığı. sözleşmedeki iş kapsam kriterleri ele alınmıştır. ekonomik durum ve işveren özelliklerini detaylandırırken aşağıdaki kriterleri kullanmıştır. teminat gereklilikleri. Kontratsal. tasarım kalitesi. Maliyet tahmin hesaplamalarındaki proje özellikleri. ihale girenlerin sayısı. ortaklık tipi. proje büyüklüğü. yüzdesel hesaplamalar proje bütçesi ile doğrusal olarak değişmektedir. alt başlıklara ayrılmıştır. teklif verme durumu. (2007) proje risklerini genel. ihale tarihi. Ortaklık Yapısı. Dolaylı maliyetlerde ise yüzdesel ve tutarsal hesaplanabilecek şekilde iki gruba ayrılmaktadır.bağlı olmakla beraber. 1996) tarafından oluşturulan kriterlerle mukayese edildiğinde proje ve ihale karakteristik özelliklerinin daha sistematik olarak ele alındığını göstermektedir.

A case-based decision support tool for bid mark-up estimation of international construction proejcts.. Proje cirosuna bağlı olarak yüzdesel olarak hesaplanacak kalemler. “A review of utilization of soft computing methods in construction management” . L. etki ağırlığı nispetinde bütçe fiyatına etkisi düşünülerek model oluşturulmuştur. H. M. şantiye işletme giderleri ve finansal giderlerdir.’nin.U. A. mukavele masrafları.. Analiz edilmesi sonucu hesaplanabilecek maliyet kalemleri mobilizasyon giderleri.. birikimler doğrultusunda farklı yorumlanabilecek kriterlerin tümüyle ele alınıp doğru bütçe tahminlerinde bulunulmasını sağlamaktır. Oluşturulan model ile amaçlanan. cost optimization. Li D. I. sigorta giderleridir. makine ekipman giderleri. Kemal Gür (2007). sübjektif ve kişiden kişiye.. M. (1996). Kaynaklar Adeli. P. O.Dolaylı Maliyetler Endirekt maliyetler yukarıda ifade edildiği gibi yüzdesel olarak hesaplanacak maliyet kalemleri olduğu gibi. projedeki hesaplanamayan. risk ve fırsat ve rekabet kriterleri olmak üzere 3 ana başlık altında detay kriterler oluşturulmuştur. and management – a new model based on neurocomputing and object technologies. ister teklif hazırlık aşaması olsun (pre master plan). Utility-Theory Model for Bid Markup Decisions. MC4T . Sonuç Yukarıda belirtilen kriterler çerçevesinde proje maliyet tahminlerinin doğru yapılabilmesine yönelik olarak. London and New York: Spon Press Chua D. 2001. Akbıyıklı.. Dikmen ve diğ. Journal of Construction Engineering and Management ASCE Dikmen. Talat Birgönül. K. proje maliyetine etki edebilecek tüm parametreler model içersinde düşünülüp. AbouRizk S. & Karim. Schroeder S. Ekim 2009... ister işin alınması akabinde yapılacak bütçe çalışmaları olsun (master plan). stanbul Dozzi S. Journal of Construction Engineering and Management ASCE 258 . Automation in Construction 30-44 Dikmen. A. (2007) yaptığı çalışmada teklif kararını vermeye yönelik olarak genel. Key Factors in Bid Reasoning Model. R ve Sonmez. proje maliyetlerinin doğru hesaplanıp. Construction scheduling. Ateş.Managing Construction for Tomorrow konferansı. teminat mektupları ve vergiler. S.. M. analiz sonucu direkt maliyet tahmini yapılabilecek maliyet kalemler bulunmaktadır. (2000).

Fuzzy sets.A. Modeling a Contractor’s Markup Estimation.. Journal of Management in Engineering ASCE Veelenturf.Elmas. Türkiye. Introduction to Artificial Neural Systems.. stanbul. L. 1965. 1992. West Publishing Company 259 . ve Birgönül T. Ergin A. 1. (2007) Yapay Zeka Uygulamaları. Ling Y. L. Journal of Construction Engineering and Management ASCE Sönmez R.P. Ç. Quantitive Methodology for Determination of Cost Contingecy in International Projects. J.J. Liu M. Prentice Hall Zadeh. Seçkin Kitabevi.. 8: 338–353 Zurada. (2007). Information and Control. (2005). Baskı. 1995. Analysis and Applications of Artificial Neural Networks.M.

.

bina türü projelerde kaba yapı maliyetleri içerisinde önemli yer tutan kalıp işlerine ait adam-saat ve verimlilik değerlerinin sağlıklı tahmini amacıyla yapay sinir ağları yöntemi ile bir karar destek sistemi oluşturulması hedeflenmiştir. işin gerçek bedelinden düşük bir bedelle de üstlenmesine yol açabilir.tr Öz 1980’li yılların başından itibaren mühendislikte artarak uygulama alanı bulan yapay sinir ağları yöntemi. temelinde insan beyninin çalışma ilkelerini taklit ederek çalışan bir problem çözümleme yöntemidir. projenin sadece fiziki ilerlemesini etkilemeyip bütçesini de olumsuz etkileyecektir.sonmez@hadeka. Diğer yandan. Verimlilik Giriş Bir inşaat projesinin tasarım. Kalıp. stanbul Tel: (216) 377 95 95 E-Posta: murat. Anahtar sözcükler: Yapay Sinir Ağları. bu tahminde yapılacak olası hatalar. Bu sürenin oluşumu için de adam-saat verisine ihtiyaç duyulur. yapım öncesinde. stanbul Tel: (212) 498 4718 E-Posta: u.tr HADEKA nşaat Kartal.edu. Diğer bir deyiş le model sürekli öğrenerek kendini geliştirebilmektedir. Teklif aşamasında yapılacak yanlış verimlilik tahminleri bir ihalenin kaybına yol açabileceği gibi. Adam-Saat. Bu amaçla çalışmanın ilk aşamasında bir yapay sinir ağ ı oluşturulmuştur. Bu çalışmada. Türkiye’de konut ve işyeri binaları projelerinde çok büyük sıklıkla kullanılan betonarme 261 . planlama ve programlama çalış malarında önemli yer tutar. Diğer taraftan. Hiç şüphesiz ki. Planlamada ulaşılmak istenen önemli bir sonuç da işin bitim süresidir. kalıp işçiliği verimliliği bir inşaatın betonarme maliyeti ile ilgili maliyet tahmini. kinci aşamada oluşturulan bu ağ elde mevcut bulunan üstyapı projelerine ait kalıp puantajları eğitilmiştir. Ümit Dikmen stanbul Kültür Üniversitesi nşaat Mühendisliği Bölümü Bakırköy. Üçüncü ve son aşamada ise model farklı projelerden elde edilen veriler ile test edilmiştir. Bu bağlamda kurulan model sürekli olarak yeni veriler ile sürekli kendini yenileyebilmesidir. programlama. uygulama ve kontrol gibi tüm aşamalarında verimlilik yani adam-saat değerlerine ihtiyaç vardır. Bu bağlamda. Maliyet. inşaat yüklenicilerinin sağlıklı adam-saat değerleri tahmini gereği yadsınamaz. 34156.Yapay Sinir Ağları Yöntemi le Kalıp şlerinde Bir Adam-Saat Tahmini Modeli Murat Sönmez S. Bu aşamanın en önemli kısmı girdi ve çıktı değişkenlerinin tespitidir. planlama döneminde. planlama. Yöntemin en önemli özelliği gerçek veriler ile kurulan modelin eğitilmesi ve eğitilmiş olan modelin yeni veriler için sonuç üretebilmesidir.com. 34881. şçilik.dikmen@iku.

Tipik bir yapay sinir ağları modeli Tipik bir yapay sinir ağları modelinde girdi. gizli ve çıktı katmanları vardır. Çalış manın bu safhasında sadece sistem kalıp ile olan imalatlar ele alınmıştır. Öğrenme işlemi nöronlar arasında bulunan sinaptik bağlantıların ayarlanmasını içerir. Yapay Sinir Ağları Yapay sinir ağları kavramı.çerçeve yapılarda kalıp işçiliğinin ağırlığı %10 . 1991). yani öğrendiği prensibi üzerine kurulmuştur. Şekil 1’de tek gizli katmanlı basit bir yapay sinir ağları modelini gösterilmektedir. Yapay sinir ağları yöntemi (YSA) temel olarak insan beyninin görsel verileri nasıl işlediği ve nesneleri nasıl ayırdığı. girdi ve sinyalleri sinyali alır. Ardından da önerilen yöntem ile birlikte çalışmada elde edilen ilk bilgiler sunulacaktır. Gizli katman sayısı. Her nöron kendi parçası olan “sinaps”lar vasıtasıyla diğer nöronlar ile sinyal alışverişinde bulunur. X1 X2 X3 y Çıktı katmanı Gizli katman Xn Girdi katmanı Şekil 1. bina türü projelerde kaba yapı maliyetleri içerisinde önemli yer tutan kalıp işlerine ait adam-saat ve verimlilik değerlerinin sağlıklı tahmini amacıyla yapay sinir ağları yöntemi ile bir karar destek sistemi oluşturulması hedeflenmiştir. Bu tür modelde.. uygulama alanına bağlı olarak değişiklik gösterir. Yöntem. insan beyninin ve zekasının nasıl çalıştığına dair çalışmaların yapılmaya başlandığı 1800’lere kadar dayanmaktadır.%15 arasında olarak bu tür yapıların toplam maliyetinde önemli bir yer tutmaktadır. x1’den xn’e olan girdiler. En çok kullanılan yapay sinir ağları modellerinden biri çok katmanlı perseptron modelidir. girdi katmanından. Aşağıdaki bölümlerde kısaca inşaat projelerinde verimlilik ve verimlilik tahmininde yapay sinir ağları uygulamaları anlatılacaktır. aradaki gizli katmanlardan da geçerek. Minsky ve Papert’in (1969) yayınlamış olduğu bir çalış maya bağlı olarak yavaş ilerleyen çalışmalar 1980’lerin başında yapı yönetimi dalıda dahil olmak üzere tekrar ivme kazanmıştır (Moselhi ve diğ. Bu çalışmada. Şekil 1’de gösterildiği gibi. Çıktı katmanı. girdi 262 . Ne var ki. insan beyninin “nöron” adı verilen birimlerin ağı şeklinde çalıştığı ile ilgili olan biyolojik bulgulardan esinlenmiştir.

(2009)). Sonmez ve Rowings (1998) yapay sinir ağları yöntemini inşaat işçiliği verimliliğini tahminde kullanmışlardır. verimlilik tahmini.katmanına beslenmelerinin ardından bir “bağlantı ağırlığı” ile çarpılarak gizli katmana aktarılırlar. beton dökümü ve perdah işçilikleri konusunda verimlilik modelleri geliştirmiş lerdir. Elmas. ses tanıma veya görüntü tanıma gibi verilen bir uygulamaya uygun olarak tasarlanırlar. (2006) yapay sinir ağları yöntemini toprak işlerinde iş makinelerinin üretim tahmininde kullanmışlardır. başlangıçta gelişigüzel olan sinaptik bağlantı ağırlıkları ayarlanır. verimlilik. risk değerlendirmesi. Dikmen ve diğ. Bu çalışmada Portas ve AbouRizk 22 girdi kullanarak kalıp işçiliği verimliliğini tespit etmek amacıyla bir model geliştirmiştir. (1992). (1992). kar tahmini. verimlilik değerlerini %15 yakınlıkla elde ettiklerini belirtmişlerdir. Gizli katman içerisinde toplanır ve bir “aktivasyon fonksiyonu” vasıtasıyla işlenerek gizli katmandaki nörondan çıkış hesaplanır. (1991). Eğitim iş lemi esnasında. Boussabaine. 1980’lerin ikinci yarısından itibaren. “eğitim işlemi” adı verilen işlem ile model spesifik bir problemi çözmek için eğitilir. Proje yönetiminde hiç şüphesiz ki verimliliğin takibi ve de tahmini en önemli konulardan biridir. Adeli ve Karim (2001)). (1994) ve daha sonra Ok ve diğ. Portas ve AbouRizk (1997) yapay sinir ağları yöntemini beton kalıp işlerinin verimlilik tahmininde kullanmıştır. ayrıca “Yapay sinir ağlarının endüstri ortamında pratik olarak kullanılmasında en önemli konuların (1) girdi faktörlerinin tanımı ve (2) eğitim için yeterli ilgili veri toplanmasıdır” yorumunda bulunmuşlardır. Veelenturf. (2007)). yapay sinir ağları yukarıda bahsedilen ağırlıkları geliş igüzel miktarlar olarak alırlar. Çalışmanın sonucunda araştırmacılar yöntemlerini %84 olasılıkla. zaman ve kaynak takibi. en son çıktı katmanına varmasına kadar tüm gizli katmanlar için tekrarlanır. Konu hakkında daha detaylı bilgi bu alanda yayınlanmış olan çok sayıda kitap ve çalışmadan elde edilebilir. Bu eğitimin amacı incelenmekte olan problem için en uygun ağırlıkların bulunmasıdır. Maliyet ve fiyat tahmini. talep ve dava sonucu tahmini gibi konularda pek çok değerli çalış ma yapılmış ve yayınlanmıştır (Adeli ve Karim (2001). nşaat Projeleri Verimlilik Tahmininde YSA Uygulamaları nşaat projeleri yönetiminde. Araştırmacılar. (1995). (1996). Bu işlem verinin. Çalışmada araştırmacılar yapay sinir ağları ve regresyon analizi kullanarak kalıp işçiliği. 263 . (2001) endüstriyel inşaat aktivitelerinde işçilik üretim değerlerinin tahmini amacıyla 2 kademeli bir yapay sinir ağları yöntemi uygulamışlardır. (Zurada. Tüm çalışmalar da yapay sinir ağları yönteminin bu tür işlemler için uygun bir yöntem olduğu sonucuna varılmıştır. Karshenas ve diğ. Chao ve diğ. Başlangıçta. Çıktı katmanında veri son bir kez daha aynı şekilde işlendikten sonra yapay sinir ağının çıktısı oluşur. AbouRizk ve diğ. Bunu takiben. yapay sinir ağları yöntemi çok çeşitli problemlerin çözümünde uygulanmıştır (Moselhi ve diğ. Yapay sinir ağları.

Ayrıca Türkiye bina stoğunun büyük çoğunluğunu teşkil eden 515 katlı 10 kadar yapı inşa eden bir yüklenici model için oldukça güzel bir veri setine sahip olacaktır. Aksi takdirde geliştirilen yöntem akademik bir çalışmanın ötesine gidemeyebilir. Bu çalışma yöntemi kalıp alanı bazında bakıldığında eleman bazında farklı verimlilikler arz etmektedir. yöntemin ihtiyaç duyduğu verilerin basit ve kolaylıkla elde edilebilir olmasıdır.Yöntem Yukarıda da bahsedildiği üzere bu çalış manın amacı. Bu çalışmada. Diğer yandan yapay sinir ağları yöntemi gerçekleşmiş aktivitelerden elde edilmiş bilgilerle olası çözümlere ulaşan bir yöntem olduğu için. geliştirilmekte olan ve burada sunulacak modelde. 264 . Bilindiği üzere Türkiye’de son yıllarda artık hemen hemen her yerde betonarme işlerinde sistem kalıp kullanılmaktadır. 1 saatlik yemek ve dinlenme molası da dahil olmak üzere toplam 10 saat alınmıştır. Gerek girdi birimlerinin seçiminde. Bu noktalardan hareketle. adam-gün süresi. Model ve Verilerin Tanımlanması Yukarıda belirtilen kriterler ışığında modelin ana girdileri yapının toplam kat adedi ile verilen bir kattaki toplam sarkan kiriş uzunluğu. Önerilen yöntem tüm bu gibi etkileri otomatik olarak dikkate almaktadır. Ne var ki. verilerin basit ve de şantiye ortamında ek bir külfet getirmeden toplanabilecek olması hedeflenmiştir. Ayrıca inşaatlardaki çalışmalar oldukça mekanize olmuş ve hemen her bina şantiyesinde kalıp montaj ve söküm işlerinde işin karakterine bağlı olarak mobil veya kule vinç kullanılmaktadır. toplam kolon uzunluğu. Türkiye’de konut ve iş yeri inşaatlarında taşıyıcı sistem olarak sıklıkla kullanılmakta olan betonarme (perdeli veya perdesiz) yapıların kalıp işçiliğindeki verimliliği tahmin edebilmek amacıyla bir karar destek sistemi oluşturulmasıdır. gerekse çıktı birimlerinde uygulamaya yönelik olması ile ilgili olarak yazarların uzun yıllara dayanan konu ile ilgili olan tecrübeleri ışığında karar verilmiştir. Türkiye’de sıkça kullanıldığ ı şekliyle. Ortalama bazda bu değerin doğru olacağı kabul edilse de tek bir villa inşaatı ile çok katlı bir iş merkezinin inşasının kalıp işlerinde ciddi verimlilik farkları olacağı açıktır. diğer yandan Türkiye’de halen birçok fiyat analizcisi tarafından kullanılmakta olan Bayındırlık Bakanlığı analizleri ise sistem kalıplar için herhangi bir eleman tipi ayrımı. çalış ılan alanın ölçüleri. çalışma alanının bulunduğu kat gibi verimlilik üzerinde ciddi etkisi olabilecek faktörler bazında bir ayrım yapmayıp tek bir saat/m2 değeri vermektedir. kurulan YSA modelinin yukarıda bahsedilen eğitimi için sağlıklı ve mümkün olduğunca çok veriye ihtiyaç vardır. Bu nedenle önerilen yöntem hemen her büyüklükteki yüklenici firma tarafından kullanılabilir. toplam perde duvar alanı ve bu yapı elemanlarınca taşınmakta olan toplam döşeme alanı ile bu döşemenin kaçıncı katta olduğu olarak tespit edilmiştir. Bu veriler şantiye ortamında kolaylıkla ölçülebilecek ve sağlıklı şekilde toplanacak verilerdir. Modelin ana çıktısı ise girdilere baz yapı elemanlarının betonarme kalıp aktiviteleri için harcanacak toplam adam-gün (yevmiye) miktarıdır. Bir yöntemin pratikte uygulama alanı bulması için en önemli konular. Diğer bir amaçta bur tür yapıları inşa eden şirketlerin yöntemi kullanmada diğer şirketlerden elde edilecek verilere ihtiyaç göstermeden yöntemi kullanabilmeleri amaçlanmıştır.

265 . Analizler için geri yayılım algoritması ve sigmoid aktivasyon fonksiyonu kullanılmıştır. kalan 7 adet veri takımı modelin test edilmesinde kullanılmıştır. Katlara ait. Döşeme alanı olarak. kullanıldığ ı takdirde kalıp işçiliğine olan etkisi tıpkı kolonlarda olduğu gibi ebatlarından çok uzunluğudur. kolon uzunluğu. kalan 7 veri seti ise test setinde kullanılmıştır. Buradan hareketle kolon kalıp işleri verimliliğinin kolon kesiti boyutlardan bağımsız olduğu kabulü yapılabilir. sarkan kiriş uzunluğu. aynı işin tekrarlanması ve süregelen iş alışkanlığı/ezberleme nedeniyle sonucu etkileyeceğinden bir parametre olarak sisteme dahil edilmiştir. perde duvar alanı. Şekilden de görüleceği üzere gerçekleşen değerler ile önerilen yöntem kullanılarak hesaplanan değerler birbirine oldukça yakındır.Sistem kalıp teknolojisinde. Benzer bir yaklaşımla. Toplam kat adedi ve bulunulan kat. daha önceden döşeme içerisinde sarkan kirişlerinde bir veri olarak sisteme girilmesi nedeniyle sadece döşemenin izdüşüm alanı kullanılmıştır. yapıya ait her kat bir veri olarak ele alınmıştır. Analizler ve Sonuçları Yukarıda da bahsedildiği üzere oluşturulan YSA veri setinde. Konut türü yapılarda çok fazla sarkan kiriş kullanılmamakla birlikte. yapıda meydana gelen işçi gücü ve işlik sürekliliği. En büyük fark 2’nolu test setinde %14 olarak oluşmuştur. Bunlardan 137 adet veri eğitim setinde. döşeme alanı ve yapı toplam kat sayısı tasarım üzerinden tespit edilmiştir. perde duvarlara ait kalıp işçiliğinde ise perdenin yüzey alanı işçiliğ i doğrudan etkilediğinden m2 boyutunda çalışılmıştır. Çoğu kez 2 parçadan oluşan kolon kalıpları vinç yardımıyla yerine yerleştirilmektedir. Test sonuçları Şekil 1’de grafik olarak sunulmuştur. Kirişin ebatları küçülüp büyüdüğünde yapılan işgücü çok fazla değişmemektedir. Modelin Eğitim ve Test Veri Setleri Yapılan çalışmada 12 farklı bina projesinden toplam 144 adet veri toplanarak YSA veri seti oluşturulmuştur. Fakat sarkan kirişlerin boyu arttıkça işgücü ve işçilik ciddi miktarda artış göstermektedir. Çalış maya konu olan inşaat projelerinde. Her kata ait adam-gün değerleri ise doğrudan ilgili projenin şantiye yöneticilerinden elde edilmiştir. 137 adet veri seti ile modelin eğitiminde. Veri setlerinin oluşturulduğu tüm yapılar farklı taban alanları ve kat adedine sahiptir. kolon kalıpları bir kez oluşturulduktan sonra tüm yapı bu monte edilmiş kalıplarla inşa edilmektedir.

Bak.Bodrum kat 2. ayrıca 2 örnek proje vasıtasıyla Bayındırlık Bakanlığının Birim Fiyat Analizlerinde uygulanan verimlilik değerleri ile karşılaştırılmıştır. YSA yöntemi ve Bayındırlık Bakanlığı analizleri ile elde edilen sonuçlarının karşılaştırılması 266 .6 159.Bodrum kat Zemin kat Toplam 4 4 4 4 4 Kolon (m) 26.10000 7500 Adam-saat 5000 2500 0 0 Gerçek değer YSA yöntemi 1 2 3 4 5 Test seti no.1 271 278 91.7 YSA yöntemi ile toplam adam-saat 3624 2987 2004 944 9161 Bay.50 m olan 4 katlı takriben 2000 m2 alana sahip bir lojistik depo tesisidir. kat yüksekliği 3. Fiilen gerçekleşmiş veriler ile modelden elde edilen verilerin karşılaştırılması Örnek Uygulamalar Önerilen yöntemin ürettiği sonuçlar.6 575.1 1967. Bak.0 49.2 Perde (m2) 366.4 6000 5000 4000 3000 2000 1000 0 -4 -3 -2 -1 0 1 2 Kiriş (m) 142.4 49.0 m3 beton gerektirmektedir. Lojistik Depo inşaatı. Analizleri Adam-Saat Katlar Şekil 3.0 65. Yapı ile ilgili veriler ile Bayındırlık Bakanlığı birim fiyat analizlerinde önerilen değerlerle yapılan analizler Tablo 1 ve Şekil 3’te karşılaştırılmıştır. Yapının inşası toplam 4508. Bodrum katın dış kenarlarında perde duvar vardır.0 600. Tablo 1.0 574. Kare kesitli kolon ve kirişli döşeme kullanılmıştır.0 49.0 451. Yapıda işleve bağlı olarak farklı aks açıklıkları kullanılmıştır. 6 7 8 Şekil 2. Birinci proje.7 37.1 782.0 m2 kalıp ve 673.Bodrum kat 1.0 173. Lojistik depo Toplam kat adedi 3. Analizleri ile Toplam Adam-saat 4314 5262 5261 2725 17462 YSA yöntemi Bay.3 Döşeme (m2) 366.

7 29. Sonuç olarak Bayındırlık Bakanlığı analizleri adam-saat değerlerinin uygulamada elde edilen verilere 267 .2 178.Şekil 3’ten görülebileceği üzere. Lojistik Depo inşaatı.0 m3 beton olarak hesaplanmıştır. analizleri Adam-saat 5000 2500 0 -3 -2 -1 0 1 2 3 4 Katlar Şekil 4. kinci proje ise. 4977. Tablo 2.0 652.6 61.6 2505. Kuruoğlu ve diğ. yapmış oldukları çalışmada farklı inşaat firmalarından görüşerek elde etmiş oldukları verimlilik değerlerinin ortalaması ile Bayındırlık Bakanlığı analizlerinde önerilen değerleri karşılaştırmış lardır.6 7.0 18. Bayındırlık Bakanlığı analizleri yöntemi ile elde edilen sonuçlar %100’e varan mertebede YSA yöntemi ile elde edilen sonuçlardan yüksektir. Yapı ile ilgili veriler ile Bayındırlık Bakanlığı birim fiyat analizlerinde önerilen değerlerle yapılan analizler Tablo 2 ve Şekil 4’te karşılaştırılmıştır.0 29.5 Kiriş (m) 109.7 193.6 302.7 29. Süt ürünleri tesisi Toplam kat adedi 2.6 7.5 Döşeme (m2) 531.8 33.6 7. Analizleri ile Toplam Adam-saat 7025 3272 2261 2231 2226 2329 19344 7500 YSA yöntemi Bay. Bak.8 416. (2001) yapmış olduğu bir çalışmada da ortaya konmuştur. Bodrum dış duvarları betonarme perdedir. Betonarme işlerinin ana metrajları.Bodrum kat 1.0 54.4 YSA yöntemi ile toplam adam-saat 3526 1877 876 876 876 1196 8845 Bay.0 m2 kalıp ve 768.8 420.2 18. Süt Ürünleri Tesisi.6 7. Bak.0 18. Yine diğer projede olduğu gibi farklı aks aralıklarına sahip betonarme karkas bir binadır. iki analiz yönteminin arasında ciddi farklar mevcuttur.Normal kat 2.Normal kat Çatı katı Toplam 6 6 6 6 6 6 6 Kolon (m) 41.7 29.5 Perde (m2) 366. YSA yöntemi ve Bayındırlık Bakanlığı analizleri ile elde edilen sonuçlarının karşılaştırılması Bayındırlık Bakanlığı analizlerinde kullanılan değerler ile uygulamada gerçekleşen değerler arasında benzer farklılıklar Kuruoğlu ve diğ.92 m kat yüksekliğine sahip 6 katlı takriben 2500 m2 alanlı bir süt ürünleri tesisidir.8 416.6 201.Bodrum kat Zemin kat 1. 2. Yine aynı şekilden görüleceği YSA yöntemiyle yapılan analizde bodrum katların imalatı için gerekli adamsaatler derine gittikçe artmaktadır.8 416. Bu da yöntemin ne derece gerçeğe yakın sonuçlar verdiğini göstermektedir.

karşın, beton için m3’te 3.31 kat ve kalıp için 1.70 kat fazla olduğunu sonucuna varmışlardır.

Sonuçlar
Yapılan çalış mada betonarme karkas yapılar için bir kalıp işçiliği verimliliğinin tahmini için yapay sinir ağları bazlı bir yöntem önerilmiştir. Yöntemin basit ve elde edilebilir veriler ile çalışması, yöntemin küçük ve orta ölçekli yükleniciler tarafından da kullanılmasına imkan tanımaktadır. Diğer yandan çözüm özellikleri nedeniyle ortalama verimlilik değerlerinde çoğu zaman dikkate alınmayan proje büyüklüğü, çalışılan mekanın büyüklüğü, yapının kat adedi gibi verimlilik üzerinde ciddi etkileri olabilecek değerler dikkate alınmaktadır.

Kaynaklar
AbouRizk S. , Knowles P. & Hermann U.R. (2001) Estimating labor production rates for industrial construction activities. ASCE Journal of Construction Engineering and Management. 127(6) pp 502-511. Adeli H. & Karim A. (2001) Construction scheduling, cost optimization, and management – a new model based on neurocomputing and object technologies. London and New York: Spon Press Boussabaine A.H. (1996) The use of artificial neural Networks in construction management: a review. Construction Management and Economics 14 pp 427-436 Chao L.C. & Skibniewski, M.J. (1994) Estimating construction productivity: neuralnetwork-based approach. ASCE Journal of Computing in Civil Engineering. 8 (2) pp 234-251 Dikmen S.U. , Ateş O. , Akbıyıklı R ve Sonmez M. (2009) A review of utilization of soft computing methods in construction management Managing Construction for Tomorrow , MC4T, stanbul Elmas Ç. (2007) Yapay Zeka Uygulamaları, Seçkin Yayıncılık, Ankara, Türkiye. Karshenas S. , Feng X. (1992) Application of neural networks in earthmoving equipment production estimating. Proceedings of the 8th Conference Computing in Civil Engineering, ASCE, New York, pp 841–7. Kuruoğlu M. , Bayoğlu F. . (2001) Yapı üretiminde adam saat değerlerinin belirlenmesi üzerine bir araştırma ve sonuçları. 16. nşaat Mühendisliği Teknik Kongresi, Ankara, No:65. Kuruoğlu M. , Bayoğlu F.(2002)Yapı üretiminde adam-saat değerlerinin belirlenmesi ve Bayındırlık Bakanlığı’nın değerlerine göre karşılaştırmalı değerlendirmesi, nşaat Mühendisleri Odası stanbul Bülten, stanbul, s. 62 Minsky M.I. & Papert S. (1969) Perceptrons, MIT Press, Cambridge, MA 268

Meslek Standartları Komisyonu MSK (1997) “ nşaat kalıpçısı meslek standardı (ahşap)”. http://www.iskur.gov.tr/mydocu/standart/106.html. Moselhi O. , Hegazy T. & Fazio P. (1991) Neural networks as tools in construction. ASCE Journal Construction Engineering and Management. 117 (4) pp 606-625. mpm.org.tr/verimlilik (2007) “Verimlilik nedir?” Mpm yayınları Ok S.C. & Sinha S.K. (2006) Construction equipment productivity estimation using artificial neural network model. Construction Management and Economics, 24 pp 10291044. Portas J. & AbouRizk S. (1997) Neural network model for estimating construction productivity. ASCE Journal of Construction Engineering and Management. 123(4) pp 399-410. Sonmez R. & Rowings J.E. (1998) Construction labor productivity modeling with neural networks. Journal of Construction Engineering and Management, 124(6) pp 498– 504. Veelenturf L.P.J. (1995) Analysis and Applications of Artificial Neural Networks. Prentice Hall ACM, New York, USA Zurada, J.M. (1992) Introduction to Artificial Neural Systems. West Publishing Company ,New York, USA

269

Yapım Firmaları’nda Entelektüel Sermaye Değerinin Finansal Verilerle Hesaplanması
Tuğçe Ercan
Yıldız Teknik Üniversitesi Mimarlık Fakültesi Yapı Üretimi Bilim Dalı Yıldız Kampüs 34349 Beşiktaş/ stanbul Tel: (0212) 383 26 21 E-Posta: tugcesim@yahoo.com

Almula Köksal
Yıldız Teknik Üniversitesi Mimarlık Fakültesi Yapı Üretimi Bilim Dalı Yıldız Kampüs 34349 Beşiktaş/ stanbul Tel: (0212) 383 26 21 E-Posta: koksalm@iit.edu

Öz
Entelektüel sermaye bilgi ekonomisi içinde işletmelerin yeni zenginliğidir. Ülkemizin ekonomisinde önemli bir yere sahip inşaat sektöründe entelektüel sermaye kavramı oldukça yenidir. Sektörün önemli aktörlerinde biri olan inşaat firmaları ise bu kavrama yabancıdırlar. nşaat sektöründe, stratejik anlamda entelektüel sermaye yönetimi faaliyetlerini uygulayabilmek için öncelikle sistematik entelektüel sermaye ölçümleri yapılmalıdır. Entelektüel sermaye ölçüm yöntemleri nitel yaklaşımlar ve finansal verilerle ölçümler olmak üzere iki odağa ayrılmıştır. Nitel yaklaşımlar entelektüel sermayeyi belirli değişkenler üzerinden raporlama ana mantığına dayanmaktadır. Finansal ölçüm yaklaşımları ise, menkul kıymetler piyasasının işletmeye verdiği değer ile iş letmenin bilançosunda yer alan iş letme değeri üzerinden entelektüel sermayeyi hesaplamaktadır. Bu çalış ma kapsamında stanbul Menkul Kıymetler Borsası’nda işlem gören iki inşaat firmasının entelektüel sermaye düzeyleri finansal verilere dayalı bir ölçüm yöntemi olan “Hesaplanmış Maddi Olmayan Varlıklar Yöntemi (HMOV)”ile hesaplanmış ve karşılaştırılmıştır. Bu araştırma öncelikle entelektüel sermaye konusunda sınırlı araştırmaya sahip inşaat sektörüne katkı sağlamaktadır. Ayrıca, son yıllarda bilgi yönetiminde giderek artan bir öneme sahip olan entelektüel sermayenin inşaat sektöründe de önemini vurgulamaktadır. Bu araştırma sonucunda elde edilen veriler, inşaat firmalarında gelecekte uygulanabilecek entelektüel sermaye yönetim modellerine katkı sağlayacaktır.
Anahtar sözcükler: Entelektüel sermaye, Hesaplanmış Maddi Olmayan Varlıklar, Yapım firmaları, nşaat sektörü, Bilgi ekonomisi

Giriş
21. yüzyılda, bir işletmenin başarısı sahip olduğu fiziksel varlıklardan çok entelektüel sermayesi ve sistem kapasitesine bağlıdır. Entelektüel sermaye organizasyonun görünmeyen zenginliği, iş yapabilme bilgisidir ve ekonomik zenginlik için egemen kaynak olma yolunda ilerlemektedir. Bilişimin günden güne gelişmekte olduğu günümüzde artık en güçlü şirketler, en büyük maddi ve finansal varlıklara sahip şirketler değil, entelektüel sermayelerini güçlendirebilen, bilgiyi kullanabilen ve bu değeri en etkin şekilde yönetebilen şirketlerdir. 271

Bir inşaat firmasının kaynakları göreceli değerleri bağlamında maddi ve maddi olmayan varlıklardan oluşmaktadır. Maddi varlıklar (tangible assets), firmanın kesin ve güncel varlıklarıdır. Maddi varlıklar, ekipman, arsa, stoklar, banka mevduatları ve fabrikalar gibi daha somut varlıklardır. Buna karşın maddi olmayan varlıklar (intangible assets), gözlemlenmesi, tanımlanması ve değer biçilmesi daha zor, gelecek için fayda sağlayan fiziksel veya finansal olmayan varlıklardır (Lev, 2001). Bu tip varlıklar, firma performansı üzerinde de önemli bir etkiye sahiptirler. Maddi olmayan varlıklar, entelektüel mülkiyetten patentlere, ticari sırlardan sözleşme lisanslarına, iletişim ağları, çalışanların bilgi birikimi, veri tabanları, firmanın sahip olduğu olumlu ün ve örgüt kültürü gibi birçok bileşene sahiptir (Kale ve Çivici, 2002). Bilgi ekonomisinde firmaların finansal raporlarının en önemli bileşenlerinden biri “maddi olmayan varlıklar”dır. Ancak “maddi olmayan varlıklar”, geleneksel muhasebe sistemi içindeki tanımından daha içerikli bir hale gelmiştir. Geleneksel muhasebe sisteminde “maddi olmayan varlıklar”ı araştırma geliştirme faaliyetleri, bilinirlilik gibi kavramlar tanımlarken; bilgi ekonomisiyle birlikte insan, organizasyon bilgisi ve paydaşlarla ilişkiler gibi yeni içerikler oluşmuştur (Gallego ve Rodriguez, 2005). Şirket için değer yaratacak bu varlıklar kolay tanımlanabilir ve ölçülebilir formlarda değildirler. Maddi olmayan varlıklara eklemlenen bu yeni bileşenler entelektüel sermayeyi tanımlamaktadır ve finansal tablolara tam anlamıyla yansımamaktadır. Türkiye nşaat endüstrisi, ülke ekonomisinde önemi göz ardı edilemeyecek bir konumda olup, pek çok sektörü içinde barındırmaktadır; ancak diğer endüstrilere nazaran kendini yavaş yenilemektedir. Yapı yapmak karmaşık bir süreçtir, bu karmaşık süreç bilginin ve yeni teknolojilerin kullanılmasıyla basite indirgenebilir ve ‘entelektüel sermaye yönetimi’yle daha hızlı ve etkin yönetim modelleri oluşturulabilir. nşaat sektörünün parçalı yapısı ve Türkiye’de faaliyet gösteren inşaat firmalarının çoğunluğunun küçük ölçekli olma durumu, sektör için entelektüel sermayenin önemini artırırken, diğer yandan hesaplanma zorluğunu ortaya koyar. Küçük ölçekli firmalar için entelektüel sermaye değer yaratmada önem kazanırken, firmaların halka arzının olmaması, bir başka deyişle borsada işlem görmemesi durumu, ölçüm yapmayı ve değerlendirme yapmayı zorlaştırmaktadır(Ercan, 2007). Firmaların entelektüel sermaye ölçüm yöntemleri iki açıdan ele alınabilir: nitel yaklaşımlar ve finansal verilerle ölçümler. Nitel yaklaşımlar, entelektüel sermayeyi belirlenecek değişkenler üzerinden raporlama ana mantığına dayanmaktadır. Finansal ölçüm yaklaşımlarının (Hesaplanmış Maddi Olmayan Varlıklar, Piyasa değeri/ defter değeri oranı, Tobin’in Q değeri, vb..) ana fikri ise hisse senedi piyasasının işletmeye verdiği değerin ne olduğunu tespit etmek, bunu işletmenin bilançosunda yer alan işletme değeri ile kıyaslayarak aradaki farkı belirlemektir. Finansal verilere dayalı ölçüm yöntemlerinin ortak özellikleri, entelektüel sermayenin genel bir karşılaştırılmasının yapılabilmesi için işletmelerin denetlenmiş finansal tablolarından türetilmeleri ve işletme tarafından benimsenen entelektüel sermaye tanımından bağımsız olmalarıdır. Brennan (2001) ‘in belirttiği gibi, bu ölçüm sistemleri makro planda olup sadece piyasanın işletmeye öngördüğü değerin fonksiyonu olarak hesap edilir. Bu nedenle tüm dünyada işletmeler finansal verilerle elde edilen değerlerin yanı sıra, entelektüel sermayelerinin özellikleri ve performansları hakkında uzun vadede daha stratejik bilgiler içeren entelektüel sermaye raporlama yöntemlerine başvurmaktadırlar (Brennan, 2001). 272

M. Shaikh‘in (2004) ‘‘Ölçemediğin bir şeyi yönetemezsin’’ ifadesi bize inşaat firmalarında entelektüel sermayeyi bir avantaja dönüştürecek entelektüel sermaye modellerini uygulamadan önce önemli olanın, bu değeri en doğru şekilde ölçmemiz olduğunu anlatmaktadır. Buradaki temel problem inşaat şirketleri için geliştirilmiş belli bir yöntemin olmamasıdır (Kululanga ve Mccaffer, 2001). Bu eksiklik inşaat şirketlerinde entelektüel sermaye yönetimi anlayışının var olmasının karşısında engel oluşturmaktadır. Bu nedenle bu çalışmanın amacı Türkiye’deki inşaat firmalarında entelektüel sermayeyi var olan finansal verilere dayalı entelektüel sermaye ölçüm yöntemleri bağlamında incelemektir. Bu çalışma kapsamında stanbul Menkul Kıymetler Borsası’nda işlem gören iki inşaat firmasının entelektüel sermaye düzeyleri “Hesaplanmış Maddi Olmayan Varlıklar Yöntemi (HMOV)”ile hesaplanmış ve karşılaştırılmıştır. Maddi olmayan varlıkların yapım firmalarındaki değerlerine ulaşmak, ileride şirket için rekabet avantajına dönüşecek entelektüel sermaye yönetiminin uygulanabilir bir yönetim stratejisi haline gelmesini sağlayacaktır. Entelektüel sermaye yönetimini inşaat şirketlerindeki yönetim anlayış ına en iyi şekilde entegre etmek bilgi ekonomisinin kaçınılmaz bir gerçeğidir.

Yapım Firmalarında Entelektüel Sermaye Kavramsal Altyapısı
lk olarak 1969 yılında John Kenneth Galbraith tarafından kullanılan ‘entelektüel sermaye’ kavramı, özellikle son on yıllık dönemde kavramsal ve endüstriyle ilişkili akademik yayınlar, konferans ve seminerlerin düzenlenmesiyle popülerlik kazanmıştır (Büyüközkan, 2002). Entelektüel sermayenin tüm dünyada kabul görmüş tek bir tanımı yoktur, birçok araştırmacı farklı açıdan entelektüel sermayeyi tanımlamaya çalışmıştır. Brooking (1996), entelektüel sermayeyi, “organizasyonun işlemesine olanak sağlayan bileşik maddi olmayan varlıklar” olarak tanımlamıştır. Klein ve Prusak (1997) ise, entelektüel sermayeyi “Daha yüksek değerlere sahip varlıkları yaratmada onları şekilendirecek, ele geçirecek ve harekete geçirecek entelektüel materyal” olarak tanımlamıştır. Bu tanımda, Klein ve Prusak maddi olamayan varlıklarla entelektüel sermaye arasındaki farkı ortaya çıkarmaya çalışmıştır. Entelektüel sermaye maddi olmayan varlıkları, bir başka deyişle entelektüel mülkiyeti, içine almaktadır burada fark yaratan nokta değer yaratmasıdır, bir başka deyiş le işletmenin içinde değer yaratan maddi olmayan varlıklar entelektüel sermayedir. Entelektüel sermaye maddi olmayan varlıkları de içinde barındıran daha geniş bir yapıya sahiptir. Tek düzen hesap planında maddi olmayan duran varlıkların izlendiği hesap grubu, ‘herhangi bir fiziksel varlığı bulunmayan ve işletmenin belli bir şekilde yararlandığ ı veya yararlanmayı hedeflediği aktifleştiren giderler ile belli koşullar altında hukuken himaye gören ve şerefiyelerin izlendiği hesap grubu’ olarak tanımlanmaktadır (Kotar,1995). Bu hesap grubunda şu kalemler yer alır: Haklar, Şerefiye, Kuruluş ve Örgütlenme Giderleri, Araştırma ve Geliştirme Giderleri, Özel Maliyetler, Birikmiş Amortismanlar ve Verilen Avanslar. 273

Kotar’ın (1995)’de geleneksel muhasebe sistemi içinde tanımladığı maddi olmayan duran varlıklar kavramının içeriği, entelektüel sermaye kavramsal yapısının maddi olmayan duran varlıklara getirdiği yeni içerikten birçok yönüyle farklılıklar göstermektedir. Geleneksel muhasebe sistemi, entelektüel sermayeyi göz ardı etmektedir. nsan sermayesi, müşteri sermayesi, yapısal sermaye, büyüme ve yenilenme gibi unsurlar geleneksel muhasebe sistemi içinde yer almamaktadır. Entelektüel sermayenin gün ış ığına çıkarılması, ölçülmesi ve raporlanması inşaat firmalarına pek çok açıdan rekabet avantajı sağlayabilir. Entelektüel sermaye ölçümünün inşaat firmalarına sağlayacağı avantajlardan ilki, işletmenin görünmeyen entelektüel varlıklarının görünür hale getirilmesi, işletmenin kredi ve fon bulma∗ olanaklarını önemli ölçüde arttıracak olmasıdır. nşaat firmaları, kredi kurumlarına sahip oldukları entelektüel varlıkları (söz gelimi diğer işletmelere göre yüksek olan bir “iş görenlerinin becerilerini geliştirme hızı”nı) bir teminat olarak gösterebilirler. Bir diğer avantaj, yüksek piyasa değerine sahip bir inşaat firmasının, bu yüksek değerin kaynağını yatırımcılara bu şekilde göstermiş olacağıdır. Halka açık ya da açılmayı düşünen bir inşaat firmasının entelektüel sermayesini ve bunun gelecekte yaratacağı gelir potansiyelini göstermesi, firmanın hisse senetlerinin fiyat performansını arttırıcı etki yapacaktır. Son olarak, halka açık olmayan bir işletme herhangi bir amaçla değerlenirken ölçülmüş ve raporlanmış entelektüel sermayesi, satıcı iş letme için pazarlık unsuru olacak ve satış fiyatını arttırıcı etki yapacaktır ve işletmenin yeni ekonomi kurallarına uyum sağlamada, rakiplerine karşı ne durumda olduğunun analiz edilebilmesini, zayıf yönlerinin bulunarak geliştirici çabalara girişilebilmesini sağlayacaktır (Ertuğrul, 2006; [1]).

Metodoloji
Hesaplanmış Maddi Olmayan Varlıklar Yöntemi

Hesaplanmış maddi olmayan varlıklar metodunu Kellog ş daresi Okulu’na bağlı “NCI Research” adlı kuruluş geliştirmiştir. “NCI Research” kuruluşunun başı Thomas Parkinson, bir şirketin piyasa değerinin yalnız maddi varlıkları değil, şirketin maddi olmayan varlıklarına atfedilebilecek bir bileşeni de yansıttığı var sayımından hareket etmiştir. Maddi olamayan varlıkların değeri, bir şirketin benzer maddi varlıklara sahip ortalama bir rakipten daha iyi performans gösterme gücüne eşittir (Stewart, 1997). Hesaplanmış Maddi Olmayan Varlıklar yöntemi, maddi varlıkların getirisinin fazla kısmını hesaplar ve bu büyüklüğü, maddi olmayan varlıklara ilişkin getirinin payını belirlemede kullanır (Luthy, 1998). Bu işlemler sonucunda elde edilen değer, şirketin bilançoda görünmeyen varlıklarının hesaplanmış maddi olmayan değeridir. Ancak elde edilen rakam bu varlıkların piyasa değeri değildir. Piyasa değeri daha yüksek olacaktır,
*Türkiye Vakıflar Bankası T.A.O.’nın Planlama ve ktisadi Araştırmalar Grup Yönetmenliğince 2000 yılında yayınlanan Sektör Araştırmaları Serisi/ No:21/ nşaat Sektörü raporuna göre yurt dışı müteahhitlik hizmetleri sektörü yetkililerinden alınan bilgilere göre, yurt dışında pek çok projeyi gerçekleştiren Türk müteahhitlik sektörünün başta finansal sorunları olmak üzere, rekabet güçlerini azaltan bir takım sorunları bulunmaktadır. Kredi temininde güçlükler yaşanmaktadır, bunun sonucu rekabet güçlüğünü beraberinde getirmektedir. Yurt dışı pazarlarda faaliyet gösterecek firmalarda belli kriterler aranmaması sektörün uzun vadede imajını etkilemekte, kaliteden verilen ödün bir süre sonra iş yapılan pazarın kaybedilmesine kadar varan olumsuzlukları beraberinde getirmektedir.

274

çünkü söz konusu varlıkları sıfırdan kurmak da kendine başına bir değer yaratmaktadır. Bu değeri bilmemiz, düşük bir piyasa değeri/defter değerinin sönmeye yüz tutmuş bir işletmeyi mi, yoksa hisse senedine yansımamış gizli zenginliğe sahip bir işletmeyi mi gösterdiğine karar vermede yardımcı olmaktadır (Stewart, 1997). Hesaplanmış maddi olmayan varlıklar ölçümü finansal veriler kullanılarak uygulanan bir yöntemdir ve entelektüel sermayenin işletme bütününde yaklaşık para değerini belirlemeyi sağlar. Yöntem uygulanırken örneklem kümesindeki firmaların üç yıllık bilançosu ve konsolide gelir tablosu kullanılacaktır. Bu araştırma kapsamında, güncel olarak stanbul Menkul Kıymetler Borsası’nda işlem gören iki büyük ölçekli (çalışan sayısı > 500) inşaat firması incelenmiştir. Firmaların ikisi de çok merkezli bir yapıya sahiptir, faaliyet alanları çok çeşitlidir (alt yapı ve yol, konut, konut dışı bina, ağır inşaat, proje yönetimi) ve uluslararası projelerde yer almaktadırlar. Hesaplanmış Maddi Olmayan Varlıklar yönteminde firmanın entelektüel sermayesi yedi temel adımda elde edilir (Stewart, 1997). Birinci adımda, firmalar için gelir tablosundan söz konusu üç yıl için vergi öncesi ortalama kazançlar hesaplanır (bkz. Tablo 1). kinci adımda, firmaların bilançolarına bakılır ve üç yıl için yıl sonu ortalama maddi varlıkları hesap edilir (bkz. Tablo 2). Üçüncü adımda ise, varlıklardan sağlanan getiri oranını bulmak için kazançlar varlıklara bölünür (bkz. Tablo 3). Bunun için kar ortalaması, maddi varlıkların ortalama değerine bölünür ve maddi varlıkların getirisi bulunur. Dördüncü adımda, söz konusu üç yıl için, sektörün ortalama getiri oranı bulunur (%). Sektörün ortalama getirisi hesaplanırken, Gayrimenkul Yatırım Ortaklıkları (GYO) için 2002-2003 yılları arasında SPK tebliğli Tarihi Maliyetli (Seri XI No:1) bilanço ve Ayrıntılı Gelir Tablosu kullanılmıştır (bkz. Tablo 4). 2004 yılı verileri için Uluslararası Finansal Raporlama Standartları (UFRS)’e göre düzenlenmiş konsolide bilanço ve gelir tabloları kullanılmıştır. GYO’lar için 2002-2004 yılı verilerinin ortalamaları hesaplanmıştır. Sektörün ortalama getiri oranı hesaplanırken sektörde faaliyet gösteren ve mali tablo verilerine ulaşılabilen belli sayıda firma gereklidir. nşaat firmalarının borsada işlem görmemesi durumu inşaat firmalarının yıllık finansal raporlarına ulaşılmasını zorlaştırmaktadır. Bu nedenle faaliyet alanları ve yasal yükümlülükleri itibariyle benzer bir tablo çizen Gayrimenkul Yatırım Ortaklıkları’nın verileri kullanılarak sektörün tahmini maddi karlılık oranı hesaplanmıştır [4]. Dördüncü adımın ikinci aşamasında, üçüncü adımda elde edilen varlıklardan elde edilen kazanç oranları sektörün ortalama getiri oranıyla karşılaştırılır (bkz. Tablo 5). Buna göre B Firması’nın ‘Hesaplanmış maddi olmayan varlıklar yöntemi’yle yaklaşık entelektüel sermaye hesabına devam etmemek gerekmektedir. Bunun nedeni “Ek Getiri”nin B firması için eksi değerde çıkmasıdır. Beşinci adımda firmalar için ek getiri hesaplanır; bunun için sektörün ortalama getiri oranı şirketin maddi varlıklarıyla çarpılır (bkz. Tablo 6). Çıkan sonuç ortalama bir şirketin maddi varlıkların tutarından ne kadar kazanmış olacağını verir. Elde edilen rakam şirketin birinci adımda bulunan vergi öncesi kazançlarından çıkarılır. Bu şekilde, ek getiri bulunur. Bu rakam şirketin sektördeki ortalama bir firmaya göre varlıklarından ne kadar daha fazla kazandığını gösterir. B Firması’nın ek getirisi eksi değerde çıktığ ı için bu adımdan sonra hesaplamaya devam edilmeyecektir.

275

235.899.444.YTL).Ş.Ş.323 Alarko A.671 963.000 2003 494. 343.429.753 B Firması A. 115.281.401.259 Ortalama 2.Ş.645.Ş.960. Vergi Öncesi Kazanç(1) 3 yıl için Ortalama Maddi Varlıklar (2) (1) / (2) %8 %5.883 76.Ş.558 ş A.634.092 67.977 2.998.329.132.060.632 / 5.132.843.741 Tablo 2 Üç Yıl çin Yıl Sonu Ortalama Maddi Varlıklar (Net Aktif Değeri.964 22.Tablo 1 Üç Yıl çin Vergi Öncesi Ortalama Kar Hesabı.615.678 177.401.977 115.669.610 2.036.288.132.132.Ş.741 2.515.192.842. Yıllar Maddi A Firması Varlıklar irketi(*) B Firması 2002 403.654 Yapı Kredi Koray A.787 Vakıf A. 171.583.243 3.027. Firma Adı Varlıklardan Sağlanan Getiri Oranı (%) A Firması B Firması 3 yıl için Ort.Ş 9.610 Toplam 385.386.047.975 Garanti A.796.717. 56.132.916 2.583.000 2003 94.470 = %6.923 121.633 EGS A.4 171.209 136.281.845 A Firması nşaat ve Sanayi A. Firma Adı 2002-2004 yılları için Ort. Vergi Öncesi Kar Yıllar A Firması B Firması 2002 56. 2.044 31.132.Ş.042 122.020.332 hlas A. Vergi Öncesi Kar (YTL) 2002-2004 yılları için Ortalama Maddi Varlıklar (YTL) B Firması nşaat Ticaret A.753 Tablo 3 Üç Yıl çin Varlıklardan Sağlanan Getiri Oranı Hesabı*.000 2004 5.281.779.779.954.753 (*) Küsüratlar dikkate alınmamıştır.000 2004 365.515.779.954.577 678. 16.583. Tablo 4 Üç Yıl çin Sektörün Ortalama Getiri Oranı.9 ≈% 7 276 .741 2.954.Ş 717.179 26.977 115. 9.223 Ortalama 171.440.499.472.470 YTL Sektörün Maddi Varlık Karlılık Oranı: 385.632 YTL 5.274.093.818.Ş 2.610 2.254 135.329.413.

Vergi sonrası geliri elde etmek için çıkan sonuç ek getiriden çıkarılır.4 Tablo 6 Ek Getiri Hesabı. Vergi mevzuatı ve kanunlarında oldukça sık değişikliklerin yapıldığı ülkemizde 2005 yılından sonra kurumlar vergisi ve işletme vergilerinde indirimler yapılmıştır.281. Şirket Adı A Firması B Firması Varlıklardan Sağlanan Getiri Oranı (%) Sektörün Ortalama Getiri Oranı %6.741-149.121 YTL < 0 A Firması B Firması Ek getiri hesabından sonra gelen altıncı adımda is ek getiri vergiden arındırılır.610 2.. Bu çalış mada hesaplanması ve uygulanışı açısından öz sermaye-alternatif maliyet yöntemi uygulanmıştır. gibi hesaplama yöntemlerini kullanmak mümkündür. Bunu yapmak için ek getiriyi.954. . şletmelerin kendi yarattıkları veya kuruluş aşamasında koydukları.294.753 x %7= Ortalama şletme Maddi Varlık Kazancı 149.405 x %33 = 7.33.vb.1997).280.933 22.862= .660.977 -149.933 = 15. kinci olarak ek getirinin vergiden arındırılması iş lemi gerçekleştirilir.477. pay senedi çıkarılması yoluyla sağlanmış kaynakların maliyeti.477..7.132. Vergi Öncesi Kazancı – Ort.610 x %7= 2. amortisman maliyeti.9 ≈% 7 Sonuç %8 > %7 %5. maddi veya maddi olmayan varlıklardan oluşan özsermaye bütününde hedef ‘kabul edilebilir karlılığı’ yakalamaktır.132.405 YTL 115. Bu rakam maddi olmayan varlıklara atfedilecek primdir.4 < %7 %8 %5. 277 . şirketin sermaye maliyeti gibi uygun bir orana bölmek gerekir(Stewart.999.779. Bunun için ilk olarak üç yılın vergi oranları ortalaması bulunur ve bu oran ek getiriyle çarpılır.280. Hiçbir işletme bilerek zarar edeceği bir iş veya sermaye kaybı yaşamak istemez özellikle inşaat sektörünü gibi ciddi maddi duran varlık ve sermaye gerektiren işletmelerde elde edilen fonların veya özsermayenin ‘risksiz getiri oranları’ dikkatli takip edilmelidir.405.132.472 (YTL) Yedinci yani son adımda ek getirinin şirketteki net değeri hesaplanır.132.753 Sektörün Ortalama Getiri oranıyla çarpılması 2. Vergiden Arındırılmış Ek getiri (A Firması) = 22.572 149.182.583.294.779.583. şletme Maddi Kazancı 171.660. 2002-2004 yılları Ortalama Maddi Varlık Değeri 2. Kabul edilebilir karlılık aynı zamanda yeni yatırımlar için sermayenin marjinal maliyeti veya iç verim oranı olarak da hesaplanabilir.572= 22.660.862 Ek Getiri= şletmenin Ort. Ancak incelenen dönemde kurumlar vergisi ve fon payları %33 oranında gerçekleşmiştir [2]. şletmelerde özsermaye (sermaye) maliyeti hesaplaması oldukça teknik bir konu olup öz sermaye-alternatif maliyet yöntemi.Tablo 5 Varlıklardan elde edilen kazanç oranlarını sektörün ortalama getiri oranıyla karşılaştırılması.

firmalar arasında karşılaştırma yapmaya olanak vermesi açısından anlamlıdır. Yinede bu yöntemlerin yapım firmalarına uyarlanması ve uygulanması inşaat sektörünün gelişmesi ve yenilikleri bünyesine katması açısından önem kazanmaktadır. Araştırma sürecinde.472/ ~ 0.12 olarak bulunur. Ne var ki. verim ve karlık üzerinde de doğrudan etkili olmaktadır.182. şletme sermaye ve yeni yatırım karlılığında baz değer olarak alınan bu oran firmanın sadece entelektüel sermayesinin hesaplanmasında önemli bir etkiye sahip olmakla kalmayıp. Finansal verilere göre alınan bu sonuç. tutar olarak firmaların entelektüel sermaye değerine ulaşılmıştır. Sonuç Yönetim Bilimi.50 = 30. ortakların elde edeceği karlar(kar payı).11 2004 yılı için TRT060705T10 tanımlı bir yıl vadeli devlet tahvili nominal faiz oranı:%29. B Firması’ndan yüksektir. niteliksel analizde farklı olabilir. Gayrimenkul Yatırım Ortaklıkları ise daha fazladır.944 YTL Ek kazanç tutarının ortalama ağırlıklı sermaye maliyetine bölünmesiyle.71 Makro ekonomik ve sektörel gelişmelerinde faiz oranları içinde olduğu varsayımı ile ilgili 3 yıl için ortalama alternatif maliyet %50. Buna göre: Entelektüel Sermaye Değeri (ESD) A Firması = 30. bu ölçüm yöntemlerinin yapım firmalarına adapte edilmesi bazı zorlukları içermektedir.54 2003 yılı için TRT031203T34 tanımlı bir yıl vadeli devlet tahvili nominal faiz oranı:%51. stanbul Menkul Kıymetler Borsası’nda işlem gören inşaat firması sayısı iki olarak belirlenmiştir. literatürde geliştirilmiş entelektüel sermaye ölçüm yöntemlerinin inşaat firmaları üzerinde uygulanabilirliğini araştırılmış ve süreç içindeki problemleri açığa çıkarmıştır. Bu çalışma. Ancak sonuçlar. literatürde gerek niteliksel gerekse finansal verilere dayalı birçok entelektüel sermaye ölçüm yöntemi geliştirmiştir.944 YTL ESD(A Firması) > ESD (B Firması) olarak belirlenmiştir.364. Ek Getirinin Net Değeri (A Firması) = 15. Bunun nedeni entelektüel sermayenin bilançolara henüz tam anlamıyla yansımamasıdır. Analizimizde 2002-2004 yılları arasında aşağıda belirtilen hazine bonosu ve devlet tahvili faiz oranları alınmıştır [5].364. 2002 yılı için TRT050203T18 tanımlı bir yıl vadeli devlet tahvili nominal faiz oranı:%69. aynı zamanda piyasa değeri. Buna gore ek getirinin şimdiki değeri bulunur. Hesaplanmış maddi olmayan varlıklar yöntemiyle alınan sonuca göre A Firması’nın bu yöntemle ulaşılan entelektüel sermaye değeri.Türkiye de risksiz getiri oranını bulmakta ve sermaye(yeni yatırım maliyeti) hesaplamasında baz olarak Hazinenin ihraç ettiği yıllık Hazine Bonosu veya Devlet Tahvili Faiz oranı kıstas olarak alınmaktadır. inşaat firmalarının borsada işlem görme azlığı dikkat çekmiştir. Bu durum da Türk 278 .

yeni yönetim anlayışları. pp. sektörün bilgi ihtiyacını en iyi şekilde karşılayacaktır. müşteri kazanımları ve kurduğu iyi ilişkilerle yenilenmeye başlayacak ve mikro ölçekte firma düzeyinde de rekabet avantajı elde edecektir.Dr. Daştan. Yıldız Teknik Üniversitesi. Çıkrıkçı. nşaat sektörünün yapısı ve firmaların ölçeği düşünüldüğünde sektör ortalamalarının sektörün kendi örgütleri tarafından ya da kamu eliyle üretilmesi gerektiğine inanılmaktadır. Büyüközkan. N. (3) B Firması’nın 2004 yılına ilişkin gelir tablosu enflasyon oranında düzenlendiği için 2004 yılı Üretici Fiyat Endeksi (ÜFE) verilerine göre % 15. dan: Yrd. yetenekli ve uzmanlaşmış çalışanları. Türk inşaat firmalarının uluslar arası piyasalarda da rekabet avantajı elde etmesini sağlayacak ve daha gerçekçi entelektüel sermaye değerlerine ulaşmamızı sağlayacaktır.2005 yılına ait Konsolide Gelir Tablosu kaynak olarak kullanılmıştır[3].18-32. (2) B Firması’nın 2002-2004 yıllarına ait Sermaye Piyasası Kurulu tebliğlerine göre düzenlenmiş. Yalnızca entelektüel sermayenin hesaplanmasında değil diğer konularda da sektör ortalamalarına ihtiyaç duyulmaktadır.2003 yılına ait Tarihi Maliyetli (Seri XI No:1) bağımsız denetimden geçmiş Ayrıntılı Gelir Tablosu’ndan elde edilmiş değerlerdir. Böylesi bir ek. Entelektüel sermayenin inşaat sektöründe uygulanan bir strateji haline gelmesi ve finansal raporlara ek olarak sunulması.. kullandığı teknolojiler. Sayı.Doç. Kalder Forum.inşaat firmalarının kurumsallaşma sürecindeki problemlere işaret etmektedir. Kaynaklar Brennan. (2001) Reporting Intellectual Capital in Annual Reports: Evidence from Ireland. Şirket. Fen Bilimleri Enstitüsü. T. Accounting Auditing & Accountability Journal 14(4) pp 423-424. M. A. Nisan-MayısHaziran. Almula Köksal 279 .43. Türk Tekdüzen Muhasebe Sistemi içerisinde. Daştan. derin sektör bilgileri ve know-how. Notlar (1) A Firması ‘nın 2002. enflasyon düzeltmesi uygulanmış Özet Gelir Tablosu’ndan faydalanılmıştır[3]. (2002) Entelektüel Sermaye Yönetimi.. örgüt kültürü ve alışkanlıkları. (2007). (2002) Entelektüel Sermayenin Temel Finansal Tablolar Aracılığıyla Sunulması. Ercan. Türkiye’deki nşaat Firmaları’na Entelektüel Sermaye Ölçüm Yöntemlerinin Uygulanmsı Üzerine Bir Araştırma.3 olan enflasyon oranına göre değerler düzeltilmiştir[3]. 2002). Yüksek Lisans Tezi. s:35-44. A Firması ‘nın 2004. G. Bankacılar Dergisi. entelektüel değerlerin finansal tablolara ek olarak “Entelektüel Sermaye Tablosu” olarak yer alması sağlanmalıdır (Çıkrıkçı.

M. Journal of Intellectual Capital. 8 (5/6) pp 346-354. nternet Kaynakları [1] Ertuğurul.. Kale S.H. Fifth International Congress on Advances in Civil Engineering. 2007 [4] www. Mayıs. Measurement.tcmb..M. http://www. Shaikh. 6 (1) pp.Kululanga G. (2002) Intangible Resources and Construction Firm. (2006) Entelektüel Sermayenin Ölçülmesi ve Raporlanması. (2001) Intangibles Management. Rodriguez L. (1996) Intellectual Capital. Mayıs [2] VUK ve Kurumlar Vergisi Kanunu. Utah USA.tr. Mayıs. Nisan. Construction and Architectural Management. Engineering.www. Çivici T.gov. (1997) Intellectual Capital: The New Wealth of Organizations. s. Utah State University. Nicholas Brealey Publishing .tr.K. Washington.1309-1318. www. Brooking. Kotar E. Logan. (1995) Genel Muhasebe.gelirler.imkb. (2004) Measuring and Reporting of Intellectual Capital Performance Analysis.bilgiyonetimi. and Reporting.gov. J.tr/evdes/dibs/istih/2004xls. s:35. Londra. Stewart T.tuik.php?nt=183. 105-126.Thomas Business Press. (2005) Situation of Intangible Assets in Spanish Firms: an Empirical Analysis. 2007 280 . Gallego I.C. D. Luthy D.gov. Ekin Kitabevi Yayınları.org/cm/pages/mkl_gos. Mccaffer R. ngiltere. Nisan.gov. [3] www. stanbul. (1998).A. London. A. Proceedings of the Asian Pacific Interdisciplinary Research in Accounting Conference (APIRA). Intellectual capital and its measurement.tr. Lev B. (2001) Measuring knowledge management for construction organizations. stanbul Technical University.. 4 (1/2). Bursa. 2007 [5] hale Yöntemi ile Satılan Hazine Bonosu ve Devlet Tahvili Faiz Oranı Tablosu. 2007. Brookings Institution Press. The Journal of American Academy of Business.

ş türü. Bu da ancak inşaat şirketlerinin iş alma sürecinde dikkat etmeleri gereken noktaları saptamak ve bunların pratikte uygulanabilirliğini belirlemekle mümkün olacaktır. Bir başka örnek olarak.Yüklenici Firmaların Uyguladıkları Teklif Stratejilerinin ve Firma Özniteliklerinin Bu Sürece Etkilerinin ncelenmesi Hilmi Coşkun Yrd. mar ve Şehircilik Müdürlüğü çel. Mersin Yenişehir Belediyesi. ş kapasitesi. Mersin Nesrin Katırcı Öz Kamu ve özel sektör yatırım planlarının gerçekleştirilmesinde iş sahibinin hedefi olan en yüksek kalitenin en uygun fiyatla elde edilmesi genelde ihale dediğimiz süreç sonunda oluşmaktadır. Dr. Uygun teklif. Teminat miktarı. ihaleye girişte işin türüne verilen önem azalmaktadır. Bu noktada iş sahibi olan kiş i veya kuruluş yapmayı hedeflediği yatırımın en yüksek kalitede daha uygun şartlarla kavuşmayı hedeflerken. Araştırmanın bir diğer amacı ise halen yükleniciler tarafından genel olarak sübjektif olarak yapılan ihale başvuru sürecinin daha objektif kriterlerle değerlendirilmesi yönünde yüklenicilerin yararlanabileceği bir çalış ma ortaya koymaktır. Böyle bir ortamda isteklilerin amacı öncelikli olarak bu ihaleyi kazanmak olmalıdır. Hatay Yük. firma şantiye sayısı arttıkça yani firma iş kapasitesi büyüdükçe. Doç. Müh. su ve konut gibi) iş yapmakta olan firmaların ihale stratejileri bir anket çalış ması kapsamında ele alınmıştır. Anahtar Kelimeler: hale. Yüklenici firmalar da varlıklarını sürdürebilmek için bu faaliyetlere katılırlar. Ancak bu ölçütlerin etkisinin firmanın bazı öznitelikleri ile bağıntılı olarak değiştiği de belirlenmiştir. 281 . firma personel sayısı artışı yani firma büyüklüğünün artışı ele alındığında. Giriş Kamu ve özel sektör yatırım planlarının gerçekleştirilmesinde ihalelere çıkarak en uygun şekilde bu yatırımlarını gerçekleştirme yoluna giderler. Bu husus araştırmanın birincil amacıdır. bu yatırımı yapmayı üstlenen firma bu işten en yüksek kazançla çıkmayı amaçlar. Çalış ma için seçilen yüklenici firmalara anket kapsamında 22 adet ölçütün ihalelere giriş kararlarını ne ölçüde etkilediği sorulmuştur. Mustafa Kemal Üniversitesi Mühendislik Fakültesi nşaat Mühendisliği Bölümü skenderun. Örneğin. verilecek teminatın miktarının ihaleye giriş kararını yüksek oranda etkilediği görülmüştür. Araştırmada inşaat sektöründe farklı tipteki projelerde (yol. statistiksel analiz sonucunda ihaleye giriş kararını en çok oranda işin türünün ve en az oranda ise teminat miktarının etkilediği bulunmuştur. Günümüzde artan rekabet ortamında inşaat şirketlerinin bu amaca ulaşabilmeleri daha da önem kazanmaktadır. nş.

Hazırlanacak veri tabanı için anket çalışması yapılması. Anket sonuçlarının değerlendirilmesi ve yüklenicilere yardımcı olunabilecek konularda sonuçlara ulaşılabilmesi. Bu çalışmanın amacı inşaat şirketlerinin iş alma sürecinde dikkat etmeleri gereken noktaları belirlemek ve bunların pratikte uygulanabilirliğini belirlemektir. 2.ş sahibinin hedefi olan en yüksek kalitenin en uygun fiyatla elde edilmesi genelde ihale dediğimiz süreç sonunda oluşmaktadır. rakiplerinin geçmiş ihalelere ait verilerinden yararlanarak yüklenicinin rakiplerini yenme olasılığının tek tek bulunması incelenmiştir (2-4). KAPSAM Bu çalışmanın kapsamı aşağıda belirtildiği şekilde belirlenmiştir: 1. Farklı yüklenicilerin işi alma arzuları. Bu firmaların seçilmesindeki başlıca kriter gerekli verilere daha rahat ulaşılmasıdır. Günümüzde artan rekabet ortamında inşaat şirketlerinin bu amaca ulaşabilmeleri daha da önem kazanmıştır. Ayrıca şirketlerin varlığını sürdürmelerinin yanında ihale süreci önemli bir performans göstergesidir. bu anket çalışmasında dikkat edilecek konuların belirlenmesi. Görüşme yapılacak firmaların belirlenmesi: Bu çalışmada Türkiye’de faaliyet gösteren ve genelde kamu ihalelerine katılan orta ve küçük ölçekteki firmalar seçilmiştir. Tüm ticari firmaların temel amacı iş 282 . Bu sayede firma sektör içindeki gücünü ve nerede olduğunu da ortaya koymaktadır. Bu araştırmanın bir diğer amacı ise halen yükleniciler tarafından genel olarak sübjektif olarak yapılan ihale başvuru sürecinin daha objektif kriterlerle değerlendirilmesi yönünde yüklenicilerin yararlanabileceği bir çalışma ortaya koymaktır. bir yüklenicinin ihaleyi kazanabilmesi için teklifinin diğer bütün rakip tekliflerden düşük olması prensibinden hareket ederek. Yüklenici firmalar iş alamazlarsa veya bir işi uygun olmayan bir bedelle yüklenirse geleceği tehlikeye girer. Böyle bir ortamda isteklilerin amacı da öncelikli olarak bu ihaleyi kazanmaktır. Çünkü bu yüklenici firmalar varlıklarını devam ettirmek için ihalelere katılmak zorundadır. 3. Farklı araştırmacılar tarafından. anket çalışmasının yerine getirilmesi. nşat endüstrisindeki rekabet sistemi ile ilgili ilk çalışma 1956’da Friedman tarafından yapılmıştır (1). L TERATÜR TARAMASI Herhangi bir firmanın bir ihale için teklif hazırlaması hayati bir karar sürecidir. hale denildiğinde iş sahibinin işi yapmaya istekli olanlar arasında bir nevi yarışma denilebilecek şekilde istekliler arasında karşılaştırma yapabilmesi anlaşılır. o andaki mali durumları ve yüklenmiş bulundukları iş miktarına göre değişmektedir (5). Friedman teklifte öngörülen kar ile ihalenin kazanılması arasındaki ilişkiyi ortaya koymuştur. ÇALIŞMANIN AMACI nşaat şirketleri de diğer ticari işletmeler gibi hayatta kalabilmek için iş almak ve bu işlerden kar elde etmek isterler.

• Kar etmenin tek yolu her işe belli bir karla teklif vermektir. Bu kişiler genellikle iflasa ilk gidenler olurlar. işi alabilmek. hem de işi alacak kadar da düşük tutmaktır. dolayısıyla uygun bir teklif hazırlamak gerekmektedir (6). Yüklenicilerin ihaleye girişlerindeki olası hedefleri şunlardır: • Beklenen karı maksimum yapmak. teknik açıdan yetersiz olan bazı firmaların varlığını sürdürebilmek için çoğu kez büyük indirimler teklif etmelerine. ş için uygun teklif fiyatı oluşturabilmektir (8). Bu incelemede. Genel olarak yükleniciler yeterince düşük teklif sunarlarsa iş i kolayca alacaklarına kendilerini inandırır. mal sahibi ve o anda teklif verilen projelerin sayısı açısından fiyatta başarılı olma olasılığı irdelenir (11). • Rakiplerin karlarını minimum kılmak. teklif edilen indirim oranı ile ihaleyi alma arasında doğrudan bir ilişki olduğu prensibine dayanmaktadır. Bu karar problemleri: 1. • Düşük teklif veren isteklileri iflas etme konusunda genellikle yüksek teklif verenler izler. firmanın fiyat hazırlamaya başlayıp başlamamasını belirlemek açısından incelemektir.yapmaktır. Ama çok düşük teklif verildiğinde de muhtemelen elde edilecek kar çok az belki de hiç olmayacaktır. Başka bir neden de yüklenicilerin pazar üzerinde denetime sahip olmadıklarını ve sadece müşterilerin kendilerinden teklif isteklerine cevap vermek durumunda olduklarını düşünmeleridir. Yüksek kar etmeyi denemek hiçbir iş alamamak sonucunu doğurabilir (14). halenin sonucu hakkında genel kabul gören yaklaşım. Buradaki ‘strateji problemi’ yüklenicinin kazanma şansını maksimum kılan ve aynı zamanda en çok karı sağlayan teklifi bulmak şeklindedir (13). • Sadece iş yapmış olmak için iş yapmak pek doğru değildir. Diğer yönden inşaat sektörünün hızlı geliş mesine paralel olarak sektörde çalışan firma sayısının artması. bunlar: • Çok düşük teklif veren olmak genellikle arzu edilmez. Bu da ihaleye giriş kararının ne kadar ciddi bir faaliyet olduğunun göstergesidir.Uygun işi saptayabilmek (7). mali ve yönetim kapasitesi. bu tekliflerin maliyetleri bile karşılayamamasına ve bu sebeple de planlanan yatırımların gecikmesine ve maliyet artışlarına sebep olmaktadır. halelere katılmak istenildiğinde veya teklif daveti alındığında. • Zararına dahi olsa ihaleyi kazanmak (10). piyasa koşulları. • Yatırımın belli bir kısmını geri almak. Teklif hazırlama sürecinde stratejik planlamanın genelde yükleniciler tarafından ihmal edilmesinin nedeni. Ayrıca işin ve projenin büyüklüğüne göre uygun fiyatın belirlenebilmesi için hazırlanan teklif dosyaları toplam imalat bedelinin %1’i gibi ciddi bir miktar tutmaktadır (12). 2. projenin yeri ve yapısı. firmanın teknik. hale sürecinde yüklenici inşaat firmaları açısından aslında iki temel karar verme problemi vardır. • Beklenen kayıpları minimumda tutmak. ş yapmanın gayesi kar etmektir ve hiçbir iş hacmi ortalama bir karın yerini tutamaz (15). gelecekteki olası iş yükü. Uygun ihale stratejisini geliştirmek için vurgulanması gereken bazı önemli noktalar vardır. o andaki iş gücü. Bu tür firmaların strateji yokluğu sonucunda 283 . ş yapabilmek için. Teklifi aynı anda hem kar edecek kadar yüksek. yüklenici firmanın üst düzey yönetiminin ilk adımı projeyi. sektörün sermaye temelinin düşük olması ve bu yüzden sabit varlıklarla yapılan büyük yatırımlar için planlamanın gerekli olmamasıdır (16).

konuya teknik yaklaşan birçok firmanın iş i alamamasına veya iş alabilmek için de diğer tekliflere benzer tutum takınmak zorunda kalmalarına sebep olmaktadır (17). Yükleniciler genelde teklif verirken kendilerince belirlemiş oldukları bir stratejiyi uygularlar. Zararı en aza indirmek.Ciro için belirlenmiş hedefleri korumak . Uzun vadede teklif verme stratejisi. 2. Teklif verilen belli bir proje için değerlendirdiğimizde ise teklif vermedeki stratejiler şunlardır (19): 1. Çalışma için seçilen firmaların uyguladıkları ihale stratejilerinin önceden belirlenmiş olan 22 adet 284 .uygulandığını söylemek mümkün olmaktadır. 7.çoğu kez haksız rekabet sayılabilecek teklifler vermeleri. Projedeki karı maksimize etmek. yüklenicinin teknik yetersizliği. haleye giren firmaların birbirinden habersiz fiyat teklifi verdiği varsayılır. 5. ANKET ÇALIŞMASI nşaat sektöründe farklı tipteki projelerde (yol. 3. Yüklenici inşaat firmaları için risk faktörleri de çeşitlidir. 6. deneyimsizlik. firmanın aşırı iş yüklenmesi gibi) olabilir. 4. 4. Prestij projeleri üstlenerek işveren ve yöneticiler üzerinde kişisel statü yaratmak. 5. aşağıdaki hedeflerin belirlenmesi olarak özetlenebilir (18): 1. Bu stratejiler ise genelde tecrübe ile elde edilen yöntemlerin ve sezgilerin bir bileşkesidir. 3. Firma sermayesinin geri dönüşümünü hızlandırmak. projeyi değerlendirirken bu tür risk faktörlerini de göz önüne almak zorundadır. Yüklenici firma üst yönetimi. şin türü.Şirketin performansını değerlendirmek ve bunu rakiplerle karşılaştırmak. Geliştirilen stratejilerin amacı. Sonuçta ihaleye hazırlanma veya teklif hazırlama süreci yükleniciler tarafından önemsenmesi gereken bir dönemdir. Bunlar firmaların elinde olmayan riskler olabildiği gibi firmalardan kaynaklanan riskler de (projenin kötü yönetilmesi.Ekonomik sınırlar içerisinde firmanın inşaat hızı ve kalitesi gibi konularda prestij yaratmak. Gelecekte birçok iş için potansiyel iş kaynağı olabilecek mal sahibi ve girişimleri kazanmak. Firmanın üretim yapmasını ve işgücü istihdam etmesini sağlamak. Yeni bir coğrafi bölgeye giriş yapmak. 2. Bu firmalar için herhangi bir strateji olmadığını veya bilinçsizce sadece tek bir stratejinin -işi her ne pahasına olursa olsun almak. su ve konut gibi) iş yapmakta olan firmaların ihale stratejileri bir anket çalış ması kapsamında ele alındı. sözleşmenin büyüklüğü ve coğrafik bölge bakımından uygun bir pazar saptamak.Bir projenin finanssal performansını teklif verme aşamasında tahmin edilen maliyetlerle karşılaştırmak. firmanın sektörde rakip güçlere karşı kendisini en iyi şekilde savunabileceği bir konum elde etmektir. Çünkü işi alıp almamak bu süreç içindeki firma davranışlarıyla yakından bağlantılıdır.

69 2. Ortalama değerlere göre sıralanmış ölçütler Sıra No 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 Ölçüt teminat miktarı yeni personel istihdamı rakip firmalar şantiyenin firma merkezine uzaklığı iş yapılacak idare işin alınmamasının maliyeti yapılacak işin süresi teklif bilgilerinin detayları yeni bir işveren projenin detay derecesi iklim ve topoğrafik özellikler ihalenin şekli ülkenin ekonomik durumu firmanın mali durumu firmanın makine parkı ülkenin siyasi durumu işverenin mali gücü ve hakediş ödeme koşulları prestij derecesi firmanın teknik kadrosu keşif bedeli iş ile ilgili tecrübe işin türü Ortalama 2. Sorulara verilen puanlara göre yükleniciler için ölçütlerin önem sıralaması Tablo 1’de verilmektedir.85 2.62 3.50 4. Tablo 1’e göre (sıra no:3. Anketi yanıtlayan firmalar için gizlilik ilkesi uygulanmıştır.01 3.08 2.12 1. Yanıt olarak 1 puan verilmesi sorulan ölçütün teklif verme sürecinde etkili olmadığı ve 10 puan verilmesi ise ölçütün teklif üzerinde çok etkili olduğu anlamına gelmektedir.81 5. yapılan puanlamanın ölçüt bazında ortalamalarının ve standart sapmalarının hesaplanması ile yapıldı.ölçütten hangileri tarafından etkilendiği istatistiksel olarak değerlendirildi.06 7.36 3.79 2.77 2.44 7.19 7. Firmaların anket sorularını 1’den 10’ a dek bir ölçekte puanlandırması istendi. Tablo 1.78 2.99 2.25 6.42 2. Bu çalış ma kapsamında 65 adet anket dağıtılmış ancak bunların 20 tanesinden sonuç elde edilmiştir.13 5.38 3. Araştırmaya katılan firmalardan 10 tanesi sadece üst yapı işlerinde.00 5. ANKET DEĞERLEND RMES lk değerlendirme.69 2.13 6. 3 tanesi yol ve üst yapı işlerinde. Ancak.06 5.06 6.21 2.25 5.71 2.56 9.94 2. Tablo 1 ‘e göre stratejik olarak ihalelere giriş kararı verilmesinde en önemli etken olarak “işin türü” gösterilirken. 5 tanesi hem alt hem de üst yapı işlerinde. 285 .81 6.94 3.24 2. ortalama=3.69 2.63 5.38 7.31 St.00 5. en az öneme sahip ölçüt “teminat miktarı” belirtilmektedir. Sapma 2. 2 tanesi ise mekanik işlerde deneyimlidir.50 puan)ankete katılan firmaların çoğu ihaleyi sadece işveren ve kendisi arasında bir faaliyet olarak görmektedir.75 5.08 Literatürde firmaların rakiplerinin izlemekte oldukları stratejiler ve ihalelere yaklaşımları konusunda bir analiz yapmaları tavsiye edilmektedir. Bunların bir kısmında posta ve e-postayla geri dönüş olmuş ve diğer kısmında ise birebir görüşülerek sonuçlara ulaşılmıştır.44 7.59 3.93 2.66 2.

Teklif dosyası hazırlanmasının ihale bedelinin içinde çokta küçümsenmeyecek bir değer olduğu öngörülürken firmaların çoğunun bu kaybı göz ardı ettiği görülmüştür (Tablo 1. sıra no:2.59 0.38 puan) yeni personel istihdamı daha az önemsenmiştir (Tablo 1. Tablo 2’de firma çalışan personel sayısı ile ölçütler arasındaki korelasyon katsayıları tek tek ele alınıp sıralama yapıldı. O anki iş için belirsizlikler.07 0. ortalama=7. varlıklarını sürdürmelerinin ana faktörü olan mali konuların daha çok etkilediği görülmüştür. işin alınması veya alınmaması durumunda gelecek yükler geri planda tutulmuştur.19 0.20 0. Firmaların teklif verme kararlarını. Firmaların bazı öznitelikleri ile ihale stratejileri arasındaki ilişkiler de istatistiksel olarak incelendi. firma büyüdükçe (personel sayısı arttıkça) iş için istenilen teminat miktarına verilen önemde artmaktadır. Benzer şekilde ihalelerde firmanın teknik kadrosunun ihaleye giriş için önemli olduğu görülürken (Tablo 1. sıra no:4.82 Tablo 2’ye göre ihale stratejileri belirlenirken “işin teminat miktarı” büyük firmalardaki karar mekanizmalarında daha önemli olmaktadır.32 0.45 0.35 0. Şantiyenin firma merkezine uzaklığının yönetimin etkinliğini azaltacağı düşünülürken anket sonuçlarında bu faktörün ihaleye girişte karar vermeyi çok etkilemediğ i görülmüştür (Tablo 1. ortalama=4.31 0.09 0. ortalama=3.56 0.25 0. ortalama=5. Bu firma öznitelikleri olarak firmada çalışan veya personel sayısı ve firmanın halihazırdaki şantiye sayısı ele alındı.38 puan).81 puan).32 0.30 0.31 0. Firmanın çalışan personel sayısı firma büyüklüğünü gösterirken.26 0.30 0. sıra no:6.32 0.13 0. şantiye sayısı firmanın iş kapasitesini göstermektedir.17 0. Tablo 2. 286 . Firma personel sayıları ile ölçütler arasındaki korelasyon katsayıları Sıra No 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 Ölçüt iş yapılacak idare işin türü işverenin mali gücü ve hakediş ödeme koşulları iş ile ilgili tecrübe keşif bedeli yapılacak işin süresi projenin detay derecesi işin alınmamasının maliyeti şantiyenin firma merkezine uzaklığı teklif bilgilerinin detayları firmanın makine parkı firmanın teknik kadrosu ülkenin siyasi durumu prestij derecesi iklim ve topoğrafik özellikler ülkenin ekonomik durumu yeni bir işveren firmanın mali durumu ihalenin şekli yeni personel istihdamı rakip firmalar teminat miktarı r -0. Tüm yüklenicilerin ilk baştaki odak noktalarının mali kaygılar ve sektördeki konum olduğu söylenebilir.23 0. Bu değişkenler arasındaki ilişkinin belirlenmesinde korelasyon katsayısı (r) hesaplandı ve her bir öznitelik için ayrı ayrı olarak sıralanıp tablolaştırıldı.00 puan).39 0. Bir başka deyişle. sıra no:19.

bir tanesinde keşifçilerin.19 0. bir tanesinde merkez mühendislerinin ve yine bir tanesinde merkez mühendisleri ve yönetim kurulunun birlikte etken olduğu görülmüştür.21 Tablo 3’de firma iş alma kapasitesi ile ölçütler arasındaki korelasyon değerlerine göre bir sıralama yapıldı. tahmin hesapçı ve planlama programlama işini yapan kiş iler aynıdır.44 -0. Ankette firmalara teklif hazırlama bölümlerinin varlığı ve kimlerden oluştuğuna dair sorulan soruya bu konu ile ilgili personellerinin olduğuna dair bilgi verilmiştir.01 0.05 0.07 -0.19 -0.11 0. Firmaların ihale kararını verme kademelerine göz attığımızda.09 0.32 -0. fiyat analizci.15 0. bu firmaların üçünde kararı merkez mühendisleri ve genel müdürün birlikte verdiği belirtilmiştir. beş tanesinde yönetim kurulunca karara bağlandığı. Bu tür personel sayısı açısından büyük sayılacak firmalar ihalelere girişte “iş yapılacak idare”nin kim olduğu dahil çoğu özellik fazla önem taşımamaktadır. Tablo 3’e göre firma şantiye sayısı artıkça firmalar daha seçici olmakta ve iş in türü strateji belirlemekte önem kazanmaktadır.23 -0. Bu sıralamaya göre istenilen teminat miktarı yine en önemli faktörlerden biri olarak görünmektedir. Bu da demek oluyor ki günümüzde hala bu 287 . üçünde genel müdür ve yönetim kurulunun birlikte etkin olduğu.06 0.48 -0. Altı tanesinde kararın genel müdür tarafından verildiği. Tablo 1 ve Tablo 3 karşılaştırıldıklarında her ikisinde de “işin türü” ve “teminat miktarı” ölçütlerinin uç noktalarda yer aldıkları görülmektedir.21 0. Tablo 3.22 -0.28 -0. Bu noktada yukarıdaki değerlendirmeler ışığında ihale stratejisi belirlenirken en önemli ölçütün teminat miktarı olduğu söylenilebilir. Bazı firmalarda ise ihaleye hazırlıkta keşifçi.06 0.Bu durum Tablo 1’deki sıralama ile çelişkili gibi görünse de.05 0.14 0.00 0. Fakat birebir yapılan görüşmelerde departman görevlisi olan kişilerin yalnızca bu görevle sorumlu olmadıkları birden fazla işin sorumluluk alanlarına girdiği görülmüştür. Firma şantiye sayıları ile ölçütler arasındaki korelasyon katsayıları Sıra No 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 Ölçüt işin türü projenin detay derecesi iklim ve topoğrafik özellikler işverenin mali gücü ve hakediş ödeme koşulları ülkenin siyasi durumu ülkenin ekonomik durumu iş ile ilgili tecrübe ihalenin şekli yeni personel istihdamı rakip firmalar firmanın makine parkı iş yapılacak idare yeni bir işveren şantiyenin firma merkezine uzaklığı firmanın mali durumu yapılacak işin süresi firmanın teknik kadrosu prestij derecesi keşif bedeli teklif bilgilerinin detayları işin alınmamasının maliyeti teminat miktarı r -0.32 -0. yapılan bu çalışmada daha çok orta ve küçük ölçekli firmalarla anket düzenlendiği ve bunun da sonucu bu yönde etkilediği düşünülebilir.

(6) Irmak. 22s.. Z. Skitmore. 288 . Yüksek Lisans Tezi. G. Gazi Üniversitesi. H.R. Bir Türk nşaat Firmasının Teklif Hazırlama Yöntemi. 1995. W. L. A Competitive Bidding Strategy. Bir başka örnek olarak. Kamu nşaat halelerinde Teklifin Oluşumunu Etkileyen Faktörler. (3) Dikbaş.. 1999. Yüklenici nşaat Firmalarının Teklif Hazırlama ve Maliyet Yönetim Sistemlerinin Değerlendirilmesi.. Türk nşaat Firmalarının Teklif Verme Sürecinde Karar Vermelerini Etkileyen Faktörlerin Analizi. (4) Hatush. (2) Park.A. Chapin. stanbul Teknik Üniversitesi. Şirketlerin bünyelerinde teklif hazırlamak için yeteri kadar eleman çalıştırmamaları teklif fiyatını etkileyecek verilerin temininde yetersiz kalınması sonucuna götürmektedir. Inc. 1999. Yapılan araştırma sonuçlarına göre. stanbul.konuyla ilgili profesyonel bir yaklaşım yoktur. 4. nşaat şirketleri. (7) Işıker.. ihaleye girişte işin türüne verilen önem azalmaktadır. Ankara. 1992. stanbul Teknik Üniversitesi.. stanbul.. Yüksek Lisans Tezi. Analiz sonucunda işin türünün ihaleye giriş kararını en çok oranda etkilediği ve teminat miktarının ise en az oranda etkilediği bulunmuştur. KAYNAKLAR (1) Friedman. ihale öncesi sürece gerektiği önemi verip bir teklif hazırlama birimi kurarak sürecin daha profesyonel olması için çaba gösterdiklerinde daha sağlıklı bir ihale sistemi gerçekleşecek ve firmalar sektörde hedeflerine ulaşarak varlıklarını uzun süre koruyabileceklerdir. 1-12s. Operations Research. Construction Bidding.. M. stanbul.. Criteria for Contractor Selection. Örneğin. tüm yüklenici firmalar için mali konular hayati öneme sahiptir. 1956. Ancak bu ölçütlerin etkisinin firmanın bazı öznitelikleri ile bağıntılı olarak değiştiği de belirlenmiştir. 15. John Wiley and Sons. SONUÇLAR Her firmanın geleceğe yönelik belirli stratejileri olmalıdır ve bunlar değişen koşullara göre tekrar analiz edilerek sürekli yenilenmelidir. Doktora Tezi. 19s. USA. W. stanbul Teknik Üniversitesi. (5) Polat. Seçilen yüklenici firmalara anket kapsamında 22 adet ölçütün ihalelere giriş kararlarını ne ölçüde etkilediği sorulmuştur. 1997. 10412. 27-34s. 19-38. Yüksek Lisans Tezi. B. firma şantiye sayısı arttıkça yani firma iş kapasitesi büyüdükçe. H. Strategic Pricing for Profit.. Construction Management and Economics.. firma personel sayısı artışı yani firma büyüklüğünün artışı ele alındığında. 1999.B. verilecek teminatın miktarının ihaleye giriş kararını yüksek oranda etkilediği görülmüştür.

. Yüksek Lisans Tezi. (14) Fu. Skitmore.S.. 16s. 289 . H. (12) Gencer. 2005. Construction Management and Economics. ve Loc. stanbul. C.. stanbul Teknik Üniversitesi.. 2004.. D.. 2000. 7s. ve Arditi. M. ve Lo. 32(6). Gazi Üniversitesi.K. nşaat Teklif Stratejileri ve Karar Modellerinin ncelenmesi. 2006.. 38s.P. (9) Wanous. 484-496.P. 23. Start-Up and Steady-State Learning In Recurrent Bidding. 2001.. Construction Management and Economics.. stanbul Üniversitesi.Y. 285-296. Construction Management and Economics 17. To Bid or Not To Bid: A Parametric Solution. Tendering Theory Revisited. 2003. Kamu nşaat halelerinde Teklifin Oluşumunu Etkileyen Faktörlerin ncelenmesi.S.L. (16) Korkmaz.. Türkiye Müteahhitler Birliği.. Boussabaine.K. Yüksek Lisans Tezi. 2001. ve Lai.Y. Pricing Strategy In the US Construction Industry. (13) Uran. Rational Under-Pricing In Bidding Strategy: A Real Options Model.. G.. Türkiye Kamu Yatırım halelerinde ndirim Oranlarını Etkileyen Faktörler ve Sistemin yileştirilmesine Yönelik Yaklaşımlar. 347-353. 27-41s. Ankara. Construction Management and Economics. stanbul. (19) Yiu. K. 1999. H. 24. ve Tam.. M. Ankara (18) Liu.. The Effect of Client and Type and Size of Construction Work on a Contractor's Bidding Strategy. C. Construction Management and Economics. K. A. S. 405-415.. 18.H. Wang.. (15) Irkıçatal.. Building Research & Information. stanbul. H. 475-484. A General Multivariate Analysis Approach for Determining Bid Mark-Up Strategy.. 2004. (11) Mochtar. A. 457-466. D. 18-185s. M. Yıldız Teknik Üniversitesi. W. 2002. ve Skitmore. 2004. 19.. J.(8) Runeson. D. 2005. (10) Drewa.A. Doktora Tezi. ve Lewis. S. Drew. Teklif Verme Sürecinde Olan Yükleniciler çin nşaat Sözleşmelerinde Risk Kaynakları. A. M. Building and Environment.. 36. (17) Sürdürülebilir hale Yöntemi. 393-406. Yüksek Lisans Tezi..

.

klasik yapım metotlarının yetersiz kaldığı görülmektedir.Tünel Kalıp Maliyetleri le Geleneksel Kalıp Maliyetlerinin Karşılaştırılması Aynur Kazaz Akdeniz Üniversitesi Mühendislik Fakültesi nşaat Mühendisliği Bölümü Yapım Yönetimi A. Bu nedenle tesis. Bu kriterler.D. Hesaplar. yatırımın toplam maliyetinde yarattıkları farkı belirleyebilmek için. Tünel Kalıp. her iki sistem için aynı maliyete sahip olan temel imalatı. maliyet ve kalitenin önem kazanmasıyla. Zaman. sadece her iki sistemde değişiklik gösterecek olan.B. Maliyet Analizi. Antalya. tünel kalıp sistemi ve geleneksel (konvansiyonel) kalıp sistemi arasında maliyet karşılaştırılması yapılmıştır. hafriyat. Çalış manın sonucunda. para ve insan gücü de artmaktadır. tünel kalıp sistemi ile yapılan imalatların ilk yatırım maliyetlerinin yüksek olmasına karşın toplu konut gibi tekrarlı yapılarda kalıp malzemesinin birçok kere kullanılabilmesiyle toplam yatırım maliyetinin geleneksel kalıp sistemle yapılan imalata göre daha ekonomik bir çözüm olduğu ortaya çıkmıştır. Tel: (0534) 745 15 00 E-Posta: betulsoycopur@yahoo. izolasyon.com Öz Gelişen teknolojiyle birlikte insan ihtiyaçları değişmekte ve yeni yapı türleri ortaya çıkmaktadır. Bu çalışmada. makine ve teçhizat gibi kaynakların en iyi şekilde kullanılması gerekmektedir. Bayındırlık ve skân Bakanlığının 2009 birim fiyatları ve serbest piyasa fiyatları kullanılmıştır. konut açığını ortadan kaldırmak için yapı ölçekleri büyümekte ve inşaatın bitirilmesi için gereken zaman. malzeme. Geleneksel kalıp sisteminin ve tünel kalıp sisteminin. geleneksel kalıp sistemine dönüştürülerek. Toplu Konut daresi tarafından tünel kalıpla inşa edilmiş olan K tipi binanın projesi. Maliyet hesaplarında. tekrar sayısı göz önüne alınarak bir bina üzerinde yapılmıştır. Anahtar sözcükler: Geleneksel Kalıp. Kalıp Maliyeti. yeni kalıp sistemlerinin düşünülmesi ve bunların inşaat sektöründe kullanılması zorunlu hale gelmiştir. Binaların maliyetleri. kalıp sistemleri arasındaki maliyet farklılıklarının saptanabilmesi amacıyla. Tel: (0534) 745 15 00 E-Posta: betulsoycopur@yahoo. kaba inşaatın malzeme ve işçilik bedelleri gibi kalemler ele alınmış olup. Hızlı nüfus artışı ile birlikte. masraflar analize dahil edilmemiştir.D.com Betül Soyçopur Akdeniz Üniversitesi Mühendislik Fakültesi nşaat Mühendisliği Bölümü Yapım Yönetimi A. Antalya. doğramalar vb. betonarmenin inşaat alanında yaygın olarak kullanılması ile birlikte düşünüldüğünde. 291 .B. kaba inşaata göre hesaplanmış olup ince inşaat maliyetleri göz önünde bulundurulmamıştır.

beton ağırlığından ve beton dökümünden dolayı ortaya çıkan yükleri şartnamelerin öngördüğü güvenlikle taşıyabilmelidir. diğer bir amaç için uygun olmayabilir. yeni yapı türlerinin ortaya çıkmasına neden olmaktadır. Kalıptan beklenen en önemli kriterlerden biri de ekonomik olmasıdır. su emmeye. 5. 4. Kalıplar. dairesel kesitli olarak 292 . 3.) ahşabın dış etkilere karşı korunması gerekmektedir. Uygulamada tüm şartları sağlayan bir kalıp sistemi bulunmamaktadır. 1. Bununla birlikte nüfusun hızlı artışı ile konut gereksinimi de artmakta olup. Geleneksel Kalıplar Beton ve betonarmeden inşa edilecek yapı elemanlarına biçim ve ölçülerini verebilmek amacıyla ahşaptan yapılan yüzey kaplama ile bu kaplamanın bağlanması ve desteklenmesi için kullanılan parçalardan meydana getirilen sisteme “geleneksel kalıp sistemi” denir. inşaat sektörüne ve yapılan imalatlara birçok açıdan kazanç sağlaması gerekmektedir ki. Ancak yeni tasarıların. yapı ölçekleri her geçen gün daha da büyümektedir. Kalıp. Yapı kalıbından. sürtünme. Tüm şartlan sağlayan bir kalıp sistemi mevcut değildir. Betonarme yapıların inşaat sektöründe yoğun olarak kullanıldığı da göz önüne alındığında. toplam yapım giderlerinin yaklaşık %10'luk bir dilimini kalıp maliyeti oluşturduğu göz önüne alındığında. Belirli bir amaca hizmet edebilen kalıplar diğer bir amaç için yetersiz kalabilmektedirler. Kalıplar. Beton ve betonarme yapılarda taze betona istenen şekli verebilmek için betonun kendini taşıyabileceği süreye kadar onu taşımaya yarayan ve yapım imalatının bünyesine girmeyen yardımcı sistemlere “yapı kalıbı” denir (Kasapoğlu. Kullanılan kalıp temiz. Uygulamada belirli bir amaç için kullanılan kalıp yüzeyleri. mevcut sistemlerle karşılaştırılması yapıldığında. Bunlar. betona istenilen şekli vermek. geleneksel ahşap kalıplar. Kalıbın usta gereksinimi mümkün olduğunca az olmalıdır. Bu sebeple inşaat sektöründe yeni yapım tekniklerinin geliştirilmesi kaçınılmaz bir hal almıştır. 2. Bu nedenle bir takım işlemlerden geçirilerek (ahşabın yağlanması vb. ölçülere uygun ve sızdırmaz olmalıdır. 6. yapının toplam maliyetinin optimize edilmesidir. çelik kalıplar (tünel kalıp bu kategoridedir) ve özel kalıplar olarak sınıflandırılabilirler. Bununla birlikte. beton prizini alıncaya kadar ağırlığını taşımak ve yanal basıncı önlemek üzere geçici olarak yapılırlar. çarpma ve bozulmaya karşı dayanıksızdır. 2008). yapımda kalıp ve kalıp sistemi seçiminin önemli olduğu gerçeği ortaya çıkmaktadır. nşaat sektöründe kullanılan kalıplar. taze betona şekil vermesinden başka beklentiler de bulunmaktadır. yeni tasarlanan imalatların gerçekleştirilebilmesi için yeni kalıp sistemlerinin de tasarlanması gerekmektedir. Kalıp malzemesi olarak kullanılan ahşap. beton prizini tamamladıktan sonra sökülürler. endüstriyel ahşap kalıplar.Giriş Gelişen teknoloji ile insanların beklentilerinin hızla değiş mesi. Ahşap kalıp malzemeleri imalatı itibari ile dikdörtgen kesitli olduğundan. Kalıp sistemi yapıdan ve plandan bağımsız olmalıdır. Kalıbın hareketli parça sayısı az olmalıdır. bunların içindeki en önemli kazanç.

Gelişmekte olan ülkelerde konut inşaatlarına ait maliyetlerin düşürülmesi için döşeme açıklıklarının 5 metreyi geçmeyecek şekilde module edilmesi gerekir. Bu sistemde duvar ve döşeme beraberce yerinde dökülmektedir (Balkabak. Kalıptan çıkan yüzeyler duvar kağıdı veya boyaya hazırdır. 2005). Tünel kalıp sistemde. Isı izolasyonu yönetmelik ve ısı açısından tünel kalıba kolaylıkla adapte edilebilir. tünel kalıp içinde ya donatıya bağlanabilen özel boruların ya da tünel kalıba yerleştirilen tesisat duvarlarının içinden geçirilmektedir. Tünel kalıp fabrikasyon olarak imal edilir ve kesin boyutları vardır. malzemeler. Kalıp malzemesi defalarca kullanıldığı halde tünel kalıpla her seferinde düzgün yüzeyler elde edilmekte ve bu düzgün yüzeyler sıva gerektirmemektedir (Apay ve diğerleri. 2003).b. imalatın hızlı ilerlemesine olanak sağlamaktadır.) bazı yapı elemanları. Tünel kalıp sistemleri. 1998). Tünel kalıp sistemde elektrik tesisatı. v. Bu sistemde perde ve döşemeler birlikte kalıplanır (monolitik bir yapı elde edilir). Tünel Kalıplar Tünel Kalıp Teknolojisi. Bununla birlikte. Bu itibarla tünel kalıp sistemiyle betonarme döşeme inşaatının sözü edilen açıklıklarla ekonomik olarak inşa edilebilmektedir. 2003). kullanılan kalıp malzemesin çelik olması nedeniyle ısıl yardım kolayca yapılabilmektedir ve böylece betonun priz alma süresi hızlandırılarak imalatın kısa 293 . betonarme yapılarda taşıyıcı duvar ve döşemenin bir defada dökülmesine olanak veren tünel şeklindeki çelik kalıplar sistemidir. Sistemin en önemli özelliklerinden biri 8 saatlik çalış ma ile 24 rotasyonlu (rotasyon: yapılan işlem basamakları) bir iş programı uygulanabilmektedir (Apay ve diğerleri. Ayrıca ahşap doğadan direkt olarak elde edilmektedir ve ağaçların yok edilmesi ile ekolojik dengenin bozulmasında etkin rol oynamaktadır. Sistemin nitelikleri gereği. Tünel kalıbın kurulması ve sökülmesi oldukça kolaydır ve işçilik gereksinimini en aza indirgemektedir. iyi bir planlama ile yapımda üretim hızının artırılmasının yanı sıra ekonomi de sağlamaktadır (Sümer. Kule vinç yardımıyla monte ve demonte edilir. Bu nedenle mimari tasarımı sınırlayıcı etkisi vardır. sahanlıklar. merdivenler.tasarlanan projelerde zorluk çıkarmaktadır. sıhhi tesisat ve kalorifer tesisatı için kullanılacak olan boru vb. betonarmenin fiziksel özelliklerinin sağlamış olduğu avantajlardan büyük ölçüde yararlanılmakta ve sistem işlerliği sağlandığı takdirde ekonomik çözümler elde edilebilmektedir. Tünel kalıp sistemi. kalite ve fabrikasyon tutarlılığını esneklik ve tasarrufla birleştiren bir sistemdir. zaman. 1998). yerinde dökülen ana yapıyla birleştirilip kullanılmaktadır (Balkabak. Tünel kalıp sistemlerinin uygulanmasında. imalatın tamamına yakınının perde duvardan oluşuyor olması ile yüksek rijitlikte. Dış perde kalıp yüzeylerine istenen hazır tekstür elemanları konarak arzu edilen dekoratif dokular elde edilebilir. Böylece yapının direncinde artış sağlanmaktadır (Apay. kalıbın kurulmasında uygulama kolaylığı ile öne çıkmaktadır. 2003). ön yapımlı (cephe elemanları. yani deprem güvenliği yüksek yapılar elde edilebilmektedir. Bu sayede duvarda tesisat için yapılacak beton kırımı ve ekstra işçilik önlenmiş olmaktadır. 1983). Tünel kalıp imalatı. Monolitik yapı sistemi deprem bölgeleri için en elverişli sistemdir. Tünel kalıplar imalat tekniğ i bakımından milimetrik hassasiyetle üretilir ve belli sayıda bir üretim amaçlandığ ı zaman. çok hızlı inşaat temposu sağlaması. Beton duvar ve döşemeler yangına karşı tam dayanıklıdır (Sümer. Bu sistemde temeldeki bağlantı kirişlerine duyulan ihtiyaç azalmakta ve tek bir kiriş gibi görev yapmaktadır.

Bu nedenle kalıp maliyeti çok önem kazanmaktadır. Kalıp maliyetini etkileyen en önemli faktörlerden biri.Ş. Geleneksel Sistem 1 Kalıbın hazırlanması 2 a) Demir. Tablo 1. Kalıp maliyetini.sürede bitmesine olanak sağlanmaktadır. hasır kiriş ve kolon b) Çelik hasır ve elek. tünel kalıp sisteminin ilk yatırım maliyeti yüksektir ve bu nedenle toplu konutların dışında kullanımı ekonomik olmadığından uygun bir yöntem olduğu söylenemez. Tünel Kalıp ve Konvansiyonel Kalıp Sistemlerde Süre Karşılaştırılması. Bu amaçla iki kalıp sistemi arasında süre karşılaştırılması yapan Mesa malat Sanayi ve Ticaret A. kalıp malzemesinin tekrar kullanılabilme sayısıdır. Yine malzemede olduğu gibi tekrar sayısı işçilik maliyetinin düşmesine neden olmaktadır. kalıbın yapıldığı malzemeler ile kalıp imali için gerekli olan yapım ve söküm işçilikleri oluşturmaktadır. Tablo 1’deki sonuçları elde etmiştir. 294 . Tüm bunların yanı sıra. geleneksel kalıp sistem ile yapılan imalata göre daha kısa sürede tamamlanmaktadır. Tünel Kalıp ve Geleneksel Kalıp Sistemlerinin malat Sürelerinin Karşılaştırılması Tünel kalıp sistemi ile yapılan imalat. Kullanma sayısı artınca kalıbın ön maliyeti yüksek olsa bile yatırımın maliyetinde düşüş gözlenmektedir. 100 m2’lik bir konutu baz alarak. tesisatı döşenmesi 3 Elektrik tesisatı döşenmesi 4 Kalıpların takviyesi 5 Beton dökülmesi 6 Beton bakım ve sulama 7 Kalıp sökümü 8 a) Ara duvar örülmesi b) Prefabrik bölme pano montajı 9 Kapı kosası montajı 10 a) Kaba ve ince sıva (iç-dış) b)Prefabrik cephe-merdiven montajı TOPLAM Geleneksel Sistem 5 gün 1 gün ---------1/2 gün 1/2 gün 1/2 gün 8 gün 1/2 gün 1 gün ------1 gün 2 gün ------20 gün Tünel Kalıp 1/2 gün ------1/4 gün ------------1/2 gün 1 gün 1/4 gün ------1 gün 1 gün ------1/2 gün 4 gün Genel olarak yapı kalıpları sınıflandırıldığı zaman uygulanan proje için en ekonomik ve uygun kalıp sisteminin tercih edilmesi gerekmektedir.

Maliyet hesabı. Sonuçta. plak döşeme olduğu. kabul edilmiştir. Hesaplar. Bir dairenin net kullanım alanı 100 m2’dir. Tünel kalıp sistemi ile geleneksel kalıp sisteminde kullanılacak tuğla malzemeler. Bayındırlık ve skân Bakanlığının 2009 birim fiyatları ve serbest piyasa fiyatları kullanılarak işlem yapılmıştır. duvar işçiliği ve malzeme fiyat analizleri yapılmıştır. masraflar analize dahil edilmemiştir. Geleneksel kalıp sisteminin ve tünel kalıp sisteminin. Birim fiyatların güncel değerleri kullanılarak. Tüm modellerin analizinde: 1. Nervürlü donatı sınıfının S420 (Akma sınırının. Binaların 2. yatırımın toplam maliyetinde yarattıkları farkı belirleyebilmek için. Geleneksel sistem ve tünel kalıp sistem ile çözülen yapı modellerinin. vb. 5000 kg/cm2) olduğu. 2. demir metrajları ve kalıp metrajları. Tünel kalıp sistemler ile yapılan tümü perdeli yapılar ile geleneksel ahşap kalıp sistemiyle yapılan perde-çerçeveli yapıların duvar metrajlarının fark getireceğ i düşünülerek. tekrar sayısı göz önüne alınarak bir bina üzerinde yapılmıştır. Toplu Konut daresi tarafından tünel kalıpla inşa edilmiş olan K tipi binanın projesi. Tüm döşemelerin. doğramalar. 4200 kg/cm ) olduğu. 3. geleneksel kalıp sisteminde daha fazla duvar imalatı olması gerekçesiyle. Normal inşaat demirine oranla çubukların düzeltilip kesilerek 295 . betonarme statik hesapların yapılmış olduğu STA4CAD V12. kapıcı daireli plana göre yapılmıştır. derece deprem bölgesinde inşa edileceği. 4. geleneksel kalıp sistemine dönüştürülerek. Çelik hasırların şantiyede kolay taşınabilecek ağırlıkta olması nedeniyle montajı kolay ve çabuk olmaktadır. beton metrajları. hasır çeliğin akma sınırı 5000 kg/cm2'dir. “bodrum + 4” katlıdır. diğer katların her birinde ise 4 adet daire bulunmaktadır. 6. Temelde radye temel sistemi kullanılmıştır. duvar maliyetinin daha fazla olduğu görülmüştür. demir ve kalıp maliyetleri hesaplanmıştır. Beton sınıfının C20 (fck = 200 kg / cm2) olduğu. Geleneksel kalıp için kullanılan donatı. Bu nedenledir ki.Bulgular Bu çalış mada. Tünel kalıp sistemde çelik hasırların kullanılması ile üretim hızı artmakta. Zemin emniyet gerilmesinin 15 t/m2 olduğu. sığınak ve depolar. her iki sistem için de aynı maliyete sahip olan temel imalatı. Tünel kalıp sistemde imalatın büyük bir çoğunluğunun betonarme perde duvarlardan oluşması nedeniyle duvar işçilikleri olabildiğince azdır. Hasır çelik donatı sınıfının S500 (Akma sınırının. Islak hacimler için ara bölmeler ve tünel kalıp elemanlarının demontajı için boş bırakılan cephe. Tünel kalıp sistemlerde ise ağırlıklı olarak hasır çelikler kullanılmaktadır. izolasyon. yapının beton. iki sistem arasında maliyet karşılaştırılması yapılmıştır. sadece her iki sistemde değişiklik gösterecek olan kaba inşaatın malzeme ve işçilik bedelleri gibi kalemler ele alınmış olup. Örnek olarak alınan projedeki çelik donatıların akma sınırı 4200 kg/cm2 iken. Bodrum katta 1 adet kapıcı dairesi. Geleneksel kalıp sistemde iç bölmeler ile birlikte dış cepheler de duvar imalatının bünyesine girmektedir. daha az miktarda donatı ile aynı mukavemet sağlanmaktadır. 5. tuğla duvar olarak imal edilmektedir. Maliyet hesaplamalarında.1 paket programından alınmıştır. geleneksel kalıp sistemde imal edilecek olan duvar miktarı tünel kalıba oranla daha fazla olacaktır ve bu da geleneksel sistemle imal edilmiş yapının duvar maliyetinin daha fazla olacağı anlamını taşımaktadır. aynı nitelikte olmasına rağmen kullanım miktarları farklıdır. hafriyat. Ø8-12 mm ve Ø14-32 mm’lik nervürlü çelik donatılardır. Bina.

geleneksel kalıp sistemde kullanılan beton miktarı 647. kaba yapının bütün derzlerini ve pürüzlerini örtecek şekilde kaplamaktadır. K tipi bina.2 m3 iken tünel kalıp sisteminde kullanılan beton miktarı 705. geleneksel sistem içinde daha fazla donatı kullanıldığı ve bu durumda toplam donatı maliyetinin daha fazla olduğu görülmüştür. Bu veriler ışığında geleneksel sistemin kalıp maliyeti hesaplanmıştır. Yapıda her iki sistem için de kullanılan beton sınıfı C20 olup projelerden edinilen veriler ışığında. dolayısıyla beton maliyeti de geleneksel kalıp sistemine kıyasla daha yüksek çıkmaktadır. Sıva. Bu durumda hasır çelik kullanımı bir avantajdır. toplam kalıp miktarı 1253. Ayrıca şantiyede donatının taşınması kolaylaşmakta.4 m2 olur. 296 . Geleneksel kalıp sistem için kullanılacak olan malzeme ve işçilik maliyetleri ile tünel kalıp sistemi için kullanılacak olan malzeme ve gerekli ekip-ekipman maliyetleri hesaplanmıştır.36 m3 olarak belirlenmiştir. Proje verilerine göre. Son olarak karşılaştırılması gereken maliyet ise sıva maliyetidir. Programdan alınan yaklaşık metraj bilgilerine göre maliyetler hesaplandığında Tablo 2’deki sonuçlar elde edilmiştir. duvarların iç ve dış yüzeylerini. daha kalın sıva gerektiren geleneksel kalıp sisteminin sıva maliyetinin de daha fazla olduğu göze çarpmıştır. gerekli işçilik. Tünel kalıp sistem için kurulumun gerçekleşmesi vinç ile yapılmaktadır. Ayrıca tünel kalıp sisteminde ise çelik kalıplar kullanılmakta ve bu sayede betonda pürüzsüz bir yüzey elde edilmekte ve inşaatın kalitesi de yükselmektedir. Bu nedenle sıva maliyetleri karşılaştırılmış olup analizler sonucunda. Ahşap kalıpların en fazla 3 defa kullanılabileceği düşünüldüğünde. yapının nem miktarı ve ısı korunumu konusunda ayarlayıcı bir etkisi de vardır. geleneksel kalıp sistemi (çerçeveli sistem) ve tünel kalıp sistemi (perdeli rijit sistem) için ayrı ayrı projelendirilmiş ve statik betonarme hesapları STA4CAD V12.1 paket programı ile yapılmıştır. düzgün aralıklarla teşkil edilmiş çelik hasırların montajı kısa zamanda gerçekleşmekte ve dolayısıyla işçilikten tasarruf sağlanmaktadır. vincin nakliye ve kurulum bedelleri hesaplanmış ve tünel kalıbın toplam kalıp maliyetine dâhil edilmiştir. Sıva sayesinde duvar ve tavanlardaki düzgün olmayan yerler düzeltilmektedir. Tünel kalıbın ilk yatırım maliyeti çok yüksektir. Sıvanın. taşıyıcı sistemi oluşturmak için ahşap kalıplar kullanılmaktadır.hazırlanması ve bağlanması yerine. Tünel kalıp sistemde yapının taşıyıcı sistemi tamamen perde duvarlardan oluştuğu için yapının imalinde daha fazla beton kullanılmakta. bodrum ve zemin katlarda kullanılan kalıplar üst katlara da yeterli geleceğinden. Kule vinç kiralama. donatının bükülmesi gibi işçilikler ortadan kalkmaktadır. Daha az sayıda işçi ile daha kaliteli inşaat yapılabilmektedir. Geleneksel sistemde. Bu çalışmada bir binaya ait maliyet hesabı yapılması nedeniyle tünel kalıbın tekrar sayısı (600–1000 kez) göz önünde bulundurulup 600 kez kullanıldığı varsayılarak bir bina için bir oran bulunmuştur ve yapı kalıp maliyeti bu orana göre hesaplanmıştır. Binanın dış çeperleri aynı metrekareye sahip olsa bile beton üzerine yapılacak sıva ile tuğla üzerine yapılacak sıvalar farklık arz etmektedir.

97 20. Kaynaklar BALKABAK.059. KASAPOĞLU.243. Sakarya Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi Cilt7/Sayı 2. YILMAZ. Konvansiyonel Sistemlerle Karşılaştırılması”.064. Isparta. F. 297 . 2005. Eskişehir.40 20. insan gücüyle zorlukla ve uzun zamanda yapılan işler daha az toleransla. Ekonomikliğin sağlanmasının diğer bir nedeni de. APAY...598.40 56.P. GELENEKSEL KALIP S STEM (TL) BETON DEM R DUVAR SIVA KALIP TOPLAM 68. duvar.. AYDIN. yapı deprem kuvvetlerine karşı daha güvenli hale gelmektedir. vb. yapı toplam maliyetindeki düşüşlerin sebeplerindendir. .64 20.690. APAY.A. Çukurova Üniversitesi Yüksek Lisans Tezi.67 157.Tablo 2. A.55 38. "Seri Kalıp Teknolojisinde Tünel Kalıp Sistemler ve Genel Özellikleri" Süleyman Demirel Üniversitesi Yüksek Lisans Tezi. yapım süresinin kısa olmasından dolayı işgücü ve anaparanın uzun süre bağlı kalmasının önlenmesidir. tünel kalıp sisteme göre tasarlanan binalar yüksek rijitlikte olup. daha iyi nitelikte ve daha kısa sürede gerçekleşmeye başlamıştır. Toplam Maliyet. 2008.73 Sonuçlar Bu çalışmada. Tüm bunların yanında. Deprem Sempozyumu Sf:907-908. Kalıbın defalarca kullanılabilmesinin yanı sıra sıva. Teknolojik gelişmelerin inşaat alanına yansımasıyla inşaat sektöründe makineleşme artmış olup. iki sistem arasında maliyet karşılaştırması yapılmıştır.. kalemlerdeki işçilik ve malzeme bedellerinin geleneksel sisteme nazaran daha az olması.59 TÜNEL KALIP S STEM (TL) 74.427.175. 1998. “Tünel Kalıp Sistemlerle Üretilen Perdeli Taşıyıcı Sistemlerin.556..66 23.154. Kocaeli 2005.412. Adana. Çalış manın sonucunda.E. 2003. Ayrıca kullanılan kalıp malzemesinin çelik olması ile betonda pürüzsüz bir yüzey elde edilmekte ve bunun sonucunda inşaat kalitesi yükselmektedir. Tünel kalıp sistem de bunun örneklerinden birisidir. tünel kalıpla inşa edilmiş bir binanın projesi geleneksel sisteme çevrilerek. SÜMER..Y.413. Sakarya..883.37 18. Deprem Dayanıklı Yapı Tasarımında Optimum Taşıyıcı Sistem Seçimi. kalıp malzemesinin 600 – 1000 kez kullanılabilmesi ile konut sayısının arttığı durumda en fazla 3 kez kullanılabilen geleneksel kalıp sistemine göre projenin ilerleyen safhalarında ciddi oranda maliyet düşüşüne sebep olmaktadır.67 215.00 32. 1983. tünel kalıp sistemin pahalı bir ön yatırım gerektirdiği halde. "Depreme Dayanıklı Yapılarda Tünel Kalıp Sisteminin Kullanılması"."Türkiye'de Konut Sorunu ve Çözümünde Geliştirilen Yeni Teknolojiler" Anadolu Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Doktora Tezi.

.

maliyet yönetiminde genel giderlerin önemi ve konunun Türk muhasebe sisteminde ele alınış şekli incelenmiştir. Dönüşü sağlanan 85 adet anketin analizi sonucunda. Üretim alanındaki söz konusu gelişmelere bağlı olarak maliyetlerin yapısındaki bu değişim.nşaat Sektöründe Genel Gider Kavramı ve Yapı Maliyetine Yansıtılma Düzeyi M. bunların inşaat ön keşfinde dikkate alınıp alınmadığı. Bu kadar çok gider kalemi göz ardı edilerek belirlenecek bir ön keşfin gerçeği yansıtması beklenemez. Emin Öcal.. Adana/Türkiye Tel: (322) 338 60 84 E-Posta: emocal@cukurova. mühendislik ve uzman işçilik maliyetlerinin üretimdeki ağırlığını artırmıştır. Maliyet Yönetimi. Bu durumun. nşaat Sektörü 1. %41. %19. Maliyet Tahmini.50’si direk giderleri doğru gruplandırabildiği. Çünkü ürün kalitesi ile ilgili beklentilerin yükselmesi yanında maliyet girdilerinin düzeyi ve niteliği de değişmiştir. Anahtar Kelimeler: Genel Gider. Bu kapsamda önce genel gider kavramı. enerji. Uygulanan ankette.tr Öz nşaat ön keşfi hazırlama aşamasında yapı maliyetini önemli ölçüde etkileyen genel gider kalemlerinin yeterince dikkate alınmaması nedeniyle ön keşif tutarlarının çoğunlukla gerçeği yansıtmadığı yönünde ülkemizde yaygın bir kanat vardır. inşaat sektöründe karşılaşılması muhtemel 77 adet gider kalemi sıralanarak.66’sının bazı genel gider kalemlerini. inşaat sektöründe çok yönlü ve önemli kayıplara kaynaklık ettiği kuşkusuzdur. otomasyonun etkisiyle direkt işçilik maliyetlerinin payı azalmıştır. Feyzullah Kadırhan Ç.07’sinin ise pek çok doğrudan (direkt) gider kalemini ön keşifte hiç dikkate almadığı anlaşılmıştır. Hatta birçok sanayi dalında gittikçe daha çok işletmenin direkt işçilik kalemini iptal ederek bu maliyeti dolaylı işçilik olarak genel üretim maliyetlerine dâhil ettiği görülmektedir. varlıklarını devam ettirebilmeleri için yeni üretim ortamıyla uyumlu maliyet yönetim sistemlerini benimsemeleri gerekmektedir. dikkate alınıyor ise hangi gider grubuna dâhil edildiği sorulmuştur. %25. Özellikle bilgisayar teknolojisi ve otomasyonda ortaya çıkan ilerlemeler. Türk inşaat sektöründe maliyet analizi yapılırken genel giderlerin ne düzeyde ve hangi doğrulukla dikkate alındığının araştırılması hedeflenmiştir. Bu çalışmada. Sonra da halen inşaat sektöründe faaliyet göstermekte alan yüklenicilere anket uygulanarak konuya yönelik veriler toplanmıştır. Bunun sonucu olarak üretim maliyetleri içinde genel üretim giderlerinin payı artarken.Ü. inşaat işletmelerinin ancak %49. nşaat Mühendisliği Bölümü. 299 . işletmelerin.edu.27’si genel giderleri. üretimle direkt işçilik arasındaki bağın hayli zayıflamasına neden olmuştur. Giriş Rekabetin küresel boyuta ulaştığı günümüzde.

inşaat sektöründe yapı ön keşfinin çıkarılması aşamasında özellikle genel gider grubunda yer alan maliyet kalemlerinin ne düzeyde dikkate alındığının saptanması amaçlanmıştır. hukuki danışmanlık vb. maliyet yönetiminde genel giderlerin önemi ve konunun Türk muhasebe sisteminde ele alınış şekli incelenmiştir. bu bölümde kullanılan demirbaş amortismanları. ülkemizde genel olarak yapı üretimine hazırlık aşamasında gerçekçi ve ayrıntılı maliyet tahminine yönelik sistematik yaklaşımlar oldukça sınırlıdır. harçlar. 2002). inşaat sürecindeki parasal hareketlerin muhasebeleştirilmesinde de devam etmektedir. Bu çalışmada. aidatlar. işletmede idari kademelerde çalışan ve esas itibariyle üretim faaliyetleri ile doğrudan ilgisi olmayan bölümlerin personel giderleri. inşaat sektöründe parasal kaynak ihtiyacı ve işin süresine yönelik tahminlerde ciddi sapmalara neden olmaktadır. yatırımların öngörülen süre ve maliyetle gerçekleşmesi ve kaynakların etkin biçimde kullanılması açısından büyük önem taşımaktadır. girdilerin gruplanması ve bunların maliyete yansıtılması konusunda yeni yaklaşımları da beraberinde getirmiştir. gözden geçirilebilir. Genel Gider Kavramı Üretim ve ticaret işletmelerinde. Belirtilen nedenlerle sektörde üretim maliyetinin gerçekçi biçimde tahmini. Ancak maalesef. 2009). analiz edilebilir. Ülkemizde toplam yatırımların yaklaşık %50’sini oluşturan inşaat sektörüne 200’den fazla alt sektör girdi sağlamaktadır ( ntes. Detaylı maliyet analizi ve yönetimi ile ilgili söz konusu yetersizlikler. Bu tartışmalar işletmelerde.Bunun sonucu olarak. Dolayısıyla tedarikçi kuruluşlar da dikkate alındığında inşaat sektörünün Gayri Safi Milli Hâsıladaki (GSMH) payı yaklaşık %33 ve istihdama katkısı %12 düzeyindedir. Türk inşaat sektöründe genel giderlerinin maliyetlere yansıtılması konusunda önemli eksikliklerin olduğu yönünde bulgulara ulaşılmıştır(Kadırhan. işletme ile ilgili vergiler. 2. işletmeler için “yönetilebilir” gider kategorisinde olup.1. 2005). Genel Giderlerin Gruplanması Üretim mühendisliğinde genel giderler. bütçelendirilebilir ve 300 . genel giderler çeşitli ampirik yaklaşımlarla tanımlanmaya ve sınıflandırılmaya çalışılmıştır. Bu bağlamda genel giderleri. Bu da inşaatların vaktinde tamamlanmamasına ve buna bağlı çeşitli kayıplara neden olmaktadır. Sabit nitelikli olan ve üretim faaliyetine bağlı olarak ortaya çıkan bu giderler. 2. gider türlerinden oluşmaktadır (Maç. Gelenekselleşmiş olan bu davranış şekli. Elde edilen verilerin analizi sonucunda. imalat ve hizmet alanlarını da kapsadığından bu sektörde meydana gelen olumsuzlukların etkisi de yaygın olmaktadır. Bu kapsamda önce genel gider kavramı. geleneksel maliyet muhasebesinin maliyet analizinde hatalara sebep olduğu ve bu yüzünden mamul maliyetlerinin doğru olarak hesaplanamadığ ı yönünde kuşkular artmış ve tartışmalar başlamıştır. nşaat sektörü. işletmelerde ürün veya hizmetlere doğrudan mal edilemeyen giderler olarak sınıflandırmak mümkündür. Sonra da halen inşaat sektöründe faaliyet göstermekte alan yüklenicilere anket uygulanarak konuya yönelik veriler toplanmıştır. Dolayısıyla inşaat ön keşifleri çoğunlukla genel kabullere dayalı olarak belirlenmekte ve bu nedenle de gerçekleşme düzeyleri oldukça düşük olmaktadır.

Sonuç itibariyle. Buna göre. şletme bünyesinde oluşan krizler çoğunlukla genel giderlerin artmasıyla sonuçlanır. Örneğin. yöneticinin bakış açısından oldukça etkilenmektedir. Bu nedenle genel giderlerin yönetimi işletmeler için özellikli bir konudur. 2. Yöneticiler ise. Kontrol edilemeyen genel giderler. dolayısıyla daha büyük bütçe elde etmekle ilgilenir. Dolayısıyla genel giderler yöneticilerin karar ve inisiyatiflerinden etkilenmektedir.yöneticiler tarafından tahsis edilebilirler. Ancak kontrol edilemeyen genel giderler de mevcuttur ve bu bağlamda genel giderleri kontrol edilebilen ve kontrol edilemeyenler olarak gruplamak da mümkündür. aynı zamanda finansal ve üretim giderleri alanında da gösterilmesi ve kendilerine özgü denetim mekanizmalarının geliştirilmesi gerekir. işletmelerin üretim hacim ve kapasitelerine göre değişiklik göstermekle birlikte ekonominin bütün dallarındaki aktivitelerin genel giderler ile ilgili 301 . Şüphesiz genel giderin yönetimi konusunda gösterilen titizliğin. satış hacminin büyütülmesi yönündedir. satış giderlerinden veya üretimin kontrolünden farklı bir problemdir. kontrol edilebilir genel giderler olarak tanımlanmaktadır. Bu konularda olumsuz tutumlar ve/veya yetersizlikler işletmeyi dönemsel olarak krizlere sürükleyebilir. üretim departmanının hedefi. işletmeye özgü olup çoğunlukla aşağıdaki giderlerden oluşmaktadır: • Miras vergi giderleri • Patent giderleri • Ödendi ve alındılar • Bölge bayiliği giderleri • Satışlar ve kazanç vergi giderleri • Komisyon giderleri • Niteliksiz borç ve diğer rezerv giderleri • Sigorta prim giderleri • Niteliksiz hizmet giderleri Yukarıda sıralananlar dışındaki gider kategorileri. Bu yüzden. genel giderlerin kontrolü. Kontrol edilen veya edilemeyen genel giderler aynı kontrol mekanizmasına tabi değildir. genel giderlerin kârı azaltan önemli bir etken olduğunun farkındadırlar ve bu giderleri asgariye indirerek daha büyük kârlar elde etme peşindedirler. dareciler daha fazla mal veya hizmet sunumu. Her ne kadar hepsinde aynı yönetimsel kontrol prensipleri uygulansa da bunlar arasında ayrım yapılması ve farklı organizasyon seviyelerinde ele alınmaları maliyet yönetiminde daha sağlıklı sonuç vermektedir.2. işletme departmanlarında oluşan performans düşüşlerinden kaynaklanan genel giderler büyük ölçüde kontrol edilebilir gider haline gelebilmektedir. Dolayısıyla işletmenin kâr yeteneklerinin arttırılması için genel gider performanslarının gözetilip denetlemesi konusunda işletmeye özgü farklı tarz ve standartların oluşturulması gerekmektedir. mal veya hizmet üretiminde oluşan birim giderlerin azaltılması. Farklı motivasyonlar ve davranışlar gerekmektedir. satış departmanının çabası ise. Genel Giderlerin Kontrolü Genel giderlerin hesaplanması.

• Sabit kıymet vasfı taşımayan. Bu her iki grubun da muhasebe uygulamaları açısından çeşitli farklılıkları mevcuttur. inşaat işi yapan işletmeler ise. Diğer bir grup ise. Üretim şletmeleri olarak kabul edilmektedirler. Diğer taraftan yapılan gider karşılığında gayri maddi bir kıymetin kazanımının olmaması ve giderin vergi kanunlarında yapılan diğer düzenlemeler gereğince maliyete dönüşme zorunluluğunun bulunmaması gerekmektedir. Uygulamada bir giderin genel gider olarak dikkate alınması için aranılan en önemli şart. veya KVK’nın kabul edilmeyen indirimler başlıklı 15. • GVK’nın gider kabul edilmeyen ödemeler başlıklı 41. Ülkemizde nşaat Sektöründe Muhasebe Uygulamaları Ülkemizdeki mevcut vergi mevzuatı bakımından çeşitli gruplara ayrılan inşaat işlerinden birisi “Özel nşaat şleri” olarak adlandırılmakta olup bunlar. Bu nedenle. YY O şeklinde yapılan inşaat işleri ile YS şeklinde özel inşaat yapan inşaat işletmelerinin hukuki yapıları.1. konut. maddesinin birinci bendinde "ticari kazancın elde edilmesi ve idame ettirilmesi için yapılan genel giderlerin" safi kazancın tespitinde hâsılattan indirilebileceği belirtilmekle birlikte bu giderlerin kapsamının ne şekilde belirleneceğine ilişkin vergi mevzuatımızda herhangi bir belirleme yapılmamıştır.sorunları mevcuttur. işyeri vb. YS inşaatlar ise bu kapsamın dışındaki diğer ticari işletmeler için geçerli olan vergilendirme yöntemlerine tabi tutulmaktadır. • Maliyet unsuru olmayan (mal veya hizmet üretimi için yapılmış doğrudan gider vasfı taşımayan). Bu farklılıklar. 3. Bu bağlamda. Gelir Vergisi Kanunu'nun 40. kanunlarda. işleyiş leri. Yani ülkemizde uygulanan kanunlarda genel giderin tanımı yoktur. Belli bir sözleşme kapsamında Yıllara Yaygın nşaat/Taahhüt ve Onarım şleri(YY O ) şeklinde yapılan inşaat işleri Hizmet Üretimi niteliğinde olmaları nedeniyle bu tür işletmeler Hizmet şletmeleri olarak değerlendirilmektedirler. genel gider olarak değerlendirilmektedir. genel giderlerin tanımı yerine çerçevesi çizilmiştir. Yap-sat şeklinde sürdürülen inşaatlardır. madde kapsamında vergilendirme düzenlemeleri getirilmiştir. ne Gelir Vergisi Kanunu’nda. 3. Gelir Vergisi Kanunu Açısından Genel Gider Kavramı Genel giderler deyimiyle neyin kastedildiği. YY O işleri için Gelir Vergisi Kanunu (GVK) 42. Buna göre. Bu nedenle işletmelerde maliyet analizi ve yönetiminde genel giderlerin yeri ve öneminin göz ardı edilmemesi gerekmektedir. “ nşaat/Taahhüt ve Onarım şleri” olarak adlandırılan ve bir taahhüt kapsamında sürdürülen inşaat işleridir. bina. muhasebe usul ve esasları farklıklar göstermektedir. 302 . YY O ve YS inşaat işlerinin özgün yönleriyle değerlendirilmesini gerektirmektedir (Gelir Vergisi Kanunu. maddelerinde sıralanan giderler. GVK’nın 40. maddesinde safi kazancın tespitinde indirilecek giderlere yer verilmiştir. ve 44. Yap/Sat (YS) şeklinde. Buna göre. yapılan giderle ticari kazancın elde edilmesi veya devam ettirilmesi arasında bir bağlantının kurulabiliyor olmasıdır. ne de diğer vergi kanunlarında belirtilmiştir. 1996).

Şırnak Ticaret ve Sanayi Odası ile işbirliğ i yapılmış ve anketler. Uygulanan anket sayısını artırmak için. “doğrudan(direkt) giderdir” ve “dikkate almıyordum” şeklinde üç cevap seçeneği sunulmuştur. 3. tahsil olunan hakediş bedellerinin birbirine olan nispeti dâhilinde. • Konut • Su Yapıları (Baraj. Türkiye’de nşaat Sektöründe Genel ve Direkt Gider Ayrımı le Yapı Maliyetine Yansıtılma Düzeyi le lgili Bir Araştırma Genel gider kavramı günümüzde fazlasıyla kullanılmakta olduğu halde özellikle inşaat sektöründe maliyet belirlemede yeterince dikkate almadığı bilinmekte ancak bunun düzeyinin ne olduğu konusunda somut bilgi bulunmamaktadır. 1. her yıla ait müşterek genel gider. Bu nedenle bu çalışmada. Yıl içinde tek veya birden fazla taahhüt işinin bu madde şümulüne girmeyen işlerle birlikte yapılması halinde. Yıl içinde birden fazla taahhüt işinin birlikte yapılması halinde. inşaat işi yapan işletmelere iletilmek üzere 81 il ve 33 büyük ilçenin ticaret ve sanayi veya ticaret odasına gönderilmiştir. 2. tünel. 4. temiz su ve pis su şebeke döşeme.) • Ulaştırma Yapıları (Karayolu. makine ve ulaştırma vasıtalarının amortismanları. anket yöntemi 303 . Müşterek Genel Gider ve Amortismanların Dağıtılması: Birden fazla takvim yılına yaygın taahhüt işlerinde veya bu işlerin diğer işlerle birlikte yapılması halinde. Birden fazla olan taahhüt işlerinde veya bu işlerle sair işlerde müştereken kullanılan tesisat. Gelir Vergisi Kanunu’nda Genel Giderlerin Dağıtımı nşaat işlerinin muhasebe kayıtlarında genel giderlerin dağıtımı da önem kazanmakta olup bu konu GVK’da 43. Ankette yer alan işletmeler için.” Niteliği tam belirli olmayan giderlerin nasıl muhasebeleştirileceği. kanal.) olmak üzere üç faaliyet alanı öngörülmüştür. maddesinde aşağıdaki şekilde açıklanmıştır: “GVK Madde 43. demir yolu. Ankette maliyet kalemlerinin her biri için “genel giderdir”. %36. Araştırma için oluşturulan ankette. otoyol. Maliye Bakanlığıca yayımlanan özelgelerle ve bunlara rağmen belirsizliğin oluştuğu durumlarda da konuya yargı kararlarıyla açıklık getirilmiştir. ve Ek 2. Dolayısıyla iş letmeler hakkında yapılan değerlendirmeler de bu üç faaliyet alanı için geçerli olmaktadır. bunların her işte kullanıldıkları gün sayısına göre dağıtılır.3. inşaat sektöründe genel giderlerin algılanma şeklini ve düzeyini belirlemeye dönük bilgi toplanması hedeflenmiş ve bu amaçla geliştirilen anket sektör temsilcilerine uygulanmıştır. Gönderilen 233 anketten 85 adedinin dönüşü sağlanmıştır. arıtma tesisi vb. havaalanı vb.48 düzeyindeki anket dönüş oranı. Ankette. Ek 1. söz konusu giderlerin sayısı 77 kalemle sınırlandırılmıştır. köprü.2.’de yer alan ve inşaat sektöründe karşılaşılması muhtemel gider kalemlerinden derlenen giderler alfabetik olarak sıralanmıştır. müşterek genel giderler ve amortismanlar aşağıdaki esaslara göre dağıtılır. her yıla ait müşterek genel giderler tahsil olunan hakediş bedelleri ile diğer işlere ait satış veya hâsılat tutarlarının birbirine olan nispeti dâhilinde.

Genel Gider 49.50% Dikkate Almıyordum 25.27% Doğrudan (Direkt) Gider 31. Bulgular nşaat işletmelerine. Ankete katılan inşaat işletmelerinin direkt gider maliyet kalemlerine verilen cevapların dağılımı 304 .2.1.07% Genel Gider 33.07’sinin ise bu genel direkt kalemlerini maliyet hesabında hiç dikkate almadığı anlaşılmıştır (Şekil 4.66’sının ise bu genel gider kalemlerini maliyet hesabında hiç dikkate almadığ ı anlaşılmıştır (Şekil 4.50’snini direkt gider kalemlerini doğru tanımladığı. 4. %19.2).1. %31.1). %43. Anket sonuçları her bir gider kalemleri bağlamında analiz edildiğinde. Genel ve direk gider kalemleriyle ilgili yanıtların dağılımlarının ortalaması alınarak da.27’sinin genel gider kalemlerini doğru ayırt ettiği. verilen yanıtların dağılımının Şekil 4. Direkt giderlerle ile ilgili yanıtlara göre de. işletmelerin genel ve direkt giderleri ne düzeyde doğru algılandıklarına yönelik oranlar tespit edilmiştir.açısından yeterli kabul edilip.08’sinin direkt gider olarak adlandırdığı. ankette yer alan gider kalemlerini yapı maliyetine yansıtırlarken hangi gider grubunda değerlendirdikleri sorulmuştur. 2009). Ankete katılan inşaat işletmelerinin genel gider maliyet kalemlerine verilen cevapların dağılımı Doğrudan (Direkt) Gider 41.43’ünün genel gider olarak gruplandırdığı ve %25. inşaat işletmelerinin % 41. elde edilen veriler işlenerek analiz edilmiştir Kadırhan.66% Şekil 4.2’de görüldüğü gibi olmuştur. nşaat işletmelerinin % 49. Bu oranlara göre.43% Şekil 4.1 ve Şekil 4.08% Dikkate Almıyordum 19.

Bu durumun yapı üretiminde çok yönlü ve önemli kayıplara neden olduğu kuşkusuzdur. bunların. sadece girdi odaklı olarak değil. Bu araştırma sonuçları da sektördeki maliyet analizi konusundaki söz konusu yetersizliği doğrulamakta ve boyutları konusunda bilgi vermektedir.07’sinin ise pek çok doğrudan (direkt) gider maliyet kalemini dikkate almıyor olmalarıdır. Bilindiği gibi ülkemizde inşaat sektöründe yapı ön keşifleri çoğunlukla bazı yaklaşık kabuller ve geleneksel yöntemlere dayalı olarak belirlenmektedir. Benzer şekilde direkt gider maliyet kalemlerinin de ancak %41. Bu kadar çok gider kalemi göz ardı edilerek belirlenecek bir ön keşfin gerçeği yansıtması beklenemez. genel giderlerin bir kurumun rekabet gücünü etkileyen önemli araçlardan birisi olduğu göz önünde bulundurularak. %25.27 oranında doğru değerlendirdiği görülmektedir. Bu bağlamda. Örneğin Şekil 4.50 oranında doğru değerlendirilebildiği anlaşılmaktadır (Şekil 4. Özetle.5.1. Şüphesiz daha da vahim olanı. • şletmelerin organizasyonları bünyesinde. Bu nedenle inşaat maliyeti içinde oldukça önemli bir ağırlığa sahip olan genel giderler ile birlikte pek çok direkt gider kalemi de gözden kaçmakta ve dolayısıyla ön keşfe dâhil edilmemektedir. Bu konudaki eksikliklerin giderilmesi için sektörde görev alanların bilinçlendirilmesi ve bilgilendirilmeleri gerekir. 305 . sorunun çözümüne önemli katkılar sağlayabilir. • lgili meslek odalarının. yani yarattıkları değerin de ölçülmesi gerekmektedir.2). iş letmelerin %19. mevcut muhasebe ve vergi mevzuatlarıyla uyumlu bir maliyet yönetimi ve raporlama sistemi kurmaları. ülkemiz vergi hukuku ve bunun maliyet sınıflandırmasına yönelik düzenlemeleri konusunda üyelerinin eksikliklerini gidermek için faaliyetlere önem vermeleri. aynı zamanda sonuç odaklı olarak yönetilmesi gerekmektedir. Sonuç Ve Öneriler 5. • Örgün eğitim kurumlarının ders müfredatında maliyet planlaması içerikli konulara Örgün eğitim kurumlarının ders müfredatında maliyet planlaması içerikli konulara daha fazla yer verilmesi. Sonuç ve Öneriler Genel giderleri etkin bir şekilde yönetebilmek için onların doğru sınıflandırılması yeterli olmamakta. Çünkü genel giderlerin sadece “gider” olarak değerlendirilmeyip.1 incelendiğinde görüleceği gibi.66’sının bazı genel gider kalemlerini. ankete katılan inşaat işletmelerinin maliyet hesaplamalarında genel gider maliyet kalemlerini ancak %49. aynı zamanda getirilerinin.

76 43.82 44.53 64.18 7.53 31.53 10.27 306 .82 42.71 47. Kitap.59 22.35 23.88 27.35 49.94 12.06 41.12 2.00 52.88 60.76 12.12 12.00 34.71 43.71 57. Fuar Katılım Giderleri Sigorta Giderleri Su Giderleri Şantiyenin Kaldırılması Giderleri Şehir çi Ulaşım Giderleri Taşıt Akaryakıt Giderleri Taşıt Araçları Amortismanları Taşıt Bakım. Sempozyum.59 37.88 32.59 17.06 44.35 27.82 17.71 30. Temizlik Malzemeleri Giderleri Seyahat Giderleri Sergi.06 58.53 51.71 55.18 43.94 7.18 55.18 31.65 45.53 49.41 25.71 21.Ek 1.29 50.88 41.53 11.82 51.82 34.76 55. Ankete katılan inşaat işletmelerinin genel gider maliyet kalemlerine verilen cevapların dağılımı.06 18.41 5.53 9.71 5.29 40.29 57.35 18.94 42.53 69.18 24. Kargo Giderleri Sağlık Tedavi Giderleri Sağlık.65 23.65 22.59 54.59 47.65 47.12 58.82 54.47 24.76 50.41 12.59 43.00 16.71 50.94 24.18 21. Onarım Giderleri Taşıt Harçları Taşıt Kiraları Telefon.65 4.94 9.06 52.53 44.65 25.88 37.06 70.35 9.59 30.18 38.12 30.06 17.06 34.35 10.12 42.53 21.66 Aidatlar Bağış Giderleri Bakım.12 4.76 64.71 43.59 61.06 27.65 1. Faks Giderleri Yemek Giderleri Genel Ortalama 65.94 40.29 7.59 72.12 5.88 54.41 35.29 65.35 43.65 41.12 50.35 22. Kongre Giderleri Misafir Ağırlama Giderleri Noter Harçları Meslek Odası Harçları Personel Taşıma Giderleri Posta. cra Giderleri Donanım ve Gayrimenkul Amortismanları Düşük Değerli Demirbaş Giderleri Elektrik Giderleri Emlak Vergisi Gayrimenkul Kira Giderleri Gazete.94 19.35 22. Dergi Giderleri Gecikme ve Tecil Giderleri Genel Kurul Giderleri Hamaliye Giderleri lan Giderleri ş Sağlığı ve Güvenliği Giderleri Kırtasiye Malzemeleri Giderleri Kurs.35 14.41 3.18 3.71 37.76 50. Onarım Giderleri Banka Giderleri Belediye Harçları Büro Temizlik Giderleri Damga Vergisi Dava.00 51. DOĞRU GENEL G DER MAL YET KALEMLER Genel Giderdir (%) YANLIŞ Doğrudan (Direkt) Giderdir (%) Dikkate Almıyordum (%) 9.82 42.41 43.71 20.08 24.59 15.65 14.59 37.94 38.88 38.88 2.35 11.53 22.

29 52.53 25.94 36.71 35.94 22.12 63.35 37.88 33.35 32.47 29.35 11.41 45.76 44.06 15.53 22.47 0.00 25.94 32.65 43.29 20.24 27.29 0. Ankete katılan inşaat işletmelerinin direkt gider maliyet kalemlerine verilen cevapların dağılımı.41 9.59 47.Ek 2.41 1.94 40.29 20.00 55.18 2.24 40.06 83.06 25.59 18.35 17.82 31.88 29.12 36.65 35.71 55.53 35.94 38.71 35.47 31.07 Ambalaj Malzemeleri Giderleri Bayram Harçlığı Doğum Yardımı Factoring Faizleri Faiz Giderleri Fason şçilik Giderleri Fazla Mesai Ücretleri Giyim Yardımı Hediye.76 56.82 17.29 24.88 10.53 75.47 67.41 32.12 69.35 27.47 74.24 9.82 57.53 8.06 20.50 307 .00 24.06 32.18 2.59 36.53 4.35 24.24 12. DOĞRU Genel Giderdir (%) D REKT G DER MAL YET KALEMLER YANLIŞ Doğrudan (Direkt) Giderdir (%) Dikkate Almıyordum (%) 34.12 58.00 48.29 37.00 3.76 32.65 27.71 29. Eşantiyon.06 72.53 31.43 37.94 7.06 67.24 1.76 29.76 63.18 30.06 50.06 56.41 4.65 54.71 28.71 62.94 47.41 48.00 23.65 25.29 23.41 40.29 47.41 27.00 27.88 1.47 42.53 74.00 9.65 52.94 35.06 9.71 31.35 9. Promosyon Giderleri kramiyeler şçilik Giderleri ş Makineleri Akaryakıt Giderleri ş Makineleri Amortismanları Kıdem ve hbar Tazminatı Makine Amortismanları Malzeme Giderleri Mamul Nakliye Giderleri Numune Giderleri Ölüm Giderleri Patent Ücretleri Reklâm Giderleri Sosyal Yardımlar SSK Primi şveren Payı Şantiye çi Eğitim Giderleri Tanıtım Materyali Giderleri Taşeron Giderleri ş Makineleri Kira Giderleri ş Makineleri Bakım Onarım Giderleri Tatil Ücretleri Proje Hazırlama Giderleri Tercüme Giderleri Teşhir Giderleri Ücret Giderleri Yakacak Yardımı Yapı Denetim Firması ya da Teknik Uygulama Sorumlusu Giderleri Yardımcı Madde Giderleri Genel Ortalama 28.29 64.94 16.06 41.41 23.41 42.

http://Turmob. Önemi Ve Tekliflere Yansıtılmasının rdelenmesi. Yüksek Lisans Tezi. Ankara Maç. Yaklaşım Yay.Org. . (2009) nşaat Sektöründe Genel Gider Kavramı.302. Mart 2005 Raporu.. Sıra No: 10 Vergi Usul Kanunu (1961). Kapsamı. 12502 Sayılı Muhasebe Sistemi Uygulamaları Genel Tebliğ (2000). Nisan Maliye Bakanlığı Özelgesi (1996). (2000) nşaat Muhasebesi. Adana Kurumlar Vergisi Kanunu (1949). Ankara Gelir Vergisi Kanunu (1996) 193 Sayılı Kadırhan.Tr/Turmob/Basin/M29. F. 213 Sayılı 308 .Kaynaklar Çankaya. (2002) GVK’nın 43. Doc. Maddesi Açısından Müşterek Genel Giderleri Kapsamı ve Finansman Giderlerinin Durumu. M. Çukurova Üniversitesi. 5422 Sayılı ntes (2005) Türkiye nşaat Ve Tesisat Müteahhitleri şveren Sendikası.

ülkemizdekiler de dahil olmak üzere. 309 .dikmen@iku. Bu konuda.com.edu. bilhassa 1999 Kocaeli Depremi’nde sanayi yapılarında görülen geniş çaplı hasar ve göçme oranı etkin olmuştur. deprem. sanayi yapıları. 34880.ozek@hadeka.tr Öz Yakın geçmişte. Ülkemizde ki sanayi tesislerinin büyük bir çoğunluğu yüksek deprem riskine sahip bölgelerdedir. bilhassa 1999 Kocaeli Depremi’nde sanayi yapılarında görülen geniş çaplı hasar ve göçme oranı etkin olmuştur. Bu konuda. Yeni yönetmelik ile birlikte tüm yapı tiplerini ilgilendiren yeni kurallar veya kapsamlı kural değişiklikleri yürürlüğe konmuştur. Sonuç olarak değişen şartnameler ışığında farklı sistemler maliyet açısından karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. Bu bağlamda. Maliyet hesaplamalarına temel teşkil eden metrajlar ticari paket programlar yardımıyla her alternatif için ayrı oluşturulan tasarımlardan elde edilmiştir. Anahtar sözcükler: Yapı maliyeti. Deprem Bölgelerinde Yapılacak Yapılar Hakkındaki Yönetmelik (DBYYHY-2007) yürürlüğe girmiştir. tek katlı sanayi yapılarının. mevcut yönetmelik revize edilerek. betonarme. Yeni yönetmelik ile birlikte tüm yapı tiplerini ilgilendiren yeni kurallar veya kapsamlı kural değiş iklikleri yürürlüğe konmuştur. farklı kolon açıklıkları ve farklı zemin şartları dikkate alınarak çelik.tr Hadeka nşaat Kartal. ülkemizdekiler de dahil olmak üzere. Bu çalışmada. Bu bağlamda. zemin şartları Giriş Yakın geçmişte.2007 Türk Deprem Yönetmeliği Zemin Kriterlerinin Sanayi Yapılarının nşaat Maliyetine Etkileri Senem Özek S. 34156. stanbul Tel: (212) 498 4718 E-Posta: u. yaşanan büyük çaplı depremler tüm dünyada olduğu gibi Türkiye’de de teknik şartnamelerde yeni kuralları ve / veya kısıtlamaları zorunlu hale getirmiştir. yaşanan büyük çaplı depremler tüm dünyada olduğu gibi Türkiye’de de teknik şartnamelerde yeni kuralları ve / veya kısıtlamaları zorunlu hale getirmiştir. stanbul Tel: (216) 377 9595 E-Posta: senem. prefabrik betonarme ve karma taşıyıcı sistemler için maliyetler hesaplanmıştır. Türkiye’de 2007 yılında. Türkiye’de sanayi yapıları inşaatında taşıyıcı sistem olarak çelik. 2007 Deprem Bölgelerinde Yapılacak Binalar Hakkındaki Yönetmelik (DBYBHY-2007) yürürlüğe girmiştir. Türkiye’de 2007 yılında. mevcut yönetmelik revize edilerek. Ümit Dikmen stanbul Kültür Üniversitesi nşaat Mühendisliği Bölümü Bakırköy. betonarme ve prefabrik betonarme gibi veya bunların çeşitli kombinasyonlarından oluşan farklı karma yapım teknikleri kullanılmaktadır.

yerinde dökme betonarme. Kayseri bölgelerini sanayinin yoğun olduğu 4 bölge olarak kabul edebiliriz. Manisa. Soğuk çekilmiş elemanlar son yıllarda Türkiye’de de kullanılmaya başlanmıştır. Yeni DBYBHY2007’de eski yönetmeliğe göre hem yerinde dökme hem de prefabrik betonarme elemanların tasarım ve imalatı ile ilgili kurallarda maliyeti etkileyebilecek bazı değişiklikler yürürlüğe girmiştir. Tekirdağ o zmir. bir deprem ülkesi olan Türkiye’de sanayi tesislerinin büyük bir çoğunluğu yüksek deprem riskine sahip bölgelerdedir. ülkemizde gelişen sanayi üretimine paralel olarak yeni ve modern sanayi yapılarına olan talep. niteliği veya diğer nedenlerle organize sanayi bölgeleri (OSB) dış ında da inşa edilen çok sayıda sanayi tesisi vardır. deprem bölgelerinde olduğu görülecektir. Türkiye’de sanayi yurt çapına yayılmış olmakla beraber. diğerlerinin ise tamamen 1. Türkiye’de sanayi yapıları inşaatında taşıyıcı sistem olarak çelik. Türkiye’de ki Sanayi Yapılarının Genel Özellikleri Yukarıda da bahsedildiği üzere. sıcak şekillendirilmiş yapısal çelik elemanlar ile oluşturulabildiği gibi soğuk şekillendirilmiş elemanlarda kullanılabilmektedir. prefabrik betonarme veya bunların çeşitli kombinasyonlarından oluşan farklı karma yapım teknikleri kullanılmaktadır. Ne var ki. DBYBHY-2007’ye göre bu bölgeleri incelendiğinde son bölgenin kısmen. Yöntem Analiz modeli ve ilgili kabuller Her ne kadar son yıllarda sanayi yapıları inşaatları ağırlıklı olarak organize sanayi bölgelerinde inşa edilmekte ise de büyüklüğü. tek katlı sanayi yapılarının.Diğer yandan. Kırıkkale. Betonarme taşıyıcı sistemler yerinde dökmek olarak inşa edilebildikleri gibi prefabrik olarak hazırlanmış betonarme elemanlar ile de inşa edilmektedirler. Yalova. Bu çalışmanın amacı. o stanbul. Türkiye’de sanayi yapıları inşaatında taşıyıcı sistem olarak çelik. prefabrik betonarme ve karma taşıyıcı sistemler için bir maliyet karşılaştırılması yapılmasıdır. Adapazarı. Ama bu konuda henüz yürülükte olan bir ulusal yapım ve tasarım şartnamesi olmadığı için bu tür yapılar bu çalışmanın dışında tutulmuştur. betonarme ve prefabrik betonarme gibi veya bunların çeşitli kombinasyonlarından oluşan farklı karma yapım teknikleri kullanılmaktadır. skenderun. betonarme. Bursa. yükselen bir ivme ile artmaktadır. Zemin sınıfı olarak Z1 zemin sınıfının nispeten az rastlanan bir zemin sınıfı olması ve Z4 zemin sınıfında ise genellikle farklı temel sistemi veya zemin güçlendirme gereksiniminin doğması bağlamında. bu çalışmanın kapsamı Z2 ve Z3 zemin sınıfları 310 . Gaziantep o Ankara. Çelik sistemlerin yapımında. Aydın. Denizli o Adana. ve 2. OSB’lerdeki zeminler büyük çoğunlukla TDY 2007 ye göre Z3 ve daha yukarı sınıfta iseler de OSB dışında zeminlerde Z4 sınıfı zemine sahip sanayi tesisleri de vardır. zmit. farklı kolon açıklıkları ve farklı zemin şartları çelik.

0*56. Farklı açıklıkların maliyet üzerindeki etkisinin irdelenmesi amacıyla açıklıklar bir yönde 20.00 m olan sistemler için ise tekil temel olarak tasarlanmıştır. sıklıkla kullanılması nedeniyle kare kesit tercih edilmiştir. Yerinde dökme kolonlarda aks aralıkları 8. Ayrıca.0 alınmıştır.0*40. tüm sistemlerde makaslar arası mesafe eşit olarak seçilmiştir.00 m olarak.00 ve 28. Üst yapı ağırlıklarının fazla olmaması nedeni ile temellerin devrilme emniyetlerinin sağlanabilmesi için enine doğrultuları büyük seçilmiştir. Çatı kaplaması olarak poliüretan dolgulu trapez alüminyum düşünülmüş ve ağırlığı 20 kg/m2 olarak hesaba katılmıştır.00 m olarak tasarlanmıştır. Çünkü bu tür temeller seçilen taşıyıcı sistemden bağımsız olarak yapıdaki üretim prosesine uygun inşa edilmek zorundadır.5 kg/m2 alınmıştır. aks aralıkları 10. 32.00 m olarak öngörülmüştür. diğer yönde ise 8.ile kısıtlı tutulmuştur. Kolonların üst uçlarının mafsal olarak çalıştığı kabulüne bağlı olarak yük azaltma katsayısı. Analiz modeli olarak orta ölçekli iş letmelerde kullanılmakta olan takribi alana sahip bir fabrika yapısı öngörülmüştür. derece deprem bölgeleri ile kısıtlı olacaktır. Kocaeli bölgesi baz alınarak 115. Tüm yapılar için makas altı yüksekliği 8. kayma kontrolü ve betonarme hesaplar yapılmıştır. Deprem yükleri hesabı DBYBHY2007’ye göre ve yapının 1.0 m açıklıklı hangar tipi bir fabrika yapısı şeklinde düşünülmüştür. şartnamenin öngördüğü şekilde Z2 ve Z3 zeminler için ayrı ayrı oluşturulmuştur.00 ve 10. Betonarme yapıların tasarımında BS25 betonu ve BÇIII donatı çeliği öngörülmüş ve malzeme değerleri beton için fck= 25 MPa ve donatı çeliği için fyd= 365 MPa olarak alınmıştır. 24. yerinde dökme betonarme ve prefabrik betonarme yapılar için uzay aşık çelik çatı.0*48. çatı eğimleri tüm sistemler için %20 kabul edilmiştir. Prefabrik betonarme taşıyıcı sistemler için Kocaeli bölgesinde faaliyet gösteren üretici firmalar ile görüşülmüş ve onların verilen tasarım kriterlerine bağlı olarak teklif ettikleri 311 . Betonarme taşıyıcı sistemler yukarıda açıklanan yüklere ve çatı sistemlerine göre ayrı ayrı tasarlanmış ve boyutlandırılmıştır. Rüzgar yükleri TS 498’e göre hesaplanmış ve yapıya etkitilmiştir. Temel hesabı yaparken zemin emniyet gerilmesi kontrolü.00 m olan sistemler için mütemadi temel olarak tasarlanmış. Bu ölçülere bağlı olarak.0 m. Aktif olarak kullanılacak hacimlerin de hem prefabrik betonarme çözümde hem de çelik çözümde aynı olması amacıyla. dolu gövde aşık çelik çatı ve prefabrik betonarme çatı olarak öngörülmüştür. Bunlar ülkemizde sanayi işletmeleri tarafından sıklıkla tercih edilen açıklık ve ölçülerdir. Daha önce bahsedildiği gibi Türkiye’de ki sanayi yapılarının büyük çoğunluğunun 1. DBYBHY-2007’ye uygun olarak 3. derece deprem bölgelerinde kalması nedeniyle çalışmanın kapsamı 1. Yerinde dökme betonarme kolonlar için. Esas olarak temel hesabı için etkin olan moment tesirleridir. Makas aralıkları prefabrik betonarme uygulamada ve çelik sistemde aynı alınmış.0 m. Tüm yapılar için ayrıca 6. 32. analiz modeli 32.50 m’de kren kiriş i konsolu olacağ ı varsayılmış ve 15 ton taşıma kapasitesi olan bir kreynin yükü hesaplara ilave edilmiştir.00. devrilme kontrolü. Bu sistemler yine ülkemizde sıklıkla uygulanan sistemlerdir. özel makina/ekipman temelleri de bu çalışmanın kapsamı dışındadır. Çatı taşıyıcı sistemi olarak. Çatı kar yükü. R. Tasarım spektrası. Çelik yapılar için ise çatı taşıyıcı sistemi uzay aşık çelik çatı ve dolu gövde aşık çelik çatı olarak öngörülmüştür. derece deprem bölgesinde olduğu varsayılarak yapılmıştır.

Çelik hangarların maliyet hesabı için hem Bayındırlık Bakanlığı birim fiyatları hem de Kocaeli bölgesinde faaliyet gösteren çeşitli üretici firmaların vermiş olduğu fiyatlar kullanılmıştır. Tasarımlar. Hesaplarda göz önünde bulundurulan birim fiyatlar 2009 yılı 2. Analizler ve sonuçların değerlendirilmesi Yukarıda açıklanan yapı ve çatı sistemlerine bağlı olarak 3 adet farklı tipte oluşan taşıyıcı sistem. Üst yapı ağırlıklarının fazla olmaması nedeni ile temellerin devrilme emniyetlerinin sağlanabilmesi için enine doğrultuları büyük seçilmiştir.0 olarak hesaba dahil edilmiştir. üstte mafsallı tek katlı çelik çerçevelerle taşındığı binalar” kaydına bağlı olara yük azaltma katsayısı. Prefabrik sistem yapılarda.0 olarak alınmıştır. 312 . çeyrek fiyatlarıdır. Her bir açıklık ve yükseklik için hesaplanan yapı elemanlarının metrajları yapılmış ve maliyetleri hesaplanmıştır. TS-9967). “Deprem yüklerinin tamamının kolonlar temelden ankastre. Yük azaltma katsayısı.boyut ve fiyatlar kullanılmıştır. Çelik yapıların tasarımında sıcak şekillendirilmiş profiller kullanılmıştır. çelik ve yerinde dökme betonarme yöntemleri ile farklı kombinasyonlar oluşturularak toplam 84 adet çerçeve tasarlanmış ve maliyet analizleri yapılmıştır. R 3. R şartnameye uygun olarak. Tasarlanan yapılar Tablo 1. Prefabrik.’de özetlenmiştir. üstte mafsallı tek katlı çerçevelerle taşındığı binalar” için önerilen 4. şartnamenin “Deprem yüklerinin tamamının kolonlar temelden ankastre. TS-498. TS-648. farklı çatı sistemleri de dikkate alınarak 2 farklı zemin sınıfına göre çözülmüştür. yürürlükteki deprem yönetmeliği (DBYBHY-2007) ve ilgili Türk Standartlarına uygun yapılmıştır (TS-500. Çelik taşıyıcı sisteme sahip yapılarda kolonların temellere ankastre olarak bağlı olduğu ve çatı makası kolon birleşiminin mafsal olarak çalıştığı varsayılmıştır. Maliyet hesaplarında Bayındırlık Bakanlığı birim fiyatları ve çeşitli firmalardan alınan fiyatlar ayrı ayrı göz önünde bulundurulmuştur. Ayrıca tüm cephe ve çatı kaplama malzemeleri ile bunlara ait bağlantı parçaları maliyetlere dahil edilmemiştir. Fiyatlara KDV dahil edilmemiştir. Tasarım ve analizler için SAP-2000 ve STA-4CAD ticari bilgisayar programları kullanılmıştır. Temel sistemi olarak soket temel tasarlanmıştır. Prefabrik betonarme için Bayındırlık Bakanlığı birim fiyat tariflerinde pozlandırma yapılmadığından prefabrik betonarme sistemler için maliyet hesabı birim fıyatlara göre yapılamamıştır.

Ayrıca sonuçlar farklı zemin tipleri bazında Şekil 1 ve 2 de grafik olarak gösterilmiştir.0 km olarak varsayılarak nakliye bedeli hesaplanmıştır. Uzay Aşık Çatı (BÇ1) 111 123 101 110 100 108 122 123 115 117 111 113 Prefab. Tasarlanmış Sistemlere Ait Temel Özellikler Makas Boyu (m) 20 20 24 24 28 28 20 20 24 24 28 28 Makas Arası Mesafe (m) 8 8 8 8 8 8 10 10 10 10 10 10 Alan (m2) 1280 1280 1586 1586 1792 1792 1280 1280 1586 1586 1792 1792 Sistem No. Prefabrik yapılar için şantiyenin üretim tesisine mesafesi 50. Her sistem için en düşük değerler tabloda koyu renk fontla gösterilmiştir.Tablo 1. Elde edilen metrekare maliyet değerleri Tablo 2’de özetlenmiş tir. Yine bu amaçla model yapının Kocaeli bölgesinde olduğu varsayılmış donatı çeliği nakliyesi bu varsayıma göre fiyatlandırılmıştır. Çatı (BP) Uzay Aşık Çatı (PÇ1) 116 123 112 119 109 115 120 131 116 122 116 118 Prefab. Sistemlerin Maliyetleri (TL/m2) Yerinde Dökme Betonarme Dolu Gövdeli Aşık Çatı (BÇ2) 104 116 92 101 90 98 108 109 99 100 93 94 Prefabrik Betonarme Dolu Gövdeli Aşık Çatı (PÇ2) 110 117 99 103 99 106 107 117 100 106 98 101 Çelik Sistem Dolu Gövdeli Aşık Çatı (ÇÇ2) 123 131 119 122 110 114 124 128 110 116 107 110 S STEM NO. 313 . Çatı (PP) Uzay Aşık Çatı (ÇÇ1) 129 138 120 128 120 124 138 142 126 132 125 127 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 116 128 100 107 104 105 95 96 - 123 133 109 118 109 115 97 102 - Maliyetlerin belirlenmesinde nakliye bedelleri de gözönünde bulundurulmuştur. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Zemin Sınıfı Z2 Z3 Z2 Z3 Z2 Z3 Z2 Z3 Z2 Z3 Z2 Z3 Tablo 2.

Zemin tipinin maliyetler üzerindeki etkisini görmek amacıyla tüm maliyetler her çözüm için Z2 tip zemin değerleri maliyetlerine göre normalize edilmiş ve Tablo 3’te gösterilmiştir. çatı sistemine ve açıklıklara bağlı olarak Z2 tip zeminler üzerindekine göre %1 ila % 12 arasında daha yüksek maliyete sahiptir.0 m Makas Açıklığı. yerinde dökme betonarme sistemlere nazaran farklı açıklık mesafelerine daha az hassastır. Diğer bir deyiş le seçilen sisteme bağlı olarak yapı maliyeti %50’yi aşan mertebede artabilmektedir. Çelik taşıyıcı sisteme yapılar ise yine Tablo 2’den görüleceği üzere en yüksek maliyete sahip yapılardır.0 m a. Diğer taraftan Tablo 3’te görüleceği üzere çelik ve prefabrik betonarme taşıyıcı sistemlerin maliyetleri. Ayrıca böyle bir uygulamanın da gerekli olması durumunda çelik yapıların maliyetlerinin diğer sistemlere göre ciddi miktarda daha yüksek olacağı açıktır. m b. Z2 Zemin Sınıfında Sistemlerin Maliyetleri Maliyet. seçilen taşıyıcı ve çatı sistemleri ile açıklıklara bağlı olarak. Z3 Zemin Sınıfında Sistemlerin Maliyetleri Tablo 2’den görüleceği gibi metrekare maliyetler.0 m Şekil 1. Diğer önemli bir bulgu ise her iki zemin tipi ve farklı açıklıklarda yerinde dökme betonarme taşıyıcı sisteme sahip yapıların maliyet açısından daha avantajlı olmasıdır. TL/m2 150 140 130 120 110 100 90 16 20 24 28 BÇ1 BÇ2 BP PÇ1 PÇ2 PP ÇÇ1 ÇÇ2 32 150 140 130 120 110 100 90 16 20 24 28 BÇ1 BÇ2 BP PÇ1 PÇ2 PP ÇÇ1 ÇÇ2 32 Makas Açıklığı. Z2 tipi zeminler için 90 – 138 TL/m2 ve Z3 tipi zeminler için 94 – 142 TL/m2’dir. TL/m2 Maliyet. m a. Makaslar arası mesafe = 8. TL/m2 BÇ1 BÇ2 BP PÇ1 PÇ2 PP ÇÇ1 ÇÇ2 32 140 130 120 110 100 90 80 16 20 24 28 BÇ1 BÇ2 BP PÇ1 PÇ2 PP ÇÇ1 ÇÇ2 32 Maliyet.140 130 120 110 100 90 80 16 20 24 28 Makas Açıklığı. Makaslar arası mesafe = 10. 314 . Makaslar arası mesafe = 10. Tablodan görüleceği üzere Z3 tipi zeminler üzerinde inşa edilecek yapıların maliyetleri yine seçilen taşıyıcı sistem. m b. TL/m2 Makas Açıklığı. Bu çalışmada. çelik elemanlar üzerinde yapılması gerekli olası bir yangın koruma katmanı dikkate alınmamıştır. m Maliyet. Makaslar arası mesafe = 8.0 m Şekil 2.

TS-9967. BÇ1 111% 109% 108% 101% 102% 102% BÇ2 112% 110% 109% 101% 101% 101% BP 110% 107% 101% 101% Prefabrik Betonarme PÇ1 106% 106% 106% 109% 105% 102% PÇ2 106% 104% 107% 109% 106% 103% PP 108% 108% 106% 105% Çelik Sistem ÇÇ1 107% 107% 103% 103% 105% 102% (ÇÇ2) 107% 103% 104% 103% 105% 103% 2 4 6 8 10 12 Sonuçlar Bu çalışmada. Ankara. TS-648. Mayıs 2007. prefabrik betonarme taşıyıcı sistem maliyetinden %18. Ankara. Türk Standartları Enstitüsü. Yapı maliyetlerinde ise yerinde dökme betonarme taşıyıcı sistem maliyetinin. Nisan 1984. “Prefabrik Yapıların Hesap Ve Yapım Kuralları”. “Çelik Yapıların Hesap Ve Yapım Kuralları”. Zemin Tipinin Maliyetlere Etkisi Yerinde Dökme Betonarme S STEM NO. Mart 1992 SAP2000 v12. Structual Analysis for Computer Aided Design 315 . TS-500.Tablo 3. çelik taşıyıcı sistem maliyetinden %24 daha düşük seviyelerde olabildiği görülmektedir. “Betonarme Yapıların Hesap Ve Yapım Kuralları”. Zemin sınıfının yapı maliyetine etkisinin en az olduğu sistem ise çelik taşıyıcı sistemdir. Türk Standartları Enstitüsü. Tek katlı sanayi yapısı taşıyıcı sistem seçimlerinde her ne kadar zemin sınıflarındaki farklılığın yapı maliyetine etkisinin en fazla olduğu sistem betonarme yerinde dökme taşıyıcı sistem olsa da genel taşıyıcı sistem maliyetinde mevcut cari malzeme ve işçilik maliyetleri ile en avantajlı sistem olarak gözükmektedir. Türk Standartları Enstitüsü. Türk Standartları Enstitüsü. Computers And Structures STA4-CAD v13. 2007 Türk Deprem Yönetmeliği zemin kriterlerinin sanayi yapısı maliyetlerine etkisi incelenmiştir. TS-498. Ankara. Ankara. Tek katlı sanayi yapısının farklı yapım teknikleri ile Z2 ve Z3 zemin sınıfları için analizleri yapılmış inşaat maliyetleri hesaplanmıştır. Kaynaklar DBYBHY. Aralık 1980.0. Kasım 1987. Afet Bölgelerinde Yapılacak Yapılar Hakkında Yönetmelik”.”Yapı Elemanlarının Boyutlandırılmasında Alınacak Yüklerin Hesap Değerleri”.2007. Yapılan analizlerde zemin sınıfının yapı maliyetine etkisinin en fazla olduğu sistem yerinde dökme betonarme taşıyıcı sistemin olduğu görülmektedir. Bu sistemde zemin sınıfının yapı maliyeti üzerindeki etkisi % 11 düzeylerini bulmaktadır.

.

Çalış mada literatür çalışmasından elde edilen sonuçlara ve kişisel görüşmelere dayanarak çatışma nedenleri ile ilgili öngörüler oluşturulmuş ve bu öngörülere dayalı bir anket hazırlanmıştır.ergen@itu. örgüt içi çatışma. çatışma yönetimi. Anadolu Hisarı.nşaat Projelerinde Örgüt çi Çatışmanın Nedenleri ve Boyutlarının Belirlenmesi Esin Ergen Mehmet lker Genç TÜ nşaat Fakültesi nşaat Mühendisliği Bölümü Yapı şletmesi Anabilim Dalı. Belirlenen çatışma boyutları ve nedenleri. çatışma yönetimi ile yöneticiler çatışmayı örgütsel verimliliği ve yaratıcılığı arttırıcı bir araç olarak kullanabilirler. stanbul Tel: 0 216 308 56 79 12.tr Öz Çatışma. ulku.u@marmara. Anahtar sözcükler: Çatışma. nşaat üretim sürecinin tekrarlanamaz olması. Elde edilen sonuçların değerlendirilmesiyle inşaat projelerinde örgüt içi çatışmanın boyutları ve nedenleri belirlenmiştir. Çalış madan elde edilen veriler değerlendirilerek sonuçlar yorumlanmış ve öngörülerin doğruluğu sorgulanmıştır. Ayazağa. Bu bildiride yer alan çalış manın amacı inşaat projelerinde görev alan mimar ve mühendislerin yaşadıkları çatışmaların boyutlarını incelemek ve nedenlerini belirlemektir. E-Posta: esin. 34469. stanbul Tel: 0 212 605 08 14 E-Posta: m_ilkergenc@yahoo. nşaat projelerinde yaşanan çatışmalar incelenirken özellikle en çok çatışma yaşayan gruplardan ofis ve saha grubunda yer alan mimar ve mühendislerin durumları incelenmiştir. E-Posta: ulkuuzuncarsili@gmail. Çatışma olumsuz bir durum olarak görülse de.com.com Ülkü Uzunçarşılı Marmara Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Almanca şletme Bölümü. nşaat sürecinde kiş iler gruplar ve örgütler arası çatışma sık olarak gözlemlenmektedir. iki veya daha fazla kişi veya grup arasındaki çeşitli kaynaklardan doğan anlaşmazlık olarak tanımlanmaktadır.edu. stanbul Tel: 0 212 285 69 12. 317 .edu. proje ekibinin projeyi gerçekleştirmek için geçici olarak bir araya gelmiş olması gibi sektöre özgü özellikler çatışmaların yoğun olarak yaşandığı bir ortam hazırlamaktadır. proje yöneticileri tarafından inşaat projelerinde yaşanan problemlere etkin çözümler getirmek için kullanılabilecektir.tr Garanti Koza – Akiş Adi Ortaklığı Akkoza Konutları Projesi Esenyurt. Ancak başarılı bir çatışma yönetimi gerçekleştirilebilmesi için öncelikle çatışma nedenlerinin saptanması gerekmektedir.

(2) örgüt içerisindeki yerleri açısından. nşaat üretim sürecinin tekrarlanamaz olması. 2000). 2008) yer alan mimar. projelerin aksamasına ve gecikmesine sebep olabilmektedir (Göçmen. her ne kadar olumsuz bir durum gibi gözükse de. yaratıcılık ve performans düzeyleri olumsuz anlamda etkilenmektedir. 2004). gruplar ve örgütler arası çatışma sık olarak gözlemlenmektedir. nşaat projelerinde aynı örgüt içinde çalışan kiş iler ve gruplar arasındaki çatışmalarla ilgili herhangi bir çalışmaya rastlanmamıştır. iki veya daha fazla kişi veya grup arasındaki çeşitli kaynaklardan doğan anlaşmazlık olarak tanımlanmaktadır. Çatışmaların organizasyonel yapıya olumlu etkilerde bulunabilmesi için yöneticiler tarafından etkin bir çatışma yönetimi gerçekleştirilmesi gerekmektedir. ve diğ. (3) Kiş isel farklılıklardan kaynaklanan çatışma nedenleri. ve diğ. kişilerin veya çalıştıkları bölümlerin öncelikli hedeflerinin aynı olmaması sonucunda kişiler ve örgütler arasında çatışmalar doğmaktadır. 2000): (1) letişimden kaynaklanan çatışma nedenleri. 2005). Bu çalışmada çatışma örgüt içerisindeki yerleri açısından incelenmiş ve örgüt içi çatışma türlerine odaklanılmıştır. Buna karşın çatışmanın fazla olduğu organizasyonlarda ise. değişim. Bu sebeple bu çalış mada inşaat projelerinde çatışma yaşayan kişi ve gruplar incelenmiş ve özellikle en çok çatışma yaşayan gruplardan biri olduğu literatürde de belirlenen ofis ve saha grubunda (Gündoğdu. (3) çatışmaya taraf olanlar açısından. Bu çalışmada bu nedenlerin tümü incelenmiştir. Bunun bir sebebi.Giriş Çatışma. organizasyonların etkinliğ i için belirli bir düzeyde çatışma olması zorunludur (Schermerhorn. inşaat projelerinde çalışanların farklı organizasyonlarda görev yapması ve farklı çalışma yöntemleri benimsemiş olmasıdır. proje ekibinin projeyi gerçekleştirmek için geçici olarak bir araya gelmiş olması gibi sektöre özgü özellikler de çatışmaların yoğun olarak yaşandığı bir ortam hazırlamaktadır. mühendis ve teknikerlere odaklanılmıştır. Örgütlerde çatışmaya yol açan belli başlı faktörler üçe ayrılmıştır (Ertürk. Çatışma yönetimi. süre ve verimlilik kaybına neden olmakta. yöneticilerin çatışmayı örgütsel verimliliği artırıcı ve yaratıcılık sağlayıcı bir araç olarak kullanmasıdır. kişiler. (2) Örgütsel yapıdan kaynaklanan çatışma nedenleri. Çalışmanın kapsamı Çatışma türleri şu şekilde gruplandırabilir: (1) örgüt işleyişinin etkisine göre. (4) ortaya çıkış şekilleri açısından ve rol çatışması (Ertürk. Çatışma. maliyet. nşaat sürecinde. Bu çok parçalı yapıda. nşaat projelerinde gözlemlenen yoğun çatışma ortamı. 318 . Birçok sektörde çatışma sebepleri ve yönetimi ile ilgili çeşitli araştırmalar yapılmıştır. Hiç çatışmanın olmadığı organizasyonlarda yenilik. Başarılı bir çatışma yönetimi gerçekleştirilebilmesi için öncelikle çatışma nedenlerinin saptanması gerekir. kararların gecikmesi veya verilmemesi gibi sorunlarla karşılaşılmaktadır (Schermerhorn. 2004). nşaat sektöründe ise yalnızca örgütler arası (yüklenici ve mal sahibi arasındaki) çatışmalar incelenmiştir. Yapılan anket çalışmasının sonucunda elde edilen veriler yardımıyla çatışmanın sebepleri ve boyutları ortaya konularak çatışma yönetimi için önerilerde bulunulmuştur.

Belirlenen kriterlere uygun yirmi altı firma seçilmiştir. Projeler seçilirken proje maliyetlerinin en az iki yüz milyon TL olması ve inşaat mühendisi. Gönderilen e-postalara yirmi üç firmada çalışan 165 kişiden geri dönüş olmuştur. Aynı projede çalışan birden fazla kişiyle görüşülmesinin amacı kişilerin hedeflerindeki ayrımın ve görüş farklılıklarının ortaya konmasıdır. 319 . inşaat proje çalışanları incelenmiş ve literatürde de belirtildiğ i gibi ofis ve saha çalışanları arasında sürekli bir çatışma ortamı olduğu gözlemlenmiştir (Ergün. hakediş gibi kontrol ve denetleme ile ilgili görevlerini yapamamaktadır. %22’si 30–40 yaş. çatışma yaşayan bölümler. Türkiye Müteahhitler Birliği’ne üye. Her projenin kendine özgü bir proje ekibi ve imalat süreci olması sebebiyle aynı firmaya ait projelerden de farklı sonuçlar elde edilebileceği öngörülmüş ve bu sebeple bir firmaya ait birden fazla projenin çalış maya dahil edilmiştir. Oluşturulan anket soruları bu firmaların belirlenen kriterlere uygun kırk projesinde çalışan 219 kişiye e-posta ile gönderilmiştir. Bunun sebepleri incelendiğinde bu iki bölüm arasındaki işlevsel bağımlılığın çok yüksek olmasının önemli bir faktör olduğu belirlenmiştir. %5’i (8 kişi) mimar. Bu anket çalışması. Daha sonra çatışma boyutlarını incelemek ve öngörüleri test etmek amacıyla elli sorudan oluşan bir anket oluşturulmuştur. %4’ü (6 kişi) elektrik mühendisi ve %24’ü ise diğer mesleklerdendir (jeoloji. makine mühendisi. Saha ve ofis çalışanlarının iş lerini yapabilmeleri için birbirinden sürekli bilgi almaları gerekmektedir. Görüşülen kişilerin %61’i (100 kişi) inşaat mühendisi. %16’sı 50–60 yaş grubundadır. harita mühendisi. Aynı zamanda gruplar arasındaki farkı belirlemek için bu üç başlık. anketlerin 142 tanesi yüz yüze. Anket Katılımcılarının Demografik Özellikleri Çalış mada öncelikle demografik faktörler belirlenmiştir (Şekil 1). Bu sebeple çalışmada bu iki grup arasında yaşanan çatışmalara odaklanılmıştır. ofiste çalışanlar da sahadan imalat bilgisi gelmeden planlama.). %7’si (11 kişi) makine mühendisi. lk bağlantı e-posta ile kurulduktan sonra. 1997). Çalışmanın yöntemi Çalış mada öncelikle literatür araştırması ve kişisel görüşmelere dayanarak inşaat projelerinde örgüt içinde yaşanan çatışmaların nedenleri üzerine öngörüler geliştirilmiştir. Anket çalışmasında elde edilen veriler. Yapılan değerlendirmeler ışığında çatışma nedenleri ile ilgili olarak geliştirilen öngörüler test edilmiştir.Yapılan ön çalışmada. 23 tanesi de e-posta yoluyla gerçekleştirilmiştir. inşaat sektörünün önde gelen yüklenici firmalarının büyük ölçekli projelerinde çalışan mühendis ve mimarlar üzerinde uygulanmıştır. Görüşleri alınan kişilerin %87’si (143 kişi) erkektir ve %48’i 20–30 yaş. Bu bilgi akış ını sağlamak için saha ve ofis grupları arasında yoğun bir iletişim ve bilgi paylaşımı olması gerekmekte. saha grubu ile ofis grubu açısından ayrı ayrı da değerlendirilmiştir. vb. Sahada çalışanlar proje ve planlama verileri olmadan imalat yapamamakta. çatışmanın boyutları ve çatışmanın nedenleri olarak üç ana başlık altında incelenmiştir. %23’ü 40– 50 yaş. bu sırada yaşanan sorunlar çatışmalar yaşanmasına neden olmaktadır. mimar gibi farklı uzmanlıklardan kişilere ulaşılabilmesi kriterleri dikkate alınmıştır.

Bu sonuçlara göre saha grubu en çok çatışma yaşayan grup olarak belirlenmiştir. (2) Örgütsel yapıdan kaynaklanan çatışma nedenleri. Ofiste ve sahada görüşülen kişilerin meslekleri ve eğitim durumları Bu kişilerin %72’si lisans düzeyinde. Bu öngörülerle ilgili verilen seçeneklere görüşülen kişilerin ne oranda katıldığı yüzdelerle belirlenmiş ve sonuçlar yorumlanmıştır. D o k to r a Sah a D iğ e r Şekil 1. %18’i planlama ve saha grupları. (3) Kişisel farklılıklardan kaynaklanan çatışma nedenleri (Ertürk. E le k trik D iğ e r O f is Saha Şekil 2. Çatışmanın Yaşandığı Bölümler Katılımcılara saha ve ofis bölümlerinden en çok hangi 2 bölümün çatışma yaşadığ ı sorulduğunda görüşülen 165 kişinin %28’i proje ve saha grupları. Çalış mada katılımcıların öngörülerle ilgili fikirlerinin istatistiksel olarak geçerliliğini belirlemek için bazı testler yapılmıştır. O fis Saha E le k trik M üh.60 50 40 30 20 10 0 8 0 M im a r 53 47 80 60 24 16 5 6 4 2 D iğ e r 70 49 27 13 1 L isan s Yü k s e k L isan s O fi s 40 20 0 0 3 2 nşaat M üh. Saha ve ofis grubunun aynı soruya verdiğ i cevaplar arasındaki istatistiksel olarak bir fark olup olmadığı ki-kare ve t testleri ile 320 . Her bir başlık altında öncelikle çalışmada yapılan literatür taraması ve ön görüşmelere dayanarak geliştirilen öngörülere yer verilmiştir. Katılımcılar öngörülere ne kadar katıldıklarını şu seçeneklerden birini seçerek belirtmişlerdir: tamamen katılıyorum. 2000). %5’i saha ve kontrol grupları. %24’ü yüksek lisans düzeyinde. 40 30 20 10 0 P la n la m a v e S aha P ro je v e Saha 38 28 14 16 18 4 4 6 3 34 S ah a ve K o n tro l Saha ve M a k in e . 1 kiş i de doktora düzeyinde eğitim almıştır (Şekil 1). %5’i saha ve makine. kısmen katılıyorum. katılmıyorum ve fikrim yok. Bu sonuçlara göre ofiste çalışan mühendislerin sahada çalışan mühendislerden daha eğitimli oldukları görülmektedir. nşaat projelerinde en çok çatışma yaşayan iki bölüm Çatışmanın Nedenleri Bu bölümde çatışmanın nedenleri üç ana başlık altında incelenmiştir. (1) letişimden kaynaklanan çatışma nedenleri. elektrik grupları ve %44’ü diğer gruplar olarak cevap vermişlerdir (Şekil 2). M a k in e M ü h.

Bir başka deyiş le kısmen veya tamamen katılan kişilerin oranı %89 olmuştur.%38’i metro projesinde. %7’si su projesinde ve %7’si yol projesinde çalış maktadır. (Silah. Sahada çalışanların bu öngörüye tamamen katılma oranı % 48 (41 kişi). %38’i (63 kişi) kısmen katıldığını. letişimden Kaynaklanan Çatışma Nedenleri Çatışma nedenleri incelenirken iletişimden kaynaklanan çatışma nedenlerinden olan yetersiz bilgi alışverişi araştırılmıştır. “Şirket içinde bilgi akış ının eksik veya yanlış olmasından kaynaklanan iletişim sorunları çatışmaya neden olmaktadır” öngörüsü ile ilgili katılımcıların fikirleri alındığında. Katılma oranlarındaki değerin yüksek olması yetersiz bilgi alışverişinin önemli bir çatışma nedeni olduğunu belirtmektedir. Bu durum çatışmalara uygun bir ortam hazırlamaktadır. ofiste çalışanların tamamen katılma oranı %54 (43 kişi)’tür. bina projesinde görev yapanların ise %38’dir (Şekil 4). Metro projelerinin büyük ve kapsamlı olmaları ve birbirinden uzak şantiyelere sahip olmaları sebebiyle yetersiz bilgi alışverişinin diğer projelere göre daha yoğun yaşandığ ı ortamlara sahip oldukları gözlenmiştir. 16 kişi katılmadığını ve 2 kişi fikri olmadığını belirtmiştir (Şekil 3). 321 .belirlenmiştir. bu öngörüye tamamen katılanların %48’inin metro projesinde çalış ıyor olmasının metro projesine özgü özelliklerle ilgili olduğu düşünülmektedir. Bir soruya iki grubun verdiği cevaplar arasında fark görüldüğünde ise soruya verilen cevaplar ile demografik özellikler arasındaki ilişki ANOVA testi ile belirlenmiştir. ncelenen projelerde görüşülen 165 kişinin %47’si bina projesinde. kısmen katılıyorum. Bu iki değer arasındaki farkın istatistiksel olarak önemli olup olmadığını belirlemek için tüm seçeneklere (tamamen katılıyorum. 6 10 1 1 30 15 0 30 7 6 12 1 1 Katı l m ı yo ru m Fi kr im y ok Of is S a ha T a m a me n k a tılıy o ru m Bin a P ro . Görüşülen kiş iler içinde metro projesinde çalışanların oranı düşük olmasına rağmen (%38). K a tı lm ıy o ru m S u Pr o . 2001). Şekil 3. Yetersiz bilgi alışverişinden kaynaklanan sorunlar ve farklı proje türlerine göre dağılımı Çatışmanın yetersiz bilgi alışverişinden kaynaklandığını düşünen kişi sayısının bu kişilerin çalıştığı proje türüne göre dağılımı belirlenmiştir. 50 40 30 20 10 0 T am am en k atıl ı yo ru m K ıs m en ka tıl ı yo rum 43 41 30 33 90 75 60 45 79 63 41 39 16 44 9 1 1 5 10 01 T o p lam M e tro Pr o. Bu testin sonucunda bilgi akış ının eksik veya yanlış olmasından doğan sorunların taraflar arasında çatışmaya neden olduğu konusunda ofis veya şantiyede çalışanlar istatiksel olarak aynı fikirde oldukları olduğu belirlenmiştir. görüşülen 165 kişinin %51’i (84 kişi) tamamen katıldığını. Y o l Pr o . Çatışmanın yetersiz bilgi alışverişinden kaynaklandığını öngörüsüne katılma oranlarına bakıldığında metro projesinde çalışanların tamamen katılma oranı %65. Bu şekilde hangi tür projelerde bu sorunun daha yaygın olduğunun tespit edilmesi amaçlanmıştır. katılmıyorum ve fikrim yok) t testi yapılmıştır.

0–5 yıl iş tecrübesine sahip olan ofis ve saha çalışanlarının işbirliğinden doğan sorunların çatışmaya neden olduğu konusunda istatistiksel olarak birbirleri ile aynı fikirde olduklarını ve 6-15 yıl iş tecrübesine sahip olan ofis ve saha çalışanları için de aynı sonucun geçerli olduğunu göstermiştir. Elde edilen sonuçlar tarafların işbirliğinden dolayı çatışma yaşanması konusunda ofis ve saha personelinin farklı fikirlere sahip olduğu belirlenmiştir. yetki ve sorumlulukların belirsizliğinin çatışmaya neden olduğu öngörüsüne tamamen katılmaktadır. yetki ve sorumlulukların belirsizliğinin yarattığı sorunlar açısından değerlendirme Kişisel Farklılıklardan Kaynaklanan Çatışma Nedenleri Son olarak çatışmalara neden olabilecek kiş isel farklılıklardan kaynaklanan işbirliği ile ilgili sorunlar araştırılırken çalışanlara “Ofis ve saha arasında işbirliği ve koordinasyon sağlama konusundaki sorunlar çatışmaya neden olmaktadır. Saha ve ofis çalışanlarının bu konuda aynı fikre sahip olup olmadıklarının belirlenmesi için bu soruya iki tarafın seçtiği tüm seçenekler t testine tabi tutulmuştur. Görev. Kişilerin verdikleri cevapların aralarında anlamlı olduğu bulunmuştur. 49 ofis çalışanı) bu öngörüye tamamen katıldığını.Örgütsel Yapıdan Kaynaklanan Çatışma Nedenleri Çatışma nedenlerinden bir diğeri olan örgütsel yapıdan kaynaklanan çatışma nedenlerini araştırmak için “Görev. 12 ofis çalışanı) katılmadığını belirtmiştir (Şekil 5). %17’si (16 saha. Sonuçlardan görüldüğü gibi. 12 ofis çalışanı) katılmadığını belirtmiş tir. 26 ofis çalışanı) tamamen katıldığını. Sahada çalışan mühendislerin tamamen katılma oranı %40 (34 kişi). 60 50 40 30 20 10 0 19 20 12 10 0 1 49 54 Tam am en k a tılıyo ru m K ıs m e n k a tılıyo ru m O fis K a tılm ıyo ru m S aha F ik rim yo k Şekil 5. 41 ofis çalışanı) kısmen katıldığını. 16-25 yıl arası tecrübeye sahip olan ofis ve saha çalışanlarının ise farklı fikirlere sahip oldukları belirlenmiştir. Saha ve ofis çalışanlarının verdikleri cevaplara bakarak hemfikir olup olmadıklarını değerlendirmek için bütün cevaplar pearson ki-kare testine tabi tutulmuştur. Bu konuda katılma oranlarına bakıldığında işbirliği sorunlarının çatışmaya neden olduğu görülmektedir. ncelenen projelerde görüşülen 165 kişinin %62’si (54 saha. ofiste çalışanların %33’dür (Şekil 6). %24’ü (20 saha. yetki ve sorumlulukların belirsizliğinin yarattığı sorunlar ofis ve saha arasında çatışmaya neden olmaktadır” öngörüsü oluşturulmuştur. 25-36 yıllık 322 . Elde edilen sonuçlar tüm seçenekler açısından ofis ve saha çalışanlarının hemfikir olduğunu göstermektedir.” öngörüsü hakkında fikirleri sorulmuştur. %13’ü (10 saha. Bu fikre görüşülen 165 kişinin %36’sı (34 saha. Bu farklılığın nedeninin sektördeki iş tecrübelerinden kaynaklandığı düşünülerek verilen tüm cevaplarla kişilerin sektördeki iş tecrübeleri arasında anova testi yapılmıştır. görüşülen kişilerin yarısından fazlası (%62’si) görev. 19 ofis çalışanı) kısmen katıldığını. Elde edilen sonuçlar. %46’sı (35 saha.

Çatışma Boyutları ve Çatışma Durumunda Gösterilen Davranışlar Çatışmanın nedenlerinin araştırılmasının yanı sıra çatışmaların boyutları ve çatışma yaşayan kişilerin davranışları incelenmiştir. Görüşülen 165 katılımcıdan %82’si (135 kişi) çok gerekli olduğunu. 45 40 35 30 25 20 15 10 5 0 41 34 26 12 16 35 1 Ta m am en k a tılıy o ru m K ıs m e n k a tılıy o ru m K a tılm ıy o r u m 0 70 60 50 40 30 20 10 0 65 70 14 15 1 Ç ok gerekli K ısm en O fis S ah gerekli a 0 F ik r im y o k O fis Saha H iç gerekli değ il Şekil 6 Ofis ve saha arasında işbirliği ve koordinasyon sağlama konusundaki sorunlar ve hem ofis hem de sahada çalışma gerekliliği ile ilgili sonuçlar şbirliğinden doğan sorunları önlemek için mühendislerin her iki tarafı (saha ve ofis) anlaması ve empati kurması gerekmektedir. Bunun için tarafların her iki bölümde de çalışması veya birbirini daha iyi anlaması için beraber etkin bir takım çalışması gerçekleştirilmesinin gerekli olduğu düşünülmüştür. %18’i (29 kişi) çatışmaların içten içe olup dışa vurulmadığını ve %12’si çatışmanın sık sık olduğunu. 2008). Şekil 6’dan de anlaşılacağ ı gibi yapılan değerlendirmede sahada ve ofiste çalışan mühendislerin bu konuda ortak bir düşünceye sahiptirler. Örneğin satın almayla ilgilenen kişinin haftada bir gün sahaya giderek bilgileri toplaması ve malzemeleri yerinde görmesi önerisi gibi (Gündoğdu. Görüşülen 165 kişinin %65’i (108 kişi) çatışmaların normal düzeyde olduğunu. %4’ü çatışmanın kesinlikle olmadığını ve 1 kişi ise çatışmanın sürekli ve şiddetli olduğunu belirtmiştir (Şekil 7). 323 . Katılımcılara “Çalıştığınız firmada ofis ve saha mühendisleri arasında yaşanan çatışmalar konusunda aşağıdakilerden en çok hangisi söylenebilir?” sorusu sorularak çatışma boyutlarının belirlenmesi hedeflenmiştir. Bu yüzden katılımcılara “Sizce inşaat sektöründeki mühendislerin kariyer hedeflerine ulaşabilmeleri için hem sahada hem ofiste çalışmaları ne kadar gereklidir?” sorusu yöneltilmiştir. %17 ‘si (29 kişi) kısmen gerekli olduğunu ve 1 kişi de hiç gerekli olmadığını belirtmiştir. Etkin takım çalışması gerçekleştirmek ve dolaysıyla çatışmayı azaltmak için ofiste çalışan mühendisleri sahaya entegre edilmesi gerekmektedir. Yapılan kiş isel görüşmelerde buna yönelik öneriler olmuştur. Bu sonuçlara göre Şekil 9’da da görüldüğü gibi inşaat projelerinde ofis ve saha mühendisleri arasında çatışmanın olduğu ancak aşırı boyutlara varmadığı görülmektedir.tecrübesi olan kişilerin sayısı az olduğu için bu kişilerin verdiği cevaplara ANOVA testi uygulanmamıştır. Literatürde de buna benzer örnekler bulunmaktadır.

Ankete katılanların %28’i çatışma yaşayan kiş inin çatışmanın daha da büyümemesi için çatışmadan çekildiğini belirtmiştir. genellikle çalıştıkları firmada yükselmek istemelerinden 324 . 30 24 22 20 16 16 30 30 15 10 5 5 2 0 ş o r ta m ın d a n ç e k il ir S a l d ır g a n d a v r a n ış s e r g il e r K e n d i s in d e n o lm a d ığ ı n ı savunur A c ın d ır m a g ib i b ir B ü y ü m e m e s i iç i n ta v ır s e r g ile r ç e k ili r . Ayrıca kişilerin %28’i çatışma yaşayan kişinin saldırgan davranış sergileyeceğini belirtirken %16’sı çatışma yaşayan kişinin iş ortamından çekilmeyi tercih ettiğini belirtmektedir (Şekil 8). Verilen cevaplardan incelenen inşaat projelerinde çalışan kişilerin çatışma karşısında belirgin bir tutumu olmadığı görülmektedir. sahada çalışan mühendisler çatışmanın büyümemesi için çatışmadan çekilmek yerine çalıştıkları işten ayrılmayı daha fazla tercih etmektedir. d ış a v u ru lm a z S ık s ık S ü re k li v e ş id d e t li O f is S ah a Şekil 7 Çatışma boyutları Çatışmalar karşısında çatışma yaşayanların davranışlarını belirlemek için görüşülen kişilere “Çalıştığınız firmada çatışma olduğunda çatışma yaşayan kişiler genelde nasıl davranırlar?” sorusu sorulmuştur. Yapılan yüz yüze görüşmeler. ofiste çalışan mühendisler ise işten ayrılmak yerine çatışmanın daha fazla büyümemesi için geri adım atmayı tercih etmektedirler. Bunların yanı sıra incelenen inşaat projelerinde çatışma durumunda kişiler kendilerini acındırma gibi bir tutum içine nadiren girmekte olduğu görülmektedir. Görüşülen kişiler ofiste çalışan mühendislerin. Buna göre kişilerin %33’ü çatışma yaşayan kişilerin çatışmanın kendisinden kaynaklanmadığını savunduğunu belirtmiştir. Çatışma yaşayan kişilerin davranış ları Çalış madan çıkan ilginç sonuçlardan bir tanesi çatışma durumunda ofiste çalışan kişiler ile sahada çalışan kişilerin davranışlarının arasında farklılık olmasıdır (Şekil 8). En büyük fark ise iş ortamından çekilme ve çatışmanın büyümemesi için geri çekilme davranışlarında görülmektedir.60 50 40 30 20 10 0 3 4 58 50 17 12 9 11 1 0 K e s in lik le o lm a z N o rm a l d ü ze yd e ç te n i ç e o l u r . Ofis çalışanları ile karşılaştırıldığında. Çatışmanın boyutuna göre farklı davrandıkları görülmektedir. Buna karşılık. iki taraf arasındaki bu farkın nedeninin saha çalışanlarının kendilerini firmaya çok ait hissetmemesi ve iki grubun kariyer hedefleri arasında fark olmasından kaynaklanabileceğini göstermiştir. O fis Saha Şekil 8.

bunun yanı sıra %14 oranında örtbas etme yöntemine de başvurulmaktadır. 2008). Yöneticilerin ofisteki çatışmaları sahadaki çatışmalara göre daha çok görmezden geldiği belirlenmiştir. 50 40 30 20 10 0 13 4 12 9 3 20 5 3 4 74 9 G ö rm e z d e n G ü ç v e g e lir. Yapılan kişisel görüşmelerde. Sonuç Alan araştırması sonucunda inşaat projelerinde bölümler arası ve kişiler arası çatışmaların yaşandığı tespit edilmiştir. %13’ü yöneticinin güç ve yetkisini kullandığını.dolayı kariyer hedeflerine ulaşmak için bazı olaylarda alttan alabileceğini belirtmiştir (Yıldırım. %14’ü yöneticinin çatışmayı örtbas ettiğini. k a y ıts ız ye tk is in i k a lır k u lla n ır T a ra fla rı Ö rtb a s e d e rB a ş k a s ın ın d in le r ve ya rd ım ın ı ç ö zm e ye is te r ç a lış ır O fis S aha Şekil 9 Yöneticilerin çatışma çözümü için izledikleri yollar Bu sorudan elde edilen ilginç bir sonuç ise incelenen projelerde ofiste çalışanların ve sahada çalışanların cevapları arasında belirgin fark görülmesidir. %5’i yöneticinin çatışmayı çözmek başkasından yardım istediğini belirtmiştir (Şekil 9). sahada örtbas etme yönteminin görmezden gelme yöntemine göre daha çok tercih edilmesinin sebebinin sahada tarafların işten ayrılmasını engellemek olduğu belirlenmiştir (Gündoğdu. Bunu planlama bölümü ve saha 325 . Sahada. Bunun nedenlerinden bir tanesinin sahadaki çatışmaların imalatı doğrudan etkileyerek geciktirme ihtimalinin bulunması olduğu düşünülmektedir. Buradan anlaşılacağı gibi inşaat projelerinde yöneticilerin çatışma karşısında en fazla uzlaşma. nşaat projelerinde yöneticilerin baskın olma ya da rekabet. Bu çözümü sadece %4’lük bir kesim seçmiştir. işbirliği ya da problem çözme yollarını kullandığı görülmüştür (%58). Sahada çalışanlar ise iş değiştirmeye daha sıcak baktıkları için çatışma karşısında daha sert tutumlar içerisinde olabilmektedirler. Diğer bir çözüm olan yöneticilerin başka kişinin yardımına başvurması yöntemi incelenen inşaat projelerinde pek uygulanmamaktadır. uyma ve kaçınma ya da geri çekilme yöntemlerini fazla tercih etmediği görülmüştür (%14). Bölümler arası çatışma en çok proje bölümü ve saha uygulamaları bölümü arasında yaşanmaktadır. 2008). malatı geciktirecek bir çatışmaya çözümün bir an önce getirilmesi tercih edilebilir. Ofiste yaşanan çatışmalar için verilen cevapların %16’sında yöneticilerin görmezden geldikleri belirtilirken saha için bu oran %4’tür. Çatışma Yönetimi Çatışma çıktığında yöneticilerin çatışmanın çözümünde nasıl bir yol izlediğ i sorulduğunda görüşülen kişilerin %58’i yöneticinin çatışmaya taraf olanları dinlediği ve bir çözüm bulmaya çalıştığını. Görmezden gelme yönteminde yöneticiler olay hiç yaşanmamış gibi davranmaktadır. ancak örtbas etme yönteminde kimseye zarar gelmeyecek şekilde çatışmayı sonlandırmak amaçlanır. %10’u yöneticinin çatışmayı görmezden geldiğini.

Oğuz Ersun ile Umut Gökçe’ye ve alan çalış masına katkıları olan Osman shakoğlu ve Haluk Martağan’a yardımları için teşekkür ederiz. yetki ve sorumlulukların belirsizliği olarak belirlenmiştir.uygulamaları bölümü arasında yaşanan çatışma takip etmektedir. Ancak ofiste ve saha çalışanlarının çatışma durumundaki davranışları arasında farklılık olduğu tespit edilmiştir. Çatışma durumunda çatışma yaşayan kiş ilerin çoğunlukla çatışmanın kendisinden kaynaklanmadığını savunduğunu belirlenmiştir. tüm personelin bu sistem hakkında temel bilgi ve becerilere sahip olmaları ile sağlanabilir. Bazı firmalarda is yoğunluğunu karşılamak için veya değişen dinamik is koşullarına ayak uydurmak için bir kişi birden çok işte çalıştırılmaktadır. Bu sorunun çözümü için etkili bir iletişim ağının kurulması. 326 . Dr. Bunu takip eden davranış şekilleri ise çatışma yaşayan kişinin çatışmanın daha da büyümemesi için çatışmadan çekilmesi veya saldırgan davranış sergilemesidir. Bu sorunun aşılması için bölümlerin bir arada çalışmasını sağlayacak etkin takım çalış ması yapılmasının gerekli olduğu saptanmıştır. Ofis ve saha çalışanlarının çatışma sırasındaki gösterdikleri davranış farkları incelenerek. her iki gruba da farklı çatışma yönetimi uygulanabilecektir. Bölümler arası yaşanan çatışmaların nedenlerinin içinde en önemlisi görev. letişim kaynaklı çatışmalarda en önemli sorun bölümlerin/kiş ilerin birbirleriyle olan yetersiz bilgi alışverişidir. bölümlerin en çok saha uygulaması bölümü ile çatışma yaşamakta olduğu görülmektedir. Kişilerin çatışma yaşandığında belirgin bir tutumu olmadığı ve çatışmanın boyutuna göre farklı davranacakları görülmektedir. Bütün bölümler incelendiğinde. Etkin takım çalış masını gerçekleştirmek için de ofiste çalışan mühendislerin sahaya entegre edilmesi gerekir. Bu çalış madan elde edilen sonuçlar yardımıyla inş aat yöneticileri çatışma nedenlerini ve boyutlarını dikkate alarak daha etkin bir çatışma yönetimi gerçekleştirebilecektir. Bu sorunun çözümlenebilmesi için çalışanların görevlerinin net olarak tanımlanması ve kişilerden görev tanımları dışında hizmet beklenmemesi gerekmektedir. bunun sürekli bir kontrol düzeni ile işler kılınması ve geliştirilmesi. Bu durum inşaat projelerine has dinamik ortamdan kaynaklanmaktadır. Çalış mada tespit edilen diğer bir çatışma nedeni ise mühendisler arasındaki iletişim eksikliğidir. Gör. nşaat projelerinde bölümler/kişiler arasında işbirliği ve koordinasyon sağlama konusunda sorunlar yaşanmaktadır. Çatışma halinde yöneticilerin davranışları incelendiğinde cevapların yarısından fazlasında yöneticilerin olumlu bir davranış içinde oldukları ve çatışmaya taraf olanları dinledikleri ve bir çözüm bulmaya çalıştıkları belirlenmiştir. Saha uygulaması zaten imalatın yapıldığı ana bölüm olduğu için bu beklenen bir sonuçtur. Teşekkür Bu çalışmaya verdikleri destekten dolayı Öğ.

Hunt. Eskişehir. Kişisel görüşme. (2004) Paket Programlar ile statiksel Veri Analizi.N. stanbul. Göçmen. (2004) Core Concepts Of Organizational Behaviour. (2008) Kişisel görüşme Koçel. stanbul. K. Ocak Yayınları. J. Osborn. (2000) şletmede Yönetim ve Organizasyon. Çalışma psikolojisi. U.R. and Cook. Silah. R. S.T. (2005) Türkiye nşaat Projelerinde Yüklenici ve Mal Sahibi Arasında Meydana Gelen Çatışmaların Nedenleri ve Çatışma Yönetimi Yüksek Lisans Tezi. M. Gündoğdu.Kaynaklar Duran.. Kaan Kitabevi. T. Beta Yayınevi.G. . (1995) Bilimsel Araştırmalarda Bilgisayarla statistik Uygulamaları. M. Upron. Selim Kitabevi. M. Fen Bilimleri Enstitüsü. Ertürk.. (2008) Kişisel görüşme. Ergün.. Göktekin. Ankara. J.. 2008. 2002. G. stanbul. Ankara. Dictionary of statistics.. . (1998) şletme Yöneticiliği. 2001. stanbul Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü.Ü. Yıldırım. M. stanbul. USA. (1999) nşaat Personelinin Çatışma Giderim Yaklaşımının Saptanmasına Yönelik Alan Çalışması Yüksek Lisans Tezi. I. . Özdamar. Oxford University Pres. Schermerhorn. Beta Yayınları. 327 . John Wiley and Sons Inc.

.

Oysa inşaat 329 .com Öğretim Üyesi. Böl. CSRAM ile birlikte uygulanan diğer üç yöntemden elde edilen sonuçların karşılaştırılmasıyla inşaat aktivite şebekelerinin değerlendirilmesinde aktiviteler ve belirsizlik oluşturan risk faktörleri arasındaki korelasyonun dikkate alınmasının önemi gösterilmiştir. nşaat Müh. Arnavutluk Tel: 00 355 208 72 10 E-Posta: aoztas@epoka.. Ahmet Öztaş Doktora sonrası araştırmacısı. Anahtar sözcükler : Aktivite şebekesi.. Bu uygulamalar CSRAM’in işlerliğini ve belirsizlik etkisine paralel olarak daha gerçekçi sonuçlar ürettiğini göstermiştir. Korelasyon. inşaat projelerinde. Giriş Çubuk Diyagramı Yöntemi. Tiran. Dr. Ayrıca.al Öz Şebeke tipi aktivite çizelgeleri. Risk analizi. Risk yönetimi. Simülasyon modelleri. Önder Ökmen Doç.. Denge Çizgisi Yöntemi (LOB) ve Kritik Yol Yöntemi (CPM) 1950’lerden itibaren inşaat proje aktivitelerinin çizelgelemesinde kullanılan başlıca metotlar olmuşlardır (Oberlender. elde edilen sonuçlar aynı proje üzerinde uygulanan CPM.. mevcut çalış ma. Tiran. Epoka Üniv. 2000). kesin bilinen ve değişmez olarak kabul etmekte olduğundan deterministik bir yöntem olarak değerlendirilebilir.edu. aktivite şebekelerinin çizelgelemesinde kullanılmakta olup. proje süresinin tahmini.MCS) dayalı CPM yöntemlerinden elde edilen sonuçlarla karşılaştırılmaktadır. proje ilerleyişinin kontrolü ve kaynakların verimli bir şekilde dağıtılmasında kullanılagelmiştir. Çalışmada. aktiviteler arasındaki ilişkileri dikkate alarak proje süresinin bulunmasında ve her bir aktivitenin kritikliği doğrultusunda aktivitelerin proje süresi üzerindeki etkilerini ortaya çıkarmada son derece etkili bir yöntemdir. Bu çerçevede. Program Değerlendirme ve nceleme Tekniği (Program Evaluation and Review Technique – PERT) gibi deterministik ve olasılıksal metotlarla incelenmesi yeterli olmamaktadır.Korelasyonlu Aktivite Şebekesi Risk Analizi Modeli Ve Bir nşaat Projesi Üzerinde Örnek Uygulaması Dr. CPM. Böl. CPM her bir aktivitenin öngörülen süresini tek. Günümüz koşullarında belirsizliklerden bir hayli etkilenen inşaat aktivite şebekelerinin Kritik Yol Yöntemi (Critical Path Method – CPM). Epoka Üniv. PERT ve simülasyona (Monte Carlo Simülasyonu . CSRAM’in gerçek bir inşaat projesi üzerindeki uygulaması verilmekte olup. Ancak. aktivite sürelerinin ve belirsizlik oluşturan risk faktörlerinin korelasyonlu olduğu durumda inşaat aktivite şebekelerinin belirsizlik etkisi altında incelenmesine olanak sağlayan Korelasyonlu Aktivite Şebekesi Risk Analizi Modeli (Correlated Schedule Risk Analysis Model – CSRAM) isimli yeni bir yöntem önermektedir. nşaat Müh. Arnavutluk Tel: 0 532 5532828 E-Posta: onderokmen@hotmail.

1985). 1975) ve Monte Carlo Simulasyonu (MCS) (Diaz ve Hadipriono. Korelasyonlu Belirsizlik Altında Şebekeler (NETCOR) (Wang ve Demsetz. 1985). zemin şartları gibi değişik türde risk faktörlerinin ve bu faktörlerin yol açtığı belirsizliklerin etkisi altındadır. aktivite şebekelerinde aynı risk faktöründen etkilenen aktiviteler arasında korelasyon oluşmakta ve bu korelasyon etkisi proje süresi gibi CPM bulguları üzerindeki belirsizliği arttırmaktadır. 1958). 2004). Bu çerçevede. 2000): Belirsizlik Karar Modeli (MUD) (Carr. Proje Süre Tahmini (PRODUF) (Ahuja ve Nandakumar. of the Navy. Bu çalışma. MCS ve PNET gibi risk analizi yöntemleri belirsizliği analiz edebilmekle birlikte. risk faktörü duyarlılık analizi yapabilen risk analizi modelleri geliştirilmiştir (Wang ve Demsetz.MCS) dayalı CPM yöntemlerinden elde edilen sonuçlarla da karşılaştırılmaktadır. 2000). Bu modeller risk faktörleri. CSRAM’in detaylı açıklaması ise Ökmen ve Öztaş (2008)’da yer almaktadır. belirsizlik etkisi ve belirsizliğin olumlu ve olumsuz yöndeki etkisi gibi hususlardan bir veya birkaçını dikkate alan çözümlemeler üretmekle birlikte hiçbiri risk-faktörleri arasındaki korelasyon etkisini dikkate almamaktadır. Risk yönetimi.. Bu nedenle. 1993). Bu nedenle aktivite süreleri gerçekte değişkenlik gösterebilmekte ve CPM. bir yatırım veya projede karşılaşılması beklenen risklerin sistematik bir kontrol prosedürü olarak tanımlanabilir (Dikmen ve diğ. PERT. aktivite kritikliklerinin yanlış değerlendirilmesine ve proje süresinin yanlış bulunmasına yol açabilmektedir (Flanagan ve Norman. Olasılıklı Şebeke Değerlendirme Tekniği (PNET) (Ang ve diğ. Korelasyonlu Aktivite Şebekesi Risk Analizi Modeli CSRAM. MCS tekniği ile çalışan. aktivite şebekelerinde korelasyon etkisini dikkate alarak. risk analizi ve riske karşı önlem geliştirilmesi gibi işlemler içermektedir (Flanagan ve Norman. 1983). Bu yöntemler proje risk yönetim sistemi sürecinde risk analizi yöntemi olarak ta kullanılabilmektedir. 1992). Bu prosedür risk tanımlaması. PLATFORM (Levitt ve Kunz. risk sınıflandırması. 1979). 1993) gibi CPM tabanlı deterministik olmayan yöntemler geliştirilmiştir. Oysa. 1992). tek tek her bir aktivitenin ve bir bütün olarak aktivite şebekesinin risk faktörlerine karşı duyarlılığını gösterememekte ve aktiviteler arasındaki korelasyon etkisini göz ardı etmektedir (Wang ve Demsetz. Şartlı Beklenen Değer Modeli (CEV) (Ranashinge ve Russell. Faktörlü Simülasyon (Woolery ve Crandall. inşaat aktiviteleri ve risk faktörleri arasındaki çift yönlü korelasyonu göz ardı etmeden aktivite şebekelerinin belirsizlik altında değerlendirilmesini sağlayan Korelasyonlu Aktivite Şebekesi Risk Analizi Modeli (Correlated Schedule Risk Analysis Model – CSRAM) isimli yeni bir model geliştirilmiştir (Ökmen ve Öztaş. 2005). CSRAM’in genel bir açıklamasını ve gerçekleştirilmiş bir inşaat projesi üzerindeki örnek uygulamasını içermektedir.. nitel ve nicel girdileri kullanarak ürettiği olasılıklı nicel çıktılarla inşaat aktivite şebekelerinin belirsizlik ve 330 . 1993). Buna bağlı olarak inşaat aktivite şebekelerini belirsizlik etkisi altında değerlendirebilmek amacı ile Program Değerlendirme ve nceleme Tekniğ i (PERT) (Dept. PERT ve simülasyona (Monte Carlo Simülasyonu . Tam Simülasyon (Touran ve Wiser. Elde edilen sonuçlar aynı proje üzerinde uygulanan CPM. CPM üzerine kurulu olan. 2008).aktiviteleri hava koşulları. 2000) ve Kararsal Risk Analizi Prosesi (JRAP) (Öztaş ve Ökmen. aktiviteler arasındaki korelasyon etkisi.

Bunun dışında her bir risk faktörünün her bir aktivite üzerindeki etkisi “çok etkili-etkili-etkisiz” ifadelerinden biri ile niteliksel 331 . CSRAM. “maksimum” ve “en muhtemel” değerler olarak girilir. Şekil 2 CSRAM girdi-çıktı zinciri. Şekil 1 CSRAM akış çizelgesi. Şebekede bulunan aktivitelerin sürelerini etkileyeceği düşünülen (geçmiş işlerdeki tecrübeler. mühendislik öngörüsü ve risk tanımlama süreçleri doğrultusunda) risk faktörleri ve risk faktörlerinin “beklenenbeklenenden iyi olma-beklenenden kötü olma” durumlarını yansıtan “risk faktörü durum olasılık sınır değerleri” modele girilir. inşaat yapım yönetimi karar verme süreçlerinde ve risk yönetiminde kullanılabilen bir risk analizi modeli olarak geliştirilmiştir. aktivite öncellik ilişkileri. ara zamanlar gibi verileri girdi olarak kabul eder. Modelin girdi-çıktı zinciri ise Şekil 2’de gösterilmektedir. CPM üzerine kurulu olduğundan CPM uygulaması için öngörülen aktiviteler.korelasyon etkisi altında incelenmesini ve değerlendirilmesini sağlayan. Ancak. CSRAM’in ihtiyaç duyduğu diğer bir veri grubu ise belirsizlik oluşturan risk faktörleri ile ilgilidir. aktivite süreleri PERT’te olduğu gibi “minimum”. Ökmen ve Öztaş (2008)’ın çalışmasında MS Excel ve @Risk programları kullanılarak teoriden pratiğe geçirilen CSRAM’in akış çizelgesi Şekil 1’deki gibidir.

Örneğin. Risk-faktörleri arasındaki korelasyon etkisi ise korelasyonlu risk faktörleri için aynı “risk faktörü durum olasılık sınır değerleri” girilerek sağlanır. bu süre katsayılarını “minimum”. hangi risk faktörlerinin proje süresi ve aktivite kritiklikleri üzerindeki belirsizliğin oluşmasında daha etkili olduğu bulunmuş olur (Şekil 2). risk faktörlerinin “beklenenbeklenenden iyi olma-beklenenden kötü olma” durumlarını yansıtan “risk faktörü olasılık sınır değerleri”nde gerekli ayarlamalar yapılıp simülasyon tekrarlanarak şebekenin risk faktörlerine karşı duyarlılığı ölçülür.olarak belirtilir. “rasgele sayı üreticisi” ile iki ayrı kez risk faktörü sayısı kadar 0 ile 1 arasında rasgele sayı üretir (Şekil 1). “aktivite süre katsayıları”nı hesaplar. Her bir aktivite için bulunan bu süre değerleri kullanılarak CPM tamamlanır ve MCS iterasyon sayısı kadar CPM uygulaması aynı şekilde tekrarlanır (Şekil 1). aktivite toplam bolluk zamanları (aktivite kritiklikleri) ve aktivite yolu bolluk zamanları (yol kritikliği) gibi şebekeye ait özelliklerin değişim durumları olasılıklı bir şekilde çıktı olarak üretilmiş olur. PERT ve simülasyona (MCS) dayalı CPM yöntemlerinden elde edilen sonuçlarla karşılaştırılmaktadır. Risk faktörlerinin meydana geliş şiddetini temsil eden bu sayılar ile her bir aktiviteyi etkileyen risk faktörlerinin “çok etkili-etkili-etkisiz” nitel değerlerinin CSRAM tarafından dönüştürülen nicel değer karşılıkları ile etkileştirilmesi sonucunda (ilk rasgele sayı üretim aşamasında belirlenen risk faktörü durumları da dikkate alınarak) CSRAM. Her bir CPM uygulaması sırasında (her bir iterasyonda) CSRAM. Örneğin. her bir risk faktörünün söz konusu CPM uygulaması (söz konusu iterasyonda) sırasında ne şiddette meydana geleceğini modeller. 332 . işleyiş i sırasında bu niteliksel verileri nicel verilere çevirmektedir. “çok etkili/etkili” olarak girilmişse bu iki aktivite bu risk-faktörü açısından kısmi korelasyonlu. Örnek Uygulama Bu bölümde. elde edilen sonuçlar aynı proje üzerinde uygulanan CPM. iki ayrı aktivite için belirli bir risk faktörü etkisi “çok etkili/çok etkili” olarak girilmişse bu iki aktivite bu risk-faktörü açısından tam korelasyonlu. MCS iterasyon sayısı ve diğer bir takım simülasyon özellikleri de girildikten sonra çalıştırılan CSRAM. kinci kez üretilen rasgele sayılarla ise CSRAM. Daha önce de belirtildiği gibi bu olasılık değerleri inşaat yapım yönetimi karar verme süreçlerinde ve risk yönetiminin risk önleme/azaltma safhasında kullanılabilmektedir. “etkili/etkisiz” olarak girilmişse bu iki aktivite bu risk-faktörü açısından korelasyonsuz durumları oluşturulmuş olur. Diğer bir ifade ile CSRAM’de aktiviteler arasındaki korelasyon etkisi risk faktörü bazlı olarak niteliksel ve dolaylı bir şekilde modellenir. lk üretimdeki rasgele sayılar vasıtası ile söz konusu CPM uygulamasında (söz konusu iterasyonda) her bir risk faktörünün “beklenen-beklenenden iyi olma-beklenenden kötü olma” rasgele durumlarından hangisi ile etkinleştirileceğ i CSRAM tarafından belirlenir. Ayrıca. “maksimum” ve “en muhtemel” değerler ile temsil edilen aktivite süreleri ile etkileştirerek söz konusu CPM uygulaması (söz konusu iterasyonda) sırasında kullanılacak aktivite sürelerini hesaplamış olur. CSRAM. Model. Simülasyon tamamlandığında proje süresi. kullanıcıdan geçmiş işlerdeki sayısal verilere bağımlı olan korelasyon katsayısı gibi nicel veriler istenmez. CSRAM’in gerçek bir inşaat projesi üzerindeki uygulaması verilmekte olup. Uygulamalara geçmeden önce faydalanılan proje hakkında genel bilgiler verilmiştir. CPM hesaplamalarını girilen iterasyon sayısı kadar tekrarlar.

PERT gibi yöntemlerin inşaat projelerinin sadece inşaat aşamasında değil. işler planlandığı şekilde gitmemiş ve onaylı iş programına göre 28. CPM uygulansaydı ve revizyon ihtiyacı farkedilseydi bile.10. 7 no’lu aktivite ise 3 günlük toplam bolluk zamanına göre kritiğe yakın aktivite olarak tespit edilmiştir.2006 tarihleri arasındaki 300 takvim günü içerisinde tamamlayarak dare’ye teslim etmekle yükümlüdür (Proje ve nşaat Dairesi Başkanlığı. 2007) incelenmiş ve Yüklenici tarafından ayrı tarihlerde talep edilen üç ayrı süre uzatımının “Ön Rapor’un onaylanması”. Yüklenici. metraj/keşif cetvellerini. kıyaslama yapılabilmesi için onaylı çubuk diyagramı iş programındaki aktivite sürelerine sadık kalınarak aktivite şebekesi oluşturulmuş ve şebeke üzerinde CPM uygulanmıştır.2005 tarihinde imzalanmış ve işin yapımı 02.2006 olarak bulunmuştur. öncellik ilişkilerini kurabilmek için CPM uygulamasında çubuk diyagramındaki gibi 19 aktivite değil toplam 32 aktivite kullanılmıştır. şartname ve fenni kurallara uygun olarak hazırlamakla ve işi 02. Uygulama sonucunda proje tamamlanma tarihi 13. 7.11.2006 tarihinde iş teslimiyle birlikte başlamıştır. “Genel vaziyet ve üst havza planlarının onaylanması” ve “aplikasyon öncesi plan/profil projelerinin onaylanması” işlerinin dare’den kaynaklı olarak iş programındaki sürelere kıyasla gecikmesinden vuku bulduğu tespit edilmiştir. şe ait arşiv (Proje ve nşaat Dairesi Başkanlığı.2006 tarihine kadar teslim edilmesi gereken iş Haziran 2007 tarihi itibari ile Yüklenici’nin sözleşme hükümlerine dayandırdığı ve dare’nin Yüklenici’yi haklı bularak onay verdiği üç ayrı süre uzatım talebi ile birlikte 214 takvim günü uzamıştır. Ancak. CPM belirsizliklerin aktivite süreleri ve proje tamamlanma süresi üzerindeki etkisini belirleyemediğinden iş 333 . teknik raporları.Proje Bilgisi Örnek uygulamada faydalanılan “Gönen Havzası Pompaj Sulaması Proje Yapım şi”. sözleşmede belirtilen 300 günlük proje teslim süre dilimini dikkate alarak 19 aktiviteden oluşan çubuk diyagramını hazırlamış ve bu iş programı dare tarafından uygun bulunarak onaylanmıştır.10. 2007).10.2006’dır. Kritik Yol Yöntemi Uygulaması Yüklenici. Devlet Su şleri Balıkesir 25. şin sözleşmesi 22. 9 ve 11 no’lu aktiviteler CPM uygulamasında kritik aktivite.2006 ile 28. Şti. CPM uygulaması. aktivitelerin kritiklikleri hakkında herhangi bir bilgi veremediğinden. aynı aktivite sürelerinin kullanıldığı çubuk diyagramına göre bu tarih 28. Bölge Müdürlüğü ( dare) idaresinde. Oysa. Bar-Su Proje ve nşaat Ltd.01. Bu çerçevede. Çubuk diyagramı. bu aktivitelerin kritik olduğu ve çubuk diyagramındaki gerçekçi olmayan sürelerin değiştirilerek iş programının revize edilmesi gerektiği fark edilememiş. Ancak. 9 ve 11 no’lu aktivitelerden 5. Bu olumsuz durumun. sonuçta süre uzatımları meydana gelmiştir.01. dare tarafından risk analizi yapılmadan belirlenen 300 günlük iş teslim süresinin ve iş programındaki eksiklikleri belirlemede yetersiz kalan çubuk diyagramı iş programının bir sonucu olduğu kolaylıkla belirtilebilir. sözleşme gereğince proje çizimlerini. Örnek uygulamada inşaat aşamasında olan bir iş yerine projelendirme aşamasında bulunan bir iş in seçilmesindeki gaye CSRAM’in ve beraberinde CPM.12. Primavera Project Planner isimli yazılımla gerçekleştirilmiştir.’nin (Yüklenici) yükleniminde gerçekleştirilen ve Balıkesir-Gönen bölgesinde yer alan 3981 ha’lık tarım arazisine basınçlı borulu sistem ile sulama suyu ulaştırmayı hedefleyen bir sulama-drenaj projesi yapım iş idir. tasarım aşamasında da kullanılabileceğini göstermektir. iş sonu aydınger paftalarını ve proje CD’lerini sözleşme. Bu işler ile ilgili olan ve Tablo 1’de belirtilen 5.

1000 MCS iterasyonu sonucunda işin onaylı çubuk diyagramı iş programında belirtildiği gibi 300 günde bitirilme ihtimali %0. Bu nedenle gelecek bölümde uygulaması yer alan MCS’ye dayalı CPM. CPM ile bulunan kritik aktivite yolunu dikkate alarak. aktivite şebeke ilişkileri ile ara zamanlar Simülasyona (MCS) dayalı CPM uygulamasında da aynen kullanılmıştır. MCS ve CSRAM uygulamalarında aynı şekliyle kullanılmaktadır. Bu sonuçlar çubuk diyagramı ve CPM uygulamalarıyla bulunan proje bitirme sürelerinin belirsizlik etkisinden dolayı ne denli gerçekçi olmadığını ve ne denli riskli olduğunu göstermektedir.programının ne şekilde revize edileceği noktasında yanlış yaklaşımlar meydana gelecekti. Simülasyona Dayalı Kritik Yol Yöntemi Uygulaması CPM ve PERT uygulamalarında kullanılan aktiviteler. maksimum-minimum-en muhtemel süreler kullanılarak üçgen dağılım olarak oluşturulmuştur. Uygulama için CPM. MS Excel tablo işlemcisi ile programlanmış ve MS Excel programına bir simülasyon programı olan @Risk programı entegre edilmiştir. Aktivite süreleri. %0 ihtimalle bitirilme süresi 355 gün ve %100 ihtimalle bitirilme süresi 630 gün olarak bulunmuştur. Ayrıca. PERT uygulaması sonucunda. Oysa kritik yol. Bu sonuçlar çubuk diyagramı ve CPM uygulamalarıyla bulunan proje bitirme sürelerinin belirsizlik etkisinden dolayı ne denli gerçekçi olmadığını ve ne denli riskli olduğunu bir kez daha göstermiştir. maksimum-minimum-en muhtemel aktivite süreleri. CPM uygulamasıyla bulunan 316 günde bitirilme ihtimali %10. aktivite şebeke ilişkileri ile ara zamanlar da CPM’e dayalı olarak çalışan PERT. CPM uygulamasında kullanılan aktiviteler. PERT. işin onaylı çubuk diyagramı iş programında belirtildiğ i gibi 300 günde bitirilme ihtimali %6. belirsizlik etkisini sadece kritik yol üzerindeki aktiviteler üzerinden olasılıklı bir yaklaşımla belirlemektedir. Program Değerlendirme Ve nceleme Tekniği Uygulaması PERT uygulaması için CPM uygulamasında kullanılan aktivite süreleri en muhtemel süreler olarak kabul edilip öncelikle minimum ve maksimum muhtemel süreler öngörülmüştür (Tablo 1). bu sonuçlar PERT uygulamasında elde edilen sonuçlarla karşılaştırıldığında MCS’ye dayalı CPM’in proje tamamlama süresi 334 . korelasyon etkisi ve risk faktörü duyarlılık analizi dışında PERT’in belirsizlik analizi açısından taşıdığı eksiklikleri giderme noktasında alternatif olarak geliştirilmiş bir yöntemdir. gerçekte aktivite süreleri üzerindeki belirsizlik etkisinin değiştirici özelliğinden ötürü öngörülenden sapma (değişkenlik) gösterebilir. CPM uygulamasıyla bulunan 316 günde bitirilme ihtimali %0. Ayrıca. Ayrıca PERT ile korelasyon etkisi hesaba katılamamakta ve risk faktörü duyarlılık analizi gerçekleştirilememektedir. Bu durumun çözümü için bir sonraki bölümde PERT ve CSRAM uygulamaları yer almaktadır. %0 ihtimalle bitirilme süresi 238 gün ve %100 ihtimalle bitirilme süresi 550 gün olarak bulunmuştur. Aktivitelere atanan bu maksimum-minimum-en muhtemel süre üçlemeleri sonuçların kıyaslanabilmesi açısından daha sonra simülasyona (MCS) dayalı CPM ve CSRAM uygulamalarında da aynen kullanılacaktır.

Bu sonuçlar. PERT ve MCS’ye dayalı CPM uygulamalarında kullanılan aktiviteler. CSRAM uygulaması için gerekli olan bu risk faktörlerine ait aktivite-risk faktörü etki değerleri.açısından daha kötümser sonuçlar ürettiğini göstermektedir. Sonuçlar MCS’ye dayalı CPM sonuçlarıyla karşılaştırıldığında ise CSRAM’in proje tamamlama süresi maksimum muhtemel değeri açısından daha kötümser. MCS’ye dayalı CPM sonuçları ise bu yöntemin risk faktörlerine dayalı bir analiz yaklaşımı içermemesi. üretkenlik ve performansı) ve risk 335 . Bu sonuçlar PERT uygulamasında elde edilen sonuçlarla karşılaştırıldığında CSRAM’in proje tamamlama süresi açısından daha kötümser sonuçlar ürettiğini göstermektedir. 1000 MCS iterasyonu sonucunda CSRAM. proje tamamlama süresi minimum muhtemel değeri açısından ise iyimser bir sonuca vardığını göstermektedir. korelasyon etkisini dolaylı şekilde hesaba katan. MCS’ye dayalı CPM’e göre ise daha iyimser bulgulara vardığını göstermektedir. sadece kritik yol bazlı iş lem yapmayıp simülasyon boyunca değişen kritik yolları dikkate alan ve risk faktörü duyarlılık analizi yapabilen CSRAM’le bulunan sonuçlar daha gerçekçi ve güvenilir sonuçlar olarak değerlendirilebilir. risk-faktörü durum olasılık sınır değerleri ile hangi risk faktörlerinin korelasyonlu olduğu Yüklenici’nin teknik ve yönetici personeli ile dare’nin teknik kadrosuyla yapılan görüşmeler neticesinde belirlenmiştir.50 olarak bulunmuştur.42. korelasyon etkisini dikkate almaması nedenlerinden ötürü risk faktörlerine dayalı bir analiz yaklaşımı içeren. aktivite şebekesini etkilemesi muhtemel risk faktörleri. Bir başka deyiş le belirsizliğin proje süresi üzerindeki değiştirici etkisi PERT tarafından makul ölçekte ortaya çıkarılamamaktadır. işin onaylı çubuk diyagramı iş programında belirtildiğ i gibi 300 günde bitirilme ihtimali %2. işin %0 ihtimalle bitirilme süresini 281 gün ve %100 ihtimalle bitirilme süresini ise 735 gün olarak hesaplamıştır. CSRAM’in PERT’e göre daha kötümser. aktivite şebeke ilişkileri ile ara zamanlar CSRAM uygulamasında da aynen kullanılmıştır. birikim. maksimum-minimum-en muhtemel aktivite süreleri. Bir başka deyişle belirsizliğin proje süresi üzerindeki değiştirici etkisi CSRAM tarafından PERT ve MCS’ye dayalı CPM’e göre daha geniş bir ölçekte hesaplanmaktadır. çubuk diyagramı ve CPM sonuçları bu iki yöntemin belirsizlik etkisini hesaba katmaması. Ayrıca. Risk faktörü 5 (Yüklenici’ye ait personelin tecrübe. PERT sonuçları bu yöntemin risk faktörlerine dayalı bir analiz yaklaşımı içermemesi. MS Excel tablo işlemcisi ile programlanmış ve MS Excel programına bir simülasyon programı olan @Risk programı entegre edilmiştir. Daha önce de belirtildiği gibi. beceri. korelasyon etkisini dikkate almaması ve sadece CPM tarafından bulunan kritik yol üzerindeki aktiviteler üzerinden sonuca varması. Bunun dış ında CSRAM uygulaması sonucunda.risk faktörü duyarlılık analizine göre risk faktörü 3 (Genel Müdürlük tarafından yapılan proje değişiklikleri) ve risk faktörü 4’ün (çizim ve raporların tasdikinde yaşanan dare’den kaynaklı gecikmeler) proje süresi belirsizliği üzerinde en etkin faktörler olduğu bulunmuştur. Uygulama için CSRAM. Korelasyonlu Aktivite Şebekesi Risk Analizi Modeli Uygulaması CPM. CSRAM’le gerçekleştirilen proje süresi . Ancak bu iki değer arasındaki fark CSRAM sonuçlarına göre daha büyüktür. CPM uygulamasıyla bulunan 316 günde bitirilme ihtimali ise %9. Risk faktörü 3 (Genel Müdürlük tarafından yapılan proje değişiklikleri) ve risk faktörü 4 (çizim ve raporların tasdikinde yaşanan dare’den kaynaklı gecikmeler) korelasyonlu risk faktörleri olarak CSRAM’e girilmiş ve modele 1000 iterasyon yaptırılmıştır.

Süre (gün) 1 20 7 60 15 15 7 10 5 20 7 50 40 60 30 7 5 7 5 20 10 7 5 3 3 3 3 3 3 7 3 3 Max. 2007).yakın Krt. Toplam Bolluk 0 56 56 5 0 0 61 61 61 0 0 0 0 213 213 133 133 124 124 37 37 37 37 119 138 31 31 43 43 144 31 0 MCS-CPM Aktivite Kritikliği Kritik Belirsiz Belirsiz Krt. Süre (gün) 1 35 40 90 50 40 80 40 50 50 90 100 150 90 120 20 40 30 40 40 60 30 60 20 40 10 40 10 40 60 10 60 MCSCPM Min. Çubuk diyagramı. Tablo 1’de aktivitelerin toplam bolluk zamanlarının nasıl değişiklik gösterdiği ve hangi kritiklik 336 . Yer kısıtlığı nedeni ile sonuçları bu bildiride verilemeyen bu duyarlılık analizleri vasıtası ile hangi risk faktörlerinin aktivite kritikliği ve aktivite yolu kritikliğ i üzerinde oluşan belirsizliğin oluşmasında daha etkili olduğu bulunmuştur. Min. Başka bir deyişle. Toplam Bolluk 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 MCSCPM Max.faktörü 9 (proje tarafları arasında meydana gelen anlaşmazlıklar) ise bu iki faktörden sonraki en etkili faktörler olarak belirlenmiştir (Tablo 2). Tablo 1 Aktivite kritikliği analiz sonuçları. Toplam Bolluk 0 45 45 0 0 0 21 21 21 0 0 0 0 129 129 100 100 100 100 0 0 0 0 100 100 0 0 11 11 131 0 0 CSRAM Aktivite Kritikliği Kritik Belirsiz Belirsiz Normal Kritik Kritik Belirsiz Belirsiz Belirsiz Kritik Kritik Kritik Kritik Normal Normal Normal Normal Normal Normal Kritik Kritik Kritik Kritik Normal Normal Kritik Kritik Krt. Toplam Bolluk 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 12 12 19 19 19 19 0 0 0 0 19 23 0 0 1 1 19 0 0 CSRAM Max. Daha önce de belirtildiği gibi bu tür duyarlılık anilizi sonuçları yönetimsel açıdan ve risk faktörlerine karşı önceden gerekli tedbirlerin alınması yönünden son derece önemli ve faydalı olmaktadır. PERT ve MCS’ye dayalı CPM yöntemleri ile bu tür bilgilere ulaşmak olanaklı olmamaktadır.yakın Normal Kritik Kritik Akt No. şe ait resmi yazışmalar incelendiğinde risk faktörü 4’ün (çizim ve raporların tasdikinde yaşanan dare’den kaynaklı gecikmeler) haziran 2007 itibari ile gerçekleştirilen 3 ayrı süre uzatımının gerekçesi olduğu anlaşılmıştır (Proje ve nşaat Dairesi Başkanlığı.yakın Kritik Kritik Belirsiz Belirsiz Belirsiz Kritik Kritik Kritik Kritik Belirsiz Belirsiz Belirsiz Belirsiz Belirsiz Belirsiz Belirsiz Belirsiz Belirsiz Belirsiz Belirsiz Belirsiz Belirsiz Belirsiz Belirsiz Belirsiz Belirsiz Belirsiz Kritik CSRAM Min.risk faktörü duyarlılık analizi dış ında CSRAM ile gerçekleştirilen diğer duyarlılık analizleri ise akitivite – risk faktörü ve aktivite yolu – risk faktörü duyarlılık analizleridir. CSRAM proje süresi belirsizliği üzerindeki en etkili risk faktörünü belirlemede başarılı olmuştur. CPM. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 Süre (gün) 1 30 10 75 20 20 10 15 5 30 10 70 60 70 40 10 5 10 5 30 10 10 5 4 4 4 4 4 4 8 4 4 Proje süresi .

04 326.05 0.41 735. (1979) Simulation of construction project duration.37 362.83 364.99 Risk faktörü 3 ~ 4 295.04 114.54 Risk faktörü 10 314.02 0. CSRAM’in işlerliği ortaya konulmuş. aktivite kritikliği. Chaher. V.03 315.risk faktörü duyarlılık analizi sonuçları. Kaynaklar Ahuja H.06 Risk faktörü 6 303.01 3 3 1 2 3 4 4 2 4 Sonuç Bu çalışmada.79 316.46 2. Carr R.. Abdelnour. PERT ve simülasyona (MCS) dayalı CPM yöntemleri de uygulanmış ve sonuçlar karşılaştırılmıştır. Journal Of The Engineering Mechanics Division.25 0. pp 373–387.20 450. (1985) Simulation model to forecast project completion time. J.02 0. PERT ve simülasyona (MCS) dayalı CPM yöntemlerinin kabiliyet dahilinde olmadığından bu çalışmada CSRAM ile gerçekleştirilen diğer bir işlem ise aktivite.44 316.42 Risk faktörü 2 312.91 321.47 316. Tablo 2 Proje süresi .39 Risk faktörü 5 299. 101(4).73 2. 337 .S. Minimum Maksimum Ortalama Proje Proje Proje Senaryo Süresi Süresi Süresi (gün) (gün) (gün) Tüm risk faktörleri 281.88 322.05 0.57 Varyasyon Duyarlılık Katsayısı Sırası 0. I. pp 117–128. aktivite yolu ve aktivite şebekesi seviyesinde risk faktörü duyarlılık analizleridir. Ang A.11 Risk faktörü 7 311. Nandakumar. (1975) Analysis of activity networks under uncertainty. N.22 378.02 0.52 4.09 Risk faktörü 1 308. Bu uygulamalar ve sonuçların karşılaştırılması neticesinde.91 6.93 659. Örnek uygulamada kullanılan veriler üzerinde CPM.64 5. Journal Of Construction Engineering And Management.01 0.01 0.52 16. Korelasyonlu Aktivite Şebekesi Risk Analizi Modeli (CSRAM) isimli yeni bir inşaat aktivite şebekesi inceleme ve değerlendirme yönteminin genel özellikleriyle açıklaması ve gerçek bir projeye ait veriler üzerindeki örnek uygulaması gösterilmektedir.H. aktivite yolu kritikliği gibi şebeke özelliklerinin her bir risk faktöründen ne oranda etkilendiği bulunmuştur..79 326. A. 105(2).71 17. A.68 321..66 Risk faktörü 9 311.47 328.61 335.92 317.71 Proje Süresi Standart Sapma 113. Journal Of The Construction Division.45 457. ASCE 111(4) pp 325– 342. Duyarlılık analizi ile proje süresi.45 Risk faktörü 8 312.tiplerine sahip olduğu MCS’ye dayalı CPM ve CSRAM uygulama sonuçları doğrultusunda ayrı ayrı verilmiştir. belirsizlik etkisinin tespiti bakımından CSRAM’in diğer yöntemlere göre daha gerçekçi sonuçlar ürettiği bulunmuş ve inşaat aktivite şebekelerinin incelenmesinde aktiviteler ve belirsizlik oluşturan risk faktörleri arasındaki korelasyonun dikkate alınmasının önemi gösterilmiştir. Sonuçlar arasındaki farklar ve benzerlikler dikkat çekicidir.41 316. CPM.13 3.

1145–1154. Kunz J. 9 pp 17–39. Hadipriono F. Civil Engineering Systems. Ökmen Ö. Oberlender. Woolery J. Building and Environment. McGraw-Hill. E. (1983) Stochastic network model for planning scheduling. Wiser E. Special Projects Office. Öztaş A. Cilt 2. Journal Of Construction Engineering And Management. D. Ankara. program evaluation research task. T. D. ASCE 126(6) pp 458–466... Russell A. 16(5) pp 57–76.A. Journal Of Construction Engineering And Management. 40(9) pp 1244–1254. (2000) Project Management For Engineering And Construction. Ön Raporu. Journal Of Construction Engineering And Management.. (2000) Model for evaluating networks under correlated uncertainty—NETCOR. s. ASCE 119(1) pp 40–57. Resmi Yazışmalar. (1993) Nondeterministic networking methods. Diaz C. Arıkan A. R. Journal Of Construction Engineering And Management. (1985) Using knowledge of construction and project management for automated schedule updating. F. G. Project Management Journal. Ökmen Ö. (1958) PERT. Phase I Summary Rep. Journal Of Construction Engineering And Management. Flanagan. Wang W. (2007) Gönen Havzası Pompaj Sulaması Proje Yapım şi Sözleşmesi. Türkiye. L. ASCE 118(2) pp 258–272. Norman. ASCE 109(3) pp 342–354. Bureau of Ordnance.. Cambridge. C.. Ranasinghe M. Touran A. P. ASCE 134(1) pp 49–63. USA.C.. Dikmen . C. C. (2008) Construction project network evaluation with Correlated Schedule Risk Analysis Model.K. G.. D. (1993) Risk Management And Construction. U. (2004) A critical review of risk management support tools. U. Washington. Crandall K. Levitt R.. of the Navy. Heriot Watt Univ.C.. Boston. Devlet Su şleri Genel Müdürlüğü.. (1992) Treatment of correlation for risk analysis of engineering projects.K... Backwell Scientific. Proje ve nşaat Dairesi Başkanlığı.. E.. Demsetz. (2005) Judgmental risk analysis process development in construction projects. (1992) Monte Carlo technique with correlated random variables. C. 338 .Dept. Birgönül M. Proceedings of Association of Researchers in Construction Management. Öztaş A.

Çok Kriterli Karar Verme Yöntemleri'ni kullanmaktaki amaç alternatif ve kriter sayılarının fazla olduğu durumlarda karar verme mekanizmasını kontrol altında tutabilmek ve karar sonucunu mümkün olduğu kadar kolay ve çabuk elde etmektir./ESK. Tel: 0(222) 239 37 50 / 3208 E-posta: otezcan@oyakinsaat. Tel: 0(222) 239 37 50 / 3234 E-Posta: hkusan@ogu. Müh.Ş. soyut ve somut kriterleri kullanarak kararı etkiyecek faktörleri hiyerarşik bir düzende tanımlamaya imkan vermektedir.edu. nşaat Yatırım Projeleri için gerekli olan arazi yer seçiminde AHP yönteminin uygulanabilirliği araştırılmıştır.tr ESOGÜ MMF nş. Bu amaçla Hazır Beton Tesisi kurulacak bir 339 .edu./ESK. Tel: 0(222) 239 37 50 / 3213 E-Posta: iozdemir@ogu. Bu çalışmada.tr ESOGÜ MMF nş. nşaat yatırım projelerinin karar verme süreçlerinde kullanabilecek Çok Kriterli Karar Verme Yöntemleri’nden biri olan AHP (Analytic Hierarchy Process) yöntemi. Yer Seçimi Giriş Bir karar verme probleminde. bu kriterlerin ağırlık ve önem derecelerine göre karar hiyerarşisi oluşturulmuştur. Böl. Tel: 0(222) 239 37 50 / 3223 E-Posta: oaytekin@ogu. Bu amaçla “Hazır Beton Tesisi” kurulacak bir bölgede ihtiyaç duyulan arazinin belirlenmesinde dikkate alınması gerekli olan kriterler belirlenip.tr Hakan Kuşan lker Özdemir Öz Bu çalışmada.edu. Çok Kriterli Karar Verme.com. sağlıklı olup olmadığını önemsemeden. nşaat Yatırım Projeleri için gerekli olan arazi yer seçiminde AHP yönteminin uygulanabilirliği araştırılmıştır. Anahtar sözcükler: AHP (Analytic Hierarchy Process)./ESK. Müh. Bu hiyerarşik yapıyı oluşturan tüm kriterlerin ikili karşılaştırmaları yapılarak karar vericinin tercih değerleri saptanmıştır.nşaat Yatırım Projeleri çin Arazi Yer Seçiminde AHP (Analytıc Hierarchy Process) Uygulaması Ömür Tezcan Osman Aytekin Oyak nşaat A. ya da uzun ve rasyonel olmayan analizler sonunda kuşku içerisinde bir karara varacaktır.tr ESOGÜ MMF nş. Böl. bir karara varacak.. Böl. ulaşılmak istenen hedefi birçok parametrenin belirlediğ i ve seçim için değerlendirilecek alternatiflerin her birinin kendine has avantajlarının bulunduğu durumlarda karar verme işi çok zor bir durum alacaktır. Böyle durumlarda kararı verecek olan kişi ya tüm bu kararsızlık sıkıntısından kurtulmak için./ ST. Müh.

Topçu. A2. karar vericinin “çok kriterli karar verme problemini” görsel olarak. Bu temel prensipler aynı zamanda AHP’nin adımlarını oluşturmaktadır.’ye göre aşırı derecede önemli veya aşırı derecede tercih ediliyor Ara değerler 2. öğe 2. Bir kriter iyi olmak gibi çok soyut ya da geniş kapsamlı olduğunda daha alt kriterler türetilerek çok seviyeli hiyerarşiye yerleştirilir (Zahedi. Arada bulunan değerler (2. C3 gibi üç kriter için oluşturulan matris Şekil 1'de. AHP’nin en önemli yanı. 1994a).8 Bu şekilde her seviyedeki kriterler ve en nihayetinde de her kritere göre alternatifler birbirileriyle karşılaştırıldıktan sonra karşılaştırmalar matrisleri oluşturulur. hiyerarşik kompozisyon veya önceliklerin sentezi (synthesis of priorities) ve karma kompozisyona göre nihai kararın alınması (Saaty.4. 340 . bu kriterlerin ağırlık ve önem derecelerine göre karar hiyerarşisi oluşturulmuştur. A1. AHP (Analytic Hierarchy Process) Çok kriterli karar verme yöntemlerinden AHP metodu. Saaty. Bu şekilde oluşturulmuş bir hiyerarşi en az üç seviyeden oluşur: en üstte problemin en üst amacı. Bu hiyerarşik yapıyı oluşturan tüm kriterlerin ikili karşılaştırmaları yapılarak karar vericinin tercih değerleri saptanmıştır. 4. ve A3 gibi üç alternatif için oluşturulan matris ise Şekil 2'de gösterilmiştir. Karar vericinin bu çiftli karşılaştırmalarına yardımcı olması için Saaty (1994a) iki elemanın arasındaki önemi belirleyebilmek amacıyla dokuz noktalı bir skala geliştirmiştir. ortada alternatifleri tanımlayan kriterler. 1986. 1994a) Sayısal Değer 1 3 5 7 9 Tanım Öğeler eşit önemde veya aralarında kayıtsız kalınıyor 1. 2004). kriter hiyerarşisi formunda görebilmesine imkan sağlamasıdır. bağıl önemler için yapılan kişisel atamaları.’ye göre biraz daha önemli veya biraz daha tercih ediliyor 1. C1. ağırlıklar kümesine dönüştürmekte kullanılan bir tekniktir. öğe 2. ve en altta da seçim yapılacak olan alternatifler bulunur. karşılaştırmalı yargılar (pairwise comparison). ki elemanın arasındaki tercih oranını belirleyecek rakamlar ve bunların sözel karşılıkları Tablo 1’de gösterilmiştir. 1994b).6. 1980. Hiyerarşinin oluşturulmasından sonra kriterler arasında çiftli karşılaştırmalar yapılır. 2001. 6 ve 8) iki ifadenin arasında kalan kararlar için kullanılabilir. Bu matrislerde satır ve sütunları karşılaştırılan kriter ya da alternatifler meydana getirir ve matrisin her elemanı satırdaki elemanın sütundaki elemana karşılaştırılmasından elde edilen orandır (Kuruüzüm ve Atsan.’ye göre fazla önemli veya fazla tercih ediliyor 1. öğe 2. AHP'nin uygulaması dört temel prensiple şekillenmektedir: ayrıştırma (decomposition). Bu şekilde oluşturulan matrisin simetrik olacağı görülmektedir. C2.’ye göre çok fazla önemli veya çok fazla tercih ediliyor 1. Tablo 1 AHP Değerlendirme Ölçeği (Saaty.bölgede ihtiyaç duyulan arazinin belirlenmesinde dikkate alınması gerekli olan kriterler belirlenip. öğe 2.

seçim sırasında başlıca dört ana kritere ve iki alt kritere dikkat ettiği varsayılmıştır: 1. Birçok durumda yakın sonuçlar elde edebilmek için Saaty (1994b). Ulaşım: Bölgenin müşterilere ulaşım durumu 3. (b) yeni kolon normalleştirilir (her değerin değerlerin toplamına bölünmesi). Ana amaç olan “En iyi bölge seçimi” hiyerarşinin en üst düzeyinde yer alır. kinci düzeyde. n. matriste bulunan elemanların ağırlıklarının elde edilmesidir. amaca katkıda bulunan dört kriter.) uzaklığı 4. Alternatiflerin nihai değerlerini elde etmek içinse alternatifin her bir kriterden aldığı puanla o kriterin çarpımları toplanır. satırların geometrik ortalamalarının alınmasını tavsiye etmektedir: (a) Her satırdaki n eleman çarpılır. son düzeyde ise söz konusu kriterler cinsinden değerlendirilmek üzere seçenekler vardır (Şekil 3). kökü alınır ve elde edilen değerler için yeni bir kolon oluşturulur. C bölgelerinden kendisi için en uygun olanı seçmek istemektedir.2. Konum: Bölgenin müşterilere ulaşım durumu ve hammaddeye uzaklığı 3.C1 C1 C2 C3 C2 C3 Ci için A1 A2 A3 A1 A2 A3 1 C2/C1 C3/C1 C1/C2 1 C3/C2 C1/C3 C2/C3 1 1 A2/A1 A3/A1 A1/A2 1 A3/A2 A1/A3 A2/A3 1 Şekil 1. En yüksek toplama sahip alternatif en uygun tercihi belirtmektedir. 341 . C1-C2-C3 kriterlerinin karşılaştırma matrisi Şekil 2. üçüncü düzeyde alt kiriterler. Müşteri: Bölgenin potansiyel müşteri bakımından durumu 2. Malzemeye Uzaklık: Bölgenin malzeme kaynaklarına (çimento fabrikaları vs. Hazır Beton Tesisi Arazi Seçiminde AHP Uygulaması AHP yönteminin hazır beton tesisi yatırımı için arazi ve bölge seçimi problemine uygulanış biçimi aşağıda örneklenmiştir. Bir hazır beton firması yapacağı yeni beton tesisi yatırımı için A. Söz konusu firmanın. A1-A2-A3 alternatiflerinin Ci kriteri için karşılaştırma matrisi Çiftli karşılaştırmalar matrisinin oluşturulmasından bir sonraki adım.1. Bedel: Bölgedeki arazilerin ortalama birim ( m2 ) fiyatı Problem ayrıştırılarak kriterlerinin belirlenmesinden sonra karar hiyerarşisi oluşturulur. Bu şekilde her kriterin bir üzerinden önem ağırlığı ve her alternatifin de her kriterden aldığı puan bir üzerinden elde edilmiş olur. Rakip: Bölgedeki rakiplerin miktarı 3. B.

Bölge Seçimi için Oluşturulan Hiyerarşik Model Seçimin hiyerarşisi oluşturulduktan sonra öğelerin göreli önemlerinin belirlenmesi gerekir. 2000. Bu sorunun yanıtını tüm kriterlerin ikili karşılaştırmaları için alarak Karar Vericinin tercih değerlerini saptadığımızda Tablo 2’deki ikili karşılaştırmalar matrisi elde edilir. Tablo 2.278 0. lk olarak.113 0. dört kriterin ana amaç olan en iyi bölge seçimini sağlamadaki göreli önemleri belirlenir. Örneğin amaca göre. firma için. Bu işlem için normalizasyona dayalı yöntem kullanılabileceği gibi Expert Choice programından da yararlanılabilir (Expert Choice Software Tutorials. 2000). Ulaşım ve potansiyel müşteri sayısı ise aynı öneme sahiptir.091 0. kriterlerin ana amacı gerçekleştirmesindeki göreli önemleri saptamak ikinci adımdır. Bunun için yapılması gereken kriterlere ikili karşılaştırmalar uygulayıp Karar vericiye Tablo 1 deki ölçek kullanılarak “Karşılaştırılan iki kriterden hangisi. Bu çalışmada Expert Choice programına Tablo 2’deki matris verileri girilerek örnek sorunun birinci düzeyine ilişkin göreli önem vektörü aşağıdaki şekilde elde edilmiştir (Tablo 3): Tablo 3. Bu hesaplama için daha önce açıklandığı gibi ikili karşılaştırmalar matrisinin en büyük özvektörü bulunup normalize edilmelidir. Birinci Düzeye lişkin Göreli Önem Vektörü KR TER Müşteri Rakip Konum Bedel wAMAÇ 0. Birinci Düzey için kili Karşılaştırmalar Matrisi AMAÇ Müşteri Rakip Konum Bedel Müşteri 1 1/4 1/3 3 Rakip 4 1 1 5 Konum 3 1 1 3 Bedel 1/3 1/5 1/3 1 Söz konusu matris kullanılarak. bölgedeki arazilerin ortalama m2 birim maliyeti kriteri bölgedeki rakiplerin sayısı kriterine göre karar verici için beş kat daha önemlidir. tesisin bulunacağı bölge açısından daha önemlidir?” türde soru sormak olacaktır.AMAÇ ANA KR TERLER ALT KR TERLER ALTERNAT FLER A Bölgesi Müşteri Rakip En yi Bölge Seçimi Konum Ulaşım B Bölgesi Malzemeye Uzaklık Bedel C Bölgesi Şekil 3.518 342 . Forman and Selly.

297 Tablo 7. Bu kriteri % 27. Uzaklık Müşteri Rakip 1 1/3 3 1 WALT KR TER 0. Daha sonra birinci düzeydeki konum kriterinin alt kriterleri olan ulaşım. Ulaşım Alt Kriteri için kili Karşılaştırmalar Matrisi Ulaşım A B C A 1 3 1/3 B 1/3 1 1/4 C 3 4 1 WULAŞIM 0.218 0.Bu durumda “En iyi bölge seçimi” amacını en fazla etkileyen kriter % 51. ana malzemeye uzaklık kriterleri için aynı tür karşılaştırmalar yapılmış ve sonuçları Tablo 4’de verilmiştir.250 Tablo 5.268 0.540 343 .540 0.117 Tablo 8. Tablo 4. Malzemeye Uzaklık Alt Kriteri için kili Karşılaştırmalar Matrisi Malz.8 ile bölgenin müşteri potansiyeli ve % 11. Uzaklık A B C A 1 2 3 B 1/2 1 2 C 1/3 1/2 1 WMALZ.163 0. Müşteri Kriteri için kili Karşılaştırmalar Matrisi Müşteri A B C A 1 4 1/3 B 1/4 1 1/6 C 3 6 1 wMÜŞTER 0. 6’da Müşteri ve Rakip ana kriterleri için. Tablo 7. Alt Kriterler için kili Karşılaştırmalar Matrisi ve Göreli Önem Vektörü ALT KR TER Ulaşım Malz.3 ile bölgenin ulaşım durumu izlemektedir.691 0. 8’de Ulaşım ve Malzemeye Uzaklık alt kriterleri için üç alternatifin karşılaştırılmaları ve Expert Choice tarafından hesaplanan göreli önem vektörleri verilmiştir.8 ile bölgedeki arazilerin birim ( m2 ) maliyetidir.297 0. UZAKLIK 0.1). Tablo 5. Rakip Kriteri için kili Karşılaştırmalar Matrisi Rakip A B C A 1 1/3 1/2 B 3 1 2 C 2 ½ 1 wRAK P 0. Firma için bölgedeki rakiplerin sayısı ana amaç için seçenekleri değerlendirirken en az önem verdiği kriterdir (% 9.163 0.750 0.614 0.091 Tablo 6. Diğer bir deyişle seçeneklerin kriterleri gerçekleme açısından ikili karşılaştırılmaları söz konusudur.

25)*113) + (0.Bedel kriteri açısından seçenekler değerlendirilirken gerçek rakamlar (nicel değerler) kullanılacağından ikili karşılaştırmalar matrisi oluşturmak gereksizdir.091) + ((0.367 B : (0.091) + ((0.278) + (0.75+0.243*0.278) + (0.444*0.540*0.518) = 0. Dikkat edilecek özellik arazi ortalama bedeli yüksek olan bölgenin düşük göreli öneme sahip olması için ortalama arazi bedellerini tersine çevirmek gerektiğidir.540*0.518) = 0.278) + (0.243 1 Üçüncü aşamada yapılması gereken seçenekler için toplam bileşik göreli önemleri hesaplamaktır.614*0. Bedel Kriteri için Göreli Önem Vektörü Bulunması Seçenek A B C Toplam Fiyat/m2 300 425 550 1275 2 1/(Fiyat/m ) 0.313 0. Fakat firma.75+0.091*0. Rakip kriterini amaç açısından en az önemli kabul ettiğinden “B” Bölgesi toplam bileşik göreli önemi en yüksek olan seçenek durumundadır.003333 0. firmanın yeni yatırım yapacağı hazır beton tesisi için ön görülen kriter ağırlıklarına göre en uygun bölgenin “B” Bölgesi olduğu anlaşılmaktadır.218*0.117*0. her seçeneğin kriterlere göre göreli önemini söz konusu kriterlerin amaç açısından göreli önemi ile çarpıp elde edilen çarpım değerlerini birbirleriyle toplamak gerekir.297*0.444 0.002353 0. Her bir alternatife ait bulunan göreli önem değerleri kriterlerin amaç açısından göreli önemleri ile çarpılıp (Tablo 3) çarpımların toplamı alınırsa her bir bölge için bileşik göreli önem A : (0. “A” bölgesi fiyat bakımından en uygun olmasına karşın “B” Bölgesi firma için konum ve potansiyel müşteri bakımından seçenekler arasında en iyi durumdadır.007504 wBEDEL 0. Bölgedeki arazilerin ortalama fiyatı yönünden orta düzeyde olup bölgedeki rakiplerin sayısı bakımından ise en kötü durumdadır. toplamlarına bölünerek normalize edildiğinde Bedel kriterine ilişkin göreli önem vektörü hesaplanmış olur (Tablo 9).297*0. Tablo 9. Expert Choice programı “distributive mode” seçeneği kullanılarak sentez yapıldığında bulunan aynı değerler Şekil 4’de ve alternatiflerin kriterler karşısındaki göreli önem değiş im grafiği Şekil 5’de sunulmuştur. Seçeneklerin bileşik göreli öneminin bulunması için. 344 .691*0. Bileşik göreli önem sonuçları incelendiğinde.518) = 0.430 C : (0.163*0.313*0.268*0.25)*113) + (0.203 olarak bulunur.75+0. Elde edilen değerler.091) + ((0.001818 0.25)*113) + (0.163*0.

Expert Choice Programından Bileşik Göreceli Önem Görüntüsü Şekil 5. Burada çok kriterli karar verme yöntemlerinin esneklik yanı da meydana çıkacaktır zira farklı görüşlere sahip olan karar vericiler modeli yeniden kurmak yerine atamalardan uygun görmediklerini değiştirerek sonuçları elde edebileceklerdir. 345 . Expert Choice Programından Alternatif – Göreceli Önem Grafiği Sonuç ve Değerlendirme Çalış mada. burada göz önüne alınmayan bir takım parametreler modele eklenebilir ya da bu uygulamada kriterlere atanmış olan öncelik değerleri ve karşılaştırmaları yeniden düzenlenebilir.Şekil 4. çok kriterli karar verme yöntemlerinden AHP yöntemi tanıtılmış ve uygulamacılara katkı sağlaması amacıyla Hazır beton tesisi yatırımda bölge seçimi örnek olarak ele alınmıştır. Bu konu için bahsedilen yöntemi kullanırken oluşturulmuş bulunan model karar vericiye göre adapte edilebilir. Çok kriterli karar verme yöntemlerinde en önemli adımı oluşturan “hiyerarşik yapının kurulması” üzerinde durulmuştur.

Interfaces.T.S.Kaynaklar Expert Choice Software Tutorials (2000) Expert Choice Inc. L.T. Atsan.. Selly. 16 (4). Pittsburgh. Forman. 14 (1). (1980) The Analytic Hierarchy Process. (1994a) Fundamentals of Decision Making and Priority Theory with the Analytic Hierarchy Process. pp 96-108.. E.. Zahedi. (1986) The Analytical Hierarchy Process . s. European Journal of Operational Research. Pittsburgh. 83-105. RWS Publications. A. Pittsburgh. (2004) A decision model proposal for construction contractor selection in turkey. Saaty. 39 (4). Akdeniz Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Dergisi. U.I.T. L. L. 346 . Saaty. Y. F.A. Topçu. Expert Choice Inc. (1994b) Highlights and critical points in the theory and application of the Analytical Hierarchy Process. Kuruüzüm. McGraw-Hill Comp. (2001) The Analytic Hierarchy Process approach and its applications in business. pp 469-481. (2000) Decision by Objectives. N.. Saaty. 74 (3) pp 426-447. M.a survey of the method and its applications.A. Building and Environment.

Farklı şehir ve projelere göre konut sahiplerinin azımsanamayacak bir bölümü. teknik bilgilenme yeterliliği. sosyal ihtiyaçların karşılanabileceği alanların yerleşim bölgesine uzak olduğunu ve ulaşım sorunu yaşadıklarını belirtmişlerdir. Bunun dışında konut sahipleri çevre düzenlemelerinin yeterli olmadığını. nşaatta kalite kavramı. üretimin sonunda ortaya çıkan yapının kalitesinin yanı sıra. Bu çalışmada Başbakanlık Toplu Konut daresi (TOK ) tarafından yaptırılan toplu konutların inşaat kalitesi ve konut sahiplerinin sahip oldukları konutların kalitelerinin maliyetleri değerlendirilmeye çalışılmıştır. taahhüt konusu iş hakkında duyumdan başlayarak gerçekleştirilen yapının teslimine kadar olan süreçteki tüm faaliyetleri kapsar. nşaatların denetlenmesi. konutlarını kullanıma başlamadan önce yada hemen kullanıma başladıkları sırada ek yapım ve tadilat işleri yaptırdıklarını belirtmektedirler. Bu verilere göre. TOK ’nin inşaat standartları. konut sahiplerinin TOK ’yi tercih etmelerinin başta gelen sebeplerinin daire alanları ve taksit ödemelerinin uygunluğu olduğu belirlenmiştir. lavabo-etejer ve boya-badana uygulamaları oluşturmaktadır. şartname ve müteahhitlerin belirlenmesi. Bu amaçla sekiz farklı ilde bulunan TOK konutu sahipleri üzerinde bir anket çalışması yapılmıştır. gerek ihale sürecinde gerek teslim ve kullanım 347 . Bunlara ek olarak teslimattan sonra kullanıma geçene kadarki yapım/tadilat maliyetleri değerlendirilmiştir. Bu faaliyetlerin kârlılık ana amacı yanında.com Öz nşaat üretimi. şartnamelerde belirtilen kalite spesifikasyonlarını da gerçekleştirecek şekilde yönetilmesi gerekir. Çalışmadan elde edilen verilere göre. daire seçimi ve kullanım süreleri konulardaki deneyim ve beklentileri araştırılmıştır. arsa. Mevcut daireler arasından seçim yapma imkânlarının olmadığını söyleyen daire sahiplerinin yarısından fazlası. lknur Bekem Ahi Evran Üniversitesi Kaman Meslek Yüksekokulu 40300 Kaman/Kırşehir Tel: (386) 712 64 49 E-Posta: latifugur@mynet.proje seçimi. Çalış ma ile bu konutların sahiplerinin.Başbakanlık Toplu Konut daresi (TOK ) Tarafından Yaptırılan Toplu Konutların nşaat Kalitelerinin Değerlendirilmesine Yönelik Bir Alan Çalışması Latif Onur Uğur. oturdukları dairelerin beklentilerini ve gereksinimlerini karşıladığını düşünmektedirler. bu yapıyı ortaya koymak için gerçekleştirilen diğer faaliyetlerin kalitesini de kapsar. şverenin istediğini üretebilmek ve üretileni işverene vermek amacıyla yapılan harcamalar bütünü de kalitenin maliyeti olarak adlandırılır. zemin etüdü raporları ve beton kalitesi konularında da anket uygulanan kişilerin bilgilendirilmediği belirlenmiştir. teknik şartnameleri ve müteahhitler ile üretim takvimi hakkında konut sahiplerinin çoğunluğunun herhangi bir bilgisi olmadığı görülmüştür. sosyo-ekonomik profilleri. yapım süresi. Dairenin kullanım sürecinde en çok karşılaşılan sorunları kapı-pencere. dairelerin satın alınmasına ilişkin taksit-aidat ödemeleri.

konut gereksiniminden farklı olarak. 2002). Konut yatırımları GSY H’nın %2-8’ini ve sabit sermaye yatırımlarının %15-30’unu bulmaktadır. Ancak bu bileşenlerin gerçek performansları kullanım aşamasında ortaya çıkmaktadır. Yapı kalitesinin değerlendirildiği temel alanlar şunlardır (Gültekin. nşaat Kalitesi. Araştırmalar kalkınma sürecinde konut yatırımlarının. Kentleşme hızı yüksek olan Türkiye’de konut gereksinimi oldukça yüksektir (Şenkaya. ”Kiş ilerin ödeme güçleri ile bireysel tercihlerinden bağımsız olarak en düşük düzeyde barınabilmelerini sağlamaya yetecek konut sayı ve nitelikleri ile. koridora veya genel bir yere açılan. Kullanım Kalitesi. 2002). 2000 D E Bina Sayımı kitabında konut. Yapı bileşenlerinin hemen çoğunun üzerinde görüş birliğine varılmış teknolojik performans düzeyleri vardır. Anahtar sözcükler: Başbakanlık Toplu Konut daresi (TOK ). Konut yatırımları ülke ekonomisinin önemli göstergelerinden biridir. • • • • • Kullanıcı gereksinimleri Kalite ölçümü ve ölçütleri Kalite elde etme eylemleri gereksinimi Elde edilen kalitenin sürdürülebilirliği Elde edilen yapı kalitesinin çevresel kaliteye etkisi.aşamasında ek kalite maliyetleri ortaya çıkmakta. 348 . “etrafı kapalı. müstakil kapısı olan bina veya binanın bir bölümü” olarak tanımlanmaktadır [1]. En temel barınma aracı olan konut. Literatür Taraması Yapı. Kalite. Kalite Maliyeti Giriş Konut. yapı kalitesinin değerlendirildiği temel alanların tanımlanması gereklidir. bu maliyetlerin nihai maliyet hesaplamalarında göz önüne alınması gerekmektedir.2001). ekonomik geliş menin uzunca bir döneminde diğer yatırımlardan daha hızlı geliştiğini göstermektedir. Toplu Konutlar. çeşitli alt bileşenlerden oluşan bir sistemdir. Bileşenin üretimi ve montajı sırasındaki işçilik kalitesindeki değişkenlik sonucu etkilemektedir. tavanı örtülmüş bir veya bir grup insanın diğer fertlerden ayrı olarak yaşamasına imkan sağlayan. konutlara karşı tüketici tercihlerini içeren ve alım gücü ile desteklenen isteği belirtmektedir (Şenkaya. en genel anlamıyla insanların en önemli gereksinimlerinden biri olan barınma ihtiyacını karşılayan bir araçtır. Bu nedenle performansın gerçek belirleyicisi kullanıcılar olmaktadır (Gültekin. doğrudan doğruya sokağa. Konut talebi ise. belli bir anda mevcut konut sayı ve nitelikleri arasındaki fark” olarak tanımlanmaktadır.2001). Konut gereksinimi. Yapıda kalite kavramına değinmeden önce. ekonomide en önemli yatırım araçlarından biri sayılmaktadır.

2009b). Bu orandaki maliyet artışın proje toplam maliyetine göre hiç de astronomik olmayacağını. Çalış ması sonucunda vardığı sonuçlardan biri de pek çok kalite uygulamasının ve tedbirinin zaten bunu yapmakla görevli kişilerce yapılıyor/yapılmış olması gerektiğidir. nşaat sektöründe yapının kalitesi nihai kullanıcının bu yapı ile ilgili beklenti ve ihtiyaçlarının ne derece karşılandığına bağlıdır. 1998): • • • • • • • • Performans: üründe bulunan birincil özellikler Uygunluk: spesifikasyonlara.R. 2007). Fakat sonuçları henüz belirtilmemiş olan bu anket formu Tablo 1. Odaman’a göre kalite (Bozkurt and Odaman. A.73’ü olduğunu bulgulamıştır. bunun yanında olası kalitesizliklerin sebep olacağı maliyetlerin yanında çok düşük bir maliyet ile uygun kalite şartlarının sağlanacağını ifade etmiştir. 2005). Ne var ki.’de verilmiştir (TOK resmi sitesi. 349 . konut inşaatlarında kalite için yapılan ortalama harcamaların toplam proje maliyetinin % 0. TOK web sitesinde TOK idaresinin yürüttüğü ve yürüteceği hizmetleri daha faydalı ve anlamlı kılmak amacı ile “TOK Konut Teslim Alan Müşteri Memnuniyet Anketi” başlıklı 12 sorudan oluşan bir kalite anketi bulunmaktadır. Boydaş. Olası eksikliklerin gözden geçirilip uygun prosedürlerin oluşturulup uygulamaya konması ve gerekli kontrol ve raporlama sistemlerinin oluşturulup uygulanması ile. Yurdumuzda Başbakanlık Toplu Konut daresi (TOK ) tamamlanmış 578 ve Haziran 2009 itibarı ile devam eden 215 konut projesini yürütmüş/yürütmektedir (TOK resmi sitesi. ihale ile alınarak gerçekleştirilen bir yapının kullanıcısı başlangıçta bilinmemektedir (Kanıt. çok düşük bir maliyetle kalite yönetim ve kalite kontrol süreçlerini uygulamak mümkün olabilecektir. belgelere ve standartlara uygunluk Dayanıklılık: ürünün kullanabilirlilik özelliği Güvenirlilik: ürünün kullanım ömrü içerisinde performansının sürekliliği Hizmet görürlülük: ürüne ilişkin sorunların çözülebilme yeteneği tibar: ürünün veya onu oluşturan elemanların geçmişteki performansı Estetik: ürünün albenisi ve duyulara seslenebilme yeteneği Diğer unsurlar: ürünün çekiciliğini sağlayan diğer unsurlardır. bu konuda yapılacak daha detaylı çalışmalarla. 2009a). Bozkurt. özellikle kalitesizliğin maliyetine ilişkin verilerin elde edilmesi ile kalite maliyeti ile kalitesizliğin maliyetinin detaylı olarak karşılaştırılabilmesinin mümkün olabileceğini ifade etmiştir (Boydaş. Boydaş.

Yanıtların dürüst ve rahat bir şekilde alınabilmesi için isim verilmesi istenmemiştir. Başbakanlık Toplu Konut daresi tarafından yaptırılan konutlardaki kalite konusu irdelenmiştir. Materyal ve Metod Bu çalışmada toplam 8 ilde bulunan toplam 109 adet konut sahibi üzerinde anket çalışması yapılarak. banyo ve mutfağın kullanılabilirlik ve kalite açısından kullanımı uygun mudur? Konutunuz plan açısından beklentilerinizi karşılıyor mu? Balkonlar yeterli ve kullanıma uygun mu? Konuta yerleştikten sonra sıhhi ve elektrik tesisat ile ilgili herhangi bir tamirat yaptırdınız mı? Alış veriş merkezleri (market. 350 . veriler grafik ve tablolarla ifade edilmiştir. manav vb. bu çoktan seçmeli sorulara yanıt vermeleri istenmiştir. her soru seçeneği için verilen cevaplar doğrultusunda yüzdeler hesaplanmış.) yeterli mi? Satışa aracılık eden bankadan memnun musunuz? Konutu teslim alırken görevlinin davranışlarından memnun kaldınız mı? TOK konutlarını çevrenize tavsiye eder misiniz? TOK konutlarının pirim yaptığını düşünüyor musunuz? TOK ’den satın aldığınız konut yatırım amacı taşıyor mu? Evet Evet Evet Evet Evet Evet Evet Evet Evet Evet Evet Evet Hayır Hayır Hayır Hayır Hayır Hayır Hayır Hayır Hayır Hayır Hayır Hayır Sınırlı sayıda konunun araştırıldığı bu anketin sonuçlarının bu çalışmanın sonuçları ile hangi oranda paralel olacağı ilerideki günlerde irdelenecektir. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 TOK ’den aldığınız konutu kullanışlı buluyor musunuz? Konutun içerisinde kullanılan malzemelerin kalitesi beklentinizi karşılıyor mu? Tuvalet. toplam 39 adet soru hazırlanmış ve ankete katılanlardan. Bu amaçla 8 ana başlık altında.Tablo 1 TOK Konut Teslim Alan Müşteri Memnuniyet Anketi. Verilen yanıtlar tasnif ve düzenleme işlemlerine tabi tutulmuş. Bu kimseler sahip oldukları TOK konutlarında halen ikamet etmekte olan kimselerdir.

%11. Kırşehir. zmir.5 11.8 okuryazar. teknik bilgi edinebilme. “Öğrenim durumu” ile ilgili değerlendirmelerin sonucunda %39.1 lise ve %5. Ankara.7 yüksek lisans/doktora değerleri elde edilmiştir.5’i 2-5 yıldır.6’sı 12 yıldan fazla süredir büyük şehirde yaşadığı görülmektedir.7’si 0-2 yıldır.Bulgular ve Değerlendirme stanbul. %13.6’sı 5-8 yıldır. %8. %10. %17. aidat. Kayseri. şartname ve müteahhit belirlenmesi. yapım süreci.7 Şekil 1 Konut sahiplerinin büyük şehirde geçirdikleri süre. %2. yaşıyorsunuz” sorusu Kaç yıldır büyük şehirde yaşıyorsunuz? 50 40 Yüzde 30 20 10 0 0-2 yıl 2-5 yıl 5-8 yıl Yıl 8-12 yıl 12 yıldan fazla 17.’deki gibidir.7’si 8-12 yıldır ve %46. %32. arsa ve proje seçimi. llere göre anket uygulanan kişi sayısı Tablo 2.6 10.‘de verilmektedir.7 13. l stanbul Ankara zmir Kırşehir Kayseri Mersin Adıyaman Diyarbakır Toplam Sosyoekonomik profil Kişi sayısı 15 10 10 44 10 5 5 10 109 Konut sahiplerine “Ne kadar süredir büyük şehirde yöneltildiğinde alınan yanıtlar Şekil 1.6 ile yüksekokul mezunları ilk sırayı alırken.6 46. Şekil 1 incelendiğinde konut sahiplerinin %11.5 ortaokul. Manisa. 351 . Adıyaman ve Diyarbakıır illerinde bulunan toplam 109 adet konut sahiplerinin sosyoekonomik profilleri. daire seçimi ve kullanım süreci konularındaki deneyim ve beklentileri araştırılmıştır.3 ilkokul. Tablo 2 llere göre anket uygulanan konut sahibi sayısı.

%9.7 4. %18’i 5-10 km. %31.8’inde 3 kişinin ve %3.6 1 çocuk. %9’u 20-30 km ve %15’i 30 km’den fazla olarak şekillenmiştir.0 20.2.0 8.9 10. 352 .0 1.7’sinde 1 kişinin. 1500-3000 YTL %33.9 57.3 44.9 olarak gerçekleşmiştir. Buna göre konut sahipleri %0.9 60 m2‘den az.3 10. %57.9. Aylık gelir 8000 YTL’den fazla 5000-8000 YTL Yüzde 3000-5000 YTL 1500-3000 YTL 750-1500 YTL 0-750 YTL 0.9’unda 2 kişinin. %37’si 0-5 km.2 33.6 3 çocuk.0 30.8 26. 0-750 YTL %8. ailelerin %6.Anket uygulananların “sahip oldukları çocuk sayısındaki dağılım” %20. %5.8’inde 3’ten fazla kişinin çalıştığını ortaya koymaktadır. “Ailelerin aylık gelirleri” ile ilgili dağılım Şekil 3. %21’i 10-20 km. 5000-8000 YTL %1. Çalışan sayısı 70 60 50 40 30 20 10 0 0 1 2 3 3’ten fazla 6.7 Şekil 2 Ailedeki çalışan fert sayısı.’de görüldüğü gibi. % 4.8 3.0 40.0 50. “Ailelerin hali hazırda oturduğu evlerin alanlarının ne kadar olduğu”na dair saptamalar Şekil 4.4 Gelir miktarı Şekil 3 Konut sahiplerinin aylık geliri. “Aile fertlerinden kaç tanesinin çalışıyor olduğu”na dair soruların yanıtları Şekil 2.6 60-80 m2. 750-1500 YTL %44.3.3.9 1. %18. “Çalışılan iş yerinin TOK konut alanına hangi mesafede uzaklıkta bulunduğu”na dair dağılımlar. 8000 YTL’den fazla %1.4 2 çocuk.’de görüldüğü gibidir.4.7‘sinde hiç çalışan olmadığını. 3000-5000 YTL %10.’de verilmiştir. %26. Bulgular.8 4 çocuk ve %2 4’ten fazla çocuk olarak şekillenmiştir.

0 5.7 28. 353 .’de görülmektedir.%32. “Taksit ödeme zamanlarının ödeme gücüne ve şartlarına uygunluğu” konusundaki soruya verilen yanıtların dağılımı %42.5 uygun.8 uygun değil ve % 29.9 0 60 m2‘den az 60-80 m2 80-100 m2 100-120 m2 120 m2’den fazla 32.7 kısmen şeklindedir. %32.8 29.6 kısmen olarak Şekil 6.7 51. Daire alanı (m2) 40 32.7 100-120 m2 ve %28 120 m2’den fazla dairelerde oturmaktadırlar.8 hayır ve %35. Taksit/aidat ödemeleri Konut sahiplerine “TOK dairelerinin taksit miktarlarının ödeme gücüne ve şartlarına uygunluğu” sorulmuştur.7 30 20 10 0. Alınan yanıtlar Şekil 5.6 Şekil 4 Mevcut dairelerin alanı.6 evet. Taksit ödeme miktarlarının ödeme gücüne ve şartlara uygunluğu 60 50 40 30 20 10 0 Evet Hayır Kısmen 18.5 Şekil 5 Taksit miktarlarının ödeme gücüne ve şartlara uygunluğu. %18. “Taksit miktarı” konusundaki soruya verilen yanıtlar %51.’da gösterildiği gibi belirlenmiştir.7 80-100 m2. %21.

4’ü 2.2’si 5-6 katlı. Oturduğunuz dairenin planı beklentileriniz ve gereksinimlerinizi karşılıyor mu? 35.8’i uyarı yapıldı şeklindedir. Arsa ve proje seçimi “Konutların bulunduğu apartmanlardaki kat sayısı” sorulduğunda ankete katılan konut sahiplerinin %59’u oturdukları apartmanın 3-4 katlı.’de görüldüğü gibi.9 hayır yaşanmadı.8 farklı ödeme planları uygulandı.8 Evet Hayır Kısmen Şekil 6 Taksit ödeme zamanlarının ödeme gücüne ve şartlarına uygunluğu.8’i 9 ve daha fazla katlı olduğunu belirtmişlerdir.Taksit ödeme zamanlarının ödeme gücüne ve şartlarına uygunluğu 45 40 35 30 25 20 15 10 5 0 42. %16.5 Evet Hayır 64.6 21. 354 . “Oturduğunuz dairenin planı beklentilerinizi ve gereksinimlerinizi karşılıyor mu?” sorusuna karşılık alınan yanıtlar Şekil 7.7’si 3 ve %0. %64. %5. %66’sı 4. ödeme süresi ve ödeme yapma ile ilgili sorun yaşanıp yaşanmadığı” sorulduğunda alınan yanıtlar %51.5 Şekil 7 Daire planının beklentileri karşılayıp karşılamadığı.5 evet ve %35. “Konut sahiplerinin oturduğu apartmanlarda her katta bulunan daire sayısı” sorulduğunda. %1’i 7-8 katlı ve %23. %12.6 35. %29. “Ödeme gücüne göre farklı taksit miktarı. %27.5 hayır şeklindedir.9’u 1 daire olduğunu belirtmiş lerdir.5 taksit miktarına gecikme zammı uygulandı ve %5.

%2. %30.7 biraz bilgim var ve %23. Şartname ve müteahhit belirleme “TOK ’nin inşaat standartları ve teknik şartnameleri hakkında bilgilendirildiniz mi?” sorusunun yanıtlarının dağılımı.5 evet olarak şekillenmiştir.3 az bilgilendirildim ve %41 bilgilendirilmedim şeklindedir.9 vardı.8 bilgilendirildim. şi yapan müteahhit hakkında bilginiz oldu mu? Bu konuda hiçbir fikrim yok Müteahhitleri hiç görmedim Müteahhitler ile tanışmadık Müteahhitler ile tanıştık 0 3.6 öyle bir seçenek yoktu ve %7. %22. %16. Teknik bilgi edinebilme “ nşaatların denetlenmesi ile ilgili sorumlu mercilerin kimler olduğunu biliyor muydunuz?” sorusuna verilen yanıtlar. %35. “Zemin etüd raporları hakkında bilgi sahibi misiniz?” sorusu için alınan yanıtların dağılımı.3 ilgilenmedim şeklindedir.8 41. %18. %33.5 hayır ve %10.8 5 10 15 20 25 30 35 40 45 24.3 Şekil 8 Müteahhit hakkında bilgi edinme.9 çok bilgilendirildim. %70.“Alternatif projeler arasından seçim yapma imkânınız oldu mu?” şeklindeki sorulara verilen yanıtların dağılımı.4 böyle bir şeyden haberdar değilim. “Üretim takvimi hakkında herhangi bir bilginiz var mıydı?” sorusu için verilen yanıtlar.6 bilgi sahibiyim.9 yoktu ve %19. %48. %22.2 kısmen vardı şeklinde dağılmıştır. %41.4 müteahhitleri hiç görmedim ve %30. %31.5 kısmen olarak şekillenmiştir.8 bu konuda hiçbir fikrim yok şeklinde gerçekleşmiştir.’de görüldüğü üzere.9 evet.4 benim için fark etmez olarak gerçekleşmiştir. 355 . “Taksitlerin zamanında ödenmemesi inşaat yapım süresini etkiler mi?” sorusunun yanıtları %37 hayır ve % 63 evet olarak alınmıştır. %24 müteahhitler ile tanışmadık.0 30.4 hayır.2 evet seçim yaptım. %54. Yapım süresi “Sizce aylık taksit ödemesinin miktarı daha fazla olsa inşaat yapım süresi kısalır mı?” sorusunun yanıtlarının dağılımı %40. %3. %5.8 hayır yapmadım. “ şi yapacak aday müteahhitlerle tanıştırıldınız mı? Müteahhit hakkında bilgilendirildiniz mi?” sorusuna verilen yanıtların dağılımı Şekil 8.1 kısmen ve %24. %39.8 müteahhitler ile tanıştık.

“Beton kalitesi ve imalat kalitesi hakkında bilgilendirildiniz mi?” sorusu için alınan yanıtlar; %6,3 evet, %66,3 hayır ve %27,4 bu konu hakkında bilgim yok şeklindedir. “ nşaatın belirli aşamalarında diğer üyeler ile birlikte topluca inşaatları gezip görme fırsatınız oldu mu?” sorusu için alınan yanıtlar; %42,7 oldu, %47,9 olmadı ve %9,4 haber verilmedi şeklindedir.
Daire seçimi

Konut sahiplerinin dairelerini tercih etmelerindeki sebepler Şekil 9.’da gösterilmiştir.
Daire tercih sebepleri
Blok tercihi Manzara Cephe yönü (kuzey, güney vb.) Kat tercihi Ödeme tutarı ve seçenekleri Alan (m2) 0 5 10 15 20 25 6,5 9,7 13,4 17,2 25,3 28,0 30

Şekil 9 Daire tercih sebepleri. Şekil 9’da görüldüğü gibi TOK dairelerinin sahiplerinin daire seçiminde dikkat ettikleri unsurların sırasıyla %28 daire alanı, %25,3 ödeme tutarı, %17,2 kat tercihi, %13,4 cephe yönü, %9,7 manzara ve %6,5 blok tercihi olduğu belirlenmiştir.

Yaptıkları daire seçiminden memnun olup olmadıkları sorulduğunda konut sahipleri %23,3 çok memnun ve %50,5’i memnun olduğunu söylemiştir. %18,4’lük bir kısım memnun olmadığını belirtirken, %6,8’i benim için fark etmez yanıtını vermiştir.
Kullanım süreci

“Konutunuzun maliyeti ile kalitesini karşılaştırdığınızda ne düşünüyorsunuz?” sorusuna verilen yanıtlar Şekil 10.’da görüldüğü gibi; %45,4 çok iyi değil, ancak ödediğimiz parayı düşünecek olursak çok daha iyisi olabilirdi, %36,1 çok iyi değil, ancak bu paraya daha iyisi olamazdı ve %18,6 oldukça iyi şeklindedir.

356

Konut hakkındaki fikirler

Oldukça iyi

18,6

Çok iyi değil, ancak bu paraya göre çok daha iyisi olabilirdi Çok iyi değil, ancak bu paraya daha iyisi olamazdı 0 10 20 30

45,4

36,1

40

50

Şekil 10 Sahip olunan konutlar hakkındaki fikirler.

“Kullanma süresince periyodik aralıklarla (1, 3, 6, 12, ay ve 3 yıl sonunda) yapı elemanları, donanımları, armatürleri, malzemeler ve işçilik kalitesini belirlemeye yönelik size her hangi bir anket uygulandı mı?” sorusu için alınan yanıtların dağılımı; %4,3 uygulandı, %86 uygulanmadı ve %9,7 ilgilenmedim şeklinde gerçekleşmiştir. Konutlarda karşılaşılan sorunlara verilen yanıtlar şekil 11.’de görüldüğü gibidir.

Karşılaşılan sorunlar
Kapı-pencere Boya, badana

9% 13%

5%

Mutfak dolabı, tezgâhı

18%
Elektrik tesisatı (prizler vb.)

13%

Su tesisatı (musluklar vb.) Yer döşemesi, kaplaması vb. Banyo, tuvalette bulunan lavabo, etejer vb Fayans işleri Radyatörler, kalorifer petekleri

13% 10%

11%

8%

Şekil 11 Konutlarda karşılaşılan sorunlar.

En fazla karşılaşılan sorunların başında %18 ile kapı ve pencereler gelmektedir. Kapı ve pencereleri %13’er oranlarları ile banyoda bulunan lavabo, etejer vb., yer döşemesi, kaplaması vb. ve boya, badana imalatları izlemektedir. Elektrik tesisatı %11, su tesisatı %10, fayans işleri %9 banyo dolabı, tezgâhı %8 ve radyatörler, kalorifer petekleri %5 ile karşılaşılan sorunlar arasında yer almaktadır. Konut sahiplerine hangi iş kalemlerinin onarım-tadilatı için ne kadar ek masraf yaptıkları sorulduğunda alınan yanıtlar Tablo 3.’de gösterilmiştir. En fazla tadilatonarım yaptırılan iş kalemi daire sahiplerinin %26sı ile kapı ve pencerelerdir. Boya, 357

badana %23 ile ikinci sırada yer almaktadır. Bunu %21 ile banyo, tuvalette bulunan lavabo, etejer vb. tadilatları izlemektedir. Ancak boya, badana için yapılan harcama miktarı kapı-pencereden daha fazladır. Tablo 3 Onarım-tadilat yapılan iş kalemleri ve masrafları. Kişi Sayısı ve Toplam Onarım Masrafı (YTL) %’si Boya, badana 25 (%26) 19.548,00 Kapı-pencere 28 (%23) 14.340,00 Banyo, tuvalette bulunan lavabo, etejer vb. 23 (%21) 13.150,00 Yer döşemesi, kaplaması vb. 17 (%16) 11.275,00 Fayans işleri 13 (%12) 6.195,00 Mutfak dolabı, tezgâhı 10 (%9) 5.700,00 Su tesisatı (musluklar vb.) 21 (%2) 5.400,00 Elektrik tesisatı (prizler vb.) 14 (%1) 2.230,00 Radyatörler, kalorifer petekleri 7 (%0,6) 920,00 Anket uygulanan kişilerin verdikleri yanıtlara göre iş kalemlerine harcanan ortalama onarım-tadilat masrafları şekil 12’de gösterilmiştir. Şekil 12. incelendiğinde en fazla ek harcama yapılan iş kaleminin 781,92 YTL ile boya, badana olduğu görülmektedir. Yer döşemesi, kaplaması vb. 663,24 YTL ile boya, badana masraflarını izlemektedir. Bu iş kalemlerinin ardından banyo, tuvalette bulunan lavabo, etejer vb., mutfak dolabı, tezgahı ve kapı-pencere gelmektedir. En az ek masraf yapılan iş kalemi ise radyatörler, kalorifer petekleridir.
Ortalama onarım-tadilat masrafları (YTL)
Radyatörler, kalorifer petekleri Elektrik tesisatı (prizler vb.) Su tesisatı (musluklar vb.) Fayans işleri Kapı-pencere Mutfak dolabı, tezgahı Banyo, tuvalette bulunan lavabo, etejer vb. Yer döşemesi, kaplaması vb. Boya, badana 0 100 200 300 400 500 600 700 131,43 159,29 257,14 476,54 512,14 570 571,74 663,24 781,92 800 900

Şekil 12 Ortalama onarım-tadilat masrafları.

“Daire teslim edildiğinde çevre düzenlemesinin olup olmadığı” sorulduğunda konut sahiplerinden %82’si çevre düzenlemesinin olmadığını belirtmişlerdir.

358

Çevre düzenlemesi
18%

Evet Hayır

82%

Şekil 13 Çevre düzenlemesine ilişkin yanıtlar.

Daire sahiplerine “TOK bölgesinde asfalt yol olup olmadığı” sorulduğunda alınan yanıtların %54’ü evet iken, %46’sı hayırdır.
Asfalt yol durumu

Evet

46%

Hayır

54%

Şekil 14 Asfalt yola ilişkin yanıtlar.

“TOK bölgesinden şehir/ilçe merkezine ulaşım sorunu olup olmadığı” sorulduğunda daire sahiplerinin %61’i hayır yanıtını vermiştir.
Ulaşım sorunu

39%
Evet

61%

Hayır

Şekil 15 Ulaşım sorununa ilişkin yanıtlar.

Anket uygulanan daire sahiplerine “TOK yakınında sosyal ihtiyaçların giderilebileceğ i mekânların olup olmadığı” sorulduğunda ankete katılanların %76’sı bu tür mekânların olmadığını belirtmişlerdir. Konut sahiplerinin %76’sı TOK yakınında alışveriş merkezi, semt pazarı, market vb. yerlerin mesafesinin uygun olmadığını söylemiş lerdir. 359

Alışveriş merkezi, semt pazarı, market vb. yerlerin mesafesinin uygunluğu 24%

Evet Hayır

76%

Şekil 16 Alışveriş merkezi, semt pazarı, market vb. yerlerin mesafesine ilişkin yanıtlar.

Ankete katılanların %74’ü TOK yerleşim bölgesinde mevcut otoparklar bulunduğunu ifade etmiş lerdir.
Mevcut otopark durumu 26%

Evet Hayır

74%

Şekil 17 Mevcut otopark durumuna ilişkin yanıtlar.

Sonuçlar
Yapılan çalışmanın sonucunda elde edilen bulgulara dayanarak aşağıdaki çıkarımlar yapılabilir; • Konut sahiplerinin yaklaşık üçte biri beş yıldan az süredir büyük şehirde yaşamaktadır. Bu saptama “köyden kente göç” olarak ifade edilen daha küçük ve kırsal alanlardan büyük şehirlere nüfus hareketinin halen güncelliğini sürdürdüğüne karşılık gelmektedir. • Anket uygulanan konut sahiplerinin %40’a yakını yüksek tahsilli olup eğitim düzeyi düşük (okuryazar ve ilkokul mezunu) olanların oranı %15’e varmamaktadır. Profil, genel olarak orta ve yüksek derecede eğitim almış kişilerden oluşmuştur. • Anket uygulanan daire sahiplerinin %30’u 3 ve daha fazla çocuk sahibidirler. Hanedeki fert sayısı ile konut özelliklerinin çok yakından ilişkisi bulunması bağlamında çok çocuklu ailelerin çoğunlukta olmaması, TOK konutlarının sınırlı ferdi olan ailelerce daha çok tercih edildiği anlamına gelebilir. 360

• •

• • •

• •

Aile fertlerinden %60’a yakın bir oranda tek çalışan bulunması, iki çalışan bulunan ailelerin %30’dan az olması halen babaerkil düzenin devam ettiği, hanımların büyük oranda çalış madığı ve gelir kaynağı sayısının düşük olduğu sonuçlarına varmaktadır. Konut sahipleri gelirlerine göre ayrıldığında %78’lik bir dilim 750-3000 YTL aylık gelir grubuna dâhil bulunmaktadır. Bu değerler anket uygulanan kişilerin orta düzeyde gelire sahip olduklarını göstermektedir. Sahip olunan konutun tercihinde önemli bir kriter, konutların çalışan fertlerin işyerlerine yakınlığıdır. Anket uygulanan daire sahiplerinin %55’i evlerine 0-10 km mesafedeki işyerlerinde çalış maktadırlar. Konut sahiplerinin daire alanı konusundaki tercihleri genellikle büyük alanlı dairelerden yana olmuştur. %50 civarındaki bir dilime giren kişiler 100 m2 ve daha büyük alanlı konutlarda oturduklarını ifade etmişlerdir. Buradan her ne kadar aile fert sayısı çok olmasa da geniş alanlı konutların tercih edilmesi “Türk halkının geleneksel geniş alanlı konut tercihi” saptamasına paralellik arz etmektedir. Konut sahiplerinin TOK dairelerinin taksit miktarlarının ödeme gücüne ve şartlarına uygunluğu konusunda %80 mertebesinde uygunluk fikrinde oldukları belirlenmiştir. Buradan genel olarak ödeme gücüne uygun meblağlarda taksitlendirme yapıldığı sonucu çıkarılabilir. Taksit ödeme zamanlarının ödeme gücüne ve şartlarına uygunluğu konusunda da %80’e yakın uygun bulunduğu ifadesi alınmıştır. Konut sahiplerinin %62’si ödeme güçlerin göre farklı taksit miktarı, ödeme süresi ve ödeme yapma ile ilgili sorun yaşanmadığını, %30’a yakını buna yakın bir duruma geldiklerinde ödeme planlarını değiştirdiklerini ifade etmiştir. Kalan dilimdekiler bu durumlardan biri ile karşılaştıklarını ve taksit miktarına gecikme zammı uygulandığını ya da kendilerine uyarı yapıldığını ifade etmişlerdir. Buradan önemli bir çoğunluğun taksit miktarı ve adedi konusunda büyük sıkıntılar yaşamadığı sonucu çıkarılabilir. Anket uygulanan daire sahiplerinin %60’a yakını 3-4 katlı bloklarda yaşamaktadırlar. Bu verilere göre yüksek (4’ten fazla katlı) bloklar daire sahipleri tarafından büyük oranda tercih edilmemektedir. Bu bulguda projelerin gerçekleştirildikleri bölgelerdeki imar uygulamalarının da etkisi bulunduğu düşünülmektedir. Konut sahiplerinin %70’e yakını bir katta 4 daire bulunan kat planlı bloklarda oturmaktadırlar. Anket uygulanan daire sahiplerinin %65’e yakını, oturdukları dairenin mimari planının beklenti ve gereksinimlerini karşıladığını ifade etmektedirler. Konut sahiplerinin ancak %22’si alternatif projeler arasından seçim yapma imkânları olduğunu ifade etmektedir. Kalan önemli bir bölüm böyle bir seçim yapma imkânları olmadığını belirtmiş lerdir. Bu durum, TOK toplu konut arzının halen talebi tam olarak karşılamadığını, ödeme şartları uygun bulunan projelerin diğer seçeneklere itibar edilemeden talep gördüğünü işaret etmektedir. Anket uygulanan daire sahiplerinin ancak %25’i, TOK ’nin inşaat standartları ve teknik şartnameleri hakkında bilgilendirildiğini ifade etmektedir. Konut sahiplerinin %4’ü inşaatı yapacak aday müteahhitler ile tanıştığını, %24’ü bu müteahhitler ile tanış madığını, %41‘i müteahhitleri hiç görmediğini

361

• • • • • •

ifade etmektedirler. Bu durum taahhütçü firmalarla son kullanıcı mal sahipleri arasında önemli bir iletişim eksikliği bulunduğu anlamına gelmektedir. Daire sahiplerinin ancak %25’i aylık yapılan taksit ödemesinin miktarının daha fazla olmasının inşaat yapım süresini kısaltabileceğini düşünmekte kalan %75’e yakın dilim taksit miktarının artırılmasının teslim süresine olumlu katkısı bulunmayacağını düşünmektedir. Anket uygulanan daire sahiplerinin %63’ü taksitlerin zamanında ödenmemesinin inşaat yapım süresini etkileyeceğini düşündüklerini ifade etmişlerdir. Daire sahiplerinin yarıya yakını üretim takvimi hakkında herhangi bir bilgileri olmadığını ifade etmişlerdir. Anket uygulanan daire sahiplerinin %70’i inşaatların denetlenmesi ile ilgili sorumlu mercilerin kimler olduğunu bilmediklerini ifade etmişlerdir. Anket uygulanan daire sahiplerinin ancak %6’sı zemin etüd raporları hakkında bilgi sahibi olduğunu belirtmiştir. Daire sahiplerinin ancak %6’sı beton kalitesi ve imalat kalitesi hakkında bilgilendirildiğini ifade etmektedir. Ankete katılan daire sahiplerinin %43’ü inşaatın belirli aşamalarında diğer üyeler ile birlikte topluca inşaatları gezip görme fırsatı olduğunu ifade etmiştir. TOK dairelerinin sahiplerinin, daire seçiminde dikkat ettikleri unsurların sırasıyla %28 daire alanı, %25 ödeme tutarı, %17 kat tercihi, %13 cephe yönü, %10 manzara ve %7 blok tercihi olduğu belirlenmiştir. Daire sahiplerinin %18’lik bir kısmı yaptıkları daire seçiminden memnun olmadıklarını ifade ederken kalan önemli bir dilimdekiler daire seçimlerinden memnun olduklarını ya da bir şikâyetleri olmadıklarını ifade etmişlerdir. Daire sahipleri, konutlarının maliyeti ile kalitesini karşılaştırdıklarında; %45 “çok iyi değil, ancak ödediğimiz parayı düşünecek olursak çok daha iyisi olabilirdi”, %36 “çok iyi değil, ancak bu paraya daha iyisi olamazdı” ve %19 “oldukça iyi” şeklinde yorum yapmaktadırlar. Ankete katılan daire sahiplerinin ancak %4’ü kendilerine dairelerini kullanma süresince periyodik aralıklarla yapı elemanları, donanımları, armatürleri, malzemeler ve işçilik kalitesini belirlemeye yönelik bir anket uygulandığını, kalan önemli bir kısım ise uygulanmadığını ifade etmektedirler. Daire sahiplerinin en fazla karşılaştıkları sorunların başında %18 ile kapı ve pencereler gelmektedir. Kapı ve pencereleri %13’er oranlarları ile banyoda bulunan lavabo, etejer vb., yer döşemesi, kaplaması vb. ve boya, badana imalatları izlemektedir. Elektrik tesisatı %11, su tesisatı %10, fayans işleri %9 banyo dolabı, tezgâhı %8 ve radyatörler, kalorifer petekleri %5 ile karşılaşılan sorunlar arasında yer almaktadır. En fazla tadilat-onarım yaptırılan iş kalemi, daire sahiplerinin %26’sı ile kapı ve pencerelerdir. Boya ve badana işleri %23 ile ikinci sırada yer almaktadır. Bunu %21 ile banyo, tuvalette bulunan lavabo, etejer vb. tadilatları izlemektedir. En fazla ek harcama yapılan iş kaleminin 781,92 YTL ile boya, badana olduğu görülmektedir. Yer döşemesi, kaplaması vb. 663,24 YTL ile boya, badana masraflarını izlemektedir. Bu iş kalemlerinin ardından banyo, tuvalette bulunan lavabo, etejer vb., mutfak dolabı, tezgahı ve kapı-pencere tadilatları gelmektedir. En az ek masraf yapılan iş kalemi ise radyatörler, kalorifer petekleridir.

362

• • • • • •

Ankete katılan daire sahiplerinin %82’si, daireleri teslim edildiğinde çevre düzenlemesinin yapılmamış olduğunu belirtmektedir. Daire sahiplerinin %46’sı TOK bölgesinde asfalt yol olmadığını belirtmektedirler. Daire sahiplerinin %61’i TOK bölgesinden şehir/ilçe merkezine ulaşım sorunu bulunduğunu ifade etmektedirler. Ankete katılan daire sahiplerinin %76’sı TOK yakınında sosyal ihtiyaçların giderilebileceği mekânların olmadığını belirtmiştir. Konut sahiplerinin %76’sı TOK yakınında alışveriş merkezi, semt pazarı, market vb. yerlerin mesafesinin uygun olmadığını söylemiş lerdir. Ankete katılanların %74’ü TOK yerleşim bölgesinde mevcut otoparklar bulunduğunu ifade etmişlerdir.

Çalış madan elde edilen verilere göre, konut sahibi olacak kimselerin orta halli olmaları ve çoğunlukla tek kaynaktan gelir sağlıyor olmalarına rağmen yaptıkları yıllar süren yatırımlar (TOK ’den konut edinmek) konusunda gerekli ilgi ve araştırma çabaları içinde olmadıkları, TOK ’nin de bu bağlamda bilgilendirme yapmak için önemli bir girişim içinde bulunmadığı izlenimi edinilmektedir. Teslim aşamasında altyapı çalışmalarının ve ulaşım ihtiyaçlarının giderilmemiş olması önemli sıkıntılara yol açabilecektir ve yerel idarelerle gereken uyumda bir işbirliğinin sağlanamadığını işaret etmektedir. Konut sahiplerinin TOK ’yi tercih etmelerinin başta gelen sebeplerinin daire alanları ve taksit ödemelerinin uygunluğu olduğu belirlenmiştir. Daire sahiplerinin yarısından fazlası, mevcut daireler arasından seçim yapma imkânlarının olmadığını ifade etmekte, oturdukları dairelerin beklentilerini ve gereksinimlerini karşıladığını düşünmektedirler. TOK ’nin inşaat standartları, teknik şartnameleri ve müteahhitler ile üretim takvimi hakkında konut sahiplerinin çoğunluğunun herhangi bir bilgisi olmadığı anlaşılmıştır. nşaatların denetlenmesi, zemin etüdü raporları ve beton kalitesi konularında da anket uygulanan kişilerin bilgilendirilmediği belirlenmiştir. Dairelerin kullanım sürecinde en çok karşılaşılan sorunlar; kapı-pencere, lavabo-etejer ve boya-badana uygulamaları oluşturmaktadır. Bunun dışında konut sahipleri çevre düzenlenmesinin yeterli olmadığını, sosyal ihtiyaçların karşılanabileceği alanların yerleşim bölgesine uzak olduğunu ve ulaşım sorunu yaşadıklarını belirtmişlerdir. Farklı şehir ve projelere göre konut sahiplerinin azımsanamayacak bir bölümü, kullanıma başlamadan önce ya da hemen kullanıma başladıkları sırada ek yapım ve tadilat işleri yaptırdıklarını belirtmektedirler. Bu verilere göre, gerek ihale sürecinde gerek teslim ve kullanım aşamasında ek kalite maliyetleri ortaya çıkmakta, bu maliyetlerin nihai maliyet hesaplamalarında göz önüne alınması gerekmektedir. Basit bir hesapla anket uygulaması yapılan kimselerin sahip oldukları dairelerin alanları toplamı 11 370 m2, bu kişilerin oturmaya başlama sırasında yaptıkları toplam harcama 78 758 YTL olmak üzere; metrekare başına yapılan tadilat harcaması (78 758 YTL / 11 370 m2 =) 6,93 YTL/m2 düzeyini bulmaktadır. Bu yaklaşık değer 100 m2’lik bir konut için 693 YTL/daire tadilat (yani kalite) masrafı daha yapılması gerekeceğ i sonucuna varmaktadır. Bu değer kaba bir yaklaşımla, literatür taraması kısmında 363

Gazi Üniversitesi. maliyeti konut sahiplerince teslimden sonra karşılanmaktadır.118. Bozkurt. E. R. Basılmamış Yüksek Lisans Tezi. Başbakanlık Toplu Konut daresi Resmi Web http://www. Cilt:17. (1998) ISO 9000 Kalite Güvence Sistemleri. Gültekin. s. Kaynaklar Tosun.asp Başbakanlık Toplu Konut daresi Resmi http://www..73’ü olduğu değerine karşılık gelmektedir. Ankara. (2005) nşaat Sektöründe Kalite Yönetim Sistemi Uygulamaları. T.toki. Bu karşılaştırmaya göre. 2005. (1999) Yapı Kalitesi Elde Etmede Kullanım Sorunları Girdisi.asp Web sitesi sitesi (2009a) (2009b) 364 . Gazi Kitabevi. Kanıt. Boydaş E. No:549. A.R. PARADOKS Ekonomi Sosyoloji ve Politika Dergisi (e-dergi). MPM Yayınları. S.verilen Boydaş’ın bulguladığı konut inşaatlarında kalite için yapılan ortalama harcamaların toplam proje maliyetinin % 0.paradoks. Ankara. pp 199-205. No:3.T.tr/programlar/uygulamatakip/ilharita. Odaman. Gazi Üniversitesi Mühendislik-Mimarlık Fakültesi Dergisi. Gazi Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi.toki. E. (YIL) Türkiye’de Konut htiyacı ve Konut Finansmanı. inşaatı gerçekleştiren firmaların yada kontrol edenlerin yerine getirmesi/getirtmesi gereken kalitenin. No 1. Cilt 12.org.tr/programlar/anket/c_anket. Şenkaya. Sayı:2. Ankara. (2007) Yapıda Kalite ve Üretim Kalitesizliğinin Maliyeti. (2002) Toplu Konutlarda Yapı Bileşenlerinin Kalite Değerlendirmesi. (2001) Türk Konut Sektörünün Bugünkü Durumu ve Yeni Konut Tipi Trendleri.K. pp 137-157. Ankara.S. http://www.gov. YapıWorld. Fen Bilimleri Enstitüsü. A. ISSN 1305-797.gov. Gültekin.

nşaat sektöründe son yıllarda yaşanan büyük ilerlemeler sonucunda ortaya çıkan yoğun rekabet ortamı. Türkmenistan. rekabetin yoğun. bir işletmenin veya işletmenin sunduğu ürünün ya da hizmetin benzerlerinden farklılığını ortaya çıkaran araçtır. değerlerin ve vaatlerinin korunması olarak tanımlanabilir. rakiplerine karşı farklılık yaratarak rekabet avantajı oluşturabilmesi ve bu yolla devamlılığını sağlayabilmesi için marka oluşturması ve onu yönetmesi gerekmektedir. Tel: +99324355096 E-posta: udonmez@gapinsaat. tüketicinin markadan haberdar olması ile sağlanabilir. en basit ifadeyle. genel olarak. Tel: (212) 285 37 37 E-Posta: polatgu@itu. bazı değerlendirmeler yapılmıştır. Bu çalışmada. anket. markalaşma sürecinde gerçekleştirdikleri faaliyetlerin neler olduğu ile ilgili bilgiler edinilmeye çalışılmış ve inşaat sektöründe markalaşmaya gerekli önemin verilmemesinin başlıca nedenleri hakkındaki görüşleri alınarak. diğer sektörlerle kıyaslandığında halâ yetersiz kaldığı gözlenmektedir. rekabet gücü. stanbul. nşaat sektöründe faaliyet gösteren işletmeler. Kiyanly.com Ümit Dönmez Öz nşaat sektörü. geçtiğimiz yıllara oranla daha yoğun bir biçimde yürütülüyor olsa da. Giriş Marka.edu. Marka yönetimi. markanın sağlayacağı faydaların. satın alma kararında önemli bir rol oynamaktadır. Onshore Gas Terminal Project. 24469.Yüklenici nşaat şletmelerinde Markalaşma Süreci Gül Polat stanbul Teknik Üniversitesi nşaat Fakültesi Yapı şletmesi Anabilim Dalı Maslak. Bu yetersizliğin başlıca nedeni ise. gerek işletmelerini gerekse de sundukları ürün ve/veya hizmetleri markalaştırarak farklılık yaratmak ve bu yolla rakiplerine karşı rekabet avantajı yaratmaya çalışmaktadırlar. Anahtar Sözcükler: Markalaşma. Bu durum ancak. Marka haberdarlığının oluşturulmasında şüphesiz ki çeşitli kanallar aracılığı ile yapılan gerçek ve sanal reklâmlar oldukça büyük bir pay sahibidir. nşaat sektöründeki markalaşma faaliyetleri. firmaların farklılık yaratma ve rekabet gücünü koruma amacıyla ihtiyaç 365 . Yoğun rekabet oramında iş yapmaya çalışan bir işletmenin. yüklenici inşaat işletmeleri. kâr marjlarının düşük. satışlarını ve dolayısıyla kâr marjlarını yükseltebilmek amacıyla. Tüketicinin iş letmenin veya işletmenin sunduğu ürünün veya hizmetin markasını diğer markalardan kolayca ayırt edebilmesi. risklerin ve belirsizliklerin yüksek olduğu bir sektördür. inşaat sektörünün kendine has özellikleridir. Türk inşaat sektöründe faaliyet gösteren 71 yüklenici inşaat işletmesinde 16 sorudan oluşan kapsamlı bir anket çalışması gerçekleştirilmiş ve incelenen işletmelerin markalaşma stratejilerinin.tr GAP nşaat.

malların biçimi veya ambalajları gibi çizimle görüntülenebilen veya benzer biçimde ifade edilebilen. kişiliğini ve vaatlerini de ifade eden kurumsal bir kimlik haline gelmiştir. satılan ürünün ya da hizmetin farklılığını ortaya çıkaran bir simge. ön plana çıkarılacak özellik iyi belirlenmeli. Bunun gibi bir tekdüzenin firmanın bütün ürünlerini yansıtmakta eksik kalabileceği düşüncesiyle. aynı zamanda işletmenin benliğini. şin özünde. vb. 2004). 1994). Marka yönetiminde yapılması gereken ilk iş. sade bir dille anlaşılır olarak vermek gerekir. Markalaşma ve Marka Yönetimi Marka yönetimi. harfler. baskı yoluyla yayınlanabilen ve çoğaltılabilen her türlü işaretleri içerir”. 71 yüklenici inşaat işletmesinde 16 sorudan oluşan kapsamlı bir anket çalış ması gerçekleştirilmiştir. varsa sektördeki diğer ürünlerden farkı. Marka Türleri Firmaların büyük bir kısmı ürünlerini veya hizmetlerini tek bir isim altında tutmaktan kaçınırlar. genel kabul gören görüşler şu şekildedir: 366 . tüketicinin ilgisini cezbetmeyecek. sayılar. Şöyle ki. Türk Patent Enstitüsü marka kavramını şu şekilde tanımlamıştır: “Bir teşebbüsün mal veya hizmetlerini bir başka teşebbüsün mal veya hizmetlerinden ayırt etmeyi sağlaması koşuluyla. 2000). markalaşma sürecinde gerçekleştirdikleri aktiviteler ve inşaat sektöründe markalaşmaya gerekli önemin verilmemesinin nedenleri hakkında bilgi edinmek ve edinilen bu bilgilerin değerlendirilmesidir. Marka Kavramı Marka.duydukları uygulamalarda da bazı değişikliklerin oluşmasına neden olmuştur. Markalama türleri konusunda çeşitli görüşler mevcut olmakla beraber. Ardından yapılması gereken ise. 2002). tüketiciyi soğutacak. şekil. kişi adları dahil. markanın değerlerinin ve verdiği sözlerin korunması olarak tanımlanabilir (Nicolino. Öyle ki. Tüketiciye iletilmek istenen mesajı. marka sadece bir işletmeyi diğerlerinden ayıran bir özellik olmayıp. Marka yöneticileri haftalar hatta aylar süren toplantılar sonucu markalaşma kararlarını alırken tüketiciler bir malı satın alırken anlık karar verirler (Haig. şekiller. bu araç ürünü ya da hizmeti kesin olarak benzer ürün veya hizmetlerden ayırmalıdır. yukarıdaki tanımlamalardan daha da geniş bir çerçeveye sahiptir. doğru iletişim kanallarını kullanarak doğru şekilde kurgulanmış mesajı doğru kişilere ulaştırmak olacaktır (Ellwood. “Markaları ne başarılı yapar?” sorusunun cevabı ise oldukça geniş olacaktır ama işin temelinde bir tek kural vardır. Günümüzde marka kavramı. markanın hedef kitlesinin belirlenmesi ve bu hedef kitlenin temel özellik ve ihtiyaçlarının tespit edilmesidir. ürünün. özellikle sözcükler. Bu amaçla. Bu çalışmanın temel amacı. kinci olarak. işletmenin ana prensiplerini yansıtan ana marka şemsiyesi altında çeşitli alt markalar oluşturularak bu markalar tek başına veya hep beraber piyasaya sunulur (Laforet ve Saunders. yoksa ilgili kitleye hitap eden herhangi bir özelliği vurgulanmalıdır. en genel ifadeyle. ayırmaç (logo). 1990). o da açıklıktır. Türk inşaat sektöründe faaliyet gösteren yüklenici inşaat işletmelerinin markalaşma stratejileri. isim. gibi bir araçtır (Aaker. Markalaşma da bu uygulamalardan sadece bir tanesidir. markayı farklı olmaktan çok sıra dış ı yapacak ya da çok geniş olup da mesajı silikleştirecek bir özellikten kaçınılmalıdır.

Ayırt edilebilirliğin sağlanması ise. Bazen ürünün markası firmanın markasından daha bilinir bir hal alabilmektedir. reddedilen ve kabul edilebilir olarak sınıflamaktadır. Bu sayede. 2002). Hoyer (1984). Tüketiciler ilk olarak markaları bilinen ve bilinmeyen olarak ayırtmaktadırlar. 367 . nsanların düşünmeden ilk olarak söyledikleri markalar rekabette bir adım öne geçmiş olurlar ve tüketicinin satın alırken tereddütte kaldıkları durumda belirleyici rol oynarlar. satılan ürün veya hizmetin tüketicinin zihninde bir takım fikirler ve duygular uyandırması sayesinde başarılabilir. 2002). Son aşamada ise kabul edilebilir markaları satın alınan ve alınmayan olmak üzere ayırmaktadırlar (Hoyer. ürün yelpazesi geniş olan firmalar tarafından kullanılabilmektedir. tüketicilerin satın alırken ürünleri aklında mantıksal olarak bazı sınıflara ayırdığını ileri sürmüştür. Tüketicinin gerek işletmenin gerekse de ürünün markasından haberdar olmasında gerçek veya sanal reklamlârın da büyük bir rolü vardır. Gizli markalamanın amacı ise. en temel olarak tüketicinin işletmenin veya işletmenin sunduğu ürün veya hizmetin markasını diğer markalardan ayırt edebilmesidir. Şüphesiz firmalar da. Daha sonra bilinen markaları önemsenmeyen. bilinen ana markanın. 2005). bambaşka amaçları olan farklı ürünlerin üreticilerde aynı çağrışımı yapmaması için alt markaların kullanılmasıdır. nsanlar bu ayrım sonucunda tercih ettikleri markayı alma konusunda son kararlarını verip alışverişlerini gerçekleştirmektedirler. 1984). Markanın bilinirliğini. Aksine tüketicinin izleniminin farklı ürünlerde aynı kalmaması için aydınlatılması söz konusudur (Besen. bazı markalar insanların söyledikleri ilk markalar olurlar. Markanın adı. markayı dünyanın her yerinde temsil eden simgedir ve aynı zamanda firmanın kişiliğini de ortaya koyar (Ellwood. işletmeye rekabette büyük bir avantaj sağlayacaktır (Serin. en başta markanın adı belirler. Bu durum. Marka Haberdarlığı Tüketicinin satın alma kararında büyük öneme sahip olan marka haberdarlığı. Gizli Markalama Bu yöntem. Karma Markalama Karma markalamada yöntem. Yine de son tercih her zaman tüketiciye aittir ve bir nokta da bu tercihi kişisel ve davranışsal özellikler neticelendirir. nsanların zihinlerinde yakın belirginlikte bulunmalarına rağmen. 2002). Gizli markalamada tüketicinin aldatılmasına yönelik bir durum söz konusu değildir. Bu durumda ana marka yavaş yavaş ortadan kaldırılarak yan markanın konumu daha da belirginleştirilmelidir (Besen. sağlam bir pazar konumu oluşturmak amacıyla daha önceden bilinirliği kanıtlanmış olan firma markalarını koruyarak yeni pazara giriş yaparlar (Besen. ilgisiz.Tekil Markalama Bazı şirketler yeni pazarlara açılırken. ürününü daha kolay kabul ettirmesi sağlanabilir. insanların zihinlerinde yürüttükleri bu işlemi kaynak alıp çalışmalarını önce bilinen sonra da kabul edilebilir ve satın alınan marka olmak yolunda yapmaktadırlar. 2002). ana üreticinin markası ile üretilen ürünün markasının aynı anda piyasaya sunulmasıdır.

Bu imkânlar zaman içerisinde gelişerek internet üzerinden ev.nternet Politikası 1969’da internetin ABD’de kullanılmaya başlamasıyla beraber. Bugün yalnızca ABD’de yaklaşık 206 milyon internet kullanıcısı bulunmaktadır. Çağımız tüketici toplumu da bu gelişime çok çabuk ayak uydurdu. Bu konuda sayı bakımından en iyi durumda ise yüklenici inşaat işletmeleri bulunmaktadır. 2000). araba alım satımına kadar geldi. Ülkemizde ise bu sayı 16 milyona kadar ulaşmıştır (Central Intelligence Agency. kâr marjlarının düşük. firmanın uzmanlık alanı. Bu sektörde faaliyet gösteren yüklenici inşaat işletmeleri. Az sayıda elemana sahip olsa da. nşaat Sektöründe Markalaşma ve Marka Yönetimi nşaat sektörü. Markalaşmaya ayrılan bütçe ise sınırlı da olsa çoğu firma bu konuya bir bütçe ayırmaktadır. tercihlerine burada karar veriyor ve buradan alışveriş yapıyorlar. inşaat sektöründe markalaşma faaliyetleri. Dünyada inşaat firmalarının markalaşmak konusunda ne gibi açılımlar gerçekleştirdiklerini ortaya çıkarabilmek amacıyla konu ile ilgili yapılan çeşitli araştırmalar ve bu araştırmalarda elde edilen bilgiler şu başlıklar altında özetlenebilir: • Markalaşma konusunda az da olsa iş ile ilgili profesyonel ekiplerin çalışmaya başladığı ama yine de planlamanın yüksek bir oranda üst yönetim tarafından gerçekleştirildiği görülmüştür. geçtiğimiz yıllara oranla daha yoğun bir biçimde yürütülmektedir. Şirketlerin bir internet stratejilerinin olmasının en önemli nedeni de. insanların interneti sıklıkla kullanmalarıdır (Nicolino. 1998). Bilgi teknolojisinin gelişimi insanların hayatlarını etkilediği gibi. ekonomik krizler ve dalgalanmalar. nternet sitelerini hedef müşterilerine daha cazip gelecek biçimde tasarlamakta. 2008). Firmaların markalaşma ile ilgili uzun vadeli planlar bulunmamaktadır. inşaat sektöründeki markalaşma faaliyetleri. firmaların bir pazarlama ve markalaşma bölümleri veya bununla ilgilenen kişiler bulunmaktadır. firmalarını. firmalarının güçlü olduğu yanları ön planda tutarak tanıtımlarını yapmaktadırlar (Andi. risklerin ve belirsizliklerin yüksek olduğu bir sektördür. bugün dünya çapında firmaların en çok tercih ettiği markalaşma stratejilerinden birisidir. bugüne kadar yapmış olduğu işler ve bunun gibi önemli firma bilgilerine erişebilmektedir. • • • Tüm bu olumlu gelişmelerin aksine. Bu farklılığı yaratmanın yollarından bir tanesi de markalaşmadır. insanlar için pek çok yeni imkânlar doğdu. rekabetin yoğun. Tabii ki firmalar da bu kolay ulaşımı bir avantaj haline getirmek için ellerinden geleni yapmaktadırlar. ürünlerini veya hizmetlerini farklılaştırmalı ve tüketicinin aklında güven ve statü imajı yaratmalıdırlar. inşaat sektörünü de etkilemiştir. Marka izleniminin artması için çok ziyaret edilen sitelere reklâmlar vermek. nsanlar bugün ne aramak isterlerse internette arama yapıyor. Ülkemizdeki ise son yıllarda yaşanan gelişmelerden 1999 yılındaki büyük depremler. Artan rekabet ortamı ile birlikte. Bugün bir firma hakkında bilgi almak isteyen kişiler firmanın internet sitesini ziyaret ederek. diğer sektörlere kıyasla oldukça yetersiz kalmaktadır. 368 . Eğer markanın erişilebilir olması isteniyorsa internetin içinde olunması hayati bir meseledir. rakiplerine karşı rekabet avantajı sağlamak istiyorlarsa.

yeni anlayış lara yol vermekte yavaş davranmakta ve ürünün iyi yapıldığı takdirde müşteri bulabileceği görüşüne sahip bulunmaktadır (Dikmen ve diğ. Birinci bölümdeki sorular ile kısaca. Türk firmalarında marka ve markalaşma konusunda alınması gereken daha uzun bir yolun bulunmaktadır. 2) anket sorularının hazırlanması. 2001). firmanın markalaşma stratejisi. reklâm yaparken hitap etmeye çalıştıkları hedef kitlenin olup olmadığı. firmanın internet sitesinin olup olmadığı ve eğer var ise kaç yıldır kullanımda olduğu. teknoloji vb. markalaşma sürecinde gerçekleştirdikleri aktiviteler ve inşaat sektöründe markalaşmaya gerekli önemin verilmemesinin nedenleri hakkında bilgi edinmek ve edinilen bu bilgilerin değerlendirilmesidir. gereksiz ve büyük ölçekli yatırımlar inşaat sektörünü zor durumda bırakmıştır (Binark. Bu süreçler: 1) markalaşma ve marka yönetimi konusunda kapsamlı bir literatür araştırmasının yapılması. işveren profili. Türk inşaat firmalarındaki ürün odaklı sistemin yanı sıra. sitenin ne sıklıkla güncellendiği. firmayı markalaşmaya iten nedenler. inşaat sektörünüm organizasyon yapısı da bu anlayış ının bütünüyle kavranmasını güçleştirmektedir. Mühendis yoğunluklu bu organizasyon. Anlaşılacağı üzere. firmada çalışan teknik ve idari personel sayısı. Bu amaçla. Anket temel olarak iki bölümden oluşmaktadır. Türk inşaat firmalarının marka ve markalaşmaya bakış açılarına gelince. 2004). Türk inşaat firmalarının yegâne önem verdikleri konu sadece son üründen yani fiziki olarak yapının kendisinden oluşmakta yapıyı oluşturan emek. firmanın bugüne kadarki toplam cirosu. marka kavramına karşı yüzeysel bakış ve üretim odaklı anlayıştır. Türk firmalarında eksik olan temeller. pek çok dış örnekte olduğu gibi yetersizdir ve firmanın diğer organları ile bir bütünlük oluşturamamaktadır. göç eden nüfusa karşılık bunları idame ettirecek endüstri ve sanayinin bulunmayış ı. kinci bölümde ise. Sonuç olarak. ikinci bölümde bulunan 8 soru ile ise firmanın markalaşma ve marka yönetimi sürecinde gerçekleştirdiğ i faaliyetler hakkında bilgi edinilmesi hedeflenmiştir.inşaat yapan firma sayısının yüksek olması. Birinci bölümde bulunan 8 soru ile firma hakkında genel bilgiler öğrenilmeye çalışılmış. Türk inşaat sektöründe faaliyet gösteren yüklenici inşaat işletmelerinin markalaşma stratejileri. 71 yüklenici inşaat işletmesinde kapsamlı bir anket çalışması gerçekleştirilmiş ve incelenen işletmelerin markalaşma ve marka yönetimi sürecinde gerçekleştirdiği faaliyetler ayrıntılı bir biçimde incelenmiştir. Sektörde geliş menin sağlanması ve marka etkinliğinin artırılabilmesi ancak bu eksiklerin giderilmesi halinde mümkün olacaktır. Anket tasarımı iki ana süreçten oluşmaktadır. firmanın bugüne kadar gerçekleştirmiş olduğu projelerde üstlendiği görevler. Araştırma Yöntemi Bu çalış manın temel amacı. reklâm bütçesini etkileyen faktörler. firmanın sahip olduğu uluslararası kalite belgeleri. ve uluslararası projelerde yer alıp almadıkları hakkında bilgi edinilmesi amaçlanmıştır. ve inşaat firmalarının 369 . aktivitelere gereken önem verilmemektedir.. bilinçli yönetimlerin noksanlığı. katıldıkları ihalelerin usulleri. firma tarafından bugüne kadar tamamlanmış projelerin türleri. Özellikle depremlerden sonra inşaat sektörünün lokomotifi durumunda bulunan konut sektörüne ve konut inşaatı yapan firmalara halkın bakış açısı önemli ölçüde ve olumsuz yönde değişmiştir. kullanılan reklâm kanalları ve bunların toplam reklâm bütçesi içerisindeki payları.

Bunun yanısıra. okul. depo. vb. Tablo 1 Ankete Katılan Firmaların Genel Özellikleri.) Altyapı projeleri hale usulleri Herkese açık ihale Belirli istekliler arasında ihale Pazarlık usulü Projelerdeki konumu Malsahibi Ana yüklenici Alt yüklenici Ortaklık şveren profili Kamu Kamu ve özel Özel Uluslararası kalite belgeleri ISO 9001 ISO 14001 OHSAS 18001 Uluslararası projelerde görev alıp almadığı Evet Hayır Firmaların Yüzdesi (%) 18 23 14 45 18 11 22 33 16 60 73 60 47 62 75 68 33 39 90 40 49 31 35 34 79 54 54 92 8 Anket sonuçlarını yorumlarken genellleme yapılabilmesi için. alışveriş merkezleri. faks veya yüzyüze mülâkat yöntemi kullanılarak ulaştırılmıştır. vb. ankete katılan firmalar arasında. sinema. Tablo 1’de özetlenmiştir.) Konut ve toplu konut projeleri Ticari yapılar (Ofis.000 >1.markalaşma faaliyetlerine gereken önemi vermemelerinin nedenleri hakkında sorular sorulmuştur. vb. ankete katılan firmaların geniş bir yelpazeden seçilmiş olması gerekmektedir. özellikle konut projeleri konusunda uzmanlaşmış olan 10 adet büyük çaplı inşaat firmasında da anket çalışması gerçekleştirilmiştir. 1 – 24 teknik ve idari personel istihdam eden küçük 370 .) Özel yapılar (Hastane. Gönderilen 110 adet anketten 71 tanesi tam olarak cevaplanmış olarak geri dönmüştür. Ankete katılan firmaların genel özellikleri. Türkiye Müteahhitler Birliği’ne üye olan yüklenici inşaat firmaları arasından tesadüfi olarak seçilen 100 tanesine elektronik posta.000 Proje türleri Endüstriyel yapılar (Fabrika. Tablo 1’de görüldüğü üzere. Anket Sonuçları ve Değerlendirme Hazırlanan anketler. Genel Özellikler Teknik ve idari personel sayısı 1-24 25-49 50-99 100-500 Toplam ciro (Milyon $) 0-50 50-100 100-500 500-1.

Firmaların %35’i hem özel hem de kamu sektöründen işverenler ile çalış mış. Firmaların büyük bir çoğunluğu birden fazla proje türünde uzmanlaşmış olup. Bu sonuca göre. yüklenici inşaat işletmeleri çoğunlukla rekabet avantajı sağlayarak toplam iş hacimlerini arttırma amacıyla markalaşma faaliyetlerini gerçekleştirmektedirler. Tablo 3 Firmaların Hedef Kitle Profili. Hedef Kitle Profili Herhangi bir hedef kitlemiz yok. firma isimlerinin müşterileri üzerinde üstlenmiş oldukları projelerin isimlerine kıyasla daha büyük bir etki ve güven duygusu yarattığına inanmaktadırlar. 100 – 500 personel istihdam eden büyük ölçekli firmalar da bulunmaktadır. Belirli bir hedef kitlemiz olduğunu düşünüyoruz ancak kitlenin özelliklerini net olarak belirlemedik. %49’u ise ortak olarak görev almışlardır. Tablo 2 Firmaları Markalaşmaya Yönelten Nedenler. %68’i belirli istekliler arasında ihale. %26’sı gizli markalama ile her proje için ayrı bir marka oluşturup firma ismini kullanmamayı. %79’u ise ISO 9001 kalite belgesine sahiptir Ankete katılan firmların %92’si uluslararası projelerde görev almıştır. %33’ü ise pazarlık usulü ile iş almış lardır. Ankete katılan firmaların %48’i tekil markalama stratejisini kullanarak firma isimlerini ön planda tutmayı. ankete katılan firmaların %56’sı pazar payını büyütmek. yüklenici inşaat işletmeleri. %26’sı ise karma markalama stratejisi kullanarak firma isimleri ve proje markasını içeren karma bir isim kullanmayı tercih ettiklerini belirtmişlerdir. Ankete katılan firmalar arasında. %41’i ise cirolarını arttırmak amacıyla markalaşma faaliyetlerini gerçekleştirdiklerini belirtmiş lerdir. Firmalara kendilerini markalaşmaya yönelten başlıca nedenler sorulduğunda verdikleri cevaplar Tablo 2’de özetlenmiştir. %75’i herkese açık ihale. Firmaların Yüzdesi (%) 39 11 50 371 .ölçekli firmalar da. sosyal ve kültürel özelliklerine uygun olarak reklam yapıyoruz. Firma imajı yaratmak veya var olan imajı güçlendirmek ise ikincil derecede önemli amaçlar olarak dikkat çekmektedir. Anket sonucuna göre. Ankete katılan firmaların %90’u üstlendikleri projelerde ana yüklenici olarak. Yüklenici inşaat firmalarının reklâm yaparken hitap etmeye çalıştıkları hedef kitlelerinin olup olmadığı sorusuna verdikleri cevaplar Tablo 3’de gösterilmiştir. %54’ü sektördeki rekabetin yoğun olması. Hedef kitlemizi belirledik. Markalaşmaya Yönelten Nedenler Pazar payımızı büyütmek istememiz Sektörde çok sayıda firmanın faaliyet göstermesi Ciromuzu büyütmek istememiz Yeni bir pazara açılmak istememiz Türkiye’de inşaat pazarının büyümesi Deprem sonrasında zedelenen sektörel imajdan kurtulmak ve güvenilir bir firma olduğumuzu duyurmak istememiz Yeni bir firma olmamız Firmaların Yüzdesi (%) 56 54 41 26 11 6 4 Tablo 2’de görüldüğü üzere. toplam cirosu 50 Milyon $’dan küçük olanlar da 1 Milyar $’dan büyük olanlar da mevcuttur. Bu kitlenin maddi.

firmanın hedefleri. konser salonu ve gösteri merkezi Otobüs. enerji.64 Tablo 5’de görüldüğü gibi. görsel basında çıkan reklâmların maliyeti ise. dergi. Firmaların Yüzdesi (%) 79 73 45 30 14 11 18 Bütçe çerisindeki Payı (%) 44 24 14 6 3 1 8 Ankete katılan firmaların %79’u reklâm verirken. Reklâm Bütçesini Etkileyen Faktörler Firmanın hedefleri Firmamızın sektördeki bilinirliği Firmamızın faaliyet gösterdiği alandaki mevcut iş hacmi Firmamızın faaliyet alanı (Endüstriyel. Yüklenici inşaat işletmelerinin. Bu soruya verilen cevaplar Tablo 5’de gösterilmiştir. Yazılı basında çıkan reklâmların maliyeti. reklâm bütçelerini etkileyen faktörlerin önem dereceleri.09 1. sinema.31 2.16 2.) Firmamızın ekonomik ve finansal gücü Firmamızın faaliyet gösterdiği alandaki arz-talep durumu Genel olarak ülkenin ekonomik durumu Firmamızın ortaya koyduğu ürünün (veya proje) yeniliği ve tanınmamışlığı Firmamızın projelerine gelen talep durumu Rakip firma sayısı ve bunların pazarlama aktivitelerine verdiği önem Hedef müşteri kitlenizin sosyo-ekonomik durumu Yasalar ve yasal düzenlemelerin sınırlayıcı etkisi (Vergilendirme vb.42 2. %73’ü internet sayfalarını. konut. Reklâm Kanalı Yazılı basın nternet Görsel basın Sokak ve caddelerde bulunan reklam panoları Stadyum. ankete katılan yüklenici inşaat 2 Önem derecesi: 0: Hiç önemli değil. taksi ve forma reklamı Diğer. vb. vb. %39’u reklâm yaparken herhangi bir hedef kitleye hitap etmediklerini belirtmişlerdir.55 2.38 2. toplam reklâm bütçesinin %14’ünü oluşturmaktadır. yazılı basın organlarını.96 1. firmaların %61’i firmalarının ve/veya ürünlerinin (hizmetlerinin) tanıtımını yapmadan önce hedef kitlelerini belirlediklerini ifade ederken. toplam reklâm bütçesinin %24’ünü. internet sayfalarında çıkan reklâmların maliyeti.) Önem Derecesi2 2.39 2. 2: Önemli. 1: Biraz önemli. %45’i televizyon. 3: Çok önemli 372 . gazete. %30’u ise sokak ve caddelerde bulunan reklâm panolarını tercih etmektedir. Tablo 5 Firmaların Reklâm Bütçelerini Etkileyen Faktörler. Tablo 4 Firmaların Tercih Ettikleri Reklâm Kanalları ve Toplam Bütçe çerisindeki Payları.Tablo 3’de görüldüğü üzere. toplam reklâm bütçesinin %44’ünü. Ankete katılan yüklenici inşaat işletmelerine.65 2.56 2. görsel basın organlarını. vb. firmanın sektördeki bilinirlik düzeyi ve firmanın faaliyet gösterdiği alandaki mevcut iş hacmi.28 2. markalaşma sürecinde reklâm faaliyetlerini gerçekleştirdikleri kanallar ve bu aktivitelerin maliyetinin toplam reklâm bütçesi içerisindeki payı Tablo 4’de özetlenmiştir.

Firmaların nternet Sitelerini Güncelleme Sıklığı Her gün Haftada bir kez Ayda bir kez 3 ayda bir kez Daha seyrek Firmaların Yüzdesi (%) 12 12 41 13 22 Tablo 7’de görüldüğü üzere.işletmelerinin reklâm bütçelerini oldukça etkilemektedir. Son olarak. gerek firmalarının isimlerini akıllara yerleştirmek gerekse de projelerinden haberdar etme yolunu tercih etmelidirler. Tablo 6 Firmaların nternet Sitelerinin Kullanımda Olduğu Yıllar. %22’si ise 3 aydan bile daha uzun bir süreçte internet sitelerini güncellemektedir. Ankete katılan firmaların %89’unun resmi bir internet sitesi bulunmaktadır. 373 . Hedef kitlenin sosyoekonomik durumu ve yasalar ve yasal düzenlemelerin sınırlayıcı etkileri ise. Tablo 7 Firmaların nternet Sitelerini Güncelleme Sıklıkları. inşaat firmalarının markalaşma faaliyetlerine yeteri kadar önem vermemelerinin nedenleri sorulmuştur. internet sitelerini ne sıklıkla güncelledikleri Tablo 7’de gösterilmiştir. firmaların reklâm bütçelerini pek fazla etkilememektedir. Ankete katılan firmaların %13’lük azınlığının ise internet siteleri 0-3 yıl gibi yeni sayılabilecek bir zamandır kullanımdadır. %15’inin 10 yıldan uzun bir zamandır aktif olarak kullanımdadır. firmalar en azından ayda bir kez güncelleme yaparak. ankete katılan firmaların %24’ü internet sitelerini en az haftada bir kez güncellerken. nşaat projeleri genellikle uzun süreli oldukları için yüklenici inşaat işletmelerinin internet sitelerini her gün güncellemeleri beklenmese de. mevcut veya gelecekteki müşterilerine en doğru ve güncel bilgiyi ulaştırarak. %13’ü 3 ayda bir kez. bu sitelerin sıklıkla güncellenmesi müşterilerin firma ile ilgili güncel bilgilere ulaşmaları açısından oldukça önemlidir. ankete katılan firmalara internet sitelerinin olup olmadığı sorulmuştur. Ankete katılan firmaların. Tüketicide marka haberdarlığının oluşturulmasında önemli bir rol üstlenen internet kullanımına ilişkin soruda ise. %26’sının 3-5 yıldır. Resmi internet sitesi olan firmalara sitelerinin kaç yıldır kullanımda olduğuna dair bir soru yöneltilmiştir. firmaların %47’sinin internet siteleri 5-10 yıldır. Ankete katılan firmaların anılan soruya verdikleri cevaplar Tablo 6’da gösterilmiştir. Tablo 8’de bu soruya verilen cevaplar gösterilmiştir. Firmaların nternet Sitelerinin Kullanımda Olduğu Yıl 0-1 yıl 1-3 yıl 3-5 yıl 5-10 yıl >10 yıl Firmaların Yüzdesi (%) 2 11 26 47 15 Tablo 6’da görüldüğü üzere. Firmaların internet sitelerinin olması kadar. ankete katılan yüklenici inşaat işletmelerine. %41’i ayda bir kez.

Türk firmalarında eksik olan temeller. %73’ü ise internet sayfalarını kullanmayı tercih etmektedir. Bu çalışmada. Markalaşmaya Önem Verilmeme Nedenleri nşaat ürününün özellikleri gereği reklâm vermeye uygun olmaması Üretilen ürünün zaten önceden bir alıcısının olması Reklâma ayrılan bütçenin geri dönüşünün hesabının çok zor oluşu Sürekli bir müşteri kitlesinin bulunmayışı nşaat firmalarının reklâma ayıracak bütçelerinin kısıtlı olması Firmaların (%) 42 41 25 25 22 Yüzdesi Sonuçlar nşaat sektöründe son yıllarda yaşanan büyük ilerlemeler yoğun rekabet ortamının oluşmasına neden olmuştur. inşaat firmalarının gerek işletmelerini gerekse de sundukları ürün ve/veya hizmetlerini farklılaştırma ve bu yolla rekabet güçlerini arttırma ihtiyacını ortaya çıkarmıştır. Ankete katılan firmaların %48’i tekil markalama stratejisini kullanarak firma isimlerini ön planda tutmayı tercih etmektedirler. nşaat firmalarının markalaşma faaliyetlerine gereken önemi vermeme nedenlerinin başında 374 . %41’i ise üretilen ürünün alıcısının projenin başında belli olması nedeniyle inşaat firmalarının reklâm faaliyetlerine yeteri kadar önem vermedikleri fikrinde olduklarını belirtmişlerdir. vb. Ankete katılan firmaların %89’unun resmi bir internet sitesi bulunmakla beraber. dergi. Sektörde geliş menin sağlanması ve markanın etkin bir hâle gelebilmesi ancak bu eksiklerin giderilmesi halinde mümkün olacaktır. firmanın sektördeki bilinirlik düzeyi ve firmanın faaliyet gösterdiği alandaki mevcut iş hacmi. Bu durum. Sanılanın aksine.Tablo 8’de görüldüğü üzere. Bu amaçla firmalar farklı uygulamaları benimsemeye başlamışlardır. bilinçli yönetimlerin noksanlığı. Firmanın hedefleri. Ankete katılan firmaların %79’u markalaşma sürecinde reklâm verirken. 71 yüklenici inşaat işletmesinde 16 sorudan oluşan kapsamlı bir anket çalış ması gerçekleştirilmiş ve incelenen yüklenici inşaat işletmelerinin markalaşma stratejileri ve markalaşma sürecinde gerçekleştirdikleri faaliyetler ayrıntılı bir biçimde incelenmiştir. gazete. yazılı basın organlarını. yüklenici inşaat işletmelerinin reklâm bütçelerini önemli ölçüde etkilemektedir. %41’i ayda bir kez internet sitelerini güncellemektedir. markalaşmaya yüzeysel bakış ve ürüne odaklı anlayıştır. Anket sonuçları değerlendirildiğinde ise. Firmaların %61’i firmalarının ve/veya ürünlerinin (hizmetlerinin) tanıtımını yapmadan önce hedef kitlelerini belirlediklerini ifade etmişlerdir. Tablo 8 nşaat Firmalarının Markalaşmaya Önem Vermeme Nedenleri. ankete katılan firmaların %42’si inşaat ürününün kendine has özellikleri nedeniyle reklâm vermeye uygun olmaması. Markalaşma da. bu uygulamalardan sadece bir tanesidir. inşaat firmalarının reklâma ayıracak bütçelerinin kısıtlı olması %22 ile en önemsiz neden olarak gözükmektedir. Türk inşaat firmalarının markalaşmaya bakış açıları da pek çok yabancı ülkede olduğu gibi yetersizdir ve firmanın diğer organları ile bir bütünlük oluşturamamaktadır. yüklenici inşaat işletmelerinin büyük bir çoğunluğu rekabet avantajı sağlayarak toplam iş hacimlerini arttırma amacıyla markalaşma faaliyetlerini gerçekleştirmektedirler.

Yüksek Lisans Tezi. (2002) Essential Brand Book: Over 100 Techniques to Increase Brand Value.T. inşa ettikleri yapı türleri ve müşteri profili değişkenleri homojen bir şekilde tespit edilemediği ve her firmanın sayılan niteliklerin pek çoğuna az veya çok iştirak ettikleri için çalış ma inşaat firmalarının geneli için gerçekleştirilmiştir. Kaynaklar Aaker D. Building and Environment. 375 .ise.S. pp 822-829. Son yıllarda inşaat firmaları markalaşmaya daha çok önem vermeye başladıysalar da. Kogan Page Limited. ve Özcenk. işteki pozisyonları (Yüklenici. küreselleşme ile birlikte uluslararası pazarlarda iş hacminin artması ve bunun sonucunda gelişen rekabet ortamında. Türkiye’deki inşaat firmalarının genellikle sabit olmayan ve pek çok alanda değişen iş sahaları neticesinde anket yapılan firmalar yalnızca ana veya alt müteahhitlik yapan veya mal sahipliği yapan firmalar olarak. Fen bilimleri Enstitüsü. the bad and the ugly. Illinois Institute of Technology. inşaat firmalarının da markalaşmaya daha fazla önem vermeleri kaçınılmaz olacaktır. Haig M.. (2002) Marka sermayesinin oluşumu ve tüketici satınalma kararındaki etkisinin dayanıklı tüketim malları sektöründe incelenmesi. Special Report. inşaat ürününün kendine has özellikleri ve üretilen ürünün alıcısının projenin başında belli olması gelmektedir. benzer şekilde firmaların katıldıkları ihale türleri. Milford. yine de bu geliş meler halâ arzu edilen seviyede değildir ve diğer sektörlerle kıyaslandığında yetersiz kalmaktadır. Çalış manın yapıldığı yer olan Türkiye’de inşaat sektörünün kendisine has özellikleri ve koşulları mevcuttur. pp 62-64. (1998) Construction engineering and management and future ideas. stanbul. Limited. Hoyer W.A. (2004) Brand Royalty. Chicago. Sloan Management Rewiev. Journal of Consumer Research. 31 (4). M. London.cia. Gelecekte. son ziyaret tarihi 10 Mayıs 2009. T. Central Intelligence Agency. (1984) Examination of consumer decision making for a common repeat purchase product. U. . pp 47-56. (2005) Marketing orientation in construction firms: evidence from Turkish contractors. www. ortaklık vb. 40. Gelecekte bu konuda yapılacak araştırmalarda. . . bu konunun daha ayrıntılı ve özel bir biçimde incelenmesine olanak sağlayacaktır. 2nd Edition.Ü. mal sahibi. Kogan Page.org. (2001) Konut Karlı Olmaktan Çıktı. Ellwood I. D. M. firmaların iş sahaları. nşaat Dünyası Dergisi. 222. Birgönül. 11 (3). pp 257-265. Dikmen. Besen B. Binark.). müşteri profilleri ve finansal büyüklükleri gibi özelliklerine göre ayrılıp analiz edilerek benzer bir çalış ma yapılması. (1990) Brand extensions: the good. Andi G.

T.Laforet S. Yüksek Lisans Tezi. Fen bilimleri Enstitüsü. stanbul. (2005) Marka haberdarlığı. . algı ve kullanım davranışının satın alma kararı üzerindeki etkisi: TV ve ev sineması ürünleri kategorisinde markalar arası karşılaştırma.. (1994) Managing brand portfolios: how the leaders do it. Nicolino P. Alpha Books. 376 . (2000) Complete Idiot's Guide to Brand Management. 64 (5). Saunders J. Serin G. Journal of Advertising Research. F.Ü. Indianapolis. pp 34-35.

Bu durum çoğu zaman istenmeyen gecikmelere.tr S. Bu durum çoğu zaman istenmeyen gecikmelere. Gecikme süreleri 1. artan proje maliyetlerine ve sonradan ortaya çıkan engeller ile işlerin ağırlaşmasına sebep olur. yapı denetim firması yetkilileri ve proje müellifi mimar ve mühendisler gibi birçok ilgili tarafı bağlayan bir süreçtir. Bir apartman binasının inşaat ruhsatı için başvuran proje müellifinin. inşaat ruhsatı alım sürecindeki iade sebepleri ve bekleme süreleri zmir Konak Belediyesindeki ilgili personel. Ruhsat alım süreci. Son olarak.edu. Bu araştırma kapsamında.edu.edu. yapı denetim firması yetkilileri ve proje müellifi mimar ve mühendisler gibi birçok ilgili tarafı bağlar. inşaat ruhsatı alabilmesi için gereken ortalama bekleme süresinin 78 gün olduğu tespit edilmiştir. zaman alan ve belediye çalışanları. ilk olarak zmir Konak Belediyesinin mar ve Şehircilik Müdürlüğünde inşaat ruhsatı alım süreci şematik olarak belgelenmiştir. yapı denetim firması yetkilileri ve proje müellifleri ile yapılan röportajlarla değerlendirilmiş ve ruhsatlandırma ile ilgili sistemin sonuç odaklı olarak iyileştirilmesine ait öneriler listelenmiştir. artan proje maliyetlerine ve sonradan ortaya çıkan engeller ile iş lerin ağırlaşmasına sebep olmaktadır. zaman alan ve belediye çalışanları.Zeynep Doğan zmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü Mimarlık Fakültesi Mimarlık Bölümü C Blok/107 Tel: +90 232 750 7040 E-Posta: sevgidogan@iyte.Giriş nşaat ruhsatı belgesi alım süreci karmaşık. Murat Günaydın zmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü Mimarlık Fakültesi Mimarlık Bölümü E Blok.tr H.nşaat Ruhsatı Alımında Gecikme Sebeplerinin ve Sürelerinin Analizi Aysu Demirciefe zmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü Mimarlık Fakültesi Mimarlık Bölümü C Blok/107 Tel: +90 232 750 7040 E-Posta: aysudemirciefe@iyte. nşaat ruhsatı alım süreci de karmaşık. ade sebepleri. Anahtar sözcükler: nşaat Ruhsatı. 377 . inşaat ruhsatı için başvuran fakat iade edilen 29 proje iade sebepleri ve ruhsat alma süreleri bakımından detaylı bir biçimde incelenmiştir. Bölüm Başkanlığı Tel: +90 232 750 7014 muratgunaydin@iyte.tr Öz mar kanunlarının yönetilmesi ve uygulanması ağır işleyen süreçlerdir. Evrak eksikliğinin inşaat ruhsatı alımının gecikmesine neden olan en önemli sebep olduğu görülmüştür. Daha sonra.

Bu çalış mada. daha sonra da harita müdürlüğünden yapı yeri uygulama krokisi ile kot krokisini alır. Mal sahibi daha sonra bir yapı denetim firması ile anlaşma yapar ve tüm projeleri onlara teslim eder. 1 Ocak 2008 – 10 Haziran 2008 tarihleri arasında inşaat ruhsatı için başvuran fakat iade edilen 29 proje süreçteki aksamaların ve iade sebeplerinin analiz edilebilmesi için iade sebepleri ve bekleme süreleri bakımından detaylı bir biçimde incelenmiştir. aplikasyon ve subasman vizesi ile kaba inşaat ve ısı yalıtım vizesi yapılır. makine mühendisi ve elektrik mühendisi ile proje müellifleri olmaları için anlaşma yapar. Ruhsat kesildikten sonra yapı ruhsat şube şefi tarafından imzalanarak onaylanır ve mar ve Şehircilik Müdürüne gönderilir. zmir deki inşaat firmalarıyla en çok iş yapan 5 yapı denetim firması yetkilisi ve proje müellifi olarak belediyeye gelen 5 mimar ile ruhsat alım sürecindeki gecikmelerin sebeplerinin sorgulandığı ve sürecin hızlandırılmasına ait önerilerinin kaydedildiği röportajlar yapılmıştır. tapu kayıt örneğini ve aplikasyon krokisini. yapı ruhsat şube şefine gider. lgili belediyeden yapı kullanma izin belgesi alındıktan sonra mal sahibi bu evrakla zsu ve Tedaş’ a başvurur. Piyasada serbest çalışan bir mimar. nşaat ruhsatının alınmasının ardından inşaat yapım süreci başlar. 378 . Evraklar bir dosya halinde yapı ruhsat şubesi kayıt bölümüne teslim edilir. mevcut arsanın imar durumunu. Müdür tarafından imzalanarak onaylandıktan sonra dosya yapı ruhsat kayıt masasına gönderilir. sıhhi tesisat masalarında tetkik edilir. Kayıt masasının ardından dosya sırası ile mimari tetkik. nşaat ruhsatı başvurusunu mal sahibi ya da vekili olan bir kişi yapar. bağlı oldukları odalardan proje müellifliği belgelerini de alarak tüm evrak ve projeleri mal sahibine teslim ederler. şef tarafından da onaylanır ise son olarak mar ve Şehircilik Müdürünün onayına sunulur. Projeleri onaylatırken. inşaat ihtiyacının doğması üzerine. Bu işlemler devam ederken. elektrik ve suyu bağlatır. betonarme tetkik. Sırası ile temel vizesi. hazırladığı projeyi ilgili odasından onaylatır. Tüm masaların ilgilileri tarafından onaylanan dosya. Her masa ilgili projenin ve evrakların kontrolünü yapar. Her mimar ve mühendis. Tüm bu süreç Figür 1 de şematik biçimde özetlenmiştir. Bu işlemler tamamlandıktan sonra yasal işlemlerin başlaması için ilgili belediyeye müracaat edilir. mal sahibi müteahhit bir firma ile müteahhitlik sözleşmesi ve piyasada serbest çalışan bir mimar veya mühendis ile şantiye şefliği sözleşmesi yapar. Daha sonra sıvalar ve ince işler tamamlanarak inşaat bitirilir. Müdür tarafından onaylanan projeler inşaat ruhsatı kesim masasına gider ve inşaat ruhsatı hazırlanır. metraj. zmir Konak Belediyesindeki mar ve Şehircilik Müdürlüğü’ ne bağlı yapı ruhsat şubesinde görevli 4 belediye çalışanı. Ayrıca. inşaat mühendisi. Mimari projeye bağlı olarak elektrik. Bina kullanıma hazır hale gelir. tesisat ve betonarme projeleri hazırlanır. Mal sahibi inşaat ruhsatını yapı ruhsat kayıt masasından teslim alır.Mal sahibi. nşaat bittikten sonra mal sahibi yapı kullanma izin belgesi müracaatında bulunur.

nşaat Ruhsatı Alım Süreci Akış Şeması 379 .NŞAAT B T Ş KABA NŞAAT VE ISI YALITIM V ZES GÖREVL : HAKED Ş ŞUBES YAPI DENET M F RMASINA ÖDENEN HAKED Ş M KTARI: %80 APL KASYON VE SUBASMAN VIZESI GÖREVL :HAR TA MÜDÜRLÜĞÜ VE YAPI RUHSAT ŞUBES YAPI DENET M F RMASINA ÖDENEN HAKED Ş M KTARI: %60 YAPI RUHSAT KAYIT GÖREVL : YAPI RUHSAT ŞUBES TEMEL V ZES M MAR TETK K MASASI YAPI DENET M F RMASINA ÖDENEN HAKED Ş M KTARI: %20 BETONARME TETK K MASASI NŞAAT BAŞLANGICI METRAJ MASASI BELGEN N TESL M SIHH TES SAT MASASI proje onayı YAPI RUHSAT ŞUBE ŞEF onaylanmadı YAPI RUHSAT KAYIT MASASI Ruhsat onaylandı ruhsat onayı RUHSAT KES LD MAR VE ŞEH RC L K MÜDÜRÜ YAPI RUHSAT KES M MASASI proje onaylandı Figür 1.

Son Ay Vizeli Parsel Tapusu: Tapu dairesi mal sahibinin değişmediğine ve tapunun geçerli olduğuna dair tapunun arkasına onay vizesi yapar. Kot Krokisi: mar durumu veya vaziyet planına göre ada ve parsellerin köşe noktaları ile yapılacak binaların köşe noktaları ve varsa kademe noktalarının Ülke Nivelman Sistemine dayalı olarak gösterildiği krokidir. komşu parselde imar planına göre aynen muhafazası gereken ve arka cephe hattı çıkma yapılacak binanınkinden ileride olan bir bina bulunması halinde çıkmanın bu hattı aşmamak üzere bu tarafta komşu hududuna kadar devam ettirilmesi mümkündür. 9. nşaat Ruhsatı Başvurularının ade Sebepleri 1 Ocak 2008 – 10 Haziran 2008 tarihleri arasında yapı ruhsat şubesine müracaat etmiş ancak eksikleri nedeniyle iade edilmiş toplam 29 yeni inşaat dosyası bulunmaktadır. 2. nşaat ruhsatına yazılması gereken bir bedel olduğundan bu evrak istenmektedir.Evrak Eksiklikleri.1. çıkmaların yan komşu hududuna yaklaştırılmalarına izin verilebileceği gibi. ilgili belediyelerce tanzim ve onaylanan yapı ruhsatına esas belgedir. imar planı ve imar yönetmeliği ile öngörülen proje yapım koşullarını. Bu dosyaların tetkikinde toplam 42 iade yazısı elde edilmiştir. 1. iki taraftaki ilgililerin muvafakatı halinde ve ilgili belediyece mahzur görülmediği takdirde. 11. bu poligonların kot ve koordinatlarını da içeren 1/50 ve/veya 1/100 ölçekli kroki. 10. 42 iade yazısının 24 adedi yapı ruhsat kayıt (öntetkik) masası. iade sebepleri. 5. Arsa Kıymet Bedeli: Bedeller encümen tarafından belirlenmekte ve belge vergi dairesinden alınmaktadır. 15 adedi mimari tetkik masası. 1 adedi ruhsat masasından iade edilmiştir. Yol Genişliği Belgesi: mar planında belirtilen mevcut yol durumunun imar durumu belgesine işlenmesidir. ayrıca. Yapı Yeri Uygulama Krokisi: Vaziyet planının. 7. Yapı Denetim Hizmet Bedelinin Yatırıldığına Dair Makbuz Aslı: Hizmet bedelinin %20 si peşin geri kalanı hizmet sözleşmesindeki koşullara ve binanın seviyesine göre yatırılmaktadır. 6. 6 ana başlık altında toplanmış ve aşağıda kısaca açıklanmıştır (Tablo 1): 2. 1 adedi tesisat masası. TUS Belgeleri: Mühendis-Mimar Odaları Birliği-Harita ve Kadastro Mühendisleri Odası tarafından her bir ruhsat için verilen tescil belgeleridir. bulvar. 1 adedi betonarme masası. Dosyalardan %93’ünün yapı ruhsat kayıt (öntetkik) ve mimari tetkik masalarından iade edildiği görülmektedir. parsel ve yapı köşe noktaları ile imar hatlarının kot ve koordinatlarının parsele uygulamasında ve su basman vizesine esas röleve krokisinin düzenlenmesinde yaralanılacak poligonları. 4. 3. Numarataj Krokisi Aslı: Adres ve Numaralamaya lişkin Yönetmeliğe göre Belediye sınırları içerisinde bulunan meydan. mar Durumu Belgesi: Bir parselde inşa edilecek yapı veya yapıların mar Kanunu. 42 iade yazısı 50 farklı başlık altında toplam 249 iade sebebi içermektedir. 380 . Müteahhit Ticaret Oda Kaydı Aslı: Kişinin müteahhitlik yapabileceğine dair ticaret odasından alınmış kayıt ve onay belgesidir. Yan parselin Kat Maliklerinden Yanaşma zini Alınması: Bitişik nizama tabi yerlerde. Bu iade yazıları.2. cadde ve sokaklara cephesi olan yapılara verilen belgedir. harita mühendisince koordinatlandırılarak gösterildiği. iade edildikleri masalar ve bekleme süreleri açısından incelenmiştir. yazı ve kroki ile belirten. Elde edilen toplam 50 farklı başlık. 8.

Kimlik Nosu Yol Genişliği Belgesi Arsa Kıymet Bedeli Yapı Denetim Hizmet Bedelinin Yatırıldığına Dair Makbuz Aslı Yapı Denetim Sicil Gazetesi Fotokopisi Proje Müelliflerinin Sicil Durum Belgeleri Müteahhit Ticaret Oda Kaydı Aslı Müteahhit mza Sirküleri Aslı Ve Fotokopisi Müteahhit Sözleşmesi Kanal Belgesi Şantiye Şefi Sözleşmesi Mimari Proje Cd Kaydı Yapı Denetim Firması Denetçilerinin Tc.Maddesine Göre Noter Tasdikli Sözleşmede Belirtilen Bedelin Esas Alınması Gerekliliği nşaat Ruhsatı Verilememesi Statik Proje Hesapları Statik Proje Zemin Etüt Raporu Toplam 15 15 15 15 14 12 11 11 10 9 8 8 7 6 6 6 5 5 4 3 3 3 3 2 2 2 1 1 1 1 1 1 1 5 4 3 1 7 2 1 1 6 3 2 1 1 1 2 1 1 5 EVRAK EKS KL KLER 207 YÖNETMEL K HÜKÜMLER NE GÖRE PROJE TAD LATLARI MZA VE ONAY EKS KL KLER RESM SÜRELER N DOLMUŞ OLMASI 13 11 9 D ĞER PROJE EKS KL KLER 4 249 381 . mar Yön. Kimlik Nosu Mal Sahibi Tc.B.Tablo 1. Kimlik Nosu Müteahhit Tc.Göre Proje Tadilatı Yangın Yön. Zemin Etüt Sorumluluk Belgesi Müteahhit Vergi Levhası Fotokopisi Yapı Denetim Firması Denetçilerinin kametgah Belgesi TUS Belgeleri Şantiye Şefi Sicil Durum Belgesi mar Durumu Belgesi Numarataj Krokisi Aslı Yapı Yanaşma zin Belgesi Yibf Belgesi Yapı Denetim Kuruluşu Onaylı Proje Kontrol Form Belgesi Kot Krokisi Vekaletname Aslı mar Durumu Belgesi Yapı Yeri Uygulama Krokisi . nşaat Ruhsatı Sürecinde Dosyaların ade Sebepleri Proje Müellifleri Tc.0. Kimlik Nosu Yapı Denetim mza Sirküleri Son Ay Vizeli Parsel Tapusu Şantiye Şefi Oda Kayıt Belgesi Müteahhitin Sertifikalı Usta Çalıştıracağına Dair Taahhütnamesi nşaat Müh. Göre Proje Tadilatı Telekom Belgesi Onayı Zemin Etüt Raporuna Jeofizik Mühendisi mzası Elektrik Projelerinde Telekom Onayı Tesisat Projelerinde z-Su Onayı Bekleme Süresi çinde lgilenilmemesi Bekleme Süresi çinde Tadilata lişkin Çizimlerin Tamamlanmaması stinat Duvarı Ruhsatı Müracaatının Eksik Olması Tapu Kaydındaki Tecavüzlerin Kaldırılması Gerekliliği Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğinin 56.Ş. Göre Proje Tadilatı Sığınak Yön.2. Göre Proje Tadilatı Otopark Yön.B.

lgili meslek odasınca düzenlenen. 33. nşaat Müh. ilgili belediyelerce tanzim ve onaylanan yapı ruhsatına esas belgedir. Nüfus ve Vatandaşlık şleri Genel Müdürlüğü tarafından verilmiş olan numaradır. 28. Kimlik Numarası: Proje tasarımcılarına ait. Proje Müellifleri TC. vergi numarası gibi. 14. Yapı Denetim Sicil Gazetesi Fotokopisi: Yapı denetim firmasının kuruluş adresinin zmir olduğunu teyit etmek için alınır. mar Durum belgesi: Bir parselde inşa edilecek yapı veya yapıların mar Kanunu. Kimlik Numarası: Yüklenici kişiye. 23. Yapı Denetim Firması Yapı Denetçisi nşaat Müh. meslek adamının o andaki durumunu gösterir. meslek adamının o andaki durumunu gösterir. 18. 382 . imar planı ve imar yönetmeliği ile öngörülen proje yapım koşullarını. Kimlik Numarası: nşaat sahibi kişiye. Müteahhit TC. Nüfus ve Vatandaşlık şleri Genel Müdürlüğü tarafından TC. 19.Müteahhit Sözleşmesi: şin nasıl yapılacağını. her proje için işin adı yazılı belgedir. Müteahhit Vergi Levhası Fotokopisi: nşaat ruhsatında müteahhit firmaya ait bilgileri doldurmak için istenir. Kanal Belgesi: Yapının temiz su.12. Yapı Denetim Firması Denetçilerinin TC. Mal Sahibi TC. Müteahhit Firmanın Sertifikalı Usta Çalıştıracağına Dair Taahhütnamesi: Çalışan ustalar belirli bir eğitim almak zorundadırlar ve eğitimlerini tamamladıklarında buna dair sertifika alırlar. Proje Müelliflerinin Sicil Durum Belgeleri. 15. Belirli bir km sınırlaması vardır. Y BF Belgesi: Yapıya ilişkin bilgi formudur. Şantiye Şefi Oda Kayıt Belgesi: Şantiye şefinin ilgili odasına kayıtlı olduğunu gösteren evraktır. 17. 13. Ve Yardımcı kontrol elemanının kametgah Belgeleri: kamet adresinin zmir olduğunu teyit etmek için alınır. Yapı Denetim mza Sirküleri: Yapı denetim firması yetkililerinin isimlerinin ve imzalarının belirtildiği noter onaylı belgedir. 25. yapım süresi içerisindeki sorumlulukları ve ücreti kapsayan sözleşmedir 20. her proje için işin adı yazılı belgedir. 22. Şantiye Şefi Sicil Durum Belgesi: lgili meslek odasınca düzenlenen. Nüfus ve Vatandaşlık şleri Genel Müdürlüğü tarafından verilmiş olan numaradır. 26. yazı ve kroki ile belirten. 27. 16. Nüfus ve Vatandaşlık şleri Genel Müdürlüğü tarafından verilmiş olan numaradır. Vekaletname aslı: Bir kişinin başka bir kişiye bazı yetkiler verdiğini gösterir noter onaylı evraktır.Şantiye Şefi Sözleşmesi: şin süresini. Müteahhit . Mal sahibi . Müteahhit mza Sirküleri Aslı Ve Fotokopisi: Müteahhit firma yetkililerinin isimlerinin ve imzalarının belirtildiği noter onaylı belgedir. Belirli bir km sınırlaması vardır. Mimari Proje Cd Kaydı: Mimari projenin dijital bir kopyası ruhsat müracaatı sırasında teslim edilmek zorundadır. pis su ve yağmur suyu parsel içi tesisatının kent şebekesine bağlanması işleminin zmir Su ve Kanalizasyon şletmesi tarafından onaylandığını gösteren ve inşaat ruhsatı eki niteliğinde olan iki kademeli belgedir. 29. Kimlik Numarası: Yapı denetim firması yetkililerine ait. Yapı Denetim Firması onaylı proje kontrol formu belgesi: Yapı denetim firmasının binada neleri incelediğini gösteren formdur. vatandaşlarına verilmiş olan numaradır. koşullarını ve süresini belirten sözleşmedir. 24. 31. Zemin Etüt Sorumluluk Belgesi: nşaat mühendisinin yerinde yaptığ ı tetkik ve zemin etüt sonuçları dahilinde inşaat mühendisleri odasının hazırladığı ve sorumlu mühendisin onayladığı belgedir. 30. 21. 32.

5. 2. Proje Eksiklikleri. 3. noter tasdikli inşaat sözleşmesinde belirtilen bedel esas alınarak düzenlenmektedir. Elektrik ç Tesisleri Yönetmeliğinin Zayıf Akım Tesisleri başlıklı 69. nşaat Ruhsatı Başvurularının ade Süreleri şleyiş içerisinde iki farklı bekleme süresi tespit edilmiştir.6. Telekom belgesi onayı ve projelere Telekom onayı en sık rastlanan eksiklik olarak tespit edilmiştir. parsele ait vaziyet planı ve istinat duvarı betonarme projesi ile müracaat edilerek.3. stinat Duvarı Ruhsatı Müracaatının Eksik Olması: Parsel içinde istinat duvarı yapılması gereken hallerde. Belediyede yapı ruhsat kayıt müracaatında resmi bekleme süresi 10 gün. 383 . kot krokisi. kayıttan sonraki aşamalarda dosyanın resmi bekleme süresi 30 gündür. yapı denetim kuruluşu tarafından fenni mesuliyeti üstlenilmek kaydıyla. 3. Tablo 2 de en uzun sürede inşaat ruhsatı alan ve en kısa sürede inşaat ruhsatı alan dosyaların iade sebepleri listelenmiştir.0. Telekom uygunluk belgesi. kincisi ise mal sahibinin kendisinden kaynaklanan bekleme süresi.4. Bu belge belediye. 1. 2.2. kayıttan sonraki aşamalarda ise bekleme süresi 30 gündür. sığınak ve imar yönetmeliklerine göre revizyonunun en sık karşılaşılan hatalardan biri olduğu tespit edilmiştir. ham yollarda yol profili. Yönetmelik Hükümlerine Göre Proje Tadilatları. En çok eksik getirilenlerin betonarme projesi ve statik hesapları olduğu tespit edilmiştir. 4. bu taşmanın iptal edilmesi ve parselin temizlenmesi gerekmektedir. Tapu Kaydındaki Tecavüzlerin Kaldırılması Gerekliliği: Mevcut parsel sınırlarına bitişik parsellerden herhangi bir taşma var ise. Diğer Sebepler. 2. belediyenin ilgili biriminden ruhsat alınması gerekmektedir. Bu süreler içerisinde tespit edilen eksiklikler tamamlanmaz ise dosya iade edilir ve mal sahibinin yeniden müracaat etmesi gerekir. Birincisi belediyelerin resmi bekleme süreleri. 2. Resmi Sürelerin Dolmuş Olması. kaymakamlık ya da valiliklerce. Bu süreler içerisinde dosyaya ait eksik evraklar ya da çizimler tamamlanmaz ise dosya iade edilir ve ikinci bir müracaat gerekir. otopark. Yapı ruhsat şubesi kayıt bölümünde dosyaların resmi bekleme süresi 10 gün. Maddesine Göre Noter Tasdikli Sözleşmede Belirtilen Bedelin Esas Alınması Gerekliliği: Kamu ihalelerine girerken müteahhitler önceden yapmış oldukları iş leri gösteren işbitirme belgelerini teslim etmek zorundadırlar. nşaat Ruhsatı Verilememesi: mar durumu verilemeyen ya da buna benzer problemleri olan arsalarda inşaat ruhsatı verilememektedir. Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğinin 56. Bunu takiben zemin etüt raporlarının da eksik getirildiği görülmüştür.2. 2.2. Bunların toplam bedeli girilecek işin büyüklüğüne göre değişmektedir. Maddesi uyarınca yeni yapılan binalarda ankastre tesisat projesinin Türk Telekom tarafından hazırlanan teknik şartnameye uygun olduğunu gösteren belgedir. Mimari tetkik aşamasında projelerin yangın. mza ve Onay Eksiklikleri. Bu tür parsellerde yapılacak binalara istinat duvarı tamamlanmadan önce inşaat ruhsatı verilmemektedir.

En uzun ve en kısa sürede ruhsat alan dosyaların dökümü En uzun bekleme En kısa bekleme süresi süresi 197 49 1.iade X X X X X X X X X X X X X X X X X 4 13 ade ve Bekleme Sebepleri Statik proje 1-Proje Statik proje hesapları eksiklikleri Zemin etüt raporu 2.iade 1. Dosya ilk müracaatından 15 gün sonra yapı ruhsat kayıt (öntetkik) masasından 4 sebepten dolayı iade edilmiştir (Tablo 2). Röportajlar zmir Konak Belediyesindeki mar ve Şehircilik Müdürlüğüne bağlı yapı ruhsat şubesinde görevli 4 belediye çalışanı. Bu dosya ilk müracaatında yapı ruhsat kayıt masasından 13 ayrı sebepten 12 gün sonra iade edilmiştir (Tablo 2). zmir’deki inşaat firmalarıyla en çok iş yapan 5 yapı denetim firması yetkilisi ve proje müellifi olarak belediyeye gelen 5 mimar ile 384 .mza ve Telekom belgesi onayı onay eksiklikleri Elektrik projelerinde Telekom onayı Kanal belgesi Müteahhit imza sirküleri aslı ve fotokopisi Proje müelliflerinin sicil durum belgeleri Yol genişliği belgesi YDK hizmet bedelinin yatırıldığına dair 3. Dosya iade edildikten 12 gün sonra mal sahibi ikinci müracaatını yapmış ve 170 gün sonra da inşaat ruhsatını almıştır. kimlik numaraları Müteahhit ticaret oda kaydı aslı Toplam iade sebebi 4. Tablo 2. Dosya iade edildikten sonra mal sahibi aynı gün ikinci müracaatını yapmış ve 37 gün sonrada inşaat ruhsatını almıştır.Evrak makbuz eksiklikleri YDK imza sirküleri YDK sicil gazetesi fotokopisi YDK denetçilerinin ikametgah belgesi YDK denetçilerinin TC. En uzun sürede inşaat ruhsatı alan dosyanın süresi 197 gündür.Çalış ma kapsamında incelenmiş olan dosyalardan en kısa sürede inşaat ruhsatı alan dosyanın süresi 49 gündür.

inşaat ruhsatının yapı denetim firmaları tarafından verebileceğini düşünmektedirler. Ayrıca Yangın. mar Yönetmeliğinin piyasada çalışan. Röportaj sonuçlarında elde edilen ortak görüşler ise. yapı denetim firmalarının tecrübesiz elemanlar çalıştırarak inşaatı denetlemek yerine yavaşlattıkları da proje müellifi mimarların ortak görüşleri arasında yer almaktır 5. projelerin yönetmelik hükümlerine uygun olarak hazırlanması ve başvuru evraklarının tamamlanarak müracaat edilmesi gerektiğidir. imar kuralları vb. Yapı ruhsat şubesinde çalışan personelin üçüncü ortak görüşü. 385 . Bunun yanı sıra. Yapı ruhsat şubesinde çalışan personelin ikinci ortak görüşü. Ruhsat alım sürecinin süresinin kısaltılması verimliliğin ve süreç kalitesinin geliştirilmesinde önemli rol oynayabilir. Yapı Denetim Firması yetkililerinin ortak görüşü ise belediyelerde çalışan personel sayısının yetersiz olduğudur. Bunu yapmak için sürecin sadeleştirilmesi önemlidir. projelerin yönetmelik hükümlerine uygun olarak hazırlanması ve başvuru evraklarının tamamlanarak müracaat edilmesi gerektiği konusu ile çalışan personel sayısının yetersizliği ve yapı ruhsatı alınması sürecinin çok uzun olduğu ve çok fazla prosedür içerdiği yönündedir. Bu çalışmayla sürecin sadeleştirilmesi için el atılabilecek gecikme sebebleri analiz edilerek önemli bir aşama sağlanmıştır. konusunda uzmanlaşmış mimarlarla birlikte kurulacak bir komisyonla tekrar sorgulanıp.ruhsat alım süreçlerindeki gecikme sebeplerinin sorgulandığı hızlandırılmasına ait önerilerinin beklendiği röportajlar yapılmıştır.) sadeleşerek yoğunlaşırken karmaşıklığı ortaya çıkaran geciktirici nedenlerin elenmesi ile daha etkin bir hale gelebilir. Sonuç olarak. Bununla birlikte. öncelikle mimari projenin hazırlanıp. en fazla bekleme ve iade sebebi olarak evrak eksikliği tespit edilmiş olsa da. Bu sıralamanın ruhsat alma sürecini kısaltacağını düşünmektedirler. en uzun sürede inşaat ruhsatı alan dosyanın tek iade sebebi evrak eksikliği olarak tespit edilmiştir. ve sürecin Yapı Ruhsat Şubesinde çalışan personelin ortak görüşü. dosya düzenli olarak takip edildiğinde. gereksiz hükümleri kaldırılmak suretiyle daha sağlıklı bir hale getirilebileceğidir. Sonuç Dosyaların tetkiki sonucunda. Proje müellifi mimarlar da çalışan personel sayısının yetersiz olduğu konusunda hemfikirdir. En kısa sürede inşaat ruhsatı alan dosyanın iade sebebi ise. Deprem ve mar Yönetmeliklerinin birbiriyle çakışan bölümlerinin yeniden incelenmesi gerektiğini düşünmektedirler. güvenlik. belediyeden ön onay alındıktan sonra diğer projelerin hazırlanması gerektiği ve bu şekilde inşaat ruhsatı müracaatı yapılması gerektiğidir. proje ve evrak eksiklikleridir. evraklar kısa süre içerisinde tamamlanabilmektedir. Süreç odaklanması gereken temel konulara (deprem. yangın. sağlık. en fazla bekleme ve iade sebebi olarak evrak eksikliğ i tespit edilmiştir. Özellikle yapı ruhsatı alınması sürecinin çok uzun olduğu ve çok fazla prosedür içerdiği vurgulanmaktadır. Bunun yanı sıra sistemin değiştirilmesinin ve belediyelerin sadece bir kontrol mekanizması gibi işleyerek yapı denetim firmalarını denetlemesinin uygun olabileceğini.

pp 265-271..asp?page=hizmetler&sub=yapikullanma. (2005). ASCE Vol. edinme. Referanslar Adaman. ASCE (1986) Streamlining the building permit process. TÜS AD. Türkiye. (2008) Yapı kullanma birimi hizmetleri üzerine bilgi http://www. Bayındırlık ve skan Bakanlığına iletilen hata. Prosedürlerin azaltılması için çalışan personel sayısının yanı sıra kullanılan teknolojinin de iyileştirilmesi gerekmektedir. zmir Büyükşehir Belediyesi mar Yönetmeliği (2002).konak. Çarkoğlu.tr/index. Ena Kitapevi.bel. 2(4). (2002). A. Aralık 2002.. and Şenatalar.Son olarak yaptıkları araştırma kapsamında yazarların önerisi. Türkiye. Yayın No: TÜS ADT/2002-12/335. Kamu Reformu Araştırması. M. TESEV Yayınları. B. Toplumun Kamu Yönetimine. 386 . Journal of Management in Engineering. F. Türkiye. TÜS AD Yayını. Kamu Hizmetlerine ve Reforma Bakışı. mevcut sistemin eksiklikleri belirlenerek daha gelişmiş bir yazılım hazırlanmasıdır. talep ya da değişiklik dilekçelerinin incelenerek analiz edilmesi. S.. Kurumlarla diğer kurumlar ve kişiler arasındaki iletişim teknoloji yardımı ile daha hızlı ve verimli sağlanabilir. 5. Peer.

edu.Yalın Üretim lkelerinin nşaat Endüstrisinde Uygulanabilirliği Selin Gündeş Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Mimarlık Fakültesi. piyasa ve kanunların araştırılması gibi işlerin her seferinde yeniden gündeme getirilmesini zorunlu kılar. inşaat endüstrisinin kendine has özellikleri. Bütün bu farklılıklar inşaat endüstrisine özgü bazı teknik. stanbul 0212 2521600 E-posta: ergonul@msgsu. diğer endüstrilerde sadece üretim faaliyetinin başında yer alan yerel malzeme ve taşeron temini. inşaat endüstrisinin yapısal farkları göz önüne alındığında ne ölçüde uygulanabileceğini dört temel özelliğe (tek defaya özgü üretim. imalattan alınan fikirlerin bir çoğunun uygulanmasını güç hale getirmektedir. arsaya bağlı üretim. tüm dünyadaki inşaat endüstrilerinde. organizasyon yapısının ve rollerin belirlenmesi. Bu sebeple. Fakat. birçok kere performans ve verimlilik açılarından diğer endüstrilerle karşılaştırılılarak zayıf bulunmuş ve yoğun bir şekilde eleştirilere maruz kalmıştır. 1980’lerde Japon otomobil endüstrisinin hızla ilerleyerek. ekonomik. imalat endüstrileri. finansal ve yönetimsel sorunlara neden olmaktadır. Üretimin her seferinde yeni bir proje üzerinde ve yeni bir sahada yapılması.tr Nur Atakul Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Mimarlık Fakültesi.tr Sema Ergönül Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Mimarlık Fakültesi. yalın üretim. Bu çalış ma.edu. geçici örgütlenmeler ve yüksek maliyetler) odaklanarak tartışmakta ve bahsedilen özelliklerin etkilerini en az seviyeye indirmeyi hedefleyen bazı yenilikçi girişimleri ortaya koymaktadır.com Öz nşaat endüstrisi diğer endüstrilerden birçok sebepten dolayı değiş ik bir yapıya sahiptir. daha önceleri Amerikan firmalarının hüküm sürdüğü dünya otomobil pazarının önemli 387 . stanbul 0212 2521600 E-posta: selin. Anahtar sözcükler: inşaat endüstrisi. nşaat endüstrisi. imalatta benimsenmiş ve performans iyileştirme başarıları ispatlanmış bazı felsefe ve teknikleri örnek alıp uyarlamak önemli bir hedef haline gelmiştir. yalın yapım Japon malat Endüstrisi lkeleri ve Batı Dünyası YÜ kavramının tartışılması. stanbul 0212 2521600 E-Posta: nuratakul@yahoo. imalattan alınan üretim felsefelerinin ve özellikle Yalın Üretim (YÜ) görüşünün.gundes@msgsu.

ihtiyaçtan fazla üretim. Çünkü Toyotizmde hataların düzeltilmesi değil. Değer kavramının merkezinde müşteri yer almaktadır. ‘Fordizm’ ve ‘Toyotizm’ arasındaki başlıca farklar şöyle özetlenebilir: • Toyotizm. Japon üretim sistemleri arasında en göze çarpanı Taiichi Ohno’nun geliştirdiği “Toyota Üretim Sistemi” (TÜS) olmuş ve bu sebeple yeni çağ çoğu literatürde “Toyotizm” olarak adlandırılmıştır. 1999). TZÜ görüşünde. sorunlara zamanında müdahale etme ve çözümler bulma gibi görevler. Bunlar. şçiler. Hatta.1990). parça ve bileşenler ana firmaya uzun dönemli bir işbirliği ile bağlı olan tedarikçiler tarafından temin edilir.. Fakat. üretimin müşterinin talep oranına göre ayarlanması ve dolayısıyla stokların azaltılması esastır. üretim süresi daha kısa.1990. tedarikçilere ürünün kalitesi ve tasarımı konusunda büyük yetkiler verilmektedir. Dohse vd.1985). tedarik edilecek malzeme ve ekipmanın uzun dönemli planlaması yapılarak depolanmasını hedefleyen (just in case) Fordizm ilkelerine tamamen ters düşer. işçi uzmanlaşmasını desteklerken. malat endüstrisinde dünyaya daha önce egemen olan ve ‘Fordizm’ olarak adlandırılan akımın Japon tehdidine yenik düşmesi ile yeni bir üretim çağının başladığı iddia edilmiştir (Womack vd. YÜ’nün Fordizm’e olan üstünlüğüne yönelik iddiaları birçok çalış mada tartışılmıştır. Araştırmanın sonuçları çarpıcıdır: başarı üstün teknolojiden değil. Kalite kontrolü. teknoloji.. • Tam Zamanında Üretim (TZÜ) esaslı malzeme tedariki. malzeme ve personel maliyetleri daha düşük ve kalite daha yüksektir (Womack vd. Dolayısıyla yönetimin bu tür bir yapılanmaya istekli olması ve işçiler ve yönetim arasında güçlü bir işbirliği kurulması bu akımın temelini oluşturur. geleneksel üretim sistemlerinden farklı olarak. değişik görevlerde yer alabilmeli ve problemlere müdahale etme yetkisine sahip olmalıdır.1985). gereksiz işlem. Japon üretim sistemlerinin Japon kültürü ürünü olduğu ve batı dünyasına transfer edilemeyeceği fikrine odaklanmıştır. gereksiz taşıma (ürünler) ve beklemelerdir. YÜ sisteminin Japonya’da uygulamasının batı dünyasına yanlış aktarıldığı ve Japon 388 .1990). • YÜ ile sağlanan yüksek verimin bir sebebi de. özgün bir üretim sistemi ve yönetim tekniklerinin benimsenmesinden kaynaklanmaktadır. Yalın Üretim Felsefesine Yönelik Eleştiriler YÜ taraftarlarının. yalın üretim. Müşterinin algıladığı değere katkıda bulunmayan ama kaynak harcayan her işlem israf olarak nitelendirilmelidir. işçilerin bu sorumlulukları alabilecek yüksek vasıflara sahip olmalarını gerektirmektedir (Womack vd. öncelikle Fordizme göre daha esnek bir yapıya sahiptir. tedarikçilerle olan ilişkilerdir. Japonya’da.bir payını kapması ile başlamıştır. Fordizmde bulunan katı ve hiyerarşik örgütlenme yapısı Toyotizmde bulunmaz. “Japon tehdidi” olarak adlandırılan bu değişimin sebeplerini araştırmak ve Japon üretiminde rekabetçiliği bu derece artıran sihirli formulü keşfetmek için otomobil endüstrisinden uzmanlar Japonya’ya giderler. malzeme siparişi. stoklar. YÜ’ye göre israf azaltılmalı veya mümkünse yok edilmelidir. Kullanılan teknoloji ve beceriler batı dünyasındakilerin aynısıdır. 1950’lerde batı dünyasından alınmıştır (Dohse vd. gereksiz hareket (insan). Ohno (1988). Bu sistemde.1990). organizasyonda yer alan tüm bireylerin birden fazla görev üstlenmesini temel bir koşul olarak görür (Womack vd.. sıfır hata hedefini sağlamak ve sürekli iyileştirme yapmak esastır (Knill. • Fordizm. hatalar (üründe). Japon üretim sisteminde örgütlenme yapıları daha basıktır. Birinci grup eleştiri. kitle üretim sistemlerinde yedi tür israftan bahsetmiştir. • YÜ’de israf ve değer kavramları büyük önem taşır..

1989. TÜS’ün tüm endüstrilere aktarılabileceği ifade edilmiştir. 2008). TZÜ görüşü. nşaat Endüstrisi’nde Yalın Üretim Womack vd. TZÜ ortalamanın üzerinde talep artışına cevap verebilecek bir sistem olmadığı için de eleştirilere maruz kalmıştır (Karmarkar. stokları bir israf olarak nitelendirildiği için. Bu konu. 1990’lardan itibaren inşaat endüstrisinde YÜ tekniklerinin kullanım olanakları incelenmeye başlamıştır. stokların mümkün olan en düşük seviyede tutulmalarını ve ürünlerin küçük parçalar halinde sık sayıda sevkiyatını hedefler. süre ve güvenlik ile 389 . (2004) ise. Bu görüşe göre. tedarikçiler üzerinde baskıya yol açmakta ve dolayısıyla. Bu akımın önde gelen araştırmacılardan biri olan Lauri Koskela (1992) inşaat endüstrisindeki düşük verim. Parlak (1999). Aggarwal. YÜ’nün seri üretime yönelik bir uygulama olması ve herbir endüstri için uygun olabileceğini söylemenin yanlış olacağıdır (Jürgens 1995. Sullivan 1992). kalite. Sullivan (1992) ve Berggren (1992). Bu önkoşulları yerine getiremeyen imalatçıların YÜ tekniklerini uygulamaya çalış maları uygun bir yaklaşım değildir (Jorgensen ve Emmitt. yalın düşünce sisteminin imalat sektörüyle sınırlı kalmak zorunda olmadığını belirtmiş lerdir. belirsizlik ortamı ve karmaşık organizasyon yapıları ile karakterize edilen inşaat endüstrisinde benimsemek gerçekten mümkün olabilir mi? Dünyada. Winch (2003) ise YÜ’nün konut yapımı dışında inşaat endüstrisi için geçerli olmayacağını iddia etmiştir. Dohse vd. TZÜ’ye yönelik yaygın bir eleştiri ise sık ve küçük ölçüde yapılan nakliyat işlemlerinden doğacak trafik sıkışıklığı ve kirlilik gibi sorunlara odaklanır. (1990) tarafından yapılan “Dünyayı Değiştiren Makine” adlı çalışmada. YÜ prensiplerini uygulamanın bazı önkoşulları vardır. YÜ prensiplerinin sanılanın aksine Japonya’da imalatçılar arasında belirtildiği kadar yaygın olmadığını ve yapılan çalışmaların sadece TÜS’ne odaklanarak genelleme yaptıklarını iddia ederler. Peki birçok açıdan farklı bir yapıya sahip olan inşaat endüstrisi için hangi görüş daha doğrudur? Womack (1990) ve Womack ve Jones (2007)’un fikirleri doğrultusunda YÜ prensiplerini.sisteminin raporlarda belirtilen sistemlerden farklılıklar gösterdiği de iddia edilmiştir (Wilkinson ve Oliver 1990. YÜ’deki stresli çalışma şartlarına dikkat çeken ve bu koşullarda güçlü sendikalara sahip batı dünyasına uyarlama yapmanın zorluklarından bahseden diğer yazarlardır. Yine. tedarikçilerin bu yapılanmada iş yapmak istememelerine sebep olmaktadır.1985). YÜ’de ana sanayinin yan sanayi üzerindeki baskı gücü bazen eleştiri konusu olmuştur. (1985). işin yoğunlaştırılması. YÜ sisteminde uygulanan çalışma prensiplerinin işçileri zor ve ağır şartlar altında çalışmak durumunda bırakması bu yöndeki eleştrilerin ana hedefi olmuştur. Tedarikçilerin ana üreticiye olan bağımlılıkları. inşaat endüstrisi kapsamında aşağıdaki bölümlerde daha detaylı incelenecektir. Hines vd. 1996). Literatürde en çok eleştiri alan konu ise YÜ prensiplerinin işçilere yönelik tutumu ve önerilen takım çalışması ilkeleri ile ilgilidir. çalışma sırasında zaman kayıplarının azaltılması ve işçi sayısının mümkün olan en düşük seviyede tutulması gibi konulara dikkat çekmiştir. YÜ adı altında. Katayama ve Bennett. Bir başka sorun. Womack ve Jones (2007).

Hatanın tespitinden düzeltilmesine kadar geçen zamanın uzunluğu ve nihai kullanıcının isteklerinin yeterince göze alınmaması yapım sürecinin başlıca sorunlarındandır. 1996). Buna rağmen. Green (1999a. Öyle ise YÜ’de bahsedilen değer hangi “müşteri”nin algıladığı değer olmalıdır? 390 . işlemlerin bütünü açısından bakıldığında. Japon üretim tekniklerinin inşaat endüstrisinde kullanılmasında yaşanacak sorunları dile getiren çalış maların az olması ve bu akımın savunucuları tarafından eleştirilerin gözardı edilmesi dikkat çekici bir konudur. Yapı ömrü boyunca. 2002). 1993. Oysa inşaat endüstrisinde müşteri sınıflandırmasında sadece işveren yer almayabilir. yeni üretim felsefesi olarak adlandırdığı. malatta da aynı görüşün hakim olduğunu savunan Koskela. Örneğin. YÜ ilkelerinde önemli bir yere sahip olan değer ve israf kavramları da inşaat endüstrisinde sorun yaratan bir alandır. Koskela (2000) ancak akış faaliyetlerini göze alan bir bakış ile inşaat endüstrinin gelişebileceğini dile getirir. Yazar. Katayama ve Bennett. Planlamada. Green ve May (2005)’de standartlaştırılmış ve tekrarlayan üretime odaklanan YÜ’nün inşaat endüstrisine uygulanmasının birçok soruna yol açacağına işaret etmiş lerdir. YÜ’de değer kavramı sadece müşteri açısından ele alınmıştır (Ohno. bu görüşün her zaman en verimli sonucun elde edilmesine olanak vermediğini belirtir.1988). bahsedilen eksikliklerden yola çıkarak. üretimde. Dolayısıyla. Hataların engellenememesi Koskela (1992) tarafından yapılan kalite ile ilgili eleştirilerin temelini oluşturur. 2000. Yalın Yapım Kavramına Yönelik Eleştiriler YÜ’nün imalat endüstrisinde uygulanmasına yönelik eleştirilerin inşaat endüstrisi için bire bir geçerli olduğunu söylemek mümkün değildir. inşaat yönetiminde kullanılan teori ve tekniklerin projeleri zamanında. inşaat üretiminde dönüşüm (transformation) modelinin hakim olduğu görüşünü tekrarlar. ve değişimin çok olmasına sebep olur. bu sebeplerden ötürü. hiyerarşik organisyon yapısı ve kalite konularının ihmalinin bu yönetim görüşünün başlıca eksiklikleri olduğunu belirtir. akış ve değer kavramları açısından bakmak gereğini savunur. Koskela (2000). israf. “müşteri” olarak nitelendirilebilecek işveren ya da nihai kullanıcılar birden çok sayıda olabilir. inşa edilebilirliğin ve yenilikçiliğin zayıf. geleneksel yönetim anlayışı sadece dönüşüme odaklanmıştır ve dönüşümler arasındaki akışlar ihmal edilmektedir. projenin gerçekleştirilmesinde sıra hakimiyeti. inşaat endüstrisine hakim olan belirsizlik ortamı ve karmaşık örgütlenme yapıları göz önüne alındığında YÜ’nün yapı üretiminde uygulanmasında imalat endüstrilerine göre çok daha fazla sorunla karşılaşılması beklenilebilir. YÜ felsefesinin kullanılmasını önermiştir. Hiyerarşik organizasyon yapısı ise bütün yerine sadece bir işe odaklanmayı ve o işin maliyetini azaltma hedefini beraberinde getirir. 2000 yılında tamamladığı doktora çalışmasında Koskela. Mevcut eleştiriler. döngü zamanı ve değişkenlik gibi kavramlara gereken önem verilmemektedir. seri üretimde kullanılan bir felsefedir. değer. Koskela (1992).ilgili sorunların çözümüne yönelik. Buna göre üretim işlemi girdilerin çıktılara dönüştüğü birbirinden ayrı birçok alt işlemden oluşur. yapılacak işin zamanlama olarak birbirini izleyen ve uzmanlaşma gerektiren daha küçük işlere bölünmesi. YÜ. yani sıra hakimiyeti. inşaat endüstrisinde üretim faaliyetlerine dönüşüm. lk bakışta. Yazara göre. 1999b. maliyeti aşmadan ve istenen kalitede gerçekleştirmede başarısız olduğunu iddia eder. öncelikle YÜ’nün uygulanmasında bazı önkoşullar olduğu ve bu yüzden de tüm endüstrilerde kullanılamayacağı fikrine odaklanmıştır (Berggren. Akış faaliyetleri katma değer sağlamadığı için azaltılmalı veya yok edilmelidir.

işçi haklarına da dikkat çekilmektedir. eğer bu özellikler işveren. yapının tüm hayatını kapsayan bir yaklaşım ile ele alınmalıdır. arsa veya tasarımcı için elzem değil ise gerçekleştirilebilir. Yazarlar. değer ve israf kavramları. malatta ise tekrar eden ürünlerin hakim olması sebebiyle. seri üretim kapsamına girmez. inşaat endüstrisinde akış yönetimi. daha önceki yapılan işlerden elde edilen tecrübelerin ve karşılaşılan sorunlara bulunan çözümlerin bir sonraki işe aktarılmasının diğer endüstrilerdeki uygulamalara göre sınırlı kalmasıdır. nşaat endüstrisinde üretimin tek defaya özgü ve arsaya bağlı olması. işverenin öncelikleri ve ihtiyaçları her bir yeni üretim döngüsünde farklı olmaktadır. tedarik zinciri inşaata göre daha esnek ve yönetimi daha kolay olmaktadır. bir inşaat projesinde yer alan mesleksel çeşitlilik göz önüne alındığında çıkar çatışmalarının kaçınılmaz olduğunu vurgularlar. imalat endüstrisinde olduğu gibi. Koskela (2000) ancak bu sayede inşaat endüstrisinde bir dereceye kadar standartlaşma sağlanabileceğini ve akışların kontrol altına alınabileceğini savunmuştur.YÜ’de yer alan israf kavramı ise ayrı bir tartışma konusu olmuştur. Bu sebeplerden ötürü. hatalar. Çünkü her yapı birbirinden farklı olacak ve girdiler her üretim döngüsünde değişecek ve dolayısıyla akışlar da sorunlu olacaktır. her yeni proje için geçici örgütlenmeler kurulması ve bir üretim döngüsünde gerekli yatırım maliyetlerinin yüksek olması inşaat endüstrisinin kendine has birçok özelliği arasında en çok göze çarpanlarındandır. değişiklikler. YÜ felsefesi israftan kaçınmanın herkesin çıkarına olduğunu varsayar. bazı konut projeleri hariç. Her üretim döngüsünde yeni problemlerle karşılaşmak ve bu sorunlara her seferinde çözümler aramak YÜ prensiplerinden olan sürekli iyileştirmeyi zorlaştırdığını söylemek mümkündür Koskela (2000). Green 2002). tasarım yanlış lıkları. tekrar yapım. • Tek defaya özgü üretim: nşaat üretimi. bireysel ve grup çıkarlarını göz önüne alan bir yaklaşımın daha doğru olacağ ı görüşündedirler. YÜ tekniklerine başvurulmadan evvel. güvenlik maliyetleri ve malzemelerin gereğinden fazla tüketiminden meydana gelir. inşaat endüstrisindeki organizasyonlarda. Tek defaya özgü üretim ile ilgili diğer bir sorun. Bu tür farklılıklar belirsizliğin yüksek olmasına ve dolayısıyla YÜ’nün önemli bir prensibi olan akış denetimi’nin problemli olmasına yol açar. 391 . sadece o projeye özgü bazı tasarım ve uygulama çözümlerinin mümkün olduğunca elenmesi ile çözümlenebileceğini savunur. tek defalığa özgülük sorununun proje için üretilen ve daha önce kullanılmamış. israf ile sonuçlanan bir dizi değişkenlik ve belirsizliğe sebep olmaktadır. Bu sebeple. imalat endüstrilerine göre daha güçtür. nşaat sektöründe israf. YÜ tekniklerinin inşaat endüstrisinde uygulanabilirliğini tartışan çalışmalarda. inşaat yatırımlarında işveren ve kullanıcıların imalat endüstrilerinden farklı olarak çok sayıda olması israf kavramına da daha geniş bir açıdan bakmayı gerektirir. Tabi ki bu eleme. Green ve May (2005). batıdaki işçi sendikası kavramının ve geliştirilmiş işçi haklarının YÜ prensiplerinin batıya uyarlanmasında yaşanacak önemli bir engel olduğudur (Green 1999b. Bu sebeple. Green ve May (2005)’e göre organizasyonlardaki bu tür çatışmaları sadece ‘güç’ denetleyebilir ve bu olgu da YÜ taraftarları tarafından ihmal edilmektedir. Genel kanı. Yukarıda bahsedildiği gibi. nşaat ve malat endüstrileri: YÜ ilkeleri inşaat endüstrisinde uygulanabilir mi? nşaat ve imalat endüstrileri birçok yönden birbirinden farklıdır. Ayrıca. Bu özellikler.

• Arsaya bağımlı üretim: Yapı üretiminin her yeni bir proje için değiş ik bir arsada gerçekleştirilmesi. ticaret kanunlarını. değişen yerel yönetim gereksinimlerini. öğrenmek ve sonra da bu koşullara ayak uyduracak üretim ve organizasyon yapılanmasını her seferinde yeniden kurmak zorundadır. Nakliyat ve maliyet gibi sebeplerden ötürü. teknik. yerel tedarikçilerin seçimi. stratejik olarak coğrafi çeşitlendirmeye yönelmiş ve geniş bir alanda (bölgesel veya ülkelerarası) iş yapan inşaat firmalarında daha belirgin şekilde ortaya çıkar. her yapı üretiminde. 2001). yani imalat endüstrilerinde olduğu gibi sabit bir üretim yerinin (ör. farklı jeolojik koşullar ve çevresel faktörlere maruz kalma gibi arsaya bağlı üretim özellikleri. ekonomik ve finansal sorunlar doğurmaktadır (Propersi. yerel malzeme ve kaynak bulma zorunluluğuna. Arsaya bağlı üretim. Şekil 1’ de bu durum şematik olarak gösterilmektedir. korunaksızlık. nşaatta taşınmazlığın getirdiği diğer ilginç bir özellik ise. Örneğin uluslararası iş yapan bir firma. Aslında. Ürünler Ürünler Kaynaklar Kaynaklar (a) (b) Şekil 1. 392 . Şantiyede üretim. nşaat endüstrisinde ürün taşınamaz olduğu için geleneksel olarak üretim faaliyetleri zorunlu olarak şantiyede gerçekleşmektedir. Bütün bu sorunlar. 2006). malat endüstrilerindeki üretim faaliyetlerini doğrudan etkilemeyen iklim koşullarına açıklık. neredeyse her üretimde. dolayısıyla da geçici örgütlenmeler oluşmasına yol açar. iklim koşullarını öncelikle iyi belirlemek. fabrika) olmaması inşaat endüstrisinin belirsizliğe neden olan en önemli özelliklerinden biridir. imalat endüstrilerinde gözlemlenebilen sorunlara ek olarak. Bu zorlu yapılanma süreci YÜ’nün temellerinden olan karşılıklı güvenin oluşturulması ilkesine ters düşmektedir. malat (a) ve proje temelli (b) endüstrilerde ürün ve kaynak akışı (Lowe ve Leiringer. bu dört ana özelliğin hepsi yüksek derecede birbirleri ile ilişkilidirler. bir bölgeye odaklanmamış. birtakım örgütsel. malat endüstrilerinde ise işgücü sabit olup. üretimde değişkenlik ve belirsizlik gibi YÜ ilkelerini uygulamayı zorlaştırabilecek etkiler doğurur. makine ve insangücünün ürün üzerinde sürekli hareket halinde olmasıdır. ürün montaj bantı boyunca hareket eder. bölgesel tedarikçileri. gruplarının oluşturulması ve inşaat makinelerinin şantiyeye getirilmesinin düşünülmesi gereklidir.

finansörlerin çok güçlü bir role sahip olmalarını beraberinde getirir. Çoğu durumda. 2003) bu aksaklıkların giderilmesini amaçlayan. Birincisi. nihai kullanıcı. işveren. Lokasyon akış ı yapının taşınamaz olmasından kaynaklanır. önceden tahmin edilemeyen aksaklıklara müdahale etme yeteneğinin olmaması gibi nedenler ile olumsuz eleştirilere de maruz kalmıştır (Bortolazza vd. Proje finansmanı kapsamında yer alan uygulama modelleri de.nşaatta. ve otomobil imalatında bulunmayan ‘lokasyon akışı’. 2005. inşaat üretiminde. işgücünün sabit olmaması karmaşıklığa sebep olmakta ve dolayısıyla. faaliyet ve akışların zamanlamasının ve uyumunun sağlanamaması bir sonraki işin gecikmesine sebep olmaktadır. YÜ prensiplerinden akış denetlenmesini zor kılmaktadır. Makroekonomik şartlar nihai yapılara olan talebi etkiler. Proje bitiminde bu yapı doğal olarak kırılmakta. Finansman sorunu. 1998. isteklerini finansman olanaklarına göre ayarlamak ve sınırlamak zorunda kalmaktadırlar.. Çünkü inşaat endüstrisinin ürün talebi. Bu durum YÜ’nün çekim olarak adlandırılan ve talep oranlı üretim prensibine ters düşmektedir. Koskela. nihai kullanıcının isteklerinin uygulayıcı gruplara aktarılmasında yaşanan sorunlardır.2007). tedarikçi. diğer endüstrilerin iş ortamının geleceğine bağlıdır. yapı üzerinde sürekli hareket halindedirler. otomobil üretiminde yer alan iki ana akışa (bileşenlerin montaj hattına akışı ve otomobilin montaj hattında ilerlemesi) ek olarak üçüncü bir akış tipi olduğuna dikkat çekmiştir. Geçici ve karmaşık yapıdaki örgütlenmelerin YÜ prensiplerinin uygulanmasında yaratacağı diğer bir sorun da. • Geçici örgütlenmeler: Her inşaat projesinde daha önce muhtemelen birlikte çalışmamış. malzemelerin sahaya akışı. makroekonomik şartların yoğun bir şekilde üretimi etkilemesine sebep olur. nşaatta ise üç tür akış vardır. LP sistemi inşaat endüstrisine oldukça yayılmış olmasına rağmen. Örneğin. Bu tür bir yapılanmada. inşaatta bunun aksine işgücü sabit olmayıp. gemi veya uçak yapımında olduğu gibi. altyüklenici gibi grupların oluşturduğu yeni bir örgütlenme yapısı kurulmaktadır. projede yer alan değişik grupların aynı amaca hizmet etmesini destekleyen ve bu sayede bir dereceye kadar çıkar çatışmalarını önlemeye yönelik girişimlerdir. Bu durumda YÜ’deki değer anlayış ı ve çekim prensibi ile ters düşmektedir. tasarımcı. Koskela (1992) arsaya bağlı üretimden kaynaklanan sorunlara çözüm olarak şantiyede gerçekleşen faaliyetlerin sayısını azaltacak prefabrikasyon ve modularizasyon gibi çözümler önermiştir. 2000. Ballard ve Howell. Brodetskaia ve Sacks. bir sonraki projede yepyeni bir örgütlenme oluşmaktadır. 1992 yılında yaptığı çalışmada otomobil üretimi ve yapı üretimini karşılaştırmış. proje akışının geliştirilmesi için kurulmuş bir sistemdir. malatta ürün değişik iş grupları arasında gittikçe ilerlerken. Literatürde bu tür zorlukların aşılması için gruplar arasında kurulacak uzun dönemli işbirliği modelleri önerilmiştir. Bu durum imalat endüstrilerine göre daha yoğun bir koordinasyon çabası gerektirir ve dolayısıyla YÜ’nün akış prensibinin uygulanmasını zorlaştırır. Yüksek Maliyetler: nşaat endüstrisinin diğer endüstrilere kıyasla daha yüksek maliyetler gerektirmesi. Ballard ve Howell. Çok disiplinli ve geçici yapılanma ile ilgili başka bir sorun gruplar arasında uyum zorlukları ve çıkar çatışmalarıdır. YÜ’nün başlıca ilkelerinden olan ve üretimde yer alan her bireyin ana hedefe odaklanması ve karşılıklı güven ortamının sağlanması gibi hedefler geçici örgütlenme yapılarının doğasına ters düşmektedir. yüklenici. bir ülkede ihracat ithalata ağır • 393 . Yalın Yapımın inşaat endüstrisinde en çok yaygınlaşmış tekniği olan Last Planner (LP) sistemi (Ballard. ikincisi bina iskeletinin değişik montaj aşamalarına olan akışı.

imalat endüstrisindeki gelişmelerden faydalanmak için inşaat endüstrisine has bu özellikleri -kısmen de olsa. • Şantiye fabrikası: Bazı firmalar. mühendislik. inşaat endüstrisinin tek defaya özgü üretim. Yapı şantiyede hep aynı takım tarafından monte edilir (Dekker 1998.g. • Açık bina: Açık bina daha çok konut projelerinde uygulanmaktadır. tasarım çoğunlukla standart olup. sektöre giriş ve çıkış engellerinin diğerlerine göre daha düşük olması sebebi ile çok sayıda KOB ’ye sahip inşaat endüstrisinde. Bu uygulama ile tek defaya özgü üretim ve geçici örgütlenme yapılarından doğan sorunların aşılabileceği belirtilmiştir. Vrijhoef ve Koskela. şantiyede gerçekleşen üretim iş lemlerini dış etkilerden korumak için geçici çözümler bulmuşlardır. Görüldüğü gibi. onun gerisinde kalmaya başlar ise endüstriyel yapı talebi azalır. Vrijhoef vd. inşaat endüstrisinin doğasını bozmadan onun dinamik yapısına uyacak teknikler geliştirmeyi önerir (Ballard ve Howell. Literatürde. kinci grup ise. rakip firma sayısını ve dolayısıyla da talebi kontrol altında tutmak çok zor olmaktadır. inşaat endüstrisinin kendine has özelliklerinin elimine edilmesini hedefleyen başlıca girişimleri şöyle sıralamışlardır. imalat endüstrilerinde kullanılan tekniklerin inşaatta benimsenebilmeleri için inşaat sektörünün özelliklerinin etkilerini en az seviyeye indirmeyi hedefler. az sayıda tip proje mevcuttur. Ürünler prefabrike olmasına rağmen. inşaatı korumak için tasarlanan büyük tenteler veya şantiyede geçici beton fabrikalarının yapıldığı (e. tamamen şantiye dışında inşa 394 . tek defaya özgü üretim ve arsaya bağlı üretim özelliklerini azaltmayı hedefler. Bu uygulamada.1998. Peki gerçekten. Makroekonomik koşulların talebe olan etkisini gösteren diğer bir örnek ise. Saha dışında tamamen prefabrikasyona dayanan konutlar için tasarım. bu çözüm sadece tek defaya özgü üretim özelliğinden kaynaklanan sorunlara cevap verebilmektedir. Birinci grup. fabrikasyon ve montaj gibi üretim aşamaları tamamen önceden belirlenip standartlaştırılmıştır. uzun vadeli konut kredilerinin sağlanmasının konut talebine getirdiği artıştır. tünel inşaatında elemanların fabrikasyonu için) uygulamalar verilebilir. 2002). Bina. Bu çözüm. arsaya bağlı üretim ve geçici örgütlenmeyi kapsayan üç ana özelliğinden doğan sorunlarına hitab etmektedir. • Prefabrike modüler konutlar: Sekisui Heim tarafından geliştirilen standart modül ve parçalardan oluşan konutlar. Tasarımın işverenin isteklerine göre şekillendirildiği bu uygulamalarda. Bunun yanı sıra. Bu yöntem ile arsaya bağlı üretim ve geçici örgütlenme yapılarından doğacak sorunlar kontrol altına alınabilinir. Örnek olarak. bahsedilen tüm bu özelliklerin yarattığı üretim sorunlarına çözüm arayan iki ayrı grup fikir oluşmuştur. şantiyede montaj ve organizasyonun ayrı olarak organize edilmesi gerektiği için. ile tasarım büyük ölçüde standartlaştırılmakta ve montaj işlemi sahada hep aynı takımlar tarafından yapılmaktadır. ön montaj fabrikada yapılmaktadır.2005). • Önceden tasarlanmış yapılar ve konutlar: Küçük işyeri ve konut yapımı için birkaç firma önceden tasarlanmış binalar sunmaktadırlar. Bu çözüm. tüm parçalar prefabrike olup. YÜ’nün talep stabilitesi prensibine uyum sağlamak oldukça güçtür. • Prefabrike işyerleri: 2001 de yapılan Bollard ofis binası geleneksel yapıma çok değişik bir açı kazandırmış ilginç bir yapıdır.bertaraf etmek mümkün müdür? Vrijhoef ve Koskela (2005). az sayıda modelden oluşmaktadır. inşaat endüstrisinde. • Standart konutlar: IKEA ve Skanska tarafından geliştirilen standartlaştırılmış konut konsepti (Bo Klok).basarken.

pp. Birmingham. Thesis. 2004). Bir önceki bölümde belirtilen ve bu özelliklerin olumsuz etkilerini en az seviyeye indirmeyi hedefleyen bazı giriş imler ise. C.OPT. Sydney. Proceedings IGLC-15. Ancak bu şekilde. Bu sorunların. US. diğer endüstrilerden alınan fikirleri benimsemeden önce tüm bu koşulları göz önüne almak zorundadırlar.A. Bortolazza. Proceedings IGLC-13.T. pp. Yapının arsaya bağlı üretim sorunlarına hitaben yeni bir çığır açtığı söylenebilir.. G. imalattaki fikirlerin tam anlamıyla inşaat üretimine uygulanabilmesi mümkün olabilir. Univ. R. Brodetskaia. 395 .(1998) Open building systems: a case study. 488-497.(2000) The Last Planner system of production control. I.. 7(2). geçici örgütlenme yapılarından doğacak sorunlara kısmen çözüm olmaktadır. 124(1). artı eksilerinin objektif bir şekilde değerlendirilmesi ve tespitlerin yayımlanması gerekmektedir. Employment & Society.. R.. UK. Ballard.. 26 (5). Endüstrinin performansının artırılması için yukarıda yedi ana başlık altında toplanan bu örnekler hakkında daha detaylı çalış malar yapılması. Dekker. Howell. • Uzun vadeli işbirliğine dayalı çözümler: Uzun zamandan beri uygulanmakta olan ve yüklenicilerin altyüklenici ve tedarikçilerle stratejik işbirliği yapmasını öngören bu yöntem.119-133. Michigan. Sacks. (1985). G. D.JIT. imalat ile kıyaslandığında ek bazı sorunlara ve yönetim güçlüklerine yol açtığı görülmektedir.FMS? Making sense of production operation systems. Howell. Formoso. imalat endüstrilerinden alınan bazı fikirlerin uygulanmasını çok zor bir hale getirdiği gözlemlenmiştir. C.edilmiş.(2003) Lean Project Management. Berggren. Birmingham.B.The End of History?.(1998) Shielding Production: Essential Step in Production Control. MRP. 63(5). K.(2007) Understanding Flow and Micro-Variability in Construction: Theory and Practice.C. Building Research & Information. PhD. G. geleneksel yapım sistemlerinde. Work.8-12 Ballard. Harvard Business Review. G. 31(2). pp. Costa. Kaynaklar Aggarwal. pp 163-188. nşaat firmaları. yeni sorunlara sebep olmaları sebebiyle yaygınlaşmamış lardır. (2005) A Quantitative Analysis of the Implementation of the Last Planner System in Brazil”. deniz yolu ile arsaya nakledilmiş ve vinçle yerine konulmuştur (Maas ve Van Eekelen. 311–318. G. Journal of Construction Engineering and Management. Building Research and Information. 11-17 Ballard.(1993) Lean Production . S. Sonuçlar nşaat üretiminin kendine has özelliklerinin.

D. Espoo. (s. Center for Integrated Facility Engineering. H.Dohse... P.17. 87.147-166.. May. Knill. 33(6). S. (1995) Lean production in Japan: myth and reality. a review of contemporary lean thinking.(2000) The future of lean construction. Emmitt. 277) Blackwell Publishing Ltd.. Journal of Construction Research.. pp. pp. Jorgensen. University of California. The bollard: the lessons learned from an unusualexample of off-site construction. S. R. S. pp. Jürgens.. U. Proceedings IGCL-7. Green.. Karmarkar. T. Technical Report No. Berlin. VTT Building Technology. B.. U. Stanford Univ. v. Int. Katayama. 67(5). 3(1). (1999b) The missing arguments of lean construction.(2004).(1996) Lean production in a changing competitive world: A Japanese Perspective. Automation in Construction..8-23. B.pp. Berkeley. 122-131. VTT Publications 408. Green.D. B. PhD Thesis. M.. K. 115-146 Green. Bennett.498-511..(1992) Application of the New Production Philosophy to Construction. Commercial Management of Projects: defining the discipline. London Maas. Material Handling Engineering.72. S.(2000) An exploration towards a production theory and its application to construction. Lowe.a brave new world. Journal of Operations & Production Mgmt. Green. D.(1999a) The dark side of lean construction: Exploitation and ideology. CA.16(2). Green. Walter de Gruyter.994-1011. T.. S. S. USA.D. Jurgens.133-137.15(4). Brighton. W.(2006). pp. pp. D. Van Eekelen.(1985) From Fordism to Toyotism? The social organisation of the labour process in the Japanese automobile industry. Charles. L. 54(11). (2004) Learning to evolve. Int. CA. 396 . 24(10). Proceedings IGCL-8. Malsch. G. Engineering. Construction Management and Economics.(2008) Lost in transition: the transfer of lean manufacturing to construction.C.(2005) Lean Construction: arenas of enactment. Holweg. Koskela. 13.. N. pp 383-398. L.D. S. pp. pp 21-32. The New Division of Labour. models of diffusion and the meaning of ‘leanness’. (1989) Getting control of just-in-time. pp. 37–51.. Politics and Society. Rich. Journal of Operations & Production Mgmt. 14(2). Construction and Architectural Mgmt. U.349-66. (2002) The human resource management implications of lean construction: critical perspectives and conceptual chasms. Hines. Koskela. Littek. Harvard Business Review. Leiringer. (1999) How lean manufacturing matches today’s business. Building Research&Inf.D.

(1988) Toyota production system: beyond large scale production.T. D.(2005) Revisiting the three pecularities of production in construction. Womack. M. Oliver. Milano. Il sole 24 Ore S. Parlak.p. T. Portland. Building Research & Information. A. Italia.. stanbul. NY. Proceedings IGLC-13.Fordist Paradigmalar. Roos.(1992) Japanese management philosophies: from the vacuous to the brilliant. 397 . Jones. 107-118. Sydney.. Rawson Associates. B. L. Sullivan. D.. . Propersi.(1990) Obstacles to Japanisation: The case of Ford UK. J.66-87. Vrijhoef. Womack. Employee Relations. 12(1) Winch.D. 1(2). Productivity Press. Australia. J. Z. 31(2).(1990) The Machine that Changed the World.T. J. California Management Review. G. Wilkinson. Acar Basım. (1999) Yeniden Yapılanma ve Post.A.P..(2003) Models of manufacturing and the construction process: the genesis of re-engineering construction. Jones. N. 34 (2).P.(2001) Le imprese edili. R. Bilgi dergisi. Koskela.Ohno.(2007-ilk basım 1996) Yalın Düşünce. pp.

.

34156. Aynı zamanda. ERP sistemleri kaynak tanımının kapsamına sektöre ve ürüne bağlı olarak. Anahtar Kelimeler: Kurumsal kaynak planlama (ERP).tr Öz Ülkemizde. işgücü.com S. Proje Yönetimi Giriş ERP (Enterprise Resource Planning) sözcüklerinin baş harflerinin bir araya gelmesiyle oluşturulmuş bir kısaltmadır. ekipman ve zamandır. ERP sistemlerinin sayısının artan bir ivmeyle yükseldiği bu günlerde firmaların seçimlerini ve aksiyonlarını doğru bir şekilde yapabilmeleri için bir kaynak oluşturulması amaçlanan bu çalış mada karşılaşılan muhtemel riskler ve sebepleri incelenmiştir. 399 . malzemeyi. bazen yanlış tercihlerin yapılması veya kullanım hataları gibi sebepler de uyarlama ve kullanıma geçiş projelerinin başarısını etkileyebilmektedir.edu. iş gücünü. malzeme. zamanı. Nedenlerin. Yönetim Bilgi Sistemleri (MIS). stanbul Tel: (212) 498 4718 E-Posta: u. rekabet platformlarının global ölçeklere ulaşması sebebiyle daha etkin bir yönetim sistemine sahip olmanın değeri son yıllarda iyice anlaşılmaya başlanmıştır. ekipmanları. yönetilmesi ve planlanması gereken bütün kaynakların takip altına alındığı yönetim sistemidir. Sonuçta ortaya çıkan tabloya bakıldığında yapılan bu yatırımların azımsanmayacak bölümünün başarısızlıkla sonuçlanabildiği görülmektedir.Kurumsal kaynak planlama) sistemlerine olan ilgi ve ihtiyacları her geçen gün artmaktadır. nşaat sektöründe büyük çoğunlukla kaynak olarak kabul edilen başlıca parametreler. Bununla beraber özellikle geçtiğimiz son birkaç sene içerisinde inşaat yatırımlarının yüksek seviyede seyretmesi sonucunda çok sayıda inşaat firması. büyük bölümü inşaat firmalarının karakteristik özelliklerinden kaynaklanırken. parayı ve hatta tecrübeyi alabilmektedirler. ERP sistemlerine yatırım yapmıştır.dikmen@iku. üstlendikleri projeleri daha etkin sistemlerle yönetme gereklerini karşılayabilmek amacıyla ERP (Enterprise resource planning .Türk nşaat Sektöründe ERP Uygulamalarında Karşılaşılan Riskler Burç Yıldız M&N Mimarlık stanbul Tel: (212) 213 92 75 E-Posta: yildizburc@gmail. Temel itibariyle amaca yönelik bir çeşit yönetim bilgi sistemidir (MIS). Ümit Dikmen stanbul Kültür Üniversitesi nşaat Mühendisliği Bölümü Bakırköy. önde gelen firmaları. Genel olarak bir kurumun üretmesi gereken mal veya hizmetin sağlanabilmesi için kurum bazında ihtiyaç duyulan. nşaat Yönetimi. her geçen gün daha gelişen inşaat sektörünün.

günümüzde gittikçe daha kapsamlı hale gelen. rekabet koşullarının ağırlaşması sebebiyle kaynak yönetimine giderek artan bir hassasiyet göstermektedir. 2007). ardından gerçekleşme değerlerinin kayıt altına alınmasını ve en son olarak da planlanan ve gerçekleşen değerleri birbirleriyle kıyaslayarak kararlara ve iyileştirme yöntemlerinin yaratılmasına ulaşmayı metod olarak kabul eder. 2009) ve SAP (SAP. 2009) gibi firmalar seri imalat sektörlerinin ihtiyaçların olabildiğince iyi yanıt vermiş ve geniş kullanım alanları bulmuşlardır. Bununla beraber proje bazlı imalat yapan sektörlerin ERP sistemlerini kabullenmeleri göreceli olarak daha uzun sürmüş ve dünya çapında isimlerini duyurmuş olan ERP geliştiren firmalar bu konunun çeşitli sebeplerle gerisinde kalmışlardır. ERP Sistemlerinin Günümüzdeki Durumu Gelişen teknolojik olanakların da katkısıyla ERP sistemleri. yazılım sektörü vs.) önce düzenli imalat yapan sektörler (otomobil. veya en azından konuyla ilgili araştırma yapmasını sağlamıştır. Özellikle. Proje bazlı imalat yapan sektörlerden (inşaat sektörü. 400 . Bunu sağlamak için öncelikle planlama safhasını. Bilhassa 2000’li yıllarda gelişen işlemci. tekstil vs. Bütün kolları ve yan sanayileriyle beraber hızlı bir gelişim sürecine giren Türk nşaat Sektörü. temini kolay olmayan bu kaynakların mümkün olan en yüksek verimle kullanılmasının sağlanmasını hedefler. 1990’lı yılların başı itibariyle hem inşaat yönetimi hem de yazılım konusunda bilgi ve fikir sahibi olan az sayıda kişi ve kurumun geliş tirdikleri örnekler ve büyük çaplı az sayıda ki inşaat firmasının kendi bünyeleri için özel olarak geliştirdikleri yazılımlar ERP Sistemlerinin inşaat sektöründe kullanımına öncülük etmişlerdir. kullanım olanakları kolaylaşan ve yaygınlaşan bir görüntü sergilemektedir. Bu bütün ERP sistemlerinin en temel özelliğidir. sabit disk. Bu sebeple hemen hemen tüm sektörlerde bu yöndeki talepler giderek artmaktadır.ERP sistemleri. yiyecek-içecek. gemi imalatı. ERP sistemlerinin en öncelikli hedefi yönetici kademelerinin üretimin devamı için kritik kararlar alınabilmesini sağlayacak yorum ve raporlar üretilmesidir. Bu sebeple bu tür sektörlerde başarı göstermiş olan dünya şirketleri adlarını yıllar ilerledikçe daha fazla duyurmuştur. ORACLE (Oracle. telekomunikasyon. Yerel yazılım geliştiricileri sektöre özel geliştirmiş oldukları yazılımlarla konunun çözümlerini sunmuşlardır.) ERP sistemlerini daha önce tercih etmiş ve önemsemiştir. internet ve veri aktarım teknolojileri sayesinde daha da kolaylaşan uygulamalar bugün çoğu inşaat firmasının ERP sistemlerine yatırım yapmasını. ERP sistemlerinin kullanımı üzerinde çok sayıda yayın mevcuttur (Moon. Türk nşaat Sektöründe ERP Sistemlerinin Durumu 1950’li yılların ortalarına kadar kiremiti dahi ithal etmek zorunda olan Türk nşaat Sektörü 1970’li yıllardan beri uluslararası pazarlarda hedef geliştirmektedir. Rekabet koşullarının gün geçtikçe daha zor hale gelmesinin bir sonucu olarak kurumların sahip oldukları kaynaklarının yönetimi artık en önemli konulardan birisi olarak görülmektedir.

inşaat sektörü dünyada her geçen gün yeni aşamalar kaydeden ERP sistemlerinin bir çoğunu bünyesinde denemiştir. iş gücünün. Bunların yanısıra. özellikle sadece parasal kaynakları takip etmek üzere geliştirilmiş kurumsal kaynak planlama sistemleri başta olmak üzere kısıtlı yapıda bir çok ERP sistemi olarak sınıflandırılabilecek sistem mevcuttur. Yapıtaşı ERP® nşaat Yönetim Sistemi (Yapıtaşı. Sektörde bunların haricinde kullanılan sistemler olduğu gibi şirket bünyesinde geliştirilmiş sistemler mevcuttur. Bu bağlamda inşaat sektöründe kaynak planlaması yapılması için malzemelerin. Yakın zamana kadar hemen hemen her firmada muhasebe yazılımı adıyla görmeye alıştığımız bu sistemlerin genellikle depo-stok takibi gibi sonradan yapılan ekler ile ERP sistemine dönüştürülme çabaları olmuştur. 2009). 2009). • Sistem seçimi ile ilgili konular o Sunulan yazılım seçenekleri arasından hatalı seçim yapılması Firmanın genel çalışma sistemine uyarlı olmayan yazılım Firmanın genişlemesine paralel büyüyemeyen ve büyümesi çok güç olan yazılım o Seçilen ERP sisteminin Türk inşaat sektörünün uygulamalarına uygun olmaması ve uyarlanmasında ısrar edilmesi • Yönetim ile ilgili konular o ERP sisteminin yönetim kademeleri tarafından yeterli destek görmemesi o Yönetici değişiklikleri o ERP sorumlusunu yönlendiren birden fazla yönetici o Birden fazla ERP sorumlusu atanması o Veri girişi ve çıkış ı ile ilgili gereksiz yetki talepleri veya kademelenme • Sistemin iş letilmesi ile ilgili faktörler o Yazılımın veya üzerinde çalışmakta olduğu bilgisayar sisteminin güncelliğinin sağlanmaması veya sağlanamaması o Yazılım sisteminin sistematiğinin korunamaması. Türk nşaat Sektöründe Kullanımı Denenmiş ERP Sistemleri Türk nşaat Sektörünün denemiş olduğu ve kullanmakta olduğu ERP sistemlerini başlıca SAP Business Software Solutions Applications and Services (SAP. 2009) Microsoft Dynamics® AX/NAV (Microsoft Dynamics. mükerrer yazılımların oluşması ve sistemin dejenere olması 401 . Oracle® ERP (Oracle. paranın. 2009) olarak sayabiliriz. Bu denemeler en başta seçeneklerin azlığından dolayı biraz daha kontrolsüzken zaman ilerledikçe olumlu gelişmelerin ortaya çıkması sağlanmıştır. makina ve ekipmanların ayrı ayrı takibinin gerekliliği nedeniyle sık sık denenmesine rağmen sadece muhasebe tabanlı bu sistemlerin inşaat sektöründe kullanımı yetersiz kalmaktadır. Türk nşaat Sektöründe ERP Uygulamaları Sırasında Karşılaşılan Sorunlar Türk inşaat sektöründe ERP uygulamaları sırasında çok çeşitli sorunlar oluşabilmekte ve sonucunda da seçilmiş olan sistemin sağlıklı çalışabilmesinin önünde ciddi risk oluşturabilmektedir.Tüm bilgisayar yazılımlarında olduğu gibi. zamanın. 2009) Avinal nşaat Yönetimi (Avinal. Bu sorunların oluşmasında etken olan faktörlerin başlıcaları aşağıdaki başlıklar sayılabilir.

Anketlerde firma adına soruları firmanın ERP sorumlusu cevaplamıştır. Kullanmakta oldukları ERP sistemi ile ilgili olarak ta sisteme neden gerek duydukları. Yine anketin bir parçası olarak ERP sorumlusunun eğitim seviyesi sorulmuş ve neticesinde 12 yöneticinin lisans derecesi ve 8 yöneticinin de yüksek lisans derecesine sahip olduğu bilgisi alınmıştır. Firma ile ilgili sorularda firmanın yaşı. sektördeki faaliyet süreleri. çalışan sayıları ve ciroları değişiklik gösteren firmalara yer verilmiştir. 20 firma ile yüzyüze görüşme metodu ile yapılmıştır. birikim ve sonuçların tespiti amacıyla bazı sorular sorulmuştur. çalışan sayısı. 402 . ilk denemeleri olup olmadığı. cirosunun yanısıra yurtiçi ve yurtdışı projeleri ve proje stokları hakkında bilgi sorulmuştur. Elbette bu faktörlerin tümünü bertaraf etmek mümkün olabilir. Anket çalışmasında firma ortaklık yapıları. o Kullanıma tam olarak geçilememesi veya sistemin %100 uygun hale getirilmesi beklentisi o Kullanıcı direnci o Daha önceki başarısız ERP deneyimlerinin sisteme olan inancı azaltması Diğer faktörler o Sektördeki kayıt dışı çalış ma alışkanlığı nedeniyle tam entegre sistemin kurulamaması o Genel ekonomik şartlarda bozulma Yukarıda sayılan tüm bu faktörler Türk inşaat sektöründeki bir firmanın başarılı bir ERP sistemi kurup çalıştırmasın önüne çıkabilecek olası risk faktörleridir. Bu amaçla bir anket hazırlanmış ve sektörde faaliyet gösteren 20 firma ile birebir görüşerek sonuçlar derlenmiştir. firma bilgilerinin yanısıra. ERP sistemleri ile ilgili yapmış oldukları çalış malar sırasında edinilen tecrübe. Anket soruları Ankette firmalara. Bu çalışmanın amacı bu olası faktörlerin sektördeki etkinliğini araştırmaktır.• • Kullanıcılarla ilgili faktörler. Aşağıdaki paragraflarda bu çalışmanın sonuçları sunulacaktır. ortaklık durumu. kullanmakta oldukları sistemin kapsamı ve de başarı değerlendirmeleri sorulmuştur. Şekil 1’de firmaların yaş bilgileri özetlenmiştir. Sonuçlar Firma Bilgileri Daha önce yukarıda da söz edilen anketler.

Bingi ve diğ. eğitim ve uyarlama çalışmaları gibi tüm masrafları içermektedir. Ortaklık sayısı ortalaması tüm firmalar dikkate alındığında 6.10 8 Firma Sayısı 6 4 2 0 0 -10 11 .50 Yaş Grubu 50+ Şekil 1. 20 firmanın 6’sında mevcut ERP sisteminin firmanın ilk denemesi olmadığıdır. Ne var ki firmalardan biri ERP sistemini 14 yıldır.6 yıldır kullanmaktadır. Firmaların Sektördeki Faaliyet Süreleri Firmaların yarısı tamamen taahhüt sektöründe diğer yarısı ise hem taahhüt hem de gayrimenkul geliştirme alanında faaliyet göstermektedir. Firmaların şantiyelerinde ise ortalama 1036’sı kendi kadrolarında ve de 1356’sı taşeron kadrolarında olmak üzere toplam ortalama 2400 civarında personel çalışmaktadır.6’dır. 2008) 403 . Yukarıda verilen tüm bu verilerle firmaların ortalama olarak ortanın üzerinde uluslararası inşaat faaliyetinde bulunan firmalar olduğu söylenebilir.30 31 . Elbette yapılan bu harcamalar yazılım. Firmaların halen yürütmekte oldukları projeler. donanım. Yani diğer bir deyişle görüşülen firmaların gelirleri %55 yurtdışı ve %45 yurtiçi şeklindedir. Bu süre ERP gibi kapsamlı bir sistemin tam anlamıyla getirilerini görmek için kısa süreli bir deneyim olarak kabul edilebilir.20 21 . (1999) bulgularına göre toplam masraf yazılım için yapılan masrafın 2 – 3 katıdır. Tüm firmaların ortalaması ise 94 000 Avro’dur. diğeri ise 8 yıldır kullandığını beyan etmiştir. firma başına ortalama yurtdışında 160 milyon Avro ve yurtiçinde 130 milyon Avro olmak üzere toplam ortalama 290 milyon Avrodur. müşavirlik. Alınan cevaplarda çarpıcı bir nokta ise. Firmalar mevcut sistemlerini ortalama 2.40 41 .0 yıla düşmektedir. Bu şirketler ortalama dışına alınırsa ortalama kullanım veya firma deneyimi süresi 2. Firmaların 7 adedi temel olarak tek ortaklı ve geriye kalan 13 adedi çok ortaklıdır. ERP Sistemi Bilgileri Yapılan anket sonucunda ankete katılan 20 firmanın 5 ayrı ERP sistemi kullandığ ı bilgisine erişilmiştir. Firmaların merkez teşkilatlarında ortalama çalışan sayısı 54’tür. Elbette bu oranlar ülkelere ve firma büyüklüklerine göre farklılık göstermektedir (Sudzina. Firmalar yine vermiş oldukları cevaplarda ERP sisteminin kurulması amacıyla 16 000 – 350 000 Avro harcadıklarını beyan etmişlerdir.

neden bir ERP sistemine ihtiyaç duyduğu sorulmuş ve cevap olarak aşağıdaki şıklardan bir veya birkaçı işaretleyebilecekleri söylenmiştir. Departmanlar arası iletişimin iyileştirilmesi h. Bu sonuca ulaşılmasında muhtemel sebepler kullanım alışkanlığı arttıkça sistemin faydalarının daha iyi görülmesi diye düşünülebilir. kalite standartları gereği f. Şekilden de görüleceğ i üzere firmaların ERP sistemi kurmaktaki öncelikleri kurumsallaşma. Şantiye sayısının çokluğu b. Diğer Bu bazda gelen cevaplar Şekil 2’de grafik olarak gösterilmiştir. Kurumsallaşma c. Sağlıklı proje arşivlerinin oluşturulması g. 20 18 16 14 12 10 8 6 4 2 0 a b c d e f g h Gerekçe Şekil 2. Firmalara kullanmakta oldukları ERP sistemini nasıl değerlendirdikleri sorulmuş ve kendilerine sahip oldukları sistemi 5 üzerinden (5=çok başarılı) değerlendirmeleri istenmiştir. ISO vs. a. Benzer bir çalışma yapılan masraflar ile verilen başarı notu arasında yapılmış ve sonuçlar Şekil 3c’de verilmiştir.6’dır. Uluslararası çalış ma e.Firmalara. Tüm firmaların aritmetik ortalaması 3. sağlıklı proje arşivlerinin oluşturulması ve departmanlar arası iletişimin iyileştirilmesi noktasında odaklaşmaktadır. Denetim – Şeffaflık d. Firmaların ERP Sistemi Kurma Gerekçeleri Adet 404 . Diğer yandan Şekil 3b’den de görüleceği üzere sisteme olan beğeni artmaktadır. Şekil 3a’dan görüleceği üzere firmalar sahip oldukları sistemleri ağırlıklı olarak 3 ve 4 notuyla değerlendirmişlerdir. Sonuçlar Şekil 3’te verilmiştir. Bu şekilden görüleceği üzere yapılan masraf arttıkça sistemin başarı notu yükselmekte ise de az