TMMOB NŞAAT MÜHEND SLER ODASI ESK ŞEH R ŞUBES

5.

YAPI ŞLETMES / YAPIM YÖNET M KONGRES

B LD R LER K TABI
22-23 EK M 2009 ANEMON OTEL – ESK ŞEH R

TMMOB nşaat Mühendisleri Odası Eskişehir Şubesi Büyükdere Mah. Bayraktepe Sk. No:22 ODUNPAZARI/ESK ŞEH R Tel:+90(222) 229 28 00 / Fax:+90(222) 229 28 01 e-posta:imoeskisehir@imo.org.tr Web: www.imoeskisehir.org.tr

ISBN:

41. DÖNEM MO YÖNET M KURULU ÜYELER H.Serdar HARP Alaettin DURAN Levent DARI Züber AKGÖL Abdullah BAKIR Metin KORKMAZ lker ÜNDEZ ( Başkan ) ( 2. Başkan) ( Sekreter Üye ) ( Sayman Üye ) ( Üye ) ( Üye) ( Üye)

ESK ŞEH R ŞUBE YÖNET M KURULU ÜYELER Erman GÖLET Bülent ERKUL Berrin Ç FTÇ Ömer ARIÖZ S.Selim ŞENGEL Mert KAYA Murat ÖZARSLAN (Başkan) (Sekreter Üye) (Sayman Üye) (Üye) (Üye) (Üye) (Üye)

SUNUŞ Yaklaşık otuz yıl önce mezun olan nşaat Mühendisleri; Yapıları hem tasarlar, hem de inşa ederlerdi. Ancak dünyadaki ekonomik gelişmeler, teknolojik ilerlemeler ve insanların talepleri değişimi zorunlu kıldı. Pek çok kişinin uzun zamanda bitirilen inşaatlara tahammülü yok artık. Yapım işleri başlamadan önce projenin ne kadar parayla biteceğini bilmek gerekli hale geldi. Yapım sürecindeki paranın ve sürenin yönetimi teknik bilgi ile yarışır hale gelince uzmanlaşma kaçınılmaz oldu. Bizler, uzmanlık alanlarının gerekliliğine yürekten inanıyoruz. Ancak nşaat Mühendisliği kavramını da bir bütün olarak algılıyoruz. Bu bağlamda başarılı bir tasarımcı olmak için yapım koşullarının çok yakından bilinmesi; iyi bir Yapı şletmecisi olabilmek için de tasarımın ana unsurlarının hiçbir zaman unutulmaması gerektiğini düşünüyoruz. Daha önceki dönemlerde sadece yapı, hidrolik ve ulaştırma alanında yapılan master ve doktora çalışmaları günümüzde çok çeşitlendi. nşaat Mühendisleri Odası da gelişmelere paralel olarak pek çok yetkinlik alanı tanımladı. Bunlardan birisi de Yapım Yönetimi yetkinlik alanıdır. Şubemiz de bu noktadan hareketle Yapı şletmesi ve Yapım Yönetimi kongresinin 5.sini düzenleme görevini üstlenmiştir. Düzenleme Kurulu olarak temel amaçlarımızdan biri, akademisyenler kadar konunun uzmanı olan uygulamacıların da kongreye katılımlarını sağlamak idi. Ancak bu konuda istediğimizi tam olarak elde edemedik. Uygulamada çalışan meslektaşlarımızın ne yazık ki bilgiyi derleme, yazma ve paylaşma alışkanlıkları yok. Bunun bir kültür sorunu olduğunu ve en kısa zamanda da aşılması gerektiğini düşünüyoruz. Çünkü şantiyenin tozunu yutarak, çilesini çekerek elde edilmiş pek çok deneyim en az akademik çalışmalar kadar önemli ve değerlidir, ayrıca ilgililerce de mutlaka paylaşılmalıdır. Bilim Kurulumuz gönderilen 51 bildiriyi inceleyerek değerlendirmiş; konu, amaç ve kapsam bakımından uygun bulunan bildiriler kongre kitabında toplanmıştır. Kongre’yi düzenleyen MO Eskişehir Şubesi Yönetimi’ne, bildiri sahiplerine, bildirileri değerlendiren Bilim Kurulu üyelerine, katılımcılara, Kongre süresince değerli görüş ve eleştirileriyle katkı sağlayan herkese teşekkür eder, Kongre’nin başarılı geçmesini ve amacına ulaşmasını diler saygılar sunarız.

Kongre Düzenleme Kurulu adına Fercan YAVUZ

B L M VE DANIŞMA KURULU Prof.Dr. Doğan SORGUÇ Prof.Dr. Orhan Yüksel Prof.Dr. lker ÖZDEM R Prof.Dr. David ARDITI Prof.Dr. Talat B RGÖNÜL Prof.Dr. Ekrem MAN SALI Prof.Dr. Emin ÖCAL Prof.Dr. Recep KANIT Prof.Dr. Haluk ÇEÇEN Prof.Dr. Hakkı ÖNEL Prof.Dr. Alaattin KANOĞLU Prof.Dr. Heyecan G R TL Prof.Dr. Nurten ERDOĞAN Doç.Dr. Ahmet Murat ÇIRACI Doç.Dr. rem D KMEN TOKER Doç.Dr. Murat GÜNDÜZ Doç.Dr. Aynur KAZAZ Doç.Dr. Gökhan ARSLAN Doç.Dr. Emel LAPTALI ORAL Doç.Dr. Ahmet ÖZTAŞ Yrd.Doç.Dr. Uğur MÜNGEN Yrd.Doç.Dr. Osman AYTEK N Dr. Murat KURUOĞLU Dr. Hüseyin GENCER Dr. Ümit IŞIKDAĞ

DÜZENLEME KURULU Fercan YAVUZ lker ÖZDEM R Osman AYTEK N H.Selim ŞENGEL Hakan KUŞAN Erman GÖLET Bülent ERKUL Berrin Ç FTÇ

SUNUŞ Son yıllarda inşaat sektöründeki gelişim ve değişimlere paralel olarak “Yapım Yönetimi ve Yapı şletmesi” alanında da gelişmeler olmaktadır. Bilimsel ve teknolojik alanlardaki ilerlemelerin ve yeni bilgilerin meslektaşlarımıza ulaştırılması ve gelişmelerinin sağlanması da kaçınılmaz bir gereksinim ve örgütümüzün temel görevidir. Bilgilerin güncelleştirilmesi, gelişmelere daha çabuk ve kolay ulaşma olanaklarının sağlanması ve meslek grubumuza dahil projeci ve uygulayıcıların kendilerini yenilemeleri de gerekmektedir. nşaat Mühendisleri Odası Eskişehir Şubesi, 1996 yılından bugüne kadar çeşitli aralıklarla yapılan ve 4 kongreden oluşan zincirin yeni bir halkası olarak düzenleyeceği “5. YAPI ŞLETMES /YAPIM YÖNET M KONGRES ” ile bu alandaki eksikliği kapatmayı hedeflemektedir. lki 1996, ikincisi 2000, üçüncüsü 2005 yılında gerçekleşen kongreler, Yapı şletmesi Kongresi adı altında, dördüncüsü de 2007’de nşaat Yönetimi Kongresi adıyla gerçekleştirilmiştir. Bu kez ise MO Yönetim Kurulunca Yapı şletmesi ve Yapım Yönetimi Kongresi adı altında yapılması uygun görülmüştür. Kongrenin temel amacı, inşaat mühendisliği alanında öne çıkan yapım yönetimi konusundaki eğitim, mesleki sorunlar, önemli uygulamalar, teknolojik gelişmeler ve inşaat sektörünün ulusal ve uluslar arası sorunlarının ele alınmasıdır. Konuyla ilgili akademisyen, uzman, bürokratların özgün çalışma ve birikimlerinin paylaşılması; özellikle de uygulamacıların başarılı yönetilmiş projelerinin sergilenmesi, ayrıca başarısızlık ve sorunlarının tartışılarak çözüm önerilerinin geliştirilmesi de amaçlanmıştır. Şubemizce düzenlenen kongreye bildiri sunanlara, bilim ve danışma kurulu ile düzenleme kuruluna ve kongre sürecine katkı sağlayan herkese teşekkür ederim.

Erman GÖLET TMMOB nşaat Mühendisleri Odası Eskişehir Şube Başkanı

V.Ç NDEK LER Sıra No Bildiri 1 nşaat Projelerinde Süresel Planlamayı Etkileyen Faktörler ve Etki Derecelerinin Türkiye Koşullarında Belirlenmesi Murat Kuruoğlu – Merve Sevim – Hilal Şaşmaz – Volkan Eczan – Ümit Işıkdağ Günümüz Şantiye Koşullarının Literatür ile Kıyaslanması ve Mevcut Durumun Değerlendirilmesi Murat Kuruoğlu – Merve Sevim – Volkan Eczan Yapı şletmesi ve Yapım Yönetimi Kapsamında Eskişehir TED Koleji Örneğinin rdelenmesi Zeynep Arda – Zuhal Özçetin – Mehmet Eminel Teknik Üniversite Konseptinde Gelişmeler Karşısında nşaat Yönetiminde Olanaklar ve Sınır Koşulları Prof.Binyılda Yaşayan Osmanlı Köyü – Cumalıkızık Projesi Nilüfer Taş – Murat Taş nşaat Sektöründe Y D (Yap.şlet-Devret) Modeli Sözleşmeler le 4735 Sayılı Yasada Belirtilen Yapım şleri Sözleşmelerinin Karşılaştırılması Muhammed Koçer – Osman Aytekin – Hakan Kuşan – lker Özdemir Kamu hale Mevzuatında Yapılan Değişikliklerin Mühendisler Açısından Tarihsel Süreçte Değerlendirilmesi Hüseyin Gencer Sürdürülebilirlik Kavramının Yapım Proje Yönetimi Açısından Değerlendirilmesi Selin Gündeş – Sema Ergönül – Nur Atakul Mühendislik ve Tasarım Hizmeti Sunan Firmalarda Bilgi Teknolojilerinin Kullanımı Gül Polat – Atilla Damcı Kamu halelerinin Değerlendirilmesinde Bulanık Mantık Yaklaşımı ve Uygulaması Sayfa No 13 Bildiri 2 23 Bildiri 3 31 Bildiri 4 53 Bildiri 5 61 Bildiri 6 71 Bildiri 7 83 Bildiri 8 95 Bildiri 9 107 Bildiri 10 117 . Doğan Sorguç Yönetimsel şbirliği: 3. Dr.-Ing.

Burak Öz – Ekrem Manisalı Bildiri 11 Bildiri 12 Bildiri 13 Türkiye’de nşaat Sektöründe ş Sağlığı ve Güvenliği Ayşegül Ercan ş Kazalarında Cezai Sorumluluk ve Yaptırımlar Uğur Müngen – G. Hüseyin Ertaş – Ahmet Öztaş – Mehmet Tekinkuş nşaat Sektöründe Benchmarking Yönetim Tekniğinin Uygulanmasına Yönelik Bir Model Önerisi M. Halil Gerek Eşzamanlı Mühendislik Kavramının Türk nşaat Sektöründe Uygulanabilirlik Düzeyinin rdelenmesi M. Emin Öcal – Berna Şekerci nşaat Yönetiminde Veri Madenciliği Uygulamaları Eda Noyan nşaat Firmalarında Bilgi Yönetimi Stratejisi Erkan Karaman – Serdar Kale Beton Prefabrikasyon Sektöründe Pazar Yönlülüğü Tülay Çivici – Erkan Karaman – Serdar Kale Üst Yapı nşaat Projelerinde. Öngörülemeyen Maliyetlerin 129 139 151 Bildiri 14 161 171 Bildiri 15 Bildiri 16 177 Bildiri 17 191 Bildiri 18 203 Bildiri 19 213 225 231 241 Bildiri 20 Bildiri 21 Bildiri 22 Bildiri 23 . Emre Gürcanlı 4734 Sayılı Kamu hale Kanunu’nun Yapım şleri haleleri Uygulamalarında Karşılaşılan hale Uyuşmazlıkları ve Çözüm Önerileri Gökhan Çiçek – Serkan Kıvrak – Gökhan Arslan htiyaç Programı Hazırlama Sürecinin Proje Yönetimi Bağlamında rdelenmesine Yönelik Bir Uygulama: l Özel dare Binaları Gülden Gümüşburun Ayalp – Erkin Erten Yapı şletmesine Emeği Geçenler Özge Akboğa – Orhan Yüksel Yapı şletmesi Eğitiminde Yurtdışı Eğitim Programlarının ncelenmesi Selim Baradan – Özge Akboğa – Gülben Çalış – Orhan Yüksel Staj ve Bitirme Projelerinin nşaat Mühendisliğinin Yapım Yönetimi Eğitimindeki Katkısının ncelenmesi: Gaziantep Üniversitesi Mezunu nşaat Mühendisleri Üzerine Bir Uygulama M. Emin Öcal – .

Ümit Dikmen Yapım Firmaları’nda Entelektüel Sermaye Değerinin Finansal Verilerle Hesaplanması Tuğçe Ercan – Almula Köksal Yüklenici Firmaların Uyguladıkları Teklif Stratejilerinin ve Firma Özniteliklerinin Bu Sürece Etkilerinin ncelenmesi Hilmi Coşkun – Nesrin Katırcı Tünel Kalıp Maliyetleri le Geleneksel Kalıp Maliyetlerinin Karşılaştırılması Aynur Kazaz – Betül Soyçopur nşaat Sektöründe Genel Gider Kavramı ve Yapı Maliyetine Yansıtılma Düzeyi M. Emin Öcal – Feyzullah Kadırhan 2007 Türk Deprem Yönetmeliği Zemin Kriterlerinin Sanayi Yapılarının nşaat Maliyetine Etkileri Senem Özek – S.Belirlenmesine Yönelik Bir Karar Destek Modeli Ömer Bisen – S. Ümit Dikmen 253 Bildiri 24 Yapay Sinir Ağları Yöntemi le Kalıp şlerinde Bir Adam-Saat Tahmini Modeli Murat Sönmez – S. Ümit Dikmen nşaat Projelerinde Örgüt çi Çatışmanın Nedenleri ve Boyutlarının Belirlenmesi Esin Ergen – Mehmet lker Genç – Ülkü Uzunçarşılı Korelasyonlu Aktivite Şebekesi Risk Analizi Modeli Ve Bir nşaat Projesi Üzerinde Örnek Uygulaması Önder Ökmen – Ahmet Öztaş nşaat Yatırım Projeleri çin Arazi Yer Seçiminde AHP (Analytıc Hierarchy Process) Uygulaması Ömür Tezcan – Osman Aytekin – Hakan Kuşan – lker Özdemir Başbakanlık Toplu Konut daresi (TOK ) Tarafından Yaptırılan Toplu Konutların nşaat Kalitelerinin Değerlendirilmesine Yönelik Bir Alan Çalışması Latif Onur Uğur – lknur Bekem Yüklenici nşaat şletmelerinde Markalaşma Süreci Gül Polat – Ümit Dönmez 261 Bildiri 25 271 Bildiri 26 281 Bildiri 27 291 Bildiri 28 299 Bildiri 29 309 Bildiri 30 317 Bildiri 31 329 Bildiri 32 339 Bildiri 33 347 365 Bildiri 34 .

Murat Günaydın Yalın Üretim lkelerinin nşaat Endüstrisinde Uygulanabilirliği Selin Gündeş – Sema Ergönül Türk nşaat Sektöründe ERP Uygulamalarında Karşılaşılan Riskler Burç Yıldız – S.Bildiri 35 nşaat Ruhsatı Alımında Gecikme Sebeplerinin ve Sürelerinin Analizi Aysu Demirciefe – S.Zeynep Doğan – H. Ümit Dikmen 377 Bildiri 36 387 Bildiri 37 399 .

.

stanbul Tel ve Faks: 0 212 285 36 55 E-posta: eczan@itu. Müh. Süre.com Öz Proje. Yapı şletmesi Anabilim Dalı. Bu çalışmada.nşaat Projelerinde Süresel Planlamayı Etkileyen Faktörler ve Etki Derecelerinin Türkiye Koşullarında Belirlenmesi Murat Kuruoğlu Ögr. faktörlerin önem sıraları ve bunların gruplara göre değişimi ve baz alınan 13 . konu süresel planlama şeklinde genişletilmiş ve faktör sayısı günümüz koşulları ve yeni kapsam doğrultusunda arttırılmıştır (Türesoy. Projenin yapısından ve çevresinden kaynaklanan ve süresel planlamaya etki eden birçok faktör bulunmaktadır. Maslak. Başlangıçta belirlenen hedeflerden sapma oluşmadan ya da olabilecek en az sapmayla projenin tamamlanabilmesi için planlamaya özelliklede süresel planlamaya önem verilmesi kaçınılmaz bir ihtiyaçtır. Yapılan çalışmadan elde edilen veriler ışığında oluşturulmuş değerlendirme tablolarındaki. Gör. Çalışma yapılırken Mimar Mürvet Türesoy’un hazırladığı “Yapı Üretiminde Süre Tahmini ve Yapım Süresini Etkileyen Faktörler” konulu yüksek lisans tezindeki anket çalışması temel alınarak... Maslak. stanbul Tel ve Faks: 0 212 285 36 55 E-posta: mrvsvm@yahoo.tr Volkan Ezcan Ümit Işıkdağ E-posta: egetera@superonline. dolaylı olarak da kalite hedeflerinin tutturulmasını güçleştirir. Müh. kapsamı.com Merve Sevim nş.. Proje için belirlenen süreden sapılması.Dr. bütçesi ve ortaya konuluş süresi açıkça tanımlanmış ve bir defaya mahsus gerçekleştirilen. projelerin ana hedeflerinden biridir ve diğer hedefleri doğrudan etkiler.edu. Yapı şletmesi Anabilim Dalı. stanbul Tel ve Faks : 0 212 285 36 55 E-posta: kuruoglu@itu. Maslak. Müh. 1989). Projenin gerektirdiği koşullarda ve istenen niteliklerde yapılabilmesini sağlamak için proje yönetimi sisteminin uygulanması önemlidir. “inşaat projelerinde süresel planlamayı etkileyen faktörler ve bunların etki derecelerinin Türkiye Koşulları’nda belirlenmesi” amaçlanmıştır. belirli bir başlangıç ve bitiş noktası olan. ilk planda hedeflenen maliyeti. Yapı şletmesi Anabilim Dalı. Buradaki etki derecesi faktörlerin birbirlerine göre önem sırasını ifade etmektedir.edu. TÜ nşaat Fakültesi. aktiviteler bütünüdür. Maslak. Yapı şletmesi Anabilim Dalı.tr nş. stanbul Tel ve Faks: 0 212 285 36 55 Hilal Şaşmaz nş.

Süresel planlamanın temel aracı olan iş programı da bu durumun somut sonuçlarının açıkça görülmesini sağlamaktadır. Planlamanın diğer aşamalarına oranla belirsizliklerden etkilenme ve değişiklik ihtiyacı süresel planlamada çok daha fazladır. süresel planlama. mal sahibi tarafından talep edilen süre sınırlamaları ile birleşen yüksek belirsizlik ve risk faktörlerinin oluşturduğu şartlar sonucunda ortaya çıkan karmaşık ve dinamik bir çevrede başlamaktadırlar (Mulholland and Christian . zaman zaman 14 . verim. emek odaklı ve kıt kaynaklar ile gerçekleştirilme mecburiyetinin olması ekonomiyi en önde etkileyen sektör olmasını sağlamıştır. Organize çabadan kasıt ise Proje Yönetimi olmaktadır. ortaya çıkan ürünün yapısı itibariyle çok çeşitli uzmanlık alanlarının ortak çalışmasını gerektiren ve dolayısıyla bünyesinde bu alanlardan çok sayıda uzman barındıran. Dünya genelinde yapılmış bir inceleme sonucunda inşaat projelerinin büyük bir çoğunlukla iş programı hedeflerini gerçekleştirme başarısına ulaşılamadığı görülmüştür. Proje yönetiminin en önemli alt fonksiyonlarından biri olan Planlamanın temeli olan süresel planlama. birçok fonksiyonu olan bir yönetim ve kontrol süreci doğrultusunda sürdürülen ve koordinasyon ihtiyacının üst düzeyde olduğu projelerdir. planlama sürecinde ön görülen birçok konunun.çalışmanın sonuçlarıyla. bu konularda yorumlar getirilerek. yapılan yeni çalışmanın sonuçları arasında ortaya çıkmış dikkat çeken farklılıklara değinilmiş. Ayrıca bu projeler dış çevreyle birebir bağlantılı oluşları nedeniyle. projenin hedefe başarılı bir şekilde ulaşmasında esas rol oynamaktadır. ancak. sapma analizi. nşaat projeleri. süresel sapmayı etkileyen faktörler Giriş Gelişim süreci içerisinde olan ülkeler. Süre-Kalite-Maliyet 3’lüsü olarak bilinen bu denge taşları projenin sonuna kadar proje başlamadan belirlenen denge içerisinde götürülmelidir ki bu da projenin başarısını ortaya koymaktadır. proje yönetim süreci içerisinde belirsizliğin ve bununla beraber riskin da maksimum düzeyde olduğu bir ortamda gerçekleşmektedirler. bu ülkelerin kalkınma projeleri olarak inşaat projelerini seçmelerine sebep olmaktadır. nşaat projeleri. ekonomik kalkınmalarını gerçekleştirmek adına pek çok girişimlerde bulunurlar. mal sahibi tarafından talep edilen süre sınırlamaları ile birleşen yüksek belirsizlik ve risk faktörlerinin oluşturduğu şartlar sonucunda ortaya çıkan karmaşık ve dinamik bir çevrede başlamaktadırlar. iş programının ilerleyen safhalarda yeniden değerlendirilmesi gereksinimi muhtemel görülmemiş. nşaat sektörünün lokomotif sektör olması. Birçok değişkene bağlı olarak bir dinamizm içerisinde yer alan inşaat projeleri. projenin başlangıcında. Süresel planlama projenin bir parçası olduğundan birçok dış ve iç faktörün etkisi altında kalacaktır. temel olarak 3 denge taşı üzerinde durmaktadır. bazı önerilere yer verilmiştir. Anahtar Kelimeler: nşaat proje yönetimi. nşaat projeleri. dış etkilere çok açıktırlar. Bu sebeple yapı sektöründeki projelerde. uygulama aşamasında beklenenden farklı gerçekleştiği ve yeniden planlama gereksinimi ortaya çıkardığı bilinir. 1999). nşaat projelerinin tek ve tekrarlanamaz nitelikte olması. Bu projelerin birçoğunda. Bunca değişken içerisinde projeyi hedefe ulaştırmak ancak organize bir çabanın ürünüdür.

Saram ve Ahmed’in Journal of Management in Engineering adlı dergide 2001 yılında yayınlanan “ nşaat Yapım 15 . süresel planlamayı etkileyen faktörleri ortaya çıkarmaktır. 1999). “ nşaat projelerinde süresel planlamayı etkileyen faktörler ve etki derecelerinin Türkiye koşullarında belirlenmesi” isimli bir tez çalışması yapılarak 1989 yılından 2005 yılına kadar olan süredeki değişimlerin üzerine çalışılmıştır. Bu 4 ana başlıkta toplanarak grupsal bir değerlendirme yapılması amaçlanmıştır. 1989 yılında Mim. Her etki grubu ve her faktör anketin uygulandığı kişiler tarafından skorlanmış ve sonuçlar da oranlanarak bir önem derecesi bulunmaya çalışılmıştır. özetlenmesi ve yorumu aşamalarında çeşitli yöntemler kullanılmıştır. proje yönetiminin temel taşlarından biri olan süresel planlamada bugüne dek yapılmış çalışmaların ve inşaat sektöründe yönetim ve planlama kademelerinde görevli kişilerin değerlendirmelerinin derlenerek. lk olarak verilerin toplanmasında anket metodu seçilmiş ve bu anketlerde yer alacak faktörler belirlenirken Türesoy’un “Yapı Üretiminde Süre Tahmini ve Yapım Süresini Etkileyen Faktörler” konulu tezinin içindeki anket çalışması temel alınmıştır. beklenmedik olaylar yüzünden iş programı hedefleri tutturulamamıştır. Çalışmanın Amacı Bu çalışmada öncelikli olarak hedef. Bu anketin yanında. “ nşaat ş Programlarında Risk Belirleme” konu çalışmaları başlamaktadırlar (Mulholland and Christian . • Proje ile ilgili faktörler. proje yönetiminde süresel planlamanın önemi ve süresel planlamayı etkileyen faktörleri etki derecelerine göre sınıflandırmak ve ortaya çıkarmaktır. Bu amacın yanı sıra bu faktörlerin değerlendirilmesi aşamasında bugüne dek yapılan çalışmaların yanında süresel planlama konusunda sektörel çalışanların fikirleri de dikkate alınarak çalışmanın gerçekleri yansıtması amaçlanmıştır. • Kaynak kullanımı ile ilgili faktörler • Yönetimle ilgili faktörler ve • Kontrol edilemeyen faktörlerdir. Çalışmanın tümünde önem derecelerinin bulunmasındaki amaç.deneyimli inşaat proje yöneticilerinin ve süresel planlama görevlilerinin bile ummayacakları. Yapılan bu çalışmada daha önce de belirtildiği gibi öncelikli hedef. Mürvet Türesoy tarafından hazırlanmış olan “ Yapı Üretiminde Süre Tahmini ve Yapım Süresini Etkileyen Faktörler” konulu tezden yola çıkılarak. sınıflandırılması. bundan sonra yapılması planlanan projelerde ve akademik çalışmalarda yol gösterici olmaktır. Çalışma esnasında süresel planlamayı etkileyen faktörler. sunumu. Mulholland ve Christian’ın Journal of Construction and Engineering adlı dergide. Çalışmanın Yöntemi Bu çalışma esnasında verilerin toplanması.

1995 yılında Peter F. saha uygulamacıları. bu iki grup için faktörlerin önem sıraları karşılaştırılmış. 16 . katılımcıların tümünün yanıtları doğrultusunda elde edilmiş bir değerdir. Burada: 1: Çok az. bir önem derecesi belirlenmiştir. farklı bakış açılarından bulunarak. Her faktör için. otuz üç adet faktörden meydana gelmiştir. alabileceği maksimum puana bölümüyle elde edilmesi sayesinde ulaşılan faktörün kendi içindeki yüzde önem derecesidir. 4: Çok etkiler. 3: Etkiler. 1: Çok az etkiler. 3: Orta. Mürvet Türsoy’un araştırması kapsamındaki anketin yapım sürelerini etkileyen faktörlerle ilgili sorular kısmı. kinci kısımda bulunan 56 faktör 4 ana başlık altında toplanmıştır. 3. Önem derecesi. o faktöre verilen toplam puanın. her faktör 1’den 5’e kadar derecelendirilmiştir. “Proje Yöneticisi Profil Anketi” şeklinde adlandırılmıştır. anketin uygulandığı kişilerin profili ile ilgili bilgiler araştırılmaktadır. ki kısımdan oluşan anketin birinci kısım. Bu değer. Didem Karslı’nın TÜ Fen Bilimleri Enstitüsü bünyesinde 1998 yılında hazırladığı “ nşaat Süresini Etkileyen Faktörler ve nşaat Süresi Tahmin Modelleri” konulu tez çalışması kapsamında. 4: Çok. Bu kısımda inşaat projelerinde planlama ve yönetim kademelerinde görev alan. 1998). Bu anket yirmi dört adet yüklenici inşaat kuruluşunda uygulanmıştır. 1994 yılında Raymond Nkado’nun yaptığı ve “Etkileyen Faktörler: Yüklenicinin Bakış Açısından” adıyla Construction Management and Economics adlı dergide 1995’te yayınlanmış araştırmada. inşaat mühendisi ve mimara uygulanmıştır. 0: Hiç etkilemez. Ayrıca. Elde edilen veriler analiz edilirken her faktörün aldığı skorlar planlamacıların bakış açısından.Koordinasyon Aktiviteleri: Neler Önemlidir ve Zamanı Neler Tüketir?” konulu çalışmaları (Saram and Ahmed. Paul Olomolaiye’nin yaptığı ve “Endonezya’da nşaat Sürelerini ve nşaat Maliyetlerini Etkileyen Faktörler” adıyla Construction Management and Economics adlı dergide 1997’de yayınlanmış çalışmada yer verdiği sonuçlardan faydalanılmıştır (Karslı. 5: Çok fazla etkileri ifade etmektedir. anketin bütün katılımcılarının bakış açısından değerlendirilerek. teknik ofis ve yönetim görevlilerinin bakış açılarından ayrı ayrı değerlendirilmiş ve sonuçta elde edilen önem sıraları da kendi içlerinde karşılaştırılmıştır. 5: Çok fazla etkileri ifade etmektedir. temel alınan otuz üç faktöre yenileri eklenmiştir. Anketin kinci kısmında araştırılan faktörlere yer verilmiştir. 2: Az. 2: Orta derecede etkiler. her faktörün aldığı toplam skor. Bu cetvelde. soru olan “görev tanımınız” sorusuna verilen cevaplar doğrultusunda tespit edilen. Kaming ve O. Yapım süresini etkilediği düşünülen faktörler 0’dan 6’ya kadar sayıların yer aldığı bir puanlama cetveli yardımıyla değerlendirilmiştir. anketin uygulandığı kişiler tarafından verilen cevaplar toplanmış ve her biri için bir önem derecesi bulunmuştur. Değerlendirme yapılırken. Didem Karslı’nın tez çalışmasında yer verdiği. her faktörün aldığı ortalama skor. Anket çalışması çeşitli inşaat firmalarında ve kamu sektöründe yönetim ve planlama kademelerinde görevli toplam 55. inşaat süresini etkileyen faktörleri inceleyen çeşitli araştırmacıların araştırmalarının sonuçları doğrultusunda. alabileceği toplam skora oranlanarak bir yüzde önem derecesi bulunmuştur. 2001). Bu kısımda ordinal ölçeklendirme kullanılarak değerlendirilmeye çalışılmış.

) 2 3 1 9 17 . yirmi altısının fazladır. Bu tablolar yardımıyla bütün grupların değerlendirmesi karşılaştırılmıştır. henüz uygulamada yeterli deneyim sahibi olmadıklarını ve sahadan gelen verilere nazaran. Tablo 1. Bu da bu gruba dahil olanların teorisyen konumuna bir hayli yakın olduğunu. anketin bütün katılımcılarının bakış açısından değerlendirilerek. Bu 3 grup ile baz alınan Mürvet Türesoy’un anketinin sonuçları. Benzer şekilde saha uygulamacılarının da yüzde elli sekizinin toplam mesleki deneyimi beş yıldan az. 1 2 3 4 11 2 4 13 Yönetim Mürvet T. Faktörlerin Bütün Gruplarca Yapılan Sıralamalarının Karşılaştırılması Süresel Planlamaya Etkiyen Faktörler Malzemenin zamanında teslimi şgücü verimliliği Etkin bir iş programının kullanımı Proje-Yapım koordinasyonu Teknik Of. açık renkli satırlar ise. kaynak ve maliyet düzenlemesinin ne düzeyde yaptığı. az olanlar yüzde otuzda kalmıştır. Verilerin analizi esnasında katılımcılar Teknik Ofis. Teknik ofis görevlilerinde de bu oran. çeşitli inşaat firmalarında ve kamu sektöründe yönetim ve planlama kademelerinde görevli toplam 55 inşaat mühendisi ve mimara uygulanmıştır. Kişiler meslek alanları. Elde edilen veriler analiz edilirken her faktörün aldığı skorlar planlamacıların bakış açısından. planlamacıların sıralaması ve katılımcıların tamamının verdiği skorlara dayanılarak elde edilen önem derecesi sıralaması tabloda toplu olarak gösterilmiştir. Saha Uygulamacısı. kırk birinin fazladır. yüzde elli yediye yüzde yirmi dokuz şeklindedir. projelerde hedeflenen süreyi tutturma oranının yaklaşık kaç olduğu. Planlama. lk bölümde Proje yöneticisi profil anketi adı altında bir anket uygulanmış ve bu kısımda anketin uygulandığı kişilerin görev tanımları ve kişiler ile ilgili bilgiler araştırılmıştır. Çalışmaya katılan planlamacı grubuna dahil kişilerin yüzde kırkının mesleki deneyimlerinin toplamı beş yıldan az. eğitim durumları. her grubun ilk sıraya kendi iş tanımını daha fazla ilgilendiren faktörlerden birini koymuş olmalarıdır. teorik bilgilerini ön planda tutarak değerlendirme yaptıklarını düşündürmektedir. genişletilmiş konu için eklenmiş yeni faktörleri göstermektedir. Bu tablolarda dikkati çeken ilk ayrıntı. Anket çalışmasının uygulandığı kişiler. Tablolarda koyu renkle taranmış satırlar Mürvet Türesoy’un anketindeki faktörleri. 2 7 2 6 3 15 2 17 1 5 2 9 Katılımcı (önem d.Araştırma Sonuçları Ve Bulgular Bu araştırmanın hedef kütlesi inşaat sektöründe yönetim ve planlama kademelerinde görevli kişilerdir. hangi sıklıkla güncellendiği ve çalışmakta olduğu firma arşivlerinin kaç yıllık olduğuna dair sorular sorulmuş ve kişilerin verdikleri cevaplar doğrultusunda çeşitli özellikler altında gruplandırılarak sonuçlar farklı bakış açılarından değerlendirilmeye çalışılmıştır. çalıştıkları proje sayısı. Saha Uyg. Ancak yöneticilerde bu durum tersine dönmüş ve toplam mesleki deneyimi beş yıldan fazla olanlar bu grupta yüzde elliye ulaşırken. bu iki grup için faktörlerin önem sıraları karşılaştırılmıştır. Yönetim Grubu ve Planlamacılar olarak gruplandırılmış ve bu 56 faktörün bu 4 farklı kademedeki görevli kişilerce farklı bakış açıları ile değerlendirilerek önem sıraları karşılaştırılmıştır.

Planlama koordinasyonu Etkili denetim ve kontrol Yer teslimindeki gecikmeler Ekipmanların rasyonel kullanımı Projelendirmede tecrübeli elemanların yer alması Uygun şantiye koşullarının sağlanması Yapım hataları Hava koşulları Tasarım danışmanlık hizmetlerinin yeterliliği Mühendislik verimliliği Uygun ekipman seçimi Enformasyon teknolojisinin etkin kullanımı Uygulanan teknolojiyi kullanma tecrübesi Ekipman arızası Bürokrasi fazlalığı 12 13 14 14 15 16 16 17 18 19 10 19 7 3 7 13 16 21 14 2 5 14 13 7 6 16 16 8 6 8 10 5 9 19 8 19 16 17 12 10 11 17 20 4 13 27 18 8 14 19 21 30 20 12 12 21 11 18 26 7 8 9 9 10 11 12 9 15 15 18 2 4 1 1 13 6 16 3 12 11 1 6 3 7 10 13 3 15 7 18 6 14 15 5 19 18 25 4 10 7 7 17 4 6 17 5 6 4 24 6 7 16 17 5 11 6 24 19 20 20 21 22 23 24 12 7 5 22 3 3 12 11 3 9 15 3 6 15 11 20 8 25 17 13 14 26 12 23 15 19 36 11 16 28 4 17 24 25 26 27 6 8 13 10 7 13 12 11 23 22 21 22 22 29 18 . şartname ve teknik detayların. Faktörlerin Bütün Gruplarca Yapılan Sıralamalarının Karşılaştırılması (Devamı) şgücü temini Projede yapılan değişiklikler Planlama yapılırken dikkate alınması gereken stratejik aktiviteler ve potansiyel gecikmeler Yönetim personelinin sayısının yeterliliği ve deneyimi Alt yüklenicilerin seçimi Proje tipi ve özellikleri Efektif organizasyon yapısı Firma bazlı finansal problemler Projede kullanılan teknoloji şin sürekliliğinin sağlanması lave çizim. uygulama için zamanında elde edilmesi şin çapındaki artış Alt yükleniciler arasındaki koordinasyonun sağlanması ş gücünün motivasyonu Doğal afetler Projenin inşa edilebilirliği Proje.Tablo 1.

“uygulamanın yapılacağı yerdeki 19 . Yine aynı şekilde bütün gruplarca. Faktörlerin Bütün Gruplarca Yapılan Sıralamalarının Karşılaştırılması (Devamı) şe adaptasyon ve öğrenme isteği Malzeme seçimi Ulusal bazlı finansal problemler Yapım danışmanlık hizmetlerinin yeterliliği Proje tarafları arasındaki hak talebi sorunları (itilaflar) Şantiye zemini ve topografyası Dış otoritelerle iletişimin sürekli kılınması Aktivitelerinin önem derecelerindeki değişiklikler Oluşabilecek aksaklıklara yönelik acil durum. “malzemenin zamanında teslimi”.Tablo 1. kültürel. “yönetim personelinin sayısının yeterliliği ve deneyimi” ve “firma bazlı finansal problemler” faktörlerinin ilk sıralarda yer aldıkları ve en önemli faktörler olarak kabul edildikleri görülmüştür. “işgücü verimliliği”. “mevzuat değişiklikleri”. risk yönetimi planlarının önceden oluşturulmuş olması Kayıt ve dokümantasyon yönetimi (Arşiv çalışması) Sözleşme türünün proje tipine uygunluğu thal malzeme kullanımı Malzeme depolama imkanı Proje prosedürleri Kalite kontrol Şantiyenin uzaklığı Yapı endüstrisine yönelik uygulamaya konulan vergi ve teşvikler Mevzuat değişiklikleri ve yasal düzenlemeler Proje süresince uygulanacak iş güvenliği programının hazırlanması Uygulamanın yapılacağı yerdeki dini. “yapı endüstrisine yönelik uygulamaya konulan vergi ve teşvikler”. sosyal faktörler Hırsızlık 42 24 18 22 35 46 41 24 21 38 48 35 20 17 32 41 34 11 13 28 32 28 28 29 30 15 16 23 26 13 15 15 9 21 14 9 25 24 28 27 25 33 34 38 43 31 31 32 25 10 25 15 16 21 18 10 27 24 33 42 31 45 33 20 20 32 40 36 37 38 39 40 41 10 28 27 16 13 23 16 19 17 15 13 22 22 24 26 29 31 34 33 30 37 35 50 47 39 37 49 43 12 18 36 44 44 45 29 28 24 23 39 40 51 52 Bütün gruplar incelendiğinde süresel planlamaya etkimede “etkin bir iş programının kullanımı”. kriz yönetimi. “şantiyenin uzaklığı”. “proje süresince uygulanacak iş güvenliği programının hazırlanması”.

Bunun yanında. Grubun üstünde görüş birliğine vardığı. karşılaştırmada büyük bir dağılım göstermiştir. lisans ve yüksek lisans düzeyinde yapı işletmesi konusunda verilen dersler önemli bir rol üstlenecektir. Dolayısıyla da aynı işi yapan birçok kişi. sosyal faktörler” ve “hırsızlık” faktörleri en alt sıralarda kabul edilerek. firmalar bazında uygulanan bir anket olduğu için ve bireylerin çalışma alanlarına göre bir ayrım yapılmadığı için sonuçlara bu durum yansımıştır. kişilerin dâhil oldukları grupla yakından ilgili faktörleri daha önemli ve etkili kabul etmeleriyle de büyük oranda alakalı olduğu anlaşılmaktadır. görevlerini birbirinden farklı ifadelerle tanımladığı görülmüştür. Sonuç ve Tartışma Bu çalışma kapsamında gerçekleştirilen anket çalışması ve toplanan verilerin analizleri ışığında proje yönetiminin en önemli alt fonksiyonlarından biri olan planlamanın süresel planlama alanı incelenmiştir. en önemliler ve en önemsizler olarak kabul edilen faktörler dışındaki faktörler. Süresel planlamaya etki eden faktörler. kişilerin unvan konusunda çok tutucu oldukları ve herkesin kendi tanımlama biçimini kullanmayı tercih ediyor oluşu da durumun standardizasyonunun güçleşmesine nedendir. Bu çalışmanın sonucunda ortaya çıkan verilerle ilgili en çok dikkati çeken konulardan biri. Bu durumun düzeltilebilmesi için bir standardizasyon çalışması yapılmalı. anketin ilk kısmı olan profil belirleme kısmında. 20 . birçok farklı unvanla anılmaktadır.dini. gruplara göre birbirinden bir hayli farklı oluşunun. çeşitli gruplarca çok farklı önem sıralarında yer verilmiştir. görev tanımlaması konusunda da yeterli bir çalışmanın yapılmadığı. Sektörde birçok başka konuda olduğu gibi. kültürel. bu gruplara dâhil olan kişilerin mesleki deneyim süreleri ve çalıştıkları proje sayısıyla alakalı olduğu kadar. departmanlar ve bireyler arasında doğru bir iletişim sağlanması gereklidir. Burada birbirinin aynı işleri yapan birçok sektör çalışanının. ortak bir ifade biçimine yani görev tanımı standardizasyonuna ulaşılamadığı anlaşılmaktadır. meslek odaları mensupları. bu çalışmanın sonucunda elde edilen tanımlamaların kabul görmesi ve kullanılmaya başlanması için de. çeşitli üniversitelerden benzer konularda çalışan akademik görevliler. süresel planlama konusunda en etkisiz faktörler olarak belirlenmiştir. görev tanımı sorusuna verilen yanıtların çeşitliliğidir. Objektifliği engelleyen bu bakış açısını ortadan kaldırabilmek için. Anket çalışmasının ikinci kısmında yapılan skorlamalar doğrultusunda elde edilen veriler ve faktörlerin önem sıralarının. sektör çalışanlarına uygulanan bir anket yardımıyla irdelenmiş ve çeşitli veriler elde edilmiştir. sektörün önde gelen firmalarının temsilcileri ve Bayındırlık ve skân Bakanlığı’ndan temsilcilerin koordine olması ve bu oluşturulan grubun konuyu derinlemesine incelemesi sonucunda da bir görev tanımı şablonuna ulaşılması doğru olacaktır. Bu iki faktör grubu dışında kalan diğer faktörlere. 1989’da Mimar Mürvet Türesoy tarafından yapılan çalışma. Bu standardizasyon çalışması için. Yani bütün gruplarca ortak olarak. sektörde çalışacak olan mühendis ve mimarların mesleki eğitimleri sırasında konuyla ilgili bilgilendirilmeleri ve yönlendirilmeleri gereklidir. mesleki kavramlara getirilecek ortak tanımların kullanımının yaygınlaştırılması ve benimsetilmesi noktasında.

Sosyal Bilimler Enstitüsü. N. stanbul. Vol. Ünlü G. 4. 17. ve Alabay C.Ü.T. 1994. Bitirme Ödevi . Proje Yönetim Teknikleri. ASCE.Ü. G. Vol. New York. nşaat Sektöründe Proje Yönetimi ve Proje Yöneticisinin Rolü. nşaat Süresini Etkileyen Faktörler ve nşaat Süresi Tahmin Modelleri. Yüksek Lisans Tezi. Yüksek Lisans Tezi. Ö. Journal of Construction Engineering and Management. 21 . Yüksek Lisans Tezi. Kültür V. Doğan. Hallows. J. Information Systems Project Management: How To Deliver Function and Value In Information Technology Projects. M. stanbul. 1998. stanbul Üniversitesi. Construction Coordination Activities: What Is Important and What Consumes Time.. and Ahmed. Komputron Ltd. A.D. Karslı. January/Fabruary.F. 8-15 Saram. 1998. stanbul.. No. Yüksek Lisans Tezi. Şahbudak. nşaat Fakültesi..E.. 2001. Risk Assessment in Construction Schedules. Yapı Üretiminde Süre Tahmini ve Yapım Süresini Etkileyen Faktörler. Türesoy. 1997. S. Türen. 1998.Ü. 1995.E. G.K. D. Yamak... Bir Planlama Doktrini.. D. Fen Bilimleri Enstitüsü. Şti. Journal of Management in Engineering. No. Karamemiş.Kaynaklar Bukağılı.. stanbul. B. 125. Çalık. M. stanbul. Polat G. Proje Yönetimi.T. October. 202-213. O.... AMACOM. E.T.. Ergen E. J. 1999. ASCE. 1. .. and Christian.. Sosyal Bilimler Enstitüsü. stanbul.. Fen Bilimleri Enstitüsü.. . 1989. stanbul Üniversitesi. Mulholland..

.

com Merve Sevim nş. Şantiye kurulum ve yerleşimi ile ilgili hali hazırda bulunan bilgi ve büyüklüklerin karşılaştırmalı bir değerlendirilmesi niteliğindeki bir anket formunun farklı şantiyelerde uygulanması sonrasında ortaya çıkan veriler istatistiksel değerleme yöntemi kullanılarak tek tip parametreler haline getirilerek şantiye kurulumu. Müh.edu. stanbul Tel ve Faks : 0 212 285 36 55 E-posta : kuruoglu@itu.Dr. tesis yönetimi 23 .Günümüz Şantiye Koşullarının Literatür ile Kıyaslanması ve Mevcut Durumun Değerlendirilmesi Murat Kuruoğlu Ögr. bu incelemeler akabinde. Müh. Unutulmamalıdır ki bu şekilde tasarlanmış uygun bir şantiye düzeniyle işlerin aksamasından kaynaklı gecikmelerin büyük çoğunluğunun ve ekonomik anlamda çok ağır olabilecek birtakım faturaların önüne geçilmiş olacaktır. Yapı şletmesi Anabilim Dalı Maslak.. Temel amaç şantiyelerin kurulum ve yerleşim planlarının değerlendirilmesinde ne durumda olduğumuzu gösteren bir çalışma sunmaktır.tr Volkan Ezcan Öz nşaat projeleri hayata geçirilirken imalatın yapılacağı bölge üzerine belirli bir düzene sahip. bu kuralların günümüzde ne derece uygulandığının saptanması. sağlıklı ve güvenli bir şantiye kurulumu öncelikli işlerimizin en başında yer almaktadır. Çalışma metodu olarak anket uygulaması şeklinde bir yola başvurulmuştur.. Gör. stanbul Tel ve Faks: 0 212 285 36 55 E-posta: mrvsvm@yahoo. şantiye ünitelerinin yerleşimi ve büyüklüklerinin belirlenmesi ile ilgili geçmiş yıllardan bu yana süregelmiş bir takım bilgi ve kuralların ortaya konarak bu birikimler ışığında hali hazırdaki bazı şantiyelerin ilgili konularda incelenmesi.edu. TÜ nşaat Fakültesi Yapı şletmesi Anabilim Dalı Maslak. Anahtar sözcükler : Şantiye mobilizasyonu. içerisinde çalışan ve aynı zamanda yaşayan insanların temel ve sosyal ihtiyaçlarına cevap verebilecek. yapılan işin tipi ve büyüklüğü ile üretim alanları dışında kalan şantiye ünitelerinin boyutları arasında analitik bir sonuca varmak amaçlanmıştır. imalat esnasında oluşabilecek birçok sorunu atlatabilecek. stanbul Tel ve Faks: 0 212 285 36 55 E-posta: eczan@itu. bu çalışma içerisinde temel şantiye tekniği kavramlarının dünü ve tüm bu kavramların bugüne yansıması incelenmek istenmiştir.tr nş. Yapı şletmesi Anabilim Dalı Maslak.

Projelendirme aşamasının tamamlanmasının ardından ihale işlemleri yapılan yapı.Giriş Bir yapının hayalinin kurulması ile başlayıp bu yapının kullanıma hazır duruma getirilmesine kadar devam eden inşaat sürecinde birbirini takip eden sayısız karar aşamaları bulunur. bir inşaat alanının. şartnamesi ve ilgili mevzuatlarına uymak koşulu ile öngörülen süre içerisinde güvenlikli bir şekilde tamamlanması amacıyla makine.F.. bir başka deyişle projenin başarısı. Önceden hazırlanan projeye göre tesisleri. Şantiye Kavramı Ve Şantiye Kurulumu ngilizcesi “construction site”. Fiili üretim sürecinin fiziki boyutunu oluşturan şantiyelerin kurulum ve yerleşim planlarının başarısı. 2003. araçlar ve insanların bir uyum içerisinde çalıştığı geçici süreli işletmelerdir. “Şantiye tekniği bütün hayat boyunca tecrübe ve etüd ile öğrenilebilen bir konudur. fransızcası “chantier” ve almancası “Baustell” olan şantiye kelimesi dilimize fransızcadan uyarlanma ‘şantiye’ olarak yerleşmiştir. Yenilikler ile çok yakından ilgilidir ve devamlı değişmektedir. olayların doğru değerlendirilmesi ve bu değerlendirmelere göre alınan kararların düzgün bir şekilde uygulanabilmesine bağlıdır. Bunun için ya hiç şantiye tekniği kitabı yazmamak veya her yıl kitabı ve toplanan dökümantasyonu yeniden gözden geçirerek yenilikleri eklemek ve modası geçen şeyleri çıkarmak. Planlanmamış bir iş başlangıcının olumsuz etkileri tüm iş süresince kendini hissettirmektedir.) Tek başlarına koca bir üretim sahası olan şantiyeler aynı zamanda geçici süreli üretim yerleridir. yol ve baraj gibi tüm yapılara genel olarak verilen addır. kullanılan makine araç ve gereçlerin oluşturduğu geçici işletmedir. 24 . bir inşaatın yapımını veya mevcut bir yapının tadilat. onarımının ve/veya yıkımının tamamlanması amacıyla. şartnamelere. aletlerin ve makinelerin koordinasyonları uyum içerisinde sağlanmalıdır. U. inşaat yapımının. Bu bağlamda önemi açıkça görülen şantiye yerleşimi planlaması bu çalışmanın konusunu oluşturmaktadır. onarım ya da yıkım işini ruhsatına. Bir bütün olarak Şantiye yapı malzemelerinin yığılıp saklandığı yer. fabrika.1957) Şantiye. düzenlenmesinin. kurulan tesislerin. işin tüm altyapısı..” (Berkman. Şantiyeler. A. Ortaya çıkan eserin kurulan hayalle ne kadar örtüştüğü ve ne kadara mal olduğu. yürürlükteki mevzuata uygun biçimde gerçekleştirmek için çalışan insanların. birimlerin ve çalıştırılacak kişilerin sayısı doğru öngörülmeli ve çalışacak bu insanların. Bilindiği gibi bir yapının talebi üzerine bu talebin yapılabilirliğinin değerlendirilmesi ile başlayan yapı üretim süreci. belirli bir sözleşmenin ışığında yapıma hazır duruma gelmiş olur. yapım aşamasındaki bina. M. projesine. şantiye personelinin genel performansında net bir artışa imkân vererek yapılan işin kalitesine doğrudan katkı sağlar. gerekli verilerin toplanması ve değerlendirilmesi sonucunda tasarım çalışmaları ile devam eder. yani eseri aktüel teknik duruma adapte etmek gerekir.( Müngen.

yapıyla ilgili çalışmakta olan idari personelin( Mühendislerin.Depo Alanı 4. spor salonu Kültür Merkezi Kamu Binası (Adliye SARAYI. Araştırma Yöntemi Bu çalışma kapsamında verilerin toplanması ve kıyaslanması için anket yönetim seçilmiştir.. ş Güvenliği ile lgili Bilgiler ve Sosyal Binalar ile lgili Bilgiler olmak üzere toplam beş ana başlıktan oluşmaktadır. depo alanı. yapının aktif olarak inşa edildiği alan. açık veya kapalı olmak üzere yapıda kullanılacak malzemelerin koyulduğu alan.Üretim Alanı 2. yemekhane. sekreterlerin vs. yatakhane. Anket. Belediye Binası vs. Şantiyelerin üretim faaliyetleri dışındaki durumunu ortaya koymak amacıyla çeşitli şantiyelere uygulanmak üzere bir 63 sorudan oluşan anket hazırlanmıştır Hazırlanan sorularla gezilen şantiyeler ile ilgili veriler toplanmış. Çalışma toplam 19 farklı şantiyede şantiye şefi. dari Alan 3.) Hastane Diğer olmak üzere gruplandırılmıştır. Konu ile ilgili çeşitli kaynakların taranması sonucunda geçmiş yıllara ait birikimler ortaya konarak bu bilgiler ışığında günümüzdeki şantiyelerin değerlendirilmesi amacıyla çeşitli soru ve çizelgeler hazırlanmıştır. Şantiye ve şçilere ile lgili Bilgiler. teknikerlerin. proje müdürü ve kamp amiri ile yapılan yüz yüze görüşmeden çıkan sonuçları sunmaktadır. Çalışanlara Ait Bilgiler. yaşamın süregeldiği alanlar olarak tanımlanmıştır. sosyal tesisler ise. Yapının inşa süresince kişi / ay ifadesinin öneminin altı özellikle çizilerek belirtilmiş olup. spor tesisleri gibi diğer 3 alanın dışında kalan. soyunma yerleri. 25 . Genel Bilgiler. idari alan.) bulunduğu binalar.Sosyal Tesisler Üretim alanı. bu ifadeyle üretimi yapacak işçi ve idari personel sayısına ulaşılması hedeflenmiştir. Araştırmanın sonunda “50 sene öncesine göre modernleştik mi yoksa geriye mi gittik?” konulu bir değerlendirme yapabileceğimiz önerisi üzerinde durulmuştur.nşaat alanını 4 kısım halinde incelenmektedir: 1. Şantiyelerin türlerine göre farklılıklar gerektirmesinden ötürü şantiyeler o o o o o o o o o Konut Metro Otoyol Alışveriş Merkezi Stadyum. çizelge ve diyagramlar yardımıyla da bu verilerin değerlendirilmesi sağlanmıştır.

Şantiye sahasına yerleşim planlanırken. 5. ncelenen şantiyelerin %30’unda özürlü personel çalışmaktadır. Şantiyelerin %55’inde arşiv için oda ayrılmıştır. 6. 4. Değerlendirmelerin bu şekilde farklı bölge ve şantiyelerde yapılması çeşitliliği artırmış ve bizi daha doğru bir değerlendirmeye sevk etmiştir. %10’u artezyenden.Anketin Değerlendirilmesi ve Bulgular ncelenen örnek şantiyelerin sonuçlara sağlıklı biçimde yansıması ve her bir proje tipinin farklı özelliklerinin dikkate alınması açısından sadece tek bir tipe bağlı kalınmamış. Şantiyelerin tamamında çaycı ve kapıcı bulunmakta. Tüm şantiyelerde ofislere özel WC ve Lavabo bulunmakta olup otapark alanı ayrılmıştır. ncelenen şantiyelerin %70’inde bayan çalışan bulunmaktadır. 11. 3. %15’i tanker ile taşıyarak. 2. 1. Şantiyelerin %10’unda yerleşim alanlarına ait su drenaj çalışması yapılmamıştır. Şantiyeler suyunun %55’i ana şebekeden.2009) Çalışmada elde edilen çarpıcı bulgular aşağıdadır. 7. 12. şantiyelerin %50’sinde hakim rüzgar göz önüne alınmamış olup. 9. Şantiyelerin %80’inde servis olanakları mevcuttur. Şantiyelerin %25’inde sahada ofis bulunmamaktadır. ancak %90’ında çaycıya ait bir oda vardır. 26 . 8. Şantiye ofisi olan şantiyelerin %45’inde misafir (ziyaretçi) odası bulunmaktadır. %85’inde sahaya trafo yapılmıştır. Ofislerin %50’sinde sigara kullanılmaktadır. %10’u hem ana şebeke hem artezyen ve %10’u ana şebeke ile birlikte tanker ile su taşıyarak temin etmektedir. (Ozan Çelik vd. 10. bu sayede alınan ortalama sonuçların karma yapıda olması sağlanmıştır.

19. örnek şantiyelerin değişken sayıda alt işveren çalıştırması ve yine bunların çalıştırdığı işçi sayılarının da oldukça geniş bir aralıkta değişim göstermesi nedeniyle değerlendirme aşamasında özellikle barınma ve sosyal birtakım ihtiyaçların giderilmesi konusunda maksimum sayılara bakılmıştır. Şantiyeler teknik personeli için konaklama imkânları değişik biçimlerde sağlanmaktadır. Buna karşın şantiyelerin %20’sinde yangın tehlikesine karşı herhangi bir önlem bulunmamakta. Şantiyelerin %65’inde işçiler için çamaşırhane yapılmıştır. %10’u vidanjör ile çektirerek ve kalan %15’ide ana şebeke ve fosseptik uygulamalarını birlikte yaparak uzaklaştırmaktadır. Sonuçlar Sonuç değerlendirmesi yapılırken. banyo. şantiyelerin %80’inde revir bulunmaktadır 15. %30’inde 9 saat ve %25’inde 9 saatten fazla mesai yapılmaktadır. sosyal tesis alanı. hazırlanmasından günümüze kadar geçen 50 yılı aşkın sürede teknolojinin kat ettiği büyük mesafe de dikkate alındığında donanım bakımından ofislerin zenginleşmesi normal karşılanmalıdır. Dr. Şantiyelerin %45’inde 8 saat. Şantiye tekniği açısından gereksinimleri ortaya koyan Sn. dolap. şçi başına yatak. Şantiyelerin %90’ında iş güvenliğinde sorumlu kişi yada birim mevcut olup %90’ında iş güvenliğine uymayanlar için değişik yaptırımlar uygulanmaktadır. Projede çalışanlara %80 şantiyede ilk yardım eğitimi verilmektedir. soyunma giyinme kabin sayısı gibi temel ihtiyaçlarda geçen 50 senede hiç ilerleme olmadığı gibi aksine geri gidilmiştir. Ancak kişi başına düşen çalışma alanı bakımından standartlarla aradaki büyük farklılığın yalnızca teknik ve idari personelle sınırlı kalmış olması gün geçtikçe üst düzey çalışanlarla daha düşük kıdemli işçilerin çalışma şartları arasındaki farkın açıldığını gözler önüne sermektedir. 21. Diğer bir değişle 15 kişi için bir tuvalet gerekirken (olması gereken) 27 . Ali Fuat Berkman’ın hazırlamış olduğu kişi başına değerler açısından. 20. duş. tuvalet. Şöyle ki şantiyelerin %45’inde bekâr lojmanı.13. Ord. 17. Şantiyeler atık sularını ise %65’i ana şebekeye vererek. dinlenme alanı. Diğer yandan şantiyelerde her işçiye bir baret vermekte ancak %75’ine çelik burunlu ayakkabı sağlanmaktadır. %5’i kira yardımı yapmakta %45’i ise şantiye sahası ve kiralama seçenekleri ile konaklama imkânları sağlanmaktadır. kantin alanı. %5 i ev kira yardımı ve kısmi lojman . 16. 18. 14. Kurulum aşamasında birçok şantiyede sosyal alanlar ortalama işçi sayılarına göre düzenlendiği için toplam işçi sayısı çok değişken olan şantiyelerde özellikle maksimum işçi sayısına ulaşıldığında lavabo/duş/WC/yemekhane gibi ünitelerin kişi başına düşen sayıları yetersiz kalmakta olduğu gözlemlenmiştir. Şantiyelerin %85’inde iş güvenliği eğitimi verildiği ifade edilmiştir. Şantiyeler yemek işlemini %70’i hazır yemek firmaları ile %30 u kendi aşçı ve mutfakları ile çözmektedirler. Şantiyelerin %80’inde işçiler için üretim sahasında WC ve lavabo bulunmakta. %90 şantiyede yüksekte çalışanlar için emniyet kemeri verilmektedir. Prof. şçiler için ancak şantiyelerin %65’inde soyunma giyinme kabinleri bulunmaktadır. %10’u fosseptik kullanarak.

655 28. Diğer yandan şantiyelerde ortalama her kişiye bilgisayar düşüyor olması teknolojinin sahalara yerleştiğinin bir göstergesi olarak algılanmaktadır.647 27.4 m2 olarak bulunması ile kendini göstermektedir. Prof.ortalamada bu değer yaklaşık 27 kişi başına bir tuvalet biçimindedir. Teknik personelin ihtiyaç duyduğu alanlarda ise teknolojinin artmasına bağlı olarak artış olmuştur. Ali Fuat Berkman’ın hazırlamış olduğu kişi başına değerler göz önüne alındığında ortaya büyük farklılıklar çıkmaktadır. Ali Fuat Berkman’ın hazırlamış olduğu kişi başına değerler ve şantiyeler ortalama karşılaştırması (Ozan Çelik vd.927 1. Ord.340 Birim m2/ kişi m3/ kişi adet/ kişi adet/ kişi adet/ kişi Birim m2/ kişi adet/ kişi adet/ kişi Kişi/adet Kişi/adet Kişi/adet m2/ kişi Şantiyeler Ortalaması 5. Özellikle stanbul’da yer kısıtı olan şantiyelerde her türlü imkanı yaratmak elbette zor olacak ancak buralarda da en azından temel ihtiyaçların mümkün olan en iyi şekle getirilmesi yerinde bir karar olacaktır. Dr.410 42. Kişi başına bir dolap dahi düşmemektedir. Çalışma ve barınma ortamının teknik ve idari personel için gayet yeterli olmasına rağmen işçilerin barınma ve sosyal imkanlarının geliştirilmesi çok olumlu yönde atılmış adımlar olacaktır. Prof.966 1. Özellikle salgın hastalığın hızla yayılmasının mümkün olduğu şantiyelerimizde hijyen için lavabo.047 1.298 0. Dr. tuvalet. duş imkanlarının arttırılması çalışma kalitesinin arttırılması açısından önemlidir.840 1. Sonuç değerlendirmesi kapsamında dikkatimizi çeken en önemli husus ofis mahallerindeki yaşam alanı ve donanım koşulları bakımından Sn.109 0. 28 .491 26.2009) Büro Mahali Taban Alanı Hava Hacmi Masa Bilgisayar Sandalye Şantiye Gece Barınakları Alan Yatak Dolap Lavabo WC Duş Mahali Yemekhane Alanı Olması Gereken 4 10 1 1 1 Olması Gereken 5 1 1 15 15 15 2 Birim m2/ kişi m3/ kişi adet/ kişi adet/ kişi adet/ kişi Şantiyeler Ortalaması 16.888 Birim m2/ kişi adet/ kişi adet/ kişi kişi/adet kişi/adet kişi/adet m2/ kişi Değerlendirmesi yapılmış olan eksiklikler üzerine gidilerek yapılacak olan iyileştirme çalışmaları ile daha sağlıklı bir çalışma ve yaşam ortamı yaratılmış olacaktır. Bu husus tabloda 4 m2 kişi başına ihtiyaç olan alanın şantiyeler ortalamasının 16. Ord.

Müh. nş. Emrecan Türkeş .Müh. 2009. 67. Murat Kuruoğlu “Şantiyelerin Kurulumu ve Yerleşim Planlarının Değerlendirilmesi”. 28-31. 2003. pp. nş. smail Gülbetekin. A.Müh. Erdi Akbayrak. 175.F. 1957. MÜNGEN. pp. U.Müh. 29 .Müh. nş. 37-39. 47. Alican Ankay. 19-20. Yürütücü Dr.Müh.Kaynaklar BERKMAN. 49.Müh. Erman Yiğit Tuncel.). 33-34. nş. 170. TÜ Sürekli Eğitim Merkezi Sertifika Programı Şantiye Tekniği Ders Notları. Esra Topkaya (Kocaeli Üniv. stanbul Teknik Üniversitesi Matbaası. 55. 41-42. Hasan Tahsin Boz .. Şantiye Teknikleri.1-5. 157. stanbul Teknik Üniversitesi. nş.. M. nş. nş. TÜ nşaat Fakültesi Yapı şletmesi Anabilim Dalı. Mühendislik Tasarım Projesi . 65. Ozan Çelik .

.

yapı işletmesi ve yapım yönetimi kapsamında örnek yapının olumlu ve olumsuz yönleri karşılaştırılacaktır. hatalı malzemeyle üretimin gerçekleştirilmesine. Yapı Yönetim Eylem ve Etmenleri. organizasyon eksikliklerine. yapım süreci ve yönetim eylem ve etmenleri başlıkları altında irdelenecek. Çalışmadan elde edilen sonuçlar ile yapı işletmesi ve yapım yönetimi konusunda önerilerde bulunulacaktır. Eskişehir TED Koleji. TED Koleji. 31 . Mehmet Eminel Bozok Üniversitesi Müh. Bir yapı projesinin işverenin isteklerini karşılamak amacı ile mimari tasarım sürecinin başlangıcından bitimine kadar planlanması. teslim sürelerinde gecikmelere ve iş kazalarına yol açmaktadır. Yozgat Tel: 0 354 242 10 01-2136 E-Posta: mehmeteminel@gmail. Anahtar Sözcükler: Yapı şletmesi.com Araş. Projesi tamamlanan yapıların iyi yönetilmeden inşa edilmesi. Yozgat Tel: 0 354 242 10 01. Eskişehir TED Koleji örneği şantiyede yapım yönetimi. Bu çalışmada. Bu yapılarda gelişen ve değişen teknolojik olanaklarla standart yapım tekniklerinin yanı sıra yeni ve modern yöntemlerde kullanılmaktadır. Yozgat Tel:0 354 242 10 01-2131 E-Posta: zuhalozcetin@gmail. Zeynep Arda Bozok Üniversitesi Müh.com Öğr. Bu nedenle proje yönetiminde yapı ile ilgili disiplinlerin eş güdümünün ve akılcı yapım yönetiminin gerçekleştirilmesi konusu iş gücü. denetlenmesi ve koordine edilmesi için yapının belirtilen süre. yürütülmesi.2199 E-Posta: ardazeynep@gmail.Yapı şletmesi ve Yapım Yönetimi Kapsamında Eskişehir TED Koleji Örneğinin rdelenmesi Araş. bütçe ve kalitede tamamlanması gerekmektedir.-Mimarlık Fakültesi Mimarlık Bölümü. Yapım Yönetimi. zaman ve para açısından ekonomi sağlanması ve kaliteli yapımın gerçekleştirilmesi için önem kazanmaktadır. Zuhal Özçetin Bozok Üniversitesi Müh. Gör. Gör.com Öz nsanoğlu gereksinimlerini karşılamak amacıyla belirli konfor ve güvenlik koşullarını sağlayarak çeşitli işlevde yapılar oluşturmuştur. Gör.-Mimarlık Fakültesi Mimarlık Bölümü. proje hatalarının ve yapı maliyetinin artmasına.-Mimarlık Fakültesi Mimarlık Bölümü.

5. Yapının Tasarımı Karar Projelendirme Denetim ve Organizasyon Yasalar Yapımın Yönetimi Uygulama Yürütme Tasarımı Yargı Teslim Şekil 1. yönetim eylemlerini yaparken önemli olan ve yönetimi etkileyecek bileşenlere ‘yönetim etmenleri’ denmektedir [3]. bulunduğu konuma ya da yapı üretim süreci içindeki durumuna göre. 4. nterdisiplin olarak yapı yönetimi [2] 1. dikkate almak zorunda olduğu yönetim bileşenleri mevcuttur ve ayrıca bu bileşenler yönetim tanımını da yapmaktadır. ORGAN ZASYON KOORD NASYON VER ML L K STANDARD ZASYON KISITLAR EKONOM KAL TE 1. Yönetim Eylem ve Etmenleri Bir yöneticinin. 3. 7. Bir yöneticinin süreç içinde yapması gereken eylemlere ‘yönetim eylemleri’ . işverenin isteklerini karşılamak i ç i n başlangıcından bitimine kadar planlanması. denetlenmesi ve koordine edilmesine yapım proje yönetimi denir [1]. YÖNET M YÖNET M EYLEMLER YÖNET M ETMENLER 1. bütçe ve kalitede tamamlanmasını sağlamak. 6. Yönetim Süreci Eylemleri ve Etmenleri [3] 32 . bir yapım programının yönetim metotlarını uygulayarak yürütülmesine yapım yönetimi denmektedir. 5. PLANLAMA TASARLAMA VE PROBLEM ÇÖZME KARAR VERME DENET M LET Ş M Şekil 2. 2. 3.Giriş Zaman. 4. maliyet ve kaliteyi denetlemek amacıyla. yürütülmesi. 2. Bir yapım projesinin belirtilen süre.

Projenin bir kısmının 2008-2009 öğretim yılında faaliyete geçmesi amaçlanmıştır. proje maliyeti yaklaşık 22. 2000 m2 ilkokul kısmı ve 2400 m2 anaokulu kısmı) tasarlanmıştır.’ dir. Bu nedenle. değişik çözüm yollarının araştırıldığı evredir [1]. Temelleri 12 Mart 2008 tarihinde atılmıştır. San. arsa maliyeti. fizibilite etüdü ile devam etmektedir. Şantiye kurulumuna hafriyat işleriyle eş zamanlı olarak başlanmıştır.Ş. plan düzenleri. Alan (Yerleşke) Tanımlaması: Bir kent alanının hangi özel amaçlarla tahsis edilmesi gerektiği yerleşme ölçeğinde bir fizibilite çalışması gerektirir. yapı birim sayısı. sorunları incelenmelidir [1]. 33 . YAPI YAŞAM SÜREC Ön hazırlık evresi Fizibilite çalışmaları Planlama/ Programlama (ihale) Tasarlama Yapım evresi YAPI ÜRET M SÜREC KULLANIM SÜREC YIKIM Şekil 3. park yeri zorunluluğu vb.000 dolar olarak belirlenmiştir.1. Bu evre. Mimari proje TED kolejinin merkezi olan Ankara’ da Yeşim-Nami HATIRLI tarafından yapılmıştır. ve Batu nşaat A. Proje Süreci Temel Evreleri [1. kaynakların durumuna göre analizlerin yapıldığı. Teknik ve idari/yasal şartnameler hazırlandıktan sonra 50 dekar arsa alanı içinde 6400 m2 kapalı alan (2000 m2 ortaokul kısmı. Eskişehir TED Koleji. Ltd. bu alanla ilgili mümkün olabilecek fonksiyon tipleri. ihtiyaçların belirlenip.3] 2. Eğimli olmayan bir arsa yapısı mevcuttur.2. ülkedeki 22. Yapı Üretim Süreci Yapı üretim süreci. TED okuludur. yapım sistemi alternatiflerinin değerlendirilmesi. Şti. ihtiyaç ve talebe. Projenin boyutları 50 dekar arsa alanı içerisinde belirlenmiş olup. Proje şehir merkezinden yaklaşık 10–15 km uzaklıkta bulunan Yukarı söğüt önü mevkiinde konumlandırılmıştır (Resim 1). bunları karşılayacak ürünün yapılması kararı ile başlayıp. Yüklenici firmalar Müpasan nşaat Tic. rayiç kira değerleri. arsa kullanma emsali.

04.Resim 1. 34 .11. yapı bütünü Vaziyet Planı. Yönlenme kuzeybatı-güneydoğu ve kuzeydoğu-güneybatı doğrultusundadır.2009 tarihleri arasında mevcut durum incelenmiştir.1. Vaziyet Planı: Yerleşke bütününde var olan binalar arazi ve yola göre konumlandırılmış olup. Eskişehir TED Koleji Alanının Şehir Merkeziyle lişkisi [5] 2.2.5).2.4. Plan Özellikleri. Yerleşim planında her binanın kendine ait otoparkı bulunmaktadır. Eskişehir TED Koleji Alanı (Google Earth) Eskişehir TED Koleji örneğinde. spor alanları ve anaokulu yola göre konumlandırılmıştır. Yerleşkede araç ve yaya girişleri kullanıcılar dikkate alınarak yoldan uzaklaştırılmıştır ve iki ayrı giriş düşünülmüştür (Resim 3. 01. Bina Konumları. Yerleşke bütününde yurt ve lojmanlar hem arsanın biçimlenişine uygun olarak hem de eğitim birimleri ile olan ilişkisi göz önünde bulundurularak eğitim birimlerinden ayrı olarak tasarlanmıştır. Diğer Binalar ve Çevre le Ulaşım. Binaların Şekillenme Kriterleri. 2.Yapı Bütününün ncelenmesi: Resim 2.2008 ve 01.

Şti.Resim 3.2. 35 .Batu nşaat A. Eskişehir TED Koleji Vaziyet Planı (Müpasan nşaat Ltd. Arşivi) 2..Batu nşaat A. Şantiye alanı eğimli olmayan bir arazi üzerinde konumlandırılmıştır (Resim 6). Şti. Projenin Genel Görünümünü Gösteren Üç Boyutlu Çizimler (Müpasan nşaat Ltd. Arşivi) Resim 4-5.. Diğer Binalar ve Çevre le Ulaşım: Şehir merkezinden yaklaşık 10-15 km uzaklıkta Yukarı Söğüt önü mevkiinde Söğüt ve Uludere Yolu Caddesi üzerinde konumlanan yapı bütünü ön cephesinde özel şahsa ait bir çiftlikle komşu parselde bulunmaktadır.Ş.2.Ş.

23. Arşivi) 36 . 6.10.Batu nşaat A. Açık mekânlar ulaşım kolaylığı ve aynı işlevlerin bir arada bulunması açısından kapalı spor salonu ile ilişkilendirilmiştir.. Resim 7. Anaokulu Zemin Kat Planı (Müpasan nşaat Ltd. sınıflar. Yapıda kullanıcı gereksinimleri göz önünde bulundurularak. eğitim bloğu.-6. yaz aylarında sınıflara ait terasla ilişkilendirilmiş bahçe içerisindeki oyun alanları tasarlanmıştır (Resim 7.27).11. sirkülasyon aksının bir ucuna takılan sınıflardan ve diğer uca takılan müzik ve görsel sanatlar işlikleri. Yapı. Diğer Binalar ve Çevre lişkisi 2.9).12.-12.-8.19.3. lojman ve spor merkezinden oluşmaktadır. Eskişehir TED Koleji Alanı. Plan Özellikleri: Eskişehir TED Koleji yerleşkesi anaokulu. Eğitim birimleri bloklarının her birinin kendine ait girişi ve tören alanı bulunmaktadır.24.20).8. Eğitim birimleri 1. kütüphane ve idare sosyal tesisler ile sonlanmaktadır.26. Eğitim bloklarında tarak şema düşünülmüş olup. Tören alanları her bir bloğa ait açık spor alanları ile ilişkilendirilmiştir (Resim 3. Spor merkezi açık ve kapalı mekânlardan oluşmaktadır. Şti. merkezinde bulunan sosyal aktivite mekanlarına takılan iki sirkülasyon aksı ve bu akslara takılan sınıflardan oluşmaktadır. Anaokulu binasında omurga şema düşünülmüştür.Ş. kış aylarında oyun alanı için iç avlu. sınıflar ve 9.25. Kapalı spor salonuna ait ayrı bir otopark bulunmakta ve giriş buradan sağlanmaktadır (Resim 22.2. sınıflar olmak üzere ayrı bloklar olarak düşünülmüştür.Resim 6. laboratuarlar ile öğretmen odalarından oluşmakta. yurt.

Şti.Batu nşaat A..Ş.Şti. Arşivi) Resim 12.Resim 8. Eskişehir TED Koleji B Blok 1. Şti. Arşivi) Resim 10. B Blok Zemin Kat Planı (Müpasan nşaat Ltd.. B Blok Bodrum Kat Planı Resim 11.Batu nşaat A.Batu nşaat A. Eskişehir TED Koleji Anaokulu Bloğu Görünüşleri (Müpasan nşaat Ltd. Kat Planı (Müpasan nşaat Ltd. Arşivi) 37 .Ş.-9..Ş.

Eskişehir TED Koleji B Blok ç Mekân Görünüşleri (Müpasan nşaat Ltd.Batu nşaat A. Eskişehir TED Koleji B Blok ç Mekân Görünüşleri (Müpasan nşaat Ltd. Arşivi) Resim 17-18. Arşivi) 38 .Ş.-16. Arşivi) Resim 15.Şti.Resim 13. Eskişehir TED Koleji B Blok Görünüşleri (Müpasan nşaat Ltd.Ş.Batu nşaat A..Şti..-14. Şti.Batu nşaat A.Ş..

Eskişehir TED Koleji C Blok Resim 20.Ş. Şti. Eskişehir TED Koleji C Blok Bodrum Kat Planı Zemin Kat Planı (Müpasan nşaat Ltd. Şti. Şti.Ş.. Arşivi) 39 . Kat Planı (Müpasan nşaat Ltd...Resim 19.Batu nşaat A.Batu nşaat A. Arşivi) Resim 21.Batu nşaat A. Eskişehir TED Koleji C Blok 1. Eskişehir TED Koleji Spor Tesisleri (Müpasan nşaat Ltd.Ş.-23. Arşivi) Resim 22.

04.Ş. Eskişehir TED Koleji Spor Tesisleri Kesit-Perspektif (Müpasan nşaat Ltd. Eskişehir TED Koleji Örneğinde 01. Arşivi) 2. Eskişehir TED Koleji Spor Tesisleri (Müpasan nşaat Ltd. eksik kalan dekorasyon işlerine devam edilmektedir.2008 ve 01.2009 Tarihleri Arasında Yapılan ncelemelerde Mevcut Durum: Eskişehir TED Koleji şantiyesinde yapılan incelemelerde anaokulu binasında kaba ve ince işler bitmiş olup. Şti.4. sınıflar bloğu kaba işleri tamamen bitirilmiş.Resim 24-25..Batu nşaat A. sınıflar bloğunda ise kaba inşaat sürdürülmektedir. 40 . Şti.. 6.-27.Ş.11.2. Diğer blokların yapımına ise henüz başlanmamıştır.-6. ince iş ve dekorasyon işleri devam etmektedir.-8.Batu nşaat A. Eğitim bloklarında ise 1. Arşivi) Resim 26.

Nelerin. Eskişehir TED Koleji Binası Şantiyesinin Yönetim Eylemlerine ve Etmenlerine Göre ncelenmesi 3. Planlama: Fizibilite çalışmalarından projenin boyutu hesaplanmış ve yapının belli bölümlerinin yapılıp faaliyete geçmesi düşünülmüştür. Ayrıca projenin Ankara bağlantısından dolayı (Mimari proje Ankara’ da hazırlanmıştır) değişiklikler yapılmış ve uygulanmaktadır. ne zaman yapılacağı ve kimin yapacağı organizasyon kurgusunda belirlenmiştir. Ana okul ve ilkokul kısmı faaliyete geçmiş durumdadır. Porsuk Yapı Denetim şirketiyle anlaşılmış ve organizasyon şeması sağlanmıştır.3. Yönetim Eylemleri YÖNET M EYLEMLER Planlama Tasarlama/ Problem Çözme Karar Verme Denetim letişim Şekil 4.1. PROJE KOORD NATÖRÜ/ F RMA SAH B ŞANT YE ŞEF KABA ŞLER ŞEF NCE ŞLER ŞEF Şekil 5. nasıl. Proje boyutunun geniş olması yapım aşamasını parçalara ayırmıştır ve anaokulu kısmından başlanan yapım süreci belli aşamalarda bitirilmiştir. Yönetim Eylemleri Şeması [4] 3. neden. Projenin şu an ki aşaması ortaokul kısmıdır. 41 .1. Projenin konumu. finansmanı belirlenmiş. Eskişehir TED Koleji Örneğinde Organizasyon Şeması [4] ş bölümü yüklenici tarafından sağlanmaktadır.1.

Amaçların Saptanması

Projenin aşamalı ilerlemesi ve ortaokul kısmının bir daha ki dönem (2009-2010) faaliyete geçmesi amaç edinilmiştir. Daha sonra mali durum, personelin nicelik ve niteliği, araç ve gereçlerin durumu, rekabet gücü, karlılık durumu, örgüt yapısının uygunluğu gibi durum değerlendirmeleri yapılmıştır. Pazar durumu belli aralıklarla izlenmeye devam etmektedir. Ham madde ve malzeme kaynakları incelenmiş halende uygun yerler araştırılarak malzeme temini yapılmaktadır. Kullanıcı profilinin, öğrenciler olması ve okulun bir kısmının faaliyette olmasından dolayı değişimler yapılabilmektedir. nşaat sürecinde gelecek tahmini kaçınılmazdır. Yapılan her iş aslında bir önceki günün tahmininden ibarettir. Tabii bunun içinde uyarılara rağmen, oluşan olumsuz tahminlerde mevcuttur. Örneğin; ekonomik kriz... Plan kontrolü her zaman, Revizyon önerisi Ankara’ da ve proje koordinatörü-firma sahibinin onayı üzerine yapılmaktadır.

Mevcut durumun değerlendirilmesi

Verilerin toplanması, değerlendirilmesi

Gelecek tahmini yapmak

Planın kontrolü ve revizyonu

Şekil 6. Planlama Aşamalarının örnekte incelenmesi [4] 3.1.2. Tasarlama / Problem Çözme: Problemlerin çözümü, çözüm getirenin bilişsel düzeyi ile ilişkilidir. Problemi, iyi tanımlanmış problem haline getirmeye çalışmak önemlidir. Problemlerden biri mevcut projedeki bir odanın kapısının çizilmemesi olmuştur. Bu sorun şantiye şefi ve proje koordinatörü tarafından Ankara’ ya bildirilerek, uygun bir şekilde proje düzeltilmiştir. 3.1.3. Karar verme: Karar verme süreci, yapı yaşam sürecinde her düzeyde gerçekleşen yönetim eylemidir. Karar vermenin üç yöntemi mevcuttur. 1. Sezgisel karar verme: Kararların duygunun yönlendirdiği şekilde alınmasıdır. Şantiye şefinin işçi seçiminde hislerine de güvenmesi gibi. 2. Yargıya dayanan karar verme: Bilgi ile edinilen deneyimler ile örgüt faaliyetlerine ilişkin rutin kararların alındığı yöntemdir. Mobil vincin gerekli yerlerde kullanılması gibi. 3. Problem çözmeye dayanan karar verme: Problemi oluşturan etmenler belirlenip, birbirleriyle olan ilişkileri ile nasıl sonuca varılacağı araştırılır.

42

Tüm uyarılara rağmen kasklarını giymeyen işçiler, şantiye şefi tarafından yevmiyeleri kesilerek cezalandırılmış, böylece problemin çözümüne dayalı karar verilmiştir. Karar verme Eskişehir TED Koleji şantiyesinde Konsensüs yöntemiyle yapılmaktadır. Yani tüm ilgililerce düşünülüp karar verilmektedir. (3 kişilik heyet kararı) ncelenen örnekte var olan ve oluşan problemlerin çözümünde yapılan işlerin aksamaması için, bazı zamanlarda anında problem çözümüne ilişkin kararlar verilip uygulanmaktadır. 3.1.4. Denetim: Mevcut durumla; örgüt takımın hedefe varmak için etkili ve verimli çalışıp çalışmadığını araştırma sürecidir. Denetim, geçmişe ilişkindir [3]. Denetim Porsuk Yapı Denetim şirketi tarafından yapılmaktadır. Yapı denetim şirketi elemanları, arama üzerine şantiyeye gelmektedirler. Şantiyede denetim ve yönetim tutanağı bulunmamaktadır. ( ş yoğunluğundan dolayı bunlara vakit kalmamıştır) Denetim şirketinde düzenli olarak tutulmaktadır. Fakat gerek şantiye şefinin gerekse proje koordinatörü ve firma sahibinin gösterdikleri özen dolayısıyla planlanan işlerin zamanında ve doğru bir şekilde yapılmasının da önem arz ettiği belirtilmektedir. 3.1.5. letişim: Sonuca ulaşmak ve davranışları etkilemek amacıyla insanlar arasında sözlü ya da sözlü olmayan diğer araçlarla anlayış sağlamaya iletişim denmektedir [3]. letişim modeli olarak; yıldız ağ kullanılmaktadır. Bu modelde; komuta zincirindeki bir yönetici ile (firma sahibi ve proje koordinatörü) etkileşimde bulunan bir uzmanı (şantiye şefi) yansıtmaktadır. letişim kurgusunda görev tanıtımı, işe alınan her işçi için yapılmaktadır. Yöneticinin (şantiye şefi) işe alınacak elemanları tanıması deneme-yanılma yöntemiyle, deneyimle ve teknik personelden soruşturmakla sağlanmaktadır. Teknik şartname şantiyede mevcuttur. letişim kurgusunda kimin ne yapacağı 1-2 gün önceden planlanıp, o gün şahıslara yapacakları işler açıklanmaktadır. Mesela; şu an ki inşaatta çalıştırılan işçilerin bir kaçının faaliyete geçecek anaokuluna askı asılması için 1-2 gün önceden görevlendirilmesinin yetkililer tarafından (firma sahibi) istenmesi gibi... Projenin Ankara’ da yapılması iletişimde bazı aksaklıklarda getirmektedir. Ayda bir mimari proje için görüşmeler yapılabilmektedir. Mesafeden dolayı kaynaklanan iletişimler (telefon görüşmesi v.b. ) maliyeti de etkilemektedir.

43

3.2. YÖNET M ETMENLER
YÖNET M ETMENLER Organizasyon Koordinasyon Verimlilik Standardizasyon Kısıtlar

Şekil 7. Yönetim Etmenleri Şeması [4] 3.2.1. Organizasyon: Bir örgütün amaçlar doğrultusunda, elemanlarının yetki ve sorumluluklarının belirlenmesi, yönetsel eylemlerin kurgulanması durumu organizasyon olarak tanımlanabilir. Uzmanlaşmış kişileri organize ederek verimlilik ve etkinliği arttırmak; örgütlenmedir [3]. Bir inşaat firmasında atılacak en önemli adım, uygun bir organizasyonel yapı ortaya koymaktır. Bu organizasyon yapısı kurulmadan firma bünyesindeki birbirinden farklı işlevlerin etkin ve koordineli bir biçimde yerine getirilmesi pek mümkün olamamaktadır. Bu nedenle her firma, stratejisiyle uyumlu ve işlevsel gereksinimlerine uygun bir organizasyon yapısı kurmak durumundadır [2,3]. Firma çapındaki organizasyonel yapının kurgusu yapılırken diğer yandan kişisel sorumlulukların en etkin şekilde ortaya konulması da gereklidir. Kişilere yüklenen sorumluluklar ne yerine getiremeyecekleri kadar ağır ne de boş kalacakları kadar hafif olmamalıdır. Verilen işle karşılığında alınan sonucun paralelliği sağlanarak üst düzey yöneticilerle çalışanlar arasında iş dağılımı açısından denge ve eşitlik sağlanmalıdır. Uygun ve yerinde bir organizasyon, etkin bir yönetimin ilk koşuludur. Organizasyonda gerekli prensipler şu şekilde sıralanabilir: a-) Firmanın stratejisi ve amaçları doğrultusunda yeteri kadar yönetim pozisyonu oluşturularak belirlenmiş amaç ve hedef stratejilerin başarılması. b-) Firma içi iletişim sistemi açıkça tanımlanarak denetim, emir ve bilgi akışının uygun bir sistematiğe oturtulması. c-) Bir üst düzeydeki yöneticinin ayrılması durumunda, firma işlevlerinin aksamaması için bir alt düzeydeki elemanın en az üstünün yerini alabilecek kadar iş eğitimine tabi tutulması [2]. nşaat firmalarını diğerlerinden ayıran birtakım özellikler organizasyon yapılarını da etkilemekte ve farklılaştırmaktadır. Bunlardan en önemlisi, inşaat firmalarının etkinlikte bulunduğu projelerin çok fazla birbirlerine benzememesi ve özgün o l m a l a r ı d ı r (yani s t a n d a r t l ı k yo k t u r ). Her farklı proje, gereksinim programından başlayıp finans (nakit) akışı, teknik gereksinimler, tamamlanma zaman 44

periyotları ve kalite standartlarıyla bir bütün oluşturmaktadır. Bunun yanı sıra inşaat firmaları için üretim yerleri (alanları) olan şantiyeler de farklı özellik ve koşullara sahiptir. Bunlar, iklim, arazi özelliği, topografya, zemin v.b. sayılabilecek pek çok parametreyi oluşturur. Bu tür farklılıklar hem firmanın hem de şantiyelerin organizasyonunun esnek olması koşulunu da beraberinde getirmektedir. Organizasyon, her projenin özelliklerine uygun olarak şekillenebilmeli ve hedeflenen koşulları yerine getirebilecek niteliğe sahip olmalıdır [2,3].
Aynı tür işlerin bir araya toplanarak gruplandırılması Bireylerin becerilerinin belirlenerek bireylerin gruplandırılması yi bir iletişimin kurgulanması Yetki zincirinin oluşturulması √ √ X X

Şekil 8. Organizasyon aşamalarının Eskişehir TED Koleji Örneğinde ncelenmesi [4]
Amaç Birliği lkesi: Organizasyonun, kuruluşun amaçlarını karşılayacak nitelikte olmasıdır. ş bölümü ve uzmanlaşma ilkesi: Ekip elemanlarına ya da yöneticilerine, bilgi, yetenek ve deneyimlerine göre işler verilmelidir. Kontrol alanı ilkesi: Yöneticinin yetki ve sorumluluğundaki alanın tanımlanmasıdır. Hiyerarşik yapı ilkesi: Alt, üst ilişkisinin belirlenmesidir. Emir kumanda birliği ilkesi: Her bir elemanın bir üstünden emir alması durumudur. Sorumluluk ilkesi: Astların yaptıkları işlerde üstlerine sorumlu olmalarıdır. Yetki ve sorumluluk denkliği ilkesi: Bütün üstler astlarına tanıdıkları yetki ve onların yaptıkları faaliyetlerden de sorumludurlar. Yetki devri ilkesi: Astların kendilerinden beklenen faaliyetleri gerçekleştirebilmeleri için üstler bir kısım yetkilerini paylaşmalıdır. stisna ilkesi: Rutin işlerde risk az olduğu için bir kısım rutin kararların astlara devredilmesidir. Açıklama ilkesi: Elemandan beklenen görevlerin net biçimde aktarılmasıdır. Gerekirse yazılı olarak verilmelidir. Denge ilkesi: Örgüt bölümleri, standartlaştırma ile esneklik, merkezcilik ya da merkezden uzaklaşma arasında denge sağlanmalıdır. Basit ve anlaşılırlık ilkesi: Temel ilişkiler, iş akışı gibi konuların anlaşılır biçimde tanımlanması ilkesidir. Değişebilirlik ve reorganizasyon ilkesi: Günün koşullarına göre değişim esnekliğinin sağlanmasıdır. √ √ √ √ √ √ √ √ √ X X X √

Şekil 9. Organizasyon lkelerinin Eskişehir TED Koleji örneğinde incelenmesi [4] 3.2.2. Koordinasyon: Birimler, elemanlar ve bölümler arasındaki işbirliğinin kalitesini ifade etmektedir. Bu kalite yüksek seviyede ise, bölümler arasındaki çatışma, anlaşmazlık ve amaca yönelme vb. sorunları azalacak; işbirliği düzeyi ve anlayışlılık artacak, koordinasyon sağlanmış olacaktır [3]. Şantiyede koordinasyon yapılmaya çalışılmıştır, fakat istenen düzeyde olamamıştır. Koordinasyonun önemli bir unsuru olan haberleşme, şantiye telsizleriyle sağlanmaktadır.

45

3.2.3. Verimlilik:
Süre

Verimlilik Kalite Maliyet

Şekil 10. Verimlilik Üçgeni [3] Verimlilik, belirlenen şartlara uygun olarak elde edilen ürün miktarı ile bu ürünü elde etmek için sarf edilen kaynaklar arasındaki ilişkidir. Belirlenen şartlara göre elde edilen ürün ‘’kaliteli’’ ürün olarak adlandırılır. Kaliteli ürün elde etme de, iki önemli kaynak vardır. Bunlar; zaman ve ekonomik kaynaklardır. Verimlilik, bu üç unsurun eşit dağılmasıyla oluşan bir faktördür [3]. Eşit dağılım, verimlilik kavramında önemlidir. Hiçbirini diğerlerinden ön plana çıkartamaz mıyız? Bu tercih yapı işletmesi ve sosyal sebeplerle mümkündür. Yapım aşamasındaki ekonomiden, yapının tamamlanarak işletmeye alınmasında elde edilecek ekonominin daha önemli olduğu durumlarda yapı kısa sürede yapılıp faaliyete geçirilebilir[3]. Bu şantiye de olduğu gibi. Bu işletmeye göre değişebilmektedir. Verimlilik süre olarak incelediğinde büyük bir kazanç söz konusudur. Kalite olarak bakılırsa; bu konuda oldukça titiz davranılmaktadır. Fayanslar, pencere kenar derzleri lazerle ölçerek yapılmış, alçıpan kotları alınmıştır. Maliyet bakımından ele alınırsa; kısa sürede çok iş yapılmıştır. 3.2.4. Standardizasyon Standardizasyonun faydaları ‘’kaynakların verimliliği’’ olarak özetlenebilir. Üretim sektöründeki artış ihtisaslaşmayı zorunlu hale getirmiş, bu da verimliliğin arttırılması için standardizasyonun önemini arttırmıştır [3]. Projede keskin hatlar mevcuttur (merdiven vb. yerlerde). Bunun kullanıcı profili olan çocuklar için elverişsiz kullanım oluşturduğu anlaşılmıştır. Bu durum ilgililere bildirilmiş ve ileri ki aşamalarda düzenlemeler talep edilmiştir. Endüstriyel üretimde, geleneksel sistemlere göre inşaatın belirli dönemlerinde insan gücünden çok makine gücüne daha fazla yer verilmesi, işçilik hataları, kalite farklılıkları, süre ve para kaybı gibi bir takım olumsuzlukları azaltmaktadır. ncelenen şantiyede makineleşmeye önem verilmektedir. Çatıya yerleştirilen çelik profiller için vinç kullanılmakta ve gerekli her türlü makineden yararlanılmaktadır. 3.2.5. Kısıtlar Kısıtlar 4 bölümde incelenebilir. 1. Maliyet, 2. Zaman, 3. Teknoloji, 4. Kanun ve Yönetmelikler.

46

Yapının 10 aylık bir süre içinde bu seviyeye gelmesi ve bu süre içinde okulun bir kısmının faaliyete geçmesi maliyet bakımından kazanç sağladığı kadar kısa sürede bitirmek bazı zararlarda getirmiştir. Bu firmaya göre değişebilecek bir bakış açısıdır. Kısa sürede inşaatı bitirmek fayda sağlamış fakat sürenin az olması malzeme miktarının belirlenmesini engellemiştir. Satın alma birimi de olmadığından dolayı stoklama yapılamamış ve gerekli olan malzemenin parça parça (günlük) alınması maliyetin artmasına sebep olmuştur. nşaatın şehir merkezinden uzakta olması, merkezde bulunan 3 deponun kullanılmasında yol maliyetini de arttırmıştır. Süre kısıtlaması şantiye işleyişinde çok sıkıntı yaratmıştır. Fakat yine de zaman şantiyede büyük bir kazanç olarak görülmektedir. Bu kadar kısa sürede yapılan bina olma özelliğinden dolayı takdir alınmıştır. Teknoloji en üst seviyede kullanılmaya çalışılmıştır. Makine-teçhizat vb. Cephe düzenlerinden kullanılan malzemeye kadar bu açıkça gözlenmektedir. Teknoloji bu yapıya sadece yarar getirmemiştir. Projede havalandırmayla ısıtma sistemi tasarlanmış, fakat güzel bir tasarım olmasının yanında Eskişehir’ in ikliminde pek yarar sağlamamıştır. Bu maliyeti de arttıran bir sebep olmuştur. Kanun ve yönetmeliklere göre izinlerin resmi kısmı idareye aittir. (Arada hatır gönül işleri olmaktadır) Yapı denetim izinleri günlük alınmaktadır.

4. Sonuç ve Öneriler
Eskişehir TED Koleji şantiyesinde yapım yönetimi eylem ve etmenlerini araştırmayı amaçlayan bu çalışmada, Eskişehir TED Koleji şantiyesinde yapım yönetim faaliyetlerinin ne şekilde sürdürüldüğünü belirlemek ve değerlendirebilmek için gözlem yöntemi kullanılmış, yüklenici firma şantiye şefi ve şantiye sorumlusu ile yapılan görüşmelerden yararlanılmıştır. Yapılan bu çalışmada gözlem ve görüşme yöntemlerinin bir arada kullanılması çalışmanın önemini arttırmıştır. Gözlem ve görüşme yöntemleri ile elde edilen bilgiler karşılaştırılarak değerlendirilmiş ve bu karşılaştırmada elde edilen sonuçların birbiri ile tutarlılığı gözlemlenmiştir. Eskişehir TED Koleji şantiyesinde yapılan çalışmalar doğrultusunda yapım yönetimi eylem ve etmenleri ile ilgili olarak şu veriler elde edilmiştir: Yerleşke içinde lojman ve yurtların eğitim birimlerinden ayrı düşünülmesi kullanıcılar açısından olumlu bir durum olmakla birlikte, eğitim birimlerinin yola yakın konumlanışı kullanıcılar için ses ve gürültü açısından olumsuz bir durum oluşturacaktır. Bu nedenle kullanıcı isteklerinin belirlenmesi amacıyla tasarım aşamasında kullanıcı, tasarımcı ve işveren arasında iletişim kurulması sağlanmalıdır. Proje için görüşmelerin daha önceden yapılmasının ve projelerin revizyonunun Eskişehir’den bir firmaya yaptırılmasının iletişimde kopukluğu bir ölçüde önleyebileceği düşünülmektedir, dolayısı ile bu durumun maliyete katkısı olacaktır.

47

Şantiye alanında güvenliğin yetersiz olduğu gözlemlenmiştir. Şantiye alanında kamera güvenlik sisteminin kurulması, bu mekânların güvenli olmasını ve şantiyede verimliliğin arttırılmasını zorunlu hale getirecektir. Kamera sistemleri ile pek çok bölgenin aynı anda izlenerek kaydedilmesi sayesinde, çalışanların kontrolünün sağlanması, verimliliği arttırması, olası tehlikelerin gecikmesiz algılanması ve müdahale edilmesi imkânına sahip olunabilecektir. Şantiye alanı içerisinde iş güvenliği tedbirlerinin alınması, bu konuda profesyonel bir uzman çalıştırılması ve şantiye alanında herhangi bir iş kazasının olmaması şantiyelerde aranan özelliklerden biridir. Eskişehir TED koleji şantiyesi dahil olmak üzere tüm şantiyelerde gerekli güvenlik önlemleri alınmalı ve çalışanlar tarafından uygulanması için yaptırım yoluna gidilmelidir. Şantiyede iş güvenliği ve işçi sağlığı sertifikalarına sahip teknik elemanlar ve iş güvenliği ile ilgili olarak profesyonel bir uzman çalıştırılmalıdır. Şantiye alanına girişte ve şantiye alanı içerisinde, o alanda meydana gelebilecek kaza ve risklere karsı uyarı için hazırlanmış levha ve tabelalar gözle görünür bir biçimde yerleştirilmelidir. Malzeme ve işçilik için ayrı anlaşma yapıldığında hata oranı artmakta ve yüklenici firma hem zaman hem de maliyet açısından zarara girmektedir. Bu nedenle taşeron firma ile yapım ve işçilik konusunda iş teslimi şeklinde anlaşma yapılması, taşeron firmanın yapımda daha dikkatli davranmasına neden olmaktadır. Böylece süre ve maliyet açısından yüklenici firmaya yarar sağlamaktadır. Şantiye ortamına gelen malzemenin şantiye alanına yakın bir bölgede ve belirlenmiş malzemelerin yapı çevresinde depolanması maliyet ve süre yönünden kazanç sağlayacaktır. Yapılan işlerin iş planına göre ilerlememesi anaokulu binasına ait iş planında revizyona neden olmuştur. Bu da gerek şantiye şefinin gerekse yüklenici firma sahibinin süre ve maliyet açısından zararına sebep olmaktadır. Özenli bir çalışma ile iş planına sadık kalınarak süre ve maliyet açısından kazanç sağlanabilir. Çalışmanın, var olan potansiyellerin ve eksikliklerin saptanmasını sağlayabileceği gibi diğer uygulamalarda kriterlerin belirlenmesinde de önemli bir rol oynayabileceği düşünülmektedir. Bu çalışmada kullanılan yöntem ileride yapım yönetimi araştırmalarına rehber olurken, elde edilen sonuçlar benzer işlevli çalışmalarda ve yapım kararlarının belirlenmesinde kullanılabilir.

Resim 28.Anaokulu Kısmından Görünüş[4]

Resim 29.Ortaokul kısmından ç Görünüş[4]

48

Resim 30. Şantiye sahası [4]

Resim 31. Eskişehir TED Koleji Binası [4]

Resim 32.-33. Eskişehir TED Koleji Binası (arka cephe) [4]

Resim 34.-35. lkokul ve ortaokul kısmından görüntüler (ön cephe) [4]

Resim 36.-37. nşaattan görüntüler [4]

49

-43. Faaliyetteki okulun inşatla ayrılması [4] Resim 44. nşaattan görüntüler [4] Resim 40.-39.Resim 38.-41. Şantiye sahasındaki depolar [4] 50 .-45. Şantiye sahasından görüntüler [4] Resim 42.

Yapı Yönetimi Dersi Ödevi. (2009). Arda. Erciyes Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Mimarlık A. I. Sorguç. 2. Ankara. Gazi Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Mimarlık A. www. Türkiye. V. Erciyes Üniversitesi Toki Şantiyesinde Yapım Yönetimi Etmenlerinin rdelenmesi. 5. Z. 6.B. Kaynaklar 1. Özdemir. Türkiye. (2006). (2009). 4. Türkiye. Faaliyetteki okul için park alanı ve inşaatla ayrılması (ön cephe) [4] Teşekkür: Bu çalışmaya verdikleri destekten dolayı Eskişehir TED Koleji Yüklenici Firma Sahibi Sayın Sercan Yavuz’a ve Şantiye Şefi Sayın Emrah Dal’a teşekkür ederiz.k12.D. S. Palme Yayıncılık. Yapı Yönetimi ve Şantiye Tekniği Ders Notları. A.T. Ankara. Yapı Yönetimi Dersi Ödevi. (2007). Yapım Yönetim lkeleri Ders Notları.-47. nşaat Uygulama ve Yönetim Mühendisliği Kapsamında Proje Yönetiminin Temel lkeleri.tr 7. 51 . 3.B.D. Z. (2003). Özçetin.tedeskisehir. Eskişehir TED Koleji Binası Şantiyesinin ncelenmesi. Kayseri. Gültekin.D. Ergönül.Resim 46. Türkiye. Proje Yönetimi Yapım Öncesi Süreci.

.

Yönetim Eğitimi. Bununla birlikte ikinci dünya savaşından sonra Almanya’da teorik ve araştırma/geliştirme ağırlıklı eğitim alan Teknik Yüksek Okulu mezunu mühendislerde sosyal ve yönetsel bilim ihtiyacı ortaya çıkınca. Türkiye’deki isim. Bu kurumun imalat ve hizmetler alanında üretim açısından eğitim ve araştırma yapanları Teknik Yüksek Okul veya Türkiye’de Mühendislik Yüksek Okulu anlamında Yüksek Mühendis Mektebi adlarını almışlardır (Almanya’da Technische Hochschule. ilk kez Berlin Teknik Yüksek Okulu. Bildirinin Giriş’i izleyen ana bölümünde şletme ve Endüstri Mühendisliğinin nşaat Yönetim Mühendisliğindeki sınır koşulları. nedenleriyle ortaya konulmaktadır. Teknik Üniversite’ye dönüştürülmüş (1946) ve bu dönüşümü zamanla benzer Okulların çoğu izlemiştir. nşaat Yönetim Mühendisliğinin içerik ve özellikleri açısından.T. nedenleriyle bilmektir) biçiminde tanımlanmıştır (Meinhold. bu ülkede orta öğretimde teorik eğitime yatkın olmayan öğrencilerin yönlendirildiği Technikum’lar karşılığı Teknik Okullar da kurulmuştur. bir bilimler topluluğudur. Fransa’da Grande Ecole. 53 . 1961) Bu nedenle Üniversite. Latince’de bilim ‘scire is per causus scire’ (bilim. lisansüstü ve lisans eğitimi zorunlulukları.sorguc@gmail. bilimsel metot ve bilgilere dayalı eğitim ve araştırma yapan ve bu nedenle ülkenin beyni niteliğindeki kurumudur. Yönetim Eğitim Konsepti. ngiltere ve ABD’de College).Ü. Anahtar Sözcükler: Esnek Teknik Üniversite. nşaat Fakültesi Yapı şletmesi Anabilim Dalı (0212) 285 36 53 E-posta: dogan.Teknik Üniversite Konseptinde Gelişmeler Karşısında nşaat Yönetiminde Olanaklar ve Sınır Koşulları Prof. V.-Ing. her ülkede. nşaat üretimine özgü Sektör ve Endüstri planlamasına dönük koşulları ayrıntılı biçimde göz önüne serilmektedir. Doğan Sorguç . şletme ve Endüstri Mühendisliği ile kesişmesi örnek ve ilgili yayınlara yapılan atıflarla açıklanmaktadır. Tolum Mühendisliği Eğitimi nşaat Giriş nsanlığın ve ulusun geleceğini belirleyen eğitim olgusunun en üst düzey kurumu olan Üniversite. Dr. ders programlarıyla birlikte Almanya’dan alınınca. Yüksek Teknik Okul (Yüksek Mühendis Mektebi) / Teknik Üniversite aşamaları ve bu aşamalarda ulaşılan konsept ışığında nşaatta –Yönetim eğitiminin çağdaş biçiminde.com Öz Bildirinin Giriş Bölümünde Üniversite kavramı (eğitim-bilimsel araştırma bütünlüğü). Bildirinin Sonuç bölümünde. başka bir deyişle.

inşaat.yy. 1950 . ortaya koyduğu öğrenci odaklı.Böylece Yüksek Teknik Okullar. çok yönlü esnek programları sayesinde. TÜ nşaat Yönetimi programının felsefesi ve eğitim yöntemi de bunun zaten pilot uygulaması niteliğinde bulunmaktadır. 2008) Yazarın tüm ulusal (ODTÜ) / uluslar-arası deneyimleri yanında. Mühendis’in teknik’ten önce. toplum ve insana dönük. Bu husus. Ayrıca. insanları örgütleme. 1996) gereksindiği ayrı lisans eğitimi (Bölümü) düzenlemesi (Sorguç. Tablo 1. yeni ölen bir kişiden alınan kolların başarılı biçimde takılması. işletme mühendisleri ve yeni malzemeler merkezi üyelerinden kurulu bir ekiple yürütülen ‘Enerji 2030 ’ projesi öne çıkmaktadır.yy) kuruluşundan beri Almanya’nın klasik (dar) mühendislikte en önde gelen kurumlarından biri olan Münih Teknik Yüksek Okulu (MTH). kendisi için ‘Girişken (yenilikçi) Üniversite’ sloganını benimsemiş bulunan MTU. ayrıca tüm diğer Fakülteler kendi yönetici eğitim programlarını ABD Mühendislik tanımına da en uygun biçimde düzenleme olanağına kavuşmaktadırlar. bugün Almanya’nın en iyi Teknik Üniversitesi unvanını almıştır (Deutschland. 1993).1970 Biyoloji Psikoloji Toplumsal M. Bu çerçevede. Bunlar arasında iki kolunu kaybetmiş bir işçiye. Bu durum. doğadaki malzeme ve gücü kontrol etme sanatıdır’ (Sorguç. matematik. elektrik. ABD Mühendisler Birliğini tanımıyla da örtüşmektedir. başından itibaren yöneticiler mühendis olacaktır. Bu tanıma göre ‘Mühendislik. Böylece nşaat Fakülteleri. ortasında (ilk) sosyoloji kitabına ’20. yönetme. Bu tanım. 1940 . Teknik Üniversite eğitim ve bilimsel araştırmalarının çerçevesini çizmektedir. 1980 . işin gereği (Sorguç.Temel Bilimler – Tıp Yaşam Bilimleri’ biçiminde dört yapraklı yonca sembolünü benimseyerek. Bu ortamda kurulan MTU International School of Science and Engineering’de. sosyoloji bilmek şartıyla’ diye yazmış olduğu öngörü. yönetim alanı için yeni bölüm açmak zahmet ve direncinden kurtulmakta. Bilimler ve Mühendisliğin Gelişmesi Bilim Dalı Pozitif Bilimler Sosyal Bilimler Mühendislik 1900 . Tıp ile ilişkili olduğu oranda kamuoyunun büyük ilgisini çekmektedir.yy. 2007). bu gün Münih Teknik Üniversitesi (MTU) adı altında ‘Mühendislik . sosyolojinin kurucusu Auguste Comte 19. tekniğin sosyal (toplumsal ve insan) sorunlarıyla birlikte ele alınması doğrultusunda geniş anlamdaki Üniversite kavramıyla bütünleştirilmişlerdir (Tablo 1). Mühendislik /Tıp/Yaşam Bilimleri/ Temel Bilimler’ etkileşimiyle elde edilen sonuçlar.1950 Fizik Sosyoloji Bilimsel Müh.2000 Hümanist M. disiplinler arası ekip çalışmasına ideal ortam yaratmıştır. 2005) şletme ve Endüstri Mühendisliği ve nşaat Proje Yönetimi dersleri ile geliştirdiği TÜ nşaat Yönetimi (Yapı şletmesi) Lisansüstü eğitim ve araştırma programı/Anabilim Dalı (Sorguç. 2009) Böylece. ‘esnek’ Teknik Üniversite konsepti /yapısı sayesinde ortadan kalkmaktadır. yaratıcı (sanatsal) kişiliğini ön plana çıkarmakta.1930 Kimya Ekonomi Ampirik Müh. bir şartla. 54 . (19. yüz yıl sonunda gerçekleşmiştir. bilgisayar. Türkiye’nin her alanda etkin yönetici ihtiyacını en uygun biçimde yanıtlayacağı gibi.(TUM.

1. Bu husus yüklenicide finansman güçlüklerine yol açar. yüklenici ancak kişisel kredi ve hak ediş kesintileriyle gereken teminatları sağlar.3.5. Bu olgu aşağıdaki sonuçları doğurmaktadır : 1. nşaatın satışını etkileyebilmek amacıyla üretici. Genellikle açıkta üretim yapılır. Bu hususlar işverenin yetkisindedir.2.2. (Sorguç. inşaatın üzerinde kullanılan malzemelerle birlikte arsa sahibinin (işverenin) mülkiyetine geçmesine ve yüklenicinin stoktan yararlanamamasına. işçi. 55 .Ülke ekonomisinin en geniş alanına hizmet veren inşaat sektöründe yönetim işini üstlenmek veya bu alanda eğitim ve bilimsel araştırmalara katkıda bulunmak isteyen Endüstri ve şletme Mühendislerinin dikkate alması gereken (sektöre has) sınır koşulları aşağıda açıklanmışlardır.1.4. Ayrıca. Üretim yerinin işletme merkezi yanında olmaması. enerji olanakları) her projede değişik olduğundan. alışma) bölümü bulunur. 1. nşaat sanayinde üretim yeri gezici. nşaat tipi. yönetimin etkinliğini düşürür. Yapı-arsa arası hukuksal bağlantı. 2. I /1993) Sınır Koşulları 1.1. inşaat projelerinde: • üretim teknoloji ve sürecinin seçimi ve • bu seçimde eniyileme (optimizasyon) gerektiği gibi. inşaatta maliyetlerin artmasına yol açabilirler. ürünün nitelik. yerleşme. Kredi alabilmek için ipotek verilebilecek sabit tesisler olmadığından. uzun vadeli faaliyet programları yapamazlar. Yurtiçinde en güçlü işveren olan kamu kuruluşlarının politik etkiler sonucu uzun vadeli yatırım programları yap(a)mamaları veya yapılanlara uymamaları. üretim faktörleri dış etmenlere maruzdurlar. pazarlama ve üretim/finansman gücünü dikkate alan uzun vadeli programlar yapamazlar. nşaat işletmeleri ellerindeki proje dışında. toprak. • otomasyon olanağı sınırlıdır 1. inşaat sürecinde ortaya çıkan maliyet ve fiyat yükselerinde mülk değerinde doğan artışların sözleşmede aksine hüküm olmaması halinde inşaat sahibinin aktifine geçmesine neden olur. Maliyet hesabında yardımcı işler (geçici inşaat. Üretim ve maliyet tahmininde daima risk unsuru vardır. ürün sabittir. Alıcı ile üretici (yüklenici) arasında. Bu nedenle. nşaatta yükleniciler pazar araştırması. üretim yöntemleri de –imalat sanayi aksinedeğişiktir. işveren tarafından saptanan süresel koşullar. risk ve maliyeti (şantiye merkez giderleri nedeniyle) artırır. süre ve fiyatında değişiklik yapamaz.7.3. 1. ülkenin saydam inşaat programlarından yoksun kalmasına ve inşaat işletmelerinin kapasite veya stoklarını piyasaya göre ayarlayamamalarına yol açar. 1. üretim süresince (anonim olmayan) kişisel ilişki vardır. ulaşım.6. ayrıca. 2. 2.. yeri ve koşulları (iklim. 1. 2.

5. yüklenici indirimini ancak maliyetindeki risk.3.bu takdirde üretimin zaman zaman durarak yeniden başlaması.3. Değişik tecrübe ve tahminler sonucu teklif fiyatlarında ortaya çıkan farklar.5. işveren tarafından hazırlanan tasarım ve şartnamelerdeki belirsizliklere göre artarlar.4. Genel giderlerinin beklenen (yıllık) cirolarına oransal dağılımını yapılamaz 4.1. nşaat sektöründe açık rekabet yoktur. 4. 3. nşaat sürecinde daima belirsizlikler vardır. nşaat sektöründe açık rekabet olanağı bulunmadığından. enformel (gayrı resmi) ilişkiler egemendir.6. şverenin inşaatı çeşitli yüklenicilere bölerek yaptırması. amortisman vs.2. Birim fiyat usulü ihalelerde kesin hesap işlemi genellikle uzun zaman aldığından. çeşitli açılardan ve değişik koşullarda yaşanmış deneyimlere dayanarak belirlenir. ileride uygun koşullarda bir ihale alarak telafisi planlanamaz. 3. unsurlarından fedakarlık ederek yapabilir. imalat sanayinde yoktur) 3.3. inşaatın önce satılıp sonra yapılması ve değişken fiyat sisteminin kabul edilmemesi nedeniyle. talep yaratmak veya gereksinimi etkilemek olanaklarından yoksundur. 5. işveren tarafından şartnamede belirtilir. onları bizzat seçmesi. 5. 4. Zira risk bazen öngörülen kar oranını birkaç misli aşar ve yapılan tahminlere dayalı olarak ihalelerde çok farklı teklifler ortaya çıkabilir. işin yürütülmesini zorlaştırır Zira . koordine etmesi ve her türlü karar yetkisini elinde tutması. nşaat sektöründe konjonktür riski nedeniyle. her projede üretim faktörleri insan ve makine ile ilgili insan kalitesinin (verimliliğinin) belirlenmesinde işyeri ve çalışma koşulları. şverenin çeşitli düzeyde yetersiz tasarım ve şartnamelere dayanarak teklif istemesi ve sözleşmede değişken fiyat sistemini kabul etmemesi. 4. her zaman boş kapasite riski ile de karşı karşıya bulunur (konjonktür riski).4. tahmin edilir.1. formel yerine. uygun olmayan koşullarda (fiyat) ile alınacak ihalenin. 4. 3.1. 4. teklifler açılana kadar bilinmez. (Üreticinin denetimi dışındaki bu risk. Özellikle maliyeti karşılamayan fiyatlarla ihale edilen inşaatlarda kalite sorunu ortaya çıkar. Bu nedenle geleneksel inşaat sektöründe reklam kullanılmaz ve yüklenici.2. kendine ait bir riskin yüklenicinin üzerine geçmesine neden olur. Her türlü ihaleye girmek durumunda olan yüklenici.) 4. imalat sektöründeki gibi fiyat ve kaliteyi bir arada görerek seçimini yapamaz. üretimde alışkanlık kayıpları nedeniyle. Keşiflerde risk unsurunu önemle dikkate almak gerekir. yüklenici sadece risk faktörü ve teklif fiyatını yükselterek kendini güven altına alabilir. yüklenicinin kesin teminatı (hakediş kesintileri) uzun süre bağlı kalır. Bu sektörde alıcı. nşaat sürecinde. (Örneğin. 3. hale teklifinde öngörülen maliyet. 56 . 3.iklim vs.5. Genellikle ihalede. fiyat ise. maliyet artışları olasılığı yaratır. Tahmini maliyet hesabındaki risk ile işin alınabilmesindeki risk (imalat sanayinde satış riski) biribirleriyle ters orantılıdır.6. Sektörde kalite. Bu durum (Alman ihale düzeninde özenle tanımlanmış bulunan) “uygun fiyat “ ilkesiyle çelişir ve bu ilkenin işlevini ortadan kaldırır.2.

geleneksel olarak işin gereğine göre yoruma ve uygulamaya açık bulunmaktadır. Sürekli çalışan ve şantiyeden şantiyeye gönderilen küçük bir (çekirdek) ekibin dışındaki inşaat işçileri. inşaatta her projede ortaya çıkar. Bu teknoloji.4. nşaat uygulamasında resmi olmayan (gayri resmi) ilişkiler egemendir. nşaat işlerinin bir kısmı. endüstrileşmemiş ülkelerin yararınadır. 57 . inşaatlarda kalite sorunu doğurur veya işverenleri yüklenicilerin ek ödeme istekleriyle karşı karşıya getirir. Bu nedenle. Ayrıca. önlemlerin asıl çap ve etkinliği. nşaat işçisinin ücreti. ilgili alanlarda piyasa (konjonktür) koşullarına göre üretim olanağı sağladığından.) kabul edilir. Zira sermaye (makine) yoğun teknoloji kullanan sanayiin ekonomik durgunlukta. inşaat sektöründe menfi seçim mekanizmasının varlığı (Almanya’da) tartışma konusu olur. inşaatta üretkenlik sağlıklı biçimde tahmin edilemez. ilgili evrak ve uygulamalarda belirsizlikler ortaya çıkarmaktadır. Tarımdan gelen bu işçilerin hasat vs. giderleri önemli kayıplara yol açmaktadır.3.en düşük teklife verilmesi. eğitilenlerin ücret ve giderleri işçi maliyetini artırmaktadır. bu sektörde nitelikli işletmelerin varlığını tehdit eder. 7. program ve şartnamelerinde her ayrıntının kesin biçimde belirlenme sindeki yetersizlik. istihdamın sürekli (stabil) olduğu ülkelerde. çalışma ortamının düzenli. Ayrıca. Nitelikli yüklenicilerin zaman zaman kalitesiz iş yapanlardan daha düşük fiyat verme zorunda kalarak iflas etmeleri nedeniyle. 7. 7. her projede işi ve usulleri öğrenmek.4. 5. Bu nedenle. kış koşulları tazminatı vs. endüstri ülkelerinde bölgesel eğitim şantiyeleri kurulmasına veya bu işe uygun olanlardan yararlanılmakta. inşaat işlerinin özellikleri nedeniyle konulmuş bulunan “uygun fiyat” ilkesine aykırı olarak ihalelerin –diğer sektörlerdeki gibi. inşaat üretimi gereksinimine (programına) uymaz. 5.5. 7. 7. ihzarat sistemi ile birlikte. 8. amortisman vs. ekiplere ve yöneticilere alışmak zorundadırlar. inşaat işletmeleri ve sektörünün finansman sorununu hafifletmekte. b. inşaat sanayindeki işçilere göreceli olarak. daha yüksek ücret verilir ve onlar için daha fazla sosyal gider (emeklilik ve kaza sigortası. nedenlerle izin istekleri. sürekli değişen üretim koşulları. 7. üretkenliği üzerinden hesaplanamaz. 9. kendisine parça başına ücret ödenmesini zorlaştırır. nşaat tasarım. hale yasasına. Değişik yerlerden gelen ve değişik niteliklere sahip yukarıda açıklanan işçiler nedeniyle. Geleneksel inşaat sanayinde ve özellikle bu sanayiin en büyük alanını oluşturan bina inşaatında emek-yoğun teknoloji kullanılır. zira: a.1. Anılan işçilere her şantiyede barınacakları yerlerin yapılması gerekir. 7. nşaat işçisinin düzenli bir meslekiçi eğitim olanağının olmaması. nşaatta ‘ussallaşma’ öncelikle projenin tasarım evresinde. kendisinden önce gelenler tarafından belirlenmektedirler. imalat sanayinde fabrikanın üretime başlama aşamasında görülen öğrenme ve alışmanın yarattığı düşük üretim ve daha yüksek maliyet. sermaye birikimini kolaylaştırmaktadır.2.3. işveren veya tasarımcı tarafından gerçekleştirilmelidir.6. nşaat işçisinin büyük çoğunluğu geçici olarak çalışır. emel-yoğun teknoloji. Zira işveren ve tasarımcıdan sonra devreye giren yüklenicinin üretim yer ve konusunu dikkate alarak yaptığı ussallaşma sınırlı kalmakta.6.

Anılan kadrolar daha önce bu ülkelerde (düşünceyi geliştiren) güçlü orta öğretime (genel kültüre-GK-) dayalı sosyal yüksek eğitimle yetiştirilmişler (GK=felsefe+tarih+yazın+matematik bütünlüğü) ve son iki yıldan beri örneğin ünlü Berkley Üniversitesinde (ABD) Toplum Mühendisliği eğitimine başlanmıştır. Son durumun (pilot) uygulamasını halen TÜ Yapı şletmesi Lisansüstü Programı mezunları büyük bir başarıyla gerçekleştirmektedirler. yönetici eğitimi ve geliştirilmesi. bir ulusun yaşamsal sorunudur. atama için 58 . Üniversite-sanayi ilişkisinin kurumsal biçimde kurulmadığı endüstrileşmemiş ülkelerde doktoralar daha ziyade. uluslararası mücadelelerde kilit unsur. işlerin yeterli ayrıntı. Öte yandan sektörün çok yönlü özellikleri nedeniyle. Bu alanda yapısal düzenlemeler sonucu kurulacak ekiplerle ulaşılacak sonuçlar. tüm yönetici mühendislere açılmak zorundadır. Gerçek ‘Üniversite’ kimliğini benimseyen ‘esnek’ teknik Üniversite’nin en önemli etkinliği. Zira özellikle nşaat Yönetim Mühendisliğinde.bulamayıp kendi toplumlarıyla kaynaşamadıkları ve içlerine kapandıkları görülmektedir. 2005 ) gelişmesini tetikleyecektir. Bu gelişmeyle. Türkiye içinde bulunduğu örtülü (asimetrik) savaşta. resmi ilişkiler ve düzen zayıflar. 2. Gerçekten. inşaatta kararların ‘yerinde’ alınmasını zorunlu kılarak ‘prosedür’ gibi formel işlemlerin ikinci plana atılmasına neden olur. özellikle karmaşık sorunların çözümünde çok aşacaktır. geri kalmış ülkelere ileri ülkeler karşısında en çok gereksindikleri Toplum Mühendislerini yetiştireceklerdir. TÜ nşaat Yönetimi Lisansüstü Programında görülen (38 kredi saat) ders sıkışıklığına (Sorguç. ‘esnek’ Teknik Üniversite’lerde yetişen Yönetici nşaat Mühendisleri de diğer yönetim alanlarına açılacaklardır. disiplinlararası eğitim ve bilimsel araştırmalar olacaktır. haberleşme güçlükleri vs. Ayrıca ‘esnek’ Teknik Üniversite konsepti. Bu nedenle. 1996) da son verecek ayrıca bir Bölüm kurma ihtiyacını da ortadan kaldıracak ve öğrencide yaratıcılık-fonksiyon dengesine dayalı bir beyin-düşünce yapısının ( Sorguç. Dünyada. en üst düzeyden başlayarak yönetimin bel kemiğini oluşturması kaçınılmazdır. kalite ve sıklıkla denetlenememesi.. endüstri ülke üniversitelerinde bilimsel çalışma yapanların sayısal sistemler üzerinde uzmanlaşarak. Zira. ancak kamu yönetiminin kilit noktalarında yer alacak bu insanlarla kendisini (daha kolay) savunabilecek ve kesin başarıya ulaşacaktır. topyekun sevk ve idareyi gerektirmekte ve karşı taraf bunu çok başarılı biçimde kullanmaktadır. sürekli gayrı resmi ilişkilerin baskısı altında çalışır. Şantiyelerin her zaman farklı yerlerde olması. Ülke ekonomisinin inşaat gereksinimini karşılayarak en büyük ve çeşitli yatırımlarını gerçekleştiren nşaat Sektörü. nsan davranışının beynin fonksiyonu olduğu gerçeğinden hareketle. şantiyede düzenlenen toplantı tutanaklarının durum ve sorunları yeterli açıklıkla yansıtamaması. Giriş Bölümünde açıklanan ‘esnek’ Teknik Üniversite konseptinin öngördüğü Mühendislerin. uzaklığı. yönetici kalitesidir. ilgili teknolojinin özümsenebilirlik ve etkinliği üzerinde düşünce üretmek olanağını – doğal olarak. Sonuç 1. anılan savaş. bildirinin ikinci bölümünde açıklanan sınır koşulları karşısında dikkate alınınca.Bu bağlamda insan ve toplum bilimleri ile yakın ilişkisi bulunan ‘Yönetim Mühendisliği’ ve nşaat Yönetiminde doktora çalışmalarının yurtiçinde yapılması kaçınılmaz olacaktır. eski anlamdaki Teknik Üniversiteler’inkileri.c. Böylece inşaat.

1971) ve 3 yılda ayni biçimde ortaya koyduğu (ardından Doç tezi) ‘ nşaat Sektörü Destekli stihdam Stratejisi’ (Sorguç. Zira Üniversite’leri değerlendirme ölçütlerinden yoksun olan YÖK’ün merkeziyetçi zihniyet anlayışı ile ‘esnek’ Üniversite’nin demokratik yapı gereksiniminin birbiriyle çeliştiği tartışmasızdır. toplum ve ülke sorunlarından (toplumdan) soyutlanmakta.Üniversite’lere hapsedilerek. doktora öncesi (2 yıl) Türk nşaat Sektöründe veri hazırlama amacıyla yaptığı Sektör ve Sanayi analizleri. Nitekim yazarın Münih’te doktora konusunu öğrenen bir Başkonsolos yardımcımız ile doktora yöneticim Prof. Bu gerçek. 1972). 3. kedisine inşaat sektöründe doktora sonrası etkinlik. Türkiye ve ‘mazlum milletler’in en büyük aydınlanmacısı Atatürk diyor ki ‘Bilhassa iktisadi faaliyetimizi dayandıracağımız esaslar her türlü bilgi ile beraber. Galatasaray Lisesi orta öğretiminde kazandırılan bilinç ve heyecanın Türkiye’deki ‘esnek’ üniversite eksiğini nasıl telafi ettiğini göstermektedir. bir esneklik konusu olsa da çağın gereği ‘esnek’ Üniversite’ye nasıl geçileceği hususuna açıklık getirmemektedir. yalnızlaştırılmaktadırlar. ne de demokratik yaşama kavuşması beklenebilir.(Sorguç. demokratik (‘esnek’) YÖK’ü. ve çok yönlü ilişkiler kazandırmıştır. Buna karşın. doğrudan doğruya memleketimizin topraklarını koklayarak ve bu topraklarda bizzat çalışan insanların sözlerini işiterek tesbit olunacaktır. sayısal planlama ve uygulamalarının Türk kamu yönetim kültürüne yabancı olması nedeniyle. akademik düzeyde kalmışlardır. Yazarın doktorası ardından ODTÜ’de kurduğu Yapım Stratejisi Lisansüstü Programındaki deneyimlerine dayalı TÜ Yapı şletmesi Lisansüstü Programı / Anabilim Dalı kapsamındaki çalışmaları bu çabaların sonucudur Yazarın ayni çerçevede yönettiği tezler. katıldığı ulusal ve uluslararası çalışmalar gençlere kariyerleri sürecinde dile getirdikleri kişisel ve mesleksel mutlulukları kazandırmıştır. sanayi ve 59 . Üniversite’yi ulusun beyni olmak işlevinden yoksun kılacak ve pasifize edecek niteliktedir. Yazar. verdiği dersler. kedisini belirtilen doğrultuda desteklemiştir. ülkemizde bu tür çalışmaların değer ve yararın bulunmadığı hususunda kendisini zamanında uyarmışlardır.bir formalite olmakta ve genç akademisyenler ülkede (yanlış) uygulanan tam gün rejimiyle –hastanelere sahip tıp mensupları dışında. anılan konsepti benimseyen üç özel üniversitenin YÖK tarafından ‘eşitliğe aykırı’ sayılarak engellenmeye çalışılması ve ardından. Bununla birlikte yazarın. Burkhardt’ın öğrenciliğinden arkadaşı. büyük Atatürk’ün ‘Uygar Türkiye’ idealinin bilinç ve heyecanını taşıması ve tüm çalışmalarında Kalkınma Stratejisi konularına büyük önem ve öncelik vermesi. . dolayısıyla Ortak Aklın geliştirilmesini kaçınılmaz kılmaktadır. Bir ülkenin bu koşullar altında ne çağdaş uygarlık düzeyine erişmesi. YÖK’ün Üniversite’ye giriş puanına uygun yerlere ‘yatay’ geçiş olanağı tanımış olması. Bu tebliğ bağlamında. gençlere kişisel ve mesleksel mutluluk yolunu açan ‘esnek’ Üniversite’nin ne derece önem taşıdığını kanıtlamaktadır. Ayrıca yazarın doktorası boyunca. ünlü bir yöneticimiz. Sorunun çözümü. yaşam. 4.Bu durumdaki bir öğretim elemanının Üniversite gençlerini yaşama hazırlama yönünde yararlı olabileceği düşünülebilir mi? Bu düzen. ülkemizde bir türlü düzenlen(e)meyen orta öğretime karşı. 1963) . toplam 5 yıl (Almanya’da 3 yıl) yoğun biçimde çalışarak hazırladığı Türkiye ve gelişmekte olan ülke kalkınmasında ‘Konut nşaatı Stratejisi’ (2 cilt) doktorası (Sorguç. 5. Bu başarı yazara.

(1996) Deneyimler Işığında ( TÜ) Yapı şletmesi Programı 1. veya uygar bir doyumdan ziyade. nşaat Üretiminin Özellikleri. 41 Sorguç D. nşaat Fakültesi. Ankara Sorguç D. Sayı 1523 pp. O. şletme Mühendisliği ve Stratejisinin Eğitim Sorunları 4. katkılarını esirgemeyen meslekdaşlarına en içten teşekkür ve başarı dileklerini sunar.T. (2005) nşaat Uygulama ve Yönetim Mühendisliği Kapsamında Proje Yönetiminin Temel Ögesi : nsan (Niteliği) 3. stanbul. 22-24 Deutschland 1 (2008) Seçkin ve mükemmel en iyi üniversiteler Societaets-Verlag . Ankara Sorguç D. (2007) Temel Üretim ve Maliyet şlevleri Işığında nşaat Endüstri. Yapı şletmesi Ders Notu I. Kaynaklar Meinhold W. nşaat Mühendisleri Odası.Ü. 19-25 Sorguç D. (1961) Grundzüge der allgemeinen Volkswirtschaft.München (1967) Teknik Bülten Sayı:6. TÜ nşaat Fakültesi Sayı 1522. Ankara 60 . nşaat Mühendisliği Bölümü.ticaretimiz için dahi ayni yol izlenecektir’.’(1923) Teşekkür Yazar.35-51 Sorguç D. München Sorguç D. Frankfurt am Main pp. bir baskı aracı. zmir pp. bilgiyi insan için bir süs. (1993) nşaat Mühendisliği ve Yapı şletmesi Eğitim ve Meslek Sorunları Yapı şletmesi Ders Notu II . maddi yaşamda başarılı olmayı sağlayacak uygulamalı ve kullanışlı bir araç haline getirmektir. (1972) nşaatta stihdam Olanaklarının ve Optimum Tekno-Ekonomik Stratejinin Araştırılması. Yapı şletmesi Kongresi Bildiriler Kitabı. nşaat Mühendisleri Odası. nşaat Mühendisleri Odası. Max Huber Verlag. 54-68 Sorguç D. Yapı şletmesi Kongresi Bildiriler Kitabı. MAG-ÖE 3 Raporu. (1971) Konut nşaatı Stratejisinde Makroplan Modeli Struktur und Model eines Wohnungsbauprogrammes für die Entwicklungslaender –anhand des türkischen Beispieles. nşaat Yönetimi Bildiriler Kitabı. 307-324 Sorguç D. 2 TUM – Kontakt 1 (2009) Wir sind das interdisziplinaerste Team Technische Universitaet München pp. TÜB TAK.T. zmir s. nşaat Fakültesi Matbaası s. Ayrıca: ‘Eğitim ve öğretimde uygulanacak yöntem. TÜ.H. (1963) ANKET .D. nşaat Mühendisliği ve Yapı şletmesi Eğitimi üzerinde çalışma yaparken kendisinin ilgili eğitimin ‘Temel lkeleri’ (Sorguç 1993) konusundaki yayınlarını inceleyerek. s.

yaşatma. 21. toplumların önemli bir yönetim. Bursa’nın en özgün bölgelerinden biri olan Cumalıkızık köy yerleşimi doğal ve tarihi zenginlikleri yanı sıra sosyo-kültürel yaşam ile günümüze kadar korunmuş çok önemli bir mimari mirastır. Doç. Dr. Bu protokolün amacı. bu ortakların sorumlulukları. sokak ve meydanların rehabilite edilip.edu.07. Nilüfer Taş Uludağ Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Mimarlık Bölümü Yapı Bilgisi Anabilim Dalı 16059 Görükle / Bursa Tel: 0 535 6919671 E-posta: nilufertas@uludag. Anahtar Kelimeler: Cumalıkızık.Binyılda Yaşayan Osmanlı Köyü – Cumalıkızık Projesi”. Cumalıkızık’ın önemi. ortaya çıkan problemler ve çözüm yolları için yapılan çalışmalar aktarılacaktır.Binyılda Yaşayan Osmanlı Köyü – Cumalıkızık şbirliği Protokolü” nü imzalamıştır. yönetim. nasıl bir araya geldikleri. özgün yapısıyla günümüze kadar ulaşabilmiş 700 yıllık Osmanlı Köyü olan Cumalıkızık yerleşimini korumak. korunması gerekli anıtsal ve sivil mimarinin. Geçmişi ile tarihi.07. farklı dönemlere ait pek çok doğal. koruma.2005 tarihli 25876 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanan Taşınmaz Kültür Varlıklarının Korunmasına Ait Katkı Payına Dair Yönetmelik’e dayanarak Cumalıkızık’ın yaşam.tr Öz 2007 yılında Mimarlar Odası Bursa Şubesi. Gör. Murat Taş Uludağ Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Mimarlık Bölümü Yapı Bilgisi Anabilim Dalı 16059 Görükle / Bursa Tel: 0 532 2410691 E-posta: murattas@uludag. kültür-sanat ve ticaret merkezi olmuştur. Bu bildiride. tarihi ve kültürel sürekliliğin sağlanması ve onarılması amacı ile Özel dare. kültürel ve tarihi mirasa sahiptir. işbirliği. “3. Belediye ve Şube’nin işbirliği sağlanarak sit alanı içinde doku bütünlüğü ve karakteri bozulmamış. kültürel ve doğal zenginliklere sahip Bursa. mekân.tr Öğr. yaşatmak ve halkın ekonomik düzeyinin yapılacak çalışmalarla iyileştirilebileceğini göstermek üzere çok ortaklı ve katılımlı olarak yürütülen bir projedir. bu mirası yeni mekânsal yorumlarla zenginleştirerek geleceğe aktarmak için çalışmalar yapmaktır. sürdürülebilirliğinin sağlanması amacıyla projenin yaşam dönemi boyunca bir araya gelmesi gereken ortaklar.Binyılda Yaşayan Osmanlı Köyü – Cumalıkızık Projesi Yrd. maddesi ve 15. Dr. Bursa il Özel daresi ve Yıldırım Belediyesi işbirliği yaparak “3.1983 tarihli ve 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’nun 12. Proje kapsamında.edu.Yönetimsel şbirliği: 3. Giriş Türkiye geçmişten günümüze kadar gelmiş. Bu projeyi 61 .

Cumalıkızık tipik yerleşim örneği 3. Cumalıkızık. bugün tarihsel kimliği ile yaşatılmaya çalışılmaktadır. büyük kenti olan Bursa'nın 10 km. şehre göç. sosyo-kültürel sürekliliğin sağlanması ve onarılmasıdır. ya tekil bina ya da sokak-cephe yenilemesi düzeyinde olmuştur.Binyılda Yaşayan Osmanlı Köyü – Cumalıkızık Projesi Proje’nin Amacı ve Organizasyonel Yapının Oluşturulması Bu projenin amacı. yerel yönetim. projenin devamlılığını sağlamak için merkezi yönetim. ekonomik problemler nedeniyle çoğu yaşlı insanların elinde kalan evlerin korunmaması ve bakımonarımının yapılmaması köyün korunarak yaşatılmasını ve var olan değerlerin geleceğe aktarılmasını tehlikeye sokmuştur. 1987 yılında Bursa merkezinin üç ilçeye bölünmesinin ardından Yıldırım Belediyesi’ne mahalle olarak bağlanmıştır. Köy. “Kentsel ve Doğal Sit Alanı” olarak belirlenmiştir. 180’i halen kullanılan toplam 270 ev ile Osmanlı dönemi konut dokusunu günümüze taşımaktadır. miras yolu ile malların bölünmesi. aile yapısındaki değişim. Bursa l Özel daresi. Diğer özellik ise. tarihi dokusunu bugüne kadar korumuş ve Erken Osmanlı Dönemi kırsal sivil mimarinin özgün örneklerini taşımaktadır. 1981 yılında ise yerleşme. Türkiye’nin 4. Yedikızık köyünden biri olan. Yıldırım Belediyesi ve Mimarlar 62 . sivil toplum kuruluşu ve Cumalıkızık halkının yönetimsel işbirliği çerçevesinde bir araya gelmesidir.bugüne kadar yapılan Cumalıkızık’ı koruma ve yaşatma amaçlı projelerden ayıran en temel özelliklerden biri yerleşimin bütününü kapsamasıdır. Osmanlı sivil mimarisinin en güzel örneklerini oluşturan ve içlerinde hala yaşamların sürdürülebildiği evlerin bulunduğu Cumalıkızık. Cumalıkızık Hakkında Genel Bilgiler Cumalıkızık. Zamanla tarihi ve doğal dokunun yıpranması. fiziksel. Cumalıkızık Köyü Giriş Yolu Resim 2. doğusunda. Bugüne kadar fiziki üst yapı ile ilgili yapılan çalışmalar. Resim 1. Cumalıkızık Köyü’nün tarihsel dokusu 1980 yılında Anıtlar Yüksek Kurulu’nun kararı ile koruma altına alınarak her türlü yapılaşma izne bağlanmıştır. Cumalıkızık’ın ekolojik. tarım kazancının azalması. 700 yıllık bir Osmanlı Vakıf Köyü’dür. Uludağ’ın kuzey eteklerinde kurulmuş. Osmanlıların Bursa’da ilk yerleştikleri bölgelerden olan Cumalıkızık. kaçak yapılaşma.

şehir plancısı. Organizasyonel alt sistem. finans boyutunun nasıl karışılacağının belirlenmesi. maddesi ve 15/07/2005 tarihli 25876 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanan Taşınmaz Kültür Varlıklarının Korunmasına Ait Katkı Payına Dair Yönetmelik esaslarına dayanarak hazırlanmıştır. llerdeki merkezi yönetim tarafından yapılması gereken faaliyetleri düzenlemektedir. organizasyonel ve teknik olmak üzere iki alt bileşenden oluşmaktadır. kurum ve kuruluşların nasıl bir araya geleceği. Kaynakların nasıl kullanılacağıdır. tarım. Bu protokol 21/07/1983 tarihli ve 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’nun 12. Projede Yer Alan Taraflar ve Sorumlulukları Çalışma grubunun nitelikleri. • Proje içinde yer alacak tarafların sorumluluklarının belirlenmesi • Finans kaynakları ve nasıl kontrol edileceği • Halkın katılımının nasıl sağlanacağı • Prosedürler ve yönetim politikaları. inşaat mühendisi. genel olarak problemlerin çözümünü gerçekleştirebilecek organizasyonun oluşturulma kararı ve bu organizasyonda yer alacak taraflara düşen görevlerin belirlenmesidir. işin yürütülmesi için bir çalışma yöntemi belirlendi. merkezi yönetim olarak Bursa l Özel daresi ve yerel yönetim olarak da Yıldırım Belediyesi işbirliği yaparak “3.Bin Yılda Yaşayan Osmanlı Köyü – Cumalıkızık şbirliği Protokolü” nü imzalamıştır. l sınırları içinde sağlık.l Özel dare’nin Sorumlulukları.Odası Bursa Şubesi’nin işbirliği sağlanarak sit alanı içinde doku bütünlüğü ve karakteri bozulmamış. Merkezi Yönetim. bu mirası yeni mekansal yorumlarla zenginleştirerek geleceğe aktarmak için çalışmalar yapmaktır. Teknik alt sistem. nelerin yapılması gerektiği. uygulamanın nasıl yapılacağının belirlenmesidir. Yöntem. sokak ve meydanların rehabilite edilip. • lgili projelerin hazırlatılması • Yapım yöntemlerinin ve malzemelerin belirlenmesi • Yerel işgücünün kullanımı • Yapım sürecinin kontrolü • Altyapının iyileştirilmesi. Örneğin. 2007 yılında sivil toplum kuruluşu olan Mimarlar Odası Bursa Şubesi. Buna göre. Çalışma grubunda yer alan kişiler aynı zamanda taraflar arasında iletişim ve eşgüdümü sağlamaktadır. Cumalıkızık projesinin başarısı açısından son derece önemlidir. Bu protokol çerçevesinde taraflar. sanat tarihçisi vb. gençlik ve spor. Mimar. bunların uygulanması. l Özel daresi’nin genel görev ve sorumlulukları 5302 sayılı l Özel daresi Kanunu ile düzenlenmiştir. çalışmaların fiilen yürütülmesi için bir çalışma grubu oluşturmuştur. ilin çevre düzeni plânı. Örneğin. korunması gerekli anıtsal ve sivil mimarinin. bayındırlık ve 63 . Bu çalışma grubu tarafından öncelikle tüm yerleşimi kapsamayı hedefleyen çalışmaların başarıyla tamamlanabilmesi için kapsamlı ve farklı disiplinlerin. Proje çalışma grubunda yer alan tarafların sorumlulukları aşağıdaki gibi tanımlanmıştır. sanayi ve ticaret. uzman kişiler görevlendirmiştir.

proje. Tescilli yapıların tapu devir işlemleri. bakım. Valilik ilgili yönetmelik çerçevesinde bu fonu belediyelere kullandırmaktadır. Cumalıkızık Protokolündeki l Özel dare’nin yükümlülüğü. uzman desteğinin nasıl sağlanacağı.2005 tarihinden itibaren Kültür ve Turizm Bakanlığı’nca karşılıksız para yardımı (hibe) yapılmaktadır. Cumalıkızık Protokolündeki yerel yönetim olarak Yıldırım Belediyesi’nin yükümlülüğü. kotlu kroki. kredilendirmelerin nasıl yapılacağı belirtilmektedir. koruma amaçlı imar planı vb. tescilli yapıların. görüntüleme ve demografik bilgiler. Tescilli yapı sahiplerine kredi yardımı yapılmaktadır. proje anlaşma ve ihaleleri. derecede arkeolojik ve doğal sit alanında olup kesin yapı yasağı olan parseller her türlü vergi ve harçtan muaftır. Yapılan projeler ve bunların uygulanması için gerekli mali kaynağın Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’nun ilgili maddesi ve Taşınmaz Kültür Varlıklarının Korunmasına Ait Katkı Payına Dair Yönetmelik çerçevesinde hazırlanmasıdır. Koruma amaçlı proje hazırlama.Yıldırım Belediyesi’nin Sorumlulukları. durum tespiti. Tespit edilen yapıların fotoğrafları. bakım-onarım işlemlerinin projelendirilmesi ve uygulaması aşamalarında sağlanacak karşılıksız maddi destek ve muafiyetlerin. kamulaştırma ve uygulama işlerinin maliyetinin %49’una kadar karşılanmak üzere. yapı onarımı ve restorasyonu işleri her türlü vergi ve harçtan muaftır. kurumlar üzerinde gerçekleştirilen projelere öncelik verilmek üzere kullandırılmaktadır. kentsel tasarım. yıllık %4 faizle 10 yıl vadeyle geri ödemelidir. bu proje çalışmalarının uygulama işleri ihalelerinin yapılması ve uygulamanın denetlenmesi gibi 64 . TOK kredisi. harç ve katılım payından muaftır. restorasyon. gerekli koşulların yerine getirilmesi ile tescilli yapıların restorasyonu için yaptırılan proje ve alınacak malzemeleri KDV’den muaftır. belediye sınırları dışında ise imara ilişkin hizmetleri yapmakla görevli ve yetkilidir. restitüsyon. restore etmek isteyenlere sunulan imkânlar. Protokol kapsamında fiilen yapılması gereken rölöve. Yönetmelik kapsamında getirilen muafiyetler. veraset ve intikal yoluyla devir işlemleri de ilgili vergilerden muaf olmuşlardır. belediye vb. Bu yönetmelik kapsamında. Üzerinde tescilli yapı bulunan parseller ile 1. Restorasyon ve bakım-onarım işleri belediye vergi. Yerel Yönetim. tarihi kent dokularının sağlıklaştırılması işlerinde. bunların denetlenmesi ve ruhsatlandırılması. Mali yeterliliği olmayan tescilli yapı sahiplerine karşılıksız restorasyon projeleri hazırlanmaktadır. aplikasyon ve imar durumu bilgilerinin sağlanması. araştırma ve durum tespitlerinin yapılması. tarihi yapı sahibi olup da bu yapıyı onarmak. rekonstrüksiyon. Yapı Denetim Kanunu’ndan da muaf tutulmuşlardır.iskâna ilişkin hizmetleri. belediyelerce tahsis edilen emlak vergilerinin %10’u l Özel darelerinin bünyesinde açılacak bir hesapta toplanmaktadır. onarım ve restorasyonu. Tarihi yapı sahibi kişilere istenilen belgelerin sağlanması koşulu ile tarihi yapının bakım ve onarımı. Tescilli yapıların korunma ve değerlendirilmesi amacıyla yapılacak plan. Ayrıca tescilli yapı sahiplerine katkı payı yardımı yapılmaktadır. Ayrıca tescillenmiş tarihi yapılar. restorasyonu için 15.07. Toplu Konut daresi (TOK ) tarafından verilecek toplam kredilerin en az %10’u.

Cumalıkızık Protokolündeki Mimarlar Odası Bursa Şubesi’nin yükümlülüğü. Toplum-Cumalıkızık Halkı. yerli ve yabancı kredilendirme fonlarına başvuru işlemlerini de yürütülmesi. Üyelerine projelendirme çalışmaları sırasında onay ve denetim işlemlerinde kolaylaştırıcı rol üstlenmek. yerel yönetim. Taahhütnamede. AŞAMALAR Mevcut durum tespiti Alan analizi Stratejilerin belirlenmesi Eylem Planının Hazırlanması FAAL YETLER Alanın yönetim. üyesi bulunduğu Avrupa’nın en önemli koruma-yaşatma kuruluşu olan Europa Nostra’ya Cumalıkızık projesini taşıyacaktır. Yapıların tespiti amacı ile yapılan çalışmalara yardımcı olmak. Halkın büyük bir bölümü yapılan çalışmalara imzaladıkları taahhütname ile destek vermiştir. işlev ve koruma ihtiyaçlarının belirlenmesi. proje ve uygulama için kredilendirme başvuruları çalışmaları yapacak.Binyılda Yaşayan Osmanlı Köyü – Cumalıkızık Projesi’nde yer alan merkezi yönetim. kullanma stratejilerinin oluşturulması Bütçe analizlerinin yapılması ve finans kaynaklarının belirlenmesi Kısa vadede yapılacak işlere ait eylem planın oluşturulması Orta vadede yapılacak işlere ait eylem planın oluşturulması Uzun vadede yapılacak işlere ait eylem planın oluşturulması 65 . Sorunların tespiti (alan. Yapılan çalışmaların her aşamasında Cumalıkızık’ta yaşayan halkın katılımı da sağlanmıştır. Tablo 1.Mimarlar Odası Bursa Şubesi’nin Sorumlulukları. Halk görüşleriyle ve yapılan anket çalışmasına katılarak Cumalıkızık’ın fiziksel ve sosyo-kültürel problemlerinin belirlenmesine katkıda bulunmuşlardır.çalışmaları yasaların öngördüğü bilgiler dahilinde yürütmek ve tüm bu işlerde mali işleri düzenlemek. konu ile ilgili kurumlar ile yazışma yapılıp onay alınması ve gerekli mercilere karşılıksız kredi başvurusu yapılabilmesi için vekalet verdiklerini belirtmişlerdir. sivil toplum kuruluşu ve halk arasındaki koordinasyonun ve uygulamaların sürdürülebilir bir yönetim planı çerçevesinde devamlılığını sağlamak için alan yönetim planı kapsamında çalışmalar yapılmaktadır (Tablo 1). Proje Alan Yönetim Planı 3. Cumalıkızık Alan Yönetim Planı. yönetsel ve işlevsel) Cumalıkızık’ın geleceğe ait vizyonunu belirleyecek. projelendirme sürecinde mimarların katılımını sağlamak. proje kapsamında mal sahibi olarak belediyeye kendilerinden hiçbir ücret talep edilmeden rölöve alımı. proje maliyetini azaltıcı yöntemler geliştirmek. yönetim. Cumalıkızık halkı projenin uygulama aşamasında yerel işçilik ve malzeme bulunması konularında da katkıda bulunacaklardır. işletme. restitüsyon ve restorasyon projelerinin hazırlanması için muvafakat ettiklerini. Ayrıca belediye Cumalıkızık’ın tanıtılması. lgili kurum ve kuruluşlarla bağlantı kurulması. idari ve finansal modelini içeren koruma. Bu bağlamda Mimarlar Odası. Sivil Toplum Kuruluşu . yapılacak işlerde yol gösterici ve koordinasyon görevi yürütmek.

• lk aşama. Komisyon Kararları. kültürel. değerlendirme ve uygulama aşamasıdır. Belirli bir bölge içinde birbirleriyle ilişkilendirilerek sektör oluşturma potansiyeli bulunan sit alanlarında bölgesel kültür sistemlerinin gelişimi için uygulama planlarının yaratılmasının. sosyal. Faro Anlaşması (2005). doğal. kültürel. Yönetim alanlarının korunması ve değerlendirilmesinde kamu kurum ve kuruluşları. görüşmeler. uzmanlık ve ekipmanda yüksek standartların kullanılmasıdır. Cumalıkızık Köyü’nün sosyokültürel ve ekonomik gelişim stratejileri göz önünde bulundurularak. restitüsyon. orta ve uzun vadeli olarak UNESCO. coğrafi ve sanatsal nedenlerle ilişkili bulunduğu bağlantı noktalarının alanın korunması. gözlemler. restitüsyon ve restorasyon projelerinin hazırlatılmasıdır. alanda mülkiyet hakkı bulunanlar.yenileme projesi. sürdürülebilir ekonomik kalkınma ihtiyaçları ile yerel toplumun ilgisi arasında uygun bir denge oluşturmanın yollarının yönetim planı ile gösterilmesi. • 66 . kentsel tasarım . yöntemler ve araçların geliştirilmesi. Hazırlanan bu projelerin Bursa Kültür ve Tabiat Varlıkları Koruma Kurulu’nda onaylanmasıdır. Malraux Yasası (1962). erişim. Kültür turizmini geliştirmek amacıyla uluslar arası işbirliği ve paylaşımı yaratacak etkinlik ağının kurulması. fiziki alt yapı projelerinin yapılması. Granada Anlaşması (1985). restorasyon. Proje Uygulama Aşamaları şbirliği kapsamında Cumalıkızık Projesi birbirini izleyen üç aşamadan oluşmaktadır. mali kaynakların belirlenmesi ve yaratılması. Alan Yönetim Yönetmeliği’ne göre belirlenen hedefler: Alan sınırlarının tarihi. Sit alanları ve ören yerleri ile etkileşim sahalarının bakım. yürürlükteki Koruma mar Planı’nın geliştirilmesi. sosyal. kültürel. kinci aşama.Alan yönetimi ile ilgili çalışmalar kısa. tasarım ve uygulamada. Alanın değerini arttırarak uluslar arası bir seviyeye çıkarmak için genel stratejiler. geliştirilmesi ve değerlendirilmesi bakımından doğru tespit edilmesi. T. sosyal. gönüllü kişi ve kuruluşlar ile yerel halkın işbirliği.C. Kültür varlıklarının yönetiminde.11. Bu amaçla literatür araştırması. sanatsal bir bütünlük içerisinde etkileşim sahaları ve tarihi. teşhir. coğrafi. Koruma. Kültür ve Tabiat Varlıklarının Koruma Yasası(2863 nolu yasa) ve 27.B. Bunlar. Projenin kavram ve uygulama boyutu hakkında fikir alışverişinde bulunmak için sempozyum ve fikir proje yarışmasının düzenlenmesidir. onarım.2005 tarihinde resmi gazetede yayınlanarak işlerlik kazanan “Alan Yönetimi ile Anıt Eser Kurulunun Kuruluş ve Görevleri ile Yönetim Alanlarının Belirlenmesine lişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik” esaslarına göre oluşturulmuştur. rölöve. A. anket ve envanter çalışmalarının yapılmasıdır. konservasyon alanında. tanzim ve çevre düzenlemesi ile birlikte alan yönetim amaçları doğrultusunda uluslar arası koruma prensipleri ve sözleşme hükümleri çerçevesinde korunarak yaşatılmasının yanı sıra kullanım ve gelişim ilkelerinin ve sınırlarının belirlenmesi. sivil toplum örgütleri. ekonomik ve fiziksel ihtiyaçların belirlenmesidir.

tarihleri ve hangi aşamada gerçekleştirilecekleri Tablo 2a ve Tablo 2b’de ayrıntılı olarak gösterilmektedir. Tablo 2a. bakımonarım ilkelerinin oluşturulmasıdır. ş programı.• Üçüncü aşama ise kullanım sürecine yönelik yapıların ve çevrenin işletme. görev ve sorumluluk paylaşımı.AŞAMA Sempozyum Eylül 2007Aralık 2007 Sempozyum içeriğinin oluşturulması Bilimsel kurulun belirlenmesi Sempozyumun yapılması Halkın Bilgilendirilmesi Eylül 2007Ocak 2008 Halk ile toplantı ve bilgilendirme Taahhütnamelerin hazırlanması Ocak 2008 Taraf üst düzey yönetici toplantısı Alan Yönetim Planı Genel değerlendirmenin yapılması Alan yönetimi planının hazırlanması 67 . işler. Cumalıkızık Protokolü kapsamında taraflar arasında yapılacak faaliyetler. kinci aşamadaki çalışmalar ise devam etmektedir. YAPILACAK ŞLER FAAL YETLER Protokolün hazırlanması Cumalıkızık tespit çalışmalarının yapılması Anket çalışmasının yapılması Envanter çalışmasının yapılması Aralık 2006-Nisan 2007 Mimarlar Odası Bursa Şubesi Yıldırım Belediyesi Bursa l Özel daresi Çalışma grubunun çalışmaya başlaması Taraf üst yöneticiler arasında imzalanması Mayıs 2007 Protokolün imzalanması Fikir Proje Yarışması Mayıs 2007-Aralık 2007 Şartname çalışmasının yapılması Danışman ve değerlendirme jüri üyelerinin belirlenmesi lgili kurumlarca yazışmalar Şartnamenin oluşturulması Yarışmanın ilanı Projelerin teslimi alınması Jüri değerlendirmesi Yarışmanın sonuçlanması ve kolokyum 1. Projenin uygulama aşamalarından birincisi öngörülen süre içinde tamamlanmıştır.

AŞAMALAR YAPILACAK ŞLER hale Ocak 2008.- Uzun Vadede Tamamlanması Hedeflenen Yapım şlerinin Başlaması 68 .AŞAMA Orta Vadede Tamamlanması Hedeflenen Yapım şlerinin Başlaması Orta vadede-Orta derecede zarar görmüş yapıların onarım işlerinin tamamlanması (yaklaşık 2 yıl içinde tamamlanacak) Uzun vadede-Tamamen yok olmuş yapıların yeniden inşa edilmesi işlerinin tamamlanması (yaklaşık (4 yıl içinde tamamlanacak) Ağustos 2008. görev ve sorumluluk paylaşımı.AŞAMA Nisan 2008 Cumalıkızık rtibat Bürosunun Faaliyete Geçmesi Cumalıkızık rtibat Bürosunun Faaliyete Geçmesi Projelerin Onaylanması Haziran 2008-Ağustos2008 Rölöve projelerinin Belediyeye teslimi Rölöve projelerinin Kültür ve Tabiat Varlıklarının Koruma Kurul onayına sunulması Konsept paftasının Kültür ve Tabiat Varlıklarının Koruma Kurul onayına sunulması Basit onarımların tespit edilmesi ve Belediye Fen şleri Müdürlüğünce keşfinin çıkarılması Restorasyon ve rekonstrüksiyon proje çalışmalarının başlaması Kısa Vadede Tamamlanması Hedeflenen Yapım şlerinin Başlaması Kısa vadede-Basit onarım işlerinin tamamlanması (yaklaşık 1 yıl içinde tamamlanacak) 3. ş programı.Mart 2008 FAAL YETLER Rölöve ihale çalışmaları Rölöve ihale ilanı Konsept pafta için yarışma birincisi ile görüşme Rölöve ihalelerinin değerlendirilmesi Konsept pafta ihalesinin değerlendirilmesi 2.Tablo 2b.

ekonomik anlamda güçlenmeleri ve kendi yerleşimlerini kendilerinin korumalarını sağlamak amacıyla eğitim çalışmaları başlamıştır. eşgüdümlü ortaklık geçmişin geleceğe aktarılmasındaki politikaların ve stratejilerin oluşturulmasında önemlidir. koruma kültür ve bilincinin oluşturulması. Proje kapsamında. halk arasındaki hiyerarşik olmayan. Karar verici ve uygulayıcı rolleri olan merkezi ve yerel yönetimlerin. hale işlemlerinin kolay yapılabilmesi için yedi bölgeye ayrılan Cumalıkızık Köyü’nde ikisi anıtsal olmak üzere yaklaşık 150 evin rölöve projeleri tamamlanarak Bursa Kültür ve Tabiat Varlıklarının Koruma Bölge Kurulu tarafından onaylandı. Cumalıkızık Köyü’nde başlatılan proje çalışması Türkiye’de öncü ve örnek rol üstlenmektedir. Merkezi ve yerel yönetim. sosyo-kültürel ve ekonomik boyutta çalışmalar sürdürülmektedir. altyapı sorunlarının giderilmesi. sivil toplum örgütleri. çok ortaklı ve yeni katılımlara açık toplumsal kalkınma projesi “3. yapılardaki tahribatın önlenmesi. Cumalıkızık’ta sürdürülebilir kalkınma demokratik katılımla gerçekleştirilmektedir. bazı parsellerde de binaların cephe rölövelerinin alım işi ihaleleri yapıldı.Sonuç Cumalıkızık yerleşimini koruma-yaşatma hedefiyle çok boyutlu. çağdaş yaşam konforunun sağlanması. Ayrıca bir yandan 1/1000 ve 1/500 ölçekli Kentsel Tasarım Projesi hazırlanmaktadır. Şu an restitüsyon projeleri ve araştırma raporları ile tescilli olmayan binaları da kapsayacak şekilde sokak ve cephe sağlıklaştırma projeleri hazırlanarak Belediye ön olurundan sonra Bursa Kültür ve Tabiat Varlıkları Koruma Kurulu’na sunulacaktır. köyün ekonomik yaşamının canlandırılması (doğal çevrenin korunarak doğal kaynakların sürdürülebilir kullanımı. Kentsel Tasarım Projesi’nden gelen bilgiler ve restitüsyonlarla birlikte yapıların restorasyon projeleri hazırlanacaktır. Projenin gerçekleşmesi hedefinde fiziksel. Projenin başarısı tarafların aralarında sağladıkları uyum ve işbirliği sürecin başarısının sonunda ortaya çıkacaktır. eko-tarım ve ev-el ürünlerinin geliştirilmesi). Öncelikleri saptanarak uygulaması yapılacak binaların uygulama projeleri yapılarak. tarım ekonomisinin canlandırılması.Binyılda Yaşayan Osmanlı KöyüCumalıkızık” adı ile sürdürülebilir gelişmenin sağlanması. Kentsel Tasarım Projesi kapsamında parsel bazında bütüne yönelik plan. hazırlanacak olan özel ve teknik şartnameler doğrultusunda restorasyon uygulama ihaleleri etaplar halinde gerçekleştirilecektir. yerinde kullanılmasını sağlayacaktır. Proje kapsamında ayrıca Cumalıkızıklılar’ın yerleşimlerinin önemini kavramaları. Kentsel Tasarım Projesi bittikten sonra ya mevcut Koruma Amaçlı mar Planı revizyonu yapılacak ya da yeni bir plan hazırlanacaktır. 69 . sosyo-kültürel yaşamın arttırılması. gerekli görülen parsellerdeki binaların rölövelerinin. yapılaşma koşullarının detaylarını belirten çizim ve proje ekleri oluşturulmuştur. Diğer yandan Kentsel Tasarım Projesi’nde köyün mevcut ve turizme dönük ihtiyaçlarının karşılanacağı yeni yapıların projeleri de tamamlanacaktır. doğru. sosyal-kültürel ve ekonomik örgütlenmenin sağlanması çalışmalarını kapsamaktadır. sivil toplum örgütlerinin ve halkın belirli bir yönetim sisteminde bir araya gelmesi kaynakların belirli bir süre içinde.

N... M. Taş. Taş. Taş. Council of Europe Framework Convention on the Value of Cultural Heritage for Society. (2009) A Participatory Governance Model for Sustainable Development Of Cumalıkızık: A Heritage Site In Turkey. Vol 21/1. stanbul. Environment and Urbanization. (2002) The Problems Of Installation At A New Use Of Histoical Enviroment At The Example Of Bursa Cumalikizik Village Which Was Been Ottoman Settlement For 700 Years.May 1. N. pp: 161–184. Taşınmaz Kültür Varlıklarının Korunmasına Ait Katkı Payına Dair Yönetmelik. V. Çahantimur. 27 October 2005. April 29. International Hvac+R Technology Symposium. Taş. A. Portugal 70 .Kaynaklar 3. M.Binyılda Yaşayan Osmanlı Köyü – Cumalıkızık Proje Protokolü (2007). Faro.. Alan Yönetimi ile Anıt Eser Kurulunun Kuruluş ve Görevleri ile Yönetim Alanlarının Belirlenmesine lişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik(2005) Faro Convention (2005).

Böl. Böl. yapım. Yap. Özellikle gelişmekte olan ülkelerde alt yapı. Dünya ekonomi piyasalarındaki küresel krizler ve gelişmekte olan ülkeler statüsünde yerini almaya başlayan ülkemizde de kamu kaynaklarının azalması.edu. bu yatırımların gerçekleştirilmesi için gerekli finansmanın sadece devlet bütçesiyle olamayacağı sonucunu ortaya çıkarmıştır. kamu yatırımları için ayrılan bütçenin yeterli olmaması bu yatırımların gerçekleştirilmesi için yeni finansman kaynaklarının temininde yeni arayışları da beraberinde getirmiştir. Sözleşme Giriş 1960’lı yıllarda devlet bütçesinin yaklaşık 1/3’ü kamu yatırım harcamalarına ayrılırken 2000’li yıllarda bu oranın % 10 seviyelerine kadar düşüş göstermesinde temel etken./ESK. işletim ve devir aşamalarındaki riskler ve yasal alt yapısı incelenmiştir.şlet-Devret Modeli sözleşmeler ile gerçekleştirilmesi ülkemizde de benimsenmiş ve birçok önemli yatırımlar bu yapım modeli ile gerçekleştirilmeye başlanmıştır.tr Öz Bu çalışmada. artan nüfus ve bu oranda artan kamu yatırımlarının gerekliliği. uygulamalarda çıkan sorunlar ve bu sorunlar için çözüm önerilerinin neler olabileceği tanımlanmaya çalışılmıştır.şlet-Devret Modeli uygulanarak gerçekleştirilmiş örnek bir yatırım projesi ele alınıp yapılan sözleşme irdelenerek yapım işleri sözleşmeleriyle farklı yönleri tespit edilmeye çalışılmış.şlet-Devret) Modeli Sözleşmeler le 4735 Sayılı Yasada Belirtilen Yapım şleri Sözleşmelerinin Karşılaştırılması Muhammed Koçer Serbest nş. Tel: 0(222) 239 37 50 / 3223 E-Posta: oaytekin@ogu.edu.edu. Bu amaçla. Böl. dezavantajları.com Osman Aytekin ESOGÜ MMF nş. Yapım Sözleşmeleri. Anahtar sözcükler: Y D (Yap./ AFYON Tel: 0(272) 214 06 10 E-posta:muhammedkocer03@hotmail. 71 .Müh. Müh. ülkemizde Yap./ESK.şlet-Devret Modeli sözleşmelerin. Müh.şlet-Devret Modeli) Sözleşmeleri. yürürlükteki ihale kanunlarında yer alan yapım işleri sözleşmelerine göre farklılıklarını tespit etmek amacıyla modelin avantajları.tr lker Özdemir ESOGÜ MMF nş. Tel: 0(222) 239 37 50 / 3213 E-Posta: iozdemir@ogu.nşaat Sektöründe Y D (Yap. sanayi ve hizmet yatırımlarının dünyada yaygın olarak kullanılmaya başlanan Yap. Müh. Tel: 0(222) 239 37 50 / 3234 E-posta: hkusan@ogu.tr Hakan Kuşan ESOGÜ MMF nş./ESK.

Bu tür yapım sözleşmelerinde taraflar iki olup bir işi yaptıracak kamu idaresi. 3996 sayılı Kanun’un 3/a ve 94/5907 sayılı BKK’nın 3/b maddelerinde “ leri teknoloji ve yüksek maddi kaynak ihtiyacı duyulan projelerin gerçekleştirilmesinde kullanılmak üzere geliştirilen özel bir finansman modeli olup. mal veya hizmet alımı işlerinde ise işin ayrıntılı özelliklerine dayalı olarak. madde ile 25 maddeler arasında hükme bağlanmış ve bu hükümlere göre tüm yapım işleri için iki türlü yapım sözleşmesinden bahsedilmiştir. kanunun 6. idarece hazırlanmış cetvelde yer alan her bir iş kaleminin miktarı ile bu iş kalemleri için istekli tarafından teklif edilen birim fiyatların çarpımı sonucu bulunan toplam bedel üzerinden birim fiyat sözleşme” türleridir. 2002). sözleşmenin nasıl yürütüleceği. 4735 Sayılı Kamu hale Sözleşmeleri Kanunu’na Göre Yapım Sözleşmeleri 4734 Sayılı Kamu hale Kanunu’na göre ihalesi yapılacak ve 4735 Sayılı Kamu hale Sözleşmeleri Kanunu’na göre sözleşmeye bağlanacak tüm yapım işleri için sözleşmelerin nasıl yapılacağı. yatırım bedelinin (elde edilecek kar dâhil) şirkete. bölümlerinde 5. Yapım müteahhidi ise işi yapan. işletim ve devir aşamalarındaki riskler ve yasal alt yapısı incelenmiştir. sözleşmelerin hukuki yapısı ve işleyişi ile ilgili tüm ayrıntılar 4735 Sayılı Kamu hale Sözleşmeleri Kanunu’nun ikinci ve 3. şirketin işletme süresi içerisinde ürettiği mal veya hizmetin idare veya hizmetten yararlananlarca satın alınması suretiyle ödenmesidir” olarak tanımlanmıştır (Yerlikaya. gerekli finasmanı sağlayan ve sözleşme hükümlerine göre işin tamamlatılmasını sağlayan taraftır.şlet-Devret) Modeli Sözleşmeler Y D modeli. sözleşmeye hükümlerine göre işi istenilen zamanda.şlet-Devret Modeli uygulanarak gerçekleştirilmiş örnek bir yatırım projesi ele alınıp yapılan sözleşme irdelenerek yapım işleri sözleşmeleriyle farklı yönleri tespit edilmeye çalışılmış. ülkemizde Yap. istenilen kalitede tamamlamaya mukimdir. maddesinin a ve c bendinde belirtilen. ön veya kesin projelere ve bunlara ilişkin mahal listeleri ile birim fiyat tariflerine. Bu tip sözleşmelerin uygulandığı tüm yapım işlerinde işin tamamlanması için gerekli finansman tamamen kamu idaresi tarafından sağlanmaktadır. uygulama projeleri ve bunlara ilişkin mahal listelerine dayalı olarak. 2008). dare söleşmeye göre işi yaptıran. Y D (Yap. Bu amaçla. dezavantajları. yürürlükteki ihale kanunlarında yer alan yapım işleri sözleşmelerine göre farklılıklarını tespit etmek amacıyla modelin avantajları. yapım. diğeri ise işi yapacak yapım müteahhidir. işin tamamı için isteklinin teklif ettiği toplam bedel üzerinden anahtar teslimi götürü bedel sözleşme” • “Yapım işlerinde. Yap. şin bitirilip teslim edilmesinden sonra iş gereği yapının kullanım hakkı kamu idaresinde olup yapım müteahhidinin kullanım hakkı yoktur (Koçer. işin yapımını denetleyen. Bunlar. • “Yapım işlerinde. uygulamalarda çıkan sorunlar ve bu sorunlar için çözüm önerilerinin neler olabileceği tanımlanmaya çalışılmıştır. 72 .şlet-Devret Modeli sözleşmelerin.Bu çalışmada.

finanse edilmesi. taraflar arasındaki sözleşmeleri de Şekil 2’de gösterildiği gibi özetlemek mümkündür. Yap. Modeli oluşturacak taraflar arasındaki ilişkileri düzenleyen sözleşmelerin sayısı oldukça fazla olup. Sadece işleyiş ve taraflar arasındaki hukuki bağlara bağlı düzenelenen sözleşmelerde değişikliklere rastlanmaktadır. 1997) 73 . eksiksiz ve işler durumda ilgili Kamu kuruluşuna devretmesi diye tanımlanabilir ( mre.Yine yapılan sözleşmelerden yola çıkılarak yapılan bir başka tanıma göre Y D modeli bir kamu hizmet ya da faaliyeti ya da bayındırlık işinin sabit bir bedel üzerinden.Geniş anlamda Y D modeli. tüm masrafları özel teşebbüs tarafından karşılanarak. yatırım yapılıp ülkenin üretilen mal ya da hizmetleri satın alma garantisi altında projelendirilmesi. inşa edilmesi. tarafların karşılıklı saptadıkları bir tarife uyarınca Kamu kuruluşlarına satması ve sürenin sonunda işletmekte olduğu tesisleri bakımı yapılmış. taraflar ve sözleşme sayıları projenin yapısı.şlet-Devret Modelinin Yapısı Y D modeli sözleşmelerde. Şekil 1. korunması ve belli bir süre işletilmesi suretiyle yatırılan sermayenin amortisman ve karının gerçekleştirilmesinden sonra sürenin bitiminde tesisin ve yönetimi bedelsiz olarak ilgili kamu kurum ya da kuruluşa devir ve teslimini sağlayan bir rejimdir. 1994). denilmektedir (Uyduranoğlu. Y D Modelinde Taraflar Arası lişkiler (UNIDO. diğer yapım işleri sözleşme modellerine göre birçok tarafın ilişkisi ile kurulan karmaşık bir sistem mevcuttur. büyüklüğü gibi etkenlere göre değişkenlik gösterse de birçoğunda bulunan taraflar ve taraflar arasındaki sözleşmeler hemen hemen aynı şekilde olmaktadır. Y D Modeli sözlemelerde mevcut olması gereken tarafları Şekil 1’de. 2001). bir kamusal yapı yatırım veya hizmetinin finansmanı özel bir şirket tarafından karşılanarak gerçekleştirilmesi ve Kamu tarafından belirlenen bir süre için işletilmesi ve yine bu süre içinde ürettiği mal veya hizmeti.

Yatırımı gerçekleştirirken çeşitli danışman firmalarıyla bağlantılar kurabilir. bunları da danışmanlık anlaşmaları çerçevesinde gerçekleştirir.Şekil 2. inşaat ve yapım kontratı çerçevesinde işi yaptırabilir. Yine aynı şekilde yatırım tamamlandıktan sonra işletmesini kendisi yapabileceği gibi aracı işletmeci başka firmalara da yaptırabilir. 2008). Yatırımcı şirket. kendisi dışında müteahhit firmalara da. gerekli finansmanı sağlamak amacıyla. yatırımı gerçekleştirecek olan özel teşebbüs şirketidir ve Hükümet veya ilgili devlet kuruluşu ile uygulama anlaşması çerçevesinde yatırım işini alır.şlet-Devret Modelinde Tarafların Beklentileri Kamu’nun (Kullanıcı) Beklentileri • • • • • • Hizmetin verilebilmesi Hizmetin sürekliliğinin sağlanması Hizmet etkinliğinin arttırılması Hizmet kalitesinin ve çeşitliliğinin arttırılması Çevrenin ve halk sağlığının korunması Hizmet tarifelerinin optimize edilmesi 74 . mtiyaz firması söz konusu yatırımı kendisi gerçekleştirebileceği gibi. kredi veren kuruluşlarla kredi anlaşmaları yapabilir (Koçer. Yap. Y D Modelinde Taraflar Arası Sözleşme Yapısı Şemanın merkezinde yer alan imtiyaz firması.

Etkinlik Özel kesimin hangi projenin gerçekleştirilmesinin daha fizibl olduğu konusunda daha iyi bir değerlendirme yapabileceği. Aynı şekilde bir Y D projesinde tesisin devrinden önce kullanım konusunda verilecek bir eğitim programı da bulunacaktır.şlet-Devret Modelinin Avantajları Yap. kurumsal ve organizasyonel gelişme) Markalaşmak ve itibarını yükseltmek ş hacminin artışı ve sürekliliğinin sağlanması Yap. Yeni ve ek finansman kaynakları yaratması (Finansal Additionality) Modelin gelişmekte olan ülkeler için ileri sürülen en önemli amaçlarından birisi ülkeye yabancı sermaye girişini artırmak ve bunun ekonomi üzerindeki etkilerinden yararlanabilmektir.şlet-Devret Modelinin avantajlarını ana başlıklar halinde şu şekilde sıralamak mümkündür. Bu nedenle çalışanların eğitilmesine de imkân tanınmaktadır (Etçioğlu.şverenin (Kamu daresi) Beklentlerii • • • • • • • • • • Yatırım ve yatırım finansmanının bütçe dışı olanaklardan sağlanması Yasal görevlerin ifasında kolaylık. Bu çerçevede Y D modelinin başka türlü gerçekleştirilemeyecek projeleri gerçekleştirme imkânı verdiği ileri sürülmektedir. 1997). süreklilik ve etkinlik sletme maliyetlerinin azaltılması ve kontrol altına alınması Yatırımlar için daha fazla öz kaynak ayırabilmek Finansal maliyetlerin azaltılması Varlıkların düzenli ve koruyucu profesyonel bakımının sağlanması Varlıkların ömürlerinin optimize edilmesi ve yeni yatırım ihtiyacının azaltılması şletmenin ve/veya yatırımın yönetim külfetinin azalması ve esas görevler üzerinde yoğunlaşma Özel sektörün esneklik ve süratinden yararlanma Teknoloji transferi ve yeniliklerin kolaylıkla yapılması şletmeci ve/veya Yatırımcı’nın Beklentileri • • • • • Kar (özel sektörde kar üretemeyen kendisini sürdüremez ve hizmet üretemez) Müşteri memnuniyetinin sağlanması (Kamu kurumu ve tüketiciler) Rekabet imkânlarını arttırmak (teknolojik. 75 . aynı şekilde projenin dizayn. leri Teknoloji Transferi ve Eğitim Yabancı şirketler eliyle ileri teknoloji gerektiren projelerin gerçekleştirilmesi durumunda ülkeye ileri teknoloji girişi olacaktır. inşa ve işletilmesini de daha etkin gerçekleştireceği ileri sürülerek ekonomik etkinliğin artacağı kabul edilmektedir.

kamunun elinde bulunan benzer projelerin etkinliğini değerlendirme bakımından bir ölçüt olarak kullanabilecektir (Etçioğlu. özel kesim eliyle yürütülen bir proje. Karmaşık ve Uzun Bir Süreç stemesi Model oldukça kompleks ve karmaşık bir yapıdadır. 76 . Hem yatırım aşamasında (Müteahhitlik hizmetleri) hem de işletme aşamasında (işletici olarak) elde edilecek kârın en üst noktalarda oluşmasına çalışılacaktır. Ancak tesislerin sözleşme süresi sonunda devlete devredileceği göz önüne alındığında bunun tam anlamıyla bir özelleştirme olduğunu söylemek imkânı bulunmamaktadır.Değerlendirme Ölçütü (Benchmark) Bir önceki şıkta belirtilen özelliğin uzantısı olarak. 1997). belli bir zamana. Yatırımlar Arasında Seçimi Kolaylaştırma Y D modelinde bir bakıma devlet. bu durum bütçe üzerinde olumlu etkilerde bulunacaktır. Kamuda görüşmeleri yürütecek ekibin becerisiyle yakından ilgilidir (Etçioğlu. Bu kârın makul düzeye çekilebilmesi.şlet-Devret Modelinin Dezavantajları Yap. Çok sayıda tarafın yine çok sayıda ve çeşitli belgeler üzerinde müzakerelerde bulunup anlaşmaya varmaları gerekmektedir. Özelleştirme Y D modeli geleneksel olarak kamu kesimi eliyle yürütülen bir takım faaliyetlerin özelleştirilmesi yönünde de önemli bir adım olacaktır. Altyapı Yatırımlarında Kamu Payının Azalması Model sayesinde devlet altyapı yatırımlarının gerçekleştirilmesi konusundaki mali baskıdan uzaklaşacak. 1997). bu konuda yetişmiş bilgili insanların bu konuya teksif olmasına ve paraya mal olmaktadır. Kamunun kendi olanaklarıyla temin edeceği iç ve dış kaynaklarla gerçekleştireceği yatırıma göre bu modelin daha pahalı olması beklenebilir. 1997). kar maksimizasyonu kriteri ile ekonomik bakımından en uygun projeyi gerçekleştirmektedir (Etçioğlu. Yüksek Maliyet Y D konusunda yapılan ikinci eleştiri bu modelle gerçekleştirilen bir projenin maliyetinin bütçe ya da kredi imkânlarıyla gerçekleştirilen bir projeye göre daha fazla olduğudur. önünde bulunan ve seçmek zorunda olduğu projeleri değerlendirme işini özel girişime devretmekte ve böylece özel sektör. Özellikle belli bir kar getirisinin verildiği ve mal ve hizmetlerin ‘’maliyet + kar’’ esasına göre fiyatlandırıldığı durumlarda yatırım ve işletme maliyetlerinin olabildiğince yüksek tutulması olasılığı bulunmaktadır.şlet-Devret Modelinin dezavantajlarını ana başlıklar halinde şu şekilde sıralamak mümkündür. Yap. Bu ise.

Devlet politikalarında köklü değişiklikler olma riski. geri dönüşünün uzun olması ve sözleşmede karşı tarafın kamu idaresi olması nedeniyle özellikle yabancı sermayenin yatırım yapmak için siyasi ve ekonomik istikrar konusunda çok büyük duyarlılık göstermesi eklenebilir (Etçioğlu. yapılacak yatırımın çok büyük tutarlara ulaşması. Enflasyon riski. Talepte beklenenin aksine düşme olması. Yatırım Safhası nşaat Riskleri • • • Yatırımı bitirememe riski. Döviz kurları riski. Yap. 1990). Ekonomik stikrara Aşırı Duyarlılık Modelin diğer bir dezavantajı olarak.Siyasi. Bu nedenle Y D projeleri değerlendirilirken. Yatırımların yabancı para birimi üzerinden yapılması. 77 . Bunlar ana başlıklarıyla söyle sıralanabilir (Atasoy. bu durum diğer tarafları da aynı yönde etkilemekte ve olumsuz etkiler giderek artıp projenin gerçekleştirilmesine bile engel olabilmektedir.şlet-Devret Modelinde Karşılaşılan Riskler Yapılacak olan yatırım tutarının büyüklüğü. Altyapı hizmetinin özel sektör tarafından verilmesine karşı halkın aşırı ve olumsuz tepki gösterme riski. yatırımın zamanında tamamlanması ve borçlanma oranının yüksek olması gibi faktörler Y D projelerinin gerçekleştirilmesinde taraflar açısından bir takım riskler doğurmaktadır. Politik Riskler • • • • Yatırıma devlet tarafından el konulma ve/veya yatırımın ilerde devletleştirilmesi riski. bu durumda yukarıda değinilen gecikmeye neden olmaktadır (The World Bank Industry. Yatırımın işletmeye alınmasının gecikmesi. Girdap/Tayfun Etkisi Belli bir aşamada alınan kararlardan herhangi birisinin bir tarafın kararını olumsuz yönde etkilemesi durumunda. Finansal Riskler • • • • • • Yatırım ve işletme dönemlerindeki borçlanma maliyetlerinde anormal artışlar. Yatırım maliyetinin bütçesinden pahalıya mal olma riski. projenin finansman kaynaklarının bulunması. karşılaşılabilecek olası riskler ayrıntılı bir biçimde analiz edilmelidir. Devlette ya da hükümette siyasi belirsizliklerin bulunması. Girdap etkisi adı verilen bu durumdan kaçınmak için mümkün olduğunca her aşamada diğer tarafların da kararlara olumlu yönde katılmalarını sağlamak gerektirmektedir ki. Faiz oranlarının artması. 1997). 1993).

Yapımda hız faktörü esas değildir Yapım Finansmanının Bütçe Dışı Kaynaklardan Karşılandığı Yapım Modelinin Özellikleri (Yap. Zira risk paylaşımının ana kuralı herhangi bir riskin. Uygun proje olduğu takdirde kısa sürede yatırım programına alınabilmektedir. 2008). riski kontrol etme gücüne sahip olan tarafça üstlenilmesidir. geri kalan potansiyel risklerin ise yatırımcı şirket tarafından üstlenilmesi Modeli finanse edilebilir hale getirecektir. 78 . Çoğunlukla belirlenen süreden önce bitirilmektedir. süresinde bitirilememe riski mevcuttur. Çevre koruma ile ilgili yasaların sıkılaşma riski. Tablo 1.Operasyonel Riskler • • • Planlanan üretim verimliliğinin tutturulamaması. Devletin üstlenmesi gereken risklerin bir bölümü de aynı şekilde Dünya Bankası'nın sigorta kuruluşu olan MIGA'ya sigorta ettirilebilir (Koçer. Yatırım programına alınması uzun süreç gerektirebilmektedir. Y D Modeli sözleşmeler ile 4735 Sayılı Kamu hale Sözleşmeleri Kanunu’nda belirtilen sözleşmeler arasındaki farklılıkları Tablo 1’de gösterildiği gibi çeşitli kriterlere göre sınıflamak mümkündür (Koçer. Y D (Yap. Hiç kimsenin kontrol edemeyeceği riskler için ise sigorta seçeneği uygulanmalıdır. Rekabet ortamının değişme riski. Yatırımcı tarafından üstlenilecek risklerin bir kısmı müteahhit. Bu prensiplerden yola çıkılarak yukarıda belirtilen risklerden politik risklerin tümü ile finansal risklerin bir kısmının devlet. şin.şlet-Devret) Modeli Sözleşmeler ile 4535 Sayılı Kamu haleleri Sözleşmeleri Kanunu’nda Belirtilen Sözleşmelerin Karşılaştırılması Y D Modeli sözleşmeler ile 4735 Sayılı Kamu hale Sözleşmeleri Kanunu’nda belirtilen sözleşmeler arasındaki en büyük farklılık finansman kaynakların temin ediliş biçiminden kaynaklanmaktadır. işletmeci ve sigorta şirketlerine aktarılabilir. Pazar ve Gelir Riskleri • • Üretilecek olan mal ya da ürünün fiyatının belirlenmesi stenilen gelirin elde edilmesindeki belirsizlik Yukarıda bahsedilen risklerin tümünün yatırımcı firma tarafından karşılanmasını beklemek modeli çıkmaza sokacaktır.şlet-Devret) Modeli Sözleşmeler ile 4535 Sayılı Kanun’da Belirtilen Sözleşmelerin Karşılaştırılması Yapım Finansmanının Bütçe Kaynaklarından Karşılandığı Yapım Modelinin Özellikleri (4735 Sayılı Kamu hale Kanunu’nda Belirtilen sözleşme türleri) Kamu kaynaklarına dayalıdır. Y D (Yap. 2008).şlet-Devret Modeli sözleşme türleri) Özel teşebbüs kaynaklarına dayalıdır. Bu durumu daha iyi irdeleyebilmek için kamu kaynaklı finansman temini ile özel sektör kaynaklı finansman teminin yararlarını incelemek gerekir. Hız önemli faktördür.

Karlı ve kısa dönemde geri dönüşüm sağlayan projelerde uygulanabiliyor. Avan proje ile ihaleye çıkılabilmektedir. haleye çok fazla firmanın katılımı olmaktadır. bölgeler arasındaki mevcut gelir dağılımları. Ortak girişim zorunluluğu yoktur. Yapım işinde kalite dolayı kaliteden sapma olabilmektedir. şletme Yapım işinde kar etmek tek hedeftir. hukuki altyapının. şletme dönemi kaynaklı geri dönüşümü uzun zaman almaktadır. Geleneklerimiz ve alışkanlıklarımız açısından Y D Modelinin toplum yapımıza 79 . uluslar arası taraf mevcuttur. Yapımda istenen kalitenin sağlanmasında şletme dönemini de barındırdığından kalite zorluk çekilmektedir. Azami sayıda birçok danışmanlık faaliyetini barındırır. siyasi ve ekonomik stabilize özellikleri).Tablo 1. Geri dönüşümü kısa sürede olabilecek ve işletme unsurunu içeren projelerde uygulanabilmektedir. sağlanabiliyor. Tüm yapım işlerinde uygulanabilir. Danışmanlık faaliyetleri asgaride kalmaktadır. Sözleşme gereği işi. getirmemektedir. Yapım işinde karlılık hedef değildir. yerel piyasalarının gücü. Yapım Finansmanının Bütçe Dışı Kaynaklardan Karşılandığı Yapım Modelinin Özellikleri (Yap.şlet-Devret) Modeli Sözleşmeler ile 4535 Sayılı Kanun’da Belirtilen Sözleşmelerin Farklılıkların Karşılaştırılması (Devamı) Yapım Finansmanının Bütçe Kaynaklarından Karşılandığı Yapım Modelinin Özellikleri (4735 Sayılı Kamu hale Kanunu’nda Belirtilen sözleşme türleri) Teknoloji transferi sağlamayabilir. toplumun gelenek ve alışkanlıklarının modele uygunluğu. politik sistemin şeffaflığı ve güvenilirliği ile mevcut özel sektör şirketlerinin teknolojik ve finansal altyapılarının gücü parametreleri sistemin başarısını ağırlıklı bir şekilde etkilemektedir. üst düzeyde olmaktadır. Ortak girişim modelin önemli özelliklerindendir. Tüm yapım işi dışındaki projelerde uygulanabilir. Birçok farklı ulusal. faiz hadleri. Y D (Yap. Sonuç ve Değerlendirme Y D modelinin uygulanacağı ülkenin makro ekonomik göstergeleri (dış ticaret açığı enflasyon. Taraflar idare ve yüklenici firmadan oluşur. şi mali ve teknik açıdan güçlü firmalar alabilmektedir. haleye katılım az sayıda güçlü firma tarafından olmaktadır. Yerli sermayeye dayalıdır. Bundan dönemi karı esastır. Kamuya planlanandan çok daha pahalıya şin maliyetinin artması kamuya ek maliyet mal olabilmektedir.şlet-Devret Modeli sözleşme türleri) Teknoloji transferini zorunlu kılmaktadır. mali ve teknik açıdan güçlü birden fazla firmanın oluşturduğu ortak girişimler almaktadır. Yabancı sermaye transferini sağlamaktadır. Uygulama projeleri ile ihaleye çıkılmaktadır. Geri dönüşüm kısa sürelerde olmaktadır. Hukuki altyapımız dünyadaki teknolojik ve sosyal gelişmeleri yakalayabilecek değişimleri gerçekleştirememiştir ve dahası Y D Modeline uygun değildir.

uygulanma aşamasında. Firmalara tanınan imtiyazların sınırları belirlenmeli. Belirli bir tesise ihtiyaç duyan kamu kurum veya kuruluşu bu tesisi yerli veya yabancı şirketlere yaptırmakta ve belli bir süre sonunda da hiçbir bedel ödemeden tesise sahip olmaktadır. gerekli denetim mekanizmaları çalıştırılarak.şlet-Devret Modeli. Zira mevcut koşullar altında Modelin uygulanabilirliği ağır ve kapsamlı devlet garantilerine dayanmaktadır. istihdam ve ileri teknoloji sorunlarının çözümüne büyük faydalar sağlayacaktır. finansal ve yönetimsel altyapılarının gücü uluslararası şirketler ile beraber büyük altyapı projelerinin yatırımlarını üstlenebilecek yerel özel sektör şirketleri mevcuttur. Türkiye’ de temelde alt yapı yatırımlarında finansman yetersizliklerini giderme ile hızlı bir ekonomik kalkınma ve refahı sağlama amacı taşıyan Yap. Temelde kamu kesiminin sermaye. Sistemin istenilen hedefe ulaşabilmesi için. zararlar doğurduğu/doğuracağı kesindir. sözleşmelerde etütleri yeterince iyi yapılmamış projelerin öncelikle bu eksiklikleri giderilmeli. Bu suistimallerin ortadan kaldırılabilmesi için gerekli altyapı ivedilikle hazırlanmalı ve uygulamaya konulmalıdır. ülkede giderek küçülen iç tasarrufların gayri safi milli hâsılaya oranı sonucunda yapılamayan önemli altyapı yatırımlarının Y D Modeli devreye sokularak sağlanabilmesi sistemin getirdiği en belirgin yarar olarak gözükebilmektedir. Ayrıca yabancı sermaye ve teknoloji girişi hızlanmaktadır. Ancak. Fakat bunu yaparken de tekelleşmeye imkân tanınmamalıdır. Yapılan düzenlemeler ile Yap. yatırımlar ve istihdam imkânları artmaktadır. işletme ve işletmenin devri sırasında sağladıkları kazanımların. önce hedefleri belirleyip bu hedeflerle ilgili projelere öncelik tanınmalı. Başta gelişmekte olan ülkeler olmak üzere bütün ülkeler için hayati önem taşıyan Yapşlet-Devret Modelinin önündeki engeller kaldırılmalı ve bu modelin gelişmesi için gerekli çalışmalar yapılmalıdır. Buna karşın. finansman.uygunluğu şüphelidir. Politik sisteme ve özellikle politikacılara güven yoktur. Y D Modelinin teorik planda ileri sürülen ekonomik ve finansal yararlarının uzun vadede istenen düzeye ve ülkenin yararına ulaşamayacağı şüphelerini yaratmaktadır. ödemeler dengesi. Aksi takdirde bu modelin yarar değil. firmaların kuruluş. özellikle gelişmekte olan ülkeler için avantajları bünyesinde bulundurmaktadır.şlet-Devret Modeli imtiyaz sözleşmelerinin kapsamı genişletilerek. özellikle enerji kaynaklarının sağlanmasında bu modelin istismara açık olduğu görülmektedir. inşaat. 80 . ihale sistemlerimiz ve anlayışımız şeffaflık ilkesine uygun değildir. sistem iyi kurulmadığı için özelleştirmede olduğu gibi istenen sonuca ulaşılamamıştır. gerekli tedbirlerin alınması durumunda ülkenin altyapı. anlaşmaya taraf olan kamunun. Teknolojik birikimleri yetersiz olmakla beraber. döviz ve kredi yetersizliği nedeniyle uygulama alanı bulan Yap. Bunun önünü tıkayacak tedbirlerin alınması. projelerle ilgili olarak bakanlıklar arası koordinasyonlar iyi sağlanmalı ve vergisel boyutları dâhil edinilen deneyim ve görünen sorunlar dikkate alınarak sistem özel girişimcinin ilgisini çekecek hale getirilmelidir.şlet-Devret Modeli. tarafsız olarak devreye sokulmalıdır. Bu model sayesinde kamu bütçe açıkları azalmakta. asli görevidir ve bunu yapmalıdır. teknoloji. devletin lehine olacak şekilde düzenlenmesine özellikle dikkat edilmesi sağlanmalıdır. Ancak.

The World Bank Industry and Energy Department. M. stanbul. Yüksek Denetleme Kurulu. Ankara. E.25. Seçkin Yayıncılık. Türk Dünyası Araştırma Vakfı Basım Evi.. Uyduranoğlu. Yayın No. Yayın No: 34 ( 2001). DLH ve TCK Uygulama Örnek Sözleşmeleri”. “Bütçe Dışı Finans Tekniği Yap. Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığı. Yasal Çatısı. Ankara. Yayın No. (1994). Türk Dünyası Araştırma Vakfı Yayınları. stanbul. “Türk Hukukunda Yap... 81 .Kaynaklar Atasoy. “Türkiye’de Yap.şlet-Devret) Modeli Sözleşmeler ile Yapım şleri Sözleşmelerinin Karşılaştırılması: DHM . K.şlet-Devret Modeli ve Benzeri Müesseseler”. (1997). The Bot Strategy.şlet-Devret Modeli. Koçer. Yerlikaya. N. 2001. “Yap. 5 (1990). Etçioğlu. V.şlet-Devret Modeli ve Türkiye Uygulamasının Analizi”.şlet-Devret Modeli.36. E. “Private Sector Participation in Power Through BOT Schemes”.. Uygulaması”. Eskişehir. Yüksek Lisans Tezi (Yayınlanmamış). (2002). Yayın No:14-15 (1997). Hukuki Mahiyeti ve Vergilendirme”. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi FBE. 95s.. G. Trading Modules of BOT Programme. “Türkiye’ de Kamu ktisadi Teşebbüsleri ve Özelleştirme Sorunu”.. Yayın No:187 (1993). “ nşaat Sektöründe Y D (Yap. Working Paper. mre. UNIDO. Infrastructure Development Through BOT Projects Seminar. 6. Vienna. Uzmanlık Tezi.

.

iş durum belgesi. hizmet alımı ve yapım işleri 01. iş yönetme belgesi ile mühendis ve mimarların mezuniyet belgeleridir. standart ihale dokümanlarını ve tip sözleşmeleri hazırlamak.stanbul Tel: (0216) 399 64 98 E-Posta: gencerhuseyin@hotmail. iş denetleme belgesi. yürürlüğe girdiği tarihten bu yana on yedi defa değişikliğe uğramıştır.2003 tarihinde yürürlüğe giren 4734 sayılı Kamu hale Kanunu’na göre yürütülmektedir. uygulama yönetmeliklerini. Hüseyin Gencer GENCER Mühendislik&Müşavirlik&Danışmanlık Bağdat Cad. hizmet alımı ve yapım işleri 01. Müh. Kanunun 10. anahtar teknik personel Giriş Kamu kurum ve kuruluşlarının mal alımı. mühendis ve/veya mimarların kamu yatırım projelerinin ihalelerine katılmaları için istenen ekonomik ve mali yeterlik kriteri ile mesleki ve teknik yeterlik kriteri olarak istenen iş denetleme belgesi.com Öz Kamu kurum ve kuruluşlarının mal alımı. iş yönetme belgesi ve mezuniyet belgelerinin ihalelerde iş deneyim belgesi olarak değerlendirilmesi. genel tebliğleri.2003 tarihinde yürürlüğe giren 4734 sayılı Kamu hale Kanunu’na göre yürütülmektedir. kamu yapım ihalelerine katılan isteklilerin mesleki ve teknik yeterliğinin belirlenebilmesi için. Mesleki ve teknik yeterliğin belirlenmesindeki diğer bir kriter de ihaleye katılan isteklilerin organizasyon yapısına ve personel durumuna ilişkin belgelerdir (Anahtar teknik personel). geliştirmek ve 83 . mesleki ve teknik yeterlik kriteri. mühendis ve/veya mimarların anahtar teknik personel olma koşullarında yapılan değişiklikler ile Kamu hale Kanunu’nda ve Uygulama Yönetmeliklerinde yapılan diğer değişikliklerin mühendisler açısından olumlu ve olumsuz yönleri tarihsel süreçte ele alınarak değerlendirilecektir. iş denetleme belgesi. ş denetleme ve iş yönetme belgelerine sahip olmanın ilk koşulu da mühendis veya mimar olmaktır.Kamu hale Mevzuatında Yapılan Değişikliklerin Mühendisler Açısından Tarihsel Süreçte Değerlendirilmesi Dr. Yük. yapım işlerinde ihale konusu iş veya benzer işlerle ilgili deneyimini gösteren iş deneyim belgelerinin istenilmesi zorunludur. maddesine göre. Kamu hale Kanunu’na ilişkin bütün mevzuatı. Anahtar sözcükler: Kamu hale Kanunu.01. Gedik ş Merkezi B Blok 162/28 Maltepe.01. Yapım ihalelerinde asgari yeterlik kriteri olarak anahtar teknik personel istenilmesi halinde anahtar teknik personel olmanın da ilk koşulu en az beş yıl deneyimli mimar veya mühendis olmaktır. Bu çalışmada. iş bitirme belgesi. mezuniyet belgesi. iş yönetme belgesi. Bu Kanun. ş deneyim belgeleri.

01. iş denetleme ve iş yönetme belgeleri ile mezuniyet belgeleridir.06. 18. Bu koşulların sağlanması halinde ilk sözleşme bedelinin en az %80 oranında denetlenen ve yönetilen işlere iş denetleme ve iş yönetme belgesi düzenlenebilecektir. geçerlik koşulları. Denetleme görevlerinde bulunanların iş deneyimi. il müdürü ve yardımcıları. yani dokuz ay sonra yapılan değişiklikle. kimlerin. Yapım şleri halelerinde ş Deneyim ve Mezuniyet Belgeleri Yapım ihalelerine katılan isteklilerin mesleki ve teknik yeterliğini belirlemek için istenilen en önemli alt kriter iş deneyim belgeleridir. proje müdürü. kamu kuruluşlarında. nasıl düzenleneceği ve verileceği. kontrol amiri.2003 tarihinde. yasal iş artışı olan işlerde ise ilk sözleşme bedelinin tamamlanması koşulları getirilmiştir. yüklenici iş durum. nasıl anahtar teknik personel olabileceği de Kamu hale Kurumu tarafından belirlenmektedir. iş denetleme belgesi. ş Denetleme ve ş Yönetme Belgelerinin Tarihsel Süreçte Değerlendirilmesi ş Denetleme ve ş Yönetme Belgesi Düzenlenme Koşulları ş denetleme ve iş yönetme belgesine sahip olmanın ilk koşulu mühendis veya mimar olmaktır.2008 tarih ve 5812 sayılı Kanunla yapılan değişiklikle bu oran %80’e çıkarılmıştır. kamuya ait inşaat ve tesisat müdürü ve yardımcıları ve bunlarla aynı teknik seviyede görev yapanlara veriliyor iken Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğinde 08. kontrol şefi ve şantiye şefine sözleşmeyi yapan yetkili makam tarafından verilmektedir. sözleşme bedelinin en az yüzde ellilik bölümünde görev yapmış olmak şeklinde değiştirilmiştir. şantiye mühendisi. kendi meslekleri ile ilgili olarak mahallinde fiilen denetledikleri işlerde.11. şube müdürü. sözleşme bedelinin en az yüzde yetmişlik bölümünde görev yapmış olmak koşulu ile sözleşmeyi yapan makam tarafından tek sözleşmeye ilişkin olarak iş denetleme ve iş yönetme belgesi düzenleniyor ve veriliyordu.2002 tarihli Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğine göre. Ayrıca iş denetleme ve iş yönetme belgesi düzenlenebilmesi için sözleşmenin bir bedel içermesi.09. Ancak 4734 sayılı Kamu hale Kanunu’nda 20. Böylece son yapılan bu değişiklikle iş denetleme ve iş yönetme belgesinin düzenlenmesi koşulları zorlaştırılmış olup %80 oranını sağlamayan mevcut iş denetleme ve iş yönetme belgeleri de ihalelerde artık iş deneyim belgesi olarak kullanılamayacaktır.2003 tarihinden günümüze kadar olan süreçte iş deneyim belgeleri ve anahtar teknik personel ile ilgili çok köklü değişiklikler olmuştur. şantiye şefi. ş Denetleme Belgesi Kimlere Verilir? 18. bölge müdürü ve yardımcıları. Böylelikle mühendis ve mimarların iş denetleme ve iş yönetme belgesine sahip olma olanağı artırılmıştır. anahtar teknik personelin tanımı. 09.uygulamayı yönlendirmek Kamu hale Kurumunun görevleri arasında bulunmaktadır. şantiye mühendisi. Bu çerçevede iş deneyim belgelerinin neler olduğu.2004 tarihinde yapılan değişiklikle iş denetleme belgeleri artık sadece kontrol mühendisi.2002 tarihli Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğine göre. yüklenici iş bitirme. kontrol şefi. ş deneyim belgeleri.11. yüzde yetmişlik oran. alt yüklenici iş bitirme. yasal iş artışı olmayan işlerde ilk ilan tarihinden geriye doğru son on beş yıl içinde geçici kabul yapılması.11. kontrol mühendisi. Kamu hale Kanununun yürürlüğe girdiği 01. denetledikleri işlerin kendi meslekleri (yüksek öğrenimini gördüğü mesleki alan) ile 84 .

yurt içinde veya yurt dışında idare adına danışmanlık hizmeti veren kontrol teşkilatında. Kamu kuruluşlarının ihale ettikleri işlerde. 08. Değişiklik yapılıncaya kadar geçen süreçte proje müdürüne verilmiş olan iş denetleme belgeleri artık geçerliğini kaybetmiştir. Bir iş veya işin kısmında aynı sıfat ve unvanla eşzamanlı görev yapan birden fazla elemanın olması halinde ise. şantiye mühendisi. yurt içinde veya yurt dışında idare adına danışmanlık hizmeti veren kontrol teşkilatında kontrol amiri olarak görev yapanlara yapılan değişiklikle artık herhangi bir iş deneyim belgesi verilmemektedir. murahhas üye. yapım ve/veya teknik işlerden sorumlu müsteşar yardımcısı ve müsteşar olarak görev yapanlara işin sahibi idare (sözleşmeyi yapan yetkili makam) tarafından tek sözleşme ile ilişkili olarak düzenlenir ve verilirdi. işin sözleşmesinde teknik personel olarak öngörülmüş olması kaydıyla proje müdürü olarak görev yapanlara iş sahibi idare (sözleşmeyi yapan yetkili makam) tarafından tek sözleşme ile ilişkili olarak düzenleniyordu. Kamuya taahhütte bulunan yüklenici bünyesinde. yapım ve/veya teknik işlerden sorumlu genel müdür yardımcısı ve genel müdür. En az 10 yıllık mühendis veya mimarların.03.2004 tarih ve 25486 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğinde yapılan değişiklikle proje müdürü çıkarılmış ve sadece fenni mesul veya bu işle ilgili yapı denetim görevlisi veya şantiye şefine iş denetleme belgesi verilmektedir. kontrol mühendisi. bu görevlilerin sayısına bölünerek bulunmaktadır.2009 tarihinde yayınlanan Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğinde yapılan değişiklikle kontrol şefi ve şantiye şefi ile işin tümünden sorumlu olarak görevlendirilen kontrol mühendisinin iş deneyimi. kamu kuruluşlarında kendi meslekleri ile ilgili olarak yönettikleri işlerde. yapım ve/veya teknik işler daire başkanı.2002 tarihli Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğine göre. kamuya taahhütte bulunan özel sektör kuruluşlarında kendi meslekleri ile ilgili olarak yönettikleri işlerde her hangi bir ortaklık şartı aranmaksızın anonim şirketlerde genel müdür. ş Yönetme Belgesi Kimlere Verilir? 18. Kamu kuruluşlarının ihale ettikleri işlerde. ş yönetme belgeleri.06.2004 tarih ve 25486 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğinde yapılan değişiklikle sadece kontrol mühendisi veya kontrol şefi olarak görev yapanlara sözleşmeyi yapan yetkili makam tarafından iş denetleme belgesi verilmektedir. fenni mesul veya bu işle ilgili yapı denetim görevlisi veya yüklenici bünyesinde şantiye şefi ve proje müdürüne kendi meslekleri ile ilgili olarak mahallinde fiilen denetledikleri işlerde ilgili belediye veya valilik tarafından tek sözleşme ile ilişkili olarak düzenleniyordu. Ancak 4. iş deneyim tutarı.06.11. kendi meslekleri ile ilgili olarak mahallinde fiilen denetledikleri işlerde. yönetim kurulu üyesi 85 .2004 tarih ve 25486 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğinde yapılan değişiklikle sadece şantiye mühendisi veya şantiye şefi olarak görev yapanlara iş denetleme belgesi verilmektedir. Proje müdürüne artık iş yönetme belgesi düzenlenmektedir. 08. kurumların merkez yönetiminde görevli yapım ve/veya teknik işler şube müdürü. kontrol şefi veya kontrol amiri olarak görev yapanlara iş denetleme belgesi veriliyordu.ilgili tutarlar üzerinden verilmektedir. 08. şantiye şefi. Özel sektöre taahhütte bulunulan işlerde iş denetleme belgesi. aldıkları lisans eğitimlerine bakılmaksızın denetledikleri işin tamamı üzerinden dikkate alınacaktır. Bu değişiklikle iş denetleme belgelerinin tutarı artırılmış olmaktadır.06.

ş Denetleme Belgesinin halelerde Değerlendirilme Oranları 18. Bir iş veya işin kısmında aynı sıfat ve unvanla eşzamanlı görev yapan birden fazla elemanın olması halinde. Kendi meslekleri ile ilgili yönettikleri işlerde iş yönetme belgesi düzenlenirken 08.06. tek sözleşme ile ilişkili olarak düzenlenebilmektedir. ş yönetme belgesinin verilmesinde. yapım ve/veya teknik işlerden sorumlu olan. il müdürü ve yardımcıları. bölge müdürü ve yardımcıları ile yapım ve/veya teknik işler daire başkanı.2004 tarih ve 25486 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğinde yapılan değişiklikle “kendi meslekleri” ifadesi kaldırılmış.ve yönetim kurulu başkanı. kontrol amiri. şube müdürü. ilk sözleşme bedelinin en az % 80’i oranında sözleşme konusu işte proje müdürü olarak görev yapan en az beş yıllık mühendis veya mimarlara.2009 tarihli Y UY’nde yapılan düzenleme ile ş deneyim belgesi düzenlemeye yetkili kurum ve kuruluşlara taahhütte bulunan yüklenicilerde. bu işte ilgilinin işi yöneten olarak çalıştığına dair yüklenicinin imzası ile ilgilinin sosyal sigorta prim ödemelerini gösteren belgelerin verilmesi gerekir. gerçek kişilerce mühendis veya mimar olarak yurt içinde denetim faaliyetleri nedeniyle alınan iş deneyim belgesi tutarları 1/5 oranında. idareye bildirilmesi kaydıyla.09. proje müdürü. 86 . inşaat ve tesisat müdürü ve yardımcıları ve bunlarla aynı teknik seviyede görev yapanlar.11. özel sektöre taahhütte bulunulan işlerde de. işin sözleşmesinde proje müdürü olarak belirtilmiş ve ilk sözleşme bedelinin en az % 80’i oranında fiilen görev yapmış olmak kaydıyla en az on yıllık yerine en az beş yıllık mühendis veya mimarlara. Sürenin on yıldan beş yıla indirilmesi mühendis ve mimarlar için olumlu olarak değerlendirilmektedir. yapım ve/veya teknik işlerden sorumlu müsteşar yardımcısı ve müsteşar olarak görev yapanlara işin sahibi idare (sözleşmeyi yapan yetkili makam) tarafından tek sözleşme ile ilişkili olarak düzenlenir ve verilir şeklinde değişiklik yapılmıştır. yurt dışında denetledikleri işler 1/10 oranında dikkate alınıyordu. bu görevlilerin sayısına bölünerek bulunur. yurt dışında denetledikleri işler 1/10 oranında dikkate alınır şeklinde eskiye dönüş yapılmıştır. yapım ve/veya teknik işlerden sorumlu genel müdür yardımcıları ve genel müdür. Böylece kontrol mühendisliği. iş deneyim tutarı.2002 tarihli Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğine göre. limitet şirket müdürü olarak görevlerini aralıksız en az 5 yıl yaptıklarını Türk Ticaret Kanununa göre tevsik edenlere işin sahibi idare (sözleşmeyi yapan yetkili makam) tarafından tek sözleşme ile ilişkili olarak düzenlenir ve verilirdi. Ayrıca “kurumların merkez yönetiminde görevli” ifadesi de kaldırılmış. Bu değişiklikle iş yönetme belgesinin değeri artırılmıştır.06. gerçek kişilerce mühendis veya mimar olarak yurt içinde denetim faaliyetleri nedeniyle alınan iş denetleme belgesi tutarları 1/5 oranında. kontrol şefliği ve şantiye şefliği yapan mühendis ve mimarların aldığı iş denetleme belgelerinin değeri beş kat artmıştır. Ancak bu durum dokuz ay devam etmiştir.2004 tarih ve 25486 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğinde yapılan değişiklikle.03. 09. yönetme görevlerinde bulunanların iş deneyimi yönettikleri tutarlar üzerinden tespit edilir şeklinde değişiklik yapılmıştır. şantiye mühendisliği. 04. 08.2003 tarihinde yani dokuz ay sonra gerçek kişilerce yurt içinde denetim faaliyetleri nedeniyle alınan iş deneyim belgesi tutarlarının tam olarak değerlendirileceği şeklinde Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğinde değişiklik yapılmıştır.

Y. 25. “ ş Deneyim Belgesini Başka Bir Tüzel Kişilikte Kullandırmayacağına lişkin Taahhütname” vermeleri gerektiği şeklinde değişiklik yapılmıştır.11.” Hükmü bulunmaktadır. yurt dışında yönettikleri işler 1/20 oranında dikkate alınıyordu.11. . Ancak 4734 sayılı Kamu hale 87 . iş deneyim belgelerini bu tüzel kişiliklerin hepsinde de kullandırabildikleri halde. 18. Tüzel kişiliğin. belge sahibinin yarıdan fazla hisseye sahip olduğu tarihten itibaren ilk beş yıl beşte bir oranında. Bu uygulama 04. bu tüzel kişilerin sadece birinde kullandıracağına. 4.2002 tarihli Y. Bundan böyle gerçek kişilerce denetim faaliyetleri nedeniyle alınan iş denetleme belgesi tutarları. ş denetleme belgelerinin 1/5 oranında değerlendirilmesi yaklaşık on sekiz ay uygulanmıştır.2009 tarihinde yayınlanan Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğinde gerçek kişilerce yönetim faaliyetleri nedeniyle alınan iş yönetme belgesi tutarları 1/5 oranında dikkate alınacaktır. mühendis ve mimarlar mezuniyet belgeleri ile ihalelere katılamaz iken.03. gerçek kişilerce mühendis veya mimar olarak yurt içinde yönetim faaliyetleri nedeniyle alınan iş yönetme belgesi tutarları 1/10 oranında.U. daha sonraki yıllarda tam olarak dikkate alınacaktır.’de.Ayrıca iş deneyim belgesi sahibi gerçek veya tüzel kişilerin.2009 tarihinde yayınlanan Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğinde iş deneyim belgelerinde çok kapsamlı değişiklik yapılmıştır. Artık mühendis veya mimarlar tüzel kişiliklerin en az bir yıl sermayesinin yarısından fazlasına sahip olmadıkları takdirde iş yönetme belgelerini bu tüzel kişiliklerde iş deneyim belgesi olarak kullandıramayacaklardır. birden fazla tüzel kişiliğin sermayesinin yarısından fazlasına sahip bulunmaları halinde. Mezuniyet Belgelerinin Tarihsel Süreçte Değerlendirilmesi 2490 sayılı Kanun ve 2886 sayılı Devlet hale Kanunu’na göre yapılan yapım işi ihalelerinde. 4. Artık mühendis veya mimarlar tüzel kişiliklerin en az bir yıl sermayesinin yarısından fazlasına sahip olmadıkları takdirde iş denetleme belgelerini bu tüzel kişiliklerde iş deneyim belgesi olarak kullandıramayacaklardır.2005 tarihinde gerçek kişilerce mühendis veya mimar olarak yurt içinde denetim faaliyetleri nedeniyle alınan iş denetleme belgesi tutarlarının tam olarak. yapılan değişiklikle.11.03. ş yönetme belgesinin tüzel kişiliklerde kullandırılması halinde ise en az bir yıldır o tüzel kişiliğin yarıdan fazla hissesine sahip olmak gerekecektir. gerçek kişinin ilgisine göre ticaret ve/veya sanayi odasına veya esnaf ve sanatkâr odasına kaydolduğu tarihten itibaren ilk beş yıl beşte bir oranında.03. ş Yönetme Belgesinin halelerde Değerlendirilme Oranları 18. yurt dışında denetledikleri işlerin ise 1/2 oranında değerlendirileceği şeklinde Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğinde yeniden değişiklik yapılmıştır. ş denetleme belgesinin tüzel kişiliklerde kullandırılması halinde ise en az bir yıldır o tüzel kişiliğin yarıdan fazla hissesine sahip olmak gerekecektir. “Kendi meslekleriyle ilgili faaliyetlerini sürdürmeleri şartıyla fiilen denetim veya yönetim görevlerinde bulunmayan mühendis veya mimarların mezuniyetlerinden sonra geçen her yıl için 4734 sayılı Kanunun 62 nci maddesinin (h) bendinde belirtilen tutar kadar iş deneyimi olduğu kabul edilir ve bu tutar tam olarak dikkate alınır.2002 tarihli Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğine göre. daha sonraki yıllarda tam olarak dikkate alınacaktır. 4734 sayılı Kamu ihale Kanununda yapılan düzenleme ile mühendis ve mimarların mezuniyet belgeleri ile ihalelere katılmalarına olanak sağlanmıştır.2009 tarihine kadar devam etmiştir. en az bir yıldır yarısından fazla hissesine sahip gerçek kişi ortağının iş denetleme belgesi ile ihaleye katılmasında.

bütün istekliler açısından eşit muamele yapılmasını teminen ilk işe başlanılan yıl olarak ilgili Ticaret Odasına kayıt tarihinin dikkate alınması gerekmektedir.2003 tarihinde Y. daha önce aynı idareye karşı bazı yapım işlerinde taahhüt üstlendiği anlaşıldığından.” hükmü getirilmiştir. bu istisnadan yararlanamayacağı açıktır.Y.” ifadesine yer verilmiştir.” Hükmü bulunduğundan 09. ”h) Yapım işlerinde denetim ve yönetim görevlerinde bulunmayan mühendis veya mimarların.Z-908 sayılı kararında da.” Hükmü ile her yapım ihalesinde mühendis veya mimarların mezuniyet belgeleri ile ihaleye girebilmelerini sağlamak için ilan ve idari şartnamede belirtilmesi zorunlu hale getirilerek mühendis ve mimarların diplomaları ile tüm yapım ihalelerine katılabilmeleri sağlanmıştır.’de yapılan değişiklikle. “. tüm mühendis ve mimarlar için yeterlik koşulu aranmayacağı anlamına gelmeyeceği.“işe başlanılan yıl” kavramından ne anlaşılması gerektiği hususunda mevzuatta ve Danıştay kararında uygulamayı yönlendirici bir ifade bulunmamaktadır. mezuniyetlerinden sonra geçen her yıl 4734 sayılı Kanunun 62 nci maddesinin (h) bendinde belirtilen tutar kadar dikkate alınır ve Kanunun 10 uncu maddesindeki mesleki ve teknik yeterlik şartı bu kişilerin işe başladığı yıl için aranmaz. dareler.U.05.10.” Denilmiştir.. “Kendi meslekleriyle ilgili faaliyetlerini sürdürmeleri şartıyla fiilen denetim veya yönetim görevlerinde bulunmayan mühendis veya mimarların aldıkları akademik eğitime göre ehliyetli oldukları görev alanı ile sınırlı yapım işlerinin ihalelerinde.” şeklinde değişiklik yapılarak “bu kişilerin işe başladığı yıl için” ifadesi kaldırılmıştır..Kanunu’nun 62/ h maddesinde. mezuniyetlerinden sonra geçen her yıl 4734 sayılı Kanunun 62 nci maddesinin birinci fıkrasının (h) bendinde belirtilen tutar kadar dikkate alınır ve bu kişilerden mezuniyet belgelerinin değerlendirmeye alınmasını talep etmeleri halinde Kanunun 10 uncu maddesindeki iş deneyimine ilişkin mesleki ve teknik yeterlik şartı aranmaz. hangi mühendislik veya mimarlık bölümlerinin ihale konusu iş veya benzer işe denk sayılacağına dair ihale dokümanına hüküm koyacaklardır. davacı …. Mühendis ve mimarlar iş deneyim belgesi olarak mezuniyet belgeleri ile ihalelere katılabilirken Danıştay’ın bu kararından sonra mühendis ve mimarın iş deneyim belgesi yerine mezuniyet belgelerini 88 .2005 tarih ve 25583 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Y.09. aldıkları akademik eğitime göre ehliyetli oldukları görev alanı ile sınırlı yapım işlerinin ihalelerinde... Ancak bu değişiklik 4734 sayılı Kamu hale Kanunu’nun 62/ h maddesi ile çelişmiştir. “Hangi mühendislik veya mimarlık bölümlerinin ihale konusu iş veya benzer işe denk sayılacağının ilan ve ihale dokümanında belirtilmesi zorunludur. .’ne göre. Nitekim Danıştay Onüçüncü Dairesinin 11.. tek istisnanın işe başlanılan ilk yıl için olduğu açıktır.2006 gün ve E:2006/2125.. yapım ihalelerine girebilmeleri için mezuniyetinden sonra geçen her yıl için altmış milyar Türk Lirası olarak hesaplanmak üzere dikkate alınır ve bu Kanunun 10 uncu maddesi kapsamındaki mesleki ve teknik yeterlilik şartı ilgilinin işe başladığı yıl için aranmaz. “4734 sayılı Yasanın 62. Denetim veya yönetim görevlerinde bulunmayan mühendis veya mimar isteklilerin mezuniyetlerine binaen ihaleye girmesinde bunların gerçek kişi olmaları şartı aranır.U.. Olayda ise. K:2006/3910 sayılı kararında da. . K K 2008/UY.’in işe başladığı ilk yıl olmadığı. 22. “Kendi meslekleri ile ilgili faaliyetlerini sürdürmeleri şartıyla iş deneyim belgesi yerine mezuniyet belgelerini sunan mühendis ve mimarların. maddesinin (h) bendi hükmünün anılan Yasanın 10/b–2 maddesini ortadan kaldırmadığı.Y. Ortak Girişiminde ….

Bu durum uygulamada karışıklığa neden olacaktır. Bu süre iş deneyimi bulunan mimar ve mühendisler için uygulanmaz. b) ş deneyimi bulunan mühendis veya mimarların. Ayrıca mezuniyet belgelerini iş deneyim belgesi olarak kullanılmasında gerçek kişi olma koşulu aranırken bu değişiklikle her iki ortağın da mühendis olup % 50-% 50 ortak olduğu tüzel kişiler tarafından da kullanılabilmesine olanak sağlanmıştır. b) Her iki ortağın da mühendis olduğu tüzel kişilerin ihaleye girebilmesinde. Bu belge sahiplerinin kuracakları veya ortak olacakları. tüzel kişiliğin % 50 hissesine sahip olmaları. a) ş deneyimi bulunmayan mühendis veya mimarların. Zira yapılan bu düzenleme ile mimarların %50-%50 ortak olması veya bir mühendis ile bir mimarın %50-%50 ortak olması halinde bu tüzel kişiliklerde mezuniyet belgelerinin kullanılmasına olanak sağlanmamıştır. onbeş yıllık sınırlamaya tabi tutulmaksızın.” Şeklinde değiştirilmiştir.” Hükmü getirilmiştir. tüzel kişiliğin en az % 51 hissesine sahip ortağına ait olması halinde.’ne göre. bu ortağa ait mezuniyet belgesi teminat süresi sonuna kadar başka bir tüzel kişiye kullandıramayacaklardır. Mezuniyet belgeleri. Bu tarihte çıkan 5812 sayılı Kanun ile 4734 sayılı Kanunun 62/h maddesi. Mezuniyet belgelerinin iş deneyimini tevsik için sunulması durumunda.2008 tarihine kadar devam etmiştir. toplam süresi onbeş yılı geçmemek kaydıyla mezuniyetlerinden sonra geçen her yıl. toplam süresi onbeş yılı geçmemek kaydıyla mezuniyetlerinden sonra geçen her yıl. başvuru veya teklif kapsamında mezuniyet belgesi sahibine ait yapım işine ilişkin bir iş deneyim belgesinin sunulması zorunludur. a) Her iki ortağın da mühendis olup % 50 – % 50 ortak olduğu tüzel kişiler dışındaki tüzel kişilerin ihaleye girebilmesinde. “ ş deneyimi bulunmayan mühendis veya mimarların. iş deneyimi olarak mezuniyet belgelerini sunmaları durumunda.2009 tarih ve 27159 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Y.11.kullanabilmelerinin ön koşulu. Bu durum 20. Ancak burada sadece mühendisten söz edilmiş. Ayrıca Ticaret Odasına kayıt olduğu tarihten itibaren de ancak bir yıl içinde mezuniyet belgelerini iş deneyim belgesi olarak kullanılabilecekleri şeklinde uygulama başlamıştır. 89 . Bu bent kapsamında elde edilen deneyim mühendis ve mimarın beş yıldır en az % 51 hissesine sahip olduğu veya her iki ortağın da mühendis olup % 50-% 50 ortak olduğu tüzel kişiler tarafından da kullanılabilir. Bu karar ile mezuniyet belgeleri artık iş deneyim belgesi olarak kullanılamaz hale gelmiştir. Tüzel kişi tarafından iş deneyimi olarak sunulan mezuniyet belgesinin. Bu değişiklikle mühendis ve mimarların mezuniyet belgelerini iş deneyim belgesi olarak tekrar kullanma olanağı sağlanmıştır. benzer iş deneyimi olarak dikkate alınır. tüzel kişiliğin en az beş yıldır en az % 51 hissesine sahip olmaları. aldıkları lisans eğitimine uygun yapım işleri ihalelerinde. mimardan söz edilmemiştir. yüzyirmiikibinüçyüzseksenyedi Türk Lirası olarak hesaplanmak üzere 10 uncu madde kapsamındaki benzer iş deneyimi olarak dikkate alınır. 4. mezuniyetten sonra geçen sürenin onbeş yıldan fazlasının değerlendirmeye alınabilmesi için. . Kanunun 62 nci maddesinin birinci fıkrasının (h) bendinde belirtilen tutar kadar. Bu durumda. belge sahibi dışındaki aday ve istekli tarafından kullanılamaz.03. ve teminat süresince (kesin kabule kadar) bu oranın muhafaza edilmesi zorunludur. mezuniyetlerinden sonra geçen her yıl Kanunun 62 nci maddesinin birinci fıkrasının (h) bendinde belirtilen tutar kadar.Y. her iki ortağın mezuniyet belgesinin de teklif kapsamında sunulması zorunludur. denetim ve yönetim görevinde bulunmamaları ve daha önce hiç iş bitirme belgesine sahip olmamalarıdır. aldıkları lisans eğitimine uygun yapım işi ihalelerine başvurularında. “Mühendis veya mimarların.U.

“anahtar teknik personelin en az beş yıl deneyimli mimar veya mühendis olması ve halen isteklinin bünyesinde çalışıyor bulunması şartı aranır. ihalenin ilan edildiği yıldan meslek odasına kayıt olunduğu yıl çıkarılarak hesaplanmıştır.” Hükmü getirilmiştir. Deneyim süresi ilgili meslek odası üye kayıt belgesiyle.11. kamu ve/veya özel sektöre taahhütte bulunan bir yüklenicinin bünyesinde on yıldır şantiye şefi olarak mesleğini icra ettiği halde.” Hükmü kaldırıldığından iş deneyim tutarının hesaplanmasında artık mezuniyet yılı baz alınacaktır. Nitekim Kamu hale Kurulunun K K/2004-UK.’de.” Hükmü bulunmaktadır. 04. Anahtar Teknik Personelin Deneyim Süresi Hesabı Kamu hale Kurulunun anahtar teknik personelin deneyim süresinin hesaplanması ile ilgili verdiği 2004/UK-Z-1049 sayılı kararında. mezuniyetten sonra geçen yıl ile 4374 sayılı Kanunun 62 inci maddesinin ( h ) bendinde belirtilen tutar çarpılarak hesaplanacaktır.U.Y. On yıllık bir mühendis.’de.’nde.2000 tarihinde meslek odasına kayıt yaptıran 90 . “Bu kişiler ihaleyi yapacak idareye mezuniyet belgeleriyle birlikte kamuda veya özel sektörde mesleklerini icra ettiklerini tevsik eden meslek odası kaydı veya hizmet çizelgelerini verirler.Y.12.’nde. halenin ilan edildiği yıl ile ihalenin yapıldığı yıl farklı olabilir. mezuniyetten sonra geçen yıl.12. . ihale tarihi ile ilgili meslek odasına kayıt tarihi arasındaki sürenin asgari beş yıl olması gerekir. Ancak mezuniyet yılı ile meslek odasına üye kayıt tarihi veya kamuda işe giriş tarihi aynı yıl olmayabilir. . isteklinin bünyesinde halen çalışmakta olduğu hususu ise sosyal güvenlik kurumu onaylı prim ödeme belgeleri ile tevsik edilir.U. Danışmanlık hizmet alımı işlerinde istisna getirilmiş.U.Y. 08. “Bu kişiler ihaleyi yapacak idareye mezuniyet belgeleriyle birlikte kamuda veya özel sektörde mesleklerini icra ettiklerini tevsik eden meslek odası kaydı veya hizmet çizelgelerini verirler. 2000 tarihinde mezun olup 31.Y.03.06.11. Anahtar teknik personel aynı zamanda “Teknik Personel Taahhütnamesi”nde yer alamaz. meslek odasına kayıt olmadığından veya beş yılı doldurmadığından bu mühendis anahtar teknik personel olarak kabul edilmez iken.18.2002 tarihli Y.” Hükmü bulunmaktadır. Ancak Yönetmeliğe göre. ihalenin yapıldığı yıldan meslek odasına kayıt olduğu yıl çıkarılarak hesaplanmıştır. kıst olarak yani ay ve gün hesabı yapılarak değil.Z-2182 sayılı kararında.2004 tarih ve 25486 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Y. 30. kıst (ay ve gün) olarak ihale tarihinden meslek odası üye kayıt tarihinin çıkarılması ile hesaplanmalıdır. Mezuniyet belgelerinin sunulması halinde Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğine göre iş deneyim tutarı. . Anahtar Teknik Personelin Tarihsel Süreçte Değerlendirilmesi 18. Bu karar uygulamada karışıklığa neden olmuştur.2009 tarih ve 27159 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Y.U. anahtar teknik personelin asgari beş yıllık deneyim süresi. Ancak K K 2006/UY.2002 tarihli Y. ihalenin yapıldığı yıldan mezuniyet yılı çıkarılarak hesaplanmıştır. . Bu durumda da Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğine göre iş deneyim tutarının hesaplanmasında mezuniyetlerinden sonra geçen her yıl denildiğinden yine mezuniyet yılı baz alınacaktır. “ihale tarihinden önce işe alınmış olması” şartı ile “kamuda geçen deneyim süresi hizmet çizelgesi ve/veya meslek odası üye kayıt belgesiyle tevsik edilir. Bu durumda ihalenin ilan edildiği yıl baz alınacak demektir. Bu asgari beş yıllık sürede.Z-486 sayılı kararında da mezuniyetten sonra geçen yıl. anahtar teknik personelin aynı zamanda ihale konusu işte teknik personel olarak çalıştırılmasına olanak sağlanmıştır.

1) Deneyim süresi. Yaklaşık maliyeti eşik değerin. Bu durumda.2005 tarihinde yani 4 yıl 2 günlük mühendis asgari beş yıllık deneyimli mühendis olarak kabul edilmektedir. taahhüt ettiği işlerden bağımsız olarak istihdam edilen ve şantiyede yürütülen çalışmaları merkezden yöneten kişi” olarak tanımlanmıştır. kesinti olarak kabul edilmeyecektir. ancak. mezun olmuş bir mühendisi bile sırf meslek odasına kayıt yaptırmadı diye deneyimli saymayan bir Yönetmeliğin. Nitekim K K 2006/UY. 2. Anahtar teknik personel şartının aynı meslek alanına ilişkin farklı kişiler bildirilmek suretiyle karşılanması halinde.’nin deneyim süresinin dari Şartnamede ve Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliğinde istenen en az beş yıllık deneyim süresi şartını karşılamadığı. (3) Anahtar teknik personelin meslek alanlarının.03. Yıl içinde toplam olarak otuz günü aşmayan kesintiler. Bundan dolayı deneyim süresi hesabının ay ve gün olarak yapılması gerekir. 04.Sonuç olarak. Bu şart aynı pozisyon için tek bir mühendis veya mimar ile tevsik edilebileceği gibi farklı mühendis veya mimarlarla da tevsik edilebilecektir.” Denilerek bu yanlış uygulamadan ancak iki yıl sonra dönülmüştür. meslek odası üye kayıt süresini gösteren belge ile değil mezuniyete ilişkin belgeyle tevsik edilecektir.2010 tarihinde yürürlüğe girecektir.03. istenildiği kadar belirlenebilirken sınırlama getirilmiştir. “.. dört ay.2001) ilgilinin meslek odasına kayıt tarihinin üzerinden dört yıl.. deneyim süresinin son sınıf öğrencisi iken başlatılması Yönetmeliğe tamamen aykırı düşmektedir. anahtar teknik personelin deneyim süresinin hesabına ilişkin 4734 sayılı Kanunun 5 inci maddesine uygun sağlıklı bir tespitin. dokuz gün geçtiği ve Turan K.01. (4) Anahtar teknik personelin sayısı. Aynı mimarlık ve mühendislik alanı ile ilgili birden fazla anahtar teknik personel artık istenemeyecektir. ihale konusu işin niteliğine uygun ve işin mimarlık ve mühendislik alanlarının ağırlığı ile orantılı olarak belirlenmesi gereklidir. Anahtar teknik personelin ilk ilan veya davet tarihinden geriye doğru en az bir yıl boyunca gerçek veya tüzel kişiliğin ticari faaliyette bulunduğu yerde kesintisiz şekilde çalıştırılması ve bu durumun belgelendirilmesi şartı. Turan K.üncü maddesinde anahtar teknik personel. a) Onda biri ile eşik değerin yarısına kadar olan işlerde en fazla bir.03. 91 .’nin meslek odasına kayıt tarihi çıkarıldığında (16. şikayete konu ihalede. bu kişilerin tamamının deneyim süresinin mezuniyet belgeleri ile tevsik edilmesi zorunlu kılınmıştır. dolayısıyla başvuru sahibinin idarece değerlendirme dışı bırakılmasının doğru olduğu ve iddianın doğru olmadığı anlaşılmıştır. “Gerçek veya tüzel kişi tarafından.Z-1472 sayılı kararında. 4734 sayılı Kamu hale Kanunu’nun eşitlik ilkesi gereği 1 yıl sonra yani 05.bir mühendis. Değil son sınıftaki deneyimini. Yapılan değişiklikle. oda kayıt tarihinden ihale tarihine kadar geçen bütün sürelerin (ay. Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğinin 3. 2) Anahtar teknik personelin ihaleden önce işe alınması yeterli iken artık ilk ilan veya davet tarihinden geriye doğru en az bir yıl boyunca gerçek veya tüzel kişiliğin ticari faaliyette bulunduğu yerde kesintisiz şekilde çalıştırılması ve bu durumun belgelendirilmesi şartı aranacaktır. gün. ihale tarihinden.11. b) Yarısı ile eşik değer arasında olan işlerde en fazla iki.200607. Bunun da anlamı son sınıfta iken deneyim süresi başlamış demektir. yıl) dikkate alınarak yapılacak bir hesaplama sonucunda elde edilebileceği aşikardır.2009 tarihinde anahtar teknik personel ile ilgili köklü değişiklikler yapılmıştır.

Sonuç ve Öneriler ş denetleme belgeleri kendi meslekleri ile ilgili kısmın %50’lik bölümünde denetleme görevi yapanlara verilirken yeni düzenleme ile bu oran %80’e çıkarılarak mühendis ve mimarların hakları ellerinden alınmıştır.ş denetleme belgeleri ile ihalelere gerçek kişi olarak katılacak mühendisler ve mimarlar için beş yıllık süre. (7) Gerçek kişi istekliler hariç. Ticaret Sicil Memurluğu. bu kişilerin tüzel kişilikteki görev ve/veya ortaklık süreleri. şin ilk sözleşme bedelinin %50’lik bölümünde görev yapan mühendis ve mimarlara iş denetleme ve iş yönetme belgesi verilmelidir. 2. 5.ş yönetme belgeleri sadece beşte bir oranında değerlendirilirken iş denetleme belgeleri ile aynı haklara sahip olmalıdır. aday veya isteklinin bünyesinde görev yaptıkları süre boyunca.ş denetleme ve yönetme belgelerinin verilmesinde işin geçici kabulünün yapılma koşulu aranmamalıdır. 8. ş denetleme belgelerinin tam olarak değerlendirilmesi için Yönetmelikte yeniden değişiklik yapılmalıdır. yarısından fazla hissesine sahip gerçek kişi ortağının iş denetleme belgesi ile ihaleye katılmasında iş denetleme belgesi hemen değerlenebiliyor iken en az bir yıldır yarıdan fazla ortak olma şartı ile mühendis ve mimarların hakları geri alınmıştır.Tüzel kişiliğin. 9.Sözleşmenin fesih edildiği işlerde sadece yüklenici iş bitirme belgesi düzenlenmemelidir.Mezuniyet belgelerinin her iki ortağın da mühendis ve/veya mimar olup % 50-%50 ortak olduğu tüzel kişiler tarafından da kullanılabilmesine olanak sağlanmalıdır. 7. yeminli mali müşavir veya serbest muhasebeci mali müşavir tarafından düzenlenen belge ile tevsik edilecektir. sözleşme bedelinin %50’lik bölümünde görev yapan mühendis ve mimarlara iş denetleme ve iş yönetme belgesi verilmelidir. başka bir gerçek veya tüzel kişide anahtar teknik personel olarak çalışamayacaklardır. 6. Bu oran %50 olarak tekrar değiştirilmelidir. (5) Anahtar teknik personel olarak bildirilen mimar ve mühendisler artık. En az bir yıldır ortak olma koşulu kaldırılmalıdır.Sözleşmenin fesih edildiği işlerde. Deneyim süresinin meslek odası üye kayıt süresini gösteren belge ile tevsik edilmesi şartı yeniden getirilmelidir. mühendislere iş denetleme ve iş yönetme belgesi düzenlenmeyeceği hükmü değiştirilmeli. 10.ş denetleme belgeleri tam olarak değerlendirilirken ilk beş yıl için beşte bir oranında değerlendirileceği şeklindeki değişiklikle mühendislerin hakları ellerinden alınmıştır. (6) Anahtar teknik personel olarak bildirilen kişiler artık. Ticaret Odasına kayıt olduğu tarihten değil ilgili meslek odalarına kayıt olduğu tarihten başlatılmalıdır. 1- 92 .Anahtar teknik personelin deneyim süresi mezuniyet belgesi ile tevsik edileceğinden meslek odaları devre dışı bırakılmıştır. 4. 3. Bu düzenleme ile diğer mühendis ve mimarlara da iş olanağı sağlanmış olmaktadır.c) Üzerinde olan işler ile yeterlikleri tespit edilenler arasından belli sayıda adayın davet edilmesinin öngörüldüğü belli istekliler arasında ihale usulüyle yapılan ihalelerde en fazla üç olarak istenebilecektir. aday veya isteklinin bünyesinde çalıştıklarına ve ihale konusu işte isteklinin anahtar teknik personeli olarak çalışacaklarına ilişkin yazılı beyanlarını vereceklerdir.

Ankara. (2009). H. Ankara.03.: 16-20. "Kamu hale Kanununda Yapılan ş Deneyim Belgeleri ile lgili Değişikliklerin Değerlendirilmesi". H. (2002). Sayı: 36. Şti. Resmi Gazete Sayı:25486 Yapım işleri Uygulama Yönetmeliği. Şti.2009 93 . Resmi Gazete Sayı:26004 Yapım işleri Uygulama Yönetmeliği. "Yapım şleri halelerinde ş Deneyimi". Kamu hale Genel Tebliği Gencer.. Resmi Gazete Tarih/Sayı: Bakanlar Kurulu.2009 Yapım işleri Uygulama Yönetmeliği.2005.. Resmi Gazete Tarih/Sayı: 22. Yapım işleri Uygulama Yönetmeliği. nşaat Yönetimi Kongresi. Sayı: 107. Ankara.01. Sh. Kamu hale Sözleşmeleri Kanunu. Denetim Yayıncılık Ltd. Resmi Gazete Sayı:27059 Kanun:5812..2008. stanbul Gencer. (2002). Ankara. Yapım şleri Uygulama Yönetmeliği.. Güncel Mevzuat.tr. Ankara..2004. Kamu hale Kanunu. “Yapım şleri halelerinde Sözleşme Usulleri ve Yapılması Gereken Değişiklikler” Mali Hukuk. 22. Yapım şleri Genel Şartnamesi. Resmi Gazete Tarih:19. Kamu hale Kurumu.12. kik.:45-61. H. Resmi Gazete Tarih:25. “Kamu ihale Kurulunun Verdiği Çelişkili Uyuşmazlık Kararları Üzerine Bir Araştırma” TMMOB nşaat Mühendisleri Odası 4. Resmi Gazete Tarih:08. Süleyman Demirel Kültür Merkezi.01. Sh.: 72-81. Sh. (2007).2008 Resmi Gazete Sayı:27075 Yapım işleri Uygulama Yönetmeliği. Gencer. Denetim Yayıncılık Ltd. (2002).2002/24658.06.07. Ankara. Sh. Resmi Gazete Sayısı: 27159/Mükerrer Resmi Gazete Tarihi: 04. Ankara.2002/24658. Sayı: 106. Kamu hale Kurumu.11.11. Değişiklik: Resmi Gazete Sayısı: 27277 Resmi Gazete Tarihi: 03. (2003). Resmi Gazete Tarih:05.gov. H. Resmi Gazete. (2003)..Kaynaklar Bakanlar Kurulu. (2002). Mali Hukuk. www.: 48-56. Resmi Gazete. Gencer. 30/31 Ekim 2007.

.

Aktörlerin sürdürülebilirlik hedefine bakış açılarını. kullanıcı Giriş Son yıllarda uzmanlar. sürdürülebilirlik hedefinin önündeki en önemli engellerden biri olan 'insan' ve 'önyargı' kavramları başlıca aktörlere odaklanarak incelenmiştir. yüklenici.com Öz Dünyada 'sürdürülebilirlik' kavramı her ne kadar uzun bir süredir ele alınsa da. kurum ve kullanıcıların beklenti ve düşünce yapılarını anlamak sağlıklı bir sistem oluşturulmasına temel teşkil eder.tr Sema Ergönül Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Mimarlık Fakültesi. ekonomik ve sosyal faydalarını. stanbul 0212 2521600 E-posta: ergonul@msgsu. Bu çalışmada. inşaat sektöründe bu alana geçiş döneminin oldukça yavaş olduğu gözlenmektedir.tr Nur Atakul Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Mimarlık Fakültesi.gundes@msgsu. maliyetlerini ve aldıkları riskleri net olarak görebilmek bu geçiş döneminde ortaya çıkması muhtemel bazı sorunların iyi yönetilmesine ışık tutacak önemli bir olgudur. Henüz embriyonik evrede olan bir sistemin daha sağlıklı büyüyebilmesi için tespitler yapılmış ve yeşil proje yöneticilerine bazı önerilerde bulunulmuştur.edu. Zaman içinde diğer aktörler de bu değişime uyum sağlamak ve bazen de fırsata dönüştürmek için çalışmalara başlamışlardır. Özellikle son yıllarda enerji fiyatlarının hızla artmasıyla. bu ilerleme yerkürenin yeni ve modern yaşam biçimini ne ölçüde kaldırabileceği sorusunu gündeme getirmiştir. değişim sürecinde karşımıza çıkabilecek engeller belirlenmiş ve bunların proje yönetimine getirdiği ekstra yükler belirlenmiştir. Bu kapsamda. işveren. Teknolojinin hızla ilerlemesi endüstrilerin gelişimine yol açmış. tedarikçi. stanbul 0212 2521600 E-posta: nuratakul@yahoo. artan sürdürülebilirlik talepleri ile bu akımın öncüleri olmuşlardır. Özellikle projede rol alan kişi.Sürdürülebilirlik Kavramının Yapım Proje Yönetimi Açısından Değerlendirilmesi Selin Gündeş Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Mimarlık Fakültesi. tasarımcı. özellikle gelişmiş ülkelerin doğal kaynakları tüketme hızına ve şekline dikkat çekmişlerdir. algıladıkları 'değer' kavramını. Ekonomik gelişmenin çevreye olan etkilerinden bahsedilmesi 95 . Anahtar sözcükler: Sürdürülebilir yapım. stanbul 0212 2521600 E-posta: selin.edu. bu konuda alınacak önlemlerin ülkelerin ekonomilerine sağlayacağı faydalar tartışılmaya başlanmıştır. proje yönetimi. Bu sektörde özellikle işveren ve kullanıcılar.

hem olumlu hem de olumsuz etkilerinden dolayı önemli bir rol oynar. 2002)’na göre inşaat sektörü. bugünün ihtiyaçlarını karşılayan kalkınmadır. barınma ve güvenlik gibi temel ihtiyaçlarına cevap verdiği için inşaat endüstrisi insan yaşamında hayati önem taşır. Gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerin sürdürülebilirlik kavramını benimsemesi açıkça farklı yollardan olacaktır.aslında 1950’li yıllara dayanır. ‘Sürdürülebilir kalkınma’ kavramı ise terminolojiye 1987 yılında Brundtland Komisyonu olarak da bilinen Dünya Çevre ve Kalkınma Heyeti (WCED. kullanımı ve geri dönüşümü. Bunun yanı sıra. inşaat malzemelerinin üretimi. toprak kaybı. 1987)’nin ‘Ortak Geleceğimiz’ adlı raporu ile girmiştir. öncelikle bu kavrama bakış açılarının ve düşüncelerin değişmesi ile ilgilidir. Gelişmekte olan ülkeler için sürdürülebilirlik çevre ile ilgili sorunlar sebebi ile de gittikçe önem kazanmaktadır. su ve sıhhi altyapı gibi sürdürülebilir kalkınmanın temelini oluşturan faktörler inşaat endüstrisinin kapsamına girer. Sürdürülebilirliğin getireceği ekonomik faydalar ise sadece uzun vadede gözlemlenebilinir. ormanların hızla azalması. Dolayısıyla. Bina ve altyapı oluşturulması şüphesiz bir ulusa toplumsal ve ekonomik olarak büyük faydalar sağlar. Bu sorunların başında. Dünyada’da tüketilen enerjinin ortalama %20’sini inşaat endüstrisi tüketir. teknoloji ve malzeme seçimlerinden ibaret değil. 2009). bu kavram her grubun kendi ‘iyi toplum’ değerlerinin farklı olmasına ve ‘iyi toplum’un farklı şekilde ifade edilmesine bağlanmıştır. Sürdürülebilir Yapım nşaat endüstrisi sürdürülebilir kalkınmada. ulusal seviyede istihdama %5 ila %10 arasında katkıda bulunur ve GSMH’nin %5 ila %15’ini oluşturur. Bu faktörler bir toplumun sağlık.” Pearce (2006)’a göre ise sürdürülebilirlik ‘iyi’ bir toplum oluşturma yolunda atılacak bir adımdır. Konut. inşaat endüstrisinin insanların refah düzeyleri ile doğrudan ilişkili olduğu gözlemlenebilir. işletmeler kısa vadedeki ekonomik göstergelere önem verirler. hızlı şehirleşmenin yol açtığı hava kirliliği ve atık sorunları gelmektedir.6 trilyon dolar kadar bir büyüklük ile bu endüstri dünya toplam gayrı safi milli hasılasının (GSMH) yaklaşık 10% unu oluşturur (ENR. su kaynaklarının kıtlığı. ulaşım. Sürdürülebilir kalkınma bu raporda şöyle tanımlanmıştır: “Sürdürülebilir kalkınma. ABD’de ise sera gazı emisyonlarında inşaat endüstrisinin büyük bir rolü olduğu belirlenmiştir. Bu durumda sürdürülebilirlik işletme yönetiminin kısa vadedeki çıkarlarına ters düşmektedir. Bir başka deyişle. Sürdürülebilir yapım kavramı da. gelecek nesillerin gereksinimlerinin karşılanmasından ödün vermeden. 96 . Sürdürülebilirliğin uygulamada yavaş ilerlemesinin diğer bir nedeni ise işletme yönetimlerinin ‘kısa vadeci’ bir görüşe sahip olmalarıdır. Birleşmiş Milletler Çevre Programı (UNEP. Sürdürülebilirliğin farklı şekilde tanımlanması sürdürülebilirliğin her alanda yavaş işlemesinin ana sebeplerindendir. Öncelikle 5. Bu ölçekten bakıldığında. gelişmiş ülkelerde olduğu gibi sadece tasarım. üretimde ve binalarda suyun verimli kullanımı gibi konular da göze alındığında dünyadaki toplam kaynakların %50’sinin inşaat endüstrisi tarafından tüketildiğini söylemek mümkündür.

ilgili tüm tarafların her bir kolondaki maddeleri bir kontrol/yoklama cetveli olarak kullanmalarını önermişlerdir. kalitesine ve hizmet ömrüne işaret eder. doğa güçlerine karşı dayanıklı ve uzun ömürlü yapılar inşa etmek başlıca hedef olmalıdır. Modernleşme sürecinde inşaat endüstrisindeki yatırımlar kâr kavramı üzerinde odaklanmış. gelişmiş ülkeler başta olmak üzere. toprak. Son zamanlarda sürdürülebilir yapılaşmanın pazarlanabilir hale gelmesi ve rekabetçilikte 97 . Bu alanların her biri. Bugüne kadar yapılan çalışmaların büyük bir kısmında. Burada biyofiziksel alandan kasıt. biyofiziksel ve teknik. Tüm bu ilgiye ve gelişmelere rağmen Türk inşaat sektörü bu zorlu sürecin henüz başlangıcında yer almaktadır. Günümüzde. ekonomik. ‘sürdürülebilir yapım’ başlıca hedefler arasında yer almamıştır. giyim.ele almışlardır. bir yapının aynı veya birbirine yakın safhalarında doğrudan role sahip olan mimar. Türkiye'de sürdürülebilir yapılaşmaya geçiş dönemi çok uluslu firmaların kurumsal sorumluluk ve güvenilirlik hedefleri kapsamında gelişmeye başlamış ve son zamanlarda 'sürdürülebilir' toplu konut projeleri ile kamu sektöründe de gündeme gelmiştir. Biyofiziksel sütun. sürdürülebilir kalkınmanın ana ilkelerini desteklediği gözlemlenebilir. Ekonomik sütun incelendiğinde. Bu bağlamda işlevsel. Temel ihtiyaçlar olan yiyecek. Yazarlar. Hill ve Bowen (1997) sürdürülebilir kalkınma ve sürdürülebilir yapılaşma arasında ortak bir payda bulmaya çalışmışlar ve sürdürülebilir yapılaşmayı dört ana alanda -sosyal. ‘Sürdürülebilir Kalkınma’ kavramındaki kargaşa kısmen yapılaşmada da yaşanmaktadır. yapımda uygulanacak prensipler ve her bir alana ne kadar ağırlık verileceği gibi konularda fikir birliğine varılması mümkün olabilir. barınma. sürdürülebilir yapılaşmanın. yeraltı kaynakları. halen dar bir kapsamda işlemektedir. bir inşaat projesi yapılması planlandığında. Ülkemizde 2009 yılı içinde yürürlüğe girmesi beklenen 'binalarda enerji performans yönetmeliği' gibi girişimler ile sürdürülebilirlik hedefi'ne doğru ilk adımlar atılmaktadır. Teknik sütun ise bir yapının performansına. Sürdürülebilir yapılaşmanın sosyal kanadı eşitlik ve toplumsal adalet temeline dayanır. denizler. tüm dünyada. atmosfer. Özellikle yapım faaliyetinde rol oynayan ve yapı ömrünün tüm safhalarında bu süreçten etkilenen gruplar arasındaki iletişimsizlik ve uyum sorunları sürdürülebilirliği destekleyen girişimlerin başarısızlığına neden olmaktadır. Ayrıca kanımızca. flora ve fauna ile yapılaşma arasındaki ilişkilerdir. sürdürülebilir yapılaşma sadece çevresel ve teknik açıdan ele alınmıştır. tedarikçi gibi taraflar bile bir iş ve fikir birliğine varamamışlar.nşaat endüstrisinin toplumsal ve ekonomik etkilerinin büyüklüğü anlaşıldıkça. Ancak. kamu kurumları ve idari kuruluşların giderek sürdürülebilirliğe verdikleri önem artmaktadır. belli başlı ülkelerde uygulanmaya başlayan sertifikalandırma sistemleri. ekosistemlerin taşıma kapasitesini zorlamadan toplumun yaşam kalitesinin artırılmasını öngörür. sürdürülebilirliğin ulaşılmasında önemli etkenlerdir ve Şekil 1’de gösterildiği gibi ‘sürdürülebilir yapımın sütunları’ olarak ifade edilmişlerdir. yüklenici. sağlık. Burada önemli olan sütunlar arasındaki dengeyi iyi kurabilmek ve her bir sütuna verilecek ağırlığı proje bazında değerlendirebilmektir. binaların çevresel performanslarını ölçen LEED (ABD) ve BREEM ( ngiltere) gibi sertifika sistemlerinin kullanımı yaygınlaşmaktadır. Çoğu durumda. eğitim gereksinimleri bu kanadın başlıca elemanlarıdır. çatışan çıkarlar ve kısa dönemdeki ekonomik faktörler hep ön plana çıkmıştır. Böylece. genellikle sadece çevre ile ilişkilendirilen sürdürülebilir yapım kavramının getireceği fayda ve maliyetler bu yoklama cetvelindeki maddelere bakılarak daha iyi anlaşılabilir ve daha da önemlisi kapsamlı olarak anlatılabilir hale gelmektedir.

geleneksel olarak fayda maliyet analizi yapılması zorunlu olmasına rağmen. SÜTUN B R: SOSYAL SÜRDÜRÜLEB L RL K • Yoksulluk azaltılması dahil olmak üzere yaşam kalitesinin yükseltilmesi • Kalkınma planlanmasında toplumsal kimlik ve kültürel çeşitliliğin göze alınması • Sağlıklı ve güvenli bir çalışma ortamının temin edilmesi ile insan sağlığını korumak ve bu yöndeki atılımları teşvik etmek • Özel olarak korunması gereken kişiler için beceri eğitim programları uygulanması ve kabiliyetlerinin geliştirilmesi • Yapımın sosyal maliyetlerinin adil veya eşit şekilde paylaşılmasını temin etmek • Yapımın sosyal faydalarının eşit şekilde paylaşılmasını temin etmek • Nesiller arası eşitliğin sağlanması SÜTUN ÜÇ: B YOF Z KSEL SÜRDÜRÜLEB L RL K • Fosil yakıt ve minerallerin çıkarılması ve doğaya yabancı maddelerin üretimi gibi işlemlerin. tarihi ve mimari değerlere zararın en aza indirilmesi SÜTUN K : EKONOM K SÜRDÜRÜLEB L RL K • Faydalanması istenilen gruplar için satın alınabilirliğin temin edilmesi • nşaatta istihdam yaratılmasının teşviki ve bazı durumlarda insan gücüne dayalı bir sistem kurulması • Fiyat ve tarifelerin belirlenmesinde tam maliyet muhasebesi ve gerçek maliyet fiyatlandırılmasının kullanılması • Piyasalarda sürdürülebilirliğin ilerlemesini sağlayacak politikaların ve uygulamaların benimsenmesi ile rekabetçiliğin artırılması • Çevreye duyarlı tedarikçilerin ve yüklenicilerin seçilmesi • Gelecek nesillerin ihtiyaçlarına karşılık verecek kapasitenin muhafaza edilmesi için. 2006). Kamu projeleri yapılabilirlik çalışmalarında. yenilenemeyen kaynakların kullanımından gelen kazancın toplumsal ve insan yapımı sermayeye yatırılması SÜTUN DÖRT: TEKN K SÜRDÜRÜLEB L RL K • Dayanıklı. güvenilir ve işlevsel yapıların inşa edilmesi • Yapılaşmada kalitenin ön plana çıkarılması • Sürdürülebilir yapımın teşvik edilmesi için hizmet planlamasının yapılması • Büyük binaların iç mekan koşullarının kullanıcılar tarafından kontrol edilebilecek şekilde yapılması • Şehir altyapısının yaya yolu ile birbirine bağlanmış. su.oynayacağı önemli rolün dile getirilmesi ile özellikle işverenler ve yapsatçı firmalar tarafından bu konulara ilgi artmıştır. Sürdürülebilir Yapım Prensipleri (Hill ve Bowen. karışık kullanımlı birimler oluşturacak şekilde planlanması veya mevcut altyapının bu kriteri göz önüne alacak şekilde tekrar hayata geçirilmesi Şekil 1. Bazı durumlarda yatırım kararlarının mali sonuçlar yani kâr maksimizasyonunun dışında politik sebeplerle de alınabildiğini söylemek yanlış olmaz. bu tür maddelerin yeryüzüne geri depolanmasından daha hızlı bir oranda yapılmaması • nşaatta kullanılan dört ana kaynağın yani enerji. toprak ve su kirliliğinin küresel ve yerel olarak en az seviyeye indirilmesi • Sağlıklı ve zehirli maddelerden arınmış bir çevre oluşturulması • Dünyanın yaşanabilirliğinin/canlılığının ve ekolojik çeşitliliğinin korunması ve düzeltilerek eski haline getirilmesi • Hassas bir yapıya sahip olan doğal. malzeme ve toprak kullanımının azaltılması • Kaynakların tekrar kullanımının ve/veya geri dönüşümünün en yüksek seviyeye çıkarılması • Yenilenebilir kaynakların yenilenemeyen kaynaklara tercih edilmesi • Hava. 1997) 98 . kültürel. yapılan çalışmalarda çevresel ve toplumsal fayda ve maliyetlerin parasal olarak ifade edilmesindeki güçlükler sebebiyle ihmal edildikleri ve fayda maliyet analizlerinin sadece doğrudan parasal değerler ile ifade edilebilecek verilere odaklanarak eksik yapıldığı gözlemlenmiştir (Propersi ve Gundes.

şverenler Tüm dünyada işverenler. Kamu sektöründeki 99 . Kamu sektörü Ülke yönetim organları için yapıların çevre ve topluma olumsuz etkilerinin en az seviyeye indirilmesi birçok yönden önem taşıyabilir. Türk inşaat piyasasına örnek teşkil etmektedir. ekipmanlarına ve yeni üretim metotlarına yatırım yapmak bir ülke için önemli bir fırsattır. birinci derecede kamu veya özel sektör kapsamına girenler. Sürdürülebilir Yapılaşmada Rol alan ve Etkilenen Gruplar Sürdürülebilirlik. sürdürülebilir yapımın öncüleri olmuşlardır. bu süreçten iyi veya kötü yönde kimlerin etkileneceği. projeyi gerçekleştirmek için yararlanılacak teşvik ve kredi kullanımında çevresel etkileri en aza indirme konusu yeniden gündeme gelmektedir. geniş iş hacmi ve kanun koyucu olarak sürdürülebilirliğin teşvikinde önemli bir role sahip olmaktadır. oradan işletme safhasında yer alan bakım ve onarım işlemlerine ve yapının ömrünü doldurup yıkılması. tedarikçiler. Başka bir sınıflandırmaya göre ise. Bu kapsamda ele alınması gereken başlıca aktörler ise kamu sektörü. yönetmelikler ve uygulamalar tüm inşaat endüstrisi için itici bir güç olacaktır. Çevresel koruma teknolojilerine. finansör. Kamu sektörüne bağlı işveren. Bu durumda.Günümüzde yönetmeliklerin öngördüğü çevresel analiz ‘engelleri’ girişimciler tarafından kolaylıkla aşılsa bile. ülke için önemli ekonomik faydalar sağlayabilir. en önemlisi dünyada süregelen bu akımın ülke çıkarlarına ne ölçüde hizmet edebileceği gibi soruların yanıtı önem kazanmaktadır. 2007). bir yapının ömrü boyunca geçirdiği tüm evrelerde ele alınmalıdır. Çevre ve topluma duyarlı imar kanunları. malzemelerine. sürdürülebilir yapımın hangi kurum ve kişilerin ilgi alanına girdiği. ikinci derecede ise inşaat sektöründe tecrübeli veya tecrübesiz olarak sınıflandırmaktadır. en önemli işveren konumunda olan kamu sektörü. bu faaliyetlerden çıkar sağlayabilecek grupların neler olduğu. Binaların işletme ve bakım enerji maliyetlerindeki ufak bir düşüş. yüklenici. Zaten. inşaat safhasına. Aslında bir işverenin sürdürülebilir yapılaşmayı hangi ölçüde benimseyeceğini anlamak için öncelikle işverenin özelliklerine ve binayı ne amaç için yaptırdığına bakmak gerekir. ve yıkım sırasında oluşan atıkları azaltmak için kaynakların geri dönüştürülmesine kadar uzanır. kullanıcılar ve proje yöneticileridir. kamu sektörünün ilk görevi o ülkede yaşayan kişilerin refahını artırmaktır ve sürdürülebilir yapılaşma doğru şekilde planlandığı sürece kamu amaçları ile birebir örtüşür. Binaların enerji tüketimlerinin bir ülke ekonomisi için önemi büyüktür. Bu işlemler zinciri fizibilite ve tasarım aşamalarından başlayarak. kalan %75 dış ülkelerden ithal edilmektedir (WEC. Sağlanacak ekonomik faydanın yanı sıra. işveren. Masterman (2002) işverenleri. Enerji kaynakları üretimi ve tüketimi arasındaki bu farkın ülkenin ekonomik yapısına getirdiği yükler açıktır. bu akımın öncülerinin bu yönde atılan adımları hangi sebeplerle ve ne ölçüde destekleyecekleri. mimar/mühendis. Ülkemizde tüketilen enerjinin sadece %25’i üretilmekte. işverenler projeyi kendi endüstriyel veya ticari faaliyetleri için yaptıracak olanlar ya da nihai yapıyı satmak veya kiralamak amacı ile yaptıracak olanlardır.

Daha önce belirtildiği gibi Masterman (2002)’ın işveren sınıflandırmalarında ikinci derecede inşaat sektöründe tecrübeli veya tecrübesiz işverenler yer almaktadır. işletme ve bakım safhasında gözlenebilir hale gelecek ve bu tür yapılar gerek maliyet gerekse kalite açısından hak ettikleri değeri bulacaklardır. Ülkemizde. Bu tip işverenler yapının değişim değeri ile ilgilidirler. ekipman ve teknolojilerin kullanılması. Örneğin doğal aydınlatmadan sağlanacak enerji tasarrufunu ölçmek çok zordur. Şüphesiz bahsedilen ‘ilk deneme’ zorlukları inşaat safhasında gecikmelere ve maliyet artışlarına sebep olacaktır. sayısal olarak ifade edilmesinde yaşanan güçlüklerdir. Benzer bir sorun. sürdürülebilirliğin gelişmesinde hem olumlu hem de olumsuz bir rol oynayabilir. nşaat safhasında ‘yeni’ malzeme. işverenler projeyi kendi endüstriyel veya ticari faaliyetleri için yaptıracak olanlar ya da nihai yapıyı satmak veya kiralamak amacı ile yaptıracak olanlar olarak ikiye ayrılırlar. kâr. Fakat ilk kez karşılaşılacak zorlukları önceden belirleyip. Özellikle inşaat sektöründe tecrübeli. bakım safhasında beliren bilgi eksikliği bu sorunların başında gelir. Olumsuz yönler iki ana başlık altında incelenebilinir: risk ve maliyet. kendi üretim ve ticari faaliyetleri için sürekli inşaat yapan veya yaptıran zincir işletmeler için sürdürülebilir yapılaşma – kendi ürünleri için. Bu olgu. kamu veya özel sektörde çok önemli bir tecrübe bulunmadığı için kanımızca bu sınıflandırmayı sürdürülebilirlik kapsamında değerlendirmek gerekmez. Projenin tüm safhalarında yer alan kişiler ve kullanıcıların sürdürülebilirlik konusunda bilinçlendirilmesi bu sürecin daha kolay atlatılmasına sebep olacaktır. Nihai yapının değişim değeri. Sürdürülebilirliğin sağladığı çevresel ve ekonomik faydalar sıklıkla işletme ve bakım safhasında gözlemlenebilir hale geldiklerinden kullanıcı-ister kamu ister özel işletme olsun-işveren öncü konumdadır. nihai yapıyı satmak için yaptıran işveren bu konularla ilgilenmemiştir. fiyat gibi verilere dayanır. Gelişmiş bina performansı sadece kullanım safhasında gözlemlenebilir olduğu için bugüne kadar. ücret. Bunun başlıca sebebi bazı tür faydaların. Son zamanlarda. Riskten kaçınan kamu işveren. Sürdürülebilir yapılarda maliyetlerin geleneksel yapılara göre daha fazla olması genel bir kanıdır ve işverenlerin sürdürülebilirliği desteklemelerinin önünde önemli bir engel teşkil eder. sürdürülebilir yapım açısından.yapılar. özellikle inşaat ve bakım safhalarında ortaya çıkabilecek. ‘ilk kez’ uygulamadan kaynaklan bazı sorunları göze almak istemeyecektir. kurumsal sorumluluk ve güvenilirlik kapsamında sürdürülebilir yapılaşmayı benimsemiş çokuluslu şirketler hariç. Bunun sürdürülebilirlik açısından anlamı ise şöyledir: sürdürülebilirlik ile sağlanan gelişmiş bina performansı binanın piyasa değerini artırdığı sürece veya nispette bu tip işveren tarafından benimsenebilir. Olumlu taraf. sürdürülebilirlik özellikle kullanım maliyetlerindeki düşüş ön plana çıkartılarak pazarlanabilir hale gelmeye 100 . şverenler aynı zamanda kullanıcı oldukları takdirde. Üçüncü tip sınıflandırmaya göre ise. yeşil binaların o binada çalışan işletmelerin performans ve verimliliklerine olumlu etkilerinin nasıl ölçülebileceği ile ilgilidir.bir pazarlama stratejisi haline gelmiştir. büyük ölçüde toplumun ödediği vergiler ile finanse edildiği için maddi kaynakların verimli kullanımı ve büyük riskler almaktan çekinilmesi dikkat çeken unsurlardır. Dünyada yeşil bina maliyetlerine ilişkin kaynaklar kısıtlıdır. iyi bir yönetim stratejisi geliştirilirse sonraki uygulamalarda bu engel gittikçe küçülerek önümüze çıkacaktır. binalarının uzun dönemdeki ekonomik ve çevresel performanslarını dikkate aldıkları için sürdürülebilir yapılaşmayı teşvik edecek önemli bir role sahiptirler. şveren-sürdürülebilirlik zincirinde en zayıf halka ise nihai yapıyı satmak veya kiralamak amacı ile yaptıran özel işletmelerdir.

Fakat. Yükleniciler Yüklenicileri. Tasarımcılar Yakın bir zamana kadar işverenler yaptırdıkları projelerde. işveren bölümünde bahsedildiği gibi. sürdürülebilirlik sadece proje finansmanı modelinin uygulandığı projelerde önem kazanacak ve yüklenicilerin de sürdürülebilir yapılaşmaya sıcak bakmalarına sebep olacaktır. Bugüne kadar. Proje şirketinde hissedar rolünde ve dolayısıyla projeye öz kaynak sağlamış olan bir yüklenici. Bu tip yükleniciler için. öncelikle kredi veren kuruluşlara olan borcun ve faizinin geri ödenmesini engelleyecek.bu yönde bir talep açığı ortaya çıkarmaya başlamış ve sonuçta ‘enerji verimliliği’ pazarlanabilir bir hale gelmeye başlamıştır. Geleneksel sistemde proje yöneticisi olarak görev yapan mimarlar. yöneticilere yönelik eğitim ve bilinçlendirme çalışmalarının yapılması gerekmektedir. konu bu grubun gündemlerinde geniş biçimde yer almamıştır. 2000).başlamıştır. En kolay başlangıç iç mekan kalitesini artırmaya yönelik sensörlü ışıklandırma ve güneş enerjisinden faydalanma gibi atılımlardır. sürdürülebilir yapımın sağlayacağı katma değer. Dolayısıyla bu grup tarafından da sürdürülebilirliğin gittikçe benimsenmesi beklenmektedir. tasarımcılara sürdürülebilir mimarlık ilkelerini uygulamalarını yönünde bir talepte bulunmamışlardır. işletme ve bakım sırasında ortaya çıkabilecek bazı sorunlar. sözleşme ve teknik şartnamenin gereklerini yerine getirdikleri için sürdürülebilirliğin teşvikinde rol alamazlar. çıkarılan yönetmelikler ve toplum bilinçlendirme çabaları -sadece enerji alanı ile kısıtlı kalmasına rağmen. ek maliyetler ve içerdiği riskler hakkında bilinçlendirilmelidir. sürdürülebilir yapılaşma yaygınlaşmadığı için ve faydalarının kısa dönemde izlenmesi güç olduğu için. üniversiteler ve kamu kuruluşları eğitim ve bilinçlendirme konularında aktif bir rol oynamak zorundadırlar. yapının uzun dönemli performansına önem verecektir. Tasarımcılar. şveren ve aynı zamanda yüklenici olan grup. 101 . Son zamanlarda ülkemizde yaşanan gelişmeler. piyasaların doğal yapısından ötürü. Bu kapsamda. arzı gerçekleştirildikten sonra talebini arayan yapsatçılar olarak gruplandırabiliriz. mimar ve mühendislere. genel olarak bu konuda özel bir eğitim almadıkları ve yeterli bilgi ve tecrübeye sahip olmadıkları için sürdürülebilir mimarlık öğelerini projelerinden uzak tutmuşlardır. Sürdürülebilir mimarlık ve yapım teknikleri hakkında. kalite ve estetiği artıran her ürün ve teknolojik gelişme pazarlamaya katkıda bulunduğu sürece bu ikinci grup yüklenicilerden destek görmüştür. ve krediden sonra geri ödemesi yapılan temettülerin ödenmesini ise zora sokacak veya bazı durumlarda imkansız kılacaktır. karşılığını para olarak alamayacakları ek bir iş olarak görülmektedir (Bordass. binaların kolay satılmasına imkan verecek her tür yeniliğe açık olmalarını öngörür. Birinci gruptaki yükleniciler. mimarlık öğrencilerine. Mimarlar için sürdürülebilirlik. Çünkü. Proje finansmanı modeli ve sürdürülebilirlik ilişkisi özellikle yap-işlet-devret modelinde yüklenicinin kullanıcı-yüklenici rolünü alması sebebi ile önem kazanır. sözleşme ile yüklenicilik görevini yapanlar ve yapıyı satın alacak kişi ve kurumların önceden bilmediği.

Örneğin. ısıtma ve soğutma sistemlerinin çalışanların verimliliğini artırdığı. alınan kredinin geri ödenmesine temel teşkil edeceği için bu durum daha da önem kazanır. işe gelinmeyen günlerin azaldığı ve yapılan işin kalitesinin arttığı tespit edilmiştir. Ticari yapılarda çevresel kalitenin artması ve dolayısıyla kullanıcı memnuniyetinin artmasının verimliliği artırdığını savunan diğer yazarlar arasında Leaman and Bordass (1999) ve Heerwagen (2000) da yer alır. Romm ve Browning (1995)’in 8 adet bina üzerinde yaptıkları diğer bir çalışmada ise etkin ışıklandırma.Tedarikçiler Tedarikçiler için. ekonomideki sarsıntılar ve belirsizlik sebebi ile ticari ve endüstriyel faaliyetlerinde kullanacakları yapıları piyasadan sözleşme ile veya hazır binalar ile temin etmektedirler. pazarlanabilirlik ve satış önde giden değerlerdir. Finansal Piyasalar ve Kurumlar Günümüzde başta Dünya Bankası olmak üzere. sürdürülebilir yapıma bakış aslında yüklenicilerinki ile benzerlikler gösterir. Fakat Bordass (2000). Kullanıcı açısından sürdürülebilirliğin başka bir boyutu da ticari yapılarda çalışanların verimliğinin artmasıdır. özellikle malzeme tedariğinde. bina ile ilgili sorunlardan doğan sağlık problemlerinin azalması. Pearce (2008) artan verimlilik. Buna göre. yap işlet devret modeli ile inşa edilen bir yapı için kredi veren bir banka. sürdürülebilirliğin teşvikinde en önemli role sahip olan kullanıcı işveren grubunun sayıca gittikçe azaldığına dikkat çekmiş.). yüksek moral ve dolayısıyla çalışanların devamsızlığının azalması ile özellikle insan gücü varlığında önemli bir artış olduğuna dikkat çeker. Çünkü günümüzde bu tür değerler bir projenin risk haritasını belirlemede en az ekonomik faktörler kadar etkilidir. Stanhope Plc. Konumlandığı bölgedeki doğal yapıya ve yerel toplumlara zarar verecek bir etkiye sahip proje büyük ihtimalle toplumsal tepki ile karşılaşacak. Özellikle üretim faaliyetlerini sürdürülebilir yapım üzerine yoğunlaştıran bir tedarikçi erken davrandığı takdirde bu gelişen pazardan büyük payı kapabilir. yargıya gidilecek 102 . en önem verilen konuların başında yerleşim yeri’nden sonra çevresel konuların geldiği belirlenmiştir (BRECSU 1999. ve bu olgunun sürdürülebilir yapım gelişim sürecini ters yönde etkilediğini belirtmiştir. Özellikle proje finansmanı modelinin benimsendiği projelerde. banka sindakasyonu veya finansal kuruluş öncelikle projenin tüm çevresel. Kullanıcılar ngiltere’de yapılan işveren kullanıcıların tercihlerini ölçen iki ayrı çalışmada. yapının işletme süresince sağlayacağı gelirler. Bu noktada sürdürülebilir yapılaşmanın benimsenmesinin artan verimlilik sebebi ile dolaylı olarak da olsa ülke ekonomisine katkısı gözden kaçırılmaması gereken bir konudur. Kullanıcı işveren grubu. Sözleşme ile görev alan yükleniciler için geçerli olan rekabet avantajına benzer bir potansiyel tedarikçiler için de geçerlidir. sosyal ve ekonomik etkilerini değerlendirir. Ticari yapılarda kullanıcıların üretim verimliliğine etkilerini inceleyen birçok çalışma yapılmıştır. Pearce (2008). sürdürülebilir yapılaşmanın faydaları arasında varlıkların daha iyi şekilde kullanımına dikkat çekmiştir. bazı finans kuruluşları bir yapının çevreye duyarlı olmasını ve kullanıcının performans gereksinimlerinin yapı ömrü boyunca en iyi şekilde karşılanmasını projelere kredi vermek için önkoşul olarak görürler.

işletme sermayesi yatırımı. Bu sebeple proje yöneticileri. Proje yöneticileri yukarıda saydığımız yedi faktörden dördüne etki etme gücüne sahiptir (Turner. uygun teknoloji ve malzemelerin zamanlı ve doğru şekilde tedarik ve montajları yapının teslim süresini geciktirebilir. nakit vergi oranı. güvenilirlik ve işletme masraflarındaki düşüşlerin işletme kârı üzerinde önemli etkileri olabilir. sabit sermaye yatırımı. Bu faktörlerden ilk üçü nakit akış çizelgesinde girişleri belirlemek için kullanılır. kullanıcı işletmelerin satış büyüme oranlarına etki etme potansiyeline sahiptirler. 1995): Satış büyüme oranı: proje yöneticileri ürün satışına dolaylı olarak projeleri zamanında teslim ederek etki edebilirler. bir proje yöneticisinin sürdürülebilir yapımın teşviki üzerindeki rolü öncelikle projenin örgütlenme yapısı ve aktörlerin bu kavramdan sağlayacakları faydalar. inşaat ve tasarım maliyetleri yüksek olacak dolayısıyla işveren kullanıcının sermaye yatırımının artmasına ve işletme kâr marjının da azalmasına sebep olacaktır. Bu ve kullanılacak Bütünleştirilmiş Tasarım Metodu (BTM) gibi araçlar 103 . 1989). Bu nedenle etkin bir sürdürülebilir yapım proje yönetimi öncelikle yukarıda listelenen tüm aktörlerin yapı ömrünün her bir sürecine dahil edilmesi ile sağlanabilir. Fakat bu meblağların bir işletmenin değerine olan etkileri yukarıdaki iki maddede yer alan faktörlere göre daha azdır. Geleneksel proje yönetimi ve sürdürülebilir yapım proje yönetimi arasındaki en önemli fark. Dolayısıyla verilen kredinin ve faizlerin tamamen geri ödenmesi mümkün olmayacaktır. Sürdürülebilirliğin destekleyeceği bakım kolaylığı. Sabit ve işletme sermayesi yatırımları: Proje yöneticilerinin bu değere etki faktörü proje maliyeti ile ölçülebilir. maliyetler ve riskler ile doğrudan ilişkilidir. yapı ömrünün fizibilite aşamasından başlayan ve yapının ömrünün tamamlanması ile son bulan döngünün tüm aşamalarındaki performansı ile ilgili olmasıdır. Proje Yöneticileri Bir işletmenin değerine yön veren yedi ana faktör vardır: satış büyüme oranı.ve inşaat veya işletme faaliyetlerine son verilecektir. faaliyet kâr marjı. Faaliyet kâr marjı: proje yöneticilerinin tasarımın her safhasında sürdürülebilirlik ilkelerini. Bahsedilen girdiler ve çıktılar arasındaki fark ise serbest nakit akımı denilen ve finansman kuruluşlarının kullanabileceği nakti gösterir. Fakat kullanıcı işletmenin aynı zamanda işveren olduğu durumlarda işletme kâr marjında ortaya çıkabilecek bazı olumsuz etkiler de göz ardı edilmemelidir. Görüldüğü gibi. Sabit ve çalışma sermaye yatırımları ise nakit çıktılarını belirleyen faktörlerdir. Sürdürülebilir yapım ilkeleri benimsendiğinde proje maliyetleri muhtemelen daha yüksek çıkacaktır. Sürdürülebilir tasarım ve yapım süreci ülkemizde henüz başlangıç seviyesinde olduğu için. işletmenin menfaatlerini göz önüne alarak desteklemesi kullanıcının işletme kârını olumlu yönde etkileyebilir. McKinsey tarafından yapılan bir çalışmada yeni bir ürünün piyasaya sürülmesindeki gecikmenin yeni ürünün toplam karlılığına etkisinin kat kat fazla olduğunu göstermiştir (Dumaine. planlama dönemi ve sermaye maliyeti. Sürdürülebilir kapsamda ele alınan bir yapıda. sürdürülebilir yapımın. Örneğin.

işverenler başta olmak üzere. Vol. Kaynaklar Bordass. E&FN Spon 28 (5/6) pp 338-352 BRECSU (1999) Environmentally smart buildings – a quantity surveyor’s guide to the cost-effectiveness of energy efficient offices. Dolayısıyla proje yöneticilerinin yapının teslimi ile son bulan görevleri. pp54-59 104 . kullanıcıların sürdürülebilir tasarım ve yapımdan ne derece memnun olduklarını belirlemek için değerlendirmeler yapılmaya başlanmıştır. fayda. Fortune. Kamu organları. bazı ülkelerde inşaat tamamlandıktan altı ila dokuz ay sonra. DETR Good Practice Guide 274. Geleneksel proje yönetimi. Dumaine. Dolayısıyla proje yönetimi açısından bakıldığında sürdürülebilir yapımın değerlendirilmesinde Yaşam Boyu Maliyet Analizi tekniklerinin kullanımının yaygınlaştırılması ve standart hale getirilmesi büyük önem taşır. sürdürülebilir yapım ile kullanım ve yıkım safhalarına kadar uzamış olacaktır. Bu görevin yürütülmesi işlemi de proje yöneticilerine verilmiştir.proje yöneticilerinin değişik meslek gruplarından oluşan bir takımı yönetme yeteneklerinin geliştirilmesini zorunlu kılar. Sürdürülebilir yapım proje yönetimi ise geleneksel proje yapım sürecine göre ek planlama ve aktörler arasında daha güçlü bir işbirliği gerektirir. (2000) Cost and value: fact and fiction. üniversiteler ve diğer eğitim kurumlarına bu alanda önemli bir görev düşmektedir. B. tedarikçi gibi aktörlerin rekabetçiliğini artırma potansiyeline sahip olduğu için büyük bir fırsat olabilir. Son zamanlarda. yüklenici ve kullanıcıların bu konuda bilinçlendirilmesi. maliyet ve risklerin açıkça ortaya konulmasıdır. proje yöneticisinin rolünün yapının teslimi ile tamamlanmasını öngörür. Bunun yanı sıra yukarıda açıklanan BTM. sivil toplum kuruluşları. Genel Sonuçlar Çevresel faydaların yanı sıra. Kullanıcıları sürdürülebilir yapının işletmesi ve bakımı konularında bilinçlendirmek bu görevlerden biridir. tüm aktörlerin aynı amaç üzerine odaklanmasını ve dolayısıyla proje yönetiminde karşılaşılabilecek sorunların en az seviyeye indirgenmesini sağlayabilir. (1989) How managers can succeed through speed. Sürdürülebilir yapımın sorunsuz gelişebilmesi için belki de en önemli faktör. Başka bir yenilik ise gelişmiş ülkelerde yaygınlaşmaya başlayan kullanıcı memnuniyetinin ölçülmesidir. Building Research & Information. yapı ömründe rol alan kişiler tarafından farklı şekilde algılanmasının arkasındaki en önemli faktör aslında bir yapının “değişim değeri” ve “kullanım değeri” arasındaki farktır.4. mühendis. Görüldüğü gibi sürdürülebilirliğin. B. Sürdürülebilir yapım tekniklerinin uygulanması ile proje yöneticisinin kullanım ve yıkım safhalarında da aktif rol almasının gündeme gelmesi beklenmektedir. mimar. Sürdürülebilir yapılar arttıkça bu sistemin ülkemizde de gelişmesi beklenmektedir.119. sürdürülebilir yapım hem ülke ekonomisini canlandırma hem de yüklenici. No.

cnn. A. J. England. organisational success and occupant productivity. Construction Management and Economics. Building Research and Information. A. (1987) Our common future.worldenergy.org/images/PDFs/BuildingsLand/D94-27_GBBL. Oxford. W. D. Bordass. second edition. . McGraw-Hill Book Company Europe. E. ve Gundes. (1995) The commercial Project Manager. J. R. A. (1999) Productivity in buildings: the “killer” variables. Building Research & Information. 18-20 October 2006. Oxford University Press. United Nations Environmental Program and Reports.rmi. A. Colorado. (2000) Green buildings. (2006) Is the construction sector sustainable?: definitions and reflections.htm Engineering News Record (ENR). E&FN Spon 28 (5/6) pp 353-367 Hill.com/ Heerwagen. pp 4-19 Masterman. (1995). (2006) “Project Finance and Hydropower Projects: Case Study of Birecik Dam and Hydroelectric Power Plant Project in Turkey”. R. (2002) Introduction to Building Procurement Systems. (2009) http://enr..com/magazines/fortune/fortune_archive/1989/02/13/71614/index. W. World Commission on Environment and Development (WCED). Brussels. Taylor & Francis Pearce. Building Research & Information. R. J. W. http://www. J. Greening the building and the bottom line: Increasing productivity through energy-efficient design Rocky Mountain Institute.org/ 105 . http://www. Belgum. United Nations Environmental Program (UNEP) (2002) Industry as a partner for sustainable development. J. Berkshire. (2008) Sustainable capital projects: leapfrogging the first cost barrier. S.. Civil Engineering and Environmental Systems.construction. ve Browning. 27 (1). Romm. Proceedings of the Joint International Symposium of CIB Working Commissions. Taylor&Francis 25 (4) pp 291-300 Propersi.pdf Turner. E&FN Spon 15 pp 223-239 Leaman. (1997) Sustainable construction: principles and a framework for attainment. 34 (3) pp 201-207 Pearce. Rome. Bowen P.http://money. World Energy Council (WEC) Turkish National Committee (2008) Energy Management in the Building Sector. C.D.

.

edu. Yapı şletmesi Anabilim Dalı. mühendislik firmaları. muhasebe. Maslak. yazılım kullanımı. Bu amaçla. anket çalışması. Anahtar Kelimeler: Bilgi teknolojileri. inşaat sektörü. 107 . Anket gönderilen firmalardan 62 tanesi anketi eksiksiz olarak doldurarak geri göndermiştir. evrak işlerinin azaltılması gibi faydalarının olduğunu belirtmişlerdir. bilgi teknolojilerinin kullanımının mevcut durumunun araştırılması hedeflenmiştir. tasarım firmaları. mühendislik ve tasarım hizmeti veren firmaların büyük çoğunluğu tasarım/çizim. inşaat projelerinin birçok aşamasında bilgi teknolojilerinin kullanımının sağladığı avantajlardan faydalanmaktadır. donanım ve bilgi teknolojilerinin kullanımının faydaları ve karşılaşılan problemleri tespit etmeye yönelik toplam 21 sorudan oluşmaktadır. sektördeki yoğun rekabet ortamında farklılık yaratabilmek amacıyla. stanbul Tel: (0212) 285 37 37 E-Posta: polatgu@itu. teknolojideki hızlı değişimlere ayak uyduramama.tr Atilla Damcı stanbul Teknik Üniversitesi nşaat Fakültesi. Ayrıca anketi cevaplandıran mühendislik ve tasarım hizmeti sunan firmalar. firma tarafından verilen hizmetlerin daha hızlı tamamlanması. bilgi teknolojilerinin Türk inşaat sektöründe kullanılmasını engelleyen faktörler olarak. firmanın rekabet gücünü arttırması. Bu çalışmada. Maslak. teknik/mühendislik hesaplamaları gibi alanlarda bilgi teknolojilerini kullanmaktadırlar. tüm dünyada olduğu gibi Türkiye’de de. Anket sonuçlarının değerlendirilmesi sonucunda. bilgi teknolojilerinin kullanımında tecrübeli ve yeterli bilgi birikimine sahip personel eksikliği. Her ne kadar bilgi teknolojilerinin kullanımı firmalara önemli avantajlar sağlasa da. inşaat sektöründe bilgi teknolojilerinin kullanımı diğer sektörlere kıyasla oldukça düşük seviyede kalmaktadır. Türk Müşavir Mühendisler ve Mimarlar Birliği üyesi olan 119 firmaya elektronik posta yoluyla anket gönderilmiştir. iletişim masraflarının ve zamanlarının azalması.tr Öz Günümüzde. Anket. bilgi teknolojileri hakkında bilgi eksikliği. genel idare. Ankete katılan mühendislik ve tasarım hizmeti sunan firmalar. yönetim kadrosunun bilgi teknolojilerine yeterli önemi vermemesi.Mühendislik ve Tasarım Hizmeti Sunan Firmalarda Bilgi Teknolojilerinin Kullanımı Gül Polat stanbul Teknik Üniversitesi nşaat Fakültesi. stanbul Tel: (0212) 285 36 53 E-Posta: damcia@itu. gerek yüklenici inşaat işletmeleri gerekse de mühendislik ve tasarım hizmeti sunan firmalar. Yapı şletmesi Anabilim Dalı. bilgi teknolojilerinin faydalarının yeteri kadar farkında olunmaması. uluslar arası bağlantıların daha kolay sağlanması. bilgi teknolojilerinin kullanımının gerekli bilgilerin daha kolay elde edilmesi. firma içi iletişim ve evrak takibinin daha hızlı olması. bilgi teknolojilerinin kullanım maliyetinin yüksek olmasını ve bilgi teknolojilerinin entegrasyonunda yaşanan problemleri göstermişlerdir.edu. Türk inşaat sektöründe mühendislik ve tasarım hizmeti sunan firmalarda.

. Diğer bir tanımı ise.. tüm dünyada olduğu gibi Türkiye’de de. 2005. Polat. depolanması. “bilginin işlenmesi. Bu amaçla. birçok sektörde olduğu gibi inşaat sektörü katılımcılarını da. Kanoğlu... telefon ve faks makineleri gibi birçok teknolojiyi kapsar. dağıtılması ve sunumu için elektronik aygıtların ve programların kullanılması” olarak tanımlanmaktadır (Bjork. 2004). hizmet sunulan müşteri profili ve kalite yönetim sistemi olup olmadığı gibi firmaların genel özelliklerini belirlemeye yönelik 5 soru bulunmaktadır. teknik personel sayısı. 1999. teknik açıdan karmaşık olan projelerle daha iyi mücadele edebilmek ve sektördeki yoğun rekabet ortamında farklılık yaratabilmek için. depolanmasını ve gerektiğinde iletilmesini. Bu araştırmaların bulguları arasında bilgi teknolojilerinin Türk inşaat sektöründe verimli bir şekilde kullanılmadığı yer almaktadır (Sarshar ve Işıkdağ. % 52 cevaplama oranı elde edilmiştir. Birinci kısımda. Stewart et al. 1999). yazılımlar. bilgi teknolojileri bilginin toplanmasını. 2007. Anket. toplam 21 sorudan ve iki ana kısımdan oluşmaktadır. bu bilginin kullanılmasını. Daha önceki yıllarda. Araştırma Yöntemi Türk inşaat sektöründe mühendislik hizmeti sunan (MHS) firmalarda ve tasarım hizmeti sunan (THS) firmalarda. tüketicinin değişen ve gelişen ihtiyaçlarını karşılama yönünde yenilikler yaratmaya zorlamaktadır.Giriş Dünyadaki ekonomik durum. Diğer bir ifadeyle. Acar ve diğ. Grigg ve diğ. Güleş. 2005. 2000. Bilgi teknolojisi. bilgi teknolojilerinin kullanımının mevcut durumunun araştırılması amacıyla. 2005). elektronik aygıtlarla sağlayan teknolojilerin hepsi olarak tanımlanabilir (Bjork. bilgi ve iletişim teknolojilerinin Türk inşaat sektöründe ne ölçüde kullanıldığını tespit etmek için çeşitli araştırmalar yapılmıştır. yapılan çalışmalar inşaat sektöründe bilgi teknolojilerinin etkili olarak kullanımının verimliliği artırdığını göstermiştir (Ahmad ve diğ. Türk Müşavir Mühendisler ve Mimarlar Birliği (TMMMB) üyesi olan 119 firmaya elektronik posta yoluyla 21 sorudan oluşan bir anket gönderilmiştir. Taş ve Irlayıcı. “bilgisayarlar ve dijital veri setleri üzerine dayanan teknolojiler bütünü” olarak yapılmaktadır (Grigg ve diğ. bilgisayar ağları. Türk Müşavir Mühendisler ve Mimarlar Birliği üyesi olan 119 mühendislik ve tasarım firmasına elektronik posta yoluyla anket gönderilmiştir. tamamlanan proje tipleri. Buna ek olarak. sürekli artan kaliteli ürün ihtiyacını karşılamak. 2000). 2000. Anketi cevaplayan 62 firmanın 37 tanesi mühendislik (% 60). inşaat projelerinin birçok aşamasında bilgi teknolojilerinin sağladığı avantajlardan faydalanmaktadır (Brown ve diğ. 2004. Sonuç olarak. Amacı bilginin paylaşılması ve faydalı bir şekilde yönetimi olan bilişim teknolojileri bilgisayarlar. gerek yüklenici inşaat işletmeleri gerekse de mühendislik ve tasarım hizmeti sunan firmalar.. tamamlanmış olan projelerin ihale bedelleri toplamı. 2002). kinci kısım 108 . Türk inşaat sektöründe mühendislik ve tasarım hizmeti sunan firmalarda. Günümüzde. bilgi teknolojilerinin kullanımının mevcut durumunun araştırılması hedeflenmiştir. Bu çalışmada. Rivard. 2009). Anket gönderilen firmalardan 62 tanesi anketi eksiksiz olarak doldurarak geri göndermiştir. 25 tanesi ise tasarım hizmeti (% 40) sunmaktadır. 1996..

vb.100. donanım.000 .15.) 59 68 Özel Yapılar (hastane. Tablo 2 Firmaların Tamamlamış Olduğu Projelerin hale Bedelleri.990.990.000 .990. Araştırmanın Bulguları Ankete Katılan Firmaların Genel Özellikleri Ankete katılan firmalara bünyelerinde teknik personel olarak kaç kişi çalıştırdıkları sorulmuştur.000.000 19 20 1 MHS: Mühendislik hizmeti sunan.000 3 0 14.) 57 52 Konut ve toplu konut projeleri 70 72 Ticari yapılar (ofis.000 . Teknik Personel Sayısı Yüzde (%) MHS1 Firmalar THS2 Firmalar 1-49 32 36 50-99 16 16 >100 51 48 1 MHS: Mühendislik hizmeti sunan.000 . Tasarım hizmeti sunan 25 firmanın ise % 48’i 100 kişiden fazla kişi çalıştırdığı cevabını vermiştir (Tablo 1).ise.000.200.000 36 32 499. 2THS: Tasarım hizmeti sunan Ankete katılan mühendislik hizmeti sunan firmaların % 36’sının ve tasarım hizmeti sunan firmaların ise % 32’sinin bugüne kadar tamamlamış olduğu projelerin ihale bedelleri toplamı 500.10. Bu sorular yazılım kullanımı.000. 2THS: Tasarım hizmeti sunan hale Bedelleri ( $ ) Firmaların bugüne kadar tamamlamış oldukları proje tipleri ve bunların yüzdeleri Tablo 3’te gösterilmiştir. Yüzde (%) MHS1 Firmalar THS2 Firmalar Endüstriyel Yapılar (fabrika.990.000.990. vb.000 3 8 19.000 8 8 199. bilgi teknolojilerinin kullanımının mevcut durumunun saptanmasına yönelik 16 sorudan oluşmaktadır.000. Yüzde (%) MHS1 Firmalar THS2 Firmalar > 500.50. alışveriş merkezleri. vb.000 14 12 49. Tablo 2’de firmaların tamamlamış olduğu projelerin ihale bedelleri gösterilmiştir.000 6 4 < 9. depo. Tablo 3 Firmaların Tamamlamış Olduğu Proje Tipleri. Mühendislik hizmeti sunan 37 firmadan 19 tanesi (% 51) 100 kişiden fazla teknik personel çalıştırdığını belirtmiştir.000 $’ı aşmaktadır.30.000 . okul. Türk inşaat sektöründe mühendislik ve tasarım hizmeti sunan firmalarda.000 3 4 29. Tablo 1 Teknik Personel Sayısı.000 .000.990.990.000 8 12 99. 2THS: Tasarım hizmeti sunan Proje Tipleri 109 .000.000.990.) 57 52 Altyapı Projeleri 41 36 1 MHS: Mühendislik hizmeti sunan.20.000.000 . bilgi teknolojilerinin kullanımının faydaları ve karşılaşılan problemler gibi konuları içermektedir.

Yüzde (%) MHS1 Firmalar THS2 Firmalar Kamu Sektörü 0 0 Özel Sektör 35 44 Kamu Sektörü + Özel Sektör 65 56 1 MHS: Mühendislik hizmeti sunan. % 57’sinin de endüstriyel yapılar ve özel yapılar içeren projelerde çalıştıkları görülmektedir. Ankete katılan firmaların hizmet sundukları müşteri profilleri ve yüzdeleri Tablo 4’te gösterilmiştir. % 52’sinin de endüstriyel yapılar ve özel yapılar içeren projelerde çalıştıkları görülmektedir. Mühendislik hizmeti sunan firmaların % 65’i. % 46’sı bu belgeye sahip olmadıkları cevabını vermiştir. Tasarım hizmeti sunan firmaların ise % 48’i ISO 9001 “Kalite Yönetim Sistemi” belgesine sahip olduklarını belirtirken. % 12’si ise bu belgeyi alabilmek için gerekli girişimleri başlattıklarını belirtmiştir. % 68’inin ticari yapılar projelerinde. Tablo 4 Firmaların Hizmet Verdikleri Müşteri Profilleri. Firmalar ilk olarak sahip oldukları bilgisayar sayısını tespit etmeye yönelik olan soruyu cevaplamışlardır. o firmanın bilgi teknolojilerine verdiği önemin göstergelerinden biri olarak kabul edilebilir.Tablo 3’te görüldüğü gibi mühendislik hizmeti sunan firmaların % 70’inin konut ve toplu konut projelerinde. % 11’i ise bu belgeyi alabilmek için gerekli girişimleri başlattıklarını belirtmiştir. 2THS: Tasarım hizmeti sunan Müşteri Profili Mühendislik ve tasarım hizmeti veren ve Türk Müşavir Mühendisler ve Mimarlar Birliği (TMMMB) üyesi olan firmalara ISO 9001 “Kalite Yönetim Sistemi” belgesine sahip olup olmadıkları sorulmuştur. Tasarım hizmeti sunan firmalarda ise bu oran % 44’tür (Tablo 5). Firmanın sahip olduğu bilgisayar sayısı. bilgi teknolojilerinin kullanımının mevcut durumunun saptanmasına yönelik 16 sorudan oluşmaktadır. Ankete katılan mühendislik hizmeti sunan firmaların % 43’ü 1-10 adet arasında bilgisayara sahip olduğunu belirtmiştir. Tasarım hizmeti sunan firmaların ise % 72’sinin konut ve toplu konut projelerinde. Türk inşaat sektöründe mühendislik ve tasarım hizmeti sunan firmalarda. Mühendislik hizmeti sunan firmaların % 43’ü ISO 9001 “Kalite Yönetim Sistemi” belgesine sahip olduklarını belirtirken. Firmaların Bilgi Teknolojileri Kullanımındaki Durumu Anketin ikinci kısmı. Tablo 5 Firmaların Sahip Olduğu Bilgisayar Sayısı. 2THS: Tasarım hizmeti sunan Bilgisayar sayısı 110 . Yüzde (%) MHS1 Firmalar THS2 Firmalar 1-10 43 44 11-50 14 12 51-100 19 16 101-200 5 4 201-500 5 4 > 500 14 20 1 MHS: Mühendislik hizmeti sunan. % 40’ı bu belgeye sahip olmadıkları cevabını vermiştir. tasarım hizmeti sunan firmaların da % 56’sı hem kamu sektörüne hem de özel sektöre hizmet vermektedir. % 59’unun ticari yapılar projelerinde.

37 mühendislik hizmeti sunan firmadan 14’ü (% 38).Ankete katılan firmalara. % 76’sı ise teknik/mühendislik hesaplamalarda kullandıkları cevabını vermiştir (Tablo 7). mühendislik hizmeti sunan firmaların % 54’ü firmalarında ağ üzerinden birbirine bağlı bilgisayarlar kullanıldığını belirtirken. 2THS: Tasarım hizmeti sunan Ağ tipi Ankete katılan firmalara kullandıkları bilgisayarların internet bağlantısının olup olmadığı sorulduğunda. Tablo 7 Firmaların Bilgi Teknolojilerini Kullandıkları ş Süreçleri. tasarım hizmeti sunan firmaların ise %56’sı bu cevabı vermiştir (Tablo 6). tasarım hizmeti sunan firmaların da % 76’sının bir resmi internet sitesi bulunmaktadır. firmalara bilgi teknolojilerini iş süreçlerinin hangi alanlarında kullandıkları sorusu yöneltilmiştir. Buna ek olarak. Mühendislik hizmeti sunan firmaların %82’si bilgi teknolojilerini tasarım/çizim ve muhasebe alanlarında. bu firmalarda bilgi teknolojilerinin en çok tasarım/çizim ve teknik/mühendislik hesaplamaları alanlarında kullanılmasını anlaşılır kılmaktadır. Tablo 6 Firmaların Kullandığı Bilgisayarların Ağ Tipleri. tasarım hizmeti sunan 25 firmadan 7’si (% 28) bu uygulamalardan faydalandıklarını belirtmişlerdir. bir internet sitesine sahip olan mühendislik hizmeti sunan firmaların % 81’i. Yüzde (%) MHS1 Firmalar THS2 Firmalar Tasarım/Çizim 82 76 Muhasebe 82 72 Teknik/Mühendislik Hesaplamalar 76 72 Genel idare 52 48 Şartname Yazımı 52 44 Her Türlü Evrak Takibi ve Yönetimi 45 48 Diğer 6 2 1 2 MHS: Mühendislik hizmeti sunan. Yüzde (%) MHS1 Firmalar THS2 Firmalar Ağ üzerinden birbirine bağlı bilgisayar 54 56 Bağımsız bilgisayar 24 16 Her ikisi 22 28 1 MHS: Mühendislik hizmeti sunan. % 72’si de muhasebe ve teknik/mühendislik hesaplamalarda kullandıklarını belirtmiştir. Tasarım hizmeti sunan firmaların ise % 76’sı bilgi teknolojilerini tasarım/çizim için. Bir başka soruda. sahip oldukları bilgisayarların bağımsız bilgisayarlar mı yoksa bir ağ üzerinden birbirine bağlı bilgisayarlar mı olduğu sorulduğunda. Ayrıca. THS: Tasarım hizmeti sunan Uygulama Alanları Ankete katılan mühendislik hizmeti veren firmaların % 35’i teknik hesaplamalar ve mühendislik analizleri ile ilgili olarak SAP2000 programını. mühendislik hizmeti sunan firmaların % 73’ünün. 111 . hem mühendislik hizmeti sunan hem de tasarım hizmeti sunan firmaların hepsi firmalarında kullanılan bilgisayarların internet bağlantısına sahip olduklarını belirtmiştir. % 32’si Sta4CAD programını ve % 19’u IdeCAD (statik) programını kullandıklarını belirtmiştir (Tablo 8). tasarım hizmeti sunan firmaların ise % 89’u sitelerini düzenli olarak güncellediklerini belirtmiştir. Firmalara elektronik ticaret uygulamalarından faydalanıp faydalanmadıkları sorusu sorulduğunda. Ankete katılan firmaların mühendislik ve tasarım hizmeti veren firmalar olması.

Tablo 9 Tasarım Hizmeti Veren Firmaların Tasarım için Kullandıkları Programlar. Ankete katılan mühendislik ve tasarım firmalarına. Programlar AutoCAD Autodesk 3ds MAX AutoCAD LT IdeCAD (Mimari) ArchiCAD NetCAD AutoCAD Civil 3D Revit Architecture AllPlan Diğer Yüzde (%) 96 24 20 20 20 16 12 4 4 4 Bazı durumlarda. Programlar SAP2000 Sta4CAD IdeCAD (Statik) XSteel Probina Etabs StaadPro Diğer Yüzde (%) 35 32 19 8 5 5 0 11 Tasarım hizmeti veren firmaların % 96’sı tasarım için AutoCAD programını. 37 tane mühendislik hizmeti veren firmadan 17 tanesi (% 46) bu soruya evet cevabını vermiştir. % 24’ü Autodesk 3ds MAX programını ve % 20’si IdeCAD (mimari) ve ArchiCAD programlarını kullandıklarını belirtmiştir (Tablo 9). Firmaların kendi ihtiyaçları doğrultusunda özel olarak hazırlattıkları bilgisayar programlarını iş süreçlerinin hangi alanlarında kullandıklarına dair soruya verdikleri cevaplar ise Tablo 10’da görülmektedir. özel olarak firmaları için yazılmış olan bilgisayar programları kullanıp kullanmadıkları sorulmuştur. 2THS: Tasarım hizmeti sunan Uygulama Alanları 112 .Tablo 8 Mühendislik Hizmeti Veren Firmaların Teknik Hesaplamalar/Mühendislik Analizleri için Kullandıkları Programlar. Yüzde (%) MHS1 Firmalar THS2 Firmalar Teknik/Mühendislik Hesaplamalar 47 73 Her Türlü Evrak Takibi ve Yönetimi 47 36 Muhasebe 47 27 Genel idare 41 18 Tasarım/Çizim 24 9 Şartname Yazımı 18 9 Diğer 18 18 1 MHS: Mühendislik hizmeti sunan. hazır paket programlar firmaların faaliyet alanları doğrultusunda ortaya çıkan özel ihtiyaçlarına cevap vermez ve firmalar kendi ihtiyaçları doğrultusunda yazılmış bilgisayar programlarına gereksinim duyarlar. Tasarım hizmeti veren firmaların ise % 44’ü özel olarak kendi firmaları için geliştirilen bilgisayar programları kullandıklarını belirtmiştir. Tablo 10 Firmaların Bilgi Teknolojilerini Kullandıkları ş Süreçleri.

Söz konusu bölümlerde öğrenim gören öğrencilerin gerek bilgi teknolojilerinin sağlayacağı avantajlardan haberdar olmaları gerekse de meslek hayatlarında ihtiyaç duyacakları bilgisayar programlarını kullanmayı öğrenmeleri. % 84’ü bilgi teknolojileri kullanımında tecrübeli ve yeterli bilgi birikimine sahip personel eksikliğinin. Ankete katılan firmalara kullandıkları programlarla ilgili olarak üniversitelerde öğrencilere yeterli eğitim verilip verilmediği sorulmuştur. bu teknolojilerin kullanımını arttıracaktır. Mühendislik hizmeti veren firmaların % 53’ü bilgi teknolojileri konusunda uzman bir bilgi işlem personeli çalıştırdıkları yanıtını vermiştir. 113 . Tasarım hizmeti veren firmaların ise % 36’sı çalışanlarına bu kapsamda bir eğitim verdiklerini belirtmişlerdir. Anket sonuçları göstermiştir ki ankete katılan mühendislik hizmeti veren firmaların % 89’u kullandıkları yazılım programları ile ilgili olarak üniversitelerde yeterli eğitim verilmediğini düşünmektedir. % 81’ de bilgi teknolojilerinin faydalarının yeteri kadar farkında olunmamasının ve teknolojideki hızlı değişime ayak uyduramamanın sebepler arasında yer aldığını belirtmiştir (Tablo 12). Türk inşaat sektöründe bilgi teknolojilerinin yaygın olarak kullanılmamasının altında yatan sebeplerin neler olduğu sorulmuştur. Tasarım hizmeti veren firmaların ise % 84’ü aynı görüşü paylaşmaktadır. Ankete katılan firmalara. Ayrıca. firmaların bünyelerinde istihdam ettikleri personelin yüzde kaçının bilgisayar kullanmayı bildiği Tablo 11’de gösterilmiştir. Tasarım hizmeti veren 25 firmanın ise 14 tanesi (% 56) bilgi teknolojileri konusunda uzman bir bilgi işlem personeli çalıştırdıklarını belirtmiştir. 2THS: Tasarım hizmeti sunan nşaat sektöründe bilgi teknolojilerinin kullanımının yaygınlaşmasında şüphesiz ki üniversitelerin inşaat mühendisliği ve mimarlık bölümlerinin önemli bir rolü bulunmaktadır. Tasarım hizmeti veren firmaların ise % 84’ü de bilgi teknolojilerinin faydalarının yeteri kadar farkında olunmamasının. Tablo 11 Firmaların Bilgisayar Kullanmayı Bilen Personel Sayısı. Çalışan Personel Sayısı Yüzde (%) Yüzdesi MHS1 Firmalar THS2 Firmalar % 1-10 3 4 % 11-20 0 0 % 21-30 3 4 % 31-40 5 4 % 41-50 0 0 % 51-60 11 4 % 61-70 3 0 % 71-80 16 12 % 81-90 19 20 % 91-100 41 52 1 MHS: Mühendislik hizmeti sunan. Mühendislik hizmeti veren firmaların % 89’u bilgi teknolojileri hakkında bilgi eksikliğinin. ankete katılan mühendislik hizmeti veren firmaların % 38’i çalışanlara yönelik bilgi teknolojileri ile ilgili eğitim programları düzenlediklerini belirtmiştir. % 80’i bilgi teknolojileri hakkında bilgi eksikliğinin ve bilgi teknolojileri kullanımında tecrübeli ve yeterli bilgi birikimine sahip personel eksikliğinin sebepler arasında yer aldığını belirtmiştir (Tablo 12).Firmaların bilgi teknolojileri konusunda sahip oldukları tecrübeyi tespit etmek amacıyla ankete katılan firmalara bilgi teknolojileri konusunda uzman bir bilgi işlem personeli çalıştırıp çalıştırmadığı sorulmuştur. Ek olarak.

Türk inşaat sektöründe mühendislik ve tasarım hizmeti sunan firmalarda. Bu amaçla. Birinci kısımda. firma içi iletişim ve evrak takibinin daha hızlı olması ve firma tarafından verilen hizmetlerin daha hızlı tamamlanması cevabını vermiştir (Tablo 13). en genel ifadeyle. 2THS: Tasarım hizmeti sunan Sebepler Bilgi teknolojilerinin kullanılmasının firmalara sağladığı avantajların neler olduğu sorulduğunda ise. 2THS: Tasarım hizmeti sunan Avantajlar 1 Sonuç ve Öneriler Bilgi teknolojisi. firmaların genel özelliklerini belirlemeye yönelik 5 soru bulunmaktadır. kinci kısım ise. % 96’sı firma tarafından verilen hizmetlerin daha hızlı tamamlanması cevabını vermiştir (Tablo 13). ankete katılan mühendislik hizmeti veren firmaların % 97’si gerekli bilgilerin daha kolay elde edilmesi. Yüzde (%) MHS1 THS2 Firmalar Firmalar Bilgi teknolojileri hakkında bilgi eksikliği 89 80 Tecrübeli ve yeterli bilgi birikimine sahip personel eksikliği 84 80 Bilgi teknolojilerinin faydalarının yeteri kadar farkında olunmaması 81 84 Teknolojideki hızlı değişime ayak uyduramama 81 72 Yönetim kadrosunun bilgi teknolojilerine yeterli önemi vermemesi 76 76 Bilgi teknolojilerinin kullanım maliyetinin yüksek olması 65 64 Bilgi teknolojilerinin kullanımında yazılım problemlerinin yaşanması 30 28 Bilgi teknolojilerinin kullanımında donanım problemlerinin yaşanması 24 28 Bilgi teknolojilerinin güvenilir olmaması 14 16 Bilgi teknolojilerinin entegrasyonunda yaşanan problemler 35 40 1 MHS: Mühendislik hizmeti sunan. 25 tanesi ise tasarım hizmeti (% 40) sunmaktadır. bilgi teknolojilerinin kullanımının mevcut durumunun araştırılması hedeflenmiştir. Türk Müşavir Mühendisler ve Mimarlar Birliği üyesi olan 119 firmaya elektronik posta yoluyla anket gönderilmiştir. Anket. Anket gönderilen firmalardan 62 tanesi anketi eksiksiz olarak doldurarak geri göndermiştir. Yüzde (%) MHS Firmalar THS2 Firmalar Gerekli bilgilerin daha kolay elde edilmesi 97 100 Firmanın rekabet gücünü arttırması 95 100 Firma içi iletişim ve evrak takibinin daha hızlı olması 95 100 Firma tarafından verilen hizmetlerin daha hızlı tamamlanması 95 96 letişim masraflarının ve zamanlarının azalması 89 88 Uluslar arası bağlantıların daha kolay sağlanması 84 92 Evrak işlerini azaltması 81 84 1 MHS: Mühendislik hizmeti sunan. Bu çalışmada. Tablo 13 Bilgi Teknolojilerinin Kullanılmasının Sağlayacağı Avantajlar.Tablo 12 Bilgi Teknolojilerinin Yaygın Olarak Kullanılmamasının Sebepleri. Anketi cevaplayan 62 firmanın 37 tanesi mühendislik (% 60). bilgi 114 . firmanın rekabet gücünün artması ve firma içi iletişim ve evrak takibinin daha hızlı olması. depolanması. her türlü bilginin işlenmesi. toplam 21 sorudan ve iki ana kısımdan oluşmaktadır. Türk inşaat sektöründe mühendislik ve tasarım hizmeti sunan firmalarda. dağıtılması ve sunumu için elektronik aygıtların ve programların kullanılması olarak tanımlanmaktadır. % 95’i firmanın rekabet gücünün artması. Ankete katılan tasarım hizmeti veren firmaların ise hepsi gerekli bilgilerin daha kolay elde edilmesi.

mühendislik ve tasarım hizmeti sunan firmaların büyük çoğunluğunun tasarım/çizim. Söz konusu bölümlerde öğrenim gören lisans ve yüksek lisans öğrencilerinin gerek bilgi teknolojilerinin sağlayacağı avantajlardan haberdar olmaları gerekse de meslek hayatlarında ihtiyaç duyacakları bilgisayar programlarını kullanmayı öğrenmeleri. uluslar arası bağlantıların daha kolay sağlanması. teknik/mühendislik hesaplamaları gibi alanlarda bilgi teknolojilerini kullandıkları sonucuna varılmaktadır. gerekli bilgilerin daha kolay elde edilmesi. firma tarafından verilen hizmetlerin daha hızlı tamamlanması. 115 . Tüm bu faydaların yanında mühendislik ve tasarım hizmeti sunan firmalar bilgi teknolojilerinin Türk inşaat sektöründe kullanılmasını engelleyen faktörler olarak. firma içi iletişim ve evrak takibinin daha hızlı olması. Ayrıca anketi cevaplandıran mühendislik ve tasarım hizmeti veren firmalar bilgi teknolojilerinin kullanımının. Bu nedenle. Bu çalışma ile birlikte. nşaat sektöründe bilgi teknolojilerinin kullanımının yaygınlaşmasında üniversitelerin inşaat mühendisliği ve mimarlık bölümlerinin önemli bir rolü bulunmaktadır. teknolojideki hızlı değişimlere ayak uyduramama. nşaat Mühendisleri Odası ve Mimarlar Odası tarafından bilgi teknolojilerinin kullanımı konusunda kursların düzenlenmesi ve üniversitelerin Sürekli Eğitim Merkezleri tarafından konu ile ilgili sertifika programları düzenlenmesi de hem sektöre kalifiye personel yetiştirilmesine hem de sektörde halen çalışmakta olan profesyonellerin bilgi teknolojileri konusunda bilgi sahibi olmalarına katkıda bulunacaktır. muhasebe. veya mevcut derslerin içeriklerinde bilgi teknolojilerinin kullanımı hakkında bilgilerin verilmesi. bu teknolojilerin kullanımını arttıracaktır. bilgi teknolojilerinin kullanım maliyetinin yüksek olmasını ve bilgi teknolojilerinin entegrasyonunda yaşanan problemleri göstermişlerdir. Üniversitelerin lisans ve yüksek lisans programlarının yanı sıra. ve evrak işlerinin azaltılması gibi faydalarının olduğunu belirtmişlerdir. bilgi teknolojilerinin kullanımının yaygınlaşması inşaat sektöründe verimliliği arttıracaktır. sektörde bilgi teknolojilerinin yaygın bir biçimde kullanılmasının en önemli engelleri olarak görülen konu hakkındaki bilgi eksikliği ve tecrübeli ve yeterli bilgi birikimine sahip personel eksikliği sorunlarını önemli ölçüde giderecektir. Türk inşaat sektöründe mühendislik ve tasarım hizmeti sunan firmaların büyük bir çoğunluğunun bilgi teknolojilerini önemli ölçüde kullandığı ancak sektörde çalışan mühendislerin bilgi teknolojilerinin etkin kullanımı konusunda firmaların ihtiyaçlarını karşılayacak kadar donanıma sahip olmadıkları ve bu eksikliğin büyük bir ölçüde üniversitelerdeki konu ile ilgili yetersiz veya eksik eğitim sisteminden kaynaklandığı sonucuna varılmıştır. bilgi teknolojilerinin faydalarının yeteri kadar farkında olunmaması. iletişim masraflarının ve zamanlarının azalması. genel idare. bilgi teknolojileri hakkında bilgi eksikliği. Anket sonuçları değerlendirildiğinde. Şüphesiz ki. bilgi teknolojilerinin kullanımında tecrübeli ve yeterli bilgi birikimine sahip personel eksikliği. yönetim kadrosunun bilgi teknolojilerine yeterli önemi vermemesi. firmanın rekabet gücünü arttırması.teknolojilerinin kullanımının mevcut durumunun saptanmasına yönelik 16 sorudan oluşmaktadır. üniversitelerin ilgili bölümlerinin müfredatlarına bilgi teknolojileri konusunda zorunlu ve/veya seçmeli dersler eklemek.

E. Irlayıcı F. Stewart R. pp 713-722.. Construction and Architectural Management. ITcon. 1. Taş E. Construction Innovation: Information. Polat G.C.J. 7. Vol. (2005) Information Technology in Civil Engineering Curriculum. (1996) Promoting Computer Integrated Construction Through the Use of Distribution Technology. Mohamed S.. No. pp. Arditi D. pp. 116 . Vol. Construction Management And Economics. (2007) A survey of the use of IT in building product information acquisition in Turkey. ITCon. Sarshar M. (2002) Küreselleşme.. No. Işıkdağ U.. (1999).. pp 155-171. 131. MPM Yayını 2000/1... 20-22 Mayıs. Criswell M. 23. Vol. Vol. Yip J. engineering and construction industry. pp 681-694. No.S. Journal of Professional Issues in Engineering Education and Practice. 1. nşaat Sektörü ve enformasyon Teknolojisi üçgeninde saptamalar. Verimlilik Dergisi. Process. 4.. 33.. pp 323-335. Vol. ITcon. 1167-1175.P. Information Technology in construction: domain definition and research issues. stanbul. Brandon P. Marosszeky M. pp 1-16. (1995) Information technology (IT) and integration in the construction industry... Bjork B. 1.. Cooper G. 3-16. 12. Construction Management And Economics. Rezgui Y.pdf. 11. Ahmad I.. Brown A. pp 26-31. (2004) An empirical investigation into the link between information technology implementation barriers and coping strategies in the Australian construction industry. Abou-Zeid A.. 37-56. 1. No. pp 163-171.cc. Grigg N. Vol. Kanoğlu A. International Journal of Computer Integrated Design and Construction. (2000) A survey on the impact of information technology on the Canadian architecture.. pp. (2000) Rekabet Üstünlüğü ve Bilişim Teknolojileri.itu. (2009) Managing Information Technology in Construction: Case of the Turkish Construction Industry. Fontane D. 3. 5. Güleş H.edu.S.. Vol. Siller T. Engineering. U.K. Rivard H. Russel J.G. Dinamikler 2002.Kaynaklar Acar E. Management. 5th International Conference on Construction in the 21st Century Bildiriler Kitabı.A. No.tr/~kanoglu/ KANOGLU-CP-IPYD-DINAMIKLER2002. (2004) A survey of ICT use in the Turkish construction industry. web adresi: http://atlas. Vol. (2005) Use of information and communication technologies by small and medium-sized enterprises (SMEs) in building construction. Koçak I. Sey Y. 4. Vol.

Proje yönetimi açısından. ihaleye katılmak isteyen isteklilerin hangi şartları sağlaması gerektiği ve yeterliğin belirlenmesinde istenecek belgeler açıklanmıştır. ekonomik açıdan da en uygun teklif midir? Amacımız doğrultusunda. Kamu hale Kanununda. Dr. işin niteliğine göre. Anahtar sözcükler: hale kanunu. özellikle yapım projelerinde 117 . Giriş Proje yönetiminin. seçimin yapılması aşamasında değerlendirmeye alınacak ölçütler belirlenmiş.com Ekrem Manisalı Prof. çok ölçütlü karar verme. ekonomik ve mali yeterlik ile mesleki ve teknik yeterliklerini kanunen ispat etmiş isteklilerin seçim aşamasında. 0. Maddesinde “ihale ekonomik açıdan en avantajlı teklifi veren isteklinin üzerinde bırakılır. bulanık netleştirme. Maddesi ve Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliğinin 67. diğer belgelerin göreceli niteliğine ve niceliğine göre de değerlendirmeye alınması gerektiği üzerinde durulmuştur. kalite-maliyet-zaman gibi üç önemli bileşeni bulunmaktadır. Kanunun koymuş olduğu aralıkta. 0. kamu kaynakları rasyonel ve verimli bir şekilde harcanamamakta. sadece en düşük teklife göre değil. diğerini ya da diğerlerini etkilemektedir.216-312-2066 E-posta: ekremmanisali@yahoo. Bir projede kalite-maliyet-zaman parametrelerinin dengede tutulamamasının temelinde. Bu bileşenlerden herhangi birinde meydana gelen değişiklik. Kamu hale Yasası gereği en düşük teklifi veren firmalara ihaleyi vermek durumunda kalındığından dolayı.Kamu halelerinin Değerlendirilmesinde Bulanık Mantık Yaklaşımı ve Uygulaması Burak Öz nşaat yüksek mühendisi stanbul Üniversitesi nşaat Mühendisliği Bölümü nşaat Yönetimi Mühendisliği Bilim Dalı stanbul Tel. bulanık TOPSIS. bu parametreleri dengede tutabilmek oldukça önemlidir (Turner.212-449-4737 E-posta: ozburak55@yahoo. Kanununun 40. “en düşük fiyat. stanbul Üniversitesi nşaat Mühendisliği Bölümü nşaat Yönetimi Mühendisliği Bilim Dalı stanbul Tel. Bu belgelerle isteklilerin. bulanık çıkarım. dare. bulanık mantık. bulanık mantık yaklaşımıyla örnek bir model oluşturulmuş ve ihalesi gerçekleştirilmiş bir projede bu modelin uygulaması yapılarak sonuçlar karşılaştırılmıştır. Ekonomik açıdan en avantajlı teklif. ekonomik ve mali yeterlilikleri ile mesleki ve teknik yeterlilikleri değerlendirilmektedir. 1998). aşırı düşük teklifler gelmektedir. yapım işlerinde açık ihale usulüyle yaptırılacak işler için.com Öz Bu çalışmada. yeterlilikte hangi belgelerin hangi sınırda isteyeceğine karar vermektedir. Gerçekte. en düşük fiyat teklifi olarak kabul edilir” denilmektedir.

belirsiz ortamda optimum kararlar almak için 1965 tarihinde Zadeh tarafından geliştirilmiş bir teoremdir.nethaber. Bu çalışmada değerlendirmenin sadece teklif kriterine göre değil.ihale. en yüksek kırımı veren firmaya ihalenin verilmek zorunda kalındığından.2007 ).gov.2007). ilgili kurumun vatandaşlar karşısında zor duruma düştüğü.11. Hâlbuki ihalenin mantığının ekonomik olarak avantajlı teklife ihaleyi vermek olduğu. Gecikmenin ve kalitesizliğin kamuya ve müteahhide bir maliyeti olacaktır (Akçay. Çoğu olaylar kesin sayılarla karakterize edilemediklerinden dolayı bulanık sayı fikri doğmuştur. Bunun. hangisinden yoksun olduğu zaman çirkindir gibi. o firmanın geçmişte yaptığı işlere varıncaya kadar bunların değerlendirmeye alınmasının şart olduğu ve iş bitirecek kabiliyette olan kurumların devletten iş alabilecekleri ifade edilmiştir ( http://www. Karayolları Genel Müdürlüğü tarafından. yaklaşık % 68 tenzilatla sonuçlanmıştır. Klir.com.tr/egitim/S4.ihale. 1965. Manisalı.12. olayın fizibilite düzeyine. 25.doc ). kalitesinde yapılmıyor ve zamanında bitirilemiyorsa bu durum planlanan kamu hizmetinin gecikmesine sebep olur. En düşük fiyatı verene iş verilir mantığının doğru olmadığı. 1997). 20. kişiden kişiye ve coğrafyadan coğrafyaya değişebilen kavramlardır. Örneğin. yüklenicilerden kaynaklanan sebeplerden dolayı.nethaber. o ihaleyi kazanan firmanın yemek alacak parasının bile olmayacağı söylenmiştir (http://www. aranması gerekenin düşük tekliften öteye uygunluk olması gerektiği. hava kararmaya ne zaman başlar. Başbakanlık Özürlüler daresi. aşağı-yukarı. 2007) Türkiye Odalar ve Borsalar Birliğinin düzenlemiş olduğu Kamu hale Kanununun birinci uygulama yılı sonunda yapım sektörünün sektörel bazda değerlendirilmesi ve sonuç toplantısında ve konuyla ilgili çeşitli değerlendirmelerde. geciktirmeden ve kaliteli iş yapabilme kabiliyetlerinin tespit edilmesine dayanan bulanık mantık yöntemi kullanılarak bir model geliştirilmiş ve bir gerçek olay örneği ile modelin uygulaması yapılmıştır. konuyla ilgili benzer görüşlerini belirtmişlerdir ( http://www. cümlelerdeki. Yukarıda tespit edilen aksaklıkların çözümüne yönelik. firmaların ekonomik.tr/egitim/S4.gov. Diğer bir değerlendirmeye göre. aşırı düşük teklif verenlerin genelde kötü niyetli olduğu ve ihale dışı bırakılması gerektiği. bunun da kalitesizliği getirdiği değerlendirilmesinde bulunulmuştur. isteklinin işi yapabilme kabiliyetine yani niteliğine bakılması gerektiği ifade edilmiştir. Yasa gereği.doc). 39 trilyon TL yaklaşık maliyeti olan önemli bir yol projesi. bir sanat eseri hangi özellikleri taşıdığı zaman güzel. bunlar.işçilik hatalarına ve kalitesiz ürünlerin kullanılmasına sebep olmaktadır. Düşük maliyetten dolayı iş. ve diğ. Bulanık mantık. en düşük teklife niye ihaleyi vermedin diye soruşturmalık oluruz korkusu ile en düşük teklife ihaleyi verdiklerini. kuruma ve devlete olan güvenin zedelendiği belirtilmiştir ( http://www. bunu ararken de işin malzemesinden tutun. stopajı ve diğer faktörler değerlendirildiğinde. Toplantıya katılan diğer sektörler. olayla ilgili verdiğimiz kararın ve olay hakkındaki inancımızın derecesi ile ilgilidir (Zadeh. ama kamu kurumlarının. olabilirlik teorisine dayanmaktadır. aşırı düşük teklif diye bir ölçüt konulması yerine.com. yetenekli ile dahi arasındaki sınır nedir. Olabilirlik. Bulanık Mantık Yaklaşımı Bulanık mantık. yaklaşık ve civarında kelimeleri olaylara 118 .

Temur. kısa. dilsel değerin hangi terimlerine hangi üyelik dereceleri ile ait olduğunun bulunması işlemidir. aşağı yukarı. ve diğ. kural tabanının eğer kısmı ile ilgilidir. (Klir. uzmanlara danışılarak ve bulanık kümelemede olduğu gibi denetimsiz öğrenme yöntemi ile oluşturulabilir. Buradaki bulanık ifadeler. hafif.bulanıklık katar. binaların ve otoyol asfaltlarının) değerlendirilmesinde başarılı olmuştur. yaklaşık. µ A+ B ( x) = max[ µ A ( x). altı sayısını bulanık hale getirmiştir çünkü aşağı yukarı ifadesi. eğer-ise kalıbıyla gösterilir ve bulanık ifadeler ile tablo haline getirilir. yukarıda bahsedildiği gibi. 1997) Bulanık Sistem Modelleme Girdi Bulanık sistem modellemenin gerçek değeridir. sıcak soğuk gibi dilsel ifadelerdir (Manisalı. Kurallar. µ B ( x)] µ A*B ( x) = min[ µ A ( x ). Örneğin mevcut yapıların (köprülerin. Bütünleştirme kısmı. (Klir. Bulanık Kural Tabanı Bulanık kural tabanı. Aşağı yukarı altı ifadesi. büyük. 2009) Bulanık Yorumlama Mekanizması Eldeki gerçek girdi değerleri için bulanık kural tabanındaki hangi kuralların kullanılacağını veya etkinleştirileceğinin belirlenmesidir. Eğer kısmındaki dilsel 119 . karar verme problemlerinin çözümüdür. 1997) Bulanık küme teorisinin mühendislik uygulamaları ilk olarak inşaat mühendisliğinde olmuştur. Diğer bir önemli uygulaması. altı değerinin sağında ve solunda bazı değerleri içerir. ağır. bütünleştirme ve sonuç kısmı olmak üzere iki aşamadan oluşur. µ B ( x )] µ A = 1 − µ A ( x) (Mete. Bulanıklaştırma Gerçek değerin (girdinin). bulanık operatörler kullanılır. ve diğ. civarında. küçük. 2007) Bulanık yorumlama. Bunların bazıları aşağıda gösterilmiştir. hızlı. Manisalı. Bulanık yorumlamada. yavaş. uzun.

Sugeno bulanık çıkarımı (şekil 3). Şekil 2 Larsen çarpımsal bulanık çıkarımı. 120 . kural tabanının “ise” kısmı ile ilişkilidir. 1) 2) 3) Mamdani bulanık çıkarımı (şekil 1). Sonuç kısmı. Şekil 1 Mamdani bulanık çıkarımı.ifadeler bulanık operatörler vasıtasıyla üyelik derecelerinin birleşimi olan bir değer hesaplanır. En çok kullanılan bulanık çıkarım yöntemleri. Larsen çarpımsal bulanık çıkarımı (şekil 2).

Şekil 3 Sugeno bulanık çıkarımı. Buna karşılık hesap işlemi karışıktır (şekil 4). Netleştirme Netleştirme. 2) Maksimumun ortalaması (MOM-mean of maximum) Yukarıdaki örneğimize göre. %45 az sağlıklıdır. M). Çeşitli netleştirme stratejileri vardır. Üyelik fonksiyonunun maksimum olduğu tüm değerlerin ortalamasıdır (Şekil 5). %100 az sağlıklıdır. Bunların hangisinin tercih edileceği problemin özelliklerine göre değişir ve karar verici problemin niteliğine göre bir yöntemi tercih eder. Yukarıdaki örneğimize göre. boy uzunluğu 1. bir bulanık çıkarımın olası dağılımını ifade edecek en uygun sayısal değeri yani bulanık olmayan değerin tespit edilmesi için yapılan bir işlemdir. Yöntemin belirlenmesinin sistematik bir yaklaşımı yoktur (El-Sharkawi.72 m olan ve ağırlığı 88 kg olan bir kişi. 1) Alanın ağırlık merkezi yöntemi En yaygın olarak kullanılan bir metottur. boy uzunluğu 1.72 m olan ve ağırlığı 88 kg olan bir kişi. %55 orta sağlıklı. 121 .

3.µ conclusion : Sonuc bulanik kumesinin uyelik derecesi Şekil 4 Alanın ağırlık merkezi. %40 orta sağlıklıdır. ağırlık merkezi yöntemine göre daha az hesap gerektirmesine rağmen ağırlık merkezi yöntemine çok yakın sonuç verir (şekil 6) Yukarıdaki örneğimize göre. Y* = ∑ y i i =1 l ∑h i =1 l i (Şekil 3) Yukarıdaki örneğimize göre.72 m olan ve ağırlığı 88 kg olan bir kişi. Şekil 6 Ağırlıklı ortalama. 122 . %60 az sağlıklı.72 m olan ve ağırlığı 88 kg olan bir kişi. hesap çarpım üzerine kurulduğu için hassasiyet azalır. boy uzunluğu 1. %60 az sağlıklı. Bundan dolayı çok parametreli işlerde bu yöntem seçilmemelidir (ElSharkawi. %40 orta sağlıklıdır.a) Sugeno yorumlama mekanizması için ağırlıklı ortalama metodu Sugeno yönteminde eğer parametreler çok ise. M). Şekil 5 Maksimumun ortalaması. boy uzunluğu 1. 3) Ağırlıklı ortalama metodu Ağırlıklı ortalama metodu.

123 . 1992. 1) Firmanın mesleki ve teknik durumu 2) Firmanın mali gücü 3) Firmanın teklif durumu Netleştirme Bulanık modelin son aşamasında. Kaya ve diğ.Kamu halelerinin Değerlendirilmesi Kriterlerin Belirlenmesi ve Modelin Oluşturulması Bulanık sistem modelinin oluşturulmasında Sugeno bulanık çıkarımı kullanılacak ve netleştirme aşamasında öklidyen uzaklık yöntemi kullanılarak bulanık TOPSIS (Techique for Order Performance by Similarity to Ideal Solution) yöntemi kullanılacaktır.2007). bulanık “1” üyelik derecesine en yakın ve bulanık “0” üyelik derecesinden en uzakta bulunan istekli firma belirlenir. Chen and Hwang. yakınlık katsayısı hesaplanır ve ihale bulanık ideal nokta olan 1’e en yakın olan firmaya bırakılır (Hwang and Yoon.. öklidyen uzaklık yöntemini kullanarak (1). 1981.

Diğer isteklilerin belgelerinin hepsi kanun gereği uygun görülmüştür.d ( µ1.0 .3 µ1 : 1 µ0 : 0 ∑ 1 i  µ − hi   1. Tablo 1’de görülen stekli 7 mali durum belgesini teklif zarfının içine koymadığı için ihale dışı kalmıştır.96 TL ile en düşük teklifi veren istekli 8 üzerinde kalmıştır (Tablo 1). Tablo 1 Firmalara ait kriterler 124 . Ancak.2007 tarihinde bir yapım iş i ihale edilmiş ve ihaleye dokuz istekli katılmıştır. h) = i:1.06.) ş. Aşırı düşük teklif hesabı yapılmış ve geçerli sekiz isteklinin de vermiş olduğu teklifler aşırı düşük sınırının altında kalmamıştır ( YM*0.0    2 ………(1) 1 d n : Kriterlerin 1' e olan uzaklik mesafesi 0 d n : Kriterlerin 0' a olan uzaklik mesafesi 0 0 CC n (1' e olan yakinlik katsayisi) = d n ( d 1 + d n ) n Gerçek Durum Örneği 11. istekli 8 taahhüdünü yerine getirememiş ve iş aynı ihale şartlarında başka bir firmaya devir edilmiştir.416. 763.40 ≤ Geçerli teklifler ≤ YM*1.2. Aşağıdaki tablo 1 ‘de modelde kullanılacak ve yeterlilik aşamasında isteklilerden istenilen belgeler görülmektedir.20.

Daha sonra çarpımsal Sugeno bulanık çıkarımı uygulayarak firmaların mesleki ve teknik durumu sonuç üyelik derecesi (h1).2006 tarihli iş durum belgesi vermiştir.ihale. Sadece istekli 5 hem diplomasını vermiş hem de 14.*istekliler iş deneyim belgesi olarak diplomalarını vermişlerdir. modelimizdeki hesabın tam tersi olarak yapılır. yüzyirmiikibinüçyüzseksenyedi Yeni Türk Lirası olarak hesaplanmak üzere 10 uncu madde kapsamındaki benzer iş deneyimi olarak dikkate alınır. Diplomasını ibraz eden isteklilerin.tr/mevzuat/) Bulanık Mantık Modeline Göre Hesap lk olarak modelimizdeki tüm kriterlerin değerleri (x1. toplam süresi onbeş yılı geçmemek kaydıyla mezuniyetlerinden sonra geçen her yıl. Tablo 2 Firmaların bulanık sisteme girdi değerleri 125 . tablo 4 ve tablo 5 ve tablo 6’da görünmektedir.x8) bulanık sistem modelimize girerek bulanıklaştırılır.07. Tüm hesap değerleri tablo 2. aldıkları lisans eğitimine uygun yapım işi ihalelerine başvurularında. tablo 3. mali gücü sonuç üyelik derecesi (h2) ve teklif durumu sonuç üyelik derecesi (h3) hesaplanır.…. Netleştirme aşamasında öklidyen uzaklık formülü kullanılarak her bir isteklinin sonuç üyelik derecelerinin bulanık ideal nokta olan 1’e ve 0’a olan uzaklıkları hesaplanarak bulanık 1’e olan yakınlık katsayısı hesaplanır ve çıktı değerine ulaşılır.gov. Bu süre iş deneyimi bulunan mimar ve mühendisler için uygulanmaz” denilmektedir (http://www. x2. 5812 sayılı Kamu hale Kanunu ile Kamu hale Sözleşmeleri Kanununda değiş iklik yapılmasına dair kanunun. 24/h Maddesinde: “ ş deneyimi bulunmayan mühendis veya mimarların. iş deneyim kriteri aidiyetlik derecesi hesabı.

Tablo 3 Firmaların mesleki ve teknik kapasitesi aidiyetlik dereceleri Tablo 4 Firmaların mali gücü aidiyetlik dereceleri Tablo 5 steklilerin teklifinin aidiyetlik dereceleri 126 .

mali gücü kuvvetli ve vermiş olduğu fiyatla en mantıklı teklifi sunan STEKL 3 olduğu tespit edilmiştir. işi alan yüklenici hem teminatını yakacak ve hem de cezalı duruma düşecekti. USA 127 . iş en düşük teklifi veren ve ekonomik olarak en uygun teklif sayılan STEKL 7 üzerinde kalmıştı. iş fesih edilecek. and Yoon. NJ. iş zamanında bitmediği için mağdur olacaktır. (1997) Fuzzy Set Theory: Foundations and Applications.J. aynı zamanda firmanın mesleki ve teknik kapasitesine (faaliyeti. Dördüncü nşaat Yönetimi Kongresi. Manisalı E. Berlin Hwang. Bildiriler Kitabı. Kılınç M. hem yüklenicinin hem de kamunun yararına olacağ ı düşüncesindeyiz. CL. B. Newyork Kaya . .. dare de. Yuan. (1992) “Fuzzy multiple attribute desicion making methods and applications” Springer-Verlag. Prentice Hall PTR.. and Hwang. Ancak firma taahhüdünü yerine getirememiş ve işi aynı şartlarda başkasına devretmek zorunda kalmıştır. Eğer aynı şartlarda işi devir alacak başka bir firma olmasaydı. mali gücüne (sermayesi. böylece kamu kaynaklarının rasyonel ve verimli bir şekilde kullanılarak.Netleştirme Tablo 6 steklilerin bulanık ideal noktaya uzaklıkları Modelimize göre değerlendirme sadece en düşük teklife göre değil firmaların diğer özelliklerinin hepsini göz önüne alarak yapılmıştır.. Sonuç Kamu ihalelerin değerlendirilmesi aşamasında. isteklilerden mesleki ve teknik kapasitesi en yüksek. (1981) “Multiple attribute desicion making methods and applications” Springer-Verlag. U. G. TÜ Süleyman Demirel Kültür Merkezi.H. Halbuki. Kaynaklar Akçay C. stanbul. Çevikcan E.. Mühendis ve Makine. iş in sadece en düşük teklifi verene göre değil. Upper Saddle River. teklifin ortalamadan sapma durumu) göre belirlenmesinde bulanık mantık yönteminin uygulanabileceği.S. 49(576) pp 8-14 Klir. CL. teknik kapasitesi). Clair. (2007) Makine-teçhizat seçim problemlerinde bulanık karar verme süreci. iş deneyim süresi ve kapasitesi.. kredibilitesi) ve teklif durumuna (teklif. K. Chen. SJ. Bu modele göre. (2007) nşaat hale Yönetiminde Karşılaşılan Problemer ve Çözüm Önerileri.

L.nethaber. 03. yapım sonuç toplantısı http://www. Zadeh. Information control. (2005) Mevcut Yapıların Risk Analizinde Bulanık Mantık Uygulaması.washington. 8 pp 338-353 El-Sharkawi.. The McGraw-Hill Companies.12. http://www.ee. E.. Ed. (1965) “ Fuzzy sets”.doc.R.ihale.Manisalı E. (2007) Bakim Stratejilerinin Seçiminde Bulanik Çok Amaçli Karar Verme Modeli. England. Yöneylem Araştırması ve Endüstri Mühendisliği XXV.gov.2007 128 .11.pdf).com/Ekonomi/45665/Artik-ihalelerde-EN-DUSUK-FIYATIVEREN-IHALEYI. stanbul.... Temur R. 25. Department of Electrical Engineering University of Washington (http://cialab. Bildiri Kitabı.Ulusal Kongresi.2004.gov. (1998) The handbook of project-based management Second edt.edu/index_files/tutorial/fuzzy. M. Bildiri Kitabı.tr/egitim/S4.tr/mevzuat/ http://www.com/Ekonomi/50170/BEGENMEDIKLERININ-VAY-HALINETOKI-begendigi-muteahhide-ihale. zmir.2007 http://www. Ege Üniversitesi. Turner. Manisalı E. Yedinci YAEM Ulusal Kongresi.nethaber. Berkshire.05. 20. Robinson. Mete M. J.ihale.

Türkiye’de nşaat Sektöründe ş Sağlığı ve Güvenliği
Ayşegül Ercan

nş. Y. Müh. Ulaştırma Bakanlığı, DLH Genel Müdürlüğü, 5. Kat, 504, Emek, Ankara 0 312 203 16 42 E-posta: aysercan@yahoo.com

Öz
Türkiye’de iş kazaları ve meslek hastalıkları, birçok kişinin hastalanmasına ve hayatlarını kaybetmesine sebep olmaktadır. Özellikle de inşaat sektöründe bu tür olumsuzluklar fazlasıyla yaşanmaktadır. SSK kayıtlarına göre, 2006 yılında Türkiye’de meydana gelen toplam iş kazası sayısı 79027’dir. Meslek gruplarının içinde, meydana gelen iş kazalarında 11039 iş kazası ile metalden eşya imalatı iş kolundan sonra, 7143 iş kazası ile inşaat sektörü ikinci sırada yer almaktadır, bu sayı toplamda % 9’luk bir değere tekabül etmektedir. Meydana gelen iş kazaları toplamda % 3 değerinde sürekli iş görmezlik, % 2 değerinde de ölümle sonuçlanmaktadır. nşaat sektöründe çalışan işçiler, sanayi sektöründeki gibi kapalı alanlarda (fabrika, vs.) çalışma olanağı bulamamaktadırlar, projelerin çeşitliliği sürekli hareket halinde olmalarını gerektirmektedir. Bununla beraber inşaat alanı tehlikelidir ve çalışanlar için birçok risk içerir. Ayrıca bir projede birden fazla işçi çalıştığından tehlike ve risk de artar. Bu durumda iş sağlığı ve güvenliğini sağlamak da zorlaşmaktadır. Ancak son yıllarda Avrupa Birliği’ne giriş süreci ve inşaat sektöründeki firmaların yabancı firmalarla işbirliği içinde olması nedeniyle, Türkiye’de iş sağlığı ve güvenliğ i konusu gündeme gelerek önem kazanmıştır. Bu durum Türkiye’de iş güvenliğine verilen önem açısından olumlu sonuçlar meydana getirmiş olup, aynı zamanda bu konudaki standartları yükseltme zorunluluğu da oluşturmuştur. Sadece yasa veya yönetmelik çıkarılarak iş güvenliğinin sağlanamayacağ ı bilinmektedir. Tam anlamıyla iş güvenliğinin sağlanabilmesi için, öncelikle gerek işçilerde, gerek işverende, gerekse denetleyicilerde iş güvenliği bilincinin oluşturulması gerekmektedir. Bu bilincin oluşturulması için de en başta gelen unsur eğitimdir. nşaat sektöründe çalışan işçilerin genellikle eğitim durumları düşük seviyelerde olduğundan, bu eğitim açığı meslek içi eğitim ve bu konuda eğitimli işveren ve denetçilerin kontrolleriyle sağlanabilecektir. Bu çalış mada, Türkiye’de inşaat sektöründe iş sağlığı ve güvenliğinin genel durumu, çalışanların maruz kaldığı tehlikeler, bu sektördeki kaza nedenleri ve alınabilecek önlemler derlenmiştir. Ayrıca, iş sağlığı ve güvenliği konusunda geliş miş ülkelerden olan ABD ile Türkiye karşılaştırılmış olup, Türkiye’nin bu konudaki eksiklikleri belirlenmiştir.
Anahtar sözcükler: nşaat sektörü, iş sağlığı, iş güvenliği, iş kazaları.

129

Giriş
Çalış ma alanlarında işin yapılması sırasında ortamdaki fiziksel, çevresel, psikolojik v.s. şeklindeki etkenler sebebiyle çalışanların karşılaştıkları sağlık sorunları ve mesleki tehlikelerin ortadan kaldırılmasına yönelik yapılan mühendislik, teknik ve eğitim gibi sistemli çalış malara iş güvenliği denir (Yılmaz, 1976). Her yıl birçok işçi, çalış ma koşulları ya da çalış ma alanlarındaki zor, sağlıksız, tehlikeli şartlar yüzünden ölmekte, yaralanmakta ya da hastalanmaktadır. Bunun yanında iş sağlığı ve güvenliği konularında yeterli düzeye ulaşamayan ülkelerin ekonomileri de bu durumdan olumsuz etkilenmektedir. Türkiye’de Avrupa Birliği müktesebatına uygun olarak 10 Haziran 2003 tarihinde 4857 sayılı ş Kanunu yürürlüğe girmiş ve bir takım yönetmelik ve tüzükler oluşturulmuştur. nşaat sektörü açısından bakacak olursak, inşaat sektörü, birçok üretim alanı ile ilişkili olup, ülke ekonomisi ve kalkınmaya katkı sağlamada büyük öneme sahip bir iş koludur. Sektördeki teknolojik geliş melere nazaran, iş sağlığı ve güvenliği konusunda yeterli gelişme sağlanamamış olup, hali hazırda bu konuda eksikler bulunmaktadır. Yapı denetim şirketlerinde çalışan yapı denetçileri ve şantiyelerde görev yapan şantiye mühendislerinin sahip oldukları mühendislik eğitiminin yanı sıra evrensel bir kavram olan iş sağlığı ve güvenliği konularında da yeterli bilgi ve birikime sahip oldukları tam anlamıyla söylenemez. Örneğin; her inşaat şantiyesinin önünde, baretini tak, emniyet kemerin olmadan çalış ma şeklindeki levhalar mevcuttur. Ancak çalışma sahasındaki işçilerde çoğunlukla ne baret ne de emniyet kemeri takılmış olmamaktadır. Bu yüzden meydana gelen kazaların büyük çoğunluğu yeterince güvenli olmayan iş iskelelerinde, korkuluksuz merdivenlerde, emniyet kemeri takmadan çalışılan çatılarda veya dış cephe duvarlarını örerken aşağı düşme şeklinde meydana gelmektedir. Türkiye’de inşaat sektörü; istihdam edilen işçi sayısı açısından ilk sıralarda yer almaktadır. Bununla birlikte yaralanma, sakat kalma ve ölümle sonuçlanan iş kazaları açısından da ilk sıralarda yer almaktadır (Özer, 2008). Bunun en önemli sebepleri; sektördeki işçilerin genel eğitim seviyesi, meslek içi eğitimlerinin olmayış ı veya eksikliği, dikkatsizlik, kişinin kendine fazla güvenmesi, işverenin yetersiz denetimleri ve bu konudaki duyarsızlık olarak sıralanabilmektedir. Türkiye’de inşaat sektöründe 2007 yılı sonu itibariyle 1.300.033 kişi çalışmaktadır ve bu rakam Sosyal Sigortalar Kurumu’na kayıtlı işçi sayısının % 16’sına karşılık gelmektedir (SSK, 2006/2007). SSK kayıtlarına göre, 2006 yılında Türkiye’de meydana gelen toplam iş kazası sayısı 79027’dir. Meslek gruplarının içinde, meydana gelen iş kazalarında 11039 iş kazası ile metalden eşya imalatı iş kolundan sonra, 7143 iş kazası ile inşaat sektörü ikinci sırada yer almaktadır, bu sayı toplamda % 9’luk bir değere tekabül etmektedir. Meydana gelen iş kazaları toplamda % 3 değerinde sürekli iş görmezlik, % 2 değerinde de ölümle sonuçlanmaktadır. Bu rakamların yanı sıra SSK istatistiklerine yansımayan iş kazaları ve meslek hastalıkları sonucu ölümlerin olduğu da unutulmamalıdır. 2006 yılı SSK istatistiklerinden iş kazaları ile ilgili derlenen veriler şu şekildedir;

130

Tablo 1. ş kazalarının meydana geldiği dönemler
Aylar Ocak-Şubat-Mart-Nisan Mayıs-Haziran-Temmuz-Ağustos Eylül-Ekim-Kasım-Aralık Toplam ş Kazası Sayısı 21.316 25.572 32.139 79.027 Yüzde Olarak ş Kazası Sayısı % 27 % 32 % 41 % 100

Yukarıdaki tabloda da görüldüğü gibi en çok iş kazasının görüldüğü dönemler sonbahar ve kış mevsiminin başlarıdır. Bunun sebebi; yaz dönemi inşaat sektörünün en verimli ve iş faaliyetlerinin fazla olduğu bir zaman dilimi olmasıdır. Bu yüzden yoğun bir çalış ma sürecinden çıkıp, hiç ara vermeden işe devam etmenin işçiler üzerinde yarattığ ı yorgunluk olabileceği düşünülmektedir. Tablo 2. ş kazalarının meydana geldiği iş saatlerine göre dağılımı
Saatler 1. saat 2. saat 3. saat 4. saat 5. saat 6. saat 7. saat 8. saat 9. saat +…. Toplam ş Kazası Sayısı 12.790 11.698 11.763 9.573 6.171 6.921 8.999 11.106 0 79.027 Yüzde Olarak ş Kazası Sayısı % 16 % 15 % 15 % 12 %8 %9 % 11 % 14 0 % 100

Yukarıdaki tabloda da görüldüğü gibi en çok iş kazası mesainin ilk 3 saatinde ve son saatinde meydana gelmektedir. Günün ilk saatlerinde uykusuzluk, güne alışamama gibi sebeplerden dolayı insanların kaza yapma eğilimleri daha fazladır. Günün son saatlerinde ise, tüm gün çalışmış olmanın verdiği yorgunluk ve stres işçiler üzerinde dikkatin azalmasına ve kaza yapma olasılıklarının artmasına sebep olmaktadır. 2007 yılı SSK kayıtlarına göre iş kazalarının en çok meydana geldiği ilk on iş kolu aşağıdaki gibidir; Tablo 3. ş kazalarının iş kollarına göre dağılımı
Sıra 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 ş Kolları Metalden Eşya malatı nşaat Kömür Madenciliği Nakil Araçları mali Metal Mütea. Esas Endüs. Makine m. Ve Tamiratı Taş, Toprak, Kil, Kum vs. ma. Dokuma Sanayi Nakliyat Toptan ve Perakende Tic. ş Kazası Sayısı 11.039 7.143 6.722 5.807 5.506 5.331 5.311 5.155 4.478 2.610 Sürekli ş Görmezlik 196 428 386 78 54 92 80 127 130 84 Ölüm 31 397 35 23 19 25 35 26 165 70

Tablo 3’de de görüldüğü gibi, en fazla sayıda sürekli iş görmezlik ve ölümle sonuçlanan iş kazası sayısı inşaat iş kolunda meydana gelmektedir. Ayrıca, inşaat sektörünün iş kazasının meydana geldiği sektörlerin arasında ikinci sırada yer aldığı görülmektedir.

131

Yapı şlerinde Kaza Nedenleri
nşaat sektörü, çok çeşitli iş kolları sebebiyle birçok risk taşımakta ve bu riskleri en aza indirgemek için her geçen gün çağın gerektirdiği şekilde teknolojik, yöntemsel ve davranışsal sistemler geliştirmektedirler. Ancak, tüm bunlara rağmen iş kazalarının önüne geçilememektedir. nşaat sektöründe meydana gelen iş kazası sonucu ölümlerin % 30’u düşmelerden, % 26’sı taşıma sırasında yüksekten düşen nesnelerden, % 19’u makinelerin arasına sıkış maktan ve çarpmalardan, % 18’i ise elektrik çarpması, % 7’si ise cisim batması veya kesik gibi olaylar sonucu meydana gelmektedir (Uyan, 2008). Dolayısıyla şantiyelerde iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili kanun ve yönetmeliklerde belirtilen iş kazaları ile ilgili yol gösterici ve önleyici talimatların yerine getirilmesi konusunda duyarlı olunması kazaların önlenmesi veya en aza indirgenmesi açısından büyük önem taşımaktadır. Türkiye’nin inşaat sektöründe meydana gelen kazalar açısından dünya sıralamasında üst sıralarda yer alması durumu, sektördeki eğitim düzeyi düşüklüğü ile yakından ilgilidir. Genelde insanlardaki aşırı cesaret, deneyimlerine fazlasıyla güvenme, işinin ehli olduğu duygusu gibi zihniyetler iş güvenliği konusunda yeterince bilinçli olmadığının göstergeleridir. Bunların yanı sıra, iş yerlerinde güvenlik önlemlerinin alınmaması, işverenin bu tür önlemleri maliyet olarak görmesi gibi nedenler de vardır. Ayrıca kaza sonrasında, kaza nedenlerinin şanssızlık, kaçınılmazlık, dikkatsizlik ve kader gibi kavramlara dayandırılması, kazaların gerçek nedenlerinin araştırılmasına engel olmaktadır. Sektördeki iş kazalarının artmasında rol oynayan temel etkenleri şu şekilde sıralamak mümkündür; Şantiyelerde gerekli denetim ve kontrollerin yeterince yapılmaması, Teknolojide geri kalınması, Hem genel eğitim hem de mesleki eğitimin olmayışı ya da yetersiz oluşu, Tehlikelere karşı alınan önlemlerin yetersizliği, işçilerin yapılan uyarılara uyup uymadığının ve verilen koruyucu malzemelerin kullanılıp kullanılmadığının takip edilmeyiş i, uygulamadaki ihmaller ve önemsememe durumları, Ucuz işçi ve personel çalıştırmak adına deneyimsiz eleman istihdamının yapılması, yeni alınan işçilerin intibak eğitiminden geçirilmeyiş i, dolayısıyla bu işçilerin yapacakları iş in önem ve bilincine sahip olmadan çalıştırılması, nşaat işleri çok çeşitli sahalarda ve kalabalık işçi grupları ile yapılıp, bu işlerde zamanla yarışılmaktadır. şçiler de genelde günlük ya da kısa süreli sigortasız çalışanlardan oluşması, şverenin ya da iş yeri güvenlik şeflerinin ya da şantiye şeflerinin kazaların neden, nasıl meydana geldiği, aynı kazanın bir daha tekrarlanmaması için alınacak önlem ve tedbirlerin ciddiyetini önemsememesi gibi durumlar iş kazalarının önlenememesinde başlıca faktörlerdir.

nşaat Sektörünün Kendine Özgü Koşulları
ş kazaları ve meslek hastalıklarının işyerine ve ulusal ekonomiye kattığ ı olumsuzlukların yanında iş gücü kaybı, üretim kaybı ve hastane masrafları, ilaç

132

bedelleri, mahkeme masrafları, tazminat ödemeleri gibi birçok yan maliyette bulunulmasına sebep olmaktadır. nşaat sektöründe iş kazalarının çok olmasında, ülkenin ekonomik, sosyal, eğitim ve kültür durumunun yanı sıra, inşaat iş kolunun kendine has zorluk ve koşullarının olması önemli derecede etkilidir. Bu koşulları aşağıdaki gibi sıralamak mümkündür (Öcal, 2006); Sektörde çok sayıda küçük işletme ve alt işveren çalışmaktadır. Teknik personel iş sağlığı ve güvenliği konusunda yeterli bilgi birikimine sahip değildir. şçilerin genel eğitim seviyeleri düşüktür. Yapı işleri ile ilgili düzenlemelerde iş sağlığı ve güvenliği konularına yer verilse de uygulamada aksaklıklar bulunmaktadır. nşaat sektörü sürekli üretim ve değişim gösteren bir döngü içerisindedir. Çalış ma alanı genellikle geniş ve dağınıktır. şçiler geçicidir, çalışanlar sık değişir, bu yüzden işçi sirkülasyonu fazladır. Günlük çalışma süreleri uzun ya da çalış ma saatleri düzensizdir. Çevreden kaynaklanan her türlü olumsuzluğa açıktır.

nşaat şçileri çin Sağlık ve Güvenlik Önlemleri
ş güvenliğini sağlamak hem insani bir görev, hem de yasal bir zorunluluktur. ş güvenliğini sağlamak adına iş kazalarının oluşumunu önlemek için alınan tedbirler, oluşan maddi kayıpları ödemekten daha masrafsız ve kolaydır. Günümüzde önemli boyutlara ulaşan, telafisi olmayan sonuçlar doğurabilen iş kazalarının en aza indirgenmesi, güvenli çalışma koşullarını sağlayarak, işverenin ve çalışanların karşılıklı duyarlı ve bilinçli davranmaları ile mümkündür. Neticede işletmelerin iş kazalarından ötürü meydana gelen maddi kayıplarını azaltmak, üretimin kesintiye uğramasını önlemek iş gücü verimini artırır, buna bağlı olarak ülke kalkınmasına da fayda sağlamış olur. ş güvenliğinin temel ilkesi, işçilerin en dikkatsiz ve güvensiz davranış ına karşın iş kazasının oluşmasını önleyecek önlemlerin alınmasıdır. Çünkü, çalışan insanın doğal yapısı gereği ve çok değişik faktörlerin etkisi ile çalışma sürecinde riskli davranış larda bulunması her an olasıdır. Bu tür riskli davranışlara karşı, iş kazalarının oluşmasını önleyecek güvenlik önlemleri geliştirilmelidir. Bu da iş yeri ortamından, çalışma sürecinden, çalış ma araçlarından, yönetim ve denetim aksaklıklarından kaynaklanan tehlikelerin saptanmasını gerektirmektedir (Yılmaz, 1976). Bu bağlamda alınması gereken iş güvenliği tedbirlerini aşağıdaki gibi sıralamak mümkündür;

SSK’nın iş kazası istatistiklerine göre % 26 oranında meydana gelen düşen cisimlerin işçilerin başına çarpması ölümlere ve ağır yaralanmalara sebep olabilmektedir. Bu tür kazalara karşı inşaat alanı içinde sürekli olarak baş koruyucu baret, başlık veya kask kullanılmalıdır. nşaat işçileri çoğunlukla zamk, yapıştırıcı, tutkal, asfalt, katran, solvan gibi kimyasallar, silika ve asbest içeren tozlar ve kumların içinde çalışmaktadırlar (Uyan, 2008). Bu tehlikelere karşı işçiler solunum koruyucu olarak maske veya respiratör (solunum cihazları) kullanmalıdırlar. nşaat alanındaki vinç, greyder, kepçe, yıkım ve beton dökme makineleri yarattıkları gürültü yüzünden gerek bu makineleri kullanan işçiler, gerekse 133

çevredeki işçiler için önemli derecede işitme sorunlarına neden olmaktadır. Bu tehlikeden korunmak için işçiler kulak koruyucu olarak kulaklık veya kulak tıkacı kullanmalıdırlar (Uyan, 2008). nşaat işlerinin her türlü iklim koşulunda gerçekleştirilme koşulu olduğundan, işçiler sıcak, soğuk, kuru, nemli ortamlara karşı uygun koruyucu kıyafetler kullanmalıdırlar. nşaat alanındaki kaynak işleri sırasında işçilerin zararlı ışınlardan ve olası metal parçalarının sıçramasından korunmak için göz koruyucu maske, gözlük, kalkan kullanmaları gerekmektedir. nşaat alanında çalışan işçilerin, iş kazası istatistiklerine göre % 30 oranında meydana gelen yüksekten düşme tehlikesine karşı emniyet kemeri takması gerekmektedir. Yapı alanı içindeki tehlikeli kısımlar, açıkça sınırlandırılacak ve buralara görünür şekilde yazılmış uyarma levhaları konulacak ve geceleri kırmızı ışıklarla aydınlatılmalıdır. Yapının devamı süresince sivri uçları veya keskin kenarları bulunan malzeme ve artıklar, geliş i güzel atılmayacak ve ortalıkta bulundurulmamalıdır. nşaat alanında kazaya sebep olacak veya çalışanları tehlikeli durumlara düşürecek şekilde malzeme istif edilmemeli ve araçlar gelişi güzel yerlere bırakılmamalıdır. Tavan veya döşemelerdeki boşluk ve deliklere korkuluk yapılacak veya bu deliklerin üstleri geçici bir süre için uygun şekilde kapatılmalıdır. Güvenlik önlemlerinin etkili olabilmesi için şu da unutulmamalıdır ki; alınan güvenlik önlemleri ve geliştirilen koruyucular tehlikeyi tamamen ortadan kaldırmalı, çalışmayı zorlaştırmamalı, çalışanı fiziksel açıdan rahatsız etmemeli, kendisi tehlike oluşturmamalı, bakım ve kullanımı kolay olmalıdır. Uygulamaya konulan önlemler sürekli olarak denetlenmeli, herhangi bir aksaklık oluşması durumunda aksaklıklar giderilmeli ve yeniden düzenlenmelidir (Yılmaz, 1976). Tüm bu önlemlerin yanı sıra, inşaat işçileri de, hem kendi güvenlikleri hem de diğer işçilerin güvenliğini korumak açısından aşırı derecede dikkatli olmak, işverenin talimatlarına uymak, tehlikeli durumları yetkililere bildirmek zorundadırlar. Ancak bunların sağlanabilmesi için, işe alınacak işçilerin hem fiziksel hem de zihinsel açıdan işe uygun seviyede olmalarına dikkat edilmelidir. Ayrıca işin faaliyet süresince çalışanlar sürekli olarak denetim altında tutulmalıdır ve güvenlik bilinci oluşturulmalıdır (Ayna, 2008).

Türkiye’de ş Sağlığı ve Güvenliği Organizasyonu
Türkiye’de işçi sağlığı ve güvenliğinin sağlanması görevi, 1945 yılında kurulan Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı bünyesinde şçi Sağlığı Genel Müdürlüğü tarafından yürütülmektedir. Genel Müdürlük 1983 yılında Daire Başkanlığına dönüştürülmüştür. Böylece şçi Sağlığı Daire Başkanlığı, 2000 yılında ş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü olarak yeniden teşkilatlandırılmıştır. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığ ı (ÇSGB) bünyesinde SG faaliyetlerinde bulunan dört birim bulunmaktadır ( SGGM, 2009). Bunlar;

134

SGÜM: ş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü ( SGGM) / ş Sağlığı ve Güvenliği Merkezi TK: ş Teftiş Kurulu ÇASGEM: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Eğitim ve Araştırma Merkezi SSK: Sosyal Güvenlik Kurumu -Sosyal Sigortalar Kurumu
Şekil 1. Türkiye’de ş Sağlığı ve Güvenliği Organizasyon Şeması
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı
Yasal Açıdan Sorumlu Kuruluşlar Teknik Açıdan Sorumlu Kuruluşlar Eğitim Açısından Sorumlu Kuruluşlar

SGGM, SSK

TK

ÇASGEM

ş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğünün görevleri şunlardır (3146 Sayılı Kuruluş Kanunu) ( SGGM, 2009): ş sağlığı ve güvenliği konularında, mevzuatın uygulanmasını sağlamak ve mevzuat çalışması yapmak, Ulusal politikaları belirlemek ve bu politikalar çerçevesinde programlar hazırlamak, Ulusal ve uluslararası kurum ve kuruluşlarla işbirliği ve koordinasyonu sağlamak, Etkin denetim sağlamak amacıyla gerekli önerilerde bulunmak ve sonuçlarını izlemek, Standart çalışmaları yapmak, normlar hazırlamak ve geliştirmek, ölçüm değerlendirme, teknik kontrol, eğitim, danışmanlık, uzmanlık ve bunları yapan kişi ve kuruluşları inceleyerek değerlendirmek ve yetki vermek, Kişisel koruyucuların ve makine koruyucularının imalatını yapacak kişi ve kuruluşlara yetki vermek, ithal edilecek kişisel koruyucuların ve makine koruyucularının standartlara uygunluğunu ve bu hususlarda usul ve esasları belirlemek, ş sağlığı ve güvenliği ile iş kazaları ve meslek hastalıklarının önlenmesi konularında inceleme ve araştırma çalışmalarını planlayıp programlamak ve uygulanmasını sağlamak, Faaliyet konuları ile ilgili yayım ve dokümantasyon çalışmaları yapmak ve istatistikleri düzenlemek, Mesleki eğitim görenler, rehabilite edilenler, özel risk grupları ve kamu hizmetlerinde çalışanlar da dahil olmak üzere tüm çalışanların iş kazaları ve meslek hastalıklarına karşı korunmaları amacıyla gerekli çalış maları yaparak tedbirlerin alınmasını sağlamak, ş Sağlığı ve Güvenliği Merkezi ve Bölge Laboratuarlarının çalış malarını düzenlemek, yönetmek ve denetlemektir.

ABD’de ş Sağlığı ve Güvenliğinden Sorumlu Kuruluşlar ve Görevleri
ABD’de 1970 yılında kurulan OSHA (Occupational Safety and Health Administration= şçi Sağlığı ve ş Güvenliği Kurulu) işçi sağlığı ve güvenliğinin sağlanmasından sorumlu bir kurumdur. OSHA’nın kurulmasıyla işçilerin işyerinde güvenliklerinin 135

korunması yasal zorunluluğu daha da önem kazanmıştır. OSHA bunun için çeşitli yönetmelikler yayınlamış ve bunların ihlal edilmesi durumunda işverenlere ağır para cezaları kesilmesine dayalı bir sistem oluşturmuştur. OSHA’nın kuruluş amaçlarında en önemlisi, ABD’de çalışan her bireye güvenli ve sağlıklı çalış ma ortamı sağlayarak çalışma koşullarını iyileştirmektir, bu da işyerindeki tehlikeleri en aza indirerek gerçekleştirilmelidir. OSHA yönetmeliğine göre, işveren işyerini kazalara, ciddi yaralanma ve ölümlere yol açabilecek tüm tehlikelerden korumakla sorumludur (OSHA, 2009). OSHA’nın başlıca görevleri şunlardır: Yönetmelikleri oluşturmak, şyeri denetimlerinde bulunmak, Yönetmelikleri ihlal eden işverenlere cezai iş lem uygulamak, şverenlere işyeri tehlikelerini azaltmak konusunda yardımcı ve destek olmak. ABD’de OSHA işverenlerin en çok çekindiği kurumların başında gelmektedir. Bunun en önemli nedeni, OSHA’nın titizlikle yürüttüğü denetimler, iş kazası durumunda işverene kestiği ağır cezalar, görev ve yetkilerinden taviz vermemesidir.

Türkiye ve ABD’nin ş Sağlığı ve Güvenliği Konusunda Karşılaştırılması
Tablo 4. Türkiye ABD’nin ş Sağlığı ve Güvenliği konusunda karşılaştırılması
TÜRK YE ş Sağlığı ve Güvenliği konusu SGGM, TK, ÇASGEM, SSK gibi birkaç kurumun yasal, teknik ve eğitim yönünden ortak olarak yürüttüğü bir konudur. Yönetmeliğe aykırı hareket eden işverenlere yeterince caydırıcı cezalar uygulanmamaktadır. Bu da inşaat sektörünün iş kazalarında ikinci sırada yer almasından anlaşılmaktadır. ş yeri denetimleri azami sıklıkta yapılmamaktadır. SGGM ve TK’nın caydırıcı cezaları olmadığından işverenler üzerinde yeterince yaptırımı yoktur. ABD ş Sağlığı ve Güvenliği konusu OSHA tarafından yasal, teknik ve eğitim yönünden tek merkezden ele alınmaktadır. Bu da kurumlar arasında oluşabilecek iletişim eksikliğine engel olabilmektedir. Yönetmeliğe aykırı hareket eden işverenlere ağır para cezaları uygulanmaktadır. Bu da işverenler üzerinde iş güvenliği konusunun ön plana çıkması hususunda olumlu bir etki yaratmaktadır. ş yeri denetimleri sıklıkla gerçekleştirilmektedir. şverenlerin en çok çekindiği kurumların başında OSHA gelmektedir.

Öneriler ve Sonuç
Denetleyici kurum ve kuruluşlar iş sağlığı ve güvenliği konusunda sık sık denetimler yapmalıdır. şçilere bu konuda bilinç ve duyarlılık kazandırmak için eğitimler verilmelidir. Yapı denetim firmalarında iş güvenliği konusunda yetkin kişilerin yer alması sağlanmalıdır. Firma yetkililerini iş güvenliği konusunda bilgilendirmek ve bu konunun sürekli gündemde kalmasını sağlamak adına seminer, sempozyum, panel gibi organizasyonlar düzenlenmesi yaygınlaştırılmalıdır. Ayrıca yasal düzenlemelerde iş güvenliği konusuna yeterince yer verilmelidir, denetimler sırasında bu konuda eksik olan firmalara caydırıcı yaptırımlar uygulanması sağlanmalıdır.

136

taşıtların. lastik ayakkabı. Kaynaklar Yılmaz.b. 224.. şçi Sağlığı ve ş Güvenliği Kurulu’nun bulunması gereken nitelikteki işyerlerinde bu kurul oluşturulmalı ve ilgili tüzükteki esaslar çerçevesinde aktif görev yapması sağlanmalıdır. ş makinelerinin. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı SG Genel Müdürlüğü.b. SSK statistikleri (2006-2007) http://www. Yapılan iş lerin özelliğine göre çalışanlara verilmesi gereken kişisel koruyucu araçlar (baret. güvenlik açısından önem taşıyan malzemelerin ve tehlikeli yapı kısımlarının periyodik kontrolleri zamanında yapılmalıdır. Düzenli. Büyük şantiyelerde. tüm mesaisini doğrudan iş sağlığı ve güvenliği konularına ayıracak iş güvenliği mühendisleri çalıştırılmalıdır.tr. diğer makine ve araçların. s. elektrik işleri v. işveren çalışma sahasında mutlaka. belgeler mevzuata uygun biçimde bulundurulmalı. Unutulmamalıdır ki. işçilerin teknik gözetimi ve sorumluluklarını üstelenecek şantiye şefi ya da teknik eleman bulundurmalıdır. yapı iş defteri. Türkiye’de işverenlerin ek masraf olarak gördükleri bu detaylar çoğunlukla atlanmaktadır. maske v. iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanmasında görev ve sorumluluk sahibidir.b. şçilere periyodik sağlık kontrolleri yaptırılmalı. Ankara. şin boyutu küçük dahi olsa. taviz verilmeksizin yapılacak denetimler ve gerektiğinde uygulanan ağır cezalarla bu gibi durumların önüne geçilebilir.. (2008) nşaat Sektöründe ş Sağlığı ve Güvenliği. Uzmanlık gerektiren ve güvenlik açısından önem taşıyan işler (patlayıcı madde kullanımı. iş sağlığı ve güvenliğini sağlamaya yönelik alınan önlemler insan hayatına verilen değerin bir ölçüsüdür. iş teftişi defteri v. Özer. nşaat Sektöründe ş Sağlığ ı ve Güvenliği Semineri SGGM. 137 . ş güvenliği eğitimine önem verilmeli. Makine Mühendisleri Odası. Firma düzeyinde ve büyük şantiyelerde periyodik olarak iş güvenliği eğitim seminerleri düzenlenmelidir. (1976) ş Güvenliğine Genel Bakış. bunları kullanıp kullanmadığı denetlenmelidir. 18 yaşını doldurmayan kişiler ve sigortasız işçi çalıştırılmamalı. düzenlenmeli ve yasal açıdan eksik ya da yetersiz bir husus bırakılmamalıdır. Mühendis ve Makine Dergisi. 2008).) çalışanlara tek tek verilmeli. lastik eldiven. nşaat sektöründe yönetim kadrosundan işçilere kadar tüm çalışanlar.) kesinlikle o konuda yeterlik belgesine sahip kiş i veya ekiplere yaptırılmalıdır. Bu nedenle sektördeki tüm çalışanlar önem taşımaktadır.ssk. Bir kiş inin bile yapacağı bir hata güvenlik açısından telafisi olmayan olumsuzluklar oluşturabileceğinden her çalışanın konumuna göre gerekli yetkinlik ve bilgiye sahip olması gerekmektedir. K. G. işçilere yapacakları iş lerle ilgili güvenlik önlemleri öğretilmelidir.gov. Burada devreye Çalış ma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ya da ilgili alt kurumlar girmelidir. güvenlik kemeri.Bu konuda yapılacak işler şu şekilde sıralanabilir (Müngen.

K.gov. OSHA (2009) www. TÜ nşaat Fakültesi Yapı şleri ABD. Ankara.gov. nşaat Sektöründe ş Sağlığı ve Güvenliği Semineri SGGM. U. 138 . Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı SG Genel Müdürlüğü. M.osha.. (2008) nşaat Sektöründe ş Güvenliği.tr. (2008) ş Güvenliği Kurs Notları.. Ayna.isggm. (2006) nşaat Sektöründe Görülen ş Kazaları. Ankara. C. E. (2008) Türkiye’de nşaat Sektörü ve SG Koşulları. M. Öcal. Müngen. Adana..Uyan. nşaat Sektöründe ş Sağlığı ve Güvenliği Semineri SGGM. stanbul. M. SGGM (2009) www.. nşaat Sektöründe ş Sağlığ ı ve Güvenliği Sempozyumu.

sigortalı olmayan kişilerin uğradıkları iş kazası sayılarını içermemektedir.tr Öz nşaat sektörümüz iş kazaları sayısı bakımından Türkiye’deki iş kolları arasında ilk sırada yer almakta. iş kazalarındaki cezai sorumluluk ve yaptırımlar konusunu iş leyen pek fazla çalış maya rastlanmamaktadır. hukuksal sorumluluklarını. Bildiride. ceza (kamu) davasının açılması. Yazarlar. Taksir. sayısal çokluğun yanı sıra yaşanan olayların sonuçları da ağır olmaktadır.T. Türkiye’deki gerçek iş kazası sayısının çok daha fazla olduğu tahmin 139 . nşaat Fakültesi Yapı şletmesi Anabilim Dalı Ayazağa Kampusü 34469 Maslak . iş güvenliği konusu inşaat sektörümüz için öncelikle üzerinde durulması gereken bir sorun olmaya devam etmektedir. Sosyal Sigortalar Kurumu ( yeni adıyla Sosyal Güvenlik Kurumu ) tarafından her yıl yayınlanan istatistik yıllıklarından elde edilmektedir. düzenlenen iddianame. Kurum’a bağlı işyerlerinden elde edilen bilgiler olup.edu. şverenlerin ve çalışma hayatında sorumluluk üstlenen diğer elemanların. ceza hukuku konusunda uzmanlığı bulunmayan akademisyenlerdir. Bu nedenle. nşaat Fakültesi Yapı şletmesi Anabilim Dalı Ayazağa Kampusü 34469 Maslak .Ü. Ceza hukuku açısından kişisel bir yorumda bulunmamış lardır. cezai sorumluluk bakımından dikkat edilmesi gereken önemli hususlar belirtilmiştir. mesleki birikimleri. Emre Gürcanlı .Ü. Konuya duydukları ilgi. Bilinçli taksir Giriş ş Kazalarının nşaat Sektörümüz Açısından Önemi nşaat sektörümüz. iş kazası sayısı bakımından Türkiye’deki iş kolları arasında ilk sırada yer almakta. davanın sonuçlanması. Cezai sorumluluk.itu. yürürlükteki çeşitli yasalar ve literatür üzerindeki incelemeleri ile bu çalış mayı hazırlamışlardır. kovuşturma (yargılama) süreci. inşaat işverenlerinin ve teknik elemanların iş kazalarındaki cezai sorumlulukları.edu.tr G. cezai sorumluluklar ile ilgili temel bilgilere sahip olmayı gerekli kılmaktadır. idari.stanbul Tel: (0212) 285 37 36 E-posta: mungen@itu.ş Kazalarında Cezai Sorumluluk ve Yaptırımlar Uğur Müngen . Değişen ceza yasamız ile birlikte iş kazalarıyla ilgili hapis cezalarının önemli miktarda artması. Ülkemizde meydana gelen iş kazalarıyla ilgili sayısal veriler. ş güvenliği.T. bir iş kazası sonucu Cumhuriyet savcısı tarafından başlatılan soruşturma evresinden itibaren. Anahtar sözcükler: ş kazası. kaza sonucu açılan tazminat davalarını konu alan çok sayıda yayın bulunduğu halde.stanbul Tel: (0212) 285 36 52 E-posta: egurcanli@ins. Doğal olarak bu sayısal veriler. mahkeme kararları verilen hapis cezaları ve Yargıtay aşaması konularında gerekli temel bilgiler açıklanmış.

Yukarıdaki veriler. kişiyi uzun yıllar etkileyen ve ruhsal rahatsızlıklara yol açabilen kötü bir olaydır.923 6. son beş yıla ait iş kazası. inşaat sektörümüzdeki iş kazalarının önemli bir özelliği de sonuçlarının ağır olmasıdır.668 8. Tablo 1 Türkiye Genelinde ve nşaat Sektöründe ş Kazası Sayıları Toplam Kaza Sayısı Türkiye nşaat Geneli Sektörü 2003 76.421 354 1.4’ü ölümle sonuçlanırken inşaat sektörümüzdeki iş kazalarının % 4.810 7. Bir çalışma arkadaşının sakat kalmasına veya ölümüne neden olmanın verdiği vicdani huzursuzluk.550 359 1. Aynı verilere dayanılarak yapılan değerlendirmede şu önemli bulgular dikkati çekmektedir : • Türkiye’deki tüm iş kazalarının % 1. ölümle sonuçlanan iş kazalarının ise %30’ u inşaat sektöründe meydana gelmektedir. Ayrıca açılan davalar nedeniyle mahkemelerde geçen huzursuz anlar. çoğu kez basit ihmallerden kaynaklanan iş kazaları sonunda sakat kalması veya hayatını kaybetmesi küçümsenmeyecek bir olay olup. Hatalı davranış ı veya ihmali nedeniyle iş kazasında kusurlu bulunan elemanların çektikleri ruhsal sıkıntılar da olayın bir başka üzücü yönüdür. her 20 dakikada 1 iş kazası meydana gelmektedir. mimarlara ve diğer elemanlara rastlanmaktadır (Müngen 2008). insan hayatına verilen değerin bir ölçüsüdür.2’si ölümle sonuçlanmaktadır.043 1072 nşaat Sektörü 274 263 290 397 359 317 Bu beş yılın ortalama değerleri dikkate alınarak ve günde 8 saat.143 2007 80.027 7. yılda yaklaşık 300 gün çalışıldığı kabulüyle.edilmektedir.602 7. Emeğiyle üretime katkıda bulunan bunca kişinin. kaza sonucu sürekli işgöremezlik ve ölüm sayıları Tablo 1’de verilmiştir. Kurum istatistiklerinden elde edilen. sürekli işgöremezlikle sonuçlanan iş kazalarının %23 ‘ ü. ve 1 kişi kaza sonucu yaşamını yitirmektedir.492 Yıl Sürekli şgöremezlik Türkiye nşaat Geneli Sektörü 1.608 346 1. Bu husustaki çabalar. karşılaşılan yaptırımlar da benzer etkiler yapmaktadır. inşaat sektörümüzde • Her iş günü yaklaşık 25. 140 .374 322 1.2 kişi sürekli işgöremez duruma düşmekte.5’i inşaat sektöründe meydana gelirken . iş güvenliğinin sağlanması aynı zamanda çalış ma ortamında can güvenliğinin ve yaşama hakkının korunması anlamını taşımaktadır.592 1.953 425 1. Uygulamada bu yüzden çalış ma şevkini kaybetmiş mühendislere.106 2004 83.072 1. • Her iş günü yaklaşık 1.581 361 Ölüm Türkiye Geneli 810 841 1.830 8. sorunu çeşitli yönleriyle inceleyen birçok kaynak bulunmaktadır.116 2005 73. Amaç ve Kapsam ş kazaları ve iş güvenliği konusu farklı bilim dallarını ilgilendiren geniş kapsamlı bir konu olup. her iş saati 3. Sayısal çokluğun yanı sıra.480 2006 79. ülkemizde ve özellikle inşaat sektörümüzde iş kazalarının yol açtığ ı sosyal yaranın önemini göstermektedir. • Öte yandan Türkiye’deki tüm iş kazalarının yaklaşık %9.615 Ortalama 78.

şverenlerin ve çalış ma hayatında sorumluluk üstlenen diğer elemanların. Çalış ma hayatında iş kazalarının işçi. ş Kazasının Hukuk Sistemimizdeki Tanımı Genel Olarak Kaza Kavramı ve ş Kazası Genel olarak “kaza”.1993). Kaza kavramının bu genel tanımı üzerinde yaygın bir fikir birliği bulunmasına karşın “iş kazası” kavramının tanımında farklı yaklaşımların bulunduğu. bir iş kazası sonucu Cumhuriyet savcısı tarafından başlatılan soruşturma evresinden itibaren. kovuşturma (yargılama) süreci. ve Yargıtay aşaması konularında gerekli temel bilgileri aktarmak amaçlanmıştır. tesadüf teorisi. 2006 yılında yayınlanan ancak daha sonra birçok maddesinde değişiklik ve eklemeler yapıldıktan sonra 01 Ekim 2008 günü yürürlüğe giren 5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’ da iş kazası şöyle tanımlanmıştır ( madde 13 ) : 141 . Değişen ceza yasamız ile birlikte iş kazalarıyla ilgili hapis cezalarının önemli miktarda artması. mahkeme kararları verilen hapis cezaları. yürürlükteki çeşitli yasalar ve literatür üzerindeki incelemeleri ile bu çalışmayı hazırlamışlardır. kazaya eğilimli olma teorisi vb. cezai sorumluluklar ile ilgili temel bilgilere sahip olmayı gerekli kılmaktadır. Domino teorisi. beklenmedik ve sonucu arzu edilmeyen bir olayı belirtmektedir. Yazarlar. Bildiride. Ancak evrensel olarak kabul gören bir teori bulunmamaktadır (Gürcanlı. hukuksal sorumluluklarını. idari. mesleki birikimleri. işveren. Pek çok araştırmacı kazaları tanımlamak. inşaat işverenlerine ve teknik elemanlara. işçinin korunması ana kuralı. ceza (kamu) davasının açılması. sigorta kurumları ve diğer bazı kuruluşları ilgilendiren hukuksal sorunlara neden olması ve bu arada. Ceza hukuku açısından kişisel bir yorumda bulunmamışlardır. kaza sonucu açılan tazminat davalarını konu alan çok sayıda yayın bulunduğu halde iş kazalarındaki cezai sorumluluklar ve yaptırımlar konusunu işleyen pek fazla çalışmaya rastlanmamaktadır. iş kazalarındaki cezai sorumlulukları. Konuya duydukları ilgi. iş kazası kapsamının genişlemesine neden olmuş ve tanımını güçleştirmiştir (Müngen . çok yönlü nedensellik teorisi. kavram üzerindeki tartışmalardan ve uzmanlar arasındaki görüş ayrılıklarından anlaşılmaktadır. düzenlenen iddianame. Konu ağırlıklı olarak ceza hukuku konusudur. 2006). gibi. davanın sonuçlanması. kasıt söz konusu olmaksızın meydana gelen. ceza hukuku konusunda herhangi bir uzmanlığı bulunmayan akademisyenlerdir. ş Kazasının Hukuk Sistemimizdeki Tanımı Türkiye’de iş kazasının hukuksal tanımı uzun yıllardan beri sadece 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun madde 11/A da yer almaktaydı. Bu hususlarda ayrıntıya girilmeden iş kazasının hukuk sistemimizdeki tanımı üzerinde durulmuştur. yalıtmak ve kazaya doğrudan neden olan veya oluşumuna katkıda bulunan faktörleri ortadan kaldırmak için kaza nedensellik teorisi geliştirmiştir.

e) Sigortalıların. meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen özre uğratan olaydır. 4857 sayılı ş Kanunu’ nun 2. Görüldüğü gibi. Bu kanunda işveren için öngörülen her çeşit sorumluluk ve zorunluluklar işveren vekilleri hakkında da uygulanır…“ denmektedir. hukuki sorumluluk ve cezai sorumluluk. şveren vekilinin bu sıfatla işçilere karşı işlem ve yükümlülüklerinden doğrudan işveren sorumludur. iş mevzuatı gereğince çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda. Dolayısıyla mevzuatta işveren için belirtilen sorumluluklar işveren vekili olarak görev yapan tüm teknik elemanları da kapsamaktadır. c) Bir işverene bağlı olarak çalışan sigortalının. Cezai sorumluluk bildiri konusu olarak incelenmiştir. şverenlerin ş Kazalarıyla lgili Sorumlulukları Öncelikle şu hususu vurgulamakta yarar görülmüştür . ş kazasının bu tanımında. Bunlara uyulmaması kamu düzenini bozduğundan devlet bu hükümlere aykırılıkları idari yaptırımlara bağlamıştır (Caniklioğlu 2004). işçilerin çalışmaktan alıkonulmasıdır (Baycık 2007) Hukuki Sorumluluk Türk iş hukuku öğretisinde işverenin iş kazası ve meslek hastalığı nedeniyle oluşan zararları tazmin sorumluluğunun hukuki niteliği konusunda görüş ayrılığı vardır. görevli olarak işyeri dış ında başka bir yere gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda. dari sorumluluk. maddesinde “ şveren adına hareket eden ve işin. Geniş kapsamlı olan idari ve hukuki sorumluluklar hakkında ayrıntıya girilmemiş. işin durdurulması veya işyerinin kapatılması. bilgilendirmek amacıyla özet açıklamalar aşağıda verilmiştir. b) şveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle sigortalı kendi adına ve hesabına bağımsız çalışıyorsa yürütmekte olduğu iş nedeniyle. idari para cezaları. sadece çalışanlara zarar veren olaylar söz konusudur. a) Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada. Kimi 142 .ş kazası. dari Sorumluluk 4857 sayılı ş Kanunu’nda ve bu kanuna dayanılarak çıkarılan tüzük ve yönetmeliklerde yer alan iş güvenliğine ilişkin hükümler emredici niteliktedirler. işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş geliş i sırasında. Yasa maddesinin (d) fıkrasında atıf yapılan (a) bendinde „hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılanlar„ ibaresi bulunmaktadır. şverenlerin sorumlulukları üç ana başlık altında incelenmektedir. d) Bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki emziren kadın sigortalının. işyerinin ve işletmenin yönetiminde görev alan kimselere işveren vekili denir. yasa koyucu çalışanın bedence veya ruhça zarar görmesi koşulunu esas almış ve bu zararın sonradan da ortaya çıkması olasılığını göz önünde bulundurmuştur. Devletin uyguladığı idari yaptırımlar.

münhasıran failin kiş isel ve ailevi durumu bakımından. Dolayısıyla. ş kazaları. neticenin meydana gelmesi halinde bilinçli taksir vardır. dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranışlar kusur nedeni olmaktadır. bu halde taksirli suça ilişkin ceza üçte birden yarısına kadar artırılır. Yargıtay da yerleşmiş içtihadıyla risk nazariyesine dayalı kusursuz sorumluluk esasını benimsediğini göstermiştir.yazarlar işverenin işçiyi gözetme borcundan doğan sorumluluğunu kusursuz sorumluluk esasına dayandırırlar. kanunun açıkça belirttiği hallerde cezalandırılır. herkes kendi kusurundan dolayı sorumlu olur. 143 . işveren vekilleri veya diğer elemanlar olabilir. Cezai Sorumluluk ve Yaptırımlar Bir iş kazası ölüm veya yaralanma ile sonuçlanmışsa olayda kusuru bulunan kişiler cezai açıdan sorumludurlar ve haklarında cezai yaptırımlar uygulanır. Taksir sözcüğü kusurda bulunma. (4) Taksirle işlenen suçtan dolayı verilecek olan ceza failin kusuruna göre belirlenir. Dikkatsizlik. Borçlar Kanunu’nda esas olan kusura dayalı sorumluluktur (Baycık 2007). (3) Kişinin öngördüğü neticeyi istememesine karşın. bilinçli taksir halinde verilecek ceza yarıdan altıda bire kadar indirilebilir. Bu tür suçlarda kasıt söz konusu değildir. (2) Taksir. trafik kazaları. Her failin cezası kusuruna göre ayrı ayrı belirlenir. kusurlu olma durumu anlamındadır. (5) Birden fazla kişinin taksirle işlediği suçlarda. cinayet gibi trafik kazası sonucu ölümlere yol açan faillerin kısa bir süre hapis yattıktan sonra serbest kaldığı kamuoyunca eleştirilmiş. (6) Taksirli hareket sonucu neden olunan netice. Türk Ceza Hukuku’nda iş kazalarıyla ilgili suçlar “taksirli suçlar” olarak adlandırılmıştır. Bu kiş iler. Sorumluluk kusur esasına dayanmaktadır. yasa. işverenler. caydırıcı yaptırımların gerektiği vurgulanmıştı. bir mesleği icra ederken yapılan hata sonucu şahsa zarar vermek (örneğin bir hekimin tedavi veya ameliyat sırasındaki hatasıyla hastasına zarar vermesi) gibi. tüzük. Hatırlanacağı gibi yürürlükten kaldırılan 765 Sayılı Türk Ceza Kanunu’nun uygulandığ ı dönemde taksirli suçlar için öngörülen yaptırımların çok yetersiz olduğu sıkça gündeme gelmiş. dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık dolayısıyla. Kamu davası sonucunda suçu sabit görülen sanıklar hakkında Türk Ceza Kanunu’nun aşağıdaki maddelerine göre hüküm verilir. özensizlik sonucu bir şahsa zarar vermek biçiminde oluşan suçlardır. artık bir cezanın hükmedilmesini gereksiz kılacak derecede mağdur olmasına yol açmışsa ceza verilmez. Türk Ceza Kanunu’nun konuyla ilgili maddesi şöyledir: Taksir (madde 22) (1) Taksirle işlenen fiiller. yönetmelik ve diğer hukuksal düzenlemelerde belirtilen iş güvenliği kurallarına. 2004 yılında çıkarılan ve önemli maddelerinin büyük çoğunluğu 1 Nisan 2005’te yürürlüğe giren yeni Türk Ceza Kanunu’nda ayrıca “bilinçli taksir” kavramı tanımlanmıştır. daha ağır. bir davranış ın suçun kanuni tanımında belirtilen neticesi öngörülmeyerek gerçekleştirilmesidir.

yüzünde sabit ize. (3) Taksirle yaralama fiili. neticenin meydana gelmesi halinde bilinçli taksir vardır. altı aydan üç yıla kadar hapis cezasına hükmolunur. yarısı oranında artırılır. kurallara uygun araç kullanan sürücünün. Şehir içinde hız sınırını aşmaksızın. birinci fıkraya göre belirlenen ceza. birden fazla insanın ölümüne ya da bir veya birden fazla kişinin ölümü ile birlikte bir veya birden fazla kişinin yaralanmasına neden olmuş ise. kişinin öngördüğü neticeyi istememesine karşın. (2) Taksirle yaralama fiili. bir davranışın suçun neticesi öngörülmeyerek gerçekleştirilmesi halinde taksir. kişi iki yıldan onbeş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. bir kat artırılır. gebe bir kadının çocuğunun düşmesine. üç aydan bir yıla kadar hapis veya adli para cezası ile cezalandırılır. Taksirle yaralama (madde 89) (1) Taksirle başkasının vücuduna acı veren veya sağlığının ya da algılama yeteneğinin bozulmasına neden olan kişi. şehir içinde 100-120 km/saat hızla araç kullanmış ve benzer bir kazayı yapmış ise böyle bir olayda bilinçli taksir 144 . bu maddenin kapsamına giren suçların soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlıdır. birinci fıkraya göre belirlenen ceza. alkol almış. konuşmasında sürekli zorluğa. duyularından veya organlarından birinin işlevinin sürekli zayıflamasına. mağdurun. uzun süreli de olsa adli para cezasına çevrilebileceği ancak bu hükmün bilinçli taksir halinde uygulanmayacağ ı belirtilmiştir (madde50/4). mağdurun. iki yıldan altı yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Taksir ve Bilinçli Taksire Örnekler Tipik örnekler trafik kazalarından verilebilir. aracın ön lastiğinin patlaması sonucu kaldırıma çıkıp bir yayaya çarpması biçiminde gerçekleşen olayda taksir söz konusudur.Taksirle öldürme (madde 85) (1) Taksirle bir insanın ölümüne neden olan kişi. neden olmuşsa. dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık dolayısıyla. TCK ‘ da. neden olmuşsa. (4) Fiilin birden fazla kişinin yaralanmasına neden olması halinde. yüzünün sürekli değişikliğine. (2) Fiil. Bilinçli Taksir Kavramı ve Önemi Yeni ceza yasasındaki tanımlara göre. (5) Bilinçli taksir hâli hariç olmak üzere. gebe bir kadının çocuğunun vaktinden önce doğmasına. konuşma ya da çocuk yapma yeteneklerinin kaybolmasına. yaşamını tehlikeye sokan bir duruma. Sürücü böyle bir kaza yapacağını öngörmemiştir. iyileşmesi olanağı bulunmayan bir hastalığa veya bitkisel hayata girmesine. Yani sürücünün araç lastiklerinin yıpranmışlığını kontrol etmemesi. Şayet sürücü. taksirli suçlardan dolayı hükmolunan hapis cezasının. özensizliği söz konusudur. vücudunda kemik kırılmasına. Yani her iki kavram arasındaki temel fark neticenin öngörülmemesi veya öngörülmesidir. yenisiyle değiştirmemesi gibi bir dikkatsizliği. duyularından veya organlarından birinin işlevinin yitirilmesine.

ustanın ağırlığını taşımayan (dolayısıyla yetersiz bir imalat olan ) korkuluk yıkılmış ve usta aşağıya düşmüştür.vardır. kendini tutamayan. bir göçük olabileceğini öngörmemektedir. boşluk kenarında kalıp söken ustanın bir an için dengesini kaybedip aşağıya düşebileceği öngörülen bir durumdur. Bu olayda şantiye şefi önlem aldığını düşünmekte ve ustanın aşağıya düşebileceğini öngörmemektedir dolayısıyla taksir söz konusudur. birden fazla insanın ölümüne ya da bir veya birden fazla kişinin ölümü ile birlikte bir veya birden fazla kişinin yaralanmasına neden olmuş ise. kendini tutamayan. Bir bina inşaatının onuncu katında boşluk tarafında kiriş kalıbının söküm iş i yapılacaktır. kanal içinde çalışan işçilerin göçük altında kalabileceği öngörülen bir durumdur. Zira bu koşullarda araç kullanan aklıselim sahibi bir insan kaza yapacağını öngörür. Bilinçli taksir olduğu için. güvenlik kemeri vermemiş. derinlikteki kanal kenarının göçebileceği. olayın . binanın onuncu katında. Şantiye şefinin korkuluk imalatıyla ilgili özensizliği. bir tabure üzerine çıkarak çalışan usta dengesini kaybederek aşağıya düşmüş olsaydı bilinçli taksir söz konusu olurdu. Taksirle öldürme suçunda fiil. yumuşak toprak zeminde şevsiz açılmış. Bilinçli Taksirin Cezai Yaptırım Bakımından Önemi nşaat işverenlerinin. söküm işini yapacak ustayı bu iskelede çalıştırmış. Şantiye şefi korkuluklu iskele yaptırmış. yukarıda açıklandığı gibi bu hapis cezasının para cezasına çevrilmesi de mümkün değildir. kazı kenarının göçmesine engel olamamış işçiler göçük altında kalmışlardır.00 m. Şayet şantiye şefi aynı iş i yapması için ustayı görevlendirmiş ancak korkuluklu iskele ya da aşağıya düşmeyi önleyecek benzeri bir tertibat yaptırmamış. Yani şantiye şefi gerekli önlemi aldığını düşünmekte. örneğin 3. yumuşak toprak zeminde şevsiz açılmış 3. işveren vekili sıfatıyla görev yapan meslektaşların özellikle dikkat etmesi gereken husus yaşanan bir iş kazasında bilinçli taksir olması halinde mahkemece hükmolunacak hapis cezasının çok önemli olabileceğidir. dikkatsizliği kusur nedenidir.00 m. kişi iki yıldan 15 yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılmaktadır. Bu yaptırım göz ardı edilemeyecek önemde olup genç bir mühendisin tüm yaşamını karartacak niteliktedir. Şayet bu şantiye şefi aynı kanalda iksa tertibatı yaptırmadan işçileri çalıştırmış ve işçiler göçük altında kalmış olsalardı bilinçli taksir söz konusu olurdu. Yani sanığa 15 yıl hapis cezası verebilir. Yukarıda açıklanan TCK maddelerinden anlaşılacağı gibi bilinçli taksir halinde verilecek hapis cezası üçte birinden yarısına kadar artırılabilmektedir. Bilinçli taksir olduğu için bu hapis cezası yarısına kadar artırılabilir ve sonuç olarak sanık 22. Yukarıda verilen kanal kazısı kenarının göçmesi örneğinde şayet bilinçli taksir varsa ve olayda birden fazla işçi ölmüş ya da bir ölüm ve bunun yanı sıra yaralanan işçi veya işçiler varsa mahkeme.5 yıl hapis cezasına mahkum olabilir. dayanım bakımından yetersizliği gibi) iksa.sanığın niteliğine ve kusur durumuna göre (bu koşullar olumsuzsa) hapis cezasını üst sınırdan uygulayabilir. 145 . derinlikteki kanalizasyon kazısı kenarlarına iksa tertibatı yaptırmış ancak yapılan iksadaki hatalı bir imalat nedeniyle (örneğin kullanılan ahşap elemanların boyut. dengesini kaybeden usta korkuluk üzerine düşmüş. Böyle bir olayda taksir söz konusudur. nşaat sektöründeki uygulamalardan şu örnekler verilebilir: Bir şantiye şefi. Zira. Hiçbir önlem alınmadan.

Savcı soruşturma evresinde gerek görüyorsa bilirkiş i incelemesi de yaptırabilir. işlenen suç dolayısıyla TCK ‘ da öngörülen cezalardan hangisine hükmedilmesinin istendiği belirtilir. Gerçeğin araştırılması için emrindeki adli kolluk görevlileri marifetiyle şüphelinin (veya şüphelilerin) lehine ve aleyhine olan delilleri toplayarak muhafaza altına almak ve şüphelinin haklarını korumakla yükümlüdür. Şüphelinin sadece aleyhine olan hususlar değil. o yer yetkili kolluk kuvvetlerine derhal bildirme yükümlülüğü bulunmaktadır (madde13). şüpheli kavramı “soruşturma evresinde suç şüphesi altında bulunan kiş i” . kamu davasının açılması. ddianame görevli ve yetkili mahkemeye hitaben düzenlenir.Kamu Davasının Açılması ve Dava Süreciyle lgili Özet Bilgiler Bu bölümde. ş kazalarında. birden fazla ölüm veya bir ölüm ve bir yada daha fazla yaralanma meydana gelmişse verilecek hapis cezasının üst sınırı 10 yılı aştığı için dava Ağır Ceza Mahkemesi’nde açılır. Olay mahallinde yapılan inceleme ve tespitler tutanağa bağlanır. Türk Ceza Kanunu ve Ceza Muhakemeleri Kanunu’ndaki esaslar çerçevesinde ve özet bilgiler halinde açıklanmaya çalışılmıştır. ddianamenin sonuç kısmında. lehine olan hususlar da ileri sürülür. 2 yıl ve daha az ceza gerektiren davalar Sulh Ceza Mahkemesi’ nde. diğer davalar Asliye Ceza Mahkemesi’nde açılır. soruşturma evresi sonunda. ihbar veya başka bir suretle olayı öğrenir öğrenmez kamu davasını açmaya yer olup olmadığına karar vermek üzere soruşturmayı başlatır. aynı zamanda tüm toplumun mağduriyeti söz konusudur. Bu yapılmasa da. suçu oluşturan olaylar mevcut delillerle ilişkilendirilerek açıklanır. kovuşturma kavramı “iddianamenin kabulüyle başlayıp hükmün kesinleşmesine kadar geçen evre “ sanık kavramı “ kovuşturmanın başlamasından itibaren hükmün kesinleşmesine kadar suç şüphesi altında bulunan kişi” olarak tanımlanmıştır (madde 2). ddianamenin Hazırlanması ve Mahkemeye Sunulması Kamu davası Cumhuriyet savcısı tarafından açılır. Bu nedenle ceza davaları toplumun yani kamunun temsilcisi olarak Cumhuriyet Savcısı tarafından takip edilir ve “kamu davası” olarak adlandırılır. dava sürecindeki önemli aşamalar ve meslektaşlarımızın bilmesinde yarar görülen önemli hususlar. Soruşturma evresi sonunda toplanan deliller suçun işlendiği hususunda yeterli şüphe oluşturuyorsa savcı bir iddianame hazırlar. kamu davasının açılması için yeterli şüphe oluşturacak delil elde edilememesi halinde kovuşturmaya (yargılamaya) yer olmadığına 146 . ddianamede şüphelinin (veya şüphelilerin) ve suçtan zarar görenlerin varsa müdafilerinin kimlikleri. Cumhuriyet Savcısı. Kovuşturmaya Yer Olmadığı Kararı (Takipsizlik Kararı) Savcı. şlenen bir suç nedeniyle sadece suçtan zarar gören kiş inin değil. Soruşturma Evresi Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu uyarınca işverenlerin iş kazasını. yaşanan bir iş kazası sonunda başlayan adli süreç. yüklenen suç ve ilgili kanun maddeleri. Ceza Muhakemesi Kanunu’nda soruşturma kavramı “ Kanun’a göre yetkili mercilerce suç şüphesinin öğrenilmesinden iddianamenin kabulüne kadar geçen evre”.

saklanması. Örneğin bir yurttaş. Ancak suç dolayısıyla kanunda öngörülen güvenlik tedbiri niteliğindeki yaptırımlar saklıdır” hükmü yer almaktadır. Tutuklama Ceza Muhakemesi Kanunu’nda. Soruşturma evresinde şüphelinin tutuklanmasına Cumhuriyet savcısının istemi üzerine sulh ceza hâkimi tarafından. Eski ceza yasasında olayda zarar gören kişinin 10 günden az geçici işgöremez durumda kalması (yani 10 günden az rapor alması) halinde kamu davasının açılması zarar gören kiş inin şikâyetçi olmasına bağlı idi.karar verir (takipsizlik kararı). Ceza Sorumluluğunun Şahsiliği Türk Ceza Kanunu’ nun 20. taksirle yaralama suçları için uzlaştırma girişiminde bulunulacağı yasada belirtilmiştir (madde 253) . delilleri yok etme gizleme veya değiştirme. suçtan zarar görenin şikâyetçi olması koşuluna bağlıdır. Zira işveren çalıştırdığı elemanın veya elemanların kusurundan kaynaklanan iş kazasındaki maddi zararlardan hukuksal açıdan sorumludur (kusursuz sorumluluk) . Olayda kusurlu olduğu şüphesi bulunan kişiler aleyhine kamu davası açılabilir. uzlaşmanın nasıl gerçekleşeceği ayrıntılı olarak açıklanmıştır. Ceza Muhakemesi Kanunu’nda hangi suçlar için uzlaştırma yoluna gidilebileceği. saha mühendisinin ya da bir başka şantiye görevlisinin kusurundan kaynaklanan bir iş kazası nedeniyle. mağdur veya başkaları üzerinde baskı yapma hususlarında kuvvetli şüphe bulunması tutuklama nedenleri arasında sayılmıştır. belediyenin açtığın bir çukura düşerek yaralanmış veya yaşamını yitirmişse bu olayla ilgili kamu davası belediye aleyhine değil. Diğer yaralanmalarda şikâyete bağlı olmaksızın kamu davası açılıyordu. Uzlaşma Ceza yasasının getirdiği yeni uygulamalardan biri de uzlaşmadır. belediyenin o çukurla ilgili önlemleri alma yükümlülüğünü taşıyan elemanı veya elemanları aleyhine açılır. kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren olguların ve bir tutuklama nedeninin bulunması halinde şüpheli veya sanık hakkında tutuklama kararı verilebileceği belirtilmiştir (madde100). şüpheli veya sanığın kaçması. Yasada. maddesinde “ Ceza sorumluluğu şahsidir. Soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı suçlar. Kimse başkasının fiilinden dolayı sorumlu tutulamaz. Oysa cezai sorumluluk şahsidir. Tüzel kişiler hakkında ceza yaptırımı uygulanamaz. bilinçli taksir hali hariç olmak üzere suçtan zarar gören kişi davacı olmadığı takdirde kamu davası açılmaz. uzlaşma sağlandığ ı takdirde kamu davası açılmamaktadır. Ceza yasamızdaki bu madde uyarınca tüzel kişiler hakkında da kamu davası açılamamaktadır. Özet olarak bu kavram ile amaçlanan. ş kazalarıyla ilgili tazminat davaları tüzel kişilik (örneğin işveren inşaat firması) ya da olayda herhangi bir kişisel kusuru bulunmasa dahi işveren kişi aleyhine açılabilmektedir. Dolayısıyla yaralanma ile sonuçlanan iş kazalarında Cumhuriyet Savcısı’nın tarafların uzlaştırılması doğrultusunda girişimi ve yürüttüğü bir süreç söz konusu olmakta. Ayrıca taksirle yaralama suçlarında soruşturma ve kovuşturma. olayda kusuru bulunmayan işveren aleyhine kamu davası açılması söz konusu değildir. 147 . şüpheli ile mağdurun veya suçtan zarar görenin uzlaştırılması ve kamu davasının açılmamasıdır. tanık. kovuşturma evresinde sanığın tutuklanmasına Cumhuriyet savcısının istemi üzerine veya re’sen mahkemece karar verilir. Yani şantiyede şantiye şefinin. Bu nedenle.

Katılan (Müdahil) Kavramı ş kazası sonucu mağdur olanlar. Katılma. Mahkeme karar için bir kanaate 148 . Örneğin 2009/55 Esas sayılı bir dosya numarası. Bilirkişiler. il adli yargı adalet komisyonları tarafından her yıl düzenlenen bir listede yer alan gerçek veya tüzel kişiler arasından seçilirler. Cumhuriyet savcısının. sanığın kaçabileceği şüphesini artırmakta. vekiline. Yasal açıdan bir hata veya eksiklik varsa hazırlayan savcıya iade edilir. belirtilen listelere girmeyenler arasından da bilirkişi seçilebilir. Bilirkişiye raporunu sunması için işin niteliğine göre uygun bir süre verilir. başka bilirkişi görevlendirilir. tutuklama kararlarına daha sık rastlanabileceğini göstermektedir. yalnız bulundukları il bakımından yapılmış listelerden değil. iş kazalarında bilinçli taksirin bulunmasına bağlı olarak ağır hapis cezasının gündeme gelmesi. yoksa kabul edilir ve dava açılmış olur. Cumhuriyet savcıları ve hâkimler. katılan (müdahil) sıfatıyla duruşmalara söz sahibi olarak katılır. gerekirse aynı bilirkiş iden ek rapor istenebilir. Bilirkişi ncelemesi Çözümü uzmanlığı. suçtan zarar gören gerçek ve tüzel kişiler. Bilirkişi atanması ve gerekçe gösterilerek sayısının birden çok olarak saptanması. Bilirkişi incelemeleri tamamlandığında. ddianame çağrı kâğıdıyla birlikte sanığa (veya sanıklara) tebliğ olunur. Özel nedenlerle süre en çok üç ay daha uzatılabilir.5 yıl hapsin istenebilmesi. tirazlar muhakemece uygun bulunursa. Mahkeme bir duruşma günü ve saati tespit eder ve duruşmada hazır bulunması gereken kişileri çağırır. diğer illerde oluşturulmuş listelerden de bilirkişi seçebilirler. mahkemeye aittir. Dava dosyasına bir numara verilir. Cumhuriyet savcısının. sanığın (varsa avukatının) dinlenmesinden sonra katılma isteminin uygun olup olmadığına karar verir. katılanın. müdafiinin veya kanuni temsilcinin istemi üzerine karar verilebilir. Meslektaşlarımızın bu hususu da göz ardı etmemeleri gerekmektedir.Eski ceza yasasının yürürlükte olduğu dönemde inşaat iş kazaları nedeniyle tutuklamaya çok ender rastlanmaktaydı. müdafiine veya kanuni temsilciye süre verilir. o mahkemede 2009 yılında açılan 55. Bilirkişilere yemini yaptırılır ve bununla ilgili bir tutanak (yemin zaptı) düzenlenir. şüpheliye veya sanığa. kovuşturma (yargılama) evresinin her aşamasında. Davanın Açılması Cumhuriyet savcısı tarafından mahkemeye sunulan iddianame ve ekindeki soruşturma belgeleri mahkemece incelenir. Atama kararında. dava olduğunu göstermektedir. kovuşturma evresi başlar. daha önce de belirtildiği gibi ağır ihmali bulunan sanık için 22. özel veya teknik bilgiyi gerektiren hâllerde bilirkiş inin görüşünün alınmasına mahkemece re'sen. yeni bilirkiş i incelemesi yapılması veya itirazların bildirilmesi için istemde bulunabilmelerini sağlamak üzere Cumhuriyet savcısına. kamu davasının açılmasından sonra mahkemeye dilekçe verilmesi veya katılma istemini içeren sözlü başvurunun duruşma tutanağına geçirilmesi suretiyle olur. Yeni yasa uyarınca. Mahkeme. Olayın niteliğine göre bilirkiş iye olay mahallinde keşif yaptırılabileceği gibi sadece dosya üzerinde inceleme yaparak raporunu düzenlemesi istenebilir. hüküm verilinceye kadar şikâyetçi olduklarını bildirerek kamu davasına katılabilirler. Kamu Davasına Katılma. şüphelinin veya sanığın. stemi uygun bulunan kişi veya kişiler. gerekçesi de gösterilmek suretiyle. katılana. Bu süre üç ayı geçemez. vekilinin.

bilinçli taksir kapsamına giren asli kusurlu sanık 22. hükmün kesinleşmesini engeller. Yargıtay. Mahkeme Kararı ve Yargıtay (Temyiz) Evresi Kovuşturma ( yargılama ) evresinde mahkeme. sekiz paydasına göre dağıtılırdı. Eski yasada kusur. Yukarıda özet bilgilerle açıklanmaya çalış ılan cezai yaptırımların . Süresi içinde yapılan temyiz başvurusu. hükmün açıklanmasından itibaren yedi gün içinde hükmü veren mahkemeye bir dilekçe verilmesi veya bir beyanda bulunulması suretiyle yapılır. Olayda kusuruz olduğu kanaatine varılan sanık veya sanıklar hakkında beraat kararı verilir. mahkeme kararını hukuka uygun bulursa onaylar ve hüküm kesinleşmiş olur. Temyiz istemi. Bozma sebepleri ilamda ayrı ayrı gösterilir. Sonuç ve Öneriler nşaat işverenlerinin. Dosya mahkemeye geri gönderilir ve yargılamanın. Yukarıda açıklandığı gibi çok açık ve önemli bir ihmal sonucu meydana gelen iş kazasında birden fazla ölüm veya bir ölümün yanı sıra bir veya birkaç yaralanma olmuşsa. inşaat uygulamalarında sorumluluk üstlenen teknik elemanların öncelikle dikkat etmeleri gereken husus iş kazalarının insancıl yönüdür. olaydaki kusur durumu hakkında kesin bir kanaate varınca dava karara bağlanır. Yeni yasada şüpheli veya sanık “asli kusurlu” veya “tali kusurlu” olarak değerlendirilmektedir. • nşaat sektörümüzdeki iş kazası sayısının çokluğu ve özellikle yaşanan olayların sonuçlarının ağır olması dikkate alınarak. Bildiri konusu dışında kalan tazminat davalarındaki parasal tutarlar. Kusur bakımından çelişkili kanaatler açıklandığı için. bir kişinin ölümüyle sonuçlanan iş kazalarında 1-1. Yasada. her şeyden önce yükümlülüklerin bilincinde olmak. bazı davalarda çok sayıda farklı bilirkiş i raporu alındığına rastlanmıştır. • 149 . beyan tutanağa geçirilir ve tutanak hâkime onaylattırılır. yargılanan sanığın niteliğine vb. Bu konuda özellikle aşağıdaki hususlara dikkat çekmekte yarar görülmüştür. faktörlere bağlı olarak mahkemece takdir edilir. Birinci derecede önem taşıyan bu insancıl faktörün yanı sıra iş kazaları sonucu karşılaşılan yaptırımlar göz ardı edilemeyecek kadar önemlidir. yeni ceza yasasında önemli ölçüde ağırlaşmış olduğu görülmektedir. hapis cezasının alt ve üst sınırları belirtilmiş olup verilecek cezanın miktarı. Bu konudaki çabalar her şeyden önce yaşamını sürdürmek mücadelesi veren çalışanın can güvenliğini sağlama amacına yönelik olmalıdır.5 milyon TL.5 yıl hapis cezasına mahkûm olabilmektedir.varıncaya kadar süreç bu şekilde devam eder. bozma gerekçeleri doğrultusunda yeniden yapılması istenir. kusurun. yaşanan olayın. mertebesine ulaşabilmektedir. Özellikle bilinçli taksir kapsamına girebilecek hatalı uygulamalardan ve ihmallerden kaçınmak büyük önem taşımaktadır. Kusurlu bulunanlar hakkında ise kusur durumuna ve olayın niteliğine göre TCK madde 85 veya 89 ‘ da öngörülen hapis cezasına hükmolunur. iş güvenliği mevzuatında yer alan tüm güvenlik önlemlerinin eksiksiz uygulanmasına özen göstermek gerekmektedir. Mahkeme kararında hukuka aykırılık varsa Yargıtay bu kararı bozar.

s. Şantiye sorumlularının özellikle bu süreçte dikkatli olmaları. stanbul. bu doğrultuda yasal hak kullanılarak mahkemeden talepte bulunmak gerekmektedir.• Öte yandan bilinçli taksir kapsamına giren suçlarda verilen hapis cezaları idari para cezasına çevrilmemektedir. N. fotoğraf çekme gibi sağlıklı tespitler yapılmıyorsa bunları yapmakta büyük yarar vardır. Olay yeri inceleme ekipleri tarafından video kaydı. Türk Harp – ş Sendikası Eğitim Yayınları. Doktora Tezi. (2008) ş Güvenliği Ders notu. TÜ. Soruşturma evresindeki tespitler. ş Sağlığı ve Güvenliği Sempozyumu Bildiriler Kitabı. TÜ nşaat Fakültesi. lgili paragrafta belirtildiği gibi soruşturmayı yürüten savcının. Bilirkişi incelemelerinde de zaman zaman hatalı kanaatlere rastlanmaktadır. G. G. Yaşanan bazı olaylarda ve özellikle mahalli karakol elemanlarının olay yerindeki inceleme ve tespitlerinde sonradan telafisi güç eksiklik ve hatalara rastlanmıştır. (1993) Türkiye’de nşaat ş Kazalarının Analizi ve ş Güvenliği Sorunu. Dava sürecindeki bilirkiş i raporları mahkeme kararına dayanak oluşturmaktadır. ayrıntıları ilgili paragrafta açıklanan tutuklama durumu söz konusu olabilmektedir. Müngen. TÜ. (2004) şverenin ş Sağlığı ve Güvenliği Önlemleri Alma Yükümlülüğü. 47-52 Gürcanlı. • • Kaynaklar Baycık. 150 . (2007) nşaat Şantiyelerinde Bulanık Kümeler Yardımıyla ş Güvenliği Risk Analizi Yöntemi. s. Meslek Hastalıkları ve ş Kazaları Sempozyumu. açılacak davanın süreci ve sonucu bakımından önem taşımaktadır. nşaat Mühendisleri Odası. U. U. 41-62. Doktora Tezi. Caniklioğlu. Müngen. Bu nedenle bilirkişilerin konunun uzmanları arasından seçilmesine özen göstermek. şüpheli lehine olan delilleri de toplama ve şüphelinin haklarını koruma yükümlülüğü vardır. lehteki delillerin tutanaklara geçirilmesini sağlamaları gerekmektedir. Dolayısıyla. E. (2007) nşaat şyerlerinde şverenin ş Sağlığı ve Güvenliği Yükümlülükleri ve Sorumluluğu. Ankara.

Kamu hale Kurulu’nun verdiği kararlardaki oy birlikteliği ve karar sonuçlarına ait analizlere de yer verilmiştir. Belediyelerde ihaleleri yapılan 2004 yılına ait 25 adet. itiraz edenin türü. Bu çalışmanın amacı.edu. 151 . Kamu hale Kurumu.edu. 26555 Eskişehir Tel: 0222 321 35 50 E-Posta: serkankivrak@anadolu. 2005 yılına ait 34 adet. Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği. ülkemizde uygulanmakta olan 4734 sayılı Kamu hale Kanunu’nun yapım işleri ihaleleri uygulamalarındaki ihale uyuşmazlıklarının irdelenmesi suretiyle karşılaşılan problemleri tespit etmek ve bu tespitlere yönelik olarak çözüm önerileri sunmaktır. yapılan çalışmada itiraz yapılan ihalenin türü. 2006 yılına ait 60 adet. Bu doğrultuda 4734 sayılı Kamu hale Kanunu’nun uygulanması esnasında yapım işleri ihalelerine yönelik Kamu hale Kurumu’na yapılan 326 adet şikâyet başvurusu incelenmiştir. ncelemeler yapılırken ihalelerle ilgili itirazların Kamu hale Kanunu’nun ve Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği’nin hangi maddelerine istinaden yapıldığı ve bu suretle uyuşmazlıkların hangi noktalarda yo ğunlaştığı tespit edilmiştir. Ayrıca. Kamu kurumlarında görev yapan 1’i sayıştay denetçisi ve 5’i inşaat mühendisi olmak üzere toplam 6 kiş i ile yüz yüze görüşmeler sonucunda Kamu hale Kanunu’nun yapım işleri ihaleleri uygulamalarındaki uyuşmazlıkların yoğunlaştığı noktalar irdelenmiş ve incelemeler sonucunda kanundaki eksiklerin giderilmesi yönünde gerekli önermelerde bulunulmuştur.4734 Sayılı Kamu hale Kanunu’nun Yapım şleri haleleri Uygulamalarında Karşılaşılan hale Uyuşmazlıkları ve Çözüm Önerileri Gökhan Çiçek Serkan Kıvrak Anadolu Üniversitesi nşaat Mühendisliği Bölümü ki Eylül Kampüsü. 26555 Eskişehir Tel: 0222 321 35 50 E-Posta: gokhana@anadolu.tr Öz Ülkemizde uygulanmakta olan 4734 sayılı Kamu hale Kanunu’nda çeşitli aksaklıklar mevcuttur.tr Tepebaşı Belediyesi.tr Gökhan Arslan Anadolu Üniversitesi nşaat Mühendisliği Bölümü ki Eylül Kampüsü. 4734 sayılı Kamu hale Kanunu düzenine ilişkin Kamu hale Kurumu tarafından düzenlenen ikincil mevzuatla birlikte kanunun uygulanabilirlik düzeyi yükseltilmeye çalış ılmıştır. Anahtar sözcükler: Kamu hale Kanunu. 26130 Eskişehir Tel: 0222 211 40 00 E-Posta: gcicek@anadolu.edu. 2007 yılına ait 143 adet ve 2008 yılının ilk 5 ayına ait 64 adet yapım iş leri ile ilgili Kamu hale Kurumu’na yapılan itiraz başvurusu Kamu hale Kurumu’nun web adresinden temin edilmek suretiyle Ekim 2007 – Haziran 2008 tarihleri arasında irdelenmiştir.

Bu kanun. itiraz edenin türü. Belirtilen amaç doğrultusunda belediyelerde ihaleleri yapılan 2004 yılına ait 25 adet. Köksal. Ülkemizde Avrupa Birliği'ne tam üye olma çabaları kapsamında hukuksal alanda çeşitli değişiklikler yapılmakta ve uyum yasaları çıkarılmaktadır. Kamu kurumlarında görev yapan 1’i sayıştay denetçisi ve 5’i inşaat mühendisi olmak üzere toplam 6 kişi ile yüz yüze görüşmeler sonucunda Kamu hale Kanunu’nun yapım işleri ihaleleri uygulamalarındaki uyuşmazlıkların yoğunlaştığ ı noktalar irdelenmiş ve incelemeler sonucunda kanundaki eksiklerin giderilmesi yönünde gerekli önermelerde bulunulmuştur. ülkemizde uygulanmakta olan 4734 sayılı Kamu hale Kanunu’nun yapım işleri ihaleleri uygulamalarındaki ihale uyuşmazlıklarının irdelenmesi suretiyle karşılaşılan problemleri tespit etmek ve bu tespitlere yönelik olarak çözüm önerileri sunmaktır. Analizlerde uyuşmazlık konusu olmayan maddelere yer verilmemiştir. Ayrıca yapılan çalışmada itiraz yapılan ihalenin türü. ncelemeler yapılırken ihalelerle ilgili itirazların Kamu hale Kanunu’nun ve Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği’nin hangi maddelerine istinaden yapıldığı ve bu suretle uyuşmazlıkların hangi noktalarda yoğunlaştığı tespit edilmiştir. Yücel. Kamu hale Kanunu’nda belirtildiği üzere açık ihale usulünün esas ihale usulü olarak benimsendiği ortaya çıkmıştır. aynı konuya ilişkin farklı veya hatalı uygulamaların yapılıyor olması. Gencer. Kamu hale Kanunu ile getirilen yeni ihale düzenine ilişkin çerçeve hükümler. 2003).Giriş Kamu kuruluşlarının mal. 2007 yılına ait 143 adet ve 2008 yılının ilk 5 ayına ait 64 adet yapım iş leri ile ilgili Kamu hale Kurumu’na yapılan itiraz başvurusu Kamu hale Kurumu’nun web adresinden temin edilmek suretiyle Ekim 2007 – Haziran 2008 tarihleri arasında irdelenmiştir. Dolayısıyla. hizmet ve yapım işleri alımları ülke ekonomisi içerisinde önemli bir paya sahiptir. 2006. Araştırma Bu çalışmanın amacı. Dolayısıyla kanunun işleyiş süreci içerisinde uyuşmazlıklar ortaya çıkmıştır. 2005. uygulamada ortaya çıkan aksaklıkları gidermede yetersiz kaldığı ve bütün kamu kurumlarını kapsamadığı gerekçeleriyle yeni mevzuat düzenleme çabaları başlatılmış ve 4734 sayılı Kamu hale Kanunu kabul edilmiştir ( ğdeler. 152 . Kamu hale Kurumu tarafından hazırlanan ikincil mevzuatlarla uygulanabilir hale getirilmeye çalış ılmıştır. 2003). Kamu hale Kanunu’nda yapılması gerekli olan değişikliklerin önemli bir derecede olduğunun göstergesidir (Karapınar. 4734 sayılı Kamu hale Kanunu ihale sistemimizde önemli değişikliklere neden olmuştur. 2005. 2003. Bu bağlamda 2886 sayılı Devlet hale Kanunu’nun günümüzün değişen ihtiyaçlarına cevap vermediği. Araştırma Sonuçları Genel olarak bakıldığında itiraz edilen 326 adet ihalenin 257 adedi (%79) açık ihale usulüyle yapılmıştır (Şekil 1). 2005 yılına ait 34 adet. 2006 yılına ait 60 adet. karar ve içtihatların henüz oluşamamış olması. Budak. daha önce uygulanmakta olan kanunlardan çok farklı bir yapıya sahiptir. Fakat değişik yorum ve anlamalara meydan verir hükümlere ilişkin kesin görüş. Kamu hale Kurulu’nun verdiği kararlardaki oy birlikteliği ve karar sonuçlarına ait analizlere de yer verilmiştir.

Ar. 2006 yılında yapılan itirazlar Kamu hale Kanunu açısından incelendiğinde uyuşmazlıkların.300 250 hale Sayısı 200 150 100 50 0 257 47 18 Açık Belli st. birinci olarak 10 adet uyuşmazlık (%25) ile Kamu hale Kanunu’nun “Aşırı düşük teklifler” başlıklı 38 inci maddesinde. “ hale ve ön yeterlik dokümanının hazırlanması” başlıklı 19 uncu maddesi ve “Makine ve diğer ekipmana ilişkin belgeler” başlıklı 42 inci maddelerinde yoğunlaştığı görülmektedir. 2004 yılında Kamu hale Kurulu’nun verdiği kararlar ve Kamu hale Kurumu’na yapılan itirazlar Kamu hale Kanunu açısından incelendiğinde uyuşmazlıkların. birinci olarak 14 adet uyuşmazlık (%25) ile Kamu hale Kanunu’nun “ haleye katılımda yeterlik kuralları” başlıklı 10 uncu maddesinde. ikinci olarak 12 adet uyuşmazlık (%12) ile Kamu hale Kanunu’nun “Aşırı düşük teklifler başlıklı” 38 inci maddesinde yoğunlaştığı görülmektedir. birinci olarak 12 adet uyuşmazlık (%13) ile Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Aş ırı düşük teklifler” başlıklı 65 inci maddesinde. birinci olarak 27 adet uyuşmazlık (%28) ile Kamu hale Kanunu’nun “ haleye katılımda yeterlik kuralları” başlıklı 10 uncu maddesinde. Aynı şekilde 2006 yılında yapılan itirazlar Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği açısından incelendiğinde uyuşmazlıkların. hale Tipi Pazarlık 4 Devlet hale Kanunu Şekil 1 Kamu hale Kurumuna yapılan itirazların ihale türleri. Aynı şekilde 2004 yılında Kamu hale Kurulu’nun verdiğ i kararlar ve Kamu hale Kurumu’na yapılan itirazlar Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği açısından incelendiğinde uyuşmazlıkların. “Yaklaşık maliyet” başlıklı 7 inci maddesi. ikinci olarak 6 adet uyuşmazlık (%16) ile Kamu hale Kanunu’nun “ haleye katılımda yeterlik kuralları” başlıklı 10 uncu maddesinde yoğunlaştığı görülmektedir. birinci olarak 10 adet uyuşmazlık (%22) ile Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Aşırı düşük teklifler” başlıklı 65 inci maddesinde ve ikinci olarak 4’er adet uyuşmazlık (%9) ile Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Temel ilkeler” başlıklı 4 üncü maddesi. 2005 yılında itirazlar Kamu hale Kanunu açısından incelendiğinde uyuşmazlıkların. Aynı şekilde itirazlar Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği açısından incelendiğinde uyuşmazlıkların. ikinci olarak 9 adet uyuşmazlık (%16) ile Kamu hale Kanunu’nun “Aşırı düşük teklifler” başlıklı 38 inci maddesinde yoğunlaştığı görülmektedir. birinci olarak 9 adet uyuşmazlık (%17) ile Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Aşırı düşük teklifler” başlıklı 65 inci maddesinde ikinci olarak 6 adet uyuşmazlık (%11) ile Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “ ş deneyim belgeleri” başlıklı 40 ıncı maddesinde yoğunlaştığı görülmektedir. ikinci olarak 8 adet 153 .

2008 yılında ise Kamu hale Kanunu açısından incelendiğinde uyuşmazlıkların. birinci olarak 43 adet uyuşmazlık (%26) ile Kamu hale Kanunu’nun “ haleye katılımda yeterlik kuralları” başlıklı 10 uncu maddesinde ikinci olarak 28 adet uyuşmazlık (%17) ile Kamu hale Kanunu’nun “Pazarlık usulü” başlıklı 21 inci maddesinde yoğunlaştığı görülmektedir. Düzeltici şlem ptal Ret Karar Sonucu Şekil 2 Kamu hale Kurulu karar sonuçları.uyuşmazlık (%9) ile Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “ steklinin organizasyon yapısı ve personel durumu ile kaliteye ilişkin belgeler” başlıklı 41 inci maddesinde yoğunlaştığı görülmektedir. 2007 yılında yapılan itirazlar Kamu hale Kanunu açısından incelendiğinde uyuşmazlıkların. 4 Cumhuriyet Savcılığına Gön. 2007 yılında yapılan itirazlar Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği açısından incelendiğinde uyuşmazlıkların. 9 ptal Kararının ptali 6 Karar Vermeye Yer Yok 3 vedilik Kararı ptal 17 lgili dareyeBildirim. birinci olarak 28 adet uyuşmazlık (%15) ile Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Pazarlık usulü” başlıklı 17 inci maddesinde. 56 adet iptal (%17). 200 180 160 140 120 100 80 60 40 20 0 182 hale Sayısı 56 33 26 çişleri Bakanlığına Gön. 154 . Kamu hale Kurulu’nun verdiği kararlarda hem istekliler lehine hem de idareler lehine kararları eşit oranda verdiği söylenebilir. ikinci olarak 12 adet uyuşmazlık (%12) ile Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Pazarlık usulü” başlıklı 17 inci maddesinde yoğunlaştığ ı görülmektedir. ikinci olarak 14 adet uyuşmazlık (%14) ile Kamu hale Kanunu’nun “Temel ilkeler” başlıklı 5 inci maddesinde yoğunlaştığ ı görülmektedir. 33 adet düzeltici işlem tesis edilmesi (%10). Tüm yıllar birlikte analiz edildiğinde Kamu hale Kurulu’nun 182 adet ret (%53). birinci olarak 14 adet uyuşmazlık (%13) ile Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “ ş deneyim belgeleri” başlıklı 40 ıncı maddesinde. 26 adet konunun çişleri Bakanlığı’na gönderilmesi (%8) yönünde kararı mevcuttur (Şekil 2). Aynı şekilde. Aynı şekilde 2008 yılında Kamu hale Kurulu’nun verdiği kararlar ve Kamu hale Kurumu’na yapılan itirazlar Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliğ i açısından incelendiğinde uyuşmazlıkların. birinci olarak 21 adet uyuşmazlık (%21) ile Kamu hale Kanunu’nun “ haleye katılımda yeterlik kuralları” başlıklı 10 uncu maddesinde. ikinci olarak 21 adet uyuşmazlık (%11) ile Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Aşırı düşük teklifler” başlıklı 65 inci maddesinde yoğunlaştığı görülmektedir.

Aynı şekilde Şekil 5’e bakıldığında 2008 yılında Kamu hale Kurulu’nun verdiğ i kararlar ve Kamu hale Kurumu’na yapılan itirazlar Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği açısından incelendiğinde uyuşmazlıkların. birinci olarak 59 adet uyuşmazlık (%12) ile Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Aşırı düşük teklifler” başlıklı 38 inci maddesinde ikinci olarak 44 adet uyuşmazlık (%9) ile Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Pazarlık usulü” başlıklı 17 inci maddesinde ve üçüncü olarak 43 adet uyuşmazlık (%9) ile Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “ ş deneyim belgeleri” başlıklı 40 ıncı maddesinde yoğunlaştığ ı görülmektedir. aldığı kararların 214 adetini (%66) oybirliği ile 112 adetini (%34) ise oyçokluğuyla almıştır. 200 150 hale Sayısı 100 50 0 Tüzel Kişi Gerçek Kişi Öğretim Görevlisi Başkanlık stemi Ortak Girişim Diğer 73 36 16 13 181 7 tiraz Türü Şekil 3 Kamu hale Kurumu’na yapılan itirazların türleri. Sonuçlara bakıldığında şikâyet başvurularının %60 oranında kurumsal yapı türüne sahip istekliler tarafından yapıldığı görülmektedir. 13 adetini (%4) ortak girişimciler tarafından yapılan itirazlar oluşturmaktadır (Şekil 3). Kamu hale Kurulu 16 adet (%5) ihale ile ilgili olarak Kamu hale Kurumu Başkanlığı tarafından yapılan talep üzerine inceleme yapmıştır. Tüm yıllar göz önünde bulundurulduğunda Kamu hale Kurumu’na yapılan itirazların 181 adetini (%56) tüzel kişiler. birinci olarak 111 adet uyuşmazlık (%24) ile Kamu hale Kanunu’nun “ haleye katılımda yeterlik kuralları” başlıklı 10 uncu maddesinde ikinci olarak 61 adet uyuşmazlık (%13) ile Kamu hale Kanunu’nun “Aşırı düşük teklifler” başlıklı 38 inci maddesinde ve üçüncü olarak 44 adet uyuşmazlık (%10) ile Kamu hale Kanunu’nun “Pazarlık usulü” başlıklı 21 inci maddesinde yoğunlaştığı görülmektedir (Şekil 4). Benzer şekilde Gencer (2005) tarafından 2004 yılına ait yapım işleri ihalelerindeki uyuşmazlıkların incelendiği çalışmada şikâyet başvurularının %66 oranında kurumsal yapı türüne sahip istekliler tarafından yapıldığ ı tespit edilmiştir. Kamu hale Kurulu’nun verdiği kararlar ve Kamu hale Kurumu’na yapılan itirazlar Kamu hale Kanunu açısından incelendiğinde uyuşmazlıkların. 155 . Tüm yıllar göz önünde bulundurularak.Kamu hale Kurulu.

araştırmalar ve kişisel görüşmeler neticesinde Kamu hale Kanunu’nun yapım işleri ihaleleri uygulamalarında uyuşmazlıkların sayısının yıllara göre bir şekilde arttığı gözlenmektedir. araştırmalar ve yüz yüze görüşmeler (1 sayıştay denetçisi ve kamu kurumlarında görevli 5 inşaat mühendisi) sonucunda Kamu hale Kanunu’nun yapım iş leri ihaleleri uygulamalarındaki uyuşmazlıkların yoğunlaştığı noktalar belirlenmiş ve aşağıda maddeler halinde verilmiştir. 70 60 Uyuşmazlık Sayısı 50 40 30 20 10 30 61 24 16 4 32 22 17 24 18 2 33 1 34 3 36 5 37 38 39 40 3 41 4 42 2 44 1 45 55 2 61 62 1 63 ddaa 0 Kanun Maddesi Şekil 4 (devamı) tiraz maddeleri ve sayıları (Kamu hale Kanunu’na göre). Yapılan analizler. Şeffaflık ve Rekabet Kamu alımlarında rekabeti etkili bir biçimde sağlamak ve sürdürebilmek için alımlar hakkındaki ayrıntılı ve anlaşılır bilgilerin mümkün olan en geniş alanda ilan edilmesi 156 . Yapılan analizler.120 100 Uyuşmazlık Sayısı 80 60 111 44 40 20 1 0 3 5 6 7 9 10 11 12 13 15 17 20 21 24 26 27 28 35 9 1 1 5 11 3 1 1 3 2 4 11 5 2 29 Kanun Maddesi Şekil 4 tiraz maddeleri ve sayıları (Kamu hale Kanunu’na göre). Kamu hale Kanunu’nun istekliler ve idareler tarafından tam olarak anlaşılamaması ve hak arama sürecinin yeni algılanıyor olması uyuşmazlıkların artış sebebi olarak gösterilebilir.

Kamu hale Kurumu tarafından hangi evrakların eksik evrak olarak değerlendirilmesi gerektiği yönelik kesin ibarelerin bulunduğu bir düzenleme yapılmalıdır. yolsuzluk ve dolandırıcılıkla mücadele etmenin en önemli yolu alım sürecinin başından sonuna kadar mümkün olan en üst seviyede saydam tutulmasıdır. (Erol.gerekmektedir. 157 39 0 . 2006). 70 60 Uyuşmazlık Sayısı 50 40 30 20 10 0 ddaa 40 41 42 45 46 48 49 50 53 54 55 58 59 60 61 62 63 65 66 69 70 59 43 40 24 13 4 1 3 3 2 2 1 17 15 1 3 3 17 11 1 1 18 Yönetm elik Maddesi Şekil 5 (devamı) tiraz maddeleri ve sayıları (Yapım şleri haleleri Uyg.’ne göre). 50 45 40 Uyuşmazlık Sayısı 35 30 27 25 20 15 10 5 4 5 7 44 21 18 9 6 1 8 9 10 5 3 22 11 10 2 4 2 31 34 35 36 8 9 3 4 2 10 1 11 1 16 17 18 19 3 27 28 29 30 37 38 Yönetm elik Maddesi Şekil 5 tiraz maddeleri ve sayıları (Yapım şleri haleleri Uygulama Yön. ihalelere katılımı son derece kolaylaştıracağı gibi haksız rekabet ortamını da ortadan kaldıracaktır (Ustaömer. Kamu alımlarında etkinliği bozan siyasi himayecilik.’ne göre). Yön. Yeterlik Belgeleri ve Eksik Evrakların Tamamlattırılması steklilerin yeterliliklerini belirlemeye yönelik olarak "Ekonomik ve Mali Yeterlilik" ile " Mesleki ve Teknik Yeterlilik" kurallarının tek bir belge içerisinde toplanması. 2006).

Tespit edilen yaklaşık maliyetin. 2003). haksız rekabete yol açmayan. Bürokrasinin Yoğunluğu halelerin etkin ve verimli biçimde gerçekleştirilebilmesi için tüm sürelerin yeniden gözden geçirilmesinin uygun olacağı düşünülmektedir ( ğdeler. ihalelerde ihalelere verilen tekliflerin etkilenmemesini sağlayacak şekilde. 2003). sağlıklı bir ihale rejimi için büyük katkı sağlayacaktır (Küçük. Benzer şler Uyuşmazlıkların giderilmesine yönelik olarak Yapım şlerinde ş Deneyiminde Değerlendirilecek Benzer şlere Dair Tebliğ’in ekinde yer alan Benzer ş Grupları Listesi’nin tekrar revize edilmesi ve kapsamının genişletilmesi yeterli olacaktır. 2006). bu yönde değişiklilikler yapılmalıdır ( ğdeler. Bütün Tekliflerin Reddedilmesi ve halenin ptali halelerin iptaline yönelik uygulamada hukuki gerekçelerinin de içerisinde bulunduğu ihale iptali özel standart formu uygulamasına gidilerek idarelerin ve ihale yetkililerinin 158 . Konulacak bu sürenin minimum 2 gün olarak benimsenmesi faydalı olacaktır. denetim altında tutulan “ ş Deneyim Belgeleri”nin oluşturulması ve mesleki yetkinlik belgesine dönüştürülmesi. gizliliğ i esasından vazgeçilmeli ve Kamu hale Kanunu’nun ilgili maddelerinde. Yaklaşık Maliyet Sağlıklı bir yaklaşık maliyetin belirlenebilmesi için idarelerce yaklaşık maliyet komisyonu başlığı altında komisyonların ve bu komisyonları denetleyen mekanizmaların oluşturulması gerekmektedir.Aşırı Düşük Teklifler 4734 sayılı Kamu hale Kanunu’nun 38 inci maddesinde aşırı düşük tekliflerin tespit ve sorgusunun verimli bir şekilde yapılabilmesi için hangi bilgi ve belgelerden istifade edilebileceği ve hesaplamanın nasıl yapılacağına ilişkin resmi kriterlerin Kamu hale Kurumu tarafından belirlenerek gerekli değişikliklerin yapılması gerekmektedir. Aynı şekilde ihale işlemlerin hızlandırılmasına yönelik elektronik ortamda süreçlerin ilerletilebildiği yeni yöntemler benimsenmelidir. hale sürecinin uzamamasını sağlamak amacıyla idarelere veya Kamu hale Kurumuna yapılacak olan itirazlarda yatırılacak olan ücretlerin caydırıcı nitelikte olması gerekmektedir. ş Deneyim Belgeleri steklilerin ekonomik ve mali yeterlikleri yanı sıra mesleki ve teknik yeterliliklerinin net bir şekilde belirlenmesine yardımcı olan. halelerle ilgili şikâyet olması durumunda ihale süreci uzamaktadır. hale Dosyası Son Alım Tarihi Kamu hale Kanunu’nun ilgili maddesine ihale dosya bedeli esas alınmak suretiyle ihale dosya son alım tarihi ile ihale tarihi arasına bir süre konulmalıdır.

ihalelerde ihalelere verilen tekliflerin etkilenmemesini sağlayacak şekilde gizliliği esasından vazgeçilmelidir. rekabet ve eşitlik ilkelerinin daha kuvvetli bir zemine oturtturulması amacıyla “ haleye Katılım Yeterlik Belgesi” uygulaması hayata geçirilmelidir. Kamu hale Kanunu kamu ihalelerinde açıklık ve rekabet açısından yetersizdir. Ödenek ve Sözleşme Sözleşme türünün seçimi. Pazarlık Usulü Konu ile ilgili uyuşmazlıkların giderilmesi için Kamu hale Kurumu tarafından denetlenen. Eksik evrakların değerlendirilmesine yönelik olarak. hale 159 . 2007). Aşırı düşük tekliflerin tespit ve sorgusunun verimli bir şekilde yapılabilmesi için hangi bilgi ve belgelerden istifade edilebileceği ve hesaplamanın nasıl yapılacağına ilişkin resmi kriterlerin Kamu hale Kurumu tarafından belirlenerek gerekli değişikliklerin yapılması gerekmektedir. güçlendirme ve onarım işlerinde Kamu hale Kanunu ve ikincil mevzuatında düzenleme yapılarak Teklif Birim Fiyat sözleşme usulüne göre ihale yapılabilmesinin önü açılmalıdır (Akçay ve Manisalı. Yaklaşık maliyetin. Özellikle ihale öncesi uygulama projelerinin yapılmasının imkânsız olduğu. uygulamada yaşanan en önemli problemlerden birisidir. içerisinde hangi evrakların eksik evrak olup olmadığına dair açık ve net ibarelerin bulunduğu bir düzenleme yapılmalıdır. haleye katılımlarda isteklilerden istenen "Ekonomik ve Mali Yeterlilik" ile " Mesleki ve Teknik Yeterlilik" ile ilgili belgelerin azaltılması. ihale ilan kontrol mekanizması içerisinde ihale usul denetim mekanizmasına da yer verilmesi yeterli olacak ve yapı iş lerinin doğru olan ihale usulüyle yapılması sağlanacaktır. Tekliflerin Hazırlanması ve Sunulması steklilerin teklif dosyalarını hazırlarken konuyla ilgili olan tutumlarını ciddileştirmeleri durumunda uyuşmazlıklar ortadan kalkacaktır. lgili maddede öngörülen şartlar net olmasına karşın biraz esneklik içermesi birtakım sıkıntılar yaratmaktadır. Aynı şekilde Kamu hale Kanunu’nun 37 nci maddesinde tekliflerin değerlendirilmesine yönelik hükümler belirtilmiştir. Sonuçlar Yapılan bu çalış ma sonucunda yapım işleri ihaleleri uygulamalarında tespit edilebilen uyuşmazlıklar ve eksiklikler tespit edilmiş ve bunlara çözüm olabilecek önerilerde bulunulmuştur.ihaleleri hukuki gerekçelere dayandırmadan iptal edememeleri sağlanarak bu konuyla ilgili uyuşmazlıklara çözüm yolu bulunmuş olacaktır. Ek düzenlemelerin yapılması gerekmektedir. hale Dokümanı ve dari Şartnameler darelerce hazırlanacak ihale ilanları ve ihale dokümanlarının kontrol mekanizması oluşturularak denetlenmesi veya ilgili kurumlarda çalışan personellerin idareler ve Kamu hale Kurumu tarafından eğitilmelerine yönelik programların düzenlenmesiyle uzman personellerin yetiştirilmesi sağlanmalıdır. hale lanı.

H. (2003) Kamu hale Kanununun http://www. 453-464.. Köksal E. Dördüncü nşaat Yönetimi Kongresi. Yüksek Lisans Tezi.icisleri. Karapınar O. A.dosya bedeli esas alınmak suretiyle ihale dosya son alım tarihi ile ihale tarihi arasına minimum 2 gün olması şartıyla bir süre konulmalıdır. Eskişehir. Osmangazi Üniversitesi. Yüksek Lisans Tezi.intes. stanbul. ğdeler S. stanbul. stanbul. s. zmir. Ankara. s. K K. (2006) II. Fen Bilimleri Enstitüsü. (2006) ş Deneyim Belgeleri Sorunlar http://www. (2005) 4734 Sayılı K K ve 4735 Sayılı K SK Çerçevesinde. nşaat Mühendisleri Odası stanbul Şubesi. nşaat Mühendisleri Odası. Kaynaklar Akçay C. AB Uygulamaları Çerçevesinde Uygulamada Karşılaşılan Sorunlar Açısından ncelenmesi. Belirsizlikler ve Uygulama Farklılıklarının ncelenmesi. Kamu hale Kurumu. Sözleşme Aşamasına Kadar Geçen Sürede Karşılaşılan Sorunlar.gov. Manisalı E. Küçük M. (2006) 4734 Sayılı Kamu hale Kanunu’nun Uygulamasında Karşılaşılan Sorunlar çin Çözüm Önerileri. Fen Bilimleri Enstitüsü. nşaat Mühendisleri Odası. Elektronik ortamda ihalelerin yapılabileceği veya ihale süreçlerindeki işlemlerin elektronik ortam vasıtasıyla yapılabileceği uygulamalara geçiş süreci başlatılmalıdır. (2003) Kamu hale Kanunu ve Uygulamadaki Sorunlar. Bildiriler Kitabı.tr/06/dergi/?sayi=101&makale=174 ve Çözüm Önerileri. (2007) 4734 Sayılı Kamu hale Kanunu ve 4735 Sayılı Kamu hale Sözleşmeleri Kanununun. stanbul Teknik Üniversitesi. stanbul. 13-26. Üçüncü Yapı şletmesi Kongresi. s. (2003) Kamu hale Yasası ve Uygulamadaki Sorunlar.intes. Deneyim Yücel R. (2005) 2886 ve 4734 Sayılı hale Kanunlarının ncelenmesi ve Yapım şlerinde 4734 Sayılı Kamu hale Kanunu’nun Uygulamasında Karşılaşılan Sorunlar çin Çözüm Önerileri. Budak O.org. Gencer H.tr/06/dergi/?sayi=98&makale=91 Ustaömer H. 160 . stanbul Teknik Üniversitesi.org. (2006) Nasıl Bir ş http://www. Gencer. Yapım şlerinde. Bildiriler Kitabı. Erol K. Uluslararası Kamu Alımları Sempozyumu. stanbul.htm Getirdiği Sorunlar. (2005) Kamu hale Kanununa Göre Yapılan Yapım şleri halelerindeki Uyuşmazlıklar ve Uyuşmazlık Kararları Üzerine Bir Araştırma. 108.tr/_Icisleri/WPX/kik_sorunlari. Fen Bilimleri Enstitüsü. 101-107. Mali Hukuk. Sertifikası. Yüksek Lisans Tezi.

Adana 03223386394 E-posta: gayalp@cu. Bunun sonucunda binanın yapım ve kullanım aşamasında birçok sorunla ve eksiklikle karşılaşıldığı bir gerçektir. Mimarlık Bölümü. Mim. htiyaç programları. Yapı ile ilgili konsept oluşturulduktan sonra yapılması gereken önemli çalışmalardan birisi tasarım aşamasıdır. 161 . Etkin bir tasarımın yapılabilmesi için tasarım verilerinin belirlenmesi gerekir. htiyaçları tamamen karşılayabilecek mimari tasarıma ancak bu çalışmanın yapılması sonucunda başlanabilir.htiyaç Programı Hazırlama Sürecinin Proje Yönetimi Bağlamında rdelenmesine Yönelik Bir Uygulama: l Özel dare Binaları Gülden Gümüşburun Ayalp Ç. Müh. htiyaç programları. bir yandan beklenen hizmetleri. kullanıcının istek ve beklentilerine optimum düzeyde cevap verebilmesi için hazırlanmaktadır. işlevsel ve performans kayıpları olduğu belirlenmiştir. tanımlama. Müh. Ancak ülkemizde inşaat sektöründe birçok bina yapısı için ihtiyaç programı hazırlama aşamasına yeterli önem verilmediği bilinmektedir. Bu aşamanın başlangıcında ihtiyaç programının hazırlanması gerekmektedir.tr Öz Yapı üretim sürecinin ilk basamağı mimari tasarlama eylemidir. Sonuç olarak belirli bir ihtiyaç programına göre üretilmeyen yapılarda. 2000 ). Daha sonra belirlenen bir bölgede bulunan yedi adet il özel idare binaları incelenmiş. Fak. il özel idare binaları ile ilgili yasal mevzuat göz önüne alınarak söz konusu binalar için ihtiyaç programı belirlenmeye çalışılmıştır. Tasarım verilerinin saptandığı ihtiyaç programları oluşturulurken. konsept geliştirme. l özel idare binaları. Bu çalışmada. işleve bağlı gereksinimler araştırılır ve gereksinimlerin özelliklerine göre mekansal gereklilikler listeler halinde belirlenir. performans ve para kaybına neden olmaktadır.edu. Anahtar Sözcükler: htiyaç programı. Mim. üretim ve kullanım aşamalarından oluşmaktadır. Eksikliklerin telafisi için yapılan her çaba proje maliyetini arttırmakta.Ü.edu. Proje yönetimi. bina içinde yer alan organizasyonları tanımlarken. bu binalardan hangilerinin belirli bir ihtiyaç programı dahilinde üretilmediği saptanmış ve fiziksel mekan eksiklikleri tespit edilmiştir.Ü. Giriş Proje hayat döngüsü süreci.tr Erkin Erten Ç. öte yandan binanın nicesel ve nitesel yönlerinden fiziksel özelliklerini anlatır ( Yeğin. Mimarlık Bölümü. fonksiyonları. yapım ve kullanım aşamasında ciddi boyutlarda parasal. tasarım. Fak. zaman. yapının. Adana 03223386394 E-posta: eerten@cu.

toplantıya 162 . yer alan mekanlar tespit edilmiş. encümen üyelerinin gerektiğinde genel sekreterin katılımıyla gerçekleşmektedir. l genel meclisi toplantıları meclis üyelerinin. son yasal düzenlemedeki işleyiş ve görev tanımları dikkate alınarak bir ihtiyaç programı hazırlanmıştır. Meclis Salonu ve Birimleri “ l genel meclisi il özel idaresi yönetiminin karar organıdır. Bir yüksek lisans çalışması olarak gerçekleştirilen çalışmada.htiyaç programları. bina kullanıcılarıyla ilgili görüşmeler yapılmıştır. bunun sonucunda da. il genel meclisi kendi belirdiği bir aylık tatil hariç her ayın ilk haftası toplanacaktır. Meclis başkanının veya üyelerden herhangi birinin gerekçeli önerisi üzerine. üretilen yapılar iş lev. ilgili literatürün taraması.” 5302 sayılı yasayla birlikte il özel idaresinin organları arasında. Ancak tasarım aşamasında düşünülmeyen ve sonradan telafi edilmeye çalışılan bu iyileştirme çabaları çoğunlukla amacına ulaşamamakta ve proje maliyetini büyük boyutta artırmaktadır. Ancak ülkemizdeki yapı üretim sürecinde ihtiyaç programı hazırlama aşamasına gereken önemin verilmediği. 5302 sayılı kanunun 12. fiziksel boyut ve konfor koşulları bakımından amaca uygun olmadığı bilinmektedir. yapıdaki mekânların işlev ve fiziksel boyutlarını. konu ile ilgili uzmanlardan görüş alınması ve ilgili yasal mevzuatın göz önünde bulundurulması gerekmektedir. görev ve iş leyişlerine göre gruplayarak. Bununla birlikte genel meclis toplantılarından önce ve sonra kullanıcıların bir araya gelebileceği ve kulis yapabileceği fuaye alanlarına ihtiyaç duyulmaktadır. “ l genel meclisinin toplantıları açıktır. ağırlıklı olarak il özel idare binasının içinde bulunan iç kullanıcılar değildir. Bunun için meclis salonunun ayrı bir girişinin olması gerekmektedir. Bu programlar hazırlanırken. Yeni düzenlemeye göre. kullanılacak malzeme niteliğini belirlemekte ve dolayısıyla projenin yaşam döngüsü içerisindeki toplam maliyetini doğrudan etkilemektedir. maddesine göre. kullanıcılarla kapsamlı görüşmelerin yapılması. önce l Özel dare binaların için. her bir birim için 5302 sayılı yasaya göre ortaya çıkan fiziksel mekan gereksinimleri ve özellikleri belirlenmiştir. l Özel dare Binalarının htiyaç Programının Belirlenmesi l özel idare binalarındaki birimleri. meclis başkanının. Son olarak da tarafımızdan oluşturulan programa göre incelenen örneklerdeki eksiklikler belirlenmeye çalış ılmıştır. il genel meclisinin konumu değiş miş ve öncelikli duruma getirilmiştir.” 3360 sayılı yasaya kıyasla yeni yasa döneminde il genel meclisinin etkinliğinin artması meclis salonunun kullanımının artmasını beraberinde getirmiştir. Yani meclis salonunun kullanıcıları. “5302 sayılı l Özel daresi Kanunu il genel meclisi toplantılarının sayılarını arttıracak bir düzenlemeye gitmiştir. Daha sonra çalışma kapsamındaki Adana ve çevresindeki illerde kullanılmakta olan 7 il özel idare binasında. konfor koşularını. Sonradan bu olumsuzlukları gidermek için yapıda çeşitli boyutlarda tadilat ve ilavelerin yapılması gündeme gelmektedir.

meclis üyelerinin oturma düzeninden farklı bir düzende izleyici bölümlerine ihtiyaç duyulmaktadır. maddesine göre. l özel idare binalarındaki meclis salonu.” Bu hükme göre. • Meclis başkanı odası. Bu amaçla meclis salonlarında izleyici balkonları veya meclis salonunun arka sıralarında. sahne arkası. Mekan organizasyonu açısından yapılan gözlem ve görüşmeler doğrultusunda meclis salonun yakınlarında ihtisas komisyon odalarının olması olumlu olacaktır. üyeleri arasında seçilecek kişilerden oluşan ihtisas komisyonları oluşturulabilmektedir” (Sobacı. fonksiyon ve görev açısından TBMM’deki meclise ve meclis salonuna benzemektedir. • Denetim komisyonu odası. meclis başkanının toplantılara katılamadığ ı durumlarda meclise başkanlık eden meclis başkan vekili odası. belirlenmiştir. • Meclis başkan vekilleri odası. 2005). 2005). 5302 sayılı l Özel daresi Kanunu’nun 16. sahne. Her yılın ocak ve şubat aylarında 60 gün süreyle görev yapan komisyonun toplanması gerekmektedir. Meclis çalışma birimleri için gereksinim duyulan mekanlar. bu evrakları inceleyebileceğ i masa düzeni bulunan denetim komisyonu odasına ihtiyaç duyulmaktadır. “ htisas komisyonları 3 ile 5 kiş iden oluşacak ve her siyasi parti. projeksiyon odası salon içinde olması gereken birimlerdir. bu komisyonlarda meclisteki üye sayısı oranında temsil edilecektir” (Coşkun ve Uzun. Bu açıdan meclis salonu ele alındığında. maddesine göre kurulan “Denetim Komisyonu” il özel idaresinin gelir ve giderlerini denetlemek üzere il genel meclisince oluşturulan ve il genel meclisinin etkinliğini arttıran diğer bir faktör olarak göze çarpmaktadır” (Coşkun ve Uzun. 163 . sekretaryası. 2005). Meclis başkanı odası ve sekretaryası. • Parti grup odaları olarak. • Meclis üyeleri çalışma odası. Bu veriler sonucunda. 5302 sayılı yasada yapılan tanımlamalara ve araştırma yapılan il özel idare binalarındaki kullanıcılarla yapılan görüşmelere göre ihtisas komisyonları meclis çalış ma birimleri içinde yer almaktadır. Meclis Çalışma Birimleri “Yeni yasayla gerçekleşen yeniliklerden birisi meclisin kendi içinden seçeceği ihtisas komisyonlarıdır. parti grup odaları meclis çalışma birimleri mekanları arasındadır. Denetim Komisyonları yeni yasaya göre il özel idareleri içinde belirli bir dönemde görev yapan servislerdir.katılanların salt çoğunluğuyla kapalı oturum yapılmasına karar verilebilir. çeviri odası. meclis salonunda halkın ve basının toplantıları izleyebileceği mekanlara gereksinim duyulmaktadır. denetim komisyon üyelerinin evraklarını saklayabileceği dolapları bulunan. il genel meclisi. • htisas komisyonu odaları. “5302 sayılı l Özel dareleri Kanunu’nun 17.

“Genel Sekreter. 5302 sayılı yasanın yapmış olduğu bu tanımlamayla. özel kalem. Yeni yasayla valinin yeri son sıraya düşürülüp. 164 . Fakat “ Vali 3360 sayılı yasa döneminde il özel idaresinin başı ve yürütme organı. haftada en az bir kere toplanması belirtilmiştir.” Yasadaki bu görev tanımlaması ve kullanıcılarla yapılan görüşmeler doğrultusunda encümenin ihale iş lemlerini yapabileceği bir mekana ihtiyaç duyulmakta ve bu mekan ihale salonu olarak yapıya yansımaktadır. l encümeni yürütme organı olmanın dışında 2886 sayılı Devlet hale Yasasına göre. Her hafta en az bir kere yapılması gereken encümen toplantılarına katılan vali için toplantılardan önce ve sonra kullanabileceği vali makam odası il özel idare binasının programında düşünülebilir. WC-Duş gibi mekanların ayrılmış olduğu gözlenmektedir. il özel idare hizmetlerinin. 2005). 3 milyon nüfusa kadar olan illerde en fazla iki. 5302 sayılı kanundaki düzenlemeyle il encümenini seçilmiş ve atanmışların birlikte görev yaptığı bir yapıya dönüştürülmüştür. 2006). vali adına ve onun emirleri yönünde. maddesinde. il özel idaresinin amaç ve politikalarına göre düzenler ve yürütür.Encümen Birimleri “3360 sayılı l Özel dare Kanunun getirdiği yapıda il daimi encümeni il genel meclisinin kendi içinden seçeceği beş kişiden oluşurken. Genel Sekreter Çalışma Birimleri 5302 sayılı kanunun 35. il genel meclisi ve il encümeni kararlarına. maddesine göre. aynı zamanda il genel meclisinin başkanı konumunda bulunmaktaydı. l genel meclisinin kararları üzerinde geniş ve önemli vesayet yetkilerine sahipti. 5302 sayılı kanunun 27. valinin il genel meclisi başkanlığı görevine son verilmektedir” (Çiftepınar. Valilik Çalışma Birimi 5302 sayılı yasanın 29. il özel idare binalarında encümen toplantı odasına ihtiyaç duyulmaktadır. 5302 sayılı yasadan önceki dönemde valilerin il özel idarelerinde denetim yetkileri ve görev alanları daha geniş olması nedeniyle il özel idare binalarında vali için ayrılmış makam odaları dışında çalışma ve dinlenme odası.” “Valiye karşı sorumlu olan genel sekreter. 5302 sayılı l Özel daresi Kanunu. validen sonra idari işler için en yetkili bürokrat konumundadır” (Sobacı. sekreter. Ayrıca vali. mevzuat hükümlerine. üye sayısı iki katına çıkan encümenin başkanı olma sıfatını korumaktadır” (Coşkun ve Uzun. vali il özel idaresinin başı ve tüzel kişiliğinin temsilcisidir. maddesine göre. “ l Özel daresinin gelir getirici menkul ve gayrimenkullerinin ihale iş lemlerini de yürütür. bunun üzerinde nüfusa sahip olan illerde ise en fazla dört kişinin genel sekreter yardımcılığına getirilebileceğini belirlemiştir. halelere izleyici olarak halk da katılabilmektedir. Sayısı iki katına çıkan encümen üyeleri için encümen üye odalarına ihtiyaç duyulmaktadır. 2005). nüfus ölçütüne göre genel sekreter yardımcılığ ı kadrosu da oluşturabileceğini belirtip. il encümeninin önceden belirlenmiş gün ve saatte.

“ l özel idaresinin örgütlenme yönünden hiyerarşik kademeleri. • Servisler olarak belirlenmiştir. • WC-Duş olarak belirlenmiştir. 165 . Bu mekanlar. geçici süreyle il özel idare binalarında bulunmaktadır. diğer illerde genel sekreterlik-müdürlük-servisler şeklindedir” (Coşkun ve Uzun). imar. maddesinde “ l özel idarelerinde iç ve dış denetim yapılır. • Müdürler için makam odası.Müdür. il özel idare binalarındaki rezerv ofisler dış denetçiler tarafından kullanılabileceğ i saptanmıştır. • Genel sekreter makam odası. Yeni yasanın teşkilat yapısına getirmiş olduğu daire başkanlıkları ve/veya müdürlükler ve servisler için mekanlara ihtiyaç duyulmaktadır. mali ve performans denetimini kapsar.” “Yine aynı maddede il genel meclisine ihtiyaca göre. “ l özel idaresi teşkilatı. • Daire başkanları için makam odası ve sekretaryası. • Genel sekreter sekretarya ve bekleme alanları. genel sekreterlik. Seçilen örneklerde yapılan gözlem ve görüşmeler sonucunda. Bu mekanlar iç denetçi odası olarak programa yansıyabilir.5302 sayılı kanunda yapılan tanımlamalara ve seçilen örneklerde yapılan görüşme ve gözlemlere göre genel sekreter için gereksinim duyulan mekanlar. Denetçi Üye Odaları 5302 sayılı kanunun 38. maddesine göre.” belirtilmiştir. Büyükşehir belediyelerinin bulunduğu illerde genel sekreterlik-daire başkanlığı-müdürlük-servisler. 2005). Bunun sonucunda. Denetim. tarım. 5302 sayılı kanunda belirtilen dış denetim ise 2–3 yılda bir Sayıştay tarafından yapılacak denetimi ifade etmektedir.Servis Çalışma Birimleri 5302 sayılı l Özel daresi Kanunu’nun 35. mali işler. • Makam odası ve sekretaryadır. şleyiş in bu yönde olması il özel idare binalarında dış denetçi için sürekli kullanımda olan mekana ihtiyaç duyulmamaktadır. Daire Başkanı. Yukarda yapılan tanımlama ve görevlendirmeler kapsamında seçilen örneklerde gözlem ve görüşmeler yapılmıştır. adı geçen birimlere ilave olarak yeni birimler oluşturma yetkisi tanınmıştır. sağlık. iş ve işlemlerin hukuka uygunluk. il özel idare binalarında iç denetimi yapan memurlar için mekana ihtiyaç duyulduğu belirlenmiştir. • Özel çalışma ve dinlenme odası. Dış denetimde görevlendirilen kişiler 2–3 yılda bir. Genel sekreter yardımcıları içinse.” (Coşkun ve Uzun. insan kaynakları ve hukuk işleri birimlerinden oluşur.

ncelenen örneklerin meclis salonları ele alındığında. Seçilen örneklerde yapılan gözlem ve görüşmeler sonucunda. kamu yapısı olan il özel idare binalarının kendi amacına uygun.7 örneğin dördünde fuaye alanı. Yapılan gözlem ve görüşmeler sonucunda bu mekanlar aşağıdaki gibi belirlenmiştir. 166 . . Kahramanmaraş. Mersin. ki örnekte meclis salonu için ana girişten ayrı giriş. Adana. • Hukuk müşavirliği hizmet birimleridir.Beş örnekte salon içinde uygun donatı mevcuttur. il özel idaresinin hukuki işlerine bakmakla görevleri belirtilmiştir. Hatay. ncelenen örneklerden ikisi yapı bütünün tamamının özel idare olarak kullanıldığ ı binalardır ( Adana ve Mersin özel idare binaları ). Belirli bir ihtiyaç programına göre tasarlanan ve yapı bütünün tamamını özel idare olarak kullanan Adana ve Mersin özel idare binalarında meclis salonuyla ilgili tüm mekan gereksinimleri ve donatılar mevcuttur. Bu katlarda özel teşebbüse ait işletmeler bulunmaktadır.Hukuk Müşavirliği Çalışma Birimi l özel idaresi içindeki hukuk işleri birimi. Çalışma Alanındaki l Özel dare Binalarının Değerlendirilmesi Çalış ma alanı içinde olan Adana. Tamamı özel idare olarak kullanılmayan ve belirli bir ihtiyaç programına göre tasarlanmayan binalarda yeni mekanlara ihtiyaç duyulmuş. sadece il özel idare fonksiyonlarını karşılayacak şekilde yapılar olması olumlu bulunmuştur. 2005 yılında değişen yasa ile il özel idarelerinin sorumluluklarıyla birlikte kadrolarının artmasıyla mekansal ihtiyaçlar da artmıştır. Gaziantep.Diğer beş örnekte ise yapı bütünün sadece bir kısmı özel idare olarak kullanılmaktadır. Mekan organizasyonu yönünden yapılan değerlendirmede. Araştırmalardan elde edilen bulgular değerlendirilmiştir. tasarlanan yapılar ile aksi durumda olan yapıların eksiklikleri şu şekilde belirlenmiştir. bu ihtiyacın giderilmesi için tadilatlar yapılmış ve bazı tadilatlar halen devam etmektedir. Yeni yasayla birlikte bu birimde çalışacak olan kullanıcılar için mekanlara ihtiyaç duyulmaktadır. incelenen örneklerin birimleri tek tek ele alınıp saptamalar yapılmıştır. Şanlıurfa. Hatay.Üç örnekte izleyici bölümü. Kahramanmaraş ve Osmaniye özel idare binaları ise belirli bir programa göre yapılmamıştır. Bu tadilatlar hem hizmet aksamalarına neden olmakta hem de proje maliyetini arttırmaktadır. htiyaç programı belirlenip. . Hatay ve Şanlıurfa l Özel darelerinin binaları belirli bir ihtiyaç programı dahilinde oluşturulmuş yapılardır. . htiyaç programına göre tasarlanmayan binalarda ise birçok eksiklik göze çarpmaktadır. Osmaniye ve Mersin özel idare binalarında gözlem ve kullanıcılarla görüşmeler yapılmıştır. • Kadroda belirtilen kişi sayısına göre avukat odaları. Kahramanmaraş ve Osmaniye özel idare binaları ise yapılmış olan bir iş merkezinin belirli katlarında hizmet vermektedir. . Gaziantep. Gaziantep. bazı katları il özel idaresine gelir getirmesi amacıyla kiraya verilmiştir. Şanlıurfa binaları il özel idare olarak yapılmış olmasına rağmen.

bazı memurlar mekan yetersizliğ i nedeniyle personeliyle aynı odayı kullanmaktadır. Daire başkanı.Meclis çalışma birimleriyle ilgili değerlendirmede. Ancak encümen ihale salonunun ve encümen üye odalarının eksikliği kullanıcılar tarafından vurgulanmıştır. incelenen örneklerin tamamında encümen toplantı salonun ve birçoğunda da encümen hizmet birimimin mevcut olduğu görülmektedir. Personeliyle ya da başka bir müdürle aynı odayı kullanan müdürler. . 5302 sayılı yasadan önceki dönemde il özel idareleri içinde yer alan bu birimlerde eksiklik görülmemektedir. ncelenen üç örnekte encümen üye odası. ncelenen örneklerin birinde ihtisas komisyon odası. Daha önceki yasa döneminde de meclis başkanı odası ve parti grup odaları. Ancak ihtisas komisyonu. Ancak müdürlerin bir kısmının kendine ait odalarının olmadığı tespit edilmiştir.Gaziantep ve Şanlıurfa özel idare binalarında.Osmaniye özel idare binasında ise yine mekan yetersizliğinden dolayı iki müdür aynı odayı kullanmaktadır.Beş örnekte denetim komisyon odası.Altı örnekte encümen hizmet birimi. ncelenen il özel idare binalarında daire başkanlarının kendilerine ait odalarının olduğu belirlenmiştir. Bu nedenle bu mekanlar incelenen örneklerin tamamında mevcuttur. .Bir örnekte de encümen ihale salonu mevcuttur. meclis başkanı odası ve parti grup odaları. Encümen birimleri ele alındığında. 167 . müdür gibi yönetici sıfatı taşıyan elemanların kendilerine ait odaların olması gerekmektedir. . denetim komisyonu yeni yasa döneminde il özel idarelerine katılan birimler olduğu için birçok örnekte eksikliği saptanmıştır. . . il özel idare binalarında var olan mekanlardır. Mekan organizasyonu kapsamında ele alınan konulardan birisi de mekan kullanımıdır. ki örnekte meclis başkan vekili odası bulunmaktadır. incelenen tüm örneklerde bulunmaktadır. bu durumdan rahatsızlık duymakta ve performanslarını olumsuz yönde etkilediğini belirtmektedir.

Tablo 1. ncelenen Örneklerdeki Mevcut Mekanların Kontrol Listesiyle Belirlenmesi NCELENEN ÖRNEKLER Ana girişten ayrı meclis girişi Meclis Salonu Fuaye zleyici Bölümü Meclis Başkanı Odası Meclis Başkan Vekili Odası htisas Komisyon Toplantı Odası Denetim Komisyonu Toplantı Odası ADANA GAZANTEP HATAY ŞANLIURFA K.MARAŞ OSMANYE MERSN MEKANLAR Meclis Üye Çalışma Odaları Parti Grup Odaları Encümen Üye Odaları Encümen Hizmet Birimi Encümen Toplantı Salonu Encümen hale Salonu Vali Makam Odası Genel Sekreter Makam Odası Genel Sekreter Çalışma ve Dinlenme Odası Sekretarya ç Denetçi Odası Dış Denetçi Odası Hukuk Müşavirliği Hizmet Birimi Avukat Odası 168 .

yapılarda onarım. Bunun sonucunda mekan yetersizliği. 1992 ). işin tamamlanmadan yeniden ihalesi gündeme gelebilmekte ve taraflar arasında anlaşmazlıklar çıkabilmektedir. Dolayısıyla ihtiyaç programı hazırlama aşamasına gerekli önemin verilerek projenin bu çerçevede geliştirilmesi için. proje ve mahal listesi ile ayrıntılı bir şekilde tanımlanarak. kullanım sürecinde tadilatlar yapılarak telafi edilmeye çalış ılmıştır. Bu binalarda ortaya çıkan eksikliklerin bir kısmı. Gereklilikler saptanmadan tasarımına ve yapımına başlanan yapıların süreç içinde birçok sorunla karşılaşacağı şüphesizdir. Gerekli önlemlerin alınmamış olduğu durumlarda. Bu süreç hemen hemen tüm yapım projelerinde ortak olan bazı temel özelliklere sahiptir ve fikrin ortaya konulmasından tamamlanmasına kadar bir dizi aşamayı kapsar (Çubukçu.Sonuçlar Ve Öneriler Yapı projeleri. teknik şartname. Bu ihale yönteminde işin sözleşme. yapıların özellikleri sabit kalırken. htiyaç programları hazırlanırken. Aksi halde inşaat sürecinde iş miktar ve çeşitlerindeki artışlar proje yönetimini güçleştirmekte. Yapılan tadilatlara rağmen halen ihtiyaçlar optimum düzeyde karşılanamamaktadır. bu durumun ciddi boyutlarda parasal harcamalara ve önemli düzeyde hizmet aksamalarına neden olduğu yönünde bulgulara ulaşılmıştır. htiyaç programları hazırlanırken göz önüne alınması gereken diğer bir boyut ise. yeni yasanın tanımlamalarına göre hazırlanan ihtiyaç programı dahilinde üretildiği için. düzeltme ve sonuçta yıkımlara dahi neden olabilmektedir. Diğer taraftan 2003 yılında yürürlüğe giren mevcut Kamu hale Yasasında. kullanıcı gereksinimlerinin yapının ömrü boyunca değiştiğidir ( Niskala vd. Çalış ma kapsamındaki Adana l Özel dare binası 2005 yılında yasa değişmeden önce yapılmış olmasına rağmen. kullanıcı gereksinimleri doğrultusunda tasarlanabilmesi için. yapı ürününü elde etmek için bir üretim sürecine sahiptirler. iş merkezi olarak tasarlanmış bir yapının belirli katlarında hizmet vermektedir. kamu inşaatlarının öncelikle anahtar teslimim götürü bedel usulüyle ihale edilmesi öngörülmektedir. htiyaç programı olmadan üretilen Kahramanmaraş ve Osmaniye il özel idare binaları. diğer bir ifade ile detaylı bir ihtiyaç programı esas alınarak projelendirilerek ihale edilmesi gerekmektedir. meclis salonuna fuaye yapılması mümkün olmamaktadır. Tasarım aşamasında düşünülmesi gereken kriterler göz önüne alınmadığından eksikliklerin büyük bir kısmı tadilat yapılmasına dahi müsaade etmemektedir. bu değişimler için gerekli tasarım önlemleri alınmalıdır. hiçbir eksiklik bulunmamaktadır. bazı il özel idare binalarının ihtiyaç programına göre üretilmediği ve bunun sonucunda söz konusu binalarda çok sayıda tadilat yapıldığı. Örneğin. eksikliği gibi ihtiyaçlara cevap verememe sorunlarıyla karşılaşılmaktadır. Mersin l Özel dare binasında. Bu çalış ma kapsamında yapılan araştırmalar sonucunda. Bu aşamanın ilk basamağında olan bina ihtiyaç programlarının gerekli ayrıntıda hazırlanmasının diğer aşamaları da önemli ölçüde etkileyeceği düşünülmektedir. konunun birinci derecede muhatapları olan mimarlar ile kamu kurumlarında ihale iş lerini yürütenlerin 169 . Mekanların.. meclis salonuna ayrı bir giriş yapılması. ihtiyaç programlarının hazırlanması gerekir. 2006). tüm gereklilikleri karşılayacak bir ihtiyaç programına göre üretildiği için yapı kullanım sürecinde hiçbir tadilata veya eklemeye ihtiyaç duyulmamıştır.

Sayı:4. Yerel Yönetimler Üzerine Güncel Yazılar I: Reform. (2006) Kamuda Yapı Üretimine Yönelik Bir Risk Yönetim Modeli Yüksek Lisans Tezi.kurum içi veya meslek odalarınca düzenlenen kurslarla bilinçlendirilmelerinin bu konudaki aksaklıkların azaltılmasına önemli katkılar sağlayacağı umulmaktadır. Yıldız Teknik Üniversitesi. 170 . Niskala. Y. Pahlika. Çubukçu. Dr. Resmi Gazete. Bugünü ve Geleceği Üzerine Bir Değerlendirme. Tuppurainen. Mustafa Yeğin’e teşekkürlerimi sunarım. Holland. s: 39. Gazi Üniversitesi. Doktora Tezi. Uzun. Yeğin. (1992) Comparison Between User Requirements And Building Properties For Renovation. Sobacı Z. C. E. (2000) Yerel Yönetim Binalarının Tasarım Verileri.. Bu çalış maya verdikleri destekten dolayı. Moderisation Of Buildings. Teşekkür. Innovations In Management Maintenance. Emin Öcal’a ve Yrd. Doç. Sayı:2.. Dr. (2005) l Özel darelerinde Yeniden Yapılanma.Yasama Dergisi. Kaynaklar Bayram. (2005) Sayı: 25745. sayın hocam Prof. S. 5302 Sayılı l Özel daresi Kanunu. Erkin Erten ve Prof. Çiftepınar R. T. Nobel Yayın ve Dağıtım. s:123-145. Ankara. M. stanbul. Ankara. M. Hüseyin Özgür ve Muhammed Kösecik (Ed). (2005) Yeniden Yapılanma Sürecinde l Özel darelerinin Dünü. (2006) Yeni l Özel daresi Yasasına Eleştirel Bir Bakış. CIB W 70 Symposium: 2-2. Cilt:14. s:161. M. Dr. K. Rotterdam. ÇYYD.

tr EÜ nşaat Mühendisliği Bölümü 232-388 60 26 E-posta: gulben. ya da bu konulardan çekinmelerine neden olmaktadır. Prof. yayınladıkları kitaplar. nşaat Mühendisliği’nin uygulamaya dönük yüzüdür. mühendislik hizmetleri. Besim Yüksel ve Orta Doğu Teknik Üniversitesi’nde görev yapmış olan nşaat Yüksek Mühendisi Ekrem YEŞ LADA çalış ma kapsamına alınmıştır. Yapı şletmesi Anabilim Dalı. mühendis adaylarına temel tanımların verildiği. bu komşu alanlarda çalışanların anabilim dalı konularına girmelerini de engellemekte. mikro ekonomik incelemelerde onun ayrı bir yerde olmasına neden olmaktadır. elde edilebilen yayınları ve yönettikleri tezler görev yaptıkları üniversitelerden temin edilerek biyografi biçiminde sunulmaya çalışılmıştır. değerli hocalarımızı bu alanda çalışma yapacak olan kuşaklara aktarmak amacıyla yapılmıştır. Ali Fuat BERKMAN.Yapı şletmesine Emeği Geçenler Özge Akboğa EÜ nşaat Mühendisliği Bölümü 232-388 60 26 E-posta: ozgeakboga@hotmail. eserin kabulünde gözle görülemeyen işler kapsamında olduğundan “gizli ayıp” adı altında. Şantiyedeki mühendislik. ekonomi ve hukuksal sorunlar dış ında. Anahtar sözcükler: Yapı işletmesi. Bu amaçla stanbul Teknik Üniversitesi’nde görev yapmış Ord.calis@ege. özelliği nedeniyle.yuksel@ege. Giriş Hukukta. onlara hem inşaat mühendisliğini sevdiren ve hem de ilerde pek çok sorunun çözümünde yardımcı olacak küçük bilgilerin verildiği “Yapı Elemanları” anabilim dalının 171 . “eser sözleşmesi” adı altında özel bir alanın kapsamında yer almış olup.com Orhan Yüksel EÜ nşaat Mühendisliği Bölümü 232-388 60 26 E-Posta: orhan. Bu özelliği. mühendislik bilgisinin yanı sıra özel hukuk ve mikro ekonomi bilgilerini de gerektirmekte. Adı geçen hocalarımızın kısa özgeçmişleri. Yapı şletmesi de benzer biçimde. Prof.edu.tr Gülben Çalış Öz Çalış ma inşaat mühendisliğinde uygulamaya yönelik konulardan olan yapı iş letmesi anabilim dalının kurulmasında emeği geçen. diğer mühendislik hizmetlerinden ayrılmaktadır. aramızdan ayrılmış. Dr.edu. inşaat mühendisliği ise. Diğer anabilim dalları fiziğin temel kuralları üzerine inşa edilmiş olmasına karşın. Bu yönüyle yapı işletmesi özel olarak incelenmelidir. inşaat mühendisliğinin yedi anabilim dalından ayrı yapıda bir anabilim dalıdır. Yapı şletmesi Anabilim Dalı. Prof. yapı işletmesi. yapılan hukuki düzenlemelerde. diğer anabilim dallarında incelenmeyen ancak. Sedat Ersoy.

1956 yılında “Orta Doğu leri Teknoloji Enstitüsü” adıyla öğretim hayatına başlayan bir diğer önemli kuruluşumuz.Prof. anabilim dalının kuruluşundan bu yana emeği geçen ve halen hayatta olmayanların tanıtılması amaçlanmaktadır. kagir yapı. 1947 yılında TÜ nşaat Fakültesi nşaat Mühendisliği Bölümü bünyesinde Yapı Elemanları-Makineleri ve şletmesi Kürsüsü kurulmuştur. Bu çalış ma. TÜ nşaat Fakültesi’nin tarihçesinde. yapı elemanları. Sonraki çalışmalarda daha fazla bilgi toplanabileceği umuduyla. 172 . mimarlık bilgisi ve yapı makineleri. burada. yapay sinir ağları. Sedat Ersoy atanmıştır. 1957 yılı başında “Orta Doğu Teknik Üniversitesi” adı ile yoluna devam eder (Erdoğan.… Gelecekte yöneylem araştırması. Kürsüde verilen bazı derslerin alt yapısı gibi düşünülebilecek makine bilgisi ve elektrik bilgisi dersleri. Yapı Elemanları. Yapı şletmesi. yapı elemanları ile ilgili dersler ise Mimarlık Fakültesi öğretim elemanları tarafından verilmiştir.Y.Dr. Yapı şletmesi. nşaat Mühendisliği’nin şantiye ortamında uygulamaya yönelik en önemli konularından olan yapı makineleri ile ilgili dersler Zemin Mekaniği Kürsüsü elemanları tarafından. “1944 yılında TÜ nşaat Fakültesi’nin kurulmasından 1947 yılına kadar geçen süre zarfında. Zadil beyin dersinde yapı makineleri ve maliyet konularını anlattığı anlaşılmaktadır. Ali Fuat Berkman tarafından yürütülmüştür. Hüsamettin Güz tarafından verilen “Engineering Laws and Contracts” ve nş. Dr. anabilim dalının ilk derslerin. 1960-61 ders yılında son sınıf öğrencilerine nş. Aynı yıl göreve Prof. Anabilim Dalı’nın kurulmasının kısa bir tarihçesidir bir anlamda. 1970’lerde ‘Yapım Teknolojisi ve Stratejisi’ olarak anılmakta olan fakat bugün ‘Yapım Yönetimi’ denilen Bilim Dalıydı. Bölüm Başkanlığı’nın bulunduğu binalardaki ofislere yerleşmişti”. şantiye tekniği. Yukarıda sözü geçen anılarda. 2006). güvenilirlik. Fuat Zadil’in anlattığı “Construction Planning and Cost ll” adlı dersler olduğu görülür. Yapı şletmesi Anabilim Dalı için şu notlar görülür1. şte bugüne kadar üniversitelerde anlatıla gelen derslerden bazıları.kapsamında olagelmiştir. “ nşaat Mühendisliği Bölümü’nde laboratuarı olmayan bir başka bilim dalı daha vardı: Bu Bilim Dalı. 1773 yılında Mühendishane-i Berri-i Hümayun adı altında kurulan stanbul Teknik Üniversitesi’nde. Doç. Anıları şeklinde düzenlenen ve bir ölçüde ODTÜ nşaat mühendisliği Bölümü’nün tarihçesi olan bu çalışmada Sayın Erdoğan. bilgi yönetimi. 1 TÜ nşaat Fakültesi.” Kürsüde verilen dersler kürsünün kuruluş amacını belirler niteliktedir.Müh. bugün olduğu gibi. Uğur Müngen’in desteği ile TÜ Rektörlük Arşivi’nden sağlanmıştır.Y. iskele-kalıp. Yapı şletmesi Anabilim Dalı ile ilgili bilgiler bölüm öğretim üyesi Sayın Yrd. O dalın hocaları ve asistanları. mimarlık bilgisi dersleri ise kürsü elemanı olan bir mimar öğretim üyesi tarafından verilir. Yapı Makineleri.Müh. Şantiye Tekniği. yapı işletmesi idaresi. … yeni başlıklar altında uygulamaya yönelik bu anabilim dalının kapsamında yerlerini alacaktır kuşkusuz. skele Kalıp. genetik algoritma. Kürsü Başkanlığı görevi 1973 yılına kadar Ord. Yapı şletmesi Anabilim Dalı’nın geliş mesinden şu cümlelerle söz eder. 1944 yılında nşaat Fakültesi kurulur. şçi Sağlığı ve ş Güvenliği. Türkiye’de. ş emniyeti. Makine ve Elektrik fakültelerinden.

1917 tarihinde Kıbrıs Lefkoşa’da doğan Ekrem YEŞ LADA ilk. Milli Savunma Bakanlığı nşaat Dairesi’nde. 463 sayfa). çevirileri halen TÜ Merkez Kütüphanesi raflarında bulunmaktadır. Bayındırlık Bakanlığı Demiryolları Fen Heyeti Müdürü ve Yüksek Mühendisi görevinden 25. Eski baskıları kütüphane raflarında bulunan bu kitapların baskı tarihleri ve sayfa sayıları şöyledir. çelik inşaat hesap esasları.Yapı şletmesine Emeği Geçen Hocalarımız Ord. 1967 yılında Bakanlıkça geçici görev olarak KTÜ’de bir süre çalış ır ve görevine döndüğü yıl olan 1967’de ODTÜ’de yarı zamanlı öğretim üyesi olarak ders vermeye başlar.03. EKREM YEŞ LADA 14.03. 07. Daire Başkanı ve Teknik Müşavir olarak görev yapar. 29. 09.06. Yapı Elemanları (1966-1970-73 baskı. 1947 yılında TÜ nşaat Fakültesi’nde kurulan Yapı Elemanları Makineleri ve şletmesi Kürsüsü’nde Kürsü Başkanı olur. Ankara Nafia Müdürlüğü’nde. Berkman. Bayındırlık Bakanlığı Milli Şoseler Fen Heyeti’nde çalışır ve Karayolları’nın kuruluş dönemi olan 1949–1950 yılları arasında Amerika’ya gönderilir. Berkman’ın ahşap. 27. işletmeci olarak da kombina müdürlüğü görevinde bulunur.1956 tarihinde Ordinaryüs Profesör unvanını alır. yol yapım teknolojisi ve makineleri üzerine kurs görerek sertifika alır. BERKMAN 01.1923 tarihinde Ankara-Sivas Demiryolu Kısım Mühendisliği’ne getirilir.1922 tarihinde Yüksek Mühendis Mektebi’nden mezun olur.1927 tarihinde Ankara Demiryolu Fen şleri Mühendisi olarak görev yapmaya başlar. 06. masif ve çelik demiryol köprüleri. ş Emniyeti (1961-1972 baskı. O zamanki Yüksek Mühendis Mektebi‘nin giriş sınavını kazanır ve altı yıl olan bu öğrenimini 1942 Haziran döneminde tamamlayarak Yüksek Mühendis diplomasını alır. 1980 yılında kendi isteğiyle Araştırma ve Eğitim Dairesi Başkanlığı’ndan emekli olur.03.03. 173 .07. 1960–1980 arasında. 74 sayfa).1945 tarihinde TÜ nşaat Fakültesi Yapı şletmesi ve Maliyet Hesapları Profesörü görevine atanır.1922 tarihinde Ankara-Sivas Demiryolu Mühendisliği’ne atanır. 352 sayfa). Yapı şletmesi Anabilim Dalı’ndaki eserleri anabilim dalının bugünkü durumuna biçim veren ve bir kısmı da başvuru eseri niteliğini koruyan türdedir. Et Balık Kurumu Erzurum ve Ankara kombinalarında nşaat ve Montaj Kontrol Amirliği.1929 tarihinde Demiryolları nşaat Reisliği’ne atanan Sayın BERKMAN. Bayındırlık Bakanlığı’nda Reis Muavini.1973 tarihinde yaş haddinden emekli oluncaya kadar Kürsü Başkanlığı görevini sürdürür. AL FUAT BERKMAN 1900 yılında stanbul’da doğan Ali Fuat BERKMAN 01. uygulamadan ve Alman ekolünden gelen bir mühendis olarak Yapı şletmesi Anabilim Dalı’na Türkiye’de biçimini verir. 313 sayfa). 1952 yılında Hollanda Delf Üniversitesi’nde fotogrametri kursu görür. 1952–1960 arasında.12. 1950 yılında baskısı bulunan. Şantiye Tekniğ i (1957-1962-1970-1973 baskı. orta ve lise tahsilini tamamlayarak 1936 yılında stanbul’a gelir. yeni metotlar ve Alman Betonarme Şartnamesi konularında. Prof. 1942–1952 arasında. Yapı şletmesi daresi (1950-1963 baskı. Kagir Yapı (1963 baskı).04.02.

1950 tarihinde çalıştığı kürsüye Eylemli Doçent olarak atanır. ODTÜ’de tam zamanlı öğretim görevlisi. Eskişehir DMMA ve Kara Kuvvetleri’nce bastırılmış 5 adet kitabı mevcuttur. parasız yatılı olarak kaydolur.07. 07. Ali Fuat Berkman’ın 1973 yılında emekliye ayrılması üzerine Kürsü Başkanlığı’na atanır ve yaş haddinden emekli olduğu 01. Uygulamadan gelen.1920 tarihinde Akşehir’de doğan Ersoy. 3 ay kadar derslere devam ettikten sonra Avrupa müsabaka sınavını kazanarak Milli Eğitim Bakanlığı adına 1938 de Almanya’ya gönderilir. adlı çevirileri ve “Yapı Makineleri Cilt I Taş Kırma.1980–1984 arasında. SEDAT ERSOY 14. Kara Harp Okulu ve diğer özel mühendislik okullarında öğretim görevleri yapar. 174 . 1932 yılında Akşehir Gazi lkokulu’nu.07.12. 31.12. Prof. Hanner. 1959 – 1961 tarihleri arasında dahili vibratörler üzerinde yapmış olduğu çalışma Aachen Technische Hochschule’si tarafından doktora travayı olarak kabul edilir ve kendisine 1962 tarihinde Doktor Mühendis unvanı verilir. 1984–1987 arasında Doğu Akdeniz Üniversitesi’nde öğretim görevlisi ve nşaat Mühendisliği Bölüm Başkanı ve daha sonra da ODTÜ’de yarı zamanlı öğretim görevlisi olarak akademik çalışmalarını sürdürür. 1947 yılında (Bandlı leticiler) isimli yeterlik çalışmasını yapar.1946 tarihleri arasında askerlik görevini yapar. Bayındırlık Bakanlığı. Dr. “Yapı Makineleri Cilt II Zemin Kazma ve Sıkıştırma Makineleri (232 sayfa)” ve “Yapı Makineleri Cilt III Beton ve Bitümlü Karışım Tesisleri (149 sayfa)” adlı kitapları ve kendisinin “albüm” diye adlandırdığı “Makine Bilgisi ve Yapı Makineleri (211 sayfa)” kitapları çalışmalarından bir kısmını oluşturur. 1998). Weihe ve J. Teknik kongrelerde sunulmuş 16 bildirisi. Ayrıca ODTÜ’deki görevi süresince 8 adet lisansüstü tezde yöneticilik yapar (Haber Bülteni. Mezuniyet dereceleri hep pekiyi olur. Makineleri ve şletmesi Kürsüsü asistanlığına başlar. ODTÜ. Anabilim dalına aynı zamanda akademisyen olarak emeği geçen Yeşilada. Ersoy.12. 1950 yılında da (Şantiyelerde rasyonalizasyon) çalışması ile Doçent olur ve 30. 2007 yılında aramızdan ayrılan Ersoy’un “ nşaat Mühendisleri için Makine Bilgisi (H. inşaat mühendisliği için halen kaynak niteliğinde önemli çalışmalardır.1945 ile 02.1944 tarihinde TÜ Makine Fakültesi Teknoloji Kürsüsü asistanlığına ve 31. Bu çalışmaların tamamı Yapı şletmesi Anabilim Dalı kapsamında olup bir kısmı da ilginç literatür taramaları biçimindedir.07. 490 sayfa)”. 1962 yılında Profesör olur.03.1987 tarihine kadar bu görevi sürdürür. 1935 yılında Akşehir Ortaokulu’nu ve 1938 yılında Konya Lisesi’ni bitirir. 1947 yılında nşaat Fakültesi Yapı Elemanları. 1968. 1938 yılında olgunluk sınavını da pekiyi derece ile başarır ve aynı yıl stanbul Yüksek Mühendis Mektebi’nin giriş sınavlarını kazanır.1945 tarihinde nşaat Fakültesi Zemin Mekaniği ve Temel nşaatı Kürsüsü asistanlığına atanır.2005 tarihinde aramızdan ayrılır. Yapı Makineleri üzerine yazdığı üç ciltlik kitap serisi. çeşitli dergilerde yayımlanmış 33 makalesi.01. 31. Eleme ve Yıkama Makineleri (164 sayfa)”. 1939 da Dresden Technische Hochschule’sine girer 1944 yılında Makine Yüksek Mühendisliğ i öğrenimini pekiyi derece ile tamamlar.

05.02. Askerlik görevini 05.1976 tarihinde vefat eder.1953–30. 31.1948 tarihinde Yapı Elemanları Makineleri ve şletmesi Kürsüsü’ne stajyer asistan. mühendislik. BES M YÜKSEL 1921 yılında Silifke’de doğan Besim Yüksel.1948 tarihinde asistan adayı ve 31.1968 tarihinde Üniversite Profesörlüğüne yükseltilen Besim Yüksel 25. (2006). 31. 28.12. Teknik Yayınevi. Son Söz nşaat mühendisliğinin uygulamadaki yüzünü oluşturan. Yapı Elemanları Makineleri ve şletmesi Kürsüsü’ne dönerek asistanlığa yeniden atanır.1949 da asli asistanlığa atanır ve 20. Ankara. Dünya’da da 1950’lerden sonra tanımlanmaya başlayan. yurtdışı uygulamalarına göre.1952 tarihinde yeterlik sınavını başarır. arkadan gelen yapı işletmecilerinin görevi olacaktır. nşaat Mühendisliği Bölümü Haber Bülteni. Erzincan’da ortaokulu ve 1941 de Sivas Erkek Lisesi’ni bitirir. Yapı şletmesi Anabilim Dalı’nın Türkiye’de kuruluşuna öncülük etmiş ve bu nedenle ayrıcalığı olan kişilerdir yukarıda söz edilen bilim insanları. Gülnar’da ilkokulu.05. ODTÜ’nün Yarım Asırlık Tarihinde nşaat Mühendisliği Bölümünün Kırkdokuz Yılı (1957-2006).1954 tarihleri arasında yapar. 175 . Ankara. 1998.. hukuk ve işletme mesleklerinin arakesitinde yer alan. 1941’de TÜ’ye parasız yatılı olarak girer ve 1947 yılında Betonarme opsiyonundan Yüksek Mühendis olarak mezun olur. Yayınlanmış “ nşaat skele ve Kalıpları (351 sayfa)” bir kitabı kütüphanede yer almaktadır.02. Şubat.1956 tarihinde aynı Kürsüde Eylemli Doçentliğe atanır.Prof. sayı 88.Y. Kaynaklar Erdoğan.12. daha doğru biçimde birleştirmeyi başarmış lardır bu öncüler.10.03. Disiplinlerarası gelişmeleri birlikte izleyerek ötelere götürmek. T.1956 tarihinde Üniversite Doçenti unvanını alır ve 31. ODTÜ. 12. Anabilim Dalı’nın kuruluşunda bu farklı alanları.07.05.

.

Bornova / zmir Tel: (232) 3886026 E-posta: selim.baradan@ege. Bornova / zmir Tel: (232) 3886026 E-posta: gulben. Seçilen eğitim programlarının web sayfaları araştırılıp eğitim programlarının sonunda verilen dereceler. gerekli kredi sayısı. Bu özelliklere sahip bir kiş inin ilgili kanunları.tr Özge Akboğa Ege Üniversitesi. muhasebe ve finans gibi temel işletme derslerini de almalıdır. Bu bildiride.edu. metraj ve iş güvenliği gibi pratiğe yönelik konular bu anabilim dalının altında toplanmaktadır. Yapı işletmesi anabilim dalının kapsam olarak inşaat mühendisliğinin diğer anabilim dallarına göre hayli geniş olduğu görülmektedir. Avrupa.ege@gmail. Bornova / zmir Tel: (232) 3886026 E-posta: orhan.edu. Şantiye tekniği. yönetmelikleri bilmesi ve hukuk sisteminin işleyiş i konusunda da gerekli bilgiye sahip olması gerekmektedir. üniversiteler arası farklı uygulamalara neden olmakta ve öğrenciler yukarıda sayılan konuların bir kısmını 177 .edu. yapı işletmesi. Giriş Son yıllarda inşaat mühendisliği eğitiminin vazgeçilmez anabilim dallarından biri haline gelen “Yapı şletmesi”.tr Öz Türkiye’de yapı işletmesi alanında eğitim veren sınırlı sayıdaki inşaat mühendisliğ i bölümlerinin eğitim stratejileri ve ders programlarının günümüzün ihtiyaçlarını karşılayacak şekilde düzenli olarak güncellemeleri gerekir. yurtdış ı üniversiteler. yüksek lisans ve doktora yapabilme olanakları. Bir inşaat mühendisi ayrıca yönetici olma yolunda kendini geliştirmek istiyorsa iş letme yönetimi. yelpazesi en geniş dallardan biridir. yapım yönetimi. proje planlama.tr Orhan Yüksel Ege Üniversitesi.Yapı şletmesi Eğitiminde Yurtdışı Eğitim Programlarının ncelenmesi Selim Baradan Ege Üniversitesi. öğretim kadrosunun yapısı ve açılan dersler incelenir.yuksel@ege. Anahtar sözcükler: Mühendislik eğitimi. Bornova / zmir Tel: (232) 3886026 E-posta: ozgeakboga.calis@ege. Yapılacak güncellemelerin dünyada aynı dalda eğitim veren ve üst sıralarda yer alan eğitim programlarının örnek alınarak yapılmasında fayda vardır. Bu çalış manın Yapı şletmesi eğitim programı kurmak isteyen veya var olan eğitim programını geliştirmeyi ve güncellemeyi düşünen inşaat mühendisliğ i bölümlerine faydalı olacağı ve örnek olabileceği düşünülmektedir. Sonuçlar tablolar halinde sunulmaktadır.com Gülben Çalış Ege Üniversitesi. Asya ve Avustralya’da üst sıralarda yer alan mühendislik eğitim programları seçilmiştir. dünyadaki üniversiteleri çeşitli kriterlere göre sıralayan QS ve ARWU sistemleri incelenip Kuzey Amerika. Konuların çeşitliliği. sıralama sistemleri.

Aynı zamanda. piyasa taleplerinin ve mevzuat değişikliklerinin sürekli izlenmesinin gerekliliğidir. Kuzey Amerika’dan on. öğretim kadrosu ve açılan dersler detaylı olarak incelenir. kurumun büyüklüğü ve akademik performansı arasındaki oran gibi kriterleri dikkate alarak sıralama yapmaktadır (Liu ve Cheng. Çalışmada. Bunun yanında. Asya’dan üç ve Avustralya’dan bir adet olmak üzere toplam onsekiz üniversite seçilip eğitim programlarındaki uygulamalar (tezli/tezsiz yüksek lisans. Avrupa’dan dört. aynı zamanda incelenen eğitim programında yapı iş letmesi anabilim dalının nasıl adlandırıldığına da yer verilmektedir. Türkçe literatürde yapı işletmesi haricinde yapı yönetimi. bu kadar farklı ve çok konunun öğrenciye verilmesi gerçekçi bir yaklaşım değildir. Yapılacak bu güncellemelerin. 2005). Bu çalış mada. Terim karmaşasını azaltmak için yapı işletmesi teriminin yabancı literatürde kullanımı tabloda gösterilmektedir. bulunduğu ülke ve sıralama sistemlerindeki yeri gibi bilgiler bulunduğu gibi.org/) ve “QS (Quacquarelli Symonds) World University Rankings” (http://www. ncelenen Eğitim Programlarının Ana Hatları ncelenen onsekiz üniversitenin eğitim programlarının ana hatları ve açılan derslerin dağılımı Tablo 1’de özetlenmektedir. Bu özelliğinden dolayı. dünyada söz sahibi üniversitelerin yapı işletmesine yönelik eğitim programlarının incelenmesi ve inceleme sonuçlarının özetlenerek eğitimcilerle paylaşılması amaçlanmaktadır. doktora eğitimi. konuya bilimsel olarak yaklaşmakta ve sıralama için çeşitli kriterler kullanmaktadır.arwu. tablolar halinde sunulmakta ve böylece eğitim programlarındaki uygulamalar ve dersleri bir arada görme ve karşılaştırma fırsatı sağlanmaktadır. sektördeki yeniliklerden en fazla ve en çabuk etkilenen dal olduğu söylenebilir. yüksek lisans eğitimi için gerekli kredi sayısı ile 178 . gibi). inşaat yönetimi gibi terimler sıkça kullanılmaktadır. inşaat mühendisliğindeki diğer alanlara göre. incelenen üniversitenin adı. Yapı işletmesi alanının. Türkiye’de yapı iş letmesi anabilim dalında eğitim veren sınırlı sayıdaki inşaat mühendisliği bölümlerinin de eğitim stratejilerini ve ders programlarını günümüz ihtiyaçlarını karşılayacak şekilde düzenli olarak güncellemeleri gerekir.com/worlduniversityrankings/) adlı sıralama sistemlerinden faydalanılarak karar verilir. Tabloda. Her iki sistem. dünyada aynı dalda eğitim veren ve üst sıralarda yer alan eğitim programlarının örnek alınarak yapılmasında fayda vardır. kredi sayısı. mezunlarının iş bulma olasılığı ve uluslararası eğitime bakış açısı gibi kriterler de dikkate alınmaktadır.topuniversities. “mühendislik ve teknoloji” kategorisine göre yapılan sıralamada üst basamaklarda yer alan üniversiteler ve bu üniversiteler içinde yapı işletmesi eğitimi veren kurumlar belirlenir. bu anabilim dalında faaliyet gösteren akademisyenlerin sektördeki yenilikleri yakından takip etmesi gereklidir. Yapı işletmesi odaklı bir eğitim programı hazırlanırken dikkat edilmesi gereken önemli bir konu da inşaat sektöründeki teknolojik gelişmelerin. eğitim kurumunun ve öğretim üyelerinin kazandığı ödüller. ARWU. Sonuçlar. Araştırma kapsamına alınan eğitim programlarına. öğretim kadrosunun çıkardığı yayınlar. QS sıralama sisteminde ise yukarıdakilere ek olarak öğrenci anket ve geri bildirimleri. “Academic Ranking of World Universitites (ARWU)” (http://www. Bu yüzden. yapım yönetimi. eğitim programını hazırlayan kişilere ve danış manlara büyük yük düşmektedir.öğrenmeden mezun olmaktadır.

ARWU Sıralamasındaki Yeri QS Sıralamasındaki Yeri Üniversite adı Ülke Yapı şletmesi anabilim dalının adı Tezli Tezsiz Kredi Stanford University. Birçok dersin ismi her üniversitede farklı adla kullanıldığı için bu derslerin Türkçe karşılıkları tabloya konulmuş ve bazı dersler gruplanmıştır. London 2 3 Construction Engineering & Management Construction Management Engineering & Project Management Construction Engineering & Management Construction Engineering & Project Mgmnt Project Management Engineering Management Construction Engineering Construction Engineering & Management Project & Construction Management Business Management ABD Hayır Evet 45 Evet Evet Evet Evet Evet Evet Hayır Evet Evet Evet Hayır Doktora Yüksek Lisans Eğitimi Öğretim Kadrosu (Kadrolu + Kadrosuz) 5+25 ABD 3 20 Evet Evet 36-40 5 ABD 4 2 Hayır Evet 40 7 ABD 5 38 Hayır Evet 30-34 4 ABD 6 13 16 8 32 81 24 8 Evet Evet Hayır Evet Evet Evet Evet Evet 30 30 30 30 10 ders 7+7 9+12 7+3 2+5 Kanada ABD ABD ABD 21 10 Evet Evet 2 Kanada 5175 22 Evet Evet 30 3+5 ngiltere 25 7 Hayır Evet Ek modül - 179 . New York Georgia Institute of Technology. Tablo 1 Yurtdışındaki üniversitelerin yapı işletmesi eğitim programlarının ana hatları. Ann Arbor University of Texas at Austin University of Maryland Cornell University. Atlanta University of Toronto University of British Colombia Imperial College.bitirme tezinin gerekli olup olmadığı ve öğretim üyelerinin kadro durumları da Tablo 1. Eğitim programlarında açılan derslerin dağılımı ise Tablo 2’de incelenmiştir.’de incelenmektedir. California University of Illinois at UrbanaChampaign University of California at Berkeley University of Michigan. sadece sıklıkla karşılaşılanlar eklenmiştir. Bu tabloya incelenen eğitim programlarında açılan tüm dersler işlenmemiş.

(devamı) Chalmers University of Technology Swiss Federal Institute of Zurich University of Twente Nanyang Technological University Tsinghua University Technion.com/ articles/education/worldsbest-colleges/2009/06/18/worlds-best-colleges-engineering-and-it-universities. Su Çevresi. Kuzey Amerika Amerika’nın en bilinen dergilerinden U.usnews.Tablo 1 Yurtdışındaki üniversitelerin yapı işletmesi eğitim programlarının ana hatları. 180 . listede verilen sırayla ABD üniversiteleri incelenerek yapı işletmesi eğitimi veren üniversiteler belirlenir ve içlerinden sekiz tanesi seçilerek eğitim programları mercek altına alınır. Stanford.edu/index. Stanford University (http://cem.html) Stanford Üniversitesi dünya sıralamasında ikinci sırada yer almakta ve nşaat ve Çevre Mühendisliği Bölümü adı altında klasik inşaat mühendisliği eğitiminden hayli farklı bir eğitim sistemi yürütmektedir. Bu üniversiteler içerisinde beş Kanada üniversitesi dışında hepsinin Amerika Birleşik Devletlerinde bulunduğu dikkat çekmektedir. Israel Institute of Technology University of Sydney 5175 5175 5175 5175 50 39 55 Construction Management Construction Engineering & Management Construction Management & Engineering Centre for Infrastructure Systems Construction Management Construction Management Project Management Evet Hayır 4 dönem 120 ECTS sveç Evet Evet Evet Evet Evet Evet Evet 11+3 sviçre 13 Evet Hayır 3 Hollanda 117 Evet Hayır 30 23 Singapur 26 Hayır Evet 30 - Çin 12 29 Hayır Evet Evet Evet 40 12+5 5+2 Avustralya srail 5175 41 Evet Evet 48 2+6 Bu bölümde incelenen üniversiteler kıtalara göre gruplanmış ve her üniversite için eğitim programının ana hatları belirtilmiş ve eğitim sistemi hakkında genel bilgiler sunulmuştur. ARWU sıralama sisteminde daha belirgin olarak ortaya çıkmaktadır.stanford. iki tane Kanada üniversitesi de çalış maya dahil edilmektedir. News’un 2009 yılı “Dünyanın en iyi üniversiteleri: mühendislik ve biliş im teknolojisi alanında” listesindeki ilk elli üniversitenin yirmiden fazlası Kuzey Amerika kıtasında yer almaktadır. (http://www. Ayrıca. Bu çalış mada. küresel ısınmaya karşı duyarlı bir tutum sergilemekte ve çevrenin korunmasına yönelik eğitimi benimsemektedir.html) Benzer durum.S. Eğitim üç ana gruba ayırmaktadır: Sürdürülebilir nşa Edilmiş Çevre. Atmosfer ve Enerji.

tasarım.illinois. Bölümün altı anabilim dalından biri olan “Mühendislik ve Proje Yönetimi” programında yüksek lisans ve doktora dereceleri verilmektedir. yapım ve ileri proje teslimat sistemleriyle ilgili çalışmak isteyenler için “Tasarım-Yapım Entegrasyonu” ve çevresel etkin tasarım. Diğeri ise yüksek lisansın ardından doktora yapmayı düşünenler için araştırmaya yönelik derslerin ağırlıkta olduğu “Master of Science in Engineering” derecesidir.edu/epm/) University of California veya daha bilinen adıyla Berkeley Üniversitesi hem mühendislik hem de diğer eğitim dallarında dünyanın sayılı üniversitelerinin arasında yer almaktadır.cem. 181 . Tez çalışması doktora seviyesinde istenilmekte. diğeri ise yaklaşık iki yılda 40 kredi ders alarak elde edilebilen “Master of Engineering” dereceleridir. nşaat ve Çevre Mühendisliği Bölümü’nün dört anabilim dalından bir tanesi olan “Yapım Mühendisliği ve Yönetimi”nde mühendis adaylarına farklı eğitim seçenekleri sunulmaktadır. Bilinen yüksek lisans ve doktora derecelerinin yanı sıra.usnews. lisans seviyesinde birçok ders açılmakta ve 45kredilik tezsiz yüksek lisans seçeneği de bulunmaktadır. ayrıca. Berkeley (http://www. yüksek lisans dereceleri için gerekmemektedir. mimarlık ve işletme branşlarında birleşik derece ve beş yıllık “Küresel Lider” programı ile lisans artı yüksek lisans derecesi verilmektedir. “Yapım Mühendisliği ve Yönetimi” programında. Öğrencilere eğitimlerinin son yılında seçtikleri anabilim dalında (örn.umich. “Yapım Mühendisliği ve Yönetimi” grubu ek dersler alınması şartıyla inşaat mühendisliği dışındaki adayları da programlarına kabul etmektedir. lisans seviyesinde “Yapım Mühendisliği ve Yönetimi” uzmanlık dalında mühendis derecesi. Tezli yüksek lisans derecesi için 20 kredi ders ve tezin tamamlanması gerekmektedir.edu/ConsMgt) “Yapım Yönetimi” grubu.edu/home/index. Üniversitenin nşaat ve Çevre Mühendisliği Bölümü 2008 yılında yüksek lisans eğitiminde birinci. çift dal seçeneği bulunmakta olup istenirse “Mimarlık ve Şehir Bölge Planlama” veya “ şletme” fakültelerinden ders alınarak çift derece elde edilebilmektedir.berkeley. Yüksek lisans eğitimi tezli veya tezsiz olmak üzere ikiye ayrılır.html) Michigan Üniversitesi. Bunlardan ilki 24 kredi ders ve sınav ile yaklaşık bir yılda tamamlanabilen “Master of Science”.“Yapım Mühendisliği ve Yönetimi” adı altında elli yılı aşkın süredir çalışmalar yapılmakta ve halen sürdürülebilir inşa edilmiş çevre alanının altında yer almaktadır. com/sections/education). yeşil yapım gibi konularla ilgilenenler için “Sürdürülebilir Tasarım ve Yapım” yüksek lisans programları da bulunmaktadır. University of California. Tezsiz yüksek lisans derecesi için iki alternatif bulunmaktadır. Illinois Üniversitesi nşaat ve Çevre Mühendisliğ i Bölümü’nün sekiz anabilim dalından bir tanesini oluşturmaktadır. Hayli etkin olarak çalıştığı gözlemlenen bu anabilim dalında altı farklı derece verilmektedir. Bunun dış ında. Bunlardan ilki. Yapı iş letmesi dalında dünyada iyi bir yer elde etmiş bu bölümde. University of Illinois (http://cee. piyasada çalışmayı düşünenler için pratiğe yönelik derslerin ağırlıkta olduğu “Master of Engineering” derecesidir. lisans eğitiminde ise ikinci sırada yer almaktadır (http://www. University of Michigan (http://www.ce. yapım yönetimi) uzmanlaşma fırsatı verilir. Bu bölümde ayrıca iki farklı yüksek lisans derecesi verilmektedir.

Çevre Mühendisliği Bölümü’nün altında otuz yılı aşkın süredir faaliyetlerini devam ettirmektedir.cee. Texas Üniversitesi nşaat.edu/dept/area/construction/Construction. inşaat ve çevre mühendislikleri için yüksek lisans ve doktora dereceleri ayrı ayrı verilmektedir. Bunlardan iki tanesi University of Michigan’daki uygulama ile aynıdır. yüksek lisans ve doktora dereceleri verilmektedir. bu çalışmadaki kapsamındaki diğer Amerikan programlarına kıyasla daha düşük sıralarda yer almaktadır. incelenen diğer yapı işletmesi eğitim programlarından farklı bir program sunmaktadır. tez yapmak isterse 24 kredilik ders alarak programı tamamlayabilmektedir. Yapı işletmesi konularıyla ilgilenen dal “Yapım Mühendisliği” olarak adlandırılmaktadır. Programda. nşaat ve Çevre Mühendisliğ i Bölümü’nün altı anabilim dalından bir tanesi olan “Proje Yönetimi”nin hayli kuvvetli bir kadro ve ders programına sahip olduğu yapılan araştırmalarda ortaya çıkmaktadır. Austin (http://www. 12 kredilik dersten oluşan sertifika programı mevcuttur.caee. “Master of Science” araştırmaya yönelik tezli yüksek lisans olup “Master of Engineering” pratiğe yöneliktir ve tez yapılmadan 30 kredi dersle mezun olunabilmektedir. Mimarlık. Bu programın amacı. öğrencilerden temel ve seçmeli proje yönetimi ilgili dersleri ve bunların yanında da üç adet kendi branşlarıyla ilgili dersleri almaları istenmektedir. temel olasılık ve istatistik bilgilerini almış tüm mühendislere açıktır ve mezunlara “Master of Engineering” derecesi verilmektedir. University of Maryland (http://pm.edu/page. “Mühendislik Yönetimi” adlı program. Georgia Institute of Technology (http://www. Georgia Teknoloji Enstitüsü’nün “Yapım 182 .gatech. Lisans seviyesinde belli bir not ortalamasının üstüne çıkan öğrenciler “Proje Yönetimi” dalında yan dal yapma hakkına sahip olmaktadır. her ne kadar işletme yüksek lisansına (MBA) alternatif olmaksa da. Dünyadaki diğer yapı işletmesi alanında çalışan birçok eğitim programına göre akademik kadrosu güçlü olan bu programda.edu/about-cee/programs-of-study/construction/) Dünyanın mühendislik eğitiminde önde gelen üniversitelerinden biri olan Georgia Teknoloji Enstitüsü’nün nşaat ve Çevre Mühendisliği Bölümü’nde altı anabilim dalı bulunmaktadır.edu/graduate-programs/meng-in-engineering-management.cornell. 30 kredi ders alınması gereken yüksek lisans programında alınan kredilerin en az altısı. Cornell University (http://www. Öğrenci.html) “Yapım Mühendisliği ve Proje Yönetimi” anabilim dalı. Doktora programı ise minimum 30 kredi ders ve doktora tezinden oluşmaktadır.php?id=1) Maryland Üniversitesi. Tez yapmak ise öğrencinin tercihine bırakılmaktadır.University of Texas. Bu fırsattan faydalanmak isteyen öğrencilerin konuyla ilgili beş adet seçmeli dersi almaları yeterli olmakta ve bu haktan mimarlık öğrencileri de yararlanabilmektedir. Ayrıca.umd. Ancak.ce.utexas.cfm) Cornell Üniversitesi’nin nşaat ve Çevre Mühendisliği Bölümü. Yüksek lisans seviyesinde üç farklı seçenek bulunmaktadır. isteyenlere Cornell Üniversitesi’nin şletme Fakültesi ile ortak beş dönemlik bir çift dal MBA programı sunulmaktadır. en çok onikisinin inşaat mühendisliği dışından alınan dersler olması şarttır. Bölümde. beş farklı derece sunulmaktadır. Bu programda.

utoronto. London (http://www3. Yapı işletmesi konusuyla ilgili dal “Proje ve Yapım Yönetimi” olarak adlandırılmaktadır. Bu programda. Bunun yanında. daha çok piyasada çalışacak mühendisler için olup mezun olmak için on ders veya sekiz ders artı tasarım projesi almak gerekir. 6 kredilik iki adet dersi Pekin.’deki üniversitelerin çoğunluğunda yapı işletmesi alanıyla ilgili bölüm olmasına karşı Avrupa’da durum farklıdır. Doktora programı ise lisans derecesinin üzerine 36 kredilik ders ve doktora tezi olarak tasarlanmıştır. Kadrosunda iki profesör olan bu grupta sekiz adet yüksek lisans ve dört adet lisans dersi verilmektedir. lisans eğitimine ek olarak iki farklı yüksek lisans ve doktora eğitimi verilmektedir. kinci seçenek.civ. sviçre ve Hollanda’dan birer üniversite seçilmesi yeterli görülmüştür. yapı.php) Bu çalışma kapsamında seçilen ikinci Kanada üniversitesi British Columbia Üniversitesi’dir.ca/current_students/graduates/programs/pcm. Bu nedenle Avrupa ile ilgili incelemede ngiltere. Bunlardan ilki bitirme tezi yapmadan derece elde etmek isteyenler için düzenlenmiş olup 30 kredi ders alma şartı bulunmaktadır.Mühendisliği” anabilim dalında az sayıda öğretim üyesi olsa da. Bu programda 18 kredi ders ve tezin tamamlanması gerekmektedir. Avrupa A. bölümün işletme eğitimi konusunda hassas davrandığı görülmektedir. Araştırmacılar ve akademisyenler için ise “Master of Applied Science (MASc)” programı mevcuttur. Imperial College. ancak. lk seçenek.ac. öğrenciler. bölümün onüç araştırma grubundan bir tanesidir ve bu daldan ders alıp uzmanlaşan mezunlar için ayrı bir derece verilmemektedir. University of Toronto (http://www.D. iki farklı ülkede tamamlanan MEng programı da mevcuttur.ca/sect/coneng/) Mühendislik eğitimi sıralamalarında Kanada’nın bir numaralı üniversitesi olarak dikkat çeken Toronto Üniversitesi’nin nşaat Mühendisliği Bölümü’nde. Bu bölümde yüksek lisans yapmak isteyenlere sunulan yüksek lisans seçenekleri “Master of Engineering” ve “Master of Applied Science”dır. Proje yönetimi ve işletme dersleri ders programında lisans seviyesinde yer almaktadır.imperial. bu dalda verilen derslerin çokluğu programı yeterli düzeye getirmektedir. University of British Columbia (http://www. Bu dalda uzmanlık yapmak isteyen öğrencilere farklı yüksek lisans seçenekleri sunulmaktadır. büyük projelerin gerçekleştiği Çin ile ilişkileri kuvvetlendirmek ve Çinli öğrencilerin programa katılımıyla uluslararası bir eğitim ortamı oluşturmaktır. Eğitimin sonunda “Master of Engineering (MEng)” derecesi verilmektedir. Yüksek lisans seviyesinde ise yapı işletmesi uzmanlık dalı olarak sunulmamaktadır.B. sveç.uk/civilengineering/study/masters/business%20management) ngiltere’nin ve dünyanın en önemli üniversitelerinden biri olan Imperial College’da yapı iş letmesi alanında kadrolaşmanın ileri seviyede olmadığı. araştırmacı ve akademisyenlere yönelik tasarlanmış bir program olup mezun olmak için bitirme tezi şart koşulur.civil. 183 . nşaat Mühendisliği Bölümü’nde biri çevre mühendisliği olmak üzere toplam sekiz anabilim dalı bulunmaktadır.ubc. Bu programın amacı. “Yapım Mühendisliği ve Yönetimi”. Farklı bir uygulama olarak. Çin’de alıp geri kalan 24 krediyi Kanada’da tamamlamaktadır.

Mezuniyet için 184 . üç dönem ders ve bir dönem tez çalışmasından oluşmaktadır. topograflar ve endüstri mühendisleri de başvurabilir. Ulaştırma.chalmers. sonrasında yapım veya mimarlık ağırlıklı dersler seçilmektedir. “Yapım Mühendisliği ve Yönetimi” bölümdeki dokuz adet anabilim dalından biridir. Yapı. mühendislik öğrencisinin iş letme yüksek lisansı yapmasına gerek kalmadan işletme eğitimi almasıdır. Program. “Yapım Yönetimi ve Mühendisliği Grubu” Mühendislik Teknolojisi Fakültesi’nin nşaat Mühendisliği Bölümü’nde kuvvetli bir kadro ve ders programıyla faaliyet göstermektedir. nşaat Mühendisliği Bölümü bünyesinde aynı zamanda çevre ve jeodezi mühendisliğini de bulundurur. Chalmers University of Technology (http://www.ibb. Bu program. her dönem ikişer ders ek alarak diplomalarına “ şletme Yönetimi” ek modülünü ekleyebilir. Swiss Federal Institute of Zurich (ETH Zurich) (http://www.cme. “Mimarlık ve Hizmet Yönetimi” ile “Tasarım ve Yapım Proje Yönetimi” yüksek lisans eğitim programlarını yürütmektedir.php) ETH Zurich Üniversitesi dünyanın ve sviçre’nin önde gelen üniversitelerinden biridir. Malzeme ve Mekanik) ikisini seçmektedir. Bu iki üniversiteden biri olan Chalmers Teknoloji Üniversitesi. Bu anabilim dalında lisans.se/en/sections/education/ masterprogrammes/programme-descriptions/design-construction) Mühendislik eğitim programları sıralamalarında ilk 100 üniversite arasında iki sveç üniversitesi bulunmaktadır. Hidrolik ve Su Kaynakları Yönetimi. dünya sıralamasında yukarı sıralarda bulunmamasına rağmen mercek altına alınmıştır. araştırma yapan ve eğitim veren geniş bir kadroya sahiptir.nl/) Bu çalışma kapsamında yapılan araştırmalarda Hollanda’nın mühendislik eğitiminde ön sıralarda olan kurumlarından Twente Üniversitesi’nin yapı işletmesi konusuna verdiğ i önem göze çarpmaktadır.ethz. yüksek lisans. üç dalda uzmanlaşma seçeneği verilmektedir:”Yapım Süreç Yönetimi” “Ulaştırma Mühendisliği ve Yönetimi”. University of Twente (http://www. Twente Üniversitesi’nde lisans ve doktora eğitimlerinin yanında iki ayrı yüksek lisans programı da mevcuttur. nşaat Mühendisliği Bölümü’nün yapı işletmesi anabilim dalı. “Su Mühendisliği ve Yönetimi”. Lisans eğitimi ise sveç dilinde gerçekleşmektedir. Ülkemizde lisans seviyesinde yapılan yan dal uygulamasına benzeyen bu programdaki amaç. nşaat mühendisliğ i bölümünde yüksek lisans yapanlar ülkemizdeki gibi yüksek inşaat mühendisi unvanı almaktadır. Bu programa inşaat mühendisi ve mimarların yanı sıra şehir bölge planlamacılar. lk dönem. Bunlardan ilki “ nşaat Mühendisliği ve Yönetimi” adlı programdır. Hollanda’nın diğer iki büyük üniversitesi Delft ve Eindhoven Teknik Üniversiteleri ile işbirliği içinde yürütülmektedir.ctw. Bu nedenle. “Yapım Yönetimi” olarak adlandırılan bu grup.ch/index. Yüksek lisans ve doktora eğitim dili ngilizcedir ve bunu desteklemek için öğrenci değişim programları mevcuttur. Geoteknik. geoteknik ve çevre mühendisliği anabilim dallarında yüksek lisans yapan öğrenciler. Diğer program ise “Yapım Yönetimi ve Mühendisliği”dir. ortak temel dersler alınmakta.ulaştırma. ilgili program.utwente. Öğrenciler. Seçilen iki dalın temel dersleri ve seçmeli derslerinin alınmasından sonra son dönemde bitirme tezi tamamlanarak mezun olunur. ve doktora seviyesinde dersler verildiği gibi araştırmaya da önem verilmektedir. 30 kredilik ders ve bitirme tezi ile mezun olunan bu programda. bu sistemde altı uzmanlık dalından (Yapım Mühendisliği ve Yönetimi.

tezle beraber 30 kredi gerekmektedir. Ayrıca. bir senelik iş tecrübesi ve 15 kredi ders alınması yeterli olunan bir başka programda. “Uluslararası Yapım Yönetimi” adı altında bir yüksek lisans programı sunulmaktadır. Asya Asya kıtasında incelenen üç üniversiteden ikisi Uzakdoğu ülkeleri olan Singapur ve Çin’den diğeri ise srail’den seçilmiştir. Bu programa başvurabilmek için en az iki sene iş tecrübesi aranır.edu. tezli de ise “Master of Science in Civil Engineering (Construction Management) derecesi alınmaktadır.ac. Aynı uzmanlık alanında yüksek lisans ve doktora eğitimi de verilmektedir. Uzmanlık alanları “Canlı Bina Kavramı”. mezunlara. nşaat ve Çevre Mühendisliği Fakültesi’nin dokuz anabilim dalından biridir. Technion Israel Institute of Technology (http://cee. Yüksek lisans eğitiminin her ikisinde de 40 kredi tamamlanılması gerekmektedir. Tez yapılmasına gerek olunmayan yüksek lisans eğitiminin sonunda “Master of Engineering”. “Yapım Yönetimi” bölümünün amacı. Tsinghua University (http://cm.tsinghua.edu.ntu. hızla büyüyen Çin ekonomisinin ihtiyaçlarına cevap verebilecek ve uluslararası inşaat pazarında söz sahibi olabilecek mezunlar yetiştirmektir. 30 kredi ders alınarak tamamlanan ve özellikle uluslararası platformda çalışacak mühendisler yetiştirmeyi amaçlayan bu programı yürüten anabilim dalı. 185 . “Şehir Arazi Gelişimi”. Ayrıca. nşaat Mühendisliği Bölümü yapı işletmesi konusuna bir hayli önem vermektedir. “Pazar Dinamiği”. Bölümde uzmanlaşmanın lisans eğitiminde başladığı görülmektedir.technion. lisans seviyesinde “ şletme Bilimi ve Mühendisliği” konusunda uzmanlaşma şansı elde eder. steyen öğrenciler belli bir uzmanlık dalı seçip o daldan seçmeli dersler alarak diplomalarına uzmanlık alanını da yazdırabilir.il/eng/ Templates/showpage.asp?DBID=1&LNGID=1&TMID=84&FID=207) “Yapım Yönetimi”. “Proje Yönetimi” alanında “Master of Engineering” derecesi de verilmektedir. Bu bölümde öğrenciler. Bu programda alınan seçmeli derslerle uzmanlaşmak mümkündür. “Yapım Yönetimi” ve “Hidrolik Mühendisliği” nşaat Mühendisliğ i Bölümü’nden ayrı iki bölüm haline gelmiştir. “Planlama ve Geliştirme.htm) Singapur’un önde gelen eğitim kurumlarından olan Nanyang Teknik Üniversitesi’nin nşaat Mühendisliği Bölümü’nde yapı işletmesi konusunda önemli atılımlar olduğu görülmektedir. “Altyapı Sistemleri Merkezi” olarak adlandırılmaktadır.sg/CEE/cis/msc. Bu bölümde. “Tasarım Süreçleri ve Mühendislik” olmak üzere altı adettir. Bu uzmanlık dallarından bir tanesi de “Yönetim ve Yapım”dır.cn/english/) Çin Cumhuriyeti’nin mühendislik eğitiminde bir numaralı üniversitesi Tsinghua Üniversitesi. “Yapım Yönetimi Mezunu” derecesi verilmektedir. lgili anabilim dalında doktora ve iki farklı yüksek lisans eğitimi verilmektedir.civil. Nanyang Techological University (http://www3.

yapı işletmesi alanında tezsiz yüksek lisans eğitim programları da araştırılmıştır.usyd. Yapılan araştırmada. “Construction Engineering” yani “Yapım Mühendisliği” terimiyle sıkça karşılaşılmakta ve zaman zaman “Project Management” yani “Proje Yönetimi” teriminin de kullanıldığ ı görülmektedir. Bazı üniversitelerde bu rakamın kırklara çıktığı görülmektedir. Türkçe literatüre “Yapı şletmesi” ve “Yapım Yönetimi” olarak giren terimin ngilizce karşılığı “Construction Management” olmakla beraber. Bunun yanında birçok üniversitede tezli yüksek lisans eğitimi devam etmektedir. sunulan eğitimdeki farklı strateji nedeniyle bu çalış ma kapsamına alınmıştır. bu farklılıklar vurgulanmakta ve ortak noktalar belirlenmektedir. birçok eğitim programının birden fazla yüksek lisans seçeneği sunduğu görülmektedir. University of Sydney (http://www. Yapı işletmesi uzmanlık alanında doktora eğitimi. Bu çalış mada. Piyasada çalışanlara yönelik tezsiz yüksek lisans programları sonunda “Master of Engineering”. ikincisinde ise 48 kredi dersinin tamamlanması gerekmektedir. dünyadaki üniversitelerin eğitim programları arasında önemli farklılıklar olduğu görülmektedir. uluslararası proje yönetimi. Sonuçlar Yapılan araştırma ve incelemelerin sonucunda. bazı Avrupa ülkeleri dışında. Özellikle Stanford. bu alanda çalışan yeterli öğretim üyesi bulunan tüm bölümlerde açılmaktadır. “Proje Yönetimi” yüksek lisans programında dersler dört ayrı gruba ayrılmaktadır: temel dersler. Yüksek lisans eğitimini tamamlamak için gereken kredi sayısına bakıldığında. Uzmanlık dersleri de kendi içinde proje ekonomisi ve programlama yönetimi. nşaat Mühendisliği Bölümü’nün yapı işletmesi dalı. Bu çalışma kapsamında incelenen üniversitelerin çoğunluğu bu niteliğe sahiptir.edu. araştırmacı ve akademisyenlere yönelik tezli yüksek lisans programları sonunda ise “Master of Science in Construction/Engineering Management” dereceleri verilmektedir. Öğrenciler. en az otuz kredi tamamlanılması gerektiği görülmektedir. araştırma projesi ve mesleki uygulama dersleri. araştırma ya da mesleki uygulamaya yönelik bir eğitimi de tercih edebilmektedir. 186 . uzmanlık dersleri.au/) Sydney Üniversitesi.pmgp. yaygın olduğu görülmektedir. proje risk yönetimi. terimin her eğitim programında standart olarak kullanılmadığı görülmektedir. Ülkemizde tercih edilmeyen bu eğitimin. Bu bölümde. lkinde 36 kredi ders ve 12 kredilik araştırma projesi. Ayrıca. Programın bütün mezunlarına “Master of Project Management” diploması verilir.Avustralya Mühendislik eğitim programlarının sıralamasında Avustralya üniversitelerine de rastlanılması nedeniyle Sydney Üniversitesi çalışma kapsamına alınmıştır. ncelenen ülkelerde anabilim dalının adlandırılmasında terim bütünlüğünün olmadığ ı görülmektedir. Cornell ve University of Michigan gibi dünyaca ünlü üniversitelerde tezli yüksek lisansın terk edilmesi dikkat çekicidir. stratejik proje yönetimi uygulaması olmak üzere dörde ayrılmaktadır. Berkeley.

Michigan. inşaat sözleşmeleri. Twente ve Tsinghua gibi üniversitelerde on ve üzeri kiş inin kadrolu olduğu görülmektedir. finans. Colombia Georgia Tech Imperial Col. Tablo 2 Yurtdışındaki üniversitelerde verilen yapı işletmesi derslerinin dağılımı Brit. incelenen eğitim programlarında inşaat ve çevre mühendisliklerinin tek bir bölümde toplanmış olmasının etkili olduğu söylenebilir. Illinois. Tablo 2’de göze çarpan bir başka nokta. Bu tabloya bakıldığında bazı genellemeler yapmak mümkündür. biliş im sistemleri ve bilgisayar uygulamaları gibi derslere eğitim programlarında sıkça rastlanılmasıdır. inşaat hukuku ve mevzuatı. Tablo 2’de çalışmanın derslerle ilgili olan kısmı özetlenmektedir. proje teslimat sistemleri. Chalmers.Üniversitelerin eğitim kadrosu incelendiğinde ortaya değişken bir tablo çıkmaktadır. lgi çekici bir başka bulgu. maliyet hesapları ve iş programları gibi konular bulunmaktadır. ekonomi. Cornell. Toronto ve Zurich üniversitelerinde ise öğretim üyesi sayısının az olduğu görülmektedir. Maryland. ihaleler. Yapı işletmesi eğitim programı müfredatının araştırılması da bu çalışmanın amaçlarındandır. iş güvenliği. “Sürdürülebilirlik” ve “Enerji Etkin Tasarım” gibi derslerin eğitim programlarına girdiği görülmektedir. ETH Zurich Chalmers Technion √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ Maryland Michigan Nonyang Berkeley Stanford Toronto Sydney √ √ √ Twente √ √ √ √ Cornell √ √ √ Illinois Texas √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ Yapım Mühendisliği / Proje Yönetimi Finans Ekonomi Maliyet Analizi & Metraj Hukuk / Mevzuat Sürdürülebilirlik / Enerji Etkin Tasarım Şantiye Yöntemi Risk Yönetimi / Analizi Proje planlama / programlama / kontrol √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ 187 . küresel ısınma etkisiyle giderek çevreye duyarlı yaklaşımın ön plana çıkması ve bu konuyla ilgili derslerin yapı işletmesi uzmanlık alanı kapsamına alınmasıdır. proje planlama. Bu konuyla ilgili olarak. işletme yönetimi. Texas. Ayrıca. çoğu üniversitede “Proje Yönetimi” veya “Yapı Mühendisliği” adıyla bir temel ders okutulduğu görülmektedir. Birçok yapı işletmesi ağırlıklı mühendislik eğitim programının üniversitelerin diğer bölümlerinden gelen akademisyenler ve piyasa tecrübesi olan mühendislerle ortak çalıştığı düşünüldüğünde. Dersin içeriğinde genel olarak inşaat projeleri ve sektörü hakkında genel bilgiler. akademik kadrosu yetersiz gözüken üniversitelerin açıklarını bu şekilde kapattığı düşünülmektedir. maliyet analizi ve metraj. Özellikle konunun tasarım kısmında mimarlık bölümlerinden destek alındığı da gözlemlenmektedir. Örneğin. dışarıdan öğretim görevlisi desteği alınıp alınmadığı hakkında bir bilgiye de rastlanılmamaktadır. Stanford.

programları yorumlamadan örnek almak doğru olmayabilir. Asya kıtasında ise mühendislik eğitiminde ön sıralarda yer alan Japon üniversitelerinde yapı işletmesi eğitiminin olmadığı görülmektedir. Bu çalışmada ortaya çıkan sonuçlar ve elde edilen bulguların Türkiye’de yapı işletmesi alanında eğitim veren ve araştırma yapan tüm akademisyenlere ve inşaat mühendisliğ i bölümlerine faydalı olabileceği düşünülmektedir. Özellikle Çin’de yabancı firmalar tarafından yapılan büyük yatırımların etkisiyle yapı işletmesi alanı gündeme gelmektedir. Hollanda ve Danimarka ülkelerinin uluslararası yüksek lisans eğitimine odaklanmış üniversitelerinde yaygın olduğu görülmektedir. bu çalışmada izlenen yöntem. çift ve yan dala izin verildiği gözlemlenmektedir. 188 . Önemli bir diğer nokta ise eğitim programı yapılarının ülkeden ülkeye değiştiğidir.mit. Seminer Uluslararası Projeler √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ Sonuç olarak. Takım çalışması. Aynı zamanda. Tezsiz yüksek lisansın yaygın olduğu programlara inşaat mühendisliğ i dışında öğrenci kabul edildiği. politik durumu ve piyasadan gelen taleplerin rol oynadığı unutulmamalıdır. özellikle ngiltere’de. Tayvan ve Singapur’da ise farklı bir tabloyla karşılaşılmaktadır. ülkenin sosyoekonomik yapısı. bölümlerinde yapı işletmesi ağırlıklı eğitim programı kurmak isteyen akademisyenler için iyi bir başlangıç noktası olabilir. Bu değişimlerde. Tüm sıralama sistemlerinde bir numarada yer alan Massachusetts Institute of Technology (MIT). Yapı iş letmesinin en yaygın olduğu ülkeler A.edu/) yapı işletmesi uzmanlık alanında lisans veya yüksek lisans seviyesinde ders açmaması ve dolayısıyla konuya önem vermiyor gibi görünmesi ilgi çekicidir. Bunun nedeni Amerika’daki yaşamın küresel bakıştan uzak olmasıdır. ncelenen çok az programda ayrı bir yapı iş letmesi bölümüne rastlanmaktadır. Çin. ve Kanada’nın esnek bir yaklaşım içinde olduğu görülmektedir. Araştırmadan çıkan bir başka sonuç. Çalışmanın yurtdışında yapı işletmesinde lisansüstü eğitim yapmak isteyen adaylar için de yararlı olacağı düşünülmektedir. Eğitim programında ve ders içeriklerinde güncelleme yapmak isteyenler. vb.B. sveç.D. her kıtada belli bir yaklaşım ve ekol izlenmektedir. Liderlik. etik. yapı iş letmeciliğinin Kuzey Amerika’daki kadar popüler olmadığ ı görülmektedir. Kuzey Amerika dışındaki üniversitelerde uluslararası proje yönetimi adlı bir dersin bulunmasıdır. Bu yüzden. bu bildirinin kaynaklar kısmında verilen üniversitelerin web sayfası adreslerini kullanarak daha detaylı bilgilere ulaşabilir. nşaat ve Çevre Mühendisliği Bölümü’nün (http://cee.Tablo 2 Yurtdışındaki üniversitelerde verilen yapı işletmesi derslerinin dağılımı (devamı) Kalite yönetimi ş Güvenliği statistiksel Yöntemler Gayrimenkul Verimlilik şletme Yönetimi Bilişim Sistemleri / Bilgisayar Uyg. Yapı işletmesi programlarının özellikle sviçre. Avrupa kıtasında.

Imperial College London. http://www. Construction Engineering and Management. Temmuz 2009.cornell. Cheng. Temmuz 2009. Yapı işletmesi eğitim programlarını sıralayan güvenilir bir sistem bulunamadığı için sıralamalarda üst sıralarda olmayıp yapı iş letmesi bölümü kuvvetli olan üniversitelerin incelenmemiş olma olasılığı bulunmaktadır. 189 .ac. Gelecekte bu konuda araştırma yapacak olanlar bu olasılığı dikkate almalıdır. Vol. Türkiye’deki yapı işletmesi eğitim programlarının bu bildirideki sonuçlarla karşılaştırılması gelecekteki çalış ma konusu olarak düşünülmektedir.cfm).edu/ Temmuz 2009.. Construction Engineering web sayfası.edu/about-cee/programs-of-study/ construction/.php?lang=en. University of Michigan web sayfası. http://www.ibb. Kaynaklar Academic Ranking of World Universities (ARWU) web sayfası. Extension Modules in Business Management web sayfası. Chalmers: Design and Construction Management web sayfası.edu/graduateprograms/meng-in-engineering-management. http://www.mit. College of Engineering.html. Temmuz 2009. (2005) Academic Ranking of World Universities – Methodologies and Problems. and Environmental Engineering. Architectural. Temmuz 2009. Temmuz 2009.cee. Y. Higher Education in Europe. N. http://www3.edu/epm/.imperial.berkeley. Liu. Engineering and Project Management. http://cee.org/.cem. University of California.ethz. mühendislik eğitiminde sıralama sistemlerinde üst sıralarda yer alan üniversiteler incelenmektedir. Civil and Environmental Engineering Department. http://www. No 2.ce. Austin web sayfası. Department of Civil and Environmental Engineering. The University of Texas. Temmuz 2009.se/en/sections/education/masterprogrammes/programme-descripti ons/designconstruction.Bu bildiride. Department of Civil and Environmental Engineering. MEng in Engineering Management web sayfası. 30. http://www. Department of Civil. Temmuz 2009.html.. chalmers. Instititution for Construction and Engineering Management ETH Zurich web sayfası.ce. Civil and Environmental Engineering. Temmuz 2009.gatech.ch/index.uk/ civilengineering/study/masters/business%20management. Temmuz 2009. http://www. Cornell University School of Civil and Environmental Engineering.arwu.edu/dept/area/construction/Construction. Georgia Tech School of Civil and Environmental Engineering. http://www. Construction Engineering and Project Management.caee. http://www. Berkeley web sayfası.umich.edu/home/index. Massachusetts Institute of Technology web sayfası.C.utexas.

http://cm. http://pm. University of British Columbia. QS World University Rankings web sayfası. Tsinghua University Department of Construction Management web sayfası.ac.civ. University of Sydney.usnews.illinois. Department of Civil Engineering. Temmuz 2009.com/ worlduniversityrankings/.Nanyang Technological University. University of Toronto. Temmuz 2009.usyd. http://cem. Temmuz 2009. http://cee. UBC Engineering.nl/. http://cee.php. Construction Management web sayfası. Master of Science (International Construction Management) web sayfası. Construction Management web sayfası. http://www.php?id=1.asp?DBID=1&LNGID =1&TMID=84&FID=207.edu.civil. Temmuz 2009.utoronto. http://www3. Project Management at the University of Maryland web sayfası.ubc.ca/current_students/ graduates/programs/pcm.au/.sg/ CEE/cis/msc. http://www. Temmuz 2009.edu/ConsMgt. Project Management Graduate Programme web sayfası.html. http://www.pmgp. University of Twente. (http://www. Temmuz 2009.utwente.civil. Centre for Infrastructure Systems.ca/sect/coneng/. Technion Faculty of Civil and Environmental Engineering.topuniversities. Civil and Environmental Engineering.htm.ctw.tsinghua. Temmuz 2009.stanford. Temmuz 2009. edu/page.edu. 190 . Temmuz 2009. Department Construction Management and Engineering. Project and Construction Management web sayfası.umd. Construction Engineering & Management web sayfası. http://www. Temmuz 2009.com/sections/education.ntu. US News dergisi web sayfası.cn/english/. Haziran 2009. University of Illinois at Urbana-Champaign.technion. http://www. Stanford Construction Engineering and Management web sayfası.cme.edu. edu/index. Civil Engineering.il/eng/Templates/showpage. Temmuz 2009.

nşaat Mühendisliği Eğitimi. Bu çalışmanın amacı.tr Y. Doç. iş hayatına atıldıkları devrenin başlangıcında bile çalış malarında başarılı olabilmektedirler. Bu bilgiler.edu. Türkiye E-Posta: husertas@hotmail. Hüseyin Ertaş nşaat Yüksek Mühendisi nşaat Mühendisliği Bölümü Gaziantep Üniversitesi Gaziantep. ofis ya da proje mühendisi olarak çalışan mühendisler tarafından kullanılmaktadır.al Öğretim Üyesi. Yapım Yönetimi Giriş 191 . Mehmet Tekinkuş Öz Globalleşen dünyada diğer sektörler gibi inşaat sektörü de uluslararası bir nitelik kazanmıştır. inşaat mühendisliği eğitiminde stajların ve bitirme projelerinin meslek hayatındaki yapım yönetimi aşamalarında katkısının incelenmesidir.Staj ve Bitirme Projelerinin nşaat Mühendisliğinin Yapım Yönetimi Eğitimindeki Katkısının ncelenmesi: Gaziantep Üniversitesi Mezunu nşaat Mühendisleri Üzerine Bir Uygulama M. şletme Bölümü Gaziantep Üniversitesi. iş geliştirme. Elde edilen veriler SPSS paket programı kullanılarak analiz edilmiştir. Tiran. yapım yönetimi bilgilerine sahip olarak inşaat yönetiminin her aşamasında. Dr.edu. Bitirme Projesi. Rekabetin artmasıyla birlikte yeni mezun olmuş bir mühendiste aranması gereken özellik olarak teknik özelliklerin yanında. çeşitli ortamlarda ve çeşitli biçimlerde mesleğin uygulamasını yapan inşaat mühendisleri arasında bir araştırma yapılmıştır. saha. Ahmet Öztaş Öğretim Üyesi nşaat Mühendisliği Bölümü Epoka Üniversitesi.com Doç. Dr. Arnavutluk E-Posta: aoztas@epoka. teklif hazırlama ve planlama alanlarında gerekmektedir. Otuzun üzerinde Gaziantep Üniversitesi mezunu inşaat mühendisi ile yüz yüze görüşmeler yolu ile bir anket çalışması uygulanmıştır. Bu amaç doğrultusunda nşaat Mühendisliği lisans eğitimini tamamladıktan sonra. Yapım yönetimi dalından alınan eğitim. kişisel ve yönetsel beceriler de aranması gerektiği ön plana çıkmıştır. Üniversite eğitiminden sonra hayata atılan ve değişik ortamlarda çalış maya başlayan genç mühendisler. Stajlar ve bitirme projeleri ise inşaat mühendisliği eğitiminde mesleki becerilerin kazanıldığ ı safhalardandır. mesleki becerilerin uygulandığ ı ihale. Gaziantep. Araştırmadan elde edilen sonuçlara göre stajların ve bitirme projelerinin meslek hayatının yapım yönetimi aşamalarında ne kadar etkili olduğu belirlenmiştir. Türkiye E-Posta: tekinkus@gantep. Anahtar sözcükler: Staj. liderlik.

çok katmanlı problemlerle uğraş ı gerektiren işlerle birleşerek üniversite müfredatının bir parçası haline geldiği düşünülür. Bitirme ödevleri mezun olmadan önce birikmiş mühendislik bilgilerini ve deneyimlerini ölçmek için öğrencilere sunulan en büyük alıştırma olarak düşünülebilir. Dünyadaki değişik mühendislik eğitim programlarına bakıldığı zaman. daha sonra öğrenci iş hayatına atıldığında. pratikteki karmaşık. sviçre ve Amerika gibi ülkelerde stajlar üniversitelerin eğitim programları içersinde. kendine güvensizlik gibi çeşitli sorunlar halinde kendini gösterir (Yenigün. Uygulamalı eğitiminin önemli bir parçası olan staj çalışmalarının yeterli düzeyde yapılmadığı. Bu çalışmanın temel amacı. 2003). son ürün ve hesaplamalarda farklılıklar görülebilir (El-Raghy. . 2004). . Bu çalışma. . . inşaat mühendisliğ i alanında. Bilimin ve teknolojinin baş döndürücü bir hızla ilerlediği ve bilginin katlanarak çoğaldığı çağımızda çok kısa olan bir eğitim sürecinde bir öğrencinin bütün mesleki becerileri kazanması imkânsızdır ve de gereksizdir. 1999). Örneğin öğretim üyelerinin sadece konuya hâkim olmaları değil aynı zamanda sınıfın sosyal realitesine de hâkim olmaları gerekmektedir. Bunun yanında projenin kendisi öğrencilere yeni yetenek ve bilgi kazandırmalı ve sonradan öğrendiklerini güçlendirmelidir. stajların ve bitirme projelerinin iş hayatında yapım yönetimi alanında yararlılığının incelenmesidir. staj ve bitirme ödevlerini akademik eğitim ve öğretime ek veya tamamlayıcı olarak inceler. adaptasyon zorluğu. Gürel. Geliştirilmiş deneyim çalışmaları olan staj ve bitirme ödevlerinden meslek şartlarındaki uygulanabilir problemler üzerinde hangi becerilerin. Genellikle stajlar. 2004). Bu eksiklikler. proje yönetimindeki farklı görevlendirmeler. Söz konusu eğitimin amacı öğrencilere sadece bilgi aktarmak değil. Bu çalış ma Gaziantep Üniversitesi mezunu genç mühendislerin bakış açısıyla staj ve bitirme projelerinde kazanılan pratikliklerin mesleki yaşamdaki pratikliğe nasıl dönüştüğünü ve işe girerken ve meslek hayatının öncesinde ve sonrasında mesleki pratiklik olarak nasıl değer kazandığını inceler. gereğince denetlenmediği veya denetlenemediği ya da göstermelik yapıldığı durumlarda değişik eksiklikler meydana gelir. sonuçları değerlendirme ve karar verebilme gücünü kazandırmaktır (Sorguç. 192 . zamanı kullanma.nşaat mühendisliği eğitiminde temel hedef toplumun bugünkü ve gelecekteki ihtiyaçlarına yanıt verebilecek nitelikte elemanlar yetiştirmektir. öğrencilerin öğretmenlik veya yapı mühendisliği gibi meslekleri yapabilmesi için gereklidir. 1993). Almanya. Stajlar ve bitirme projeleri birçok bilim dalında müfredatın bir parçası olarak düşünülür. sorunları anlama. Bundan dolayı uygulamalı öğrenimde haberleşme becerilerinin ve dış dünyayla ilgilenebilme kabiliyetinin geliştirilmesinin gerekli olduğu düşünülür (Scholz ve diğ. öğrendiğini uygulama. Burada esas olan mesleğini tam olarak icra edebilmesi için gerekli olan bilgi ve beceriyi yaşamı boyunca edinebilme yeteneğini kazandırmaktır (Çiçek ve diğ. bilgilerin ve eğilimlerin nasıl geliştirilmesi gerektiği anlaması istenir.

3 6. su kaynakları. betonarme. Üç bölümden oluşan anketin birinci bölümdeki ilk 9 soru firma bilgilerini ve kişisel bilgileri toplamaya yöneliktir. Hatta mühendisler iş başvurusu yapmak için hazırladıkları CV’lerinde bu stajlarından bahsetmek isterler. iş hukuku.0 paket program kullanılarak analiz edilmiştir.9 u yapım yönetimi alanında faaliyet gösteren bir firmada çalışmaktadır.4 100. 2007). şantiye yönetimi. Bu becerileri elde etmek için stajlardan kazanılacak çok şey vardır. Sizce çalıştığınız firmanın çalışma alanı aşağıdakilerden hangisine girmektedir? Frekans Yapı mühendisliği (mühendislik mekaniği.0 Stajların Analizi nşaat firmaları işe aldıkları yeni mühendislerde akademik birikimlerinin yanı sıra bazı kişisel ve yönetsel becerilere de sahip olmalarını beklemektedir (Birgönül ve diğ. yapı mekaniği. Buna göre mühendislerin % 12.3 6. kıyı.5 12.6 100. çelik. trafik müh.9 19. ile karayolu. Stajlar öğrenciye üniversitede kazanılmayacak deneyimler kazandırır. Şekil 1’de belirtildiği gibi mühendislerin %58. üçüncü bölümdeki 21 soru ise bitirme ödevlerini analiz etmeye yöneliktir.9 19.4 100. iş güvenliği) Diğer Total 19 2 4 6 31 % 61. ulaşım ve yapım yönetimi alanlarında çalışmakta olan otuz bir inşaat mühendisi ile yüz yüze görüşülerek bir anket uygulanmıştır. ulaştırma müh.Araştırma Bu çalışmada. Birinci Bölüm Anket Sonuçları Araştırmaya katılan mühendislerin çalışma alanları Tablo 1’de verilmiştir. raylı sistem hava limanı yapıları) Yapım yönetimi ( yapım stratejisi. 193 .06’sı CV’ lerinde yapmış oldukları stajlardan bahsetmişlerdir. Tablo 1. jeoteknik.0 Geçerli % 61.5 12.0 Toplam % 61. deprem) Ulaştırma mühendisliği (mühendislik mekaniği. kinci bölümdeki 23 soru stajları.7 80. araştırma yöntemi olarak Gaziantep Üniversitesi nşaat Mühendisliğ i bölümünden mezun olmuş yapı.3 67. Anketten elde edilen veriler SPSS 15.

5 6.0 Yapım yönetimi eğitiminin insana yaptığı katkılardan biri de kiş isel becerileri arttırmasıdır.8 71. Yöneticilerin kişilerde aradığı önemli becerilerden olan yazılı ve sözlü iletişim kurabilme. sorumluluk alabilme ve dağıtabilme diye de tarif edilebilir. 194 . Tablo 2.5 6.0 Geçerli % 25. Bunlardan biri de işte bu sorumluluk duygusudur. ş başvurusu için hazırladığınız CV'nizde yapmış olduğunuz stajların kaç tanesinden bahsettiniz? Yapım yönetimi eğitiminden elde edilmesi beklenen yönetsel becerilerden olan sorumluluk duygusu.0 87.5 100. 2007).1 6. Araştırma anketine göre Tablo 2’de görüldüğü gibi mühendislerin % 71’i stajların kendilerine sorumluluk duygusu kazandırdığını söylemiştir. Bence staj yapan öğrenciler verilen görevi en iyi şekilde tamamlamaya çalışarak sorumluluk duygularını geliştirirler.1 6.2 16.8 45.5 100. özellikle kurumsallaşmış şirketlerde hayati önem taşıyabilmektedir.0 Toplam % 25.8 45.5 100. Frekans Tamamen katılıyorum Katılıyorum Kararsızım Katılmıyorum Hiç katılmıyorum Total 8 14 5 2 2 31 % 25. Katılımcıların %65’i sözlü % 61.6.1 93.26 % 19. Bazı özellikler insanlarda doğuştan var olsalar dahi birçoğu öğretilebilir niteliktedir ve eğitimle bu becerilerin geliştirilebileceği düşünülmektedir (Birgönül ve diğ.45 % 41. Şekil 2 ve 3’e bakıldığında stajların yazılı ve sözlü iletişim becerilerini nasıl kazandırdığı görülebilmektedir.35 % Şekil1.2 16.94 % 32.2’si ise yazılı iletişim yeteneği kazandıklarını düşünmektedirler.

3 16.7 oranında stajların bu hususta katkısının olduğu görüşünde birleşmiştir.3 16. Yapmış olduğum stajlar sözlü iletişim kurabilme yeteneğimin geliş mesi hususunda faydalı ve yol gösterici olmuştur.81 % 9.03 % 9. Yapmış olduğum stajlar yazılı iletişim kurabilme yeteneğimin gelişmesi hususunda faydalı ve yol gösterici olmuştur. Tablo 3’de ise hiyerarşik bir çalışma ortamında stajların deneyim kazandırması ile alakalı sorulan soruda stajların olumlu etkisi gözlemlenmektedir.68 % 45.5 100.1 9.5 67. Tablo 3’e göre katılımcılar %67. Stajlarım.0 195 .19. Frekans Tamamen katılıyorum Katılıyorum Kararsızım Katılmıyorum Hiç katılmıyorum Total 2 19 5 3 2 31 % 6.5 61.5 100.68 % 9.16 % Şekil 2.5 61.61 % Şekil 3.1 9.9 93. Tablo 3.35 % 25. 29. hiyerarşik bir kurumda deneyim kazanmamı sağlamıştır.68 % 51.0 Geçerli % 6.0 Toplam % 6.5 100.7 83.7 6.7 6.

5 67. Stajlar iş hayatımda zamanımı etkin bir şekilde nasıl planlamam ve kullanmam gerektiği konusunda katkısı olmuştur.5 80.5 16.0 Bitirme Projelerinin Analizi Bitirme projesi bir öğrencinin kapsamlı tek çalış masıdır.0 Geçerli % 6. Tablo 5’te de görüldüğü gibi işverenlerin sadece %19.9 19. zamanı etkili kullanabilme becerisine katkısı gözlemlenmektedir.2 93.0 Geçerli % 12.9 6.5 100. Öğrencilerin bitirme projelerinden kazanacakları çok şey vardır.5 19. Frekans Tamamen katılıyorum Katılıyorum Kararsızım Katılmıyorum Hiç katılmıyorum Total 2 19 2 6 2 31 % 6.5 19.1 45. 196 .1 45.5 100.4 6.0 Şekil 4’te mühendislerin genellikle iş başvurusu için hazırladıkları CV’lerinde yapmış oldukları bitirme projelerinden bahsetmedikleri anlaşılmaktadır. % 64.4 100.6 100. Katılımcıların %67.7 74.5 100.5 16.4 6.4 35.2 19.9 6.7’si stajların zamanı etkili kullanabilmede faydasının olduğu görüşünde birleşmektedirler.0 Toplam % 12.5’i ise önemsememiştir. Mesela öğrencilerin bitirme projesi yaparken firmalarla stajlardaki kadar iletişime geçmemesi ya da mühendisin işe giriş şekli olabilir.4’ü bitirme projelerini önemsemiş. Tablo 4.3 6. % 16. ş başvurusunda işverenin bitirme projelerini işe alacağı mühendise sorması beklenir. Tablo 5.1 kararsız.Tablo 4’te stajların. Frekans Tamamen katılıyorum Katılıyorum Kararsızım Katılmıyorum Hiç katılmıyorum Total 4 2 5 14 6 31 % 12.0 Toplam % 6. Bunun birçok nedeni olabilir.3 6.5 61.4 100.5 61. şverenim beni işe alırken yapmış olduğum bitirme projesine önem vermiştir.2 19.

94 % Şekil 5.13 % 12. ASEE’de (American Society of Engineering Education) yapılan bir araştırmaya göre. 197 . uygulama yapan bütün mühendisler için iletişim en temel beceri olarak ele alınır (El-Raghy. Katılımcıların %58’i.19. Şekil 5 ve 6 bitirme projelerinin iletişim yeteneğine katkısını göstermektedir. Yapmış olduğum bitirme projesi sözlü iletişim kurabilme yeteneğimin gelişmesi hususunda faydalı ve yol gösterici olmuştur.65 % Hayır Şekil 4. ş başvurusu için hazırladığınız CV’nizde yapmış olduğunuz bitirme projenizden bahsettiniz mi? Bir mühendis genellikle bir organizasyonda takımın bir üyesi olarak çalışır. bitirme projelerinin sözlü ve yazılı iletişim kurabilmeye katkısının olduğunu düşünmektedir. 6.45 % 22. 1999).90 % 41. Özellikle doğru dil ve mantık çok önemlidir. Herhangi bir beceride olduğu gibi iletişim de temel bilgi ve deneyim ister.58 % 16. letişim sözlü ya da yazılı olabilir.35 % Evet 80. .

7 90. Frekans 1 9 7 10 4 31 Geçerli % 3.7 100.68 % 45.3 100.4 58.13 % 19.1 12. Takım üyesi olarak verilen işi esaslarına uygun bir şekilde yerine getirme hususunda bitirme projesinin bana katkısı olmuştur.5 22.3 olarak tespit edilmiştir.9 100 Toplam % 3.2 32.7 51. Yapmış olduğum bitirme projesi yazılı iletişim kurabilme yeteneğimin gelişmesi hususunda faydalı ve yol gösterici olmuştur. Tablo bitirme projelerinin %51.9.68 % 16.1 100 Bitirme projesi iş hayatımda zamanımı etkin bir şekilde nasıl planlamam ve kullanmam gerektiği konusunda katkısı olmuştur.5 90.0 Geçerli % 19.3 100 Bitirme projesi hiyerarşik bir kurum çalışma ortamında deneyim kazanmamı sağlamıştır.4 90.6 oranında zamanı kullanma hususunda faydalı olduğunu göstermektedir.4 58. Bitirme projelerinin yönetimsel ve organizasyonel kabiliyetlere etkisi. Tablo 6’dan de anlaşılacağı üzere bu hususta %77.9 9.3 54.6 32.2 29 22.9 12.4 77.7 41.8 87. Tabloya göre hiyerarşik bir kurum çalışma ortamında bitirme projesinin deneyim kazandırması %32.9 9. Frekans Tamamen katılıyorum Katılıyorum Kararsızım Katılmıyorum Total 6 18 4 3 31 % 19.3 67.7 100.8 9. Tablo 6.9 25. Tablo 7’de takım üyesi olarak verilen işi esaslarına uygun bir şekilde yerine getirme hususunda bitirme projeleri %61.7 61.0 Toplam % 19.3 12.35 % 9.0 Tablo 7’de bitirme projelerinin yönetimsel ve organizasyonel kabiliyetleri arttırdığ ı fakat stajlarda olduğu kadar etkili olmadığı gözlemlenmektedir.7 100 9.7 51.6 9. Sorumluluk duygusu da bitirme projeleri sürecinde kazanılan becerilerden biridir. Tablo 7.3 100 198 .7 100 Toplam % 9. Frekans Geçerli Toplam % % Tamamen katılıyorum Katılıyorum Kararsızım Katılmıyorum Hiç katılmıyorum Total 3 16 2 7 3 31 9.4 oranında bir birliktelik vardır.16 % Şekil 6.6 64. Frekans 3 13 4 8 3 31 Geçerli % 9. Bence bitirme projesini yapan öğrenciler verilen görevi zamanında en iyi şekilde tamamlamaya çalışarak sorumluluk duygularını geliştirirler.6 6.1 12.3 faydalı görülmüştür.

Pearson Ki-kare formülü X² =∑ (G-B)²/B dir.021. Bu değerler 0.008. Örnek verilecek olursa: H○ hipotezi : ‘Bence stajlar ileride meslek yaşamında karşılaşabileceğim sorunları mantık ve bilgi çerçevesinde en uygun şekilde çözebilmem için yeni beceriler kazandırır’ sorusu ile ‘Yapmış olduğum stajlar sözlü iletişim kurabilme yeteneğimin gelişmesi hususunda faydalı ve yol gösterici olmuştur’ soruları arasında anlamlı bir ilişki yoktur.kare 22. Bu çalış ma 53 soruluk anket 31 denek üzerinde uygulanması neticesinde elde edilmiş olup her bir maddenin diğer madde ile anlamlı ilişkisi olup olmadığı Ki-kare testi uygulanarak ortaya konmuştur.489(a) Yazılı letişim Kurabilme Becerisi Pearson Ki .lişkilerin Analizi Bu çalışmada en önemli noktalardan biri de sorulan sorular arasındaki anlamlı bir ilişkinin olup olmadığı konusudur.021 olduğu için ve 0. Buradaki beklenen frekanslar H○ hipotezi doğru kabul edilerek hesaplanan frekanslardır. sayımla belirtilen verilerde.021 ‹ 0. Tablo 8. Ki-kare değeri olup. her bir kategorideki gözlenen frekansları ve B’de bu kategorilerin beklenen toplam frekanslarıdır.05’ten küçük olduğu için anlamlı ilişki var denilmiştir. Demek ki stajların yapım yönetimi bilgilerine katkısı yadsınamaz.kare 20. Anlam düzeyi α = 0. takım halinde çalışabilme. Ki – kare testi Sözlü letişim Kurabilme Becerisi Değer Pearson Ki .021 0. Tablo 8’de bu becerilerin Ki-kare değerleri verilmiştir. Ki–kare testine göre iki değişken arasında anlamlı ilişki olabilmesi için hesaplanan Ki–kare değerinin olasılık değeri.024’tür.05 olduğu için H○ hipotezi reddedilir. Burada X².469(a) 9 0.kare 19. Bu soruyla sözlü iletişim becerisinin Ki-kare değeri 0. takım halinde çalışabilme becerisinin Ki-kare değeri 0. hiyerarşik bir kurum çalışma ortamında çalışabilme becerileri ile anlamlı ilişki oluşturduğu görülmektedir. Çalışmada Ki – kare testine göre 230 adet anlamlı ilişki tespit edilmiştir.024 Serbestlik derecesi 9 9 9 Ki – Kare Olasılık Değeri 0. Tabloya bakıldığında ‘Bence stajlar ileride meslek yaşamında karşılaşabileceğim sorunları mantık ve bilgi çerçevesinde en uygun şekilde çözebilmem için yeni beceriler kazandırır’ sorusu ile yapım yönetimi açısından çok önemli olan sözlü ve yazılı iletişim kurabilme. 05’in üstünde ise hipotez doğrudur.691(a) Hiyerarşik Bir Kurum Çalışma Ortamında Çalışabilme Becerisi Pearson Ki . G.014 ve hiyerarşik bir kurum çalış ma ortamında çalışabilme becerisinin Ki-kare değeri 0.0 paket programı kullanılarak var olan anlamlı ilişkiler ki–kare testinin yardımı ile kolaylıkla hesaplanmıştır. anlam düzeyi olan α = 0. 05’in altında ise H○ hipotezi reddedilir ve bu değişkenler arasında anlamlı bir ilişki olduğu anlaşılır. Tablo 8’e göre Ki-kare olasılık değeri 0. Ki-kare.008 0.kare 23. Bence stajlar ileride meslek yaşamında karşılaşabileceğim sorunları mantık ve bilgi çerçevesinde en uygun şekilde çözebilmem için yeni beceriler kazandırır. yazılı iletişim becerisinin Ki-kare değeri 0. gözlenen frekanslarla beklenen frekanslar arasındaki farkın analizine dayanan bir testler grubudur.353(a) Takım Halinde Çalışabilme Becerisi Pearson Ki .014 199 . SPSS 15.

Öğrenciler için staj ve bitirme projelerinin önemi. Eğitim boyunca yapılan stajların ve bitirme projelerinin üniversite ikinci sınıfta seçilmiş bir alanda devam etmesi daha faydalı olabilir. Burada eğitimcilere ve işverenlere ciddi sorumluluklar düşmektedir. 200 . yeni beceriler kazanma. Öğrencinin daha birinci sınıftayken hafta sonları inşaat mühendisliğinin alt mühendislik disiplinleri olan değişik çalışma alanlarından hangisine eğilimi olduğu tespit edilmeye çalışılmalıdır. 4. Burada yapılması gereken bunların gerekliliğini tartışmak değil. kariyer planlaması. Ya da işveren. 5. sözlü ve yazılı iletişim kurabilme şeklinde sıralanabilir. 3. pratiklik kazanma. Yapım yönetimi eğitiminde önemli olan teorik bilgilerin akılda kalıcı olması için staj süresinin kısıtlanmaması gerekir. Örneğin öğrenci birinci sınıftayken bir hafta sonu yapı mühendisliği alanında.Sonuç Önceki bölümlerde de anlatıldığı üzere staj ve bitirme projeleri inşaat mühendisliğ i eğitiminde ve özellikle yapım yönetimi eğitiminde vazgeçilmez temel safhalardandır. Bu bilgiler ancak piyasa içerisindeki meslektaşlardan öğrenilir. bir hafta sonu hidroloji mühendisliği alanında. ş hayatında gerekli olan bilgiler okul yıllarında pek verilmez. daha yararlı hale nasıl getirileceğidir. iş tecrübesi. Bazı Öneriler: 1. Staj ve bitirme projelerinin iş hayatına katkıları oldukça fazladır. Bunun için okul devam ettiği dönemlerde şirketlerle öğrencilerin alakalarının kesilmemesine önem verilmelidir. Üniversiteler staj yapılan firmalardan yapım yönetimi bilgilerinin uygulanışını da görebileceği belirli standartlara sahip olmalarını istemeli ve her firmayı kabul etmemelidir. Bunun için bilinç şarttır. Hatta staj alanında üniversite ile anlaşmalı firmalar oluşturmalıdır. profesyonel bağlantılar. Bu bağlamda proje konusu öğrencinin insiyatifine bırakılmamalı ve öğretim üyesi de öğrenciye yapım yönetimi bilgilerini kazandıracak konular seçmelidir. bir hafta sonu jeoteknik mühendisliği alanında ve diğer alt branşlarda faaliyet gösteren firmaların faaliyetleri gösterilmelidir. Öğrenci yapacağı stajı bu alanda yapmalıdır. yapım yönetimi eğitimi açısından yetersizdir. Bu bağlamda lisans eğitiminde branşlaşmaya gidilmelidir. Öğrencilerin sektöre gireceği ve sektör çalışanları ile tanışacağı alanlar stajlardır. Bilinç oluşturmak için yapılacak şeylerden biri öğrencilere teşvikler verilmesidir. Yapım yönetimi bilgilerinin teorikten daha çok uygulamaya bakan yönleri olduğu için staj ve bitirme projelerinin verimli hale getirilmesi gerekmektedir. öğrenciye yaptığı staj neticesinde ücret verebilir. Bir inşaat mühendisi meslek hayatına atılmadan evvel yönetimsel becerileri kazanma kabiliyetini staj ve bitirme projeleri ile elde etmektedir. 2. vizyon kazanma. Örneğin staj yaptığı alanla ilgili olan derste ek bir puan verilebilir. Bitirme projelerinin yapım yönetimi eğitimine gerçek anlamda katkısı sağlanmalıdır. Sonra anketlerle hangi alana eğilimli olduğu tespit edilmelidir. Yazın otuz iş günü gibi kısa bir zaman zarfına sığdırılan ve okul müfredatından kopuk bir şekilde bitirilen staj. Yapılan stajlardan biri bilgisayar kullanımı ile ilgili olmalıdır.

Foça. . Zurich Sorguç D. (1993). (2007). nşaat Yönetim Kongresi. (2007). Educ. Vol. Australia Scholz W. zmir 201 . page 65 – 76. The Essential Skills and Attributes of an Engineer: A Comparative Study of Academics.Işık Z. (2004).A. Regula S. . (1998). . zmir Duyen Q. Role of Internship in Higher Education in Environmental Sciences. . Ralf H. Gürel M. (1999). Vol.T. .H. . Dikmen . No. Ulusal Mühendislik Kongresi. Swiss Federal Institute of Technology. . . (2004). Şafak S. Cöcen . 4. . of Engng. of Engng.O. stanbul lkeleri. sayfa: 17-26. Sayfa: 361 – 376 stanbul Yenigün K. Mühendislik Aktif Eğitiminde Mesleksel Becerilerin Kazanılması. Sayı: 368. . 4. Ulusal Mühendislik Kongresi. Sayfa: 169 – 181. Onur A. . Türkiye’deki nşaat Mühendisliği Eğitiminin Değerlendirilmesi Ve Bazı Öneriler.1. . Global J. I. Seyrankaya A. . stanbul Çiçek T. I.Kaynaklar Birgönül M. nşaat Mühendisliği Eğitiminin Temel Mühendislik Haberleri Dergisi. . Foça. . Quality Engineering Education: Student Skills and Experiences. page 25 – 30. 2. . Mesleki Uygulama Düzenlemeleri ve Meslek Kipi Seçiminin Değerlendirilmesi Konularında Bir Alan Çalış ması. Global J. (2003). . Özorhon B. Australia El-Raghy S. Yenice H. nşaat Sektörünün Yapım Yönetimi Eğitiminden Beklentileri. Educ. 3. .Kahraman B. . nşaat yönetimi kongresi. Nguyen. nşaat Mühendisliği Eğitimindeki Sorunlar. Türkiye Uğur L. Malayoğlu U.

.

sektör.nşaat Sektöründe Benchmarking Yönetim Tekniğinin Uygulanmasına Yönelik Bir Model Önerisi M. farklı firmaların ilk sıralarda olması en iyi kavramının kriterlere bağlı olarak değişken olduğunu ve sadece bir kritere bakıp yorum yapılmaması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. Adana E-Posta: emocal@cukurova. Önerilen modelde. Modelin uygulanabilirliğini test etmek ve aynı zamanda firmalarda farkındalık yaratmak amacıyla. inşaat sektöründe yönetim konusundaki yetersizliklerin giderilmesine katkı sağlayacağı düşünülen bir model geliştirilmesi hedeflenmiştir. sürecin sonunda her iki firmanın da faydalanacağı açıktır. Anahtar sözcükler: Benchmarking. uygun bir yönetim sistemini kurması gerekmektedir.edu. Bu değerlendirmeler sonunda her bir kriter ayrı ayrı baz alınarak incelendiğinde. şletmelerin tüm faaliyetlerde sürekli olarak rakipleri. puanlandırılmakta ve elde edilen bu puanlar oluşturulan veri tabanındaki diğer firmalarla kıyaslanarak değerlendirilmektedir. Adana E-Posta: ihgerek@cukurova. Halil Gerek Çukurova Üniversitesi. üyelerinin sektör içindeki yerlerini görmelerine yardımcı olabileceği düşünülmektedir. büyüklük. Sonuç olarak nşaat sektöründe yer alan kuruluşları temsil eden birlikler. Dolayısıyla herhangi iki firma tarafından bir Benchmarking uygulaması yapılması durumunda.edu. nşaat Mühendisliği Bölümü. Belirtilen nedenlerle bu çalışmada. nşaat sektöründe de yönetim yetersizliklerinin yaygın olduğu ve bundan dolayı kayıpların oluştuğu bilinmektedir. Isı Su Ses ve Yangın Yalıtımcıları Derneğine ( zoder’e) kayıtlı üretici firmalara yönelik olarak anket uygulanarak bir benchmarking çalış ması yapılmıştır. inşaat sektöründe tedarikçi olarak yer alan. Emin Öcal . nşaat Mühendisliği Bölümü. Avrupa Kalite Yönetim Vakfı (EFQM) sorumluluğunda uygulanan Mükemmellik Modeli’nin içeriğinden de yararlanılarak hazırlanan sorulara verilen cevaplar.tr Çukurova Üniversitesi. önerilen model yardımıyla veri tabanları oluşturarak sektör ortalamalarını belirleyip. Türk nşaat Sektörü Giriş Artan küresel rekabet. Mükemmellik Modeli. yapı ya da gelişmiş lik düzeyinden bağımsız olarak. pazarı ve çevresel şartları inceleyip kendi performansları ile kıyaslayarak rekabet koşullarını 203 . işletmeleri sürekli olarak performanslarını iyileştirmeye dönük çalışmalara yöneltmiştir. Ayrıca firmaların bir kriterde en iyi olsa dahi yine de diğer firmalardan öğrenebileceği bazı şeyler olabileceği saptanmıştır. Dönüşü sağlanan 23 firmaya ait anket sonuçları farklı kriterlere göre değerlendirilmiştir.tr Öz Bir kuruluşun başarılı olabilmesi için.

(McCabe. 2000). Çünkü. Amaç ve Metodoloji Bu araştırmada. ancak bunların yanında finansal olmayan sonuçlarında kullanılması gerektiğini savunmuşlardır.. Benchmark. sadece kıyaslama yapmak değil. Kimi yazarlar bu kavramı Türkçeye “kıyaslama” ya da “karşılaştırma” olarak tercüme etmektedirler. 2006). Geleneksel performans ölçümlerinde şirketlerin sadece finansal verileri kullandığını. geleneksel yöntemde rakipler düşman gibi görülmektedir. Bu çerçevede benchmarking kavramı kısaca “en iyi uygulamaların adaptasyonu” olarak tanımlanabilir (Aktan.2006).belirlemeleri gerekmektedir. Bedük. Benchmarking. Çalışmada. 2004). Örnek olarak ngiltere’de birçok organizasyonda benchmarking yıllardır performans geliştirmesi için organizasyonel kültürün bir parçası olarak kullanılmaktadır (Hinton ve diğ.2003). kendi süreçleriyle aynı ya da benzer nitelikte olan. kritik rekabet faktörlerinin birkaçıdır. Benchmarking kavramı için çeşitli tanımlar söz konusudur. Benchmarking’in nihai amacı performansı artırmak olan kesintisiz bir öğrenme sürecidir. 2006. ş dünyasına bunun uygulanışı ise. benchmarking yönteminin Türk inşaat sektöründe daha yaygın ve etkin kullanılmasına yardımcı olacak bir model geliştirilmesi amaçlanmıştır. Bu iki kelime. bir nesne üzerindeki o nesnenin yüksekliğini gösteren işarete referans yapmaktır. Bunun yanı sıra ngiltere’de yapılan araştırmalarda benchmarking kullanımı ile ilgili olan firmaların oranı %85’lere kadar çıkmaktadır (Anderson. o süreçlerdeki uygulamalardan ders almaya çalışan ve bunu kesintisiz olarak yapan bir uygulamadır (Özkan. benchmarking kavramının ifade ettiği anlamı tam olarak vermemektedir. Benchmarking. Türkiye’de diğer modellere göre daha fazla bilinen 204 . başka organizasyonlarla kıyaslama yaparak en iyi uygulamaları bulmak ve organizasyonun kendi yapısına ve süreçlerine bunları uyarlamaktır. ortaklık ve karşılıklı bilgi alışverişi esastır (Dokuzer. bunlardan birine göre benchmarking. Yazarlar benchmarking’in bir organizasyondaki performans açıklarını. önceki çalışmalardan farklı olarak. önceden belirlenmiş bir prosedüre göre inceleyen. maliyetleri düşürmek. Mc Adam. 2004). fırsatlarını ve organizasyonun süreçleri için gelişme ve sürekli iyileştirme sağlayacağını vurgulamışlardır (Beatham ve diğ. haritacıların bir referans noktası olarak kullandıkları. hizmetlerini. Benchmarking sürecindeki ortaklık kavramı. aynı zamanda organizasyonun kendi iç bünyesindeki birimler ya da departmanlar arasında da uygulanabilir. geleneksel rekabete dayalı analiz yöntemine göre bilgi toplamaktan farklı bir yaklaşımdır.2003) Benchmarking kavramının Türkçede tam karşılığı bulunmamaktadır. Benchmarking tekniği gelişmiş ülkelerde yaygın olarak kullanılmakta ve önemli katkılar sağlamaktadır. 2005). iş süreçlerini kendilerininki ile karşılaştırarak değerlendireceği sürekli ve sistematik bir süreç olarak ifade edilebilir (Yıldız ve Kadir. kaliteyi özümsemek. firma içinde ya da dışındaki süreçleri. Benchmarking’de ise. bir şirketin en iyi uygulamalara sahip olmasıyla tanınan diğer kuruluş ya da kuruluşların ürünlerini. Oluşan koşullara hızla uyum göstermek. konusunda en iyi olmak amacıyla. Benchmark terimi topografyadan gelmektedir.

Uygulamada en çok yer alan bu modellerden ilki 1951’de Japonya’da kalite hareketini başlatan Deming adına atfedilen ve Asya kıtasında kullanılan Deming Modeli’dir. Araştırmanın metodu. firmanın çevreye ve topluma karşı sorumluluklarını da dikkate almaktadır. kuruluşun kuvvetli ve zayıf yönlerinin belirlenmesi. kalite stratejisi ve benchmarking’in kullanımı. 2003). Kısa bir eğitim ve vaka çalış ması sonucunda herhangi bir organizasyondaki yönetim kadrosu rahatlıkla kendi kuruluşlarını model kriterleri bazında değerlendirebilmektedir. Çağımızın müşterileri sadece ürünün kalitesine değil. iş mükemmelliğini sağlamaktır. Bütün mükemmellik modellerinde müşteriler. 1987’de oluşturulan ve Kuzey Amerika kıtasında kullanılan. iyileştirmeye açık alanların önceliklendirilmesi ve bu iyileştirmeler için aksiyon planlarının yapılması sağlanabilmektedir (Argüden ve diğ. dönemin Ticaret Bakanı adına atfedilen Malcolm Baldridge Ulusal Kalite Modeli’dir (MBNQA). Böylece oluşturulan Model kullanılmak suretiyle. Topluma ve çevreye saygılı olan firmaların müşterilerinin sadakati de artmaktadır. Firmaların genel performanslarının değerlendirildiği birçok değerlendirme metodolojisi içinde kalite ödülleri. örnek uygulamaların gerçekleştirilmesi. Benchmarking ve Mükemmellik Modelleri lişkisi Kalite ödülleri. cevaplanan anket formlarındaki verilerin düzenlenmesini ve hipotez testleri yapılmasını ve bu testlerin sonuçlarının yorumlanmasını kapsamaktadır. sonra da örnek alınacak kuruluşla benchmarking yaparak eksikliklerin giderilmesi için izlenecek yolun belirlenmesi hedeflenmiştir. 2007). Böylelikle. Deming Ödülü. 205 . Mükemmellik Modellerinin en yaygın kullanım amacı. 2000). hedef kitlenin ve büyüklüğünün belirlenmesini.Avrupa Kalite Yönetim Vakfı (EFQM) sorumluluğunda uygulanan EFQM Mükemmellik Modeli’nin kriterlerinden de yararlanılmıştır. Böylelikle elde edilen puanların bir veri tabanında toplanmasıyla benchmarking çalış malarında örnek alınacak en iyinin belirlenmesi amaçlanmıştır. önce işletmelerin mevcut durumları ortaya konularak zayıf ve güçlü yönlerinin saptanması. Modelde öncelikle kendi durumlarını görme olan özdeğerlendirmenin yapılması ve her firmanın farklı kriterlerde puanlarının belirlenmesi öngörülmüştür. Kalite ödüllerinin temelinde yer alan kalite modellerinin spesifik amacı. özdeğerlendirmenin yapılması ve kurumsal performansta iyileşmenin sağlanması için modeller ve araçlar önermektedir. örnek alınacak en iyi firmanın tespit edilmesi. Avrupa Kalite Yönetim Vakfı (EFQM) tarafından oluşturulan ve Avrupa kıtasında yoğun olarak kullanılan EFQM Mükemmellik Modeli’dir (Pakdil. Her kriter için en iyi belirlendikten sonraki aşamada ise benchmarking tekniğini kullanma konusunda istekli olan firmaların izleyebilecekleri süreçler tanımlanmıştır. günümüzün en popüler ve itibar gören yöntemi olarak görülmektedir. organizasyonlar için bir “özdeğerlendirme” aracı olmasıdır. anket formlarının hazırlanması ve uygulanmasını. Üçüncüsü ise. kincisi. toplum ve paydaşlarla ilgili sonuçlar değerlendirilir. Malcolm Baldridge Ulusal Kalite Ödülü (MBNQA) ve EFQM Avrupa Kalite Ödüllerinin tamamında modern yönetim uygulamalarının ortak yönleri mevcuttur (Emanet.

içeriği ve değerlendirmeye esas ağırlıkları değiştirilerek sektördeki her faaliyet alanı için kullanılması mümkün görünmektedir. Proje işlevi. 1996) nşaat sektörü yatırım ve istihdam büyüklüğü bakımından Ülkemiz ekonomisi içerisinde oldukça önemli bir yer tutmaktadır. proje ekibinin nitelikleri vb. Her projede bu özellikler farklılaşmakta bu da her bir projeyi özgün kılmaktadır. işlevi. Böylece firmalara mükemmelliğe giden yolun neresinde olduklarını gösteren. finansman. yürütülmekte olan iyileştirmelerin durum değerlendirmesini. Çünkü binanın yeri. Bugüne kadar birçok yönetim tekniği üretim sektöründen sonra inşaat sektöründe kullanılmıştır.nşaat Sektörü için Önerilen Benchmarking Modeli nşaat sektörü diğer sektörlere göre farklılık göstermektedir. Model. Bu sektördeki projeler tekrarı olmayan. gerekse beklenen üretim kalitesine ulaşılması konusunda sektörde ciddi yetersizlikler görülmektedir. iyiyi örnek alma olarak da tanımlanabilen Benchmarking tekniğinin inşaat sektöründe kullanılması durumunda çok yönlü iyileştirmeler sağlanabileceği ve bunun da hem kaynak tasarrufu hem de kalite standartlarına yaklaşmaya önemli katkı sağlayacağı noktasından hareketle sektörde kullanılabilecek bir model önerilmiştir (Şekil 1). malzeme. işgücü ve makine. özelliklere göre biçimlenmektedir. (Sherif. Dolayısıyla gerek kaynakların verimli ve etkin kullanımı. nşaat sektöründe ürünün özellikleri diğer sektörlere göre farklılık göstermektedir. Bu durum da inşaat sektöründe belirsizliği arttırmakta ve toplam kalite yönetiminin uygulanmasını zorlaştırmaktadır (Güner. yeri. Belirtilen nedenlerle. Bu nedenle sektörde çağdaş yönetim tekniklerini kullanmak yerine deneme yanılmaya dayalı ve içgüdüsel davranış ların yönlendirdiğ i yönetim tarzının yoğun olduğu görülmektedir. girdileri bilgi. bütçe ve zaman değişkenleri vb. eksikliklerini saptamalarını sağlayan ve uygun çözümleri teşvik eden bir değerlendirme aracı olarak kullanılabilecektir. Bunların bazıları başarılı şekilde uygulanırken bir kısmı uygulamada istenen başarıyı sağlayamamıştır. Önerilen modelde. proje ekibi. 206 . puanlandırılmakta ve elde edilen bu puanlar oluşturulan veri tabanındaki diğer firmalarla kıyaslanarak değerlendirilmektedir. tekrarların ortadan kaldırılıp eksikliklerin belirlenmesini hedeflemektedir. verilecek hizmetin kapsamı. Ancak buna karşın sektörde faaliyet gösteren organizasyonların pek çoğu bireysel müteşebbis boyutunda olup geleneksel yöntemlerle üretim yaptıkları görülmektedir. büyüklüğü. Ancak Modeldeki soruların sayısı. nitelik ve nicelikleri de birbirinden farklı olacaktır. Model inşaat sektöründe faaliyet gösteren tedarikçi firmalara yönelik olarak hazırlanmıştır. Bu bağlamda benchmarking inşaat sektöründe performansı ölçmek ve geliştirmek için oldukça cazip bir araçtır. Giritli. yapım tekniği. özellikler her proje için farklıdır dolayısıyla bunların öncelikleri. 2004). tüm işlevsel birimlerce paylaşılacak ortak bir dil ve düşünce şeklinin temelini oluşturmak üzere. mimari özellikleri. müşteri beklentileri. çıktıları genellikle birbirinden farklı olan süreçlerden oluşmaktadır. Benchmarking kavramı ise başarılı uygulananlar arasındandır. oluşturulan sorulara verilen cevaplar.

207 Şekil 1. nşaat Sektörü çin Önerilen Benchmarking Modeli .

Anahtar Performans Sonuçları kriterlerine göre puanların değerlendirilmesine olanak sağlamaktadır. her bir firmanın. Örnek uygulamada her kriterin ayrı ayrı puanları hesaplanarak karşılaştırılma yapılmış ve firmaların diğer firmalara göre yerleri belirlenmiştir. Böylece firmaların sektör içerisindeki yerlerinin belirlenmesi mümkün olabilmektedir. şbirlikleri ve Kaynaklar. Dönüşü sağlanan 23 firmaya ait anket sonuçları değerlendirilmiştir. Toplumla lgili Sonuçlar. 208 . Bu sonuçlara göre toplam puan bazında firmaların Şekil 2’de görülen grafikteki gibi sıralandığı saptanmıştır. Firmalarının Toplam Puanlarına göre Sıralanması. nsan Kaynakları ile lgili Sonuçlar.Modelin uygulanabilirliğini test etmek ve aynı zamanda firmalarda farkındalık yaratmak amacıyla. Liderlik. 1000 900 800 700 600 PUANLAR 500 400 300 200 100 0 Y18 Y3 Y11 Y14 Y12 Y15 Y17 Y22 Y10 Y19 Y20 Y5 Y21 Y9 Y13 Y16 Y23 Y4 Y2 Y6 Y8 Y1 Y7 "" F RMALAR Şekil 2. Önerilen Model. Isı Su Ses ve Yangın Yalıtımcıları Derneğine ( zoder’e) kayıtlı üretici firmalara yönelik olarak anket uygulanarak bir benchmarking çalışması yapılmıştır. Değerlendirmede. Müşteri ile lgili Sonuçları. inşaat sektöründe tedarikçi olarak yer alan. Süreçler. firmaların her kriterden aldıkları puanlar önceden belirlenmiş ağırlık katsayılarıyla çarpılıp toplanarak 1000 puan üzerinden her firmanın aldığı toplam puana ulaşılmıştır. nsan Kaynakları. Örneğin değerlendirme kriterlerinden Liderlik ile Politika ve Strateji kriterlerine göre yapılan sıralamalar Şekil 3 ve Şekil 4’te görüldüğü gibidir. Politika ve Strateji.

Bunun yanı sıra. Politika ve strateji kriteri incelendiğinde ise Y6. Y1 ve Y8 nolu firmalar ilk üç sırada yer alırken liderlik kriteri baz alınarak yapılan sıralamada Y11. Firmalarının Politik ve Strateji Liderlik Kriteri Puanlarına göre Sıralanması Grafiklerden de görüleceği üzere. Y8 nolu firmaların ilk üç sırada oldukları görülmektedir.100 90 80 70 60 PUANLAR 50 40 30 20 10 0 Y18 Y15 Y12 Y14 Y2 Y21 Y16 Y23 Y17 Y5 Y6 Y10 Y19 Y20 Y22 Y1 Y3 Y4 Y7 Y8 Y13 Y9 Y11 F RMALAR Şekil 3. Y7. Y9 ve Y13 nolu firmalar ilk üç sırada yer almaktadır. Bu bağlamda her bir kritere göre farklı firmaların ilk sırada olması en iyi kavramının 209 . Firmalarının Liderlik Kriteri Puanlarına göre Sıralanması 120 100 80 PUANLAR 60 40 "" 20 0 Y18 Y11 Y12 Y9 Y23 Y14 Y17 Y19 Y15 Y20 Y16 Y21 Y4 Y3 Y5 Y2 Y10 Y13 Y22 Y1 Y6 Y7 Y8 F RMALAR Şekil 4. toplam puan bazında Y7.

Üretim sektöründe geniş ve yaygın olarak kullanılan Benchmarking uygulamalarına inşaat sektöründe aynı oranda rastlamak mümkün değildir. Doktora tezi kapsamında yürütülen bu çalışmada sektörde tedarikçi olarak faaliyet gösteren prefabrik eleman. lave olarak firmaların bir kriterde en iyi olsa dahi yine de diğer firmalardan öğrenebileceği bazı şeyler olabilir. Modelde. işbirlikleri ve kaynaklar kriteri. Benchmarking çalışmalarının sonunda elde edilen çıktıların. değerlendirme kriterlerinin her biri değerlendirildikten sonra benchmarking çalışmalarına başlanması öngörülmektedir. çalışanlar kriteri. hareket planları oluşturularak uygulanabilir hedefler konulur ve üst yönetime sunularak. Sonuç ve Öneriler Bu çalışmada. şirketlerin daha önce benchmarking çalışması yapması ile eleman sayıları. Türk inşaat sektöründeki firmaların rakiplerine göre yerlerini belirleme ve kendilerini geliştirmelerine katkı sağlayacak benchmarking kriterlerini içeren bir model önerilmiş ve yalıtım sektöründe uygulanan bir anket yardımıyla toplanan verilerle modelin iş levselliği test edilmiştir. Yapılan hipotez testi sonuçlarına göre şirketlerin daha önce benchmarking çalışması yapması ile karlılık durumları. strateji ve bunu 210 . firmaların benchmarking faaliyetlerine katılmaya sıcak baktığı ancak bazı çekincelerinin olduğu anlaşılmaktadır. Modelde de oluşturulması önerilen. Dolayısıyla benchmarking’in daha iyiye gitme yönünde çok etkin bir araç olduğu bilinci sektörde yaygınlaştırılmalıdır. Dolayısıyla kurumun yönetim sisteminin oluşturulması ve yaşama geçirilmesi konusunda kiş isel olarak önemli role sahip olan liderlik kriterinde iyi olan firmalar. örnek uygulamalar işletmeye uyarlamak için yöntem ve stratejiler geliştirilir. Uygulamalardan sonra sonuçların gözlenmesi ve benchmarking’in son bulmayan bir süreç olması nedeniyle periyodik olarak tekrarlanması gerekmektedir. Ancak. sürecin sonunda her iki firmanın da faydalanacağı açıktır. Bu sonuca göre. Dolayısıyla herhangi iki firma tarafından bir Benchmarking uygulaması yapılması durumunda. müşteri şikayet oranları arasında anlamlı bir ilişki vardır. tüm organizasyon sistemini iyileştirmeye yönelik olacak kapsamda yapılması gerekir.kriterlere bağlı olarak değişken olduğunu ve sadece bir kriterle yorum yapılmaması gerektiği sonucuna ulaşılabilir. faaliyet süreleri ve liderlerin kurum kültürü oluşturması arasında bir ilişkiye rastlanmamıştır. çimento ve kireç üreticileri ile ilgili veriler de halen değerlendirilmektedir. eğitim bütçeleri. Benchmarking üzerine sınırlı araştırma dolayısıyla Benchmarking’in inşaat sektörüne sunabileceği potansiyel avantajlar hakkında çok az bilgi vardır. en iyi firmayı başarıya götüren uygulamalar araştırılır. evet diyenlerin oranı az olmasına rağmen kısmen katılabiliriz diyenlerin oranı %70’in üzerinde olduğu gözlenmiştir. Bu bağlamda en iyi olan firma ile aradaki farkın nedenleri saptanmaya çalış ılır. yabancı dil bilen personel oranı arasında anlamlı bir ilişkinin olduğu gözlenmiştir. Uygulama sonuçları ve elde edilen bu sonuçların yorumlanmasından oluşan öneriler kısmı aşağıda özetlenmiştir. Şirketlerin liderlik kriterinin. ortak bulma ve bilgi havuzu kurma faaliyetlerine katılım durumuna.

E. (2005). (2007) EFQM Mükemmellik Modeli le Kamu Sektöründe Özdeğerleme Çalış maları Üzerine Bir Saha Çalış ması. S. nşaat Sektöründe Toplam Kalite Yönetimi ve Türkiye’deki uygulamalar. S 50-58 211 . Cilt 8. (2000). önerilen model yardımıyla veri tabanları oluşturarak sektör ortalamalarını belirleyip. Planlama. 2006. KPIs: A Critical Apprasial of Their Use in Construction. Malcolm Baldrige ve EFQM Kalite Modellerinin Karşılaştırmalı Analizi. ve süreçler yoluyla hedeflediği noktaya daha kolay ulaşabilmektedir.. Sayı 1. Vol 3 No 3.. ktisadi ve dari Bilimler Dergisi. M. Tasarım Cilt:3. 37-66... 2003. B. Benchmarking And Improving Construction Productivity. s 52-61 McCabe. Francis G.. Benchmarking: An International Journal. 1996.destekleyen uygun politikalar.. 2006 Stratejik Yönetim ve Benchmarking.canaktan. 2000. Norton. F. Vol. Thorpe T.. Benchmarking. “Stratejik Yönetim Tarihine Kısa Bir Bakış” www. (2003)... Sherif. 2003. C.. Arge Danış manlık Yayınları. Benchmarking for Quality Management & Technology. Dokuzer.7 No 1. Nobel Yayın Dağıtım A. Sayı:1 Hinton M. C. nşaat sektöründe yer alan yükleniciler ile tedarikçi kuruluşları temsil eden birlikler. Anumba C. Best Practice Benchmarking In The UK. Emanet. Modern Bir Yönetim Tekniği Olarak Benchmarking’in şletmeler Tarafından Bilinirliği Ve Uygulanabilirliğinin Saptanmasına Yönelik Bir Araştırma Örneği. H. Kaynaklar Aktan. “Deming. Y. Ankara. 327 s. Hedges I. M. . D.com Pakdil F.S. Kaplan. stanbul Beatham S. Benchmarking: An International Journal. Balanced Scorecard. 2004. A. 11(1):93-117 Bedük.. Adana Güner A. “Benchmarking in Construction”. planlar.. Özkan. Politika ve strateji kriteri ile çalışanlar kriteri arasında anlamlı bir ilişki vardır. Sağdıç. Niğde.. TÜ Dergisi Mimarlık. Giritli H. MPM Dergisi..... 2003/3. üyelerinin sektör içindeki yerlerini görmelerine yardımcı olabilir ve kritik başarı faktörlerini saptayarak benchmarking çalış malarına zemin ve olanak sağlayabilirler.Ü. Holloway J... Buna göre politika ve strateji oluşturan işletmeler. R. http://www. (2004).org/ Argüden. Yüksek Lisans Tezi.danismend. Blackwell Publishing.. aynı zamanda çalışanlarının bilgi birikimlerini ve potansiyellerini geliştirmelerine olanak sağlamaktadır..

Adapazarı. G. M. . K. 2006. Yüksek Lisans Tezi. 256. Ardıç. Eğitim Örgütlerinde Kıyaslama (Benchmarking). s.. 24-26 Aralık 1997. (2002). ‘’Benchmarking’te Bilgiye Ulaşmada Ahlak Sorunu’’. Siyasette ve Yönetimde Etik Sempozyumu. Sosyal Bilimler Enstitüsü. Fırat Üniversitesi.Turhan.. 212 .. Elazığ Yıldız.

Multidisipliner Ekip Giriş 21. Bu amaç doğrultusunda hazırlanan anket. “Eşzamanlı Mühendislik” (EM) adlı yeni bir yönetim anlayış ının Türk nşaat Sektörü’ndeki uygulanabilirlik düzeyinin irdelenmesi amaçlanmıştır. işletmeci ve malzeme sağlayıcı yönünde hayli azdır. Bu bağlamda. EM. ürün geliştirmenin bütün evrelerini etkili şekilde bütünleştirmeye yönelik bir giriş imdir. kalite amaçlı tasarım tekniklerinden biri olan Eşzamanlı Mühendislik (EM). bu yeni kavramın sektörde %33 oranında bilinmediği ortaya çıkmıştır. sektörde yer alan yüklenici firmalara uygulanarak sonuçlar analiz edilmiştir. Emin Öcal Çukurova Üniversitesi nşaat Mühendisliği Bölümü. Anahtar sözcükler: Eşzamanlı Mühendislik. üretilen mal ve hizmetlerdeki çeşitlilik. personel eğitimi.edu. iletişimin hızlı gelişimi. Adana E-Posta: emocal@cukurova. düzeltme ve yeniden yapım işleri önlenerek. bunun yanında müşteri ve mal sahibinin katılımı da yetersizdir. EM uygulamalarına zemin hazırlayan altyapı unsurlarından üst yönetim desteği. taşeron. ekip çalışması ve birimler arası bilgi alışverişinin yetersizliği de EM kullanımını engellemektedir. EM uygulamalarıyla. Dünyada kabul görmüş ve kullanılmakta olan çağdaş yönetim anlayışlarından olan EM’nin sektördeki aktörler tarafından tanınması eğitim yoluyla sağlanabilir. süre ve maliyetten tasarruf sağlanmaktadır. yeni açılan pazarlar. 213 .com Öz Bu çalışmada. rekabet gücü üzerinde büyük etkiye sahiptir. organizasyonların hem iç hem de dış çevresini sürekli değişime ve gelişime zorlamaktadır. EM uygulamasının en önemli safhası olan tasarım kararlarına katılım oranları.yüzyılın eşiğindeki dünya. küreselleşme gibi faktörlerin sonucunda oluşan rekabet ortamı. Hızla artan bu rekabet ortamında. geleneksel ürün geliştirme sürecinde (Seri Mühendislik) ardışık olarak yapılan çeşitli faaliyetlerin eşzamanlı olarak gerçekleştirilmesiyle. Adana E-Posta: bernasekerci@hotmail.Eşzamanlı Mühendislik Kavramının Türk nşaat Sektöründe Uygulanabilirlik Düzeyinin rdelenmesi M. ürün yaşam çemberinde yer alan tüm aktörler tasarım sürecine katılmakta ve böylece daha sonraki aşamalarda ortaya çıkabilecek değişiklik. Teknolojik ilerlemeler. müşterinin bilinçlenmesi ve beklentilerinin değiş mesi. proje maliyetleri ve pazara sunum sürecini azaltarak daha kaliteli üretim yapmak herhangi bir ürün geliştirme süreci için anahtar başarı faktörü olmaktadır.tr Berna Şekerci Çukurova Üniversitesi nşaat Mühendisliği Bölümü. hızlı bir değiş im sürecindedir. değişen demografik yapı. Türk nşaat Sektörü. insan hakları ve demokrasi alanındaki geliş meler. Analiz sonuçlarına göre.

süresi kısalmakta ve toplam proje maliyeti azalmaktadır.Bu çalışmanın birincil amacı. özellikle ürün tamamlandıktan sonra. Materyal ve Metot Çalış mada öncelikle. EM. 1980’li yıllarda öncelikle imalat sektöründe ortaya çıkmış. kincil amaç da. Türk inşaat sektöründeki uygulama düzeyini saptamaktır. EM kavramının tanımı. elektronik ortamda oluşturulan bir veri tabanına aktarılmış ve bunların istatistiksel değerlendirilmesi. Türk inşaat sektöründe de bilinmesini sağlamak. destek gruplarından gelen son tasarım girdilerinin sebep olduğu tasarım tekrarlarının sayısını azaltmayı hedeflemektedir. Böylece. literatür taramasıyla edinilen bilgiler ışığında hazırlanmış 29 adet sorudan oluşan anket. Türk nşaat Sektörü’nde EM yaklaşımının uygulanabilirlik düzeyini belirlemek amacıyla. kesin tasarımının oluşturulmasından önce yapılabilecek tüm revizelerin yapılmasıyla. Proje sürecinde yer alan tüm grupları ilk tasarım evresinde bir araya toplayarak. geleneksel ürün geliştirme yaklaşımının sorunlarına ve yetersizliklerine çözüm getirmek amacıyla. bu yeni anlayışın. Ardından. 214 . pahalı mühendislik değiş iklikleri ihtiyacının yaşam çevriminin son evrelerinde ortaya çıkma olasılığı azalmaktadır. özellikleri. Bütünleşik Ürün ve Süreç Geliştirme) literatürde yer alan “Eşzamanlı Mühendislik” (EM). inşaat projelerinin kalitesi artmakta. uygulanabilirliğini arttırmak ve bu konuya dikkati çekmektir. Multidisipliner Takım Yaklaşımı. Araştırma Bulguları Eşzamanlı Mühendisliğe Genel Bakış Gelişimi süresince farklı isimlerle (Simültane Mühendislik. geliş imi. Yazılım ve imalat sektörlerinde yaygın kullanım alanı bulan EM anlayış ının inşaat sektöründe uygulanmasına gün geçtikçe artan bir ilgi vardır. Geri dönüş yapılan 55 adet ankete verilen cevaplar. SPSS adlı bilgisayar programı yardımıyla yapılmıştır. yurt dışında yaygın kullanım alanı bulan “Eşzamanlı Mühendislik” adlı çağdaş yönetim tekniğinin. Yaşam Çevrimi Mühendisliği. Daha sonra firmalardaki ilgili kişilerle yapılan yüz yüze veya telefon görüşmeleriyle konu hakkında ayrıntılı bilgi verilmiştir. Çünkü EM esasları ile projeler daha az bölünmüş olmakta. Elde edilen veriler analiz edilmiş ve ülkemizin özgün koşulları da dikkate alınarak bulguların değerlendirmesi yapılmıştır. sektörde yer alan aktörlerin bu konuda bilinçlenmelerine ve küreselleşen dünyada Türk inşaat sektörünün yurt içinde ve yurt dışında rekabet edebilirlik gücü kazanmasına katkı sağlanabileceği umulmaktadır. 1990’dan sonra ise çeşitli araştırmalarla literatürde yerini almıştır. Türk Müteahhitler Birliği (TMB)’ne üye 140 adet firmaya ön yazıyla birlikte internet yoluyla ulaştırılmıştır. kullanılma sebepleri ve sonuçları ile inşaat sektöründeki uygulamaları konularında ayrıntılı literatür taraması yapılmıştır.

2001. 3. personel politikalarını. 5. ürün ve süreç geliştirme yaklaşımlarını. hedefleri. birbirleriyle ilişkileriyle açıklayan bir çerçeve gösterilmiştir. organizasyonlar yapılarını. yüksek maliyetli. genellikle büyük. nşaat endüstrisinin ürünleri. nşaat Sektöründe Eşzamanlı Mühendislik Uygulamaları nşaat Sektörü bir inşaat işinin projelendirmesinden sonuçlandırılmasına kadar birçok aşamayı ilgilendiren meslek ve sektörlerin bütününden oluşmaktadır.. EM yaklaşımını yönetim sistemlerine adapte eden şirketler. 2. 7. ekip çalışması konusunda eğitimin olmaması. ticari yöntemlerin ve teknolojinin bütünleştirilmesini gerektirdiğinden önemli organizasyon değişikliklerini içerir ve geleneksel hiyerarşik organizasyondan ziyade çapraz-fonksiyonlu ekip çalışmasına dayanır. 4. 9. Geleneksel fonksiyonel (birimlerin amaçlarına yönelik) ödül sistemlerinin kullanılması. Müşteri ve tedarikçi katılımının eksikliği ve müşteri odaklı olmamaktır. 8.2000. taşınamaz 215 . Brookes ve Backhouse (1998)’un hazırladığı. müşteri ve tedarikçi etkileşimlerini tekrar gözden geçirmek zorundadırlar. uzun ömürlü. Süreç iyileştirmeden ziyade bilgisayarlaştırma üzerinde odaklanılması. 6. EM.. Anumba ve diğ.1998).(Kamara ve diğ. sistem altyapılarını. EM uygulamasına geçilmeden önce. Eşzamanlı mühendislik çerçevesi (Brookes ve Backhouse. Çalışanlar arasındaki bilgi paylaşımı ve iletişim sisteminin eksikliği. insanların. Gelecekteki ortama ilişkin net bir vizyon belirlememek. Üst yönetim desteğinden yoksun olunması. stratejileri ile uygulanması için gerekli araç ve teknikleri. Geleneksel raporlama kalıplarının kullanılması.2002) Şekil 1. EM’nin amaçları. şbirliği ve ekip çalışmasının eksikliği. Bu bariyerler: 1. Çalışanlar arasındaki işi sahiplenme yoksunluğu. bazı teknik ve kurumsal bariyerlerin kalkması gerekmektedir.Şekil 1’de.

Çok çeşitli mal ve hizmet üretimi ile olan bağlantısı. projeyi maliyet hesabı çıkarması için kesin hesapçıya verir.özelliktedirler ve özel şartnamelere göre isteğe uygun yapılırlar. 216 . 2002). Ayrıca. bir mimari tasarım sunar. 1998. Projenin geliştirilmesine yönelik bu “Duvarın Üstünden” yaklaşımı inşaat sektöründe birçok soruna yol açmaktadır (Anumba ve diğ. Bir yapının üretilmesine yönelik geleneksel yaklaşım. inşaat yapıları başka endüstriler tarafından temin edilen çok çeşitli malzemeler ve parçalar kullandıkları için üretim süreci karmaşık yapıdadır. nşaat süreci. Anumba. 2. sonraki aşamada otomatik olarak tekrar ulaşılabilir ve kullanılabilir olmaması. bir aşamada oluşturulan bilginin. Projenin kabul ve teslim aşamalarıyla süreç tamamlanmış olur. disiplinler arasında projenin mecazi anlamda üzerinden aşırtılacağı “duvarların” yaratılmasına neden olur. bu tasarım yapı mühendisine verilir. Geleneksel tasarım ve inşaat sürecindeki “Duvarın Üstünden Sendromu” (Evbuomwan ve Anumba. Bir inşaat sürecinde genellikle farklı amaçların ve hedeflerin kaynaklandığı ve geçici olarak değişen katılımcılar birliği söz konusudur. Bu sorunlar: 1.1997. Bu çalış malar tamamlandığında. bir yandan da kaçınılmaz olarak diğerlerini etkileyen kararlar alırlar. Tasarım ve inşaat bilgilerinin parçalı yapısı sonucu. Bu arada elektrik ve mekanik projelerinin yapılması için ilgili mühendislik proje grupları devreye girer. proje yükleniciye iletilir. yüklenici yapının inşasıyla ilgili sorumluluğu üstlenir. her disiplinin birbiriyle etkili şekilde iletişim kurmasını engellemektedir. Baugh... (Şekil 2) Şekil 2. projenin geliştirilmesinde bir ardışık yaklaşım niteliğindedir. her ülkenin ekonomik yapısı içerisinde ayrı bir yere ve öneme sahiptir. Khalfan.1998). bir işlevsel disiplin kendisine ait görevlerini tamamladığında. Bu duvar.2002. Müşteri ihtiyaçlarının tespitinin. yoğun iş gücü kullanımı ve refah düzeyine olan katkısı ile inşaat sektörü. yapı mühendisi yapı tasarımını tamamladıktan sonra. analizinin ve öncelik sırasının doğru yapılamaması. Müşteri bilgilendirmesine dayalı olarak mimar. Evbuomwan ve diğ. Bu durum. Bu katılımcıların çoğu bir yandan bağımsız olarak çalışırlarken. bir yapıyı oluşturmak için gerekli tüm faaliyetler ile süreç içerisinde yer alan değişik partilerin arasındaki ilişkiyi içerir.

bunun sonucunda hataların ve yanlış anlamaların ortaya çıkması. Geleneksel yöntemde. EM’yi aşağıdaki şekilde tanımlamışlardır (Khalfan ve diğ. 1998. Khalfan ve arkadaşlarının (2001) bildirdiğine göre. fabrikasyon. 6.. Farklı disiplinlerden alınan bilgilerin. Tasarım mantığının ve niyetinin iletilememesi sonucunda. 4. Bu sorunların giderilmesi için. 5.. Projelerin gerçek yaşam çevrimi analizinden yoksun olmaları. Farklı katılımcıların parçalı yapısı. işlevsellik ve işletilebilirlik gibi konular tasarımcıların bilgi ve deneyimine bırakılmaktadır. projeye dâhil olan fonksiyon disiplinleri arasında zayıf bütünleşme. Anumba. Tasarım maliyetinde ve zamanında artıştır. yüklenicilerin. Şekil 3. 1998) (Şekil 3). 2001b. tasarım. Evbuomwan ve Anumba (1998) inşaat endüstrisi bağlamında. eksik ve yetersiz tasarım şartnameleri. inşaat projelerinin yaşam çemberinde yer alan aktörlerin projenin erken aşamalarında bir araya getirilerek tasarım kararlarına dahil edilmesi sonradan oluşacak problemleri azaltacaktır. geliştirilmesine ve tedarikine ilişkin bütüncül bir yaklaşım olan EM. 2001c) : “…EM. 217 . kullanıcıların. kaliteyi artırmaya ve maliyeti düşürmeye yönelik olarak projenin tasarımını ve inşaat aşamasını optimum kılmaya çalışır…” nşaat sektöründe EM uygulamalarının faydalarını aşağıdaki gibi özetlemek mümkündür (Love ve diğ. Ürünün tasarımına. inşaat ve kurulum faaliyetlerinin bütünleştirilmesi ve uygulamalarda eşzamanlılığın ve işbirliğinin en üst düzeye çıkarılması yoluyla tedarik sürelerini azaltmaya. 1998.2002. inşa edilebilirlik. 2002). yaratıcılığa ve yapılabilirliğe olanak verir. 2001a. çevre temsilcilerinin. 2007) : 1. koordinasyon ve işbirliği. fonksiyonel disiplinlerin tasarım sırasında bir araya getirildikleri bir bütünleşik proje ekibinden oluşmaktadır (Anumba ve diğ.3.. tasarım sürecinin erken aşamalarında sağlanması daha kaliteli tasarımlara. uygun olmayan tasarım değişiklikleri.. gereksiz yükümlülük talepleri ve uyuşmazlıkların ortaya çıkması. Baugh ve Khalfan. daha fazla tasarım esnekliğe. taşeronların ve işletmecilerin tasarım sürecine katılmaması sonucunda. Bütünleşik proje ekibi (Evbuomwan ve Anumba. Evbuomwan ve diğ. Müşteri ve son kullanıcı gereksinimlerinin daha iyi anlaşılması ve uygulanması ile müşteri memnuniyeti artar. Anumba..

2001a. bunun üzerinde revizeler yapılarak da “BEACON” adlı modeller geliştirilmiştir. 4. 10. temel olarak imalat ve yazılım mühendisliği gibi endüstrilerde kullanılmak amacıyla 1993 yılında CERC tarafından geliştirilmiş olan “RACE”(Readiness Assessment for Concurrent Engineering .EM için Hazırlık Değerlendirmesi) modeli baz alınarak. 2001). Projenin erken evrelerine (tasarım süreci) daha fazla zaman ayrılması ile proje tanımı daha iyi yapılır. 3. Projenin son aşamalarında yapılacak değişikliklerin. Ayrıca. 7. EM’nin benimsenmesinden önce herhangi bir inşaat organizasyonu için hazırlık değerlendirilmesinin yapılmasıyla gerçekleştirilebilir. sraf azalır. Türk nşaat Sektöründe Eşzamanlı Mühendislik Uygulamaları Bu çalış mada. 9. nşaat endüstrisinin diğer endüstrisi dallarıyla rekabet edebilirliği artar. müşteri odaklı hale gelir ve ortak amaçlar geliştirirse yukarıdaki faydalar sağlanacaktır. Bu amaçla. malzeme sağlayıcı ve imalatçı firmaların da EM uygulama düzeyleri irdelenmiştir (Khalfan ve diğ. Analizlerde. yenilikçi ve işlevsel ürün oluşturmak için tasarımın erken aşamaları sırasında işbirliği yapmaktır. 218 . yorumlar bu frekans ve çapraz tablolardan elde edilen yüzdelere dayalı olarak yapılmıştır. Tasarımcılarla diğer ekip üyeleri arasındaki ilişkinin gelişmesi ve toplam inşaat süresindeki azalmalar sayesinde. 11. Proje zamanı ve maliyeti azalır. ngiltere’de ve Pakistan’da yapılan alan çalışmaları ile BEACON Modeli kullanılarak. 5.2. 6. Proje katılımcıları arasında iletişim ve işbirliği gelişir. müşterinin gereksinimlerini karşılayan yaratıcı. inşaat firmaları projenin daha fazla yönünü kontrol etme gücüne sahip olurlar. SPSS istatistiksel paket programı kullanılarak değerlendirilmiştir. Türk inşaat sektöründeki uygulama düzeyini saptamak amacıyla bir anket çalışması gerçekleştirilmiştir.. uygunsuzlukların azalması ile proje verimliliği artar. bir projeyle ilgili masrafların yaklaşık %70’inin tasarım aşamasında gerçekleştiğini göstermiştir. EM kavramının inşaat endüstrisinde uygulanmasını kolaylaştırmak. öncelikle “CERAMConstruct”. 2001c). Daha kaliteli inşaat üretimi sağlanır. inşaat endüstrisinde yer alan firmaların EM’nin benimsenmesine ne ölçüde hazır olduklarının da değerlendirilmesi gerekir. 8.. firmaların EM uygulama düzeyi ve eksiklikleri saptanmıştır (Khalfan ve diğ. 12. Proje temin sürecindeki evreler arasında ve ekip üyeleri arasında daha sağlam ve doğru bilgi transferi gerçekleşir. Çatışma ve hukuki problemler azalır. Anket sonunda elde edilen veriler. uygulama için gerekli ortamı sağlamak için. Eğer proje ekibi. malat endüstrisindeki çalış malar. Bu işlem. nşaat sürecindeki yönetim ve koordinasyon daha iyi hale gelir. CERAMConstruct Modeli kullanılarak. 2001b. Elde edilen bulgularla. tanımlayıcı frekans tablolar ile iki değişken arasındaki ilişkiyi gösterir biçimde düzenlenen çapraz tablolar kullanılmış. imalat sektöründe doğup diğer sektörlere sıçrayan “Eşzamanlı Mühendislik” adlı yeni bir yönetim anlayışının. Ekibin ana görevi. inşaat endüstrisindeki yüklenici.

Ankete katılan yüklenici firmaların faaliyet alanlarının dağılımı (*) Tablo 2. sonuçlar bölümünde bir değerlendirme yapılmıştır.ülkemizin özgün koşulları da dikkate alınarak. Ankete katılan yüklenici firmaların EM bilgi/ilgi düzeyinin dağılımı 219 . Tablo 1. oluşturulan tabloların bazıları aşağıda (Tablo 1 . Bu değerlere göre. Frekans (Frequency) Değerlerinin Analizi SPSS bilgisayar programı yardımıyla her soruya karşılık verilen cevapların frekans (frequency) değerleri saptanmıştır.Tablo 4) arasında gösterilmektedir.

27 49% 22 40% 45 82% 39 71% 20 36% 26 47% 11 20% 16 29% 49 89% 34 62% 42 76% 22 40% 26 47% 9 16% 15 27% 23 42% 23 42% 9 16% 16 29% 5 9% 15 27% 10 18% 3 5% 3 5% 0 0% 0 0% 7 13% 1 2% 8 15% 3 5% 0 0% 2 4% 0 0% 3 5% 2 4% 0 0% 0 0% 2 4% 3 5% 22 40% 20 36% 1 2% 3 5% 2 4% 220 .) Oran (%) 55 100% 55 100% 55 100% 55 100% 55 100% 55 100% 55 100% 55 100% 55 100% 55 100% 55 100% Yeni Bir Sistemin Uygulanmasında Üst Yönetimin Desteği Benchmarking uygulamaları TKY uygulamaları Matris tipi proje ekibi oluşumu Ekip çalışmasına dayalı personel politikası Personel eğitimi Birimlerin amacına yönelik ödüllendirme (1) Birimler arası bilgi paylaşımının sınırlı olması (1) E-posta kullanımı ş süreçlerinin oluşturulması ve kullanımı Müşteri odaklı çalışma (1) : Bu sorular olumsuz sorulmuştur. Ankete katılan yüklenici firmaların tasarım kararlarında ekip elemanlarının yer alma düzeyi (*) Tablo 4.Tablo 3. Ankete katılan yüklenici firmaların EM uygulamasına zemin hazırlayan alt yapılarının düzeyi Yüklenici Tamamen Katılıyorum EM Uygulamalarına Zemin Hazırlayan Altyapı Unsurları Firmaların Belirtilen EM Unsurlarına Katılım Düzeyi Kısmen Katılmıyorum Hiç Katılmıyorum 0 0% 2 4% 1 2% 1 2% 3 5% 2 4% 5 9% 0 0% 0 0% 1 2% 1 2% Kısmen Katılıyorum Kararsızım Altyapısı Toplam Sayı (ad.

81% 11 20.37% 43 79.42% 50.41% 6 11.00% 4 7.93% 9 16.67% 35. bilgi 13 25. birbirleriyle olan ilişkilerini gösteren çapraz kontrol tabloları oluşturulmuş ve bu tablolar üzerinden değerlendirmeler yapılmıştır.33% 10. Bu amaçla oluşturulan tabloların bazıları (Tablo 5 – Tablo7) arasında gösterilmektedir. Tablo 5.70% 2 3.07% 18 33. diğer bazı soruların cevapları arasında.07% 18 33.81% Toplam Sayı (ad.42% 2.85% 4 7. 3.) Oran (%) 14 25.70% 1 1.33% 54 100. henüz 7 14.92% 8.00% (*) Birden çok seçeneğin işaretlenebildiği soruların dağılımı Tablo 1.) Oran (%) 14 25.41% 1 1.) Oran (%) Yurt çi 12 22.33% 51 94.70% 11 20. Ankete katılan yüklenici firmaların EM bilgi/ilgi düzeylerinin kullandıkları bilgisayar destekli modelleme araçlarına göre dağılımı (*) Kullanılan Bilgisayar Destekli Ürün/Süreç Modelleme Araçları TOPLAM EM Bilgi / lgi Düzeyi CAD CAM CAE H ÇB R Sayı (ad.41% 11 20.) Oran (%) 11 4 5 1 11 Biliyoruz ve uyguluyoruz 22.) Oran (%) 91.78% 41-50 4 7.85% 4 7.25% 0.58% 4.37% 11 20. bilgi edinmeye çalışıyoruz Hiç bilgimiz yok Toplam Sayı (ad.11% 15 27.33% 10.00% Tablo 7.26% 2 3.50% 100.63% TOPLAM Sayı (ad.00% Tablo 6. Ankete katılan yüklenici firmaların EM bilgi/ilgi düzeylerinin faaliyet bölgelerine göre dağılımı (*) Faaliyet Bölgesi EM Bilgi / lgi Düzeyi Biliyoruz ve uyguluyoruz Biliyoruz.70% 1 1.33% 54 100.42% 2.00% 14.67% >50 2 3.67% 13 24.92% 8. 6 ve 7’de görülmektedir.58% uygulanmıyor 12 4 5 1 lgi duyuyoruz. henüz uygulanmıyor lgi duyuyoruz.) Oran (%) 4 7.00% 8.33% 35.17% 14.41% 2 3.85% 1 1.41% 5 9.81% 13 24. Ankete katılan yüklenici firmaların EM bilgi/ilgi düzeylerinin faaliyet sürelerine göre dağılımı EM Bilgi / lgi Düzeyi 0-20 Biliyoruz ve uyguluyoruz Biliyoruz. bilgi edinmeye çalışıyoruz Hiç bilgimiz yok Toplam Sayı (ad.08% 14 7 11 4 17 Hiç bilgimiz yok 29.85% 2 3.41% 1 1.67% 13 24.07% 18 33.Çapraz Kontrol (Cross-Check) Değerlerinin rdelenmesi EM bilgi ve ilgi düzeyinin sorulduğu soruya verilen cevaplarla.44% Yurt Dışı 13 24.37% 21-30 0 0.08% 22.70% 9 16.41% 8 14. henüz uygulanmıyor lgi duyuyoruz.07% 8 14. 221 .17% 6.58% 22.85% 4 7.22% 8 14.42% 44 17 24 6 48 Toplam Sayı (ad.93% 9 16.92% 7 2 3 0 Biliyoruz.37% Faaliyet Süresi (Yıl) 31-40 4 7.08% edinmeye çalışıyoruz 27.00% 12.

Taşeron. EM ilgi ve bilgi düzeyinin faaliyet bölgesine göre dağılımını gösteren Tablo 6’da. Örgün eğitim kurumlarında. makine ve elektrik mühendislerinden oluşmaktadır. şirket bünyesindeki e-posta kullanımı ve kalite yönetimi ve iş süreçlerini anlatır sistemlerin varlığı ile müşteri odaklı çalış ma stratejisi oranları. belli dönemlerle şirketlere dönük eğitim programları düzenleyebilirler. EM’yi bilen ve uygulayan yüklenicilerin %57’sinin faaliyet süresi 30 ila 50 yıl arasındadır. meslek odaları bu konulara ilgi duyup. Anket sonucu elde edilen bir diğer sonuç ise. Öneriler Sektörde yer alan yüklenici firmaların dünyada kabul görmüş ve kullanılmakta olan çağdaş yönetim anlayış ları tanımalarına imkân sağlamak amacıyla. EM’nin hayata geçirilmesinde önemli yapı taşlarından olan üst yönetimin desteğinin. ankete katılan yüklenici firmaların %33 ünün EM konusunda hiçbir bilgisi olmadığıdır. EM’yi bilen ve uygulayan firmalarla. Bunun yanında. EM konusunu bilen ancak henüz uygulamayan ile ilgi duyan kesimin çoğunluğunun 21–30 yıl aralığında faaliyet süresine sahip olduğudur (Tablo 5). 222 . işletmeci ve malzeme sağlayıcının tasarım kararlarına katılımı azdır (Tablo 3). Müşteri (kullanıcı). EM konusunda uygulamaya geçmiş sınıfın yaklaşık üçte biri yakın zamanda kurulmuş genç sayılabilecek işletmelerden oluşmakta iken. Diğer yandan. Türk inşaat sektöründe yer alan yüklenici firmaların genelinin tasarım kararlarına katılan grupları çoğunlukla inşaat. mal sahibi. eğitici seminer ve tanıtım fonksiyonlarının geliştirilmesi gerekmektedir. bilip henüz uygulamayan firmaların hepsinde CAD %100 kullanılmaktadır (Tablo7). Bu bağlamda. Diğer bir sonuç ise. Ayrıca. EM uygulamaları için yeterli sayılabilir (Tablo 4). “yurt dışı taahhüt işi üstlenme oranı artınca EM bilgi ve ilgi düzeyi artmaktadır” diyebiliriz. şirket içi personel eğitimlerinin ve ekip çalış masını teşvik eden uygulamaların yetersizliği ile en iyi rakiplerle kıyaslama (benchmarking) gibi kaliteyi iyileştirici yöntemlerin az kullanılması da uygulanabilirlik için engel teşkil etmektedir. Bunun yanında. ortak ve çevre temsilcisinin katılımı az sayılabilir.Sonuç ve Öneriler Sonuçlar Anketin analiziyle ulaşılan en önemli sonuç. Ek olarak. EM uygulamalarındaki önemli bir teknik bariyer göstergesidir. sadece %14 inin faaliyet süresi 50 yıldan fazladır. bilgisayar destekli ürün ve süreç modelleme araçlarının (CAD/CAM/CAE) kullanım oranlarıyla ilgilidir.(Tablo 2). sektörde yer alacak yeni mezunların da bu konuda bilgi sahibi olmaları sağlanabilir. özellikle inşaat mühendisliği ders programlarında “Eşzamanlı Mühendislik” kavramına yer verilerek. şirket içi etkin bilgi alışverişi ve iletişimin uygulanma oranı %36 seviyesinde olup. Bu araçların hiçbirini kullanmayan yüklenicilerin yaklaşık %70’inin EM konusunda bilgisi olmadığ ı ortaya çıkmıştır.

(2001b) An Investigation of the Readiness of Contractors for the Implementation of Concurrent Engineering in Construction. C. Khalfan. Cutting-Decelle. pp. 29(7-9). Carillo.M...J..J.M.J.N.J. J. A. Kaynaklar Anumba.41-153. söz konusu firmalarda yapılacak inceleme. European Journal of Purchasing & Supply Management...F. 19(6). Siemieniuch. (2001a) An Investigation of the Readiness of Material Suppliers & Manufacturers for the Implementation of Concurrent Engineering in Construction.Kamara. C.F. Anumba.199-212. Evbuomwan.. pp.M. 8(3).F. pp. J.. (2000) Establishing and Processing Client Requirements-A Key Aspect Concurrent Engineering in Construction.A. B. M. P. Anumba. (2001) Readiness Assessment of the Construction Supply Chain for Concurrent Engineering. J.. Khalfan.. (1997) Communication Issues in Concurrent Life-Cycle Design &Construction. M. C. C.A. varsa yetersiz görülen noktalarda tespitler yapmak ve öneriler sunmak amacıyla.M.O. C. C.. Construction and Architectural Management.J.J. pp.F.Anumba....M. N. G. Sinclair. D. Engineering. Anumba.BT Technology Journal. M. N. Evbuomwan. EM kavramını bildiklerini ve kullandıklarını belirtmişlerdir. Ayrıca. (2001) Assessing the Suitability of Concurrent Briefing Practices in Construction within a Concurrent Engineering Framework. (C.15-28. Baron..F. Khalfan. Evbuomwan. J. Anumba.J. P. 7(1).337-351. Mommessin. C.A. Anumba.J... M. Baldwin. M. pp. Anumba. 7(2). Anumba.Cutting-Decelle editor). M.M.209216. yeni uygulamacılar için bir veritabanı oluşturulabilir ve bu tecrübelerden yararlanılabilir. (2000) Integrating Concurrent Engineering Concepts in a Steelwork Construction Project. Dufau. Bu firmaların uygulamada karşılaştıkları engelleri saptamak. Bouchlaghem. Evbuomwan.O. gözlem ve anketler sonucunda elde edilecek verilerle.A. (2002) Organizational Structures to Support Concurrent Engineering in Construction. Anumba. 223 . 102(5-6).260-270. C.Ankete katılan yüklenici firmalardan bir kısmı (%26).E. Anumba. pp.. A.M.Taylor & Francis. C.O. International Journal of Project Management.J. A.A. CE:Research and Applications. COBRA2001 Conference Paper. Baugh. C.O.587-597.. Industrial Management and Data Systems.. pp.M. Carillo..M. (1998) An Integrated Framework for Concurrent Life-Cycle Design and Construction. C. N..J. Advances in Engineering Software. Khalfan. C. Kamara.. Kamara. 15(1). N.F.J. (2007) Concurrent Engineering in Construction Projects. çalış mamızda hazırlanan anketin içeriği bu alan çalışmasından elde edilen bilgilerle zenginleştirilerek anket tekrarlanabilir. Prasad. araştırma.

375-383. P.M.J.(2005) Eşzamanlı Mühendislik lkelerinin nşaat Proje Sisteminde Uygulanmasına Yönelik Bir Model Doktora Tezi. Anumba. pp.. 224 . B. A. Şekerci.S. H. Gunesekaran.Khalfan. Love.M. Mutluay. C.A.. H. 16(6).. Carillo. (2001c) An Investigation of the Readiness of Pakistani Companies for the Implementation of Concurrent Engineering in Construction. Çukurova Üniversitesi. (2008) Eşzamanlı Mühendislik Kavramının Türk nşaat Sektöründe Uygulanabilirlik Düzeyinin rdelenmesi Yüksek Lisans Tezi. M. Li. Adana. P. (1998) Concurrent Engineering: A Strategy for Procuring Construction Projects. stanbul. stanbul Teknik Üniversitesi.. International Journal of Project Management.

Veri ambarları ve veri madenciliği teknolojilerinin geliştirilmesi bu problemlere makul çözümler önermektedir.noyan@hotmail. Bu makalede. Bütün bu bilgilerin ış ığında. Türkiye E-Posta: eda. iş leri daha da karışık ve zor hale getiren iş programları. inşaat işletmeleri projelerin yönetiminde en son bilgi teknolojilerine başvurmalıdır. bütün bu kısıtları bilgisayar destekli bilgi teknolojileri sistemlerine uyarlamaya başlamıştır. Buradaki ana sorun. inşaat yönetimi. işletmeler geçmişe ait değerli verileri biriktirebilmektedir. Dolayısıyla geçmiş projelere ait uygulama bilgileri yeni projelerde karar verme sırasında çok büyük önem taşımaktadır. bütün bu karışıklıkların haricinde küreselleşmenin iyice kendini gösterdiği şu günlerde. nşaat sanayisi. Bu projeler yönetilirken işçilik. Bir işletmenin birkaç projeyi eş zamanlı üzerine alması ve bu kadar çok detayı kontrol etmesi çok iyi derecede yönetim ve karar verme kabiliyeti gerektirmektedir. Ayrıca veri madenciliği tekniklerini kullanarak bir yapının yaşam döngüsünün nasıl iyileştirildiğine de yer verilmektedir. Bu nedenle. makine. veri ambarcılığı. her ne kadar kendini tekrar etmeyen imalatlara sahip olsa da çoğu üretim safhasında ana fikir aynıdır. bu verilerin dahili kurallar oluşturmak suretiyle müdürlere karar verirken yardımcı olabilmek için nasıl düzenleneceği ve inceleneceğidir. nşaat yönetimi işlemi sırasında. bütçeler. malzeme. Bu yönetim sisteminin yardımıyla müdürler işletmenin durumunu ve gelişim eğilimini kestirebilmektedir.com nşaat Mühendisliği Bölümü stanbul Üniversitesi. nşaat işletmelerinin. Aynı zamanda inşaat işletmeleri iş programı. şletmenin karar verme kabiliyetini iyileştirmek için yönetimin her adımında bilgi teknolojilerine başvurulmalıdır.nşaat Yönetiminde Veri Madenciliği Uygulamaları Eda Noyan Ekrem Manisalı stanbul Üniversitesi nşaat Mühendisliği Bölümü nşaat Yönetimi Mühendisliği Bilim Dalı E-posta: ekremmanisali@yahoo. kalite. ekipman ve finans konuları ele alınmaktadır. inşaat işletmelerinin gereksinimlerine göre veri ambar sistemleri geliştirmenin ve veri madenciliği teknikleri uygulamalarının ne kadar faydalı sonuçlar doğuracağı ve gelecek projelerde karar verme sürecini kolaylaştıracağı anlatılmaktadır. 225 .com Öz Bütün inşaat projeleri. Anahtar sözcükler: Veri Madenciliği. teknik şartnameler. saha güvenliği ve proje maliyetini de kontrol etmek zorundadır. Giriş Çoğu inşaat projesi büyük ölçeklidir ve karışık bir yapıya sahiptir. Ayrıca inşaat sektörü. ayrıca uluslararası platformda çok sert rekabetle başa çıkması gerekmektedir. stanbul. çevre kanunları ve iş güvenliği gibi kısıtlara sahiptir. inşaat sanayinde veriye dayanan sistemler ezici bir çoğunluğa sahiptir.

büyük veri tabanlarından ya da diğer verilerden yararlı ve örtülü bilginin çıkarılması tekniğidir. inşaat işletmesine projelerin yönetimi sırasında karar vererek yardımcı olmaktır. Çeşitli çevrimlerden sonra. fakat diğer taraftan problemlerin çözümü olan bir fikirdir. Veri madenciliği. Bu yeni gereksinimlere göre veri ambarı sistemi düzeltilmiştir. 2. Veri Ambarı ve Veri Madenciliği Bir veri ambarı. tanımlama ve tahmin etmedir. Şekil 1. zamana göre değişken. Geliştiriciler. kalıcı olan verilerin toplanmasıdır. Veri ambarı bir çeşit teknolojidir. nşaat şletmelerinin Veri Ambarı Sistemleri Veri ambarı sistemlerinin geliştirilmesi. inşaat işletmelerinin gereksinimlerine göre veri ambarı ve veri madenciliği teknolojilerinin kullanıldığı bir araştırma anlatılmaktadır. Genellikle inşaat işletmesi veri ambarı sisteminin gereksinimlerini veri ambarı projesinin başında net olarak tanımlayamamaktadır.Bu makalede. verinin türünden gelen karakteri anlatabilmektedir. veri ambarı tüketicinin tüm gereksinimlerini karşılayabilecektir. Bu sistemin birincil amacı. veri ambarı sistemlerinin tam olarak nasıl bir sistem olduğunu bilmemektedir. Veri madenciliğindeki başlıca iki görev. Ayrıca veri madenciliği tekniklerini kullanarak bir yapının yaşam döngüsünün nasıl iyileştirildiğine de yer verilmektedir. Tahmin etme ise daha değerli bilgileri ya da bazı güncel verilere dayanan sonuçları kestirebilmektedir. Bu bilgilerin çoğalması uzun bir süre almaktadır ve veri ambarının geliştirilmesi devamlı olarak iyileştirme işlemine dayanmaktadır. işletme geliştiricilere devamlı olarak güncel gereksinimlerini sunabilmektedir. Bir kere veri ambarı kavramı açıkça anlaşılmışsa. tüketicilerin sistemi anlayabilmesi için veri ambarı modeli kurmaktadır ve veri ambarını inşa etmek ve yönetmek için araçlar sağlamaktadır. Veri ambarı sisteminin kurulma prosedürü 214 . Çünkü işletmeler. 1. Veri ambarında toplanan bilgiler işletmenin geçmişe ait olan bilgileridir. sistemin çok amaçlı ve karışık olduğu hesaba katıldığında kademeli ve dairesel bir işlemdir. Tanımlama. yönetimin kararını destekleyen konuya dayalı. bütünleşmiş (tümleşik).

Olay tabloları. 215 . analitik işlemleri desteklemek için kullanılan özel bir veri tabanı tasarım türüdür. Malzeme envanterine ait yıldız şeması 2.2. yıldız ve kar tanesi şemalarını içermektedir. Veri ambarı modelinin konu yapısı. Veri Ambarı Sisteminin Geliştirilmesi Hem sunucudaki hem de müşterideki bileşenlerin tasarlanması ve geliştirilmesi veri ambarı modellerine dayanan veri ambarı sisteminin geliştirilmesi için gerekmektedir. bilgileri içeren birçok konu inşaat işletmelerine ait veri ambarında tanımlanmıştır. maliyet vb. malzeme. iş programı. kalite. güvenlik. Veri Ambarı Modellerinin Tasarımı nşaat işletmelerindeki araştırmalara göre.1. insan kaynakları. Yıldız şeması iki tür tabloyu içermektedir: olay tabloları ve boyut tabloları. Şekil 2. düzeltilmemiş bir takım özel tabloları içeren. Bu bileşenler başlıca: • Sunucu üzerindeki araçlar ve bileşenler için veri çıkarma ve temizleme. Boyut tabloları ise daha küçüktür ve bir varlığın boyutlarını yansıtan tanımlayıcı bilgileri içermektedir.2. • Sunucu üzerindeki yapı veri küpü ve yönetimi için olan bileşenler • Müşteriler üzerindeki veri kesişmeleri için araçlar. makine. inşaat yönetimi varlıkları hakkındaki nicel ya da gerçek verileri içermektedir. Yıldız şeması.

Birisi. Veri Madenciliği Makinesi ( Aleti ) Sistemde. Veri Madenciliği Modelleri Sistemdeki sunucuda. bu modellerle kesişmeleri.2. Veri ambarına dayanan bir veri madenciliği sistemine ait tipik bir yapı 3. Bu sistemde üç aritmetik kullanılmıştır: karar ağacının sınıflandırılması.3. Aksi takdirde. küme analizi ve ilişki kuralı analizi.1. Kullanıcılar. şletmenin proje yönetimini karşılayan bir takım veri madenciliğ i modelleri. kullanıcılar bir veri kaynağı sağlayarak ve veri madenciliği aritmetiği tayin ederek kendi veri madenciliği modellerini kurabilirler. veri madenciliği modellerini gözlerinde canlandırabilmekte ve işletmenin proje yönetimi sırasında karar vermesine yardımcı olabilmek için faydalı verileri tahmin edebilmektedir. bir inşaat işletmesindeki proje yönetiminin gereksinimlerini karşılayan. Şekil 3. 216 . bir takım tipik veri madenciliği modelleri vardır. Diğeri ise üçüncü şahıs aritmetiğinden gelmektedir. 3. veri madenciliği makinesi iki esas bileşeni içermektedir. Müşterilerin araçları. nşaat Yönetimi çin Veri Madenciliği Sistemleri nşaat işletmelerine ait veri ambarlarının kurulma amacı veri madenciliğini desteklemektedir. inşaat işletmesinin veri ambarındaki geçmiş verilerle kurulmuştur. tahminleri ve kararları uygun olarak iş leyebilirler. Analiz Servisi tarafından önerilmiş olan veri madenciliği aritmetiğinden gelmektedir.

Teşekkür Bu çalış maya verdikleri destekten dolayı Sayın Hocam Prof. “Application of Data Warehouse and Data Mining in Construction Management”. Böylece gelecekteki malzeme kullanımını tahmin edebilirler. Rosenblatt. P. bakım konularını teşhis etmede yardımcı olmakta ve yapıların yaşam döngüsüne değer katmak için stratejik planlamanın iyileştirilmesini yönetmektedir. R. Kaynaklar [ 1 ] J. makine. Sonuçlar. için muhtelif özel analiz araçlarının geliştirilmesi anlatılmaktadır. kullanıcılar bir tahmin sorgusu ileri sürerek ve bazı etkileyen faktörlere karar vererek tahmin kesişimini kullanabilirler. T. inşaat işletmelerinin gereksinimleriyle yüzleşerek kaynak. Zhang. [ 2 ] J. MA. kullanıcılar malzeme kullanımının karar ağacı modeli ile her bir anahtar düğümündeki özdeğerlerin dağıtımını bulabilirler. Shen. “Using Data Mining Techniques for Improving Building Life Cycle”. insan kaynakları. Hong Kong. bilimsel karar vermek ve projelerin fizibilite değerlerini ölçmek için kullanılmaktadır. Australia. University of Sydney. 2002. China.S. Aynı zamanda.3. kalite ve güvenliği içeren muhtelif özel fonksiyon modüllerini içermektedir. bir inşaat işletmesinin proje yönetimi için veri ambarı ve veri madenciliğ i sistemlerinin geliştirilmesini içermektedir. tesis ve inşaat müdürlerine hizmet. Ayrıca veri madenciliği tekniklerinin kullanılması. kullanıcılar veri madenciliğ i modellerini uygun olarak yönetebilirler. J. Reffat. kalite. Aynı zamanda. Örneğin. bu sistemi muhtelif inşaat projelerinde kullanmanın inşaat işletmelerinin yönetim projeleri esnasında karar vermeye yardımcı olduğunu desteklemektedir. iş programı. 4.3. 217 . Q. 2003.M. iş programı. güvenlik vb. The Ministry of Science and Technology of China. Bunlar genellikle inşaat yönetimi sırasında. 3.4.Dr. kullanıcılara sonuçları anlaşılır bir şekilde göstermektedir. Liew. Veri Madenciliğinde Grafik Kullanıcısının Kesişim Noktası Veri madenciliği sistemine ait grafik kullanıcısının kesişimi. Veri Madenciliği Sisteminin Uygulanması Sistem malzeme. Ayrıca. Gero. Ekrem MAN SALI’ya şükranlarımı sunarım. Sonuçlar Bu makale. W. Peng.

.

Üretim faktörü olarak bilginin kullanılması. Seetharaman ve diğerleri 2002).edu. iş gücü) kontrolünde gerçekleşmektedir. Çağış kampüsü. Kamara ve diğerleri 2005) bilgi yönetimi kavramının girmesini sağlamıştır. Kaynağına göre BYS. firmaların bilgi yönetimi stratejisinin belirlenmesinde önemli etkenlerden biri olduğu görülmektedir. Bilgi yönetimi stratejisi. Araştırma bulguları. Çağış kampüsü. mevcut bilgi yönetimi uygulamalarında gerçekleşen değişiklikleri ve bu değişikliklere ulaşmanın yollarını tanımlamaktadır. Anahtar sözcükler: nşaat firmalarında bilgi yönetimi. Böl. uygulanması ayrıca firma içinde korunması süreçlerini kapsayan entegre bir yaklaşım olarak tanımlanmıştır. Bilgi ekonomisinin temel bileşenleri ise mal ve servislerin üretiminde kullanılan bilginin ölçümü ve yönetimi üzerine kurulmuştur. kaynağına göre BYS. Üretim tabanlı ekonomilerde temel bileşenler hizmet ve malların üretimindeki finansal sermayenin (örn. Giriş nşaat firmaları. Kululanga 2001. bilgi yönetim stratejileri. kaynağına göre bilgi yönetimi stratejisi. ürün. kaynağına göre bilgi yönetimi stratejisi kavramı inşaat sektöründe ana yüklenici konumunda bulunan firmalar için araştırılmaktadır. nşaat firmalarının b-ekonomiye doğru geçişi. Bilgi yönetimi stratejisi ile ilişkili literatür çalış maları incelendiğinde. dağıtılıp yayılması. nşaat firmalarında uygulanan kaynağına göre bilgi yönetimi stratejisine ilişkin küme analizi yapılmış.tr Serdar Kale Balıkesir Üniversitesi Müh.-Mim. Fak. servis ve süreç üzerinde profesyonel alan bilgisinin ortaya çıkartılması. Balıkesir E-posta: ekaraman@balikesir. içsel ve dışsal yönlü olarak gruplandırılmaktadır. üretim tabanlı ekonomilerde göreceli olarak azdır.nşaat Firmalarında Bilgi Yönetimi Stratejisi Erkan Karaman Balıkesir Üniversitesi Müh. Literatür incelemesi sonucunda bilgi yönetimi altyapısı: (1) firma teknolojisi. Bir firmada bilgi yönetiminin etkili ve etkin biçimde uygulanabilmesi. Böl. Literatürdeki bilgi yönetimi tanımları incelenmiş ve bu çalış mada inşaat sektörü için bilgi yönetimi.(2) firma kültürü. inşaat yönetimi literatürlerine (örn. firmaların bilgi yönetim altyapısı bağlamında incelenmiştir. para. 231 . Bu çalışmada. Mimarlık. (3) firmanın organizasyonel yapısı olarak ifade edilmiştir. Balıkesir E-posta: skale@balikesir. her bir kümedeki bilgi yönetim stratejisi. nşaat Müh. kaynağına göre bilgi yönetimi stratejisinin her firmada belirli bir ölçüde uygulandığını göstermekte ve ‘bilgi yönetimi stratejisi’ ile ‘bilgi yönetimi altyapısı’ arasında birbirini etkileyen anlamlı bir ilişkinin olduğunu ortaya çıkarmaktadır.-Mim. öncelikle bu süreçleri sağlayacak bilgi yönetim altyapısı (sağlayıcıları) ile mümkündür. Fak. makine. bilgi yönetiminin açıklanmasında kullanılan önemli kavramlardan biridir.edu.tr Öz Bilgi yönetimi stratejisi (BYS). üretim tabanlı ekonomiden (ü-ekonomisi) bilgi tabanlı ekonomiye (bekonomisi) doğru bir geçiş içerisindedirler (örn. küme analizi.

lk olarak Dr. işgücü ve sermaye bileşenlerinden oluşan yeni bir yapılanma gerçekleşmiştir. Bu çalışmada. öğrenim ve deneyimlerin firma faaliyetlerini etkilemesi sonrasında oluşan bireye ve firmaya ilişkin. Alavi 1997. düzenlenmesi. Bilgi yönetiminin ilk adımında. 1998). firmaların hedeflerini gerçekleştirmek için bilginin nasıl üretileceği. şletme/yönetim literatüründeki bilgi yönetimi tanımları incelenmiş. Bilgi yönetimi kavramına gösterilen bu ilginin artması. Çıdık. firmaların izleyeceği stratejinin tanımı yapılmıştır. bilgi yönetimi stratejisi kavramı inşaat sektöründe ana yüklenici konumunda bulunan firmalar için araştırılmaktadır. 20. Kim (2000) bilgi yönetimini. Bilgi Yönetimi Bilgi. nşaat firmalarında uygulanan bilgi yönetimi stratejisine ilişkin küme analizi yapılmış. yüzyılda endüstrileşme makineleşme ve sermayenin oluşturduğu kentsel işgücüne dönüşmüştür. tanımlanması. 1800’lü yılların sonlarında tarıma dayalı arazi kullanımı. yayma. Karl Wiig (1986) tarafından işletme/yönetim literatürüne kazandırılan bilgi yönetimi. Choi ve Lee. servis ve süreç üzerinde profesyonel alan bilgisinin ortaya çıkartılması. yönetilmesi ve paylaşılması işlemlerini firmanın yapısına göre uyarlayan ve uygulayan bir bilim dalı olarak tanımlar. uygulanması ve firma içinde korunması süreçlerini kapsayan entegre bir yaklaşım olarak tanımlanmıştır. firmaların bilgi yönetim altyapısı bağlamında incelenmiştir. yüzyılda ise üretim alanı. günümüz ekonomisinde firmaların başarısı için hayati önem taşımaktadır. bilgi yönetimi konusu birçok araştırmacı tarafından (örn. bilgi yönetimi iki başlık altında incelenmiştir: (1) bilgi yönetimi stratejileri ve (2) bilgi yönetim altyapısı. 232 . 21. Kıvrak 2005. Gold ve diğerleri (2001) bilgi yönetimini. Wiig 1995. 2002) bilgi yönetimi ile ilişkili çalışmaların büyük bir bölümünde. rekabet yeteneğini arttırmak için bilgiyi üretme. uygulama ve korumaya yönelik stratejiler ve süreçler bütünü olarak tanımlar. ürün. bu çalışmada inşaat sektörü için bilgi yönetimi. Literatürde (örn. aynı zaman da o firmayı diğer firmalardan farklı kılan bir unsurdur (Davenport ve Prusak. firma performansını arttırmak için bilgiyi eyleme dönüştürmeye yönelik bilinçli bir strateji olarak tanımlanmıştır (Plunkett 2001).Küresel ekonomide bir firmanın en büyük rekabet avantajı olan bilgi. eğitim. açık ve örtülü her türlü bilgi kaynağının belirlenmesi. Bu yapılanmanın içerisinde bilginin yönetilmesi. Nonaka 1994. her bir kümedeki bilgi yönetim stratejisi. Bilgi Yönetiminin artan önemini kavrayamayan firmalar ise rekabet etme gücünü kaybedebilmekte ve sektörden çekilmek zorunda kalabilmektedir (OECD 2001). günümüz iş dünyasında yer alan inşaat firmalarının dikkatini çekmiştir (Kululanga 2001). uygulanacağı ve yönetilebileceğini tanımlayan sistematik bir süreç olarak adlandır. Bilgi ve bilgi yönetimine gösterilen ilginin artmasından dolayı. Plunkett (2001) bilgi yönetimini. 2008) incelenmiştir. bugünün ve yarının firmaları için önemli bir konu haline gelmiştir.

Bu çalışmada. (2) kaynağına göre BYS. Bilginin firma temeline yayılması ve firmada kullanılması. Dışsal yönlü BYS. gerekli değişimi sağlayabilmek için firma iç bilgilerinin yeterli olmaması durumunda dış kaynaktan bilgi alımı tercih edilmektedir. bilginin nasıl üretildiğini. inşaat sektöründe uygulanan bilgi stratejileri. Çalışanların deneyimlerini firmaya aktaramaması. saklanmasına. paylaşılmasına ve kullanılmasına odaklanmaktadır (Wiig 1997). sınıflandırıldığını. mevcut bilgi yönetimi uygulamalarında gerçekleşen değişiklikleri ve bu değişikliklere ulaşmanın yollarını tanımlamaktadır (Back ve Moreu 2001). sosyal ve kültürel unsurların. Firma içerirsinde üretilen bilgi ne kadar doğru ve çok miktarda olursa. ancak firma 233 . 999). Etkili bir bilgi yönetim stratejisi. Literatürde (Bierly ve Chakrabarti 1996. Firmada. alındığı zaman belli değildir. Zack 1999) kullanılan iki bilgi yönetim stratejisi vardır: (1) odağına göre BYS. Firma içi bilginin doğruluğu. Bilgi yönetim stratejisi. kurumsal bilgiden daha fazla olması. Bu stratejide firmalar. Dolayısıyla. bilginin yararlı olup olmadığı. yeni bilginin yaratılması veya mevcut bilginin kapsamının geliştirilmesi için önemli bir kaynak olacaktır. oldukça pahalı bir yöntemdir. içsel yönlü ve dışsal yönlü bilgiyi birlikte yönetebilenlerdir. zaten örtülü bir bilgi mevcuttur ama henüz kolektif bilgi tabanına ulaşılmamıştır. teknik ve kurumsal girişimler. kültürel değiş imin. o firma sektördeki diğer firmalara göre avantajlı bir konumda olacaktır. bir firmada gerçekleştirilen her faaliyet noktasında firmanın en uygun bilgiye sahip olması için bilginin yaratılmasına. Dış kaynaklardan bilgi edinimi. bunun en önemli nedenidir. çalışanların bilginin.2003). Çünkü bu bilgiler yeni bilgilerin oluşturulmasında en önemli kaynak olarak kullanılır. değişim ve gelişimin. dış kaynaktan elde edilen bilginin firma içinde kullanılmasında ve uygulanmasında sorun yaşanabilmektedir. Bilgi yönetim stratejisi (BYS). çsel kaynaklardan bilgi elde edilmesi süreci. yeni bilgilerin üretimi açısından önemlidir. yenilenmesine. Ayrıca. Diğer ifadeyle. bilginin nasıl yönetileceğini ortaya koyan bir plan veya yönetimsel yaklaşımdır. Firmada. organize edilmesine. bir kurumda teknolojik sistemlerin. firma sınırları içerisindeki bilgi paylaşımına ve üretimine odaklanan bir stratejidir. firma çevresindeki tüm bilgiyi transfer etmek ve diğer kazanımlar veya gözlem yoluyla dışarıdaki bilgiyi firmaya getirmeye çalışan bir stratejidir. firma içinde üretilen bilginin. teknolojinin. çsel yönlü bilgi yönetim stratejisi.Bilgi Yönetim Stratejisi Bilgi yönetim stratejisi. büyük belirsizlik ve risk içeren. bilgiyi ya kendi iç kaynaklarından üretme ya da dış kaynaklardan temin etme yoluna giderler. iç kaynaktan yeteri kadar bilgi edinilemediğinin en önemli göstergesidir. Kaynağına göre bilgi yönetim stratejisinin başarıyla uygulandığ ı firmalar. yeni bir ödüllendirme sistemi kavramının firmada uygulanmasına odaklanmaktadır. firmada mevcut ama şu ana kadar kullanılmamış hammaddelerin kullanılması olarak tanımlanmaktadır. kurumların en önemli bilgi kaynağının belli kısmı sürekli atıl durumdadır (Klimecki ve Lassleben. Bilgi yönetim stratejisi. insan kaynakları yönetiminin ve tüm çalışanların sürece gönüllü katılımlarını sağlar (Tiwana. Bundan dolayı bu sınıflandırma içsel yönlü ve dışsal yönlü bilgi yönetimi stratejisi olarak iki boyutta ele alınır. firma sınırları içerisindeki bilgi paylaşımına ve üretimine odaklandığında. bilgi yönetim sürecini destekleyecek sağlam birer adımdır. çsel yönlü BYS. kaynağına göre BYS bağlamında incelenmiştir. dağıtıldığını ve kullanıldığını açıklayan. Bu kavramlar firma içerisine iyi uyarlandıkları ve bütünleştirildikleri takdirde. Firmalarda.

bilgi yönetiminin kesinlikle vazgeçilmez bir parçasını oluşturmaktadır (Davenport ve Prusak 1998.üyelerinin alınan bilgiye uyum sağlaması ve onun geliştirilmesi için çaba sarf etmesiyle mümkün olur (Klimecki. personelin firma içinde ve dışında diğer insanlarla etkileşimini etkileyen bir kavram olarak tanımlar. 1999). kadar firmanın organizasyonel yapısı da önemli rol oynar. sektördeki geliş melerin ve yeniliklerin gerisinde kalmamalı. Bu bakımdan firmada bilgiyi harekete geçirebilmek ve firmanın sahip olduğu bilgi birikiminden maksimum düzeyde istifade edebilmek için çalışanların gönüllü katılımının sağlanması. Bilgi kavramı sosyal bir nitelik taşıdığından dolayı kurum kültürü. Dessler’e (1998) göre kurum kültürü bir firmada tüm çalışanlar tarafından paylaşılan inançlar. Şüphesiz bilgi yönetimi. yeni bilginin büyük bir kısmı rakip firma bilgisinin geliştirilmesi ya da analizi ile elde edilir. Ayrıca firmalar tarafından karşılıklı verilecek eğitim seminerleri. bilginin yayılımı bağlamında önemlidir. Dışarıdaki bilgiyi getirmeye çalışan bir strateji olduğundan. Thierauf 1999). firmaların teknolojik. gelenekler ve değer yargılar olarak ifade edilmiştir. kültürel altyapı.(2) firma kültürü. 2000). Firmada bilginin önemli bir bölümü. Firmaların uyguladıkları bilgi yönetim stratejilerini etkileyen önemli faktörlerden biri bilgi yönetim altyapısıdır (örn. firmalarda çalışan personelin ortak projelerde birbirleri ile diyalog kurma imkanı sağlayacaktır. Lassleben. değerler ve faydaların bir kümesi olarak tanımlamıştır. Chuang 2004) sonucunda bilgi yönetim altyapısı (1) firma teknolojisi. Gold 2001). (3) firmanın organizasyonel yapısı olarak ifade edilmiştir. bilgi yönetiminin başarılı biçimde uygulanabilmesi bağlamında son derece önemlidir (Lang 2001). kurum geleneklerinde. Bilgi yönetim altyapısını oluşturan unsurlardan ikincisi “kurum kültürü”dür. Bu tip ortaklıklar. rakiplerinin yaptıkları hakkında sürekli bir bilgiye sahip olmalı. Bilgi yönetimi uygulamalarının başarısında. Firmaların bünyelerinde. bir firmanın çalışanlarının resmi ve resmi olmayan beklentilerini yönlendiren. onları kontrol altında tutmalıdırlar. normlar. Bu açıdan bilgi yönetimine uygun bir yapının firmalarda kurulması bilgi yönetiminin başarısı için 234 . Bilgi yönetim altyapısını oluşturan unsurlardan ilki “firma teknolojisi”dir. yaptıkları işlerde bilgi ve iletişim teknolojileri kullanımının başlamasıyla firmanın ve firmayı oluşturan birimlerin etkinliğinin arttığı görülmüştür (Hope 1997). uygulamalarında ve değerlerinde saklıdır. yalnızca teknolojiye bağımlı değildir ancak teknolojik altyapı. Bilgi Yönetim Altyapısı Bir firmada bilgi yönetiminin etkili ve etkin biçimde uygulanabilmesi öncelikle bu süreçleri sağlayacak bilgi yönetimi altyapısı ile mümkündür (Tiwana. uygun bir zeminin hazırlanması ve tüm bunları destekleyen bir kurum kültürünün oluşturulması gereklidir (Koulopoulos ve Frappaolo 1999) Miller (1995) firmalardaki iletişim üzerine yaptığı çalışmada firma kültürünü tahminler. firmaya uygun personel tiplerini belirleyen. Gupta (2000) firma kültürünü. sosyal süreçlerde. 1980’li yıllardan itibaren bilgi ve iletişim teknolojilerinde yaşanan köklü değiş imler is dünyası için birçok fırsatı beraberinde getirmiştir. Firmalar. Firmalara dışarıdan bilgi getirilmesinde en çok kullanılan yöntemlerden biri diğer firmalarla anlaşma veya işbirliği yapmaktır. Literatür incelemesi (Gold 2001. Bilgi yönetim altyapısını oluşturan unsurlardan üçüncüsü ise “firmanın organizasyonel yapısı”dır.

nşaat firmalarında uygulanması için bir anket formu hazırlanmıştır. Gold 2001. yukarıda belirtilen kriterlere uyan Türkiye’deki 300 inşaat firması gerek ziyaret edilerek gerekse telefon yolu ile temasa geçilip e-posta yolu ile toplam 300 anket formu araştırmaya katılmayı kabul eden firma yetkililerine dağıtılmıştır. Bilgi yönetimini uygulayan firmaları gösteren herhangi bir veritabanı olmadığından araştırma örnekleminin belirlenmesinde yargısal örnekleme yoluna gidilmiştir. Örneklem. hiç katılmıyorum ile tamamen katılıyorum arasında değişen yedili Likert ölçeği ile yapılmıştır. Türk nşaat Sektöründe yer alan firmaların uyguladıkları bilgi yönetim stratejileri incelenmiştir. bilgi yönetim altyapısını ölçmeye yönelik 34 soru yer almaktadır. Narasimha 2001). bilgi üretimin önündeki engellerin aşılmasını kolaylaştıracaktır (Pfeffer 1992). bünyelerinde insan kaynakları birimi bulundurmaları da örneklem alanının belirlenmesine etken olmuştur. Ana kütle ve hedef yanıtlayıcılar belirlendikten sonra. nşaat firmalarının. çalışanlarla danış manlar arasındaki haberleşme ve bilgi paylaşımı sınırlı olmaktadır. Bu nedenle firma yöneticileri. Hedef Yanıtlayıcılar ve Yöntem Bu çalış mada. Güvenilirlik analizi sonucunda 0 ile 1 aralığında (0 ≤ α ≤ 1) değişen bir Cronbach's Alpha (α) değeri hesaplanmıştır. Bu araştırmanın örneklem alanı. bilginin üretilmesini ve paylaşımını destekleyen bir firmaya ihtiyaç duyulur (Davenport ve Prusak 1998. Bilgi üreten firmaların yapısı. araştırmaya katkıları dikkate alınarak araştırmacılar tarafından belirlenmektedir (Kinnear 1991). Choi ve Lee 2002) alınmış. Araştırmada yer alan bilgi yönetim altyapısı kavramı. Ayrıca. Son olarak inşaat firmalarını. Firmaların bilgi yönetim stratejilerinin. kullanılan ölçüm soruları literatürden (Lee ve Choi 2003. ölçüm konuları içerisinde yer alan soruların kendi içerisindeki tutarlılığını belirlemek amacıyla Cronbach's Alpha (α) değerine bakılarak yapılmaktadır. Anketlerden elde edilen veriler istatistiksel değerlendirme için SPSS 16 analiz programına aktarılmıştır. SPSS 16 programı ile ankette bulunan soruların güvenilirlik analizleri yapılmıştır. uyguladıkları bilgi yönetim stratejilerine göre. firmadaki bilgi yönetim altyapısının değerlendirilmesi ANOVA (varyans analizi) ile yapılmıştır. genel müdür ve yardımcıları. uyguladıkları bilgi yönetim stratejilerine göre sınıflandıracak küme analizleri yapılmıştır. Anket formunda. firmalarının finansal ve beşeri ölçeği dikkate alınarak oluşturulmuştur. inşaat firmalarının yirmi ve daha fazla personele sahip olmaları. çalışanların kendi aralarındaki. 235 . Anket sorularının değerlendirilmesi. inşaat sektöründe uygulanması için yeniden düzenlenmiştir. Hiyerarşik bir yönetim yapısında. 2000). proje müdürleri ve teknik ofis müdürleri araştıranın hedef yanıtlayıcıları olarak tespit edilmiştir. Nonaka ve Takeuchi 1995). Bu metotta örnekler.büyük önem taşımaktadır (Beijerse 1999. Bu çalışmada. biçimsel bir yapı olmaktan çok insan merkezli bir örgütlenmedir. Etkin bilgi yönetimini kolaylaştıracak bir organizasyonel yapı kurulurken. öğrenen. Firma içi örgütlenmenin insan merkezli olması. Bilgi birikiminin etkin yönetimi ve uygulaması etkin örgütsel yapıların varlığına bağlıdır ve bu yapılar bilgilerin firma içinde yayılmasına yaramaktadır (Storck ve Hill. üst konumdaki yöneticileri kapsamaktadır. bilgi yönetim stratejisini ölçmeye yönelik 11. bilgi yönetim altyapısı üzerindeki etkisi ölçülmüştür. Güvenilirlik analizi.

66 5.95 5. Bu tanımlara göre her küme temsil ettiği nesneleri en iyi ifade edecek şekilde düzenlenir. Ölçüm parametrelerine ilişkin dağılım. Karypis 1999).70). standart sapması ve Cronbach's Alpha değerleri Tablo 3’te gösterilmiştir. Berkhin 2002.81 76. Bu çalışmada küme analizi sonucu elde edilen değerler Tablo 1 ’de verilmiştir.53 5. Bilgin 2003).73 0.000 4.105 büyük ölçekli inşaat firması anket formunu doldururken.83 0. Bierly ve Chakrabarti. her bir ölçüm konusuna ait Cronbach Alpha değerleri verilmiştir.00 2.83 0.91 0. Karypis 1999. Grup 5.18 5. Çalış ma sonunda nihai cevap oranı %35 olmuştur. Tablo 1.65 5.68 24.95 Firmaları uyguladıkları bilgi yönetim stratejisine göre gruplandırabilmek için küme analizi yapılmıştır. ortalama. 1996).000 Dışsal Yönlü çsel Yönlü Grup Sayıları . ilgili ölçüm konusuna ait soruların güvenilir olarak kabul edilebileceğini gösterir (örn. Küme analizi. Güvenilirlik analizi sonucu Cronbach Alpha değerleri incelendiğinde. Tablo 3. Bu çalışmada bilgi yönetim stratejileri dört kümede değerlendirilmiştir (örn.000 236 3. Bu nesneler iki boyutlu düzlem üzerinde noktalarla gösterilir. Bilgi yönetim stratejilerinin bilgi yönetim altyapısı üzerindeki etkilerini belirleyebilmek için firmalardan elde edilen veriler analiz edilmiştir. Nunally 1978). Tablo 1’de. Küme işleminin uygulandığı veri setindeki her bir veriye nesne adı verilir. Cronbach Alpha değerinin 0.71 5.54’ü Müteahhitler Birliği’ne üye . Grup 2. geri kalanlar zamansızlıktan veya daha başka sebeplerden dolayı anket formunu doldurmamışlardır.80 0. 105 büyük ölçekli Türk inşaat firmasından elde edilen sonuçlar istatistiksel olarak değerlendirilmiştir.Araştırma Bulguları ve Tartışma Bu çalışmada . Küme analizi. Bilgi yönetim stratejisine göre sınıflandırma için küme analizi 1.79 4.94 Std Sapma 1. veri indirgeme veya nesnelerin doğal sınıflarını bulma gibi çeşitli amaçlarla kullanılmaktadır (Berkhin 2002.88 0.84 Ölçüm Konuları Dışsal yönlü BYS çsel yönlü BYS Teknolojik BY Altyapısı Kültürel BY Altyapısı Yapısal BY Altyapısı Soru sayısı 5 6 11 12 11 Ortalama 3. Grup 2. standart sapma ve Cronbach's Alpha değerleri Cronbach's Alpha (α) 0. en basit tanımıyla benzer özellik gösteren veri elemanlarının kendi aralarında gruplara ayrılmasıdır.80 0. statistiksel değerlendirme için hazırlanan soruların dağılımı ve elde edilen yanıtların ortalaması. Literatürde küme analizini açıklayan birçok tanım bulunmaktadır (örn.70’den büyük olması (α ≥ 0. içsel yönü BYS ve kültürel bilgi yönetim altyapısına ilişkin iki soru Cronbach Alpha değerini çok düşürdüğü için bu sorular değerlendirilmeye alınmamıştır. Bu cevap oranı analiz birimi firma olduğundan ve soru formu örgütsel boyutta kapsamlı sorular içerdiğinden kabul edilebilir bir orandır. Grup 3.31 0.

Tablo 4. Grup Araştırıcı Düşük ort = 5.891 5. Yapılan analizde dışsal yönlülüğü kuvvetli içsel yönlülüğü zayıf firma sayısı sıfırdır. (3) Yalnızlığı seven. Elde edilen sonuçlar ve bu sonuçlara ilişkin F ve p (istatistiksel anlamlılık) değerleri Tablo 4’te gösterilmiştir. (2) Araştırıcı. ** p≤0. 2. Grup Sömürücü ort = 3. (4) Yenilikçi.767 4. Yapılan analiz sonucunda 5 inşaat firması bu grupta yer almıştır. firmaların bilgi yönetim altyapısı üzerinde nasıl bir etkisi olduğu hesaplanmıştır.645 Düşük çsel Yönlü Yüksek Şekil 2.708 4. firmaların dışsal yönlü öğrenmelerinin. grupta yer alan firmalarda içsel ve dışsal yönlü bilgiye verilen önem çok fazla ve bu grupta 24 inşaat firması yer almaktadır.001*** Kültürel Teknolojik Yapısal * p≤0.001*** 2. grupta yer alan firmalarda içsel ve dışsal yönlü bilgiye verilen önem çok azdır.Yüksek 1.981 statistiksel Uygunluğu F değeri p anlamlılık değeri 6. dışsal yönlü öğrenmelerine göre daha kuvvetli olduğu grup. nşaat firmalarının bilgi yönetim stratejisine göre sınıflandırılması Tablo 1’den elde edilen değerler Şekil 2’de gösterilmiştir.001 237 . Bierly ve Chakrabarti.917 4.727 4 5. ***p≤0. Bu etkinin belirlenmesi için değişkenlere ilişkin varyasyon (ANOVA) analizi yapılmıştır.254 2. Kaynağına göre bilgi yönetim stratejisinin. Grup Yalnızlığı Seven 2.849 5.726 0. firmaların dışsal ve içsel yönlü öğrenmelerinin düşük olduğu grup. grupta yer alan firmalar. 3. dışsal yönlü bilgi yerine içsel yönlü bilgiye daha çok önem vermekte ve bu grupta 76 inşaat firması yer almaktadır.01 . firmaların içsel yönlü öğrenmelerinin. içsel yönlü öğrenmelerine göre daha kuvvetli olduğu grup. Yapılan analiz sonucu (Tablo 3.561 0. Şekil 2) 4.05 .380 5. Her bir grup uyguladıkları bilgi yönetim stratejisini ifade edecek biçimde adlandırılmıştır: (1) Sömürücü.661 3. firmaların dışsal ve içsel yönlü öğrenmelerinin yüksek olduğu grup (örn.468 0. Grup Yenilikçi Dışsal Yönlü 4.048*** 13. Küme analizine ilişkin ortalama değerler 1 Kümeler 2 3 5. 1996).

4. nşaat firmaları bağlamında. grupta yer alan. içsel yönlü BYS’ni dışsal yönlü BYS’ne göre daha fazla tercih etmektedir. Questions in knowledge management: defining and conceptualizing a phenomenon.. analize katılan firmalarda görülmemiştir. 2. Moreu K. grupta yer alan. 5. Strategic Management Journal.S. Project Management Journal. yapısal BY altyapısı göstergeleri dört grup içerisinde. San Jose. Kaynaklar Alavi. firmaların bilgi yönetim altyapısına ilişkin değerlerinin nasıl değiştiği gösterilmiştir. 32. techniques. Elde edilen sonuçlarda firmalar. (1996). 1. içsel yönlüğe göre daha baskın olması durumu. M.Tablo 4’te. Information management strategy for project management. Bhatt. Survey of clustering data mining techniques. (1997) KPMG peat marwick U. yapısal BY altyapısı göstergeleri dört grup içerisinde.firmaların. ikinci sıradadır. kültürel BY altyapısı. Araştırıcı olarak adlandırılan . en kötü durumdadır.firmaların. çsel yönlü stratejinin. Knowledge management in organizations: examining the interaction between technologies. Dışsal ve içsel yönlü BYS’lerinin her ikisini de uygulayamayan firmaların bilgi yönetim altyapısına ilişkin göstergeler en düşük seviyededir. Back. (2001). Sonuçlar Bu çalışmada. Yenilikçi olarak adlandırılan -2. her bir kümedeki bilgi yönetim stratejisi.. yapısal BY altyapısı göstergeleri diğer üç gruptaki firmaya göre en yüksek düzeydedir. grupta ise firma bulunmamaktadır. Berkhin P. 238 . grupta yer alan. (2001). 94-110. (1999). Journal of Knowledge Management. Harvard Business School. G. R. “Generic knowledge strategies in the US pharmaceutical industry”. P. Araştırma bulguları. 123-135. 75-95. Beijerse. dışsal yönlüğe göre daha baskın olduğu firmalarda bilgi yönetim altyapısına ilişkin göstergeler önem derecesine göre ikinci sırda yer almıştır. A. kültürel BY altyapısı. 3. USA. nşaat firmalarında uygulanan bilgi yönetimi stratejisine ilişkin küme analizi yapılmış. Journal of Knowledge Management.firmaların. E. kültürel BY altyapısı.05) görülmüştür.: One giant brain. 68-75. analize ilişkin F ve p anlamlılık değerleri incelendiğinde. teknolojik BY altyapısı.A.. 1. teknolojik BY altyapısı.D. Sömürücü olarak adlandırılan 1. Yalnızlığı Seven olarak adlandırılan -3. California. teknolojik BY altyapısı. Accrue Software Inc. Chakrabarti. Kaynağına göre bilgi yönetim stratejilerinin oluşturduğu dört grupta. and people. elde edilen sonuçların istatistiksel açıdan tesadüfü bulunmuş değerler olmadığı. firmaların bilgi yönetim altyapısı bağlamında incelenmiştir. her bir değerin istatistiksel açıdan anlamlı olduğu (p≤0. Bierly. Dışsal yönlü stratejinin. bilgi yönetimi stratejisinin her firmada belirli bir ölçüde uygulandığını göstermekte ve ‘bilgi yönetimi stratejisi’ ile ‘bilgi yönetim altyapısı” arasında birbirini etkileyen anlamlı bir ilişkinin olduğunu ortaya çıkarmaktadır. (2002). dışsal ve içsel yönlü BYS’lerinin her ikisini uygulayabilen firmaların bilgi yönetim altyapısına ilişkin göstergeler en üst seviyede çıkmıştır. bilgi yönetimi stratejisi kavramı inşaat sektöründe ana yüklenici konumunda bulunan firmalar için araştırılmıştır.

Klimecki. H. Gupta. Kıvrak S. Yüksek Lisans Tezi. zmir. Araujo and J. 103-120. 459-465. Singapore. Management. USA. Kıvrak S. (1999). 2. (2005) '' nşaat Sektöründe Yüklenici Firmalar için Web-Tabanlı Bilgi Yönetimi Sistemi: Yükleniciler için Bilgi Platformu (YiBiP)''. Lassleben. In: M.R.. Veri madenciliğinde kümeleme analizi yöntemi uygulaması. Türk nşaat Sektöründeki Bilgi Yönetimi Uygulamalarında Yaşanan Problemler ve Çözüm Önerileri. 8. 29-30 Eylül 2005. Harvard Business School. R. Lancaster. Fen Bilimleri Enstitüsü. IEEE Computer. H. (1991). (2001). (2000). ve Taylor. C J ve Carrillo.1. Hope T. 1. (1997). Burgoyne (Eds... Davenport. UK. L.. Yüksek Lisans Tezi. (2000). 42.Bilgin T. Prentice-Hall.H. 3. A. Karypis G.. (1998). (1999). England. 18. ve Kumar V. (2008). Dessler. Organizational learning (proceedings of the 3rd international conference on organizational learning). Harvard Business School.C. Lee. Vol. The roles of knowledge professionals for knowledge management. Capstone Publishing Limited. A resource-based perspective on knowledge management capability and competitive advantage: an empirical investigation. Koulopoulos. 27.. H. Blackwell Science Publishers. T. Competing in the third wave. p.K.H.S. Yapı şletmesi Kongresi. Kamara. Marketing research: an applied approach. Anumba. 185-214. fourth edition. Knowledge management: an organizational capabilities perspective.. Malhotra A. McGraw-Hill.. 32. R. Marmara Üniversitesi. 173-87. What causes organizations to learn? .). Choi. Kim. 551-577. C. A. Anadolu Üniversitesi. Çıdık M. 214-225. P M. (2004). Yüksek Lisans Tezi. Boston. Gold. Kinnear. Smart things to know about knowledge management. (2003). J M. Sloan Management Review. ve Prusak L. Expert Systems with Applications. B. ve Govindarajan.H. Boston. stanbul Teknik Üniversitesi. sf. Chuang S. 34. Knowledge management strategy and its link to knowledge creation process. V. T. T. 68-75.45. Expert System with Applications. ve Frappaolo. (2005) '' nşaat Sektöründe Yüklenici Firmalar için Web-Tabanlı Bilgi Yönetimi Sistemi''. 71-81. S. CHAMELEON: A hierarchical clustering algorithm using dynamic modeling. (1999). G. J. (2005) Knowledge management in construction. 23. Oxford. ve Segars A. INSPEL-International Journal of Special Libraries. 1. (1998) Working knowledge. (2002). Han E. Arslan G. Easterby-Smith. Knowledge management's social dimension: lessons from nucor steel. 1-8. Bilgisayar ve Kontrol Eğitimi. 239 . Journal of Management Information Systems.

California. (2002) Intellectual capital accounting and reporting in the knowledge economy.S. 215-224. J.T.. Hoog R.. K. ve McCaffer R. Journal of Knowledge Management. ve Choi. (2000). Sooria H. 3. 125-145. Miller. S.13. stanbul. The knowledge creating company. A. (1992). R. Oxford University Press. (2000). Seetharaman A.M. Knowledge management enablers. Knowledge management systems for business. (2001). Tiwana. Lead Article in KBS 86 Knowledge Based Systems. New York. 5. 5. Knowledge diffusion through strategic communities. K (1995). P. Organization Science. Boston. Zack. (1978). K. 63–74. OECD. Nonaka. Thierauf. H.Kululanga G.. Narasimha. (1999). 1. ve Spek R. 41. 1. ve Hill. Managing with power: politics and influence in organizations. M. 15. USA.K.C. Tiwana. Wiig. Psychometric Theory (2nd edition). (2001). 14-37. and organizational performance: An integrative view and empirical examination. ve Saravanan A. McGraw-Hill. Proceedings of the International conference held in London. J. Wiig. Dışbank. Supporting knowledge management: A selection of methods and techniques. 41. A. I. Westport. 2. J. Knowledge Management Working Group of the Federal Chief Information Officers Council. Sloan Management Review. Wiig. Quorum Books. 3. 2. Lang. Expert Systems With Applications. Construction and Architectural Management. Expert systems: impacts & potentials. Nunally J. H. Prentice Hall. 1-10. C. Schema Press. Çev. Journal of Intellectual Capital.. 20. 128-148. (2001) Knowledge Management: Learning-by-Comparing Experiences from Private Firms and Public Organizations. 1. B. 8. Organizational communication: approaches and processes. Journal of Intellectual Capital. P. Managerial concerns in knowledge management. Pfeffer. 179-228. New York. Managing knowledge@work: an overview of knowledge management. (1994) A dynamic theory of organizational knowledge creation. (1997). Bilginin yönetimi.H. (1995). (1986). ve Takeuchi. 1. Elif Özsayar. 2. Storck. Salience of knowledge in a strategic theory of the firm. Lee. Nonaka. I. (2001) Measuring knowledge management for construction organizations. Developing a knowledge strategy. Journal of Management Information Systems. processes. 43-59. (1995). (2003). Knowledge management methods.27. Plunkett. 5. K. 3. (1999). Wadsworth Publishing Company. 240 . (2001). The knowledge management toolkit. California Management Review.. Engineering. Harvard Business School Press. 346-354. (2003).

Balıkesir.tr Erkan Karaman Balıkesir Üniversitesi Müh. Böl.edu. Mimarlık. pazar yönlülüğü kavramının beton prefabrikasyon sektöründe faaliyet gösteren firmaların kurumsal performanslarının iyileştirilmesine yönelik önemli fırsatlar sunduğunu da ortaya koymaktadır. ‘pazar yönelimlilik’ (Shapiro 1988) ve ‘müşteri yönlülük’ (Houston 1986) gibi kavramlar adı altında çeşitli çalışmalar yapılmıştır. Böl. Kısmi en küçük kareler yöntemi Giriş Pazar yönlülük kavramı yaklaşık olarak 50 yıl önce ortaya çıkmış olmasına rağmen aradan geçen zaman içerisinde güncelliğini kaybetmemiş ve farklı bir çok disiplinden araştırmacı tarafından sıklıkla kullanılan bir kavram olarak günümüze kadar gelmiştir. Anahtar sözcükler: Beton prefabrikasyon sektörü. Balıkesir. Pazar yönlülük. Çağış Kampüsü. E-posta: tulay@balikesir.-Mim.tr Öz Yoğun bir rekabet ortamının yaşandığı beton prefabrikasyon sektöründe. E-posta: ekaraman@balikesir.-Mim. pazar yönlülükleri ile kurumsal performansları arasında doğrudan ve dolaylı ilişkilerin varlığını ve bu ilişkilerin pozitif ve anlamlı olduğunu doğrularken. Bu çalışmada beton prefabrikasyon sektöründe faaliyet gösteren firmaların pazar yönlülüklerini incelemek için kuramsal bir model geliştirilmiş ve geliştirilen kuramsal modeli ampirik olarak test etmek amacıyla bir anket çalışması yapılmıştır.Beton Prefabrikasyon Sektöründe Pazar Yönlülüğü Tülay Çivici Balıkesir Üniversitesi Müh. Çağış Kampüsü. Pazar yönlülük kavramı üstün müşteri değeri yaratarak rekabet avantajı elde edilebilmesi için rakip ve müşteri yönlülüğünün benimsenmesi ve fonksiyonlar arası koordinasyonun sağlanmasıdır. Fakat bu çalış malarda pazar yönlülük kavramıyla ilgili bir kuramsal model geliştirmekten çok. bu geliş im sürecinde 1990’lı yıllar önemli bir dönüm noktası olmuştur. firmaların rekabet üstünlüğü sağlayabilmelerinin önemli koşullarından biri de pazar yönlülüğüdür. Fak. farklı tanımlamalar yapılmış ve pazar yönlü firmaların sadece 241 . Böl. Bu kavramın ortaya çıkışında yönetimsel bir alt disiplin olan pazarlama disiplini önemli bir rol oynar. 1990 yılından önce de ‘pazarlama yönlülük’ (Payne 1988). Fak. Yıllar içerinde pazar yönelimi kavramı evrimleşerek önemli değişimler geçirmiş. E-posta: skale@balikesir. nşaat Müh. Balıkesir.-Mim. Fak. Araştırma bulguları beton prefabrikasyon sektöründe faaliyet gösteren firmaların. Çağış Kampüsü.tr Serdar Kale Balıkesir Üniversitesi Müh. Mimarlık.edu.edu.

’nin (2005) çalışması. (2008) yapı mühendisliği ve danışmanlığı yapan firmalarının pazarlama süreçlerini ve tekniklerini incelemiş lerdir. bu sektörde pazarlamanın önemini kavrayamadığını bildirmektedir.. Araştırmacılar inşaat sektöründe orta ve küçük ölçekteki girişimcilerin. Pazar yönlülük kavramı. bir firmanın tüm eylemlerine ve süreçlerine karşılık gelirken. Jaafar vd. 2000. ‘pazarlama yönlülüğü’ ve ‘müşteri yönlülüğü’ kavramları ile eş tutulmuş ve bir kavram kargaşası ortaya çıkmıştır. yapım girişimcilerinin içinde pazarlama fonksiyonunun etkinliğinin arttırılması için bir çerçeve önermektedir. inşaat firmaların çok azının kendi pazarlama birim veya bölümünün bulunduğunu rapor etmiştir. pazarlama karşısında Türk inşaat firmalarının tutum ve pazarlama algılarını incelediği çalış masında. inşaat sektöründe pazar stratejilerini araştırmış ve bu stratejilerin orta ve küçük ölçekli giriş imcilerin zorluklarla karşı karşıya kaldıkları sonucuna varmıştır. 2005. Bu çalışmanın sonuçlarına göre yapı mühendisliği ve danışmanlığı alanında faaliyet gösteren çok sayıda firmanın pazarlama biriminin olmadığı ve pazarlama fonksiyonlarında gerekli olabilecek personelinin de istihdam edilmediği ortaya konmaktadır. Benzer bir gözlemi Winter ve Preece (2000) de ileri sürmekte ve inşaat sektöründe pazarlama konusunun son yıllarda önem kazanmaya başladağını belirtmektedirler. (2005). Dikmen vd. Sonraki yıllarda ise ‘pazar yönlülük’ kavramının.). sonraları ise farklı hizmet sektörleri bağlamında ampirik olarak test edilmiş ve firmanın pazar yönlülüğü ile kurumsal performansı arasında pozitif ve anlamlı bir ilişkinin olduğu belirlenmiştir. 1990’a gelindiğinde ise literatürde pazar yönlülük kavramının tanımına ilişkin büyük ölçüde belirsizlik hakim oluşmuştur. Yisa vd. Bu iki kuramsal model ilk olarak farklı üretim sektörleri. Yukarıda incelenen makaleler ış ığında inşaat yönetimi liteartüründe pazar yönlülük ve pazarlama yönelimi kavramları arasındaki farkın tam olarak anşılmadığı ve bu nedenle 242 . Yapılan araştırmalar inşaat sektöründe faaliyet gösteren firmaların pazarlama prensiplerine adapte olmakta yavaş kaldıklarını ve pazarlama işlevlerinin firmanın yapısı içinde bütünleşmediğini ortaya koymaktadır (örn. Arditi ve Davis (1988) zaman içerisinde inşaat sektöründe faaliyet gösteren birçok firmanın. sözleşmecilerin çoğu tarafından stratejik başarı olarak görüleceği sonucuna varmıştır. pazar yönlülük kavramının literatürde yaygın kabulünü ve kurumsal performans ile arasındaki pozitif ilişkinin geçerliliğini bir kez daha doğrulamıştır. Pazar yönlülük kavramının geliş im sürecinde önerilen bir diğer önemli kuramsal model de Kohli ve Jaworski’in (1990) modelidir. nşaat yönetimi alanında da pazarlama ve pazar yönlülük kavramları farklı araştırmacılar tarafından incelenmiştir. Pazar yönlülüğü ile firma performansı arasında ilişkiyi inceleyen çalışmaların meta-analizi olan Kirca vd. (1996). pazarlama yeteneğinin. Pazar yönlülük kavramının literatürde doğru olarak tanımlanmasında ve incelenmesinde önemli rol oynayan çalış malardan birisi Narver ve Salter (1990) tarafından geliştirilen pazar yönlülük modeldir. Bu firmalarda pazarlama süreçlerinin ve eylemlerin büyük bir çoğunun veya tamamının ya firmanın ortakları ya da yöneticiler tarafından üstlenildiği gözlemlenmiştir. (2008). pazarlama yönlülüğü kavramın ise firmanın pazarlama birimin eylemlerine ve süreçlerine karşılık geldiğ i konusunda literatürde ortak bir görüş oluşmuştur. 1998 Winter ve Preece. yapım ve pazarlama stratejilerinden yoksun oldukları sonucuna varmışlardır. ‘pazarlama yönlülüğü’ ve ‘müşteri yönlülüğü’ kavramlarından farklı bir kavram olduğu literatürde yaygınlık kazanmıştır. 1996. Bu süreçte ‘pazar yönlülük’ kavramı. Cicmil ve Nicholson.özelliklerine değinilmiştir. Bennett. Yisa vd. Ganah vd. Morgan (1990).

üstün müşteri değeri yaratarak rekabet avantajın elde edilebilmesi için rakip yönlülüğün ve müşteri yönlülüğün benimsenmesi ve fonksiyonlar arası koordinasyonun sağlanmasıdır (Narver ve Slater 1990). Deshpandé vd. 1994) tarafından yapılan çalışmalarda pazar yönlülük kavramı için yeni modeller ve ölçüm yöntemleri geliştirilmiş olduğu ve bu araştırmaların diğer bilimsel araştırmalara öncülük ettiği görülmektedir. Deshpandé ve Farley (1998) pazar yönlülükle müşteri yönlülüğün aynı anlama geldiğini ve pazar yönlülüğün kültürel bir odaklanmanın yansıması olduğunu ileri sürmüşlerdir. Narver ve Slater 1990. Pazar Yönlülük Kavramı Pazar yönlülük kavramı ile ilgili araştırmalar incelendiğinde. Kohli ve Jaworski (1990) ve Kohli vd. rakipleri ve diğer alıcı-satıcıları da dikkate alarak ilgi gösterilmesinin gerekliliğini vurgulamış lardır. (1993) ’nin öne sürdüğü pazar yönlülük kavramı 1990 öncesi literatürde kullanıldığı gibi pazarlama iş levi gibi dar bir bakış açıdan yaklaşmamakta ve pazar yönlülük kavramına davranışsal bir bakış açısı getirmektedir. Bu makalede sunulan araştırmanın birinici hedefi. Rukert (1992) pazar yönlülük kavramına stratejik bir açıdan bakarken. müşterinin şimdiki ve gelecekteki ihtiyaç ve tercihlerindeki değişime ilişkin bilgilerin toplanması. Lado vd. pazar yönlülük firmanın paydaşlarıyla ilgili (müşteri. elde edilen bu bilgilerin organizasyondaki bütün departmanlar arasında dağılımının sağlanması ve pazara verilecek tepkinin bu bilgiler doğrultusunda belirlenmesi ve uygulanmasıdır. özellikle iki grup araştırmacı (Kohli ve Jaworski 1990. 1993. tedarikçi ve içsel iş levleri) örğütsel davranış ilkeleri üzerine kurulmuş bir kurum kültürüdür. Day (1994)’e göre pazar yönlülük. Bu araştırmacılara göre pazar yönlülük kavramı davranışsal bakış açısından.söz konusu iki kavramın eş kavramlar gibi incelendiği ortaya çıkmaktadır. (1998) ise pazar yönlülük kavramına değer zinciri açısından yaklaşmıştır. işletmedeki bütün hak sahiplerinin de çıkarlarını dikkate alarak üstün müşteri değeri yaratmak anlamına gelirken. Bu tanımlama firmalarda pazar bilgisinin elde edilmesi için etkin bir bilgi sisteminin varlığını kaçınılmaz kılmakta ve pazara verilecek cevabın her aşamasında bütün departmanların katılımını gerekli görmektedir. Bu davranışlar. Diğer bir deyişle. (1993) müşteri yönlülüğü açısı ile yaklamış ve müşterilerle sadece bugünü dikkate alarak değil gelecekteki olası tercihlerini anlayacak şekilde. Araştırmanın belirtilen bu amaçlara ulaşması için öncelikle pazar yönlülüğü kavramı tanımlanmış ve kuramsal bir model önerilmiş. bir firmanın müşteri ihtiyaçlarına cevap verecek üstün ürünler oluşturmasının ön koşulu olduğunu öne sürmektedir. Beton Prebafrikasyon Sektörünün genel özellikleri tanımlanmış. Baker (1999) pazar yönlülüğü kavramına eylemler açısından yaklaşmış ve pazar yönlülük kavramını firmanın stratejik eylemlerini uygulamak ve koordine etmek için paydaşlarına ilişkin bilgiyi incelediği ve kullandığı süreçler olarak tanımlamıştır. Kohli vd.. Kurumsal kültür açısından pazar yönlülük. ve önerilen kuramsal model ampirik olarak incelenmiştir. Bu iki grup araştırmacının pazar yönlülük kavramına getirdiği bu yeni yaklaşımları izleyen çok sayıda araştırmacı da pazar yönlülük kavramına farklı bakış açıları kazandırmışlardır. pazar yönlülük kavramına ilişkin inşaat yönetimi alanındaki gözlenen kavram karışıklığını giderirken ikinci amacı ise pazar yönlülük ile firma performansı arasındaki ilişkiyi ampirik olarak Beton Prebafrikasyon Sektöründe faaliyet gösteren firmalar bağlamında incelemektir. 243 . Narver ve Slater (1990) ise pazar yönlülük kavramının kurumsal kültür boyutu ile incelenmesi ve değerlendirilmesi gereken bir kavram olduğunu ileri sürerek pazar yönlülük kavramına bu açıdan yaklaşmış lardır.

Pazar yönlülük kavramına ilişkin geliştirilen bu modeller incelendiğinde en yaygın olarak kullanılan kuramsal modelin Narver ve Slater (1990) tarafından gerçekleştirilen model olduğu ortaya çıkmaktadır. rakip yönlülüğü ve içsel koordinasyonun. zamanla pazar değişikliklerine bağlı olarak gelişebilecek durumlarda bile tam bir müşteri değer zincirinin işletmeler tarafından yaratılmasını ihtiyaç göstermektedir (Narver ve Slater1990). Kuramsal modeli oluşturan faktörler. içsel koordinasyon ise firmanın motivasyonel performansını ve pazar performansını doğrudan etkilemektedir. ekonomik düzeylerinin iyileştirilmesi. çsel Koordinasyon. süreçler/bileşenler arasındaki dolaylı ve doğrudan etkileşimler göz önüne alınarak süreçlerin/bileşlerin incelenmesi gerekir. farklı ödüller için bir savaş olarak düşünülmeli ve müşteri yönlülükle beraber rakip yönlü olmanın gereği de unutulmamalıdır (Narver ve Slater1990). her birinin kurumsal performansı doğrudan etkilediği kabulü üzerine geliştirilen bir modelin olması dolayısla. firmanın bütününde. ve (3) içsel koordinasyon.Yukarıda özetlenen çalışmaların temel amaçları. müşteri değeri yaratmalarına ve rakip firmaların stratejik eylemlerine ilişkin bilgi ve deneyimlerinin serbestçe paylaşmasıdır. Rakip Yönlülük. firmanın içsel koordinasyonunu doğrudan etkilerken. (2) rakip yönlülük. Fakat Narver ve Slater’in (1990) kuramsal modeli pazar yönlülük kavramını oluşturan üç ana faktörün. Müşteri memnuniyeti. modeli oluşturan bileşenler arasındaki dolaylı ilişkin tamamı ihmal edilmiştir. 2005). (Narver ve Slater1990). Rakip yönlülük de rekabet. personel ve diğer kaynakların uyumlu olarak çalışmasıdır. Narver ve Slater’in (1990) kuramsal modeli. Yakın dönemde kurumların performansını inceleyen çalışmalarda en yaygın olarak izlenen çağdaş yaklaşımlardan biri de yapılandırmacı yaklaşımdır. bilgi ve yeteneklerinin arttılmasına yönelik faliyetlerin desteklenmesi gibi ölçütler ile değerlendirilebilir. pazar yönlülük kavramını üç ana faktör ile açıklamaktadır. farklı pazarlama eylemleri ile rakipleri saf dışı bırakmayı ve aynı zamanda rakiplere karşı her zaman önlem almayı gerekli kılan bir anlayıştır. Müşteri memnuniyeti sadece bugün için değil. müşteri memnuniyeti. Narver ve Slater’in (1990) modelinin yagın olmasındaki temel neden. (3) geliştirilen kuramsal modeli ampirik olarak doğrulamak ve (4) önerilen kuramsal model ile kurumsal performansı arasındaki ilişkiyi incelemek olmuştur. Motivasyonel performans firmanın çalışanlarının motivasyon düzeyinin arttırılmasında ve iyileştirilmesinde firmanın gösterdiği performansın bir ölçütüdür. Firmanın pazar performansı ise firmanın rakip firmalara müşteritaleplerini karşılama yeneteğinin geliştirlmesi ve iyileştirilmesi ayrıca pazar payı 244 . Bu yaklaşımın temelinde müşterinin ihtiyaçlarının tam olarak anlaşılması ve firma içerisinde müşterinin beklentilerinin sistematik biçimde incelenmesi ve değerlendirilmesi yatmaktadır. Pazar yönlülük ve kurumsal performans arasındaki ilişki bir çok çalış maya konu olmuştur (Bakınız Kirca vd. Firma içinde herkesin. Bu çalışmalardan çıkan ortak sonuç ise pazar yönelimini oluşturan üç bileşenin her biri ile kurumsal performansı arasında anlamlı ve pozitif bir ilişkinin var olduğudur. Bu yaklaşıma göre. pazar yönlülük kavramını oluşturan üç bileşen ile kurumsal performans arasındaki ilişkiyi yeniden tanımlakta ve bileşenler arasındaki doğrudan ve dolaylı ilişkileri de değerlendirmektedir. (1) müşteri memnuniyeti. Şekil 1 de sunulan kuramsal model önerisi. firmaların çeşitli süreçlerin/bileşenlerin farklı şekillerde bir araya gelmesiyle oluşan varlıklar olması nedeniyle. (1) pazar yönlülük kavramını tanımlamak (2) pazar yönlülük kavramına ilişkin kuramsal model geliştirmek. modelin geçerliliğinin çok sayıda araştırmada doğrulanmış olmasıdır. Önerilen bu kuramsal modele göre müşteri memnuyeti ve rakip yönlülük. firmanın ticari hedeflerinin oluşturulmasında müşteri memnuniyetini temel alan bir yaklaşımdır. Firma çalışanlarının iş memnuniyeti. farklı pazarlarda.

gibi ölçütler ile değerlendirilebilir. daha çok. artık beton prefabrikasyon tekniği ile karşılanmaktadır. Pazar yönlülük için kuramsal bir model önerisi Prefabrike Beton Sektörüne Genel Bir Bakış Prefabrikasyon sözcüğü. üretim. dır. Bu anlamda. Ülkemizde ise ancak 1960'lı yılların sonlarında beton prefabrikasyon uygulamalarına başlanabilmiştir. tek katlı endüstriyel yapılar ile sınırlı iken sonraki yıllarda uygulama alanları alt yapı ve çevre düzenleme elemanlarını da içine alacak şekilde genişlemiştir. bir ürünü oluşturan parçaların fabrikada kontrol altında ve seri olarak üretildiği ve bir bant sistemi üzerinde bu parçaların bir araya getirildiği endüstriyel sistemler için kullanılmaktadır. insanlığın artan ve çeşitlenen gereksinimlerinin karşılanması için üretim sistemlerinin rasyonelleştirilmesi. genel anlamda. Son yıllardaki endüstrileşme hızına paralel olarak artan endüstriyel yapı ihtiyacının hemen hemen tümü. Beton prefabrikasyonun bu uygulamalardaki pazar payı günümüzde %85-%90’lara ulaşmıştır (Anadol 2008). Bu firmalarda toplam 3909 personel istihdam edilirken firma başına düşen ortalama personel sayısı 122’ dir (YEMAR. yüzyılın ilk yarısında endüstriyel gelişmeler ve Avrupa’daki yoğun yapı talebi ile beton prefabrikasyon uygulamaları yaygınlık kazanmıştır. 2008). Bu alandaki ilk uygulamalar. 20. daha ekonomik üretim olduğundan. yüzyılın başlarında atılmıştır. daha kaliteli. Bugünkü anlamıyla prefabrikasyonun ilk temelleri 19. MÜŞTER MEMNUN YET MOT VASYONEL PERFORMANS ÇSEL KOORD NASYON RAK P YÖNLÜLÜK PAZAR PERFORMANSI Şekil 1. Endüstriyel bir üretim olan beton prefabrikasyonun ana amacı. 245 . kısacası daha çok ve daha nitelikli yapı üretim yapılması gereğinden doğmuştur. Kurumsal performansın iki farklı bileşenden oluşmasının temel gerekçesi ise yakın dönem de performans kavramında incelenen çalışmalarda çoklu paydaş yaklaşımın kullanılması ve bu yaklaşımın günümüz piyasa koşullarında kurumların performanslarının tek ölçütle kavramlaştırılmalarının yetersiz olacağıdır. beton prefabrikasyonu. 2008). 2007 yılı itibarıyla Türkiye Beton Prefabrikasyon sektöründe faaliyet gösteren kayıtlı firma sayısı 76’dır (YEMAR. fabrikalara alınmakta ve sürecin tüm aşamaları konrol altında tutulmaktadır. artan dünya nüfusu ve gelişen uygarlıkla birlikte. teknolojilerinin yenilenmesi.

80~199 2 4% 4 0~7 9 31 % 2 00 ≤ 1 4% ≤ 20 1 2% 21 ~30 19% Şekil 2. firmalarının finansal ve beşeri ölçeği dikkate alınarak oluşturulmuştur.Araştırma Yöntemi Örneklem ve Hedef Yanıtlayıcılar Beton prefabrik sektöründe pazar yönlülüğü incelemeyi amaçlayan bu çalışmaya katkıda bulunabileceğini düşündüğümüz beton prefabrik firmları dikkate alınarak araştırmanın örneklemi belirlenmiştir. Anket formununda firmaların kuruluş yılları ve çalıştırdıkları tam zamanlı personel sayıları açık uçlu soru şeklinde yöneltilmiştir. Anket çalış masına katılan firmaların %69’u 40 veya daha fazla tam zamanlı personel istidham etmektedir. Ana kitle ve hedef yanıtlayıcılar belirlendikten sonra. Bu çalışmada. Şekil 2 de anket çalışmasına katılan firmaların tam zamanlı çalışan personel sayına göre dağılımı sunulmuştur. Narver ve Slater (1990) ve Lai (2003) tarafından kullanılan ölçüm soruları. Araştırmada yer alan pazar yönlülüğüne ilişkin kavramlar. Bu süreçte Türkiye Betonarne Prefabrikasyon Birliği. katılımcı firmaların %74’ü 11 veya daha fazla yıldır bu sektörde faaliyet göstermektedir. üst konumdaki yöneticileri kapsamaktadır. proje müdürleri ve teknik ofis müdürleri araştırmanın hedef yanıtlayıcıları olarak belirlenmiştir. Firmaların Pazar yönlülüğü ve performansları ise ‘hiç katılmıyorum’ ile ‘tamamen katılıyorum’ arasında değişen yedili Likert ölçeği ile değerlendirilmiştir. prefabrikasyon sektörüne uygulanabilmesi için yeniden düzenlenmiştir. Beton prefabriksayon sektöründe kayıtlı toplam 76 adet firmanın faaliyet gösterdiği göz önüne alındığında örnekleminin populasyonu temsil etme oranı (45/76) %59’ dır. Şekil 3 de ise anket çalışmasına katılan firmaların yaşlarına göre dağılımı sunulmuştur. Bu temsil oranı araştırma sonuçlarının genellenebilir olduğu göstermektedir. Firmaların Tam Zamanlı Personel Sayısı Dağılımı 246 . anket formu araştırmaya katılmayı kabul eden firma yetkililerine e-posta yolu ile dağıtılmıştır. genel müdür ve yardımcıları. Anket çalışmasına toplam 45 firma katılmıştır. Bu nedenle firma yöneticileri. birliğe üye firmalara ankete katılımlarını teşvik etmiştir. yukarıda belirtilen kriterlere uyan Türkiye’deki beton prefabrikasyon üretimi yapan firmaları belirlemek için Türkiye Betonarne Prefabrikasyon Birliği ile bağlantı kurulumuş ve birliğin veri tabanında yer alan firmalarla gerek ziyaret edilerek gerekse telefon yolu ile temasa geçilip. Prefabrik firmalarında uygulanmak üzere“Beton Prefabrikasyon Sektöründe Pazar Yönlülük” başlıklı anket formu hazırlanmıştır. Bu araştırmanın örneklem alanı.

ölçüm sorularının iç tutarlık kriterini de sağladığı sonucuna varılmıştır (Tablo 1). Cronbach alfa ve kompozit güvenirlilik değerleri ile incelenmiştir (Tablo 1). güvenirlilik. Bu çalışma kapsamında en karmaşık bağımlı değikeni açıklamada kullanılan degişken sayısının 2 olması ve çalışmanın örneklem büyüklüğünün 45 olması nedeniyle gerekli örneklem büyüklüğü koşulu sağlanmaktadır (N=45>20). en karmaşık bağımlı değişkeni açıklamada kullanılan değişken sayısının 10 katı kadar olması koşulunu zorunlu kılmaktadır. 247 . Bu yöntem birinci nesil çok değişkenli istatiksel yöntemlerinden farklı olarak ölçüm ve yapısal modeli aynı anda hesaplamaktadır.21~30 12% 31~40 12% 5% 11~20 45% 5~10 26% Şekil 3. içsel tutarlılık. bu yöntemin örneklem gereksinimlerinin eş varyans tabanlı ikinci nesil çoklu istatiksel yöntemlere göre küçük olmasıdır. Modelin tüm değikenlerinin Cronbach alfa değerinin 0. Kısmi En Küçük Kareler yönteminde ölçüm iki aşamada gerçekleşmektedir öncelikli olarak modelinin sonuçlarının incelenmesi belirlenen istatistiksel kriterleri sağlaması koşulunda ise yapısal modelin sonuçlarının değerlendirilmesi yapılmaktadır. Her değişken için hesaplanan ortalama varyans.60 olan eşik değerinin üzerinde olması nedenleriyle ölçüm sorularının güvenirlik kriterini sağladığ ı sonucuna varılmıştır (Tablo 1). çsel tutarlık kriteri ise her degişken için hesaplanan ortalama varyansın korelasyon matrisinin diyagonelinde yer alan değerlerle karşılaştırılması ile incelenmiştir. Bu yöntem örneklem büyüklüğünün (N). ve geçerlilik kriterleri göz önünde tutulmuştur. Ölçüm Modeli Ölçüm modelinin değerlendirilmesinde.70 olan eşik değerinin üzerinde olması ve kompozit güvenirlilik değerlerinin de 0. Değişkenlerin ölçülmesinde sorulan ölçüm sorularının güvenirliliği. korelasyon matrisinin diyagonelinde yer alan değerlerden daha büyük olması sonucu. Firmaların Yaşlarına göre Dağılımı Analiz Yöntemi Anketlerden elde edilen verilerin istatistiksel değerlendirmesi için ikinci nesil çok değikenli istatitiksel analiz yöntemlerinden biri olan Kısmi En Küçük Kareler (Partial Least Squares) yöntemi kullanılmıştır. Kısmi En Küçük Kareler yönteminin bu çalışma kapsamında seçilmesinin temel nedeni.

3972 0.4351 0.66 0. Bootstrap uygulması için 250 benzetim yapılmış ve ardından patika katsayılarına ilişkin standart hata ve t değerleri hesaplanmıştır (Şekil 3).4998 0.8774 0.224 0.83 0.2259 0.76 MM 1 0.08 0.54 1 Ölçüm sorularının geçerliliği ise yakınsak ve ıraksak geçerlilik kriterlerine göre incelenmiştir.3484 0.74 0.4516 0. Bu doğrulamaya ek olarak ölçüm modelinin yakınsak ve ıraksak geçerlilikleri de sağladığ ı sonucuna varılmıştır.1422 0.4744 0.5277 0.3622 Pazar Performansı 0.74 4.4706 0.4452 0.4092 0.48 0.72 4.3756 0.3186 0.4853 0.05 0.2872 0.3807 0.5617 0. bir örneklem benzetim yöntemi olan Bootstrap uygulaması kullanılarak yapılmıştır.5902 0.4761 0.4218 0.50 0. Kısmi En Küçük Kareler yönteminde patika katsayılarına ilişkin standart hata ve t. Ölçüm Modeli: Yakınsak ve Iraksak Güvenirlik Analizi Anket Sorusu (Ai) MM3 MM4 MM5 MM6 RY1 RY2 RY3 RY4 K1 K3 K4 K5 MP1 MP2 MP3 MP4 PP1 PP2 PP3 Müşteri Memnuniyeti 0.2350 0. Bu amaçla.7936 0.4636 0.51 0.7773 0.63 0.73 4. Yapısal Model Yapısal modelinin değerlendirilmesinde bağımlı değişkenlerin determinasyon katsayıları (R2).4905 0.4187 0.6665 0.42 0.371 0.29 0.3786 0.2698 0.5712 0.7968 0.82 0.2489 0.5712 248 .3152 0.0962 0.3268 0.71 4.4752 0. Cronbach Alfa ve Korelayon Analizi Sonuçlar Değiken MM RY K MP PP Hesaplanan Ortalama Standart Kompozit Ortalama Cronbach Sapma Güvenirlik Varyans Alfa 0.3839 0.4046 0.6218 0.7813 0.5708 0.5676 0.56 0.3893 -0.5540 0.04 0.3855 0. Doğrulamacı Faktör analizi sonuçları.8479 0.40 RY K MP PP 1 0.2933 0.3639 0. Yakınsak geçerlilik.3315 0.4144 0.65 0.2372 0.6186 0.81 0.Tablo 1.2588 0.4428 0.3281 0. anket çalışması ile toplanan veride 5 farklı değişkenin varlığını ortaya koymuştur (Tablo 2). Tablo 2.4141 0. Ölçüm Modeli Sonuçları: Kompozit Güvenirlilik.3765 0.3343 0. ve değişkenler arasındaki ilişkiler içinse patika katsayıları kullanılmaktadır.2769 0.3737 0.4091 0.değerlerinin hesaplanması.82 0.55 0.8831 0.8221 0.2756 Rakip Yönlülük 0.78 0.4507 0.59 0.9265 0.2761 0.1926 0.0278 0.14 0.7745 0.3615 0.47 1 0.5257 0.75 0.7241 0. bir degişkeni ölçmekte kullanılan ölçüm sorularının sadece o değişken başlığı altında yüksek faktör yüklerine sahip olması koşulunu gerektirmektedir.27 0.1888 0. güveninirilik düzeyi (p).1888 0.55 0.3552 0.83 0.2467 0.3252 Motivasyonel Performans 0.54 0.4106 0.0959 0.3666 çsel Koordinayon 0.4351 0.3984 0.8496 0.1862 0.4438 0.67 4.1943 0.5692 0.8884 0. Iraksak geçerlilik ise bir degişkeni ölçmekte kullanılan ölçüm sorularının diğer değişkenler başlığı altında düşük faktör yüklerine sahip olması koşulunu gerektirmektedir.

01) ve pazar perfomansı değişkenindeki varyansın ise %40’ını (R2=0.566 0. p≤0.Yapısal modelin sonuçlarının incelenmesi neticesinde müşteri memnuyeti (MM) ve rakip yönelimi (RM) değişkenlerinin içsel koordinasyon ( K) değişkenindeki varyansın %37. Pazar Yönelimi için Yapısal Model Sonuçları SONUÇLAR Yapısal modelin analiz sonuçları Şekil 1’de sunulan pazar yönelimi kuram model önerisini doğrulamaktadır.320 8.1058 2.565 ve β K→PP=0.631.376 5. Bu sonuçlar ışığında firmanın müşteri menuniyeti ve rakip yönlülük faktörleri.631 Alt Örneklemlerin Standart Ortalaması Hata 0. p≤0. 249 .1733 0.01) açıklamaktadır. Müşteri memnuyeti ile pazar payı arasındaki dolaylı ilişki 0.01) pozitif ve anlamlı olduğunu ortaya koymaktadır.250. p≤0. Bulgular çsel koordinasyon ( K) değişkeni ile motivasyonel performans değişkeni ve rakip yönelimi değişkeni arasındaki patika katsayılarının (β K→MP=0.398. firmanın müşterlerine ve rakiplerine ilişkin bilgilerin ve deneyimlerin firma içerisinde serbest paylaşılmasını destekleyen kurumsal bir süreçtir.365* (2.5834 0.6484 0. p≤0. Tablo 3.936) 0. Müşteri yönlülük ile motivasyonel performans arasındaki dolaylı ilişki 0.1099 0.908) PAZAR PERFORMANSI R2= 0.152) MOT VASYONEL PERFORMANS R2= 0.378. p≤0.395 p≤0. Bu sonuçlara ek olarak içsel koordinasyon değişkeninin ( K) motivasyonel performans değişkinindeki varyansın %32’sini (R2=0.631* (8.01) değişkenleri ile içsel koordinasyon ( K) değişkeni arasında pozitif ve anlamlı bir ilişkinin olduğu ortaya çıkmaktadır(Tablo 2).1349 0.9084 0.376* RAK P YÖNLÜLÜK 0.566* (5.320* ÇSEL KOORD NASYON R2= 0. çsel koordinasyon. ve müşteri memnuyeti (βMM→ K=0.396* (2. firmanın içsel koordinasyonunu olumlu yönde etkilemekte zira firmanın içsel koordinasyonu da firmanın performansını olumlu biçimde etkilemektedir.3917 0.4157 0.231 iken rakip yönlülük ile pazar payı arasındaki dolaylı ilişki 0.106) 0.396 0.365 0.01) açıkladığı.207 iken rakip yönlülük ile motivasyonel performans arasındaki ilişki 0.8’ini (R2=0.0708 t .398 Determinasyon Katsayısı (R2) MÜŞTER MEMNUN YET 0.365.Değeri 2.224 dir.320.398* Şekil 2.9357 0. Yapısal Model Sonuçları MM→ K RY→ K K→MP K→PP Tüm Örneklem Tahmini 0.01) ve rakip yönelimi (βRY→ K=0.1515 0.

. and Innovativeness in Japanese Firms: A Quadrad Analysis. G. ‘‘Marketing policies of companies in a cyclical sector: an empirical study of the construction industry in the United Kingdom’’. bu kurumsal sürecin değerli. 40. Görüş. A. 4. and Ozcenk. R. Vol. 4. ‘‘Marketing of construction services’’. içsel koordinasyon düzeyini arttırmak için bireylerin. 58(4).36(2):96–101. I. 57(1).T. bilgi ve deneyimlerini serbestçe paylaşabilecekleri bir kurumsal kültür oluşturmaları. Journal of Market-Focused Management. (1988). and Innovation: Integrating and Extending Models of Organizational Performance. S. Deshpandé. Day.. Jr. No. I. 295-308. 1998. C. bölümlerin. müşteri memnuniyeti düzeyini artırmak için de müşterinin talep ve beklentilerinin sistematik biçimde değerlendirilmesi ve incelenmesi gerekliliği. R. and Walker.. Türk Yapı Sektörü Raporu. ve taklit edilmesi zor olan kurumsal bir kaynak olması ile açıklanabilir. 20. No. pp. and J. and Davis. Bennett. (1999). A. M. Dikmen. Deshpande. E. J. 3. Birgonul. No. Management Decision 1998. Cicmil S. Building and Environment. Müşteri menuniyeti. 250 . The construction and building research conference of the Royal Institution of Chartered Surveyors – COBRA 2008.. Farley. 4. Customer Orientation. bu sektörde faaliyet gösteren firmalara. W. Sinkula. U. pp. pp 257-265. (2005). (2008). Pye.. The role of marketing function in operations of a construction enterprise: misconceptions and paradigms. Nicholson A. (1993). pp. L. Farley and F. Vol. 23–37. nadir. ‘‘Marketing in construction: opportunities and challenges for SMEs’’.Bu kurumsal süreç ile firma performansı arasında pozitif ve anlamlı bir ilişki olmasının nedeni.. ve çalışanlara müşteri odaklı bir bakış açısı kazandırılmaları ve rakip firmaların stratejilerini yakından izlemeleri önerilmektedir. 2. pp 297−315. 213-232. Baker. Rakip yönlülük ise rakiplerin davranışlarını doğru olarak analiz etmeyi ve uygun stratejik yanıtlar vermeyi gerektirmektedir. K.Webster. “Corporate Culture. Learning Organization.” Journal of Marketing. “The Capabilities of Market-Driven Organizations. J. Ganah.. U. D. firmaların müşterilerinin ne istediğini anlamaları ve beklentilerini tam olarak karşılamalarını gerektirmektedir. KAYNAKLAR Anadol. (2005). Beton Prefabrikasyon Sektöründe pazar yönlülük kavramını inceleyen bu çalışmanın sonuçları ışığında. (1994). 37–52. Dublin. Journal of Market-Focused Management. Journal of Management in Engineering. Market Orientation. Vol. pp 118–126. Journal of Business & Industrial Marketing. Arditi. “Measuring Market Orientation: Generalization and Synthesis”. Firmanın bu iki farklı gereksinimi karşılaması ancak etkin bir içsel koordinasyon ile sağlanabilir. YEMAR. R. ‘‘Marketing orientation in construction firms: evidence from Turkish contractors’’. (2008).” Journal of Marketing.

Production Economics. and Managerial Implications”. Vol. (2008). (1990).. (2003). No. 30. pp. Narver. (2008). 1. No. 251 . H. J. “The Effect of a Market Orientation on Business Profitability”.” Business Horizons. 2. pp 973–995. N. Winter. Journal of Marketing. 909-920. YEMAR Yapı Endüstri Merkezi.L. S. Slater. P. Research Propositions. Measuring market orientation in several populations. 1990. (1988). International Journal for Construction Marketing. B. and firm performance. John C. F. Jaworsky. (1996). ve Mason C. (1986.R. A. “Market Orientation: Antecedents and Consequences”. stanbul. 53-70 Kirca A. and Ambrose. pp 31-57. M. 20-35. 46–53. Jaworsky.” Strategic Management Journal. S. pp. Morgan. “Developing a Marketing-Oriented Organization.. Kohli.” Journal of Marketing.62. Journal of Marketing . Oxford Polytechnic. and Wai. Jaafar. (1998). 58 (January). “Does the Competitive Environment Moderate the Market Orientation-Business Performance Relationship”. and S. A. Volume 32.their implications for the marketing of construction services’’.. ‘‘Marketing practices of professional engineering consulting firms: implement or not to implement?’’. 30(3). 50: 81-87. Türk Yapı Sektörü Raporu 2008.” Int. pp. Vorhies. 1-8 Lado. and B. J. Journal of Marketing. and A.. Maydeu-Olivares. F. Aziz.B. 1990. Journal of Marketing. Vol. pp 47-64. 57. No. (2009).Houston. “Market Orientation: The Construct. pp. 1993. 3. 24-41. Rivera. D: W. (1994). A. “Market orientation. Proceedings of the Annual Conference of the Marketing Education Group. (2005). and Narver.S. Shapiro. Vol. ‘‘Relationship marketing between specialist subcontractors and main contractors – comparing UK and German practice’’. Stanley F. ‘‘A review of changes in the UK construction industry . pp 199-206. N. marketing capabilities. 66 (November-December): 119-25. 23-39. C. ve BeardenW. A structural equations model. Ndekugri. J. Jayachandran S. Kohli.N. A. What It Is Not..A. European Journal of Marketing. A.. (1988) “What the Hell is ‘Market Oriented’?” Harvard Business Review. 3. I. 14. (2000). 54.. B. 84(1). “Market orientation: A meta-analytic review and assesment of its antecedents and impact on performance” Journal of Marketing. April) “The Marketing Concept: What It Is. C. Payne.. R. ‘‘Marketing professional services: an empirical investigation into consulting engineering services’’. J. J. H. Lai K. European Journal of Marketing. and Preece. A.E. 17-34. 31(3). “Market oriented in quality-oriented organizations and its impact on their performance. Slater. Journal of Civil Engineering and Management. 69(2). Yisa. C. B. Morgan.

.

projelerde kar paylarının düşmesine yol açmakta ve buna bağlı olarak ta hem yatırımcı yönünden hem de yükleniciler yönünden maliyet tahmin çalışmalarının önemi artmaktadır. Diğer taraftan. ister sübjektif bilgilerin değerlendirilmesindeki hatalar olsun. ster maddi olarak sehven yapılan hatalar olsun. ister sübjektif bilgilerin değerlendirilmesindeki hatalar olsun. stanbul Tel: (212) 498 4718 E-Posta: udikmen@iku. stanbul Tel: (212) 511 4804 E-Posta: obisen@bisenconsulting.Üst Yapı nşaat Projelerinde. Anahtar Kelimeler: Yapay Sinir Ağları. maliyetin sağlıklı olarak tahmin edilebilmesi. 34156. dolayısıyla da karlılık hesapları yüksek hata payı içerebilmektedir. Ümit Dikmen Bisen Müşavirlik Divanyolu cad. birim maliyetlerin (doğrudan ve dolaylı) doğru analiz edilebilmesine bağlıdır. başta projelerin giderek daha yoğun mühendislik bilgisi gerektirmesi. ister kontrol dışı bilgi eksikliğinden kaynaklanan hatalar olsun. ister kontrol dışı bilgi eksikliğinden kaynaklanan hatalar olsun. Bulanık Mantık. Maliyet.tr Öz nşaat sektöründe artan rekabet dolayısıyla. projelerde kar paylarının düşmesine yol açmakta ve buna bağlı olarak ta hem yatırımcı yönünden hem de yükleniciler yönünden maliyet tahmin çalışmalarının önemi artmaktadır. gerçekçi olarak kapsamayabilmektedir.com stanbul Kültür Üniversitesi nşaat Mühendisliği Bölümü Bakırköy. Oğul han No:70/3 Eminönü. 34110. Öngörülemeyen Maliyetlerin Belirlenmesine Yönelik Bir Karar Destek Modeli Ömer Bisen S. inşaat projelerinin teklif/bütçe çalışmalarında doğru maliyet tahmininde bulunulmasının çeşitli zorluklar ve bilinmesi veya tahmin edilmesi güç bazı değerlerden dolayı karlılık analizleri ve buna bağlı olarak teklif değerleri ciddi sayılabilecek oranlarda hata payı içerebilmektedir. Bu hata payının en aza indirilebilmesi amacıyla genel uygulama. ster maddi olarak sehven yapılan hatalar olsun. Genel Gider. yapay zekâ metotlarının kullanılması suretiyle bilginin matematiksel veriye dönüştürülmesini sağlayacak bir karar destek sisteminin ortaya konulmasıdır. aynı anda farklı coğrafyalarda iş yapılması gibi nedenlerle doğru maliyet tahmininde bulunulması zorlaşmakta. Fakat inşaat projelerinin teklif ve bütçe çalış malarında. Risk Giriş nşaat sektöründe artan rekabet dolayısıyla. birim maliyetlerin (doğrudan ve 253 . Hiç şüphesiz ki. hesaplanamayan muhtemel maliyetleri. maliyetin sağlıklı olarak tahmin edilebilmesi. yapı malzemelerinin çeşitlenmesi. hesaplanabilen maliyetlerin üzerine belirli bir hata payı veya diğer bir tanımla risk yüzdesi ilave edilmesidir. Bu çalış ma ile maliyetlerde hata oranını en aza indirgemek amacı ile teklif ve bütçe hazırlıklarındaki matematiksel olarak hesaplanamayan maliyet kalemlerinin.edu.. büyük ölçüde tecrübeye dayalı olarak öngörülen bu yüzde.

verimlilik tahmini. uygulama alanına bağlı olarak değişiklik gösterir. Bu hata payının en aza indirilebilmesi amacıyla genel uygulama. girdi katmanından. Yapay Sinir Ağları Yapay sinir ağları yöntemi (YSA) temel olarak insan beyninin görsel verileri nasıl işlediği ve nesneleri nasıl ayırdığı. ağırlıklı olarak geçtiğimiz yüzyılın ikinci yarısında. hesaplanabilen maliyetlerin üzerine belirli bir hata payı veya diğer bir tanımla risk yüzdesi ilave edilmesidir. uzman sistemler (US). sözleşme yönetimi alanlarında yapay zekâ metotlarına ilişkin muhtelif birçok uygulama yapılmıştır. Aşağıdaki paragraflarda bu devam etmekte olan çalışmanın ilk evresi olan öneri sistem sunulacaktır. Özellikle teklif aşamasında. Elmas. Bununla beraber inşaat proje yönetiminin alt dalları olan. aradaki gizli katmanlardan da geçerek. girdi ve sinyalleri sinyali alır. Dikmen ve diğ. ses tanıma veya görüntü tanıma gibi verilen bir uygulamaya uygun olarak tasarlanırlar. Gizli katman sayısı. büyük ölçüde tecrübeye dayalı olarak öngörülen bu yüzde. maliyet yönetimi. Yapay Zekâ Metotları Yapay zekâ metotları. zaman yönetimi. Konu diğer yapım işlerine nazaran çok daha fazla sayıda iş kalemi içermekte olan üstyapı projelerinde daha da karmaşık bir hal almaktadır. insan beyni üzerinde yapılmış olan araştırmalara paralel olarak insan beyninin çalışma prensipleri üzerine geliştirilmiş yöntemlerdir. başta projelerin giderek daha yoğun mühendislik bilgisi gerektirmesi. (Elmas. Yapay sinir ağları. Bu çalış manın amacı. Bu hata payı dolaylı maliyetlerden kaynaklandığ ı gibi doğrudan maliyetlerden de kaynaklanabilmektedir. insan beyninin “nöron” adı verilen birimlerin ağış eklinde çalıştığı ile ilgili olan biyolojik bulgulardan esinlenmiştir. Bu yüzde tespit edilirken genel olarak karar verici konumundaki kişiler benzer iş ve tecrübelerden elde edilmiş değerler bazında bir değerlendirme yapmaktadır. yani öğrendiği prensibi üzerine kurulmuştur. genetik algoritma (GA) ve yapay sinir ağları (YSA) gibi yapay zekâ alt dalları gelişmiştir. 2007). yapı malzemelerinin çeşitlenmesi. 2001. (Zurada. Bu çerçevede. Hiç şüphesiz ki. bunların matematiksel veriye dönüştürülmesinde yaşanan zorlukların yanı sıra. gerçekçi olarak kapsamayabilmektedir. hesaplanamayan muhtemel maliyetleri. aynı anda farklı coğrafyalarda iş yapılması gibi nedenlerle doğru maliyet tahmininde bulunulması zorlaşmakta. 2009). tedarik zinciri yönetimi. risk yönetimi. Yöntem.dolaylı) doğru analiz edilebilmesine bağlıdır. gizli ve çıktı katmanları vardır. projenin yüklenilmesi durumunda planlama ve bütçe çalışmalarında da benzer zorluklar yaşanmaktadır. Veelenturf. (2007)). Bu yöntemler 1980’lerin ikinci yarısından başlayarak yapı ve proje yönetiminde de kullanılabilirliği araştırmacılar tarafından geniş şekilde araştırılmıştır (Adeli ve Karim. (1992). bulanık mantık (BM). dolayısıyla da hesaplar yüksek hata payı içerebilmektedir. Fakat inşaat projelerinin teklif ve bütçe çalışmalarında. üstyapı projelerinde matematiksel olarak hesaplanamayan hata payının yapay zekâ metotları kullanarak en aza indirilmesini sağlayacak bir karar destek modeli oluşturulmasıdır. 254 . Tipik bir yapay sinir ağları modelinde girdi. (1995). Çıktı katmanı. Konu hakkında daha detaylı bilgi bu alanda yayınlanmış olan çok sayıda kitap ve çalışmadan elde edilebilir.

belirli bir imalat (poz’a) yönelik olarak kullanılmayıp birçok imalatın yapımında yardımcı olacak amortisman hesabı yapılabilecek makine ekipmanlar bu kapsamda hesaplanmaktadır. • Kalite standardı . makine ekipman ve taşeron’dan oluşan temel kaynaklar ile beraber. mobilizasyon giderleri. vergi giderleri. su vs. elektrik. Bu noktalar dikkate alınarak önerilen sistemde her iki metot hem ayrı ayrı hem de birleşik hibrid sistem olarak kullanılacaktır. şantiye araçları.) giderleri. makine ekipman giderleri. saha ofisleri. şantiye iş letimindeki kırtasiye. Bu bağlamda bulanık mantık metodu az veya eksik veri kümesinin mevcut olduğu durumlar için uygun bir yöntemdir. kurulması düşünülen atölye ekipmanları. Projedeki imalatlar ile ilgili maliyet hesaplamalarının doğruluğu ve hassasiyeti. başta aşağıdakiler olmak üzere birçok faktöre bağlıdır. 255 . çözümde hassasiyet eksikliği kaynağının yeterince açık ve kesin olmayan kıstas veya matematik modellerin eksikliğinden olan problemlerin çözümüne imkân tanımaktadır. malzeme. temel kaynak (ısınma. • Ekonomik durum. Teori. • Projenin yeri . 1965). • Projenin geometrik özellikleri (alan. nakliye ve gümrük maliyetlerinden meydana gelmektedir. endirekt personele ilişkin maaş. mutfak. şantiye işletme giderleri. seyahat. şantiye kuruluş masrafları. makine bakım ve onarım giderleri bu kapsamda ele alınmaktadır. gerçek hayatta karşılaştığımız beklenmedik durumlar ve belirsizlik içeren problemlere bir çözüm oluşturmayı hedeflemektedir. ulaşım. Doğrudan maliyetler veya sektördeki diğer tanımı ile imalat maliyetleri (productive maliyetlerini). . Bulanık mantık ve yapay sinir ağları her birinin kendisine özgü yetenekleri nedeniyle bazı durumlarda birbirlerini tamamlar nitelikte oldukların yakın zamanda her ikisinin beraberce kullanıldığı hibrid teknikler oluşmuştur. direkt işçilik. laboratuar ekipmanları. avadanlıklar. finansal giderler ve demobilizasyon giderlerinden meydana gelmektedir. Dolaylı maliyetler ise. şantiye kuruşunda işveren ve mühendisin talepleri ve tören giderlerinden meydana gelmektedir. kazı dolgu makineleri. • Tasarım ve ihale dokümanlarının nitelik ve niceliği . şletme Giderleri. Mobilizasyon Giderleri. Bulanık kümeler konusu ilk kez 1965 yılında Lotfi Zadeh tarafından ortaya konmuştur (Zadeh. Metodun diğer bir önemli özelliği de diğer tahmin metotları kadar çok sayıda veriye ihtiyaç göstermemesidir. kat adedi vs) . kamp ve şantiye binaları.Bulanık Mantık Bulanık küme teorisinden türetilmiş olan bulanık mantık yöntemi de diğer bir yapay zekâ metodudur. kamp ve şantiye binalarının tefrişi. Makine Ekipman Giderleri. Proje kapsamında kullanılacak vinçler. Bulanık mantık metodu. sağlık. Diğer taraftan yapay sinir ağlarının daha ziyade öğrenme ve tanıma konusunda başarılı metot olmasına karşın bulanık mantık yöntemi bilhassa karar verme konusunda daha başarılı sonuçlar vermektedir. Öngörülemeyen Maliyetler Yapım işlerinde maliyetler doğrudan (direkt) ve dolaylı (endirekt) olmak üzere iki gruba ayrılır.

Öneri Model Yukarıda yapılan tarifler ve bahsedilen risk ve belirsizliklerin bir yapının olası maliyetini tahmin etmenin ne denli güç olduğunu ortaya koymaktadır. bölge müdürlüğü ve genel merkez yüklemeleri. sigorta giderleri ve bazen merkez giderleridir. imalat ve endirekt maliyetlerdeki belirsizliklerin yanı sıra proje kaynak (zaman. bu kapsamda değerlendirilmektedir. eksik. Yukarıda tariflenen kısıtlar ile beraber model aşağıdaki 6 başlık altında toplanan kriterler çerçevesinde tariflenecektir. çelişkili olması. Proje maliyet hesaplamalarında yukarıda belirtilen. Öngörülemeyen maliyetlerin hesaplanmasına ilişkin çok fazla kriter olmamak ile beraber genellikle deneyimler neticesinde bir katsayı ile hesaplanmaktadır. temizlik ve açılış giderleri bu kapsamda değerlendirilebilmektedir. maliyetlerin yanı sıra proje cirosu oranında hesaplanan maliyet kalemleri. piyasa fiyatlarına olan hâkimiyet. öngörülemeyen maliyetlerin hesaplanmasındaki zorluklar. Ayrıca yukarıda doğrudan maliyetler için ortaya konan belirsizlik şartlarına ilaveten siyasi durum bilhassa bazı ülkeler için önemli bir faktör olarak ortaya çıkacaktır. nakit açığ ı durumunda kullanılması muhtemel kredi faiz maliyetleri bu kapsamda ele alınabilmektedir. diğer genel gider ve demobilizasyon maliyetleri büyük oranda hesaplanabilmektedir. firmaların teklif/bütçe hazırlık alt yapılarındaki eksiklikler gibi maliyet tahmininin doğru analiz edilmesine engel tüm faktörlerin tariflenen model ile hesaplanabilirliği veya hesaplanamayan sübjektif kriterlerin matematiksel veriye dönüştürülmesini sağlayacak bir karar destek sistematiğ i oluşturulmaktadır. Proje risklerini analiz edip. Yukarıda belirtilen dolaylı maliyetlerden mobilizasyon. sponsorluklar. proje risklerinin tam olarak hesap edilememesinden. finansal. vs. insan gücü. işletme. Finansal Giderleri. performans teminatı) vergiler. ihale dokümanlarının yetersiz. Ancak buradaki belirsizliklerin fazla olması nedeniyle kesin bir tahminde bulunmak güç olmaktadır. teminat mektubu masrafları (ihale teminatı. mukavele onay masrafları. Demobilizasyon.) kısıtları dolayısıyla maliyet tahminlerinde de bir takım güçlükler yaşanmaktadır. projenin uygulama zorlukları (teknik – finansal). Dolaylı maliyetlerin hesaplanmasında hesap hassasiyetini etkileyen faktörler doğrudan maliyetler için olarak faktörlere benzerlik gösterir. teklif/ bütçe çalış malarının yapan mühendis kadrosunun teknik bilgi eksikliği. ihale hazırlık süresinin yetersizliği. makine ekipman.sigorta masrafları ve işveren/ müşavir’in şantiye işleyiş i esnasındaki talepleri. çizimlerin yetersizliği. tüm teminat mektup masrafları. eksiksiz ve doğru hesaplanmış bir keşif çalışması. avans teminatı. ret veya transfer edilme durumlarına karar verip. projelerin detay seviyesi. risklerin kabul. malat maliyetlerinin doğruluğu. bunların proje maliyetine etkisi hesaplanabilir. Bu güçlükler proje özelliklerinden. Detaylı maliyet analizleri neticesinde işin sonundaki olası sapmalar kabul edilebilir düzeydedir. kullanılacak malzemelerin kalitesi gibi kriterlere 256 . piyasa fiyatlarındaki değişkenlikler. eksikliği. dokümantasyon. veri. Şantiye tesislerinin kaldırılması. Öneri modelde.

finansal. Burada oluşturulan kriterler (S. teklif verme durumu. projenin karmaşıklığı. finansal. (D. nakit durumu. Chua ve D.K. ekonomik durum. tasarım kalitesi. teklif verme koşulları. Aynı çalışmada ülkesel risk faktörleri. ön yeterlilik şartları.P. tamamlanan uluslar arası projelerin tutarı. birim fiyat. proje riskleri ve dolaylı maliyetlere bağlı kriterler aşağıda tariflendiği gibidir. (Min liu ve Yean Yng Ling. Tutarsal endirekt maliyet kalemleri net olarak hesaplanabilmekle beraber. şirket karakteristikleri. kalite ve çevresel gereklikler. güvenlik. şirketin karakteristik özellikleri. idari. hazırlanan dokümantasyonun içeriği. ağır ekipman ihtiyacı. 2005) proje bedelinin tahmin edilmesinde projenin niteliği.Li. Genel. malzeme fiyatlarındaki değiş im. saha yönetim ekibinin yetkinliği. teminat gereklilikleri. coğrafi özellikler. uygulama yeri ve ortaklık yapısı başlıkları altında ele almıştır. yüklenicinin nitelikleri. götürü). Tasarım. tasarım karmaşıklığı. ihale dokümanlarının bedeli. güvenlik sorunları. sözleşmedeki iş kapsam kriterleri ele alınmıştır. proje dokümantasyonu. genel ekonomi durum. maliyet+kar). proje tipi. Proje nitelikleri. (2007) proje risklerini genel. tasarım. teklif hazırlama süresi. proje süresi. Kontratsal. kontrat tipi(birim fiyat. ekonomik durum ve işveren kriterleri açısından proje özellikleri tariflenmiştir. projenin tipi ve karlılığı. ihale girenlerin sayısı. işveren’in özel talepleri. 1996) tarafından oluşturulan kriterlerle mukayese edildiğinde proje ve ihale karakteristik özelliklerinin daha sistematik olarak ele alındığını göstermektedir. hukuki. tazminatın kontrat değerine oranı. planlama. 2000) proje özelliklerini çevresel. Dolaylı maliyetlerde ise yüzdesel ve tutarsal hesaplanabilecek şekilde iki gruba ayrılmaktadır. dâhili faktörler ve işle ilgili kriter başlıklarıaltında ele almıştır. kaynak ihtiyaçları.Dozzi ve M. diğer katılımcıların rekabet yeteneği. işveren’in ödeme kabiliyeti. nakit akımı. Proje Uygulama Alanı. işverenin finansal durumu. işveren karakteristikleri. kontratsal. devam eden projeleri. yüklenici. projenin genel karakteristik yapısı.bağlı olmakla beraber. proje dokümantasyonu. proje büyüklüğü. ABouRizk. sahanın konumu. Maliyet tahmin hesaplamalarındaki proje özellikleri. büyük oranda gerçeğe yakın bir maliyet tahmini yapılabilir. tasarım aşamasına müdahil olabilme. işçilik fiyatlarındaki değişim riski. alt başlıklara ayrılmıştır. ihale tarihi. 257 . Sönmez ve diğ. piyasa şartları başlıkları altında. alt yükleniciler. politik. kontrat tipi (götürü. çizimlerin kalitesi. işveren’in büyüklüğü ana başlıkları altında ele almıştır. şirket merkezinin durumu. sözleşme koşulları. Proje Özellikleri Proje özellikleri. proje büyüklüğü. ortaklık tipi.. Proje Riskleri R. yüzdesel hesaplamalar proje bütçesi ile doğrusal olarak değişmektedir. Kontrat. ekonomik durum ve işveren özelliklerini detaylandırırken aşağıdaki kriterleri kullanmıştır. hava durumu. ihalenin durumu. Ortaklık Yapısı. proje uygulama yetkinliği. Finansal.

(1996).. and management – a new model based on neurocomputing and object technologies. L. Analiz edilmesi sonucu hesaplanabilecek maliyet kalemleri mobilizasyon giderleri. Akbıyıklı. Automation in Construction 30-44 Dikmen. 2001. M. Kemal Gür (2007). M. MC4T . “A review of utilization of soft computing methods in construction management” . proje maliyetlerinin doğru hesaplanıp. Ateş. H.. Li D. Utility-Theory Model for Bid Markup Decisions. Kaynaklar Adeli.’nin. Key Factors in Bid Reasoning Model.Managing Construction for Tomorrow konferansı. sigorta giderleridir. M. cost optimization. Proje cirosuna bağlı olarak yüzdesel olarak hesaplanacak kalemler. projedeki hesaplanamayan.U. ister teklif hazırlık aşaması olsun (pre master plan). (2000). etki ağırlığı nispetinde bütçe fiyatına etkisi düşünülerek model oluşturulmuştur. proje maliyetine etki edebilecek tüm parametreler model içersinde düşünülüp. sübjektif ve kişiden kişiye. Oluşturulan model ile amaçlanan.. A. Journal of Construction Engineering and Management ASCE 258 . teminat mektupları ve vergiler. A. Journal of Construction Engineering and Management ASCE Dikmen. risk ve fırsat ve rekabet kriterleri olmak üzere 3 ana başlık altında detay kriterler oluşturulmuştur. Sonuç Yukarıda belirtilen kriterler çerçevesinde proje maliyet tahminlerinin doğru yapılabilmesine yönelik olarak... K. birikimler doğrultusunda farklı yorumlanabilecek kriterlerin tümüyle ele alınıp doğru bütçe tahminlerinde bulunulmasını sağlamaktır. şantiye işletme giderleri ve finansal giderlerdir. ister işin alınması akabinde yapılacak bütçe çalışmaları olsun (master plan). O. P. stanbul Dozzi S. mukavele masrafları. analiz sonucu direkt maliyet tahmini yapılabilecek maliyet kalemler bulunmaktadır. Ekim 2009. Schroeder S. R ve Sonmez.Dolaylı Maliyetler Endirekt maliyetler yukarıda ifade edildiği gibi yüzdesel olarak hesaplanacak maliyet kalemleri olduğu gibi. S. Dikmen ve diğ. AbouRizk S. (2007) yaptığı çalışmada teklif kararını vermeye yönelik olarak genel. Talat Birgönül... makine ekipman giderleri. Construction scheduling. & Karim.. London and New York: Spon Press Chua D. A case-based decision support tool for bid mark-up estimation of international construction proejcts. I.

L. Liu M. Seçkin Kitabevi.P. Modeling a Contractor’s Markup Estimation.J.A. Information and Control. (2007). (2005). Ling Y. J. (2007) Yapay Zeka Uygulamaları. Fuzzy sets. Prentice Hall Zadeh. L..M. Quantitive Methodology for Determination of Cost Contingecy in International Projects. stanbul. 1992. Journal of Construction Engineering and Management ASCE Sönmez R. West Publishing Company 259 . 8: 338–353 Zurada. Ç. 1965. Ergin A. Baskı. 1. Türkiye. 1995. ve Birgönül T.. Journal of Management in Engineering ASCE Veelenturf. Introduction to Artificial Neural Systems.Elmas.. Analysis and Applications of Artificial Neural Networks.

.

yapım öncesinde. Verimlilik Giriş Bir inşaat projesinin tasarım. Bu çalışmada. Diğer taraftan. bina türü projelerde kaba yapı maliyetleri içerisinde önemli yer tutan kalıp işlerine ait adam-saat ve verimlilik değerlerinin sağlıklı tahmini amacıyla yapay sinir ağları yöntemi ile bir karar destek sistemi oluşturulması hedeflenmiştir. Kalıp. planlama ve programlama çalış malarında önemli yer tutar. programlama.Yapay Sinir Ağları Yöntemi le Kalıp şlerinde Bir Adam-Saat Tahmini Modeli Murat Sönmez S. Anahtar sözcükler: Yapay Sinir Ağları. işin gerçek bedelinden düşük bir bedelle de üstlenmesine yol açabilir. planlama döneminde. Türkiye’de konut ve işyeri binaları projelerinde çok büyük sıklıkla kullanılan betonarme 261 . Teklif aşamasında yapılacak yanlış verimlilik tahminleri bir ihalenin kaybına yol açabileceği gibi.com. Bu bağlamda kurulan model sürekli olarak yeni veriler ile sürekli kendini yenileyebilmesidir. Bu sürenin oluşumu için de adam-saat verisine ihtiyaç duyulur. projenin sadece fiziki ilerlemesini etkilemeyip bütçesini de olumsuz etkileyecektir. Diğer bir deyiş le model sürekli öğrenerek kendini geliştirebilmektedir. Üçüncü ve son aşamada ise model farklı projelerden elde edilen veriler ile test edilmiştir. 34156. Planlamada ulaşılmak istenen önemli bir sonuç da işin bitim süresidir. bu tahminde yapılacak olası hatalar.dikmen@iku. inşaat yüklenicilerinin sağlıklı adam-saat değerleri tahmini gereği yadsınamaz. temelinde insan beyninin çalışma ilkelerini taklit ederek çalışan bir problem çözümleme yöntemidir. Bu bağlamda. şçilik. uygulama ve kontrol gibi tüm aşamalarında verimlilik yani adam-saat değerlerine ihtiyaç vardır. Diğer yandan. Bu amaçla çalışmanın ilk aşamasında bir yapay sinir ağ ı oluşturulmuştur.edu. Maliyet. planlama. Ümit Dikmen stanbul Kültür Üniversitesi nşaat Mühendisliği Bölümü Bakırköy.tr HADEKA nşaat Kartal. Yöntemin en önemli özelliği gerçek veriler ile kurulan modelin eğitilmesi ve eğitilmiş olan modelin yeni veriler için sonuç üretebilmesidir. Hiç şüphesiz ki. stanbul Tel: (212) 498 4718 E-Posta: u. kinci aşamada oluşturulan bu ağ elde mevcut bulunan üstyapı projelerine ait kalıp puantajları eğitilmiştir. Adam-Saat. kalıp işçiliği verimliliği bir inşaatın betonarme maliyeti ile ilgili maliyet tahmini.tr Öz 1980’li yılların başından itibaren mühendislikte artarak uygulama alanı bulan yapay sinir ağları yöntemi. Bu aşamanın en önemli kısmı girdi ve çıktı değişkenlerinin tespitidir.sonmez@hadeka. 34881. stanbul Tel: (216) 377 95 95 E-Posta: murat.

bina türü projelerde kaba yapı maliyetleri içerisinde önemli yer tutan kalıp işlerine ait adam-saat ve verimlilik değerlerinin sağlıklı tahmini amacıyla yapay sinir ağları yöntemi ile bir karar destek sistemi oluşturulması hedeflenmiştir. Yapay sinir ağları yöntemi (YSA) temel olarak insan beyninin görsel verileri nasıl işlediği ve nesneleri nasıl ayırdığı. 1991). yani öğrendiği prensibi üzerine kurulmuştur. Her nöron kendi parçası olan “sinaps”lar vasıtasıyla diğer nöronlar ile sinyal alışverişinde bulunur. Tipik bir yapay sinir ağları modeli Tipik bir yapay sinir ağları modelinde girdi.%15 arasında olarak bu tür yapıların toplam maliyetinde önemli bir yer tutmaktadır. girdi ve sinyalleri sinyali alır. Yöntem. Aşağıdaki bölümlerde kısaca inşaat projelerinde verimlilik ve verimlilik tahmininde yapay sinir ağları uygulamaları anlatılacaktır. aradaki gizli katmanlardan da geçerek. Bu tür modelde. X1 X2 X3 y Çıktı katmanı Gizli katman Xn Girdi katmanı Şekil 1. gizli ve çıktı katmanları vardır. Şekil 1’de gösterildiği gibi. insan beyninin “nöron” adı verilen birimlerin ağı şeklinde çalıştığı ile ilgili olan biyolojik bulgulardan esinlenmiştir. Öğrenme işlemi nöronlar arasında bulunan sinaptik bağlantıların ayarlanmasını içerir. Gizli katman sayısı.çerçeve yapılarda kalıp işçiliğinin ağırlığı %10 . Yapay Sinir Ağları Yapay sinir ağları kavramı. Çalış manın bu safhasında sadece sistem kalıp ile olan imalatlar ele alınmıştır. girdi katmanından. Çıktı katmanı. Minsky ve Papert’in (1969) yayınlamış olduğu bir çalış maya bağlı olarak yavaş ilerleyen çalışmalar 1980’lerin başında yapı yönetimi dalıda dahil olmak üzere tekrar ivme kazanmıştır (Moselhi ve diğ. Ardından da önerilen yöntem ile birlikte çalışmada elde edilen ilk bilgiler sunulacaktır. girdi 262 . Bu çalışmada.. insan beyninin ve zekasının nasıl çalıştığına dair çalışmaların yapılmaya başlandığı 1800’lere kadar dayanmaktadır. x1’den xn’e olan girdiler. uygulama alanına bağlı olarak değişiklik gösterir. Şekil 1’de tek gizli katmanlı basit bir yapay sinir ağları modelini gösterilmektedir. Ne var ki. En çok kullanılan yapay sinir ağları modellerinden biri çok katmanlı perseptron modelidir.

Portas ve AbouRizk (1997) yapay sinir ağları yöntemini beton kalıp işlerinin verimlilik tahmininde kullanmıştır. verimlilik değerlerini %15 yakınlıkla elde ettiklerini belirtmişlerdir. kar tahmini. “eğitim işlemi” adı verilen işlem ile model spesifik bir problemi çözmek için eğitilir. Elmas. (1992). risk değerlendirmesi. yapay sinir ağları yöntemi çok çeşitli problemlerin çözümünde uygulanmıştır (Moselhi ve diğ. (1995). ses tanıma veya görüntü tanıma gibi verilen bir uygulamaya uygun olarak tasarlanırlar. zaman ve kaynak takibi.katmanına beslenmelerinin ardından bir “bağlantı ağırlığı” ile çarpılarak gizli katmana aktarılırlar. Bu eğitimin amacı incelenmekte olan problem için en uygun ağırlıkların bulunmasıdır. Maliyet ve fiyat tahmini. Bunu takiben. (2009)). ayrıca “Yapay sinir ağlarının endüstri ortamında pratik olarak kullanılmasında en önemli konuların (1) girdi faktörlerinin tanımı ve (2) eğitim için yeterli ilgili veri toplanmasıdır” yorumunda bulunmuşlardır. Araştırmacılar. talep ve dava sonucu tahmini gibi konularda pek çok değerli çalış ma yapılmış ve yayınlanmıştır (Adeli ve Karim (2001). (2001) endüstriyel inşaat aktivitelerinde işçilik üretim değerlerinin tahmini amacıyla 2 kademeli bir yapay sinir ağları yöntemi uygulamışlardır. Sonmez ve Rowings (1998) yapay sinir ağları yöntemini inşaat işçiliği verimliliğini tahminde kullanmışlardır. Karshenas ve diğ. (Zurada. yapay sinir ağları yukarıda bahsedilen ağırlıkları geliş igüzel miktarlar olarak alırlar. Yapay sinir ağları. Tüm çalışmalar da yapay sinir ağları yönteminin bu tür işlemler için uygun bir yöntem olduğu sonucuna varılmıştır. Bu çalışmada Portas ve AbouRizk 22 girdi kullanarak kalıp işçiliği verimliliğini tespit etmek amacıyla bir model geliştirmiştir. nşaat Projeleri Verimlilik Tahmininde YSA Uygulamaları nşaat projeleri yönetiminde. (1991). (1992). Dikmen ve diğ. verimlilik tahmini. başlangıçta gelişigüzel olan sinaptik bağlantı ağırlıkları ayarlanır. Konu hakkında daha detaylı bilgi bu alanda yayınlanmış olan çok sayıda kitap ve çalışmadan elde edilebilir. Çalışmanın sonucunda araştırmacılar yöntemlerini %84 olasılıkla. Eğitim iş lemi esnasında. (1994) ve daha sonra Ok ve diğ. beton dökümü ve perdah işçilikleri konusunda verimlilik modelleri geliştirmiş lerdir. en son çıktı katmanına varmasına kadar tüm gizli katmanlar için tekrarlanır. Boussabaine. AbouRizk ve diğ. Bu işlem verinin. verimlilik. Gizli katman içerisinde toplanır ve bir “aktivasyon fonksiyonu” vasıtasıyla işlenerek gizli katmandaki nörondan çıkış hesaplanır. Adeli ve Karim (2001)). Çalışmada araştırmacılar yapay sinir ağları ve regresyon analizi kullanarak kalıp işçiliği. Veelenturf. (2007)). Başlangıçta. Chao ve diğ. (2006) yapay sinir ağları yöntemini toprak işlerinde iş makinelerinin üretim tahmininde kullanmışlardır. Çıktı katmanında veri son bir kez daha aynı şekilde işlendikten sonra yapay sinir ağının çıktısı oluşur. 1980’lerin ikinci yarısından itibaren. 263 . Proje yönetiminde hiç şüphesiz ki verimliliğin takibi ve de tahmini en önemli konulardan biridir. (1996).

Bu çalışmada.Yöntem Yukarıda da bahsedildiği üzere bu çalış manın amacı. Bu çalışma yöntemi kalıp alanı bazında bakıldığında eleman bazında farklı verimlilikler arz etmektedir. çalış ılan alanın ölçüleri. 1 saatlik yemek ve dinlenme molası da dahil olmak üzere toplam 10 saat alınmıştır. Bu nedenle önerilen yöntem hemen her büyüklükteki yüklenici firma tarafından kullanılabilir. Türkiye’de konut ve iş yeri inşaatlarında taşıyıcı sistem olarak sıklıkla kullanılmakta olan betonarme (perdeli veya perdesiz) yapıların kalıp işçiliğindeki verimliliği tahmin edebilmek amacıyla bir karar destek sistemi oluşturulmasıdır. kurulan YSA modelinin yukarıda bahsedilen eğitimi için sağlıklı ve mümkün olduğunca çok veriye ihtiyaç vardır. Modelin ana çıktısı ise girdilere baz yapı elemanlarının betonarme kalıp aktiviteleri için harcanacak toplam adam-gün (yevmiye) miktarıdır. Ayrıca Türkiye bina stoğunun büyük çoğunluğunu teşkil eden 515 katlı 10 kadar yapı inşa eden bir yüklenici model için oldukça güzel bir veri setine sahip olacaktır. Model ve Verilerin Tanımlanması Yukarıda belirtilen kriterler ışığında modelin ana girdileri yapının toplam kat adedi ile verilen bir kattaki toplam sarkan kiriş uzunluğu. Ne var ki. Bilindiği üzere Türkiye’de son yıllarda artık hemen hemen her yerde betonarme işlerinde sistem kalıp kullanılmaktadır. çalışma alanının bulunduğu kat gibi verimlilik üzerinde ciddi etkisi olabilecek faktörler bazında bir ayrım yapmayıp tek bir saat/m2 değeri vermektedir. 264 . Diğer yandan yapay sinir ağları yöntemi gerçekleşmiş aktivitelerden elde edilmiş bilgilerle olası çözümlere ulaşan bir yöntem olduğu için. Türkiye’de sıkça kullanıldığ ı şekliyle. adam-gün süresi. Önerilen yöntem tüm bu gibi etkileri otomatik olarak dikkate almaktadır. Bu veriler şantiye ortamında kolaylıkla ölçülebilecek ve sağlıklı şekilde toplanacak verilerdir. verilerin basit ve de şantiye ortamında ek bir külfet getirmeden toplanabilecek olması hedeflenmiştir. geliştirilmekte olan ve burada sunulacak modelde. Bu noktalardan hareketle. Diğer bir amaçta bur tür yapıları inşa eden şirketlerin yöntemi kullanmada diğer şirketlerden elde edilecek verilere ihtiyaç göstermeden yöntemi kullanabilmeleri amaçlanmıştır. toplam perde duvar alanı ve bu yapı elemanlarınca taşınmakta olan toplam döşeme alanı ile bu döşemenin kaçıncı katta olduğu olarak tespit edilmiştir. Ortalama bazda bu değerin doğru olacağı kabul edilse de tek bir villa inşaatı ile çok katlı bir iş merkezinin inşasının kalıp işlerinde ciddi verimlilik farkları olacağı açıktır. diğer yandan Türkiye’de halen birçok fiyat analizcisi tarafından kullanılmakta olan Bayındırlık Bakanlığı analizleri ise sistem kalıplar için herhangi bir eleman tipi ayrımı. Ayrıca inşaatlardaki çalışmalar oldukça mekanize olmuş ve hemen her bina şantiyesinde kalıp montaj ve söküm işlerinde işin karakterine bağlı olarak mobil veya kule vinç kullanılmaktadır. Aksi takdirde geliştirilen yöntem akademik bir çalışmanın ötesine gidemeyebilir. Bir yöntemin pratikte uygulama alanı bulması için en önemli konular. Gerek girdi birimlerinin seçiminde. toplam kolon uzunluğu. yöntemin ihtiyaç duyduğu verilerin basit ve kolaylıkla elde edilebilir olmasıdır. gerekse çıktı birimlerinde uygulamaya yönelik olması ile ilgili olarak yazarların uzun yıllara dayanan konu ile ilgili olan tecrübeleri ışığında karar verilmiştir.

aynı işin tekrarlanması ve süregelen iş alışkanlığı/ezberleme nedeniyle sonucu etkileyeceğinden bir parametre olarak sisteme dahil edilmiştir. perde duvarlara ait kalıp işçiliğinde ise perdenin yüzey alanı işçiliğ i doğrudan etkilediğinden m2 boyutunda çalışılmıştır. kolon kalıpları bir kez oluşturulduktan sonra tüm yapı bu monte edilmiş kalıplarla inşa edilmektedir. Döşeme alanı olarak. kalan 7 adet veri takımı modelin test edilmesinde kullanılmıştır. Test sonuçları Şekil 1’de grafik olarak sunulmuştur. sarkan kiriş uzunluğu. Benzer bir yaklaşımla. kalan 7 veri seti ise test setinde kullanılmıştır. Veri setlerinin oluşturulduğu tüm yapılar farklı taban alanları ve kat adedine sahiptir. 137 adet veri seti ile modelin eğitiminde. kullanıldığ ı takdirde kalıp işçiliğine olan etkisi tıpkı kolonlarda olduğu gibi ebatlarından çok uzunluğudur. döşeme alanı ve yapı toplam kat sayısı tasarım üzerinden tespit edilmiştir. Buradan hareketle kolon kalıp işleri verimliliğinin kolon kesiti boyutlardan bağımsız olduğu kabulü yapılabilir. Konut türü yapılarda çok fazla sarkan kiriş kullanılmamakla birlikte. Çalış maya konu olan inşaat projelerinde. Bunlardan 137 adet veri eğitim setinde. Analizler için geri yayılım algoritması ve sigmoid aktivasyon fonksiyonu kullanılmıştır. yapıya ait her kat bir veri olarak ele alınmıştır. daha önceden döşeme içerisinde sarkan kirişlerinde bir veri olarak sisteme girilmesi nedeniyle sadece döşemenin izdüşüm alanı kullanılmıştır. Çoğu kez 2 parçadan oluşan kolon kalıpları vinç yardımıyla yerine yerleştirilmektedir. Her kata ait adam-gün değerleri ise doğrudan ilgili projenin şantiye yöneticilerinden elde edilmiştir. perde duvar alanı. Analizler ve Sonuçları Yukarıda da bahsedildiği üzere oluşturulan YSA veri setinde. Modelin Eğitim ve Test Veri Setleri Yapılan çalışmada 12 farklı bina projesinden toplam 144 adet veri toplanarak YSA veri seti oluşturulmuştur. Katlara ait. Fakat sarkan kirişlerin boyu arttıkça işgücü ve işçilik ciddi miktarda artış göstermektedir. yapıda meydana gelen işçi gücü ve işlik sürekliliği. 265 .Sistem kalıp teknolojisinde. Şekilden de görüleceği üzere gerçekleşen değerler ile önerilen yöntem kullanılarak hesaplanan değerler birbirine oldukça yakındır. Kirişin ebatları küçülüp büyüdüğünde yapılan işgücü çok fazla değişmemektedir. kolon uzunluğu. Toplam kat adedi ve bulunulan kat. En büyük fark 2’nolu test setinde %14 olarak oluşmuştur.

0 m2 kalıp ve 673.7 37. Lojistik depo Toplam kat adedi 3. YSA yöntemi ve Bayındırlık Bakanlığı analizleri ile elde edilen sonuçlarının karşılaştırılması 266 . Birinci proje. Bodrum katın dış kenarlarında perde duvar vardır.4 6000 5000 4000 3000 2000 1000 0 -4 -3 -2 -1 0 1 2 Kiriş (m) 142. Bak.6 159.1 271 278 91. Fiilen gerçekleşmiş veriler ile modelden elde edilen verilerin karşılaştırılması Örnek Uygulamalar Önerilen yöntemin ürettiği sonuçlar.1 782.0 574.50 m olan 4 katlı takriben 2000 m2 alana sahip bir lojistik depo tesisidir.1 1967. Bak. Kare kesitli kolon ve kirişli döşeme kullanılmıştır.3 Döşeme (m2) 366.2 Perde (m2) 366.0 65.0 173.0 m3 beton gerektirmektedir.Bodrum kat Zemin kat Toplam 4 4 4 4 4 Kolon (m) 26. Analizleri ile Toplam Adam-saat 4314 5262 5261 2725 17462 YSA yöntemi Bay. 6 7 8 Şekil 2. Tablo 1. kat yüksekliği 3.0 49.0 600.0 49.0 451.4 49.Bodrum kat 2. Lojistik Depo inşaatı. Yapı ile ilgili veriler ile Bayındırlık Bakanlığı birim fiyat analizlerinde önerilen değerlerle yapılan analizler Tablo 1 ve Şekil 3’te karşılaştırılmıştır. Analizleri Adam-Saat Katlar Şekil 3.7 YSA yöntemi ile toplam adam-saat 3624 2987 2004 944 9161 Bay. Yapıda işleve bağlı olarak farklı aks açıklıkları kullanılmıştır.10000 7500 Adam-saat 5000 2500 0 0 Gerçek değer YSA yöntemi 1 2 3 4 5 Test seti no. ayrıca 2 örnek proje vasıtasıyla Bayındırlık Bakanlığının Birim Fiyat Analizlerinde uygulanan verimlilik değerleri ile karşılaştırılmıştır.6 575. Yapının inşası toplam 4508.Bodrum kat 1.

Bayındırlık Bakanlığı analizleri yöntemi ile elde edilen sonuçlar %100’e varan mertebede YSA yöntemi ile elde edilen sonuçlardan yüksektir.6 201. 2.0 m2 kalıp ve 768.6 7.5 Döşeme (m2) 531. Yapı ile ilgili veriler ile Bayındırlık Bakanlığı birim fiyat analizlerinde önerilen değerlerle yapılan analizler Tablo 2 ve Şekil 4’te karşılaştırılmıştır. (2001) yapmış olduğu bir çalışmada da ortaya konmuştur.6 7.0 m3 beton olarak hesaplanmıştır.2 178. kinci proje ise.7 29. Tablo 2.Normal kat 2.Şekil 3’ten görülebileceği üzere.92 m kat yüksekliğine sahip 6 katlı takriben 2500 m2 alanlı bir süt ürünleri tesisidir.5 Kiriş (m) 109.8 420. Bak.0 18. yapmış oldukları çalışmada farklı inşaat firmalarından görüşerek elde etmiş oldukları verimlilik değerlerinin ortalaması ile Bayındırlık Bakanlığı analizlerinde önerilen değerleri karşılaştırmış lardır.0 54. Analizleri ile Toplam Adam-saat 7025 3272 2261 2231 2226 2329 19344 7500 YSA yöntemi Bay. Betonarme işlerinin ana metrajları.6 2505.7 193. Lojistik Depo inşaatı. Süt ürünleri tesisi Toplam kat adedi 2.Normal kat Çatı katı Toplam 6 6 6 6 6 6 6 Kolon (m) 41.8 416. YSA yöntemi ve Bayındırlık Bakanlığı analizleri ile elde edilen sonuçlarının karşılaştırılması Bayındırlık Bakanlığı analizlerinde kullanılan değerler ile uygulamada gerçekleşen değerler arasında benzer farklılıklar Kuruoğlu ve diğ.0 29. Kuruoğlu ve diğ.0 652. Bodrum dış duvarları betonarme perdedir.0 18.4 YSA yöntemi ile toplam adam-saat 3526 1877 876 876 876 1196 8845 Bay.8 33. iki analiz yönteminin arasında ciddi farklar mevcuttur. analizleri Adam-saat 5000 2500 0 -3 -2 -1 0 1 2 3 4 Katlar Şekil 4. Bu da yöntemin ne derece gerçeğe yakın sonuçlar verdiğini göstermektedir.6 61. Bak.8 416. Sonuç olarak Bayındırlık Bakanlığı analizleri adam-saat değerlerinin uygulamada elde edilen verilere 267 . Yine aynı şekilden görüleceği YSA yöntemiyle yapılan analizde bodrum katların imalatı için gerekli adamsaatler derine gittikçe artmaktadır.7 29. 4977.Bodrum kat Zemin kat 1.6 302.2 18.Bodrum kat 1.8 416.6 7. Süt Ürünleri Tesisi.7 29.6 7.5 Perde (m2) 366. Yine diğer projede olduğu gibi farklı aks aralıklarına sahip betonarme karkas bir binadır.

karşın, beton için m3’te 3.31 kat ve kalıp için 1.70 kat fazla olduğunu sonucuna varmışlardır.

Sonuçlar
Yapılan çalış mada betonarme karkas yapılar için bir kalıp işçiliği verimliliğinin tahmini için yapay sinir ağları bazlı bir yöntem önerilmiştir. Yöntemin basit ve elde edilebilir veriler ile çalışması, yöntemin küçük ve orta ölçekli yükleniciler tarafından da kullanılmasına imkan tanımaktadır. Diğer yandan çözüm özellikleri nedeniyle ortalama verimlilik değerlerinde çoğu zaman dikkate alınmayan proje büyüklüğü, çalışılan mekanın büyüklüğü, yapının kat adedi gibi verimlilik üzerinde ciddi etkileri olabilecek değerler dikkate alınmaktadır.

Kaynaklar
AbouRizk S. , Knowles P. & Hermann U.R. (2001) Estimating labor production rates for industrial construction activities. ASCE Journal of Construction Engineering and Management. 127(6) pp 502-511. Adeli H. & Karim A. (2001) Construction scheduling, cost optimization, and management – a new model based on neurocomputing and object technologies. London and New York: Spon Press Boussabaine A.H. (1996) The use of artificial neural Networks in construction management: a review. Construction Management and Economics 14 pp 427-436 Chao L.C. & Skibniewski, M.J. (1994) Estimating construction productivity: neuralnetwork-based approach. ASCE Journal of Computing in Civil Engineering. 8 (2) pp 234-251 Dikmen S.U. , Ateş O. , Akbıyıklı R ve Sonmez M. (2009) A review of utilization of soft computing methods in construction management Managing Construction for Tomorrow , MC4T, stanbul Elmas Ç. (2007) Yapay Zeka Uygulamaları, Seçkin Yayıncılık, Ankara, Türkiye. Karshenas S. , Feng X. (1992) Application of neural networks in earthmoving equipment production estimating. Proceedings of the 8th Conference Computing in Civil Engineering, ASCE, New York, pp 841–7. Kuruoğlu M. , Bayoğlu F. . (2001) Yapı üretiminde adam saat değerlerinin belirlenmesi üzerine bir araştırma ve sonuçları. 16. nşaat Mühendisliği Teknik Kongresi, Ankara, No:65. Kuruoğlu M. , Bayoğlu F.(2002)Yapı üretiminde adam-saat değerlerinin belirlenmesi ve Bayındırlık Bakanlığı’nın değerlerine göre karşılaştırmalı değerlendirmesi, nşaat Mühendisleri Odası stanbul Bülten, stanbul, s. 62 Minsky M.I. & Papert S. (1969) Perceptrons, MIT Press, Cambridge, MA 268

Meslek Standartları Komisyonu MSK (1997) “ nşaat kalıpçısı meslek standardı (ahşap)”. http://www.iskur.gov.tr/mydocu/standart/106.html. Moselhi O. , Hegazy T. & Fazio P. (1991) Neural networks as tools in construction. ASCE Journal Construction Engineering and Management. 117 (4) pp 606-625. mpm.org.tr/verimlilik (2007) “Verimlilik nedir?” Mpm yayınları Ok S.C. & Sinha S.K. (2006) Construction equipment productivity estimation using artificial neural network model. Construction Management and Economics, 24 pp 10291044. Portas J. & AbouRizk S. (1997) Neural network model for estimating construction productivity. ASCE Journal of Construction Engineering and Management. 123(4) pp 399-410. Sonmez R. & Rowings J.E. (1998) Construction labor productivity modeling with neural networks. Journal of Construction Engineering and Management, 124(6) pp 498– 504. Veelenturf L.P.J. (1995) Analysis and Applications of Artificial Neural Networks. Prentice Hall ACM, New York, USA Zurada, J.M. (1992) Introduction to Artificial Neural Systems. West Publishing Company ,New York, USA

269

Yapım Firmaları’nda Entelektüel Sermaye Değerinin Finansal Verilerle Hesaplanması
Tuğçe Ercan
Yıldız Teknik Üniversitesi Mimarlık Fakültesi Yapı Üretimi Bilim Dalı Yıldız Kampüs 34349 Beşiktaş/ stanbul Tel: (0212) 383 26 21 E-Posta: tugcesim@yahoo.com

Almula Köksal
Yıldız Teknik Üniversitesi Mimarlık Fakültesi Yapı Üretimi Bilim Dalı Yıldız Kampüs 34349 Beşiktaş/ stanbul Tel: (0212) 383 26 21 E-Posta: koksalm@iit.edu

Öz
Entelektüel sermaye bilgi ekonomisi içinde işletmelerin yeni zenginliğidir. Ülkemizin ekonomisinde önemli bir yere sahip inşaat sektöründe entelektüel sermaye kavramı oldukça yenidir. Sektörün önemli aktörlerinde biri olan inşaat firmaları ise bu kavrama yabancıdırlar. nşaat sektöründe, stratejik anlamda entelektüel sermaye yönetimi faaliyetlerini uygulayabilmek için öncelikle sistematik entelektüel sermaye ölçümleri yapılmalıdır. Entelektüel sermaye ölçüm yöntemleri nitel yaklaşımlar ve finansal verilerle ölçümler olmak üzere iki odağa ayrılmıştır. Nitel yaklaşımlar entelektüel sermayeyi belirli değişkenler üzerinden raporlama ana mantığına dayanmaktadır. Finansal ölçüm yaklaşımları ise, menkul kıymetler piyasasının işletmeye verdiği değer ile iş letmenin bilançosunda yer alan iş letme değeri üzerinden entelektüel sermayeyi hesaplamaktadır. Bu çalış ma kapsamında stanbul Menkul Kıymetler Borsası’nda işlem gören iki inşaat firmasının entelektüel sermaye düzeyleri finansal verilere dayalı bir ölçüm yöntemi olan “Hesaplanmış Maddi Olmayan Varlıklar Yöntemi (HMOV)”ile hesaplanmış ve karşılaştırılmıştır. Bu araştırma öncelikle entelektüel sermaye konusunda sınırlı araştırmaya sahip inşaat sektörüne katkı sağlamaktadır. Ayrıca, son yıllarda bilgi yönetiminde giderek artan bir öneme sahip olan entelektüel sermayenin inşaat sektöründe de önemini vurgulamaktadır. Bu araştırma sonucunda elde edilen veriler, inşaat firmalarında gelecekte uygulanabilecek entelektüel sermaye yönetim modellerine katkı sağlayacaktır.
Anahtar sözcükler: Entelektüel sermaye, Hesaplanmış Maddi Olmayan Varlıklar, Yapım firmaları, nşaat sektörü, Bilgi ekonomisi

Giriş
21. yüzyılda, bir işletmenin başarısı sahip olduğu fiziksel varlıklardan çok entelektüel sermayesi ve sistem kapasitesine bağlıdır. Entelektüel sermaye organizasyonun görünmeyen zenginliği, iş yapabilme bilgisidir ve ekonomik zenginlik için egemen kaynak olma yolunda ilerlemektedir. Bilişimin günden güne gelişmekte olduğu günümüzde artık en güçlü şirketler, en büyük maddi ve finansal varlıklara sahip şirketler değil, entelektüel sermayelerini güçlendirebilen, bilgiyi kullanabilen ve bu değeri en etkin şekilde yönetebilen şirketlerdir. 271

Bir inşaat firmasının kaynakları göreceli değerleri bağlamında maddi ve maddi olmayan varlıklardan oluşmaktadır. Maddi varlıklar (tangible assets), firmanın kesin ve güncel varlıklarıdır. Maddi varlıklar, ekipman, arsa, stoklar, banka mevduatları ve fabrikalar gibi daha somut varlıklardır. Buna karşın maddi olmayan varlıklar (intangible assets), gözlemlenmesi, tanımlanması ve değer biçilmesi daha zor, gelecek için fayda sağlayan fiziksel veya finansal olmayan varlıklardır (Lev, 2001). Bu tip varlıklar, firma performansı üzerinde de önemli bir etkiye sahiptirler. Maddi olmayan varlıklar, entelektüel mülkiyetten patentlere, ticari sırlardan sözleşme lisanslarına, iletişim ağları, çalışanların bilgi birikimi, veri tabanları, firmanın sahip olduğu olumlu ün ve örgüt kültürü gibi birçok bileşene sahiptir (Kale ve Çivici, 2002). Bilgi ekonomisinde firmaların finansal raporlarının en önemli bileşenlerinden biri “maddi olmayan varlıklar”dır. Ancak “maddi olmayan varlıklar”, geleneksel muhasebe sistemi içindeki tanımından daha içerikli bir hale gelmiştir. Geleneksel muhasebe sisteminde “maddi olmayan varlıklar”ı araştırma geliştirme faaliyetleri, bilinirlilik gibi kavramlar tanımlarken; bilgi ekonomisiyle birlikte insan, organizasyon bilgisi ve paydaşlarla ilişkiler gibi yeni içerikler oluşmuştur (Gallego ve Rodriguez, 2005). Şirket için değer yaratacak bu varlıklar kolay tanımlanabilir ve ölçülebilir formlarda değildirler. Maddi olmayan varlıklara eklemlenen bu yeni bileşenler entelektüel sermayeyi tanımlamaktadır ve finansal tablolara tam anlamıyla yansımamaktadır. Türkiye nşaat endüstrisi, ülke ekonomisinde önemi göz ardı edilemeyecek bir konumda olup, pek çok sektörü içinde barındırmaktadır; ancak diğer endüstrilere nazaran kendini yavaş yenilemektedir. Yapı yapmak karmaşık bir süreçtir, bu karmaşık süreç bilginin ve yeni teknolojilerin kullanılmasıyla basite indirgenebilir ve ‘entelektüel sermaye yönetimi’yle daha hızlı ve etkin yönetim modelleri oluşturulabilir. nşaat sektörünün parçalı yapısı ve Türkiye’de faaliyet gösteren inşaat firmalarının çoğunluğunun küçük ölçekli olma durumu, sektör için entelektüel sermayenin önemini artırırken, diğer yandan hesaplanma zorluğunu ortaya koyar. Küçük ölçekli firmalar için entelektüel sermaye değer yaratmada önem kazanırken, firmaların halka arzının olmaması, bir başka deyişle borsada işlem görmemesi durumu, ölçüm yapmayı ve değerlendirme yapmayı zorlaştırmaktadır(Ercan, 2007). Firmaların entelektüel sermaye ölçüm yöntemleri iki açıdan ele alınabilir: nitel yaklaşımlar ve finansal verilerle ölçümler. Nitel yaklaşımlar, entelektüel sermayeyi belirlenecek değişkenler üzerinden raporlama ana mantığına dayanmaktadır. Finansal ölçüm yaklaşımlarının (Hesaplanmış Maddi Olmayan Varlıklar, Piyasa değeri/ defter değeri oranı, Tobin’in Q değeri, vb..) ana fikri ise hisse senedi piyasasının işletmeye verdiği değerin ne olduğunu tespit etmek, bunu işletmenin bilançosunda yer alan işletme değeri ile kıyaslayarak aradaki farkı belirlemektir. Finansal verilere dayalı ölçüm yöntemlerinin ortak özellikleri, entelektüel sermayenin genel bir karşılaştırılmasının yapılabilmesi için işletmelerin denetlenmiş finansal tablolarından türetilmeleri ve işletme tarafından benimsenen entelektüel sermaye tanımından bağımsız olmalarıdır. Brennan (2001) ‘in belirttiği gibi, bu ölçüm sistemleri makro planda olup sadece piyasanın işletmeye öngördüğü değerin fonksiyonu olarak hesap edilir. Bu nedenle tüm dünyada işletmeler finansal verilerle elde edilen değerlerin yanı sıra, entelektüel sermayelerinin özellikleri ve performansları hakkında uzun vadede daha stratejik bilgiler içeren entelektüel sermaye raporlama yöntemlerine başvurmaktadırlar (Brennan, 2001). 272

M. Shaikh‘in (2004) ‘‘Ölçemediğin bir şeyi yönetemezsin’’ ifadesi bize inşaat firmalarında entelektüel sermayeyi bir avantaja dönüştürecek entelektüel sermaye modellerini uygulamadan önce önemli olanın, bu değeri en doğru şekilde ölçmemiz olduğunu anlatmaktadır. Buradaki temel problem inşaat şirketleri için geliştirilmiş belli bir yöntemin olmamasıdır (Kululanga ve Mccaffer, 2001). Bu eksiklik inşaat şirketlerinde entelektüel sermaye yönetimi anlayışının var olmasının karşısında engel oluşturmaktadır. Bu nedenle bu çalışmanın amacı Türkiye’deki inşaat firmalarında entelektüel sermayeyi var olan finansal verilere dayalı entelektüel sermaye ölçüm yöntemleri bağlamında incelemektir. Bu çalışma kapsamında stanbul Menkul Kıymetler Borsası’nda işlem gören iki inşaat firmasının entelektüel sermaye düzeyleri “Hesaplanmış Maddi Olmayan Varlıklar Yöntemi (HMOV)”ile hesaplanmış ve karşılaştırılmıştır. Maddi olmayan varlıkların yapım firmalarındaki değerlerine ulaşmak, ileride şirket için rekabet avantajına dönüşecek entelektüel sermaye yönetiminin uygulanabilir bir yönetim stratejisi haline gelmesini sağlayacaktır. Entelektüel sermaye yönetimini inşaat şirketlerindeki yönetim anlayış ına en iyi şekilde entegre etmek bilgi ekonomisinin kaçınılmaz bir gerçeğidir.

Yapım Firmalarında Entelektüel Sermaye Kavramsal Altyapısı
lk olarak 1969 yılında John Kenneth Galbraith tarafından kullanılan ‘entelektüel sermaye’ kavramı, özellikle son on yıllık dönemde kavramsal ve endüstriyle ilişkili akademik yayınlar, konferans ve seminerlerin düzenlenmesiyle popülerlik kazanmıştır (Büyüközkan, 2002). Entelektüel sermayenin tüm dünyada kabul görmüş tek bir tanımı yoktur, birçok araştırmacı farklı açıdan entelektüel sermayeyi tanımlamaya çalışmıştır. Brooking (1996), entelektüel sermayeyi, “organizasyonun işlemesine olanak sağlayan bileşik maddi olmayan varlıklar” olarak tanımlamıştır. Klein ve Prusak (1997) ise, entelektüel sermayeyi “Daha yüksek değerlere sahip varlıkları yaratmada onları şekilendirecek, ele geçirecek ve harekete geçirecek entelektüel materyal” olarak tanımlamıştır. Bu tanımda, Klein ve Prusak maddi olamayan varlıklarla entelektüel sermaye arasındaki farkı ortaya çıkarmaya çalışmıştır. Entelektüel sermaye maddi olmayan varlıkları, bir başka deyişle entelektüel mülkiyeti, içine almaktadır burada fark yaratan nokta değer yaratmasıdır, bir başka deyiş le işletmenin içinde değer yaratan maddi olmayan varlıklar entelektüel sermayedir. Entelektüel sermaye maddi olmayan varlıkları de içinde barındıran daha geniş bir yapıya sahiptir. Tek düzen hesap planında maddi olmayan duran varlıkların izlendiği hesap grubu, ‘herhangi bir fiziksel varlığı bulunmayan ve işletmenin belli bir şekilde yararlandığ ı veya yararlanmayı hedeflediği aktifleştiren giderler ile belli koşullar altında hukuken himaye gören ve şerefiyelerin izlendiği hesap grubu’ olarak tanımlanmaktadır (Kotar,1995). Bu hesap grubunda şu kalemler yer alır: Haklar, Şerefiye, Kuruluş ve Örgütlenme Giderleri, Araştırma ve Geliştirme Giderleri, Özel Maliyetler, Birikmiş Amortismanlar ve Verilen Avanslar. 273

Kotar’ın (1995)’de geleneksel muhasebe sistemi içinde tanımladığı maddi olmayan duran varlıklar kavramının içeriği, entelektüel sermaye kavramsal yapısının maddi olmayan duran varlıklara getirdiği yeni içerikten birçok yönüyle farklılıklar göstermektedir. Geleneksel muhasebe sistemi, entelektüel sermayeyi göz ardı etmektedir. nsan sermayesi, müşteri sermayesi, yapısal sermaye, büyüme ve yenilenme gibi unsurlar geleneksel muhasebe sistemi içinde yer almamaktadır. Entelektüel sermayenin gün ış ığına çıkarılması, ölçülmesi ve raporlanması inşaat firmalarına pek çok açıdan rekabet avantajı sağlayabilir. Entelektüel sermaye ölçümünün inşaat firmalarına sağlayacağı avantajlardan ilki, işletmenin görünmeyen entelektüel varlıklarının görünür hale getirilmesi, işletmenin kredi ve fon bulma∗ olanaklarını önemli ölçüde arttıracak olmasıdır. nşaat firmaları, kredi kurumlarına sahip oldukları entelektüel varlıkları (söz gelimi diğer işletmelere göre yüksek olan bir “iş görenlerinin becerilerini geliştirme hızı”nı) bir teminat olarak gösterebilirler. Bir diğer avantaj, yüksek piyasa değerine sahip bir inşaat firmasının, bu yüksek değerin kaynağını yatırımcılara bu şekilde göstermiş olacağıdır. Halka açık ya da açılmayı düşünen bir inşaat firmasının entelektüel sermayesini ve bunun gelecekte yaratacağı gelir potansiyelini göstermesi, firmanın hisse senetlerinin fiyat performansını arttırıcı etki yapacaktır. Son olarak, halka açık olmayan bir işletme herhangi bir amaçla değerlenirken ölçülmüş ve raporlanmış entelektüel sermayesi, satıcı iş letme için pazarlık unsuru olacak ve satış fiyatını arttırıcı etki yapacaktır ve işletmenin yeni ekonomi kurallarına uyum sağlamada, rakiplerine karşı ne durumda olduğunun analiz edilebilmesini, zayıf yönlerinin bulunarak geliştirici çabalara girişilebilmesini sağlayacaktır (Ertuğrul, 2006; [1]).

Metodoloji
Hesaplanmış Maddi Olmayan Varlıklar Yöntemi

Hesaplanmış maddi olmayan varlıklar metodunu Kellog ş daresi Okulu’na bağlı “NCI Research” adlı kuruluş geliştirmiştir. “NCI Research” kuruluşunun başı Thomas Parkinson, bir şirketin piyasa değerinin yalnız maddi varlıkları değil, şirketin maddi olmayan varlıklarına atfedilebilecek bir bileşeni de yansıttığı var sayımından hareket etmiştir. Maddi olamayan varlıkların değeri, bir şirketin benzer maddi varlıklara sahip ortalama bir rakipten daha iyi performans gösterme gücüne eşittir (Stewart, 1997). Hesaplanmış Maddi Olmayan Varlıklar yöntemi, maddi varlıkların getirisinin fazla kısmını hesaplar ve bu büyüklüğü, maddi olmayan varlıklara ilişkin getirinin payını belirlemede kullanır (Luthy, 1998). Bu işlemler sonucunda elde edilen değer, şirketin bilançoda görünmeyen varlıklarının hesaplanmış maddi olmayan değeridir. Ancak elde edilen rakam bu varlıkların piyasa değeri değildir. Piyasa değeri daha yüksek olacaktır,
*Türkiye Vakıflar Bankası T.A.O.’nın Planlama ve ktisadi Araştırmalar Grup Yönetmenliğince 2000 yılında yayınlanan Sektör Araştırmaları Serisi/ No:21/ nşaat Sektörü raporuna göre yurt dışı müteahhitlik hizmetleri sektörü yetkililerinden alınan bilgilere göre, yurt dışında pek çok projeyi gerçekleştiren Türk müteahhitlik sektörünün başta finansal sorunları olmak üzere, rekabet güçlerini azaltan bir takım sorunları bulunmaktadır. Kredi temininde güçlükler yaşanmaktadır, bunun sonucu rekabet güçlüğünü beraberinde getirmektedir. Yurt dışı pazarlarda faaliyet gösterecek firmalarda belli kriterler aranmaması sektörün uzun vadede imajını etkilemekte, kaliteden verilen ödün bir süre sonra iş yapılan pazarın kaybedilmesine kadar varan olumsuzlukları beraberinde getirmektedir.

274

çünkü söz konusu varlıkları sıfırdan kurmak da kendine başına bir değer yaratmaktadır. Bu değeri bilmemiz, düşük bir piyasa değeri/defter değerinin sönmeye yüz tutmuş bir işletmeyi mi, yoksa hisse senedine yansımamış gizli zenginliğe sahip bir işletmeyi mi gösterdiğine karar vermede yardımcı olmaktadır (Stewart, 1997). Hesaplanmış maddi olmayan varlıklar ölçümü finansal veriler kullanılarak uygulanan bir yöntemdir ve entelektüel sermayenin işletme bütününde yaklaşık para değerini belirlemeyi sağlar. Yöntem uygulanırken örneklem kümesindeki firmaların üç yıllık bilançosu ve konsolide gelir tablosu kullanılacaktır. Bu araştırma kapsamında, güncel olarak stanbul Menkul Kıymetler Borsası’nda işlem gören iki büyük ölçekli (çalışan sayısı > 500) inşaat firması incelenmiştir. Firmaların ikisi de çok merkezli bir yapıya sahiptir, faaliyet alanları çok çeşitlidir (alt yapı ve yol, konut, konut dışı bina, ağır inşaat, proje yönetimi) ve uluslararası projelerde yer almaktadırlar. Hesaplanmış Maddi Olmayan Varlıklar yönteminde firmanın entelektüel sermayesi yedi temel adımda elde edilir (Stewart, 1997). Birinci adımda, firmalar için gelir tablosundan söz konusu üç yıl için vergi öncesi ortalama kazançlar hesaplanır (bkz. Tablo 1). kinci adımda, firmaların bilançolarına bakılır ve üç yıl için yıl sonu ortalama maddi varlıkları hesap edilir (bkz. Tablo 2). Üçüncü adımda ise, varlıklardan sağlanan getiri oranını bulmak için kazançlar varlıklara bölünür (bkz. Tablo 3). Bunun için kar ortalaması, maddi varlıkların ortalama değerine bölünür ve maddi varlıkların getirisi bulunur. Dördüncü adımda, söz konusu üç yıl için, sektörün ortalama getiri oranı bulunur (%). Sektörün ortalama getirisi hesaplanırken, Gayrimenkul Yatırım Ortaklıkları (GYO) için 2002-2003 yılları arasında SPK tebliğli Tarihi Maliyetli (Seri XI No:1) bilanço ve Ayrıntılı Gelir Tablosu kullanılmıştır (bkz. Tablo 4). 2004 yılı verileri için Uluslararası Finansal Raporlama Standartları (UFRS)’e göre düzenlenmiş konsolide bilanço ve gelir tabloları kullanılmıştır. GYO’lar için 2002-2004 yılı verilerinin ortalamaları hesaplanmıştır. Sektörün ortalama getiri oranı hesaplanırken sektörde faaliyet gösteren ve mali tablo verilerine ulaşılabilen belli sayıda firma gereklidir. nşaat firmalarının borsada işlem görmemesi durumu inşaat firmalarının yıllık finansal raporlarına ulaşılmasını zorlaştırmaktadır. Bu nedenle faaliyet alanları ve yasal yükümlülükleri itibariyle benzer bir tablo çizen Gayrimenkul Yatırım Ortaklıkları’nın verileri kullanılarak sektörün tahmini maddi karlılık oranı hesaplanmıştır [4]. Dördüncü adımın ikinci aşamasında, üçüncü adımda elde edilen varlıklardan elde edilen kazanç oranları sektörün ortalama getiri oranıyla karşılaştırılır (bkz. Tablo 5). Buna göre B Firması’nın ‘Hesaplanmış maddi olmayan varlıklar yöntemi’yle yaklaşık entelektüel sermaye hesabına devam etmemek gerekmektedir. Bunun nedeni “Ek Getiri”nin B firması için eksi değerde çıkmasıdır. Beşinci adımda firmalar için ek getiri hesaplanır; bunun için sektörün ortalama getiri oranı şirketin maddi varlıklarıyla çarpılır (bkz. Tablo 6). Çıkan sonuç ortalama bir şirketin maddi varlıkların tutarından ne kadar kazanmış olacağını verir. Elde edilen rakam şirketin birinci adımda bulunan vergi öncesi kazançlarından çıkarılır. Bu şekilde, ek getiri bulunur. Bu rakam şirketin sektördeki ortalama bir firmaya göre varlıklarından ne kadar daha fazla kazandığını gösterir. B Firması’nın ek getirisi eksi değerde çıktığ ı için bu adımdan sonra hesaplamaya devam edilmeyecektir.

275

977 115.Ş. 115.259 Ortalama 2.027.899.192.Ş. 343.223 Ortalama 171.4 171.753 (*) Küsüratlar dikkate alınmamıştır.916 2.741 2.274.132.132.000 2003 94. Firma Adı 2002-2004 yılları için Ort.470 = %6.401.610 2.209 136.954.044 31. Firma Adı Varlıklardan Sağlanan Getiri Oranı (%) A Firması B Firması 3 yıl için Ort.779.470 YTL Sektörün Maddi Varlık Karlılık Oranı: 385.132.845 A Firması nşaat ve Sanayi A. 171.472.753 B Firması A. Tablo 4 Üç Yıl çin Sektörün Ortalama Getiri Oranı.Ş.179 26.632 / 5.060.753 Tablo 3 Üç Yıl çin Varlıklardan Sağlanan Getiri Oranı Hesabı*. 16.329.583. Yıllar Maddi A Firması Varlıklar irketi(*) B Firması 2002 403.954.254 135.036. 56.Ş 717. Vergi Öncesi Kar (YTL) 2002-2004 yılları için Ortalama Maddi Varlıklar (YTL) B Firması nşaat Ticaret A.998. 2.093.386.235.615.977 115.515.Ş.818.583.281. 9.413.960.632 YTL 5.020.634.332 hlas A.092 67.923 121.Ş 2.429.323 Alarko A.741 Tablo 2 Üç Yıl çin Yıl Sonu Ortalama Maddi Varlıklar (Net Aktif Değeri.669.654 Yapı Kredi Koray A.954.000 2004 365.779.132.779.329.671 963.Ş.000 2003 494.741 2.558 ş A.964 22.440. Vergi Öncesi Kazanç(1) 3 yıl için Ortalama Maddi Varlıklar (2) (1) / (2) %8 %5.796.787 Vakıf A.243 3.9 ≈% 7 276 .977 2.042 122.047.645.633 EGS A.281.281.975 Garanti A.132.YTL). Vergi Öncesi Kar Yıllar A Firması B Firması 2002 56.583.401.842.Ş.515.Ş 9.499.000 2004 5.610 Toplam 385.444.883 76.288.132.Ş.610 2.Tablo 1 Üç Yıl çin Vergi Öncesi Ortalama Kar Hesabı.577 678.717.843.678 177.

753 x %7= Ortalama şletme Maddi Varlık Kazancı 149. amortisman maliyeti.9 ≈% 7 Sonuç %8 > %7 %5.Tablo 5 Varlıklardan elde edilen kazanç oranlarını sektörün ortalama getiri oranıyla karşılaştırılması.977 -149. Ancak incelenen dönemde kurumlar vergisi ve fon payları %33 oranında gerçekleşmiştir [2].933 = 15.477.779.583.294. maddi veya maddi olmayan varlıklardan oluşan özsermaye bütününde hedef ‘kabul edilebilir karlılığı’ yakalamaktır.33.405.583. Vergiden Arındırılmış Ek getiri (A Firması) = 22.4 < %7 %8 %5.. Bunu yapmak için ek getiriyi.132. Vergi mevzuatı ve kanunlarında oldukça sık değişikliklerin yapıldığı ülkemizde 2005 yılından sonra kurumlar vergisi ve işletme vergilerinde indirimler yapılmıştır.1997).610 2.741-149.862 Ek Getiri= şletmenin Ort.472 (YTL) Yedinci yani son adımda ek getirinin şirketteki net değeri hesaplanır.999. Bu çalış mada hesaplanması ve uygulanışı açısından öz sermaye-alternatif maliyet yöntemi uygulanmıştır.405 YTL 115. Vergi sonrası geliri elde etmek için çıkan sonuç ek getiriden çıkarılır.281.121 YTL < 0 A Firması B Firması Ek getiri hesabından sonra gelen altıncı adımda is ek getiri vergiden arındırılır.779. şletmelerde özsermaye (sermaye) maliyeti hesaplaması oldukça teknik bir konu olup öz sermaye-alternatif maliyet yöntemi. şirketin sermaye maliyeti gibi uygun bir orana bölmek gerekir(Stewart.933 22. Vergi Öncesi Kazancı – Ort.7.862= .610 x %7= 2.954.572= 22.vb. pay senedi çıkarılması yoluyla sağlanmış kaynakların maliyeti. Şirket Adı A Firması B Firması Varlıklardan Sağlanan Getiri Oranı (%) Sektörün Ortalama Getiri Oranı %6..132.405 x %33 = 7.477. Hiçbir işletme bilerek zarar edeceği bir iş veya sermaye kaybı yaşamak istemez özellikle inşaat sektörünü gibi ciddi maddi duran varlık ve sermaye gerektiren işletmelerde elde edilen fonların veya özsermayenin ‘risksiz getiri oranları’ dikkatli takip edilmelidir.280.753 Sektörün Ortalama Getiri oranıyla çarpılması 2. 2002-2004 yılları Ortalama Maddi Varlık Değeri 2. .660.660.294. Bu rakam maddi olmayan varlıklara atfedilecek primdir.132. gibi hesaplama yöntemlerini kullanmak mümkündür.572 149.182. şletmelerin kendi yarattıkları veya kuruluş aşamasında koydukları. 277 .132. Bunun için ilk olarak üç yılın vergi oranları ortalaması bulunur ve bu oran ek getiriyle çarpılır.4 Tablo 6 Ek Getiri Hesabı. şletme Maddi Kazancı 171.280.660. Kabul edilebilir karlılık aynı zamanda yeni yatırımlar için sermayenin marjinal maliyeti veya iç verim oranı olarak da hesaplanabilir. kinci olarak ek getirinin vergiden arındırılması iş lemi gerçekleştirilir.

472/ ~ 0. Ne var ki. tutar olarak firmaların entelektüel sermaye değerine ulaşılmıştır. Bu durum da Türk 278 . aynı zamanda piyasa değeri. literatürde geliştirilmiş entelektüel sermaye ölçüm yöntemlerinin inşaat firmaları üzerinde uygulanabilirliğini araştırılmış ve süreç içindeki problemleri açığa çıkarmıştır. 2002 yılı için TRT050203T18 tanımlı bir yıl vadeli devlet tahvili nominal faiz oranı:%69.944 YTL Ek kazanç tutarının ortalama ağırlıklı sermaye maliyetine bölünmesiyle. bu ölçüm yöntemlerinin yapım firmalarına adapte edilmesi bazı zorlukları içermektedir. Analizimizde 2002-2004 yılları arasında aşağıda belirtilen hazine bonosu ve devlet tahvili faiz oranları alınmıştır [5].182. Finansal verilere göre alınan bu sonuç. Bunun nedeni entelektüel sermayenin bilançolara henüz tam anlamıyla yansımamasıdır. B Firması’ndan yüksektir. niteliksel analizde farklı olabilir. şletme sermaye ve yeni yatırım karlılığında baz değer olarak alınan bu oran firmanın sadece entelektüel sermayesinin hesaplanmasında önemli bir etkiye sahip olmakla kalmayıp. Buna göre: Entelektüel Sermaye Değeri (ESD) A Firması = 30. Gayrimenkul Yatırım Ortaklıkları ise daha fazladır. Ancak sonuçlar. ortakların elde edeceği karlar(kar payı). Buna gore ek getirinin şimdiki değeri bulunur. Sonuç Yönetim Bilimi.50 = 30. Araştırma sürecinde. firmalar arasında karşılaştırma yapmaya olanak vermesi açısından anlamlıdır. inşaat firmalarının borsada işlem görme azlığı dikkat çekmiştir.12 olarak bulunur.71 Makro ekonomik ve sektörel gelişmelerinde faiz oranları içinde olduğu varsayımı ile ilgili 3 yıl için ortalama alternatif maliyet %50. verim ve karlık üzerinde de doğrudan etkili olmaktadır. Ek Getirinin Net Değeri (A Firması) = 15. Hesaplanmış maddi olmayan varlıklar yöntemiyle alınan sonuca göre A Firması’nın bu yöntemle ulaşılan entelektüel sermaye değeri. Yinede bu yöntemlerin yapım firmalarına uyarlanması ve uygulanması inşaat sektörünün gelişmesi ve yenilikleri bünyesine katması açısından önem kazanmaktadır. Bu çalışma.364.944 YTL ESD(A Firması) > ESD (B Firması) olarak belirlenmiştir.54 2003 yılı için TRT031203T34 tanımlı bir yıl vadeli devlet tahvili nominal faiz oranı:%51. literatürde gerek niteliksel gerekse finansal verilere dayalı birçok entelektüel sermaye ölçüm yöntemi geliştirmiştir.Türkiye de risksiz getiri oranını bulmakta ve sermaye(yeni yatırım maliyeti) hesaplamasında baz olarak Hazinenin ihraç ettiği yıllık Hazine Bonosu veya Devlet Tahvili Faiz oranı kıstas olarak alınmaktadır.364. stanbul Menkul Kıymetler Borsası’nda işlem gören inşaat firması sayısı iki olarak belirlenmiştir.11 2004 yılı için TRT060705T10 tanımlı bir yıl vadeli devlet tahvili nominal faiz oranı:%29.

Kalder Forum. Yüksek Lisans Tezi. Türk inşaat firmalarının uluslar arası piyasalarda da rekabet avantajı elde etmesini sağlayacak ve daha gerçekçi entelektüel sermaye değerlerine ulaşmamızı sağlayacaktır. N.Doç. Notlar (1) A Firması ‘nın 2002. M. Büyüközkan. örgüt kültürü ve alışkanlıkları. 2002).3 olan enflasyon oranına göre değerler düzeltilmiştir[3]. A Firması ‘nın 2004. T.18-32. G.. Şirket. (2001) Reporting Intellectual Capital in Annual Reports: Evidence from Ireland. (2002) Entelektüel Sermayenin Temel Finansal Tablolar Aracılığıyla Sunulması. Accounting Auditing & Accountability Journal 14(4) pp 423-424. kullandığı teknolojiler. pp. nşaat sektörünün yapısı ve firmaların ölçeği düşünüldüğünde sektör ortalamalarının sektörün kendi örgütleri tarafından ya da kamu eliyle üretilmesi gerektiğine inanılmaktadır. Böylesi bir ek. Daştan. entelektüel değerlerin finansal tablolara ek olarak “Entelektüel Sermaye Tablosu” olarak yer alması sağlanmalıdır (Çıkrıkçı. (2) B Firması’nın 2002-2004 yıllarına ait Sermaye Piyasası Kurulu tebliğlerine göre düzenlenmiş.43. yetenekli ve uzmanlaşmış çalışanları. sektörün bilgi ihtiyacını en iyi şekilde karşılayacaktır. Yalnızca entelektüel sermayenin hesaplanmasında değil diğer konularda da sektör ortalamalarına ihtiyaç duyulmaktadır. enflasyon düzeltmesi uygulanmış Özet Gelir Tablosu’ndan faydalanılmıştır[3]. Bankacılar Dergisi.2003 yılına ait Tarihi Maliyetli (Seri XI No:1) bağımsız denetimden geçmiş Ayrıntılı Gelir Tablosu’ndan elde edilmiş değerlerdir. Sayı. müşteri kazanımları ve kurduğu iyi ilişkilerle yenilenmeye başlayacak ve mikro ölçekte firma düzeyinde de rekabet avantajı elde edecektir. Çıkrıkçı.Dr. Yıldız Teknik Üniversitesi. (2007). Nisan-MayısHaziran. Ercan. Kaynaklar Brennan. (2002) Entelektüel Sermaye Yönetimi. yeni yönetim anlayışları.. dan: Yrd. Türk Tekdüzen Muhasebe Sistemi içerisinde. A. derin sektör bilgileri ve know-how. Fen Bilimleri Enstitüsü. s:35-44. Entelektüel sermayenin inşaat sektöründe uygulanan bir strateji haline gelmesi ve finansal raporlara ek olarak sunulması. (3) B Firması’nın 2004 yılına ilişkin gelir tablosu enflasyon oranında düzenlendiği için 2004 yılı Üretici Fiyat Endeksi (ÜFE) verilerine göre % 15.2005 yılına ait Konsolide Gelir Tablosu kaynak olarak kullanılmıştır[3]. Almula Köksal 279 . Daştan. Türkiye’deki nşaat Firmaları’na Entelektüel Sermaye Ölçüm Yöntemlerinin Uygulanmsı Üzerine Bir Araştırma.inşaat firmalarının kurumsallaşma sürecindeki problemlere işaret etmektedir.

bilgiyonetimi.M. Stewart T.A. Brookings Institution Press.gov. Mayıs. (1997) Intellectual Capital: The New Wealth of Organizations.tuik.1309-1318. s. (1998). (2001) Intangibles Management.tcmb. Bursa.tr. Intellectual capital and its measurement. Mccaffer R. Engineering.. Rodriguez L. The Journal of American Academy of Business.. Construction and Architectural Management. (2002) Intangible Resources and Construction Firm.Kululanga G. nternet Kaynakları [1] Ertuğurul. ngiltere. Fifth International Congress on Advances in Civil Engineering. Journal of Intellectual Capital. www. [3] www. Kotar E. 2007 [4] www. Measurement.tr. Kale S. Lev B. s:35. Çivici T. Nisan. 2007. Utah USA. 8 (5/6) pp 346-354.tr/evdes/dibs/istih/2004xls. and Reporting.tr. J. 105-126.www. Nicholas Brealey Publishing . (2005) Situation of Intangible Assets in Spanish Firms: an Empirical Analysis.imkb. 2007 [5] hale Yöntemi ile Satılan Hazine Bonosu ve Devlet Tahvili Faiz Oranı Tablosu.K.gov. 4 (1/2). D. http://www.M. stanbul Technical University.gov. Shaikh. (1996) Intellectual Capital.org/cm/pages/mkl_gos. 2007 280 .gelirler. (2001) Measuring knowledge management for construction organizations. Nisan.H. Mayıs [2] VUK ve Kurumlar Vergisi Kanunu. Ekin Kitabevi Yayınları.. (2004) Measuring and Reporting of Intellectual Capital Performance Analysis. A. London. Brooking. Washington.C. stanbul.Thomas Business Press. (1995) Genel Muhasebe. 6 (1) pp. Mayıs. Luthy D. Utah State University. Proceedings of the Asian Pacific Interdisciplinary Research in Accounting Conference (APIRA). Logan.gov. (2006) Entelektüel Sermayenin Ölçülmesi ve Raporlanması.php?nt=183. Londra. Gallego I.

Araştırmada inşaat sektöründe farklı tipteki projelerde (yol. Mersin Yenişehir Belediyesi. Müh. Anahtar Kelimeler: hale. ş kapasitesi. Günümüzde artan rekabet ortamında inşaat şirketlerinin bu amaca ulaşabilmeleri daha da önem kazanmaktadır. Bu noktada iş sahibi olan kiş i veya kuruluş yapmayı hedeflediği yatırımın en yüksek kalitede daha uygun şartlarla kavuşmayı hedeflerken. Ancak bu ölçütlerin etkisinin firmanın bazı öznitelikleri ile bağıntılı olarak değiştiği de belirlenmiştir. 281 . Hatay Yük. Giriş Kamu ve özel sektör yatırım planlarının gerçekleştirilmesinde ihalelere çıkarak en uygun şekilde bu yatırımlarını gerçekleştirme yoluna giderler.Yüklenici Firmaların Uyguladıkları Teklif Stratejilerinin ve Firma Özniteliklerinin Bu Sürece Etkilerinin ncelenmesi Hilmi Coşkun Yrd. statistiksel analiz sonucunda ihaleye giriş kararını en çok oranda işin türünün ve en az oranda ise teminat miktarının etkilediği bulunmuştur. Dr. Mersin Nesrin Katırcı Öz Kamu ve özel sektör yatırım planlarının gerçekleştirilmesinde iş sahibinin hedefi olan en yüksek kalitenin en uygun fiyatla elde edilmesi genelde ihale dediğimiz süreç sonunda oluşmaktadır. mar ve Şehircilik Müdürlüğü çel. nş. Böyle bir ortamda isteklilerin amacı öncelikli olarak bu ihaleyi kazanmak olmalıdır. Örneğin. verilecek teminatın miktarının ihaleye giriş kararını yüksek oranda etkilediği görülmüştür. firma personel sayısı artışı yani firma büyüklüğünün artışı ele alındığında. Teminat miktarı. ş türü. Çalış ma için seçilen yüklenici firmalara anket kapsamında 22 adet ölçütün ihalelere giriş kararlarını ne ölçüde etkilediği sorulmuştur. Mustafa Kemal Üniversitesi Mühendislik Fakültesi nşaat Mühendisliği Bölümü skenderun. Yüklenici firmalar da varlıklarını sürdürebilmek için bu faaliyetlere katılırlar. su ve konut gibi) iş yapmakta olan firmaların ihale stratejileri bir anket çalış ması kapsamında ele alınmıştır. bu yatırımı yapmayı üstlenen firma bu işten en yüksek kazançla çıkmayı amaçlar. ihaleye girişte işin türüne verilen önem azalmaktadır. Uygun teklif. Bu da ancak inşaat şirketlerinin iş alma sürecinde dikkat etmeleri gereken noktaları saptamak ve bunların pratikte uygulanabilirliğini belirlemekle mümkün olacaktır. firma şantiye sayısı arttıkça yani firma iş kapasitesi büyüdükçe. Doç. Bu husus araştırmanın birincil amacıdır. Araştırmanın bir diğer amacı ise halen yükleniciler tarafından genel olarak sübjektif olarak yapılan ihale başvuru sürecinin daha objektif kriterlerle değerlendirilmesi yönünde yüklenicilerin yararlanabileceği bir çalış ma ortaya koymaktır. Bir başka örnek olarak.

L TERATÜR TARAMASI Herhangi bir firmanın bir ihale için teklif hazırlaması hayati bir karar sürecidir. Günümüzde artan rekabet ortamında inşaat şirketlerinin bu amaca ulaşabilmeleri daha da önem kazanmıştır. Friedman teklifte öngörülen kar ile ihalenin kazanılması arasındaki ilişkiyi ortaya koymuştur. Bu sayede firma sektör içindeki gücünü ve nerede olduğunu da ortaya koymaktadır. Farklı araştırmacılar tarafından. bir yüklenicinin ihaleyi kazanabilmesi için teklifinin diğer bütün rakip tekliflerden düşük olması prensibinden hareket ederek. Çünkü bu yüklenici firmalar varlıklarını devam ettirmek için ihalelere katılmak zorundadır.ş sahibinin hedefi olan en yüksek kalitenin en uygun fiyatla elde edilmesi genelde ihale dediğimiz süreç sonunda oluşmaktadır. o andaki mali durumları ve yüklenmiş bulundukları iş miktarına göre değişmektedir (5). rakiplerinin geçmiş ihalelere ait verilerinden yararlanarak yüklenicinin rakiplerini yenme olasılığının tek tek bulunması incelenmiştir (2-4). hale denildiğinde iş sahibinin işi yapmaya istekli olanlar arasında bir nevi yarışma denilebilecek şekilde istekliler arasında karşılaştırma yapabilmesi anlaşılır. bu anket çalışmasında dikkat edilecek konuların belirlenmesi. Anket sonuçlarının değerlendirilmesi ve yüklenicilere yardımcı olunabilecek konularda sonuçlara ulaşılabilmesi. Farklı yüklenicilerin işi alma arzuları. 2. ÇALIŞMANIN AMACI nşaat şirketleri de diğer ticari işletmeler gibi hayatta kalabilmek için iş almak ve bu işlerden kar elde etmek isterler. KAPSAM Bu çalışmanın kapsamı aşağıda belirtildiği şekilde belirlenmiştir: 1. Yüklenici firmalar iş alamazlarsa veya bir işi uygun olmayan bir bedelle yüklenirse geleceği tehlikeye girer. Böyle bir ortamda isteklilerin amacı da öncelikli olarak bu ihaleyi kazanmaktır. Hazırlanacak veri tabanı için anket çalışması yapılması. Tüm ticari firmaların temel amacı iş 282 . anket çalışmasının yerine getirilmesi. Bu çalışmanın amacı inşaat şirketlerinin iş alma sürecinde dikkat etmeleri gereken noktaları belirlemek ve bunların pratikte uygulanabilirliğini belirlemektir. nşat endüstrisindeki rekabet sistemi ile ilgili ilk çalışma 1956’da Friedman tarafından yapılmıştır (1). 3. Ayrıca şirketlerin varlığını sürdürmelerinin yanında ihale süreci önemli bir performans göstergesidir. Bu firmaların seçilmesindeki başlıca kriter gerekli verilere daha rahat ulaşılmasıdır. Görüşme yapılacak firmaların belirlenmesi: Bu çalışmada Türkiye’de faaliyet gösteren ve genelde kamu ihalelerine katılan orta ve küçük ölçekteki firmalar seçilmiştir. Bu araştırmanın bir diğer amacı ise halen yükleniciler tarafından genel olarak sübjektif olarak yapılan ihale başvuru sürecinin daha objektif kriterlerle değerlendirilmesi yönünde yüklenicilerin yararlanabileceği bir çalışma ortaya koymaktır.

mal sahibi ve o anda teklif verilen projelerin sayısı açısından fiyatta başarılı olma olasılığı irdelenir (11). firmanın fiyat hazırlamaya başlayıp başlamamasını belirlemek açısından incelemektir. Genel olarak yükleniciler yeterince düşük teklif sunarlarsa iş i kolayca alacaklarına kendilerini inandırır. Bu kişiler genellikle iflasa ilk gidenler olurlar. • Düşük teklif veren isteklileri iflas etme konusunda genellikle yüksek teklif verenler izler. yüklenici firmanın üst düzey yönetiminin ilk adımı projeyi.yapmaktır. bunlar: • Çok düşük teklif veren olmak genellikle arzu edilmez. o andaki iş gücü. dolayısıyla uygun bir teklif hazırlamak gerekmektedir (6). Buradaki ‘strateji problemi’ yüklenicinin kazanma şansını maksimum kılan ve aynı zamanda en çok karı sağlayan teklifi bulmak şeklindedir (13). • Beklenen kayıpları minimumda tutmak. işi alabilmek. Diğer yönden inşaat sektörünün hızlı geliş mesine paralel olarak sektörde çalışan firma sayısının artması. Bu da ihaleye giriş kararının ne kadar ciddi bir faaliyet olduğunun göstergesidir. Yüksek kar etmeyi denemek hiçbir iş alamamak sonucunu doğurabilir (14). ş yapmanın gayesi kar etmektir ve hiçbir iş hacmi ortalama bir karın yerini tutamaz (15). hale sürecinde yüklenici inşaat firmaları açısından aslında iki temel karar verme problemi vardır. Ama çok düşük teklif verildiğinde de muhtemelen elde edilecek kar çok az belki de hiç olmayacaktır. 2. gelecekteki olası iş yükü. Teklif hazırlama sürecinde stratejik planlamanın genelde yükleniciler tarafından ihmal edilmesinin nedeni. • Sadece iş yapmış olmak için iş yapmak pek doğru değildir. teklif edilen indirim oranı ile ihaleyi alma arasında doğrudan bir ilişki olduğu prensibine dayanmaktadır. halelere katılmak istenildiğinde veya teklif daveti alındığında. ş için uygun teklif fiyatı oluşturabilmektir (8). Bu incelemede. • Rakiplerin karlarını minimum kılmak. Uygun ihale stratejisini geliştirmek için vurgulanması gereken bazı önemli noktalar vardır. Teklifi aynı anda hem kar edecek kadar yüksek. hem de işi alacak kadar da düşük tutmaktır. • Zararına dahi olsa ihaleyi kazanmak (10). Bu karar problemleri: 1. • Yatırımın belli bir kısmını geri almak. • Kar etmenin tek yolu her işe belli bir karla teklif vermektir. sektörün sermaye temelinin düşük olması ve bu yüzden sabit varlıklarla yapılan büyük yatırımlar için planlamanın gerekli olmamasıdır (16). Bu tür firmaların strateji yokluğu sonucunda 283 . Yüklenicilerin ihaleye girişlerindeki olası hedefleri şunlardır: • Beklenen karı maksimum yapmak.Uygun işi saptayabilmek (7). ş yapabilmek için. bu tekliflerin maliyetleri bile karşılayamamasına ve bu sebeple de planlanan yatırımların gecikmesine ve maliyet artışlarına sebep olmaktadır. Başka bir neden de yüklenicilerin pazar üzerinde denetime sahip olmadıklarını ve sadece müşterilerin kendilerinden teklif isteklerine cevap vermek durumunda olduklarını düşünmeleridir. projenin yeri ve yapısı. Ayrıca işin ve projenin büyüklüğüne göre uygun fiyatın belirlenebilmesi için hazırlanan teklif dosyaları toplam imalat bedelinin %1’i gibi ciddi bir miktar tutmaktadır (12). piyasa koşulları. firmanın teknik. mali ve yönetim kapasitesi. halenin sonucu hakkında genel kabul gören yaklaşım. teknik açıdan yetersiz olan bazı firmaların varlığını sürdürebilmek için çoğu kez büyük indirimler teklif etmelerine.

Şirketin performansını değerlendirmek ve bunu rakiplerle karşılaştırmak. su ve konut gibi) iş yapmakta olan firmaların ihale stratejileri bir anket çalış ması kapsamında ele alındı. firmanın aşırı iş yüklenmesi gibi) olabilir. 2. Gelecekte birçok iş için potansiyel iş kaynağı olabilecek mal sahibi ve girişimleri kazanmak. 5. projeyi değerlendirirken bu tür risk faktörlerini de göz önüne almak zorundadır. konuya teknik yaklaşan birçok firmanın iş i alamamasına veya iş alabilmek için de diğer tekliflere benzer tutum takınmak zorunda kalmalarına sebep olmaktadır (17). Bu firmalar için herhangi bir strateji olmadığını veya bilinçsizce sadece tek bir stratejinin -işi her ne pahasına olursa olsun almak. Zararı en aza indirmek. Geliştirilen stratejilerin amacı. 4. ANKET ÇALIŞMASI nşaat sektöründe farklı tipteki projelerde (yol. 3. Çalışma için seçilen firmaların uyguladıkları ihale stratejilerinin önceden belirlenmiş olan 22 adet 284 . 6. Yüklenici firma üst yönetimi. Uzun vadede teklif verme stratejisi.Bir projenin finanssal performansını teklif verme aşamasında tahmin edilen maliyetlerle karşılaştırmak. haleye giren firmaların birbirinden habersiz fiyat teklifi verdiği varsayılır. Bu stratejiler ise genelde tecrübe ile elde edilen yöntemlerin ve sezgilerin bir bileşkesidir. 4.Ekonomik sınırlar içerisinde firmanın inşaat hızı ve kalitesi gibi konularda prestij yaratmak.Ciro için belirlenmiş hedefleri korumak . Projedeki karı maksimize etmek. sözleşmenin büyüklüğü ve coğrafik bölge bakımından uygun bir pazar saptamak. Bunlar firmaların elinde olmayan riskler olabildiği gibi firmalardan kaynaklanan riskler de (projenin kötü yönetilmesi. Prestij projeleri üstlenerek işveren ve yöneticiler üzerinde kişisel statü yaratmak. Yükleniciler genelde teklif verirken kendilerince belirlemiş oldukları bir stratejiyi uygularlar. deneyimsizlik. 2. firmanın sektörde rakip güçlere karşı kendisini en iyi şekilde savunabileceği bir konum elde etmektir. Yüklenici inşaat firmaları için risk faktörleri de çeşitlidir. Yeni bir coğrafi bölgeye giriş yapmak.çoğu kez haksız rekabet sayılabilecek teklifler vermeleri. Çünkü işi alıp almamak bu süreç içindeki firma davranışlarıyla yakından bağlantılıdır. 5. Firmanın üretim yapmasını ve işgücü istihdam etmesini sağlamak. şin türü. aşağıdaki hedeflerin belirlenmesi olarak özetlenebilir (18): 1. 3.uygulandığını söylemek mümkün olmaktadır. Firma sermayesinin geri dönüşümünü hızlandırmak. Teklif verilen belli bir proje için değerlendirdiğimizde ise teklif vermedeki stratejiler şunlardır (19): 1. Sonuçta ihaleye hazırlanma veya teklif hazırlama süreci yükleniciler tarafından önemsenmesi gereken bir dönemdir. yüklenicinin teknik yetersizliği. 7.

Sorulara verilen puanlara göre yükleniciler için ölçütlerin önem sıralaması Tablo 1’de verilmektedir. Firmaların anket sorularını 1’den 10’ a dek bir ölçekte puanlandırması istendi.81 6. 285 . Bunların bir kısmında posta ve e-postayla geri dönüş olmuş ve diğer kısmında ise birebir görüşülerek sonuçlara ulaşılmıştır.ölçütten hangileri tarafından etkilendiği istatistiksel olarak değerlendirildi.25 6.62 3.08 Literatürde firmaların rakiplerinin izlemekte oldukları stratejiler ve ihalelere yaklaşımları konusunda bir analiz yapmaları tavsiye edilmektedir.69 2.00 5.31 St.56 9.93 2.66 2.69 2.36 3. Yanıt olarak 1 puan verilmesi sorulan ölçütün teklif verme sürecinde etkili olmadığı ve 10 puan verilmesi ise ölçütün teklif üzerinde çok etkili olduğu anlamına gelmektedir.06 5.06 7. Tablo 1 ‘e göre stratejik olarak ihalelere giriş kararı verilmesinde en önemli etken olarak “işin türü” gösterilirken.71 2.79 2.94 2. Ortalama değerlere göre sıralanmış ölçütler Sıra No 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 Ölçüt teminat miktarı yeni personel istihdamı rakip firmalar şantiyenin firma merkezine uzaklığı iş yapılacak idare işin alınmamasının maliyeti yapılacak işin süresi teklif bilgilerinin detayları yeni bir işveren projenin detay derecesi iklim ve topoğrafik özellikler ihalenin şekli ülkenin ekonomik durumu firmanın mali durumu firmanın makine parkı ülkenin siyasi durumu işverenin mali gücü ve hakediş ödeme koşulları prestij derecesi firmanın teknik kadrosu keşif bedeli iş ile ilgili tecrübe işin türü Ortalama 2. 5 tanesi hem alt hem de üst yapı işlerinde.44 7. ortalama=3. Sapma 2.75 5. Tablo 1. Bu çalış ma kapsamında 65 adet anket dağıtılmış ancak bunların 20 tanesinden sonuç elde edilmiştir. 2 tanesi ise mekanik işlerde deneyimlidir.50 4.50 puan)ankete katılan firmaların çoğu ihaleyi sadece işveren ve kendisi arasında bir faaliyet olarak görmektedir.42 2.19 7.99 2.85 2.78 2. Araştırmaya katılan firmalardan 10 tanesi sadece üst yapı işlerinde.13 5.21 2. yapılan puanlamanın ölçüt bazında ortalamalarının ve standart sapmalarının hesaplanması ile yapıldı.69 2.00 5.08 2.06 6. Ancak.81 5.63 5. en az öneme sahip ölçüt “teminat miktarı” belirtilmektedir.44 7.12 1.59 3.24 2.77 2. ANKET DEĞERLEND RMES lk değerlendirme.13 6. 3 tanesi yol ve üst yapı işlerinde.25 5. Tablo 1’e göre (sıra no:3.94 3.01 3.38 7.38 3. Anketi yanıtlayan firmalar için gizlilik ilkesi uygulanmıştır.

Firma personel sayıları ile ölçütler arasındaki korelasyon katsayıları Sıra No 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 Ölçüt iş yapılacak idare işin türü işverenin mali gücü ve hakediş ödeme koşulları iş ile ilgili tecrübe keşif bedeli yapılacak işin süresi projenin detay derecesi işin alınmamasının maliyeti şantiyenin firma merkezine uzaklığı teklif bilgilerinin detayları firmanın makine parkı firmanın teknik kadrosu ülkenin siyasi durumu prestij derecesi iklim ve topoğrafik özellikler ülkenin ekonomik durumu yeni bir işveren firmanın mali durumu ihalenin şekli yeni personel istihdamı rakip firmalar teminat miktarı r -0.38 puan) yeni personel istihdamı daha az önemsenmiştir (Tablo 1.56 0.82 Tablo 2’ye göre ihale stratejileri belirlenirken “işin teminat miktarı” büyük firmalardaki karar mekanizmalarında daha önemli olmaktadır.25 0. sıra no:2. ortalama=7.38 puan). firma büyüdükçe (personel sayısı arttıkça) iş için istenilen teminat miktarına verilen önemde artmaktadır. Firmaların bazı öznitelikleri ile ihale stratejileri arasındaki ilişkiler de istatistiksel olarak incelendi.45 0.31 0. Firmaların teklif verme kararlarını. Şantiyenin firma merkezine uzaklığının yönetimin etkinliğini azaltacağı düşünülürken anket sonuçlarında bu faktörün ihaleye girişte karar vermeyi çok etkilemediğ i görülmüştür (Tablo 1.20 0.26 0.30 0. Bu değişkenler arasındaki ilişkinin belirlenmesinde korelasyon katsayısı (r) hesaplandı ve her bir öznitelik için ayrı ayrı olarak sıralanıp tablolaştırıldı. işin alınması veya alınmaması durumunda gelecek yükler geri planda tutulmuştur. Tablo 2’de firma çalışan personel sayısı ile ölçütler arasındaki korelasyon katsayıları tek tek ele alınıp sıralama yapıldı.13 0.07 0.31 0.32 0. sıra no:19. sıra no:6. O anki iş için belirsizlikler.32 0.32 0. Firmanın çalışan personel sayısı firma büyüklüğünü gösterirken. ortalama=3. Tablo 2. sıra no:4. ortalama=5. varlıklarını sürdürmelerinin ana faktörü olan mali konuların daha çok etkilediği görülmüştür.Teklif dosyası hazırlanmasının ihale bedelinin içinde çokta küçümsenmeyecek bir değer olduğu öngörülürken firmaların çoğunun bu kaybı göz ardı ettiği görülmüştür (Tablo 1. ortalama=4. Benzer şekilde ihalelerde firmanın teknik kadrosunun ihaleye giriş için önemli olduğu görülürken (Tablo 1.30 0.19 0.35 0. şantiye sayısı firmanın iş kapasitesini göstermektedir. Tüm yüklenicilerin ilk baştaki odak noktalarının mali kaygılar ve sektördeki konum olduğu söylenebilir.39 0.59 0.09 0.00 puan).23 0. 286 . Bir başka deyişle.81 puan).17 0. Bu firma öznitelikleri olarak firmada çalışan veya personel sayısı ve firmanın halihazırdaki şantiye sayısı ele alındı.

00 0. Bu sıralamaya göre istenilen teminat miktarı yine en önemli faktörlerden biri olarak görünmektedir.32 -0. Bu da demek oluyor ki günümüzde hala bu 287 . fiyat analizci.01 0.11 0. yapılan bu çalışmada daha çok orta ve küçük ölçekli firmalarla anket düzenlendiği ve bunun da sonucu bu yönde etkilediği düşünülebilir. Bu tür personel sayısı açısından büyük sayılacak firmalar ihalelere girişte “iş yapılacak idare”nin kim olduğu dahil çoğu özellik fazla önem taşımamaktadır. beş tanesinde yönetim kurulunca karara bağlandığı. Bazı firmalarda ise ihaleye hazırlıkta keşifçi. Tablo 1 ve Tablo 3 karşılaştırıldıklarında her ikisinde de “işin türü” ve “teminat miktarı” ölçütlerinin uç noktalarda yer aldıkları görülmektedir.44 -0. Tablo 3. bir tanesinde keşifçilerin.28 -0. Bu noktada yukarıdaki değerlendirmeler ışığında ihale stratejisi belirlenirken en önemli ölçütün teminat miktarı olduğu söylenilebilir.09 0.05 0. bu firmaların üçünde kararı merkez mühendisleri ve genel müdürün birlikte verdiği belirtilmiştir.06 0.15 0. Ankette firmalara teklif hazırlama bölümlerinin varlığı ve kimlerden oluştuğuna dair sorulan soruya bu konu ile ilgili personellerinin olduğuna dair bilgi verilmiştir. Altı tanesinde kararın genel müdür tarafından verildiği.14 0. tahmin hesapçı ve planlama programlama işini yapan kiş iler aynıdır.19 0. Firmaların ihale kararını verme kademelerine göz attığımızda.Bu durum Tablo 1’deki sıralama ile çelişkili gibi görünse de.21 Tablo 3’de firma iş alma kapasitesi ile ölçütler arasındaki korelasyon değerlerine göre bir sıralama yapıldı.32 -0.19 -0.23 -0.07 -0.06 0. bir tanesinde merkez mühendislerinin ve yine bir tanesinde merkez mühendisleri ve yönetim kurulunun birlikte etken olduğu görülmüştür. üçünde genel müdür ve yönetim kurulunun birlikte etkin olduğu.05 0.22 -0. Tablo 3’e göre firma şantiye sayısı artıkça firmalar daha seçici olmakta ve iş in türü strateji belirlemekte önem kazanmaktadır.48 -0. Firma şantiye sayıları ile ölçütler arasındaki korelasyon katsayıları Sıra No 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 Ölçüt işin türü projenin detay derecesi iklim ve topoğrafik özellikler işverenin mali gücü ve hakediş ödeme koşulları ülkenin siyasi durumu ülkenin ekonomik durumu iş ile ilgili tecrübe ihalenin şekli yeni personel istihdamı rakip firmalar firmanın makine parkı iş yapılacak idare yeni bir işveren şantiyenin firma merkezine uzaklığı firmanın mali durumu yapılacak işin süresi firmanın teknik kadrosu prestij derecesi keşif bedeli teklif bilgilerinin detayları işin alınmamasının maliyeti teminat miktarı r -0.21 0. Fakat birebir yapılan görüşmelerde departman görevlisi olan kişilerin yalnızca bu görevle sorumlu olmadıkları birden fazla işin sorumluluk alanlarına girdiği görülmüştür.

stanbul. Z. Kamu nşaat halelerinde Teklifin Oluşumunu Etkileyen Faktörler.B.. Strategic Pricing for Profit. Yüklenici nşaat Firmalarının Teklif Hazırlama ve Maliyet Yönetim Sistemlerinin Değerlendirilmesi.. Bir başka örnek olarak. Doktora Tezi. stanbul Teknik Üniversitesi. H. B. Şirketlerin bünyelerinde teklif hazırlamak için yeteri kadar eleman çalıştırmamaları teklif fiyatını etkileyecek verilerin temininde yetersiz kalınması sonucuna götürmektedir. 27-34s. Criteria for Contractor Selection. 19s. (4) Hatush. Yapılan araştırma sonuçlarına göre. SONUÇLAR Her firmanın geleceğe yönelik belirli stratejileri olmalıdır ve bunlar değişen koşullara göre tekrar analiz edilerek sürekli yenilenmelidir. Bir Türk nşaat Firmasının Teklif Hazırlama Yöntemi. (7) Işıker. (2) Park. 10412. W. 288 . 1956. firma şantiye sayısı arttıkça yani firma iş kapasitesi büyüdükçe. 1999. nşaat şirketleri. Yüksek Lisans Tezi.. Ancak bu ölçütlerin etkisinin firmanın bazı öznitelikleri ile bağıntılı olarak değiştiği de belirlenmiştir.. Yüksek Lisans Tezi. 1999. Analiz sonucunda işin türünün ihaleye giriş kararını en çok oranda etkilediği ve teminat miktarının ise en az oranda etkilediği bulunmuştur. G. Örneğin..R.. tüm yüklenici firmalar için mali konular hayati öneme sahiptir. Yüksek Lisans Tezi. 1992. 15. Construction Bidding.. ihale öncesi sürece gerektiği önemi verip bir teklif hazırlama birimi kurarak sürecin daha profesyonel olması için çaba gösterdiklerinde daha sağlıklı bir ihale sistemi gerçekleşecek ve firmalar sektörde hedeflerine ulaşarak varlıklarını uzun süre koruyabileceklerdir. 1995. (3) Dikbaş. M. A Competitive Bidding Strategy. stanbul Teknik Üniversitesi. Ankara. stanbul. Inc. Skitmore.. KAYNAKLAR (1) Friedman. Seçilen yüklenici firmalara anket kapsamında 22 adet ölçütün ihalelere giriş kararlarını ne ölçüde etkilediği sorulmuştur. 22s. W. L. 19-38. verilecek teminatın miktarının ihaleye giriş kararını yüksek oranda etkilediği görülmüştür. Türk nşaat Firmalarının Teklif Verme Sürecinde Karar Vermelerini Etkileyen Faktörlerin Analizi. 1997. stanbul Teknik Üniversitesi. firma personel sayısı artışı yani firma büyüklüğünün artışı ele alındığında. H. John Wiley and Sons. stanbul. Operations Research. Chapin. USA. ihaleye girişte işin türüne verilen önem azalmaktadır.A. (6) Irmak. 4. (5) Polat...konuyla ilgili profesyonel bir yaklaşım yoktur. Construction Management and Economics. Gazi Üniversitesi. 1999. 1-12s.

484-496. Gazi Üniversitesi.. Kamu nşaat halelerinde Teklifin Oluşumunu Etkileyen Faktörlerin ncelenmesi. H. 405-415. D.. (15) Irkıçatal. 2000. A. 2006. Construction Management and Economics. 2003.(8) Runeson.P. 24. Construction Management and Economics. The Effect of Client and Type and Size of Construction Work on a Contractor's Bidding Strategy. 18-185s. K. M. Construction Management and Economics. Türkiye Müteahhitler Birliği. ve Tam. M. Yüksek Lisans Tezi. (19) Yiu. 18. Construction Management and Economics 17. ve Lo. (17) Sürdürülebilir hale Yöntemi.. 1999.. (11) Mochtar. 38s. 2005. ve Lewis. 7s. W.. 36. 2001. (10) Drewa. 2002. 2004. 23.H. S.. 475-484.. J. M. 2004... Drew. (14) Fu. 2001. 347-353.Y... Türkiye Kamu Yatırım halelerinde ndirim Oranlarını Etkileyen Faktörler ve Sistemin yileştirilmesine Yönelik Yaklaşımlar. Yüksek Lisans Tezi. C. Skitmore. 289 . 27-41s. H. 19. K. 457-466. Start-Up and Steady-State Learning In Recurrent Bidding. Tendering Theory Revisited. To Bid or Not To Bid: A Parametric Solution.A. 32(6).. Wang. Pricing Strategy In the US Construction Industry. S. ve Skitmore. ve Loc. Ankara. D.Y.. Construction Management and Economics. 2004. 2005. Ankara (18) Liu.S. (12) Gencer. H. (9) Wanous. 16s.. nşaat Teklif Stratejileri ve Karar Modellerinin ncelenmesi. Building and Environment...K. A General Multivariate Analysis Approach for Determining Bid Mark-Up Strategy. stanbul Üniversitesi.P. ve Arditi. ve Lai.. Boussabaine. Building Research & Information. stanbul. M. stanbul. C. 285-296. Rational Under-Pricing In Bidding Strategy: A Real Options Model.. Yüksek Lisans Tezi. Teklif Verme Sürecinde Olan Yükleniciler çin nşaat Sözleşmelerinde Risk Kaynakları. A. stanbul Teknik Üniversitesi.L. Yıldız Teknik Üniversitesi. (16) Korkmaz.K... (13) Uran. 393-406. stanbul. A. D.. G.S.. Doktora Tezi.

.

Bayındırlık ve skân Bakanlığının 2009 birim fiyatları ve serbest piyasa fiyatları kullanılmıştır.com Betül Soyçopur Akdeniz Üniversitesi Mühendislik Fakültesi nşaat Mühendisliği Bölümü Yapım Yönetimi A. izolasyon. kaba inşaata göre hesaplanmış olup ince inşaat maliyetleri göz önünde bulundurulmamıştır.B. betonarmenin inşaat alanında yaygın olarak kullanılması ile birlikte düşünüldüğünde. Antalya. 291 . Antalya. geleneksel kalıp sistemine dönüştürülerek. Anahtar sözcükler: Geleneksel Kalıp. Zaman. Binaların maliyetleri. Bu nedenle tesis.D. hafriyat. kalıp sistemleri arasındaki maliyet farklılıklarının saptanabilmesi amacıyla. Maliyet Analizi. tekrar sayısı göz önüne alınarak bir bina üzerinde yapılmıştır.com Öz Gelişen teknolojiyle birlikte insan ihtiyaçları değişmekte ve yeni yapı türleri ortaya çıkmaktadır. tünel kalıp sistemi ve geleneksel (konvansiyonel) kalıp sistemi arasında maliyet karşılaştırılması yapılmıştır. Bu çalışmada. Tel: (0534) 745 15 00 E-Posta: betulsoycopur@yahoo. Çalış manın sonucunda. Geleneksel kalıp sisteminin ve tünel kalıp sisteminin.D.Tünel Kalıp Maliyetleri le Geleneksel Kalıp Maliyetlerinin Karşılaştırılması Aynur Kazaz Akdeniz Üniversitesi Mühendislik Fakültesi nşaat Mühendisliği Bölümü Yapım Yönetimi A. Bu kriterler. yeni kalıp sistemlerinin düşünülmesi ve bunların inşaat sektöründe kullanılması zorunlu hale gelmiştir. Maliyet hesaplarında. klasik yapım metotlarının yetersiz kaldığı görülmektedir. Hızlı nüfus artışı ile birlikte. Tünel Kalıp. Kalıp Maliyeti. yatırımın toplam maliyetinde yarattıkları farkı belirleyebilmek için.B. Hesaplar. maliyet ve kalitenin önem kazanmasıyla. Tel: (0534) 745 15 00 E-Posta: betulsoycopur@yahoo. masraflar analize dahil edilmemiştir. her iki sistem için aynı maliyete sahip olan temel imalatı. Toplu Konut daresi tarafından tünel kalıpla inşa edilmiş olan K tipi binanın projesi. malzeme. kaba inşaatın malzeme ve işçilik bedelleri gibi kalemler ele alınmış olup. sadece her iki sistemde değişiklik gösterecek olan. konut açığını ortadan kaldırmak için yapı ölçekleri büyümekte ve inşaatın bitirilmesi için gereken zaman. doğramalar vb. makine ve teçhizat gibi kaynakların en iyi şekilde kullanılması gerekmektedir. tünel kalıp sistemi ile yapılan imalatların ilk yatırım maliyetlerinin yüksek olmasına karşın toplu konut gibi tekrarlı yapılarda kalıp malzemesinin birçok kere kullanılabilmesiyle toplam yatırım maliyetinin geleneksel kalıp sistemle yapılan imalata göre daha ekonomik bir çözüm olduğu ortaya çıkmıştır. para ve insan gücü de artmaktadır.

Bu nedenle bir takım işlemlerden geçirilerek (ahşabın yağlanması vb. yapı ölçekleri her geçen gün daha da büyümektedir. yapının toplam maliyetinin optimize edilmesidir. beton prizini tamamladıktan sonra sökülürler. ölçülere uygun ve sızdırmaz olmalıdır. Beton ve betonarme yapılarda taze betona istenen şekli verebilmek için betonun kendini taşıyabileceği süreye kadar onu taşımaya yarayan ve yapım imalatının bünyesine girmeyen yardımcı sistemlere “yapı kalıbı” denir (Kasapoğlu. 2008). Kalıp. çelik kalıplar (tünel kalıp bu kategoridedir) ve özel kalıplar olarak sınıflandırılabilirler. dairesel kesitli olarak 292 . Ahşap kalıp malzemeleri imalatı itibari ile dikdörtgen kesitli olduğundan. Geleneksel Kalıplar Beton ve betonarmeden inşa edilecek yapı elemanlarına biçim ve ölçülerini verebilmek amacıyla ahşaptan yapılan yüzey kaplama ile bu kaplamanın bağlanması ve desteklenmesi için kullanılan parçalardan meydana getirilen sisteme “geleneksel kalıp sistemi” denir. Bunlar. Uygulamada belirli bir amaç için kullanılan kalıp yüzeyleri. 4. inşaat sektörüne ve yapılan imalatlara birçok açıdan kazanç sağlaması gerekmektedir ki. Betonarme yapıların inşaat sektöründe yoğun olarak kullanıldığı da göz önüne alındığında. su emmeye. geleneksel ahşap kalıplar. Bununla birlikte. nşaat sektöründe kullanılan kalıplar. 2. Kalıptan beklenen en önemli kriterlerden biri de ekonomik olmasıdır. 5. Kalıbın usta gereksinimi mümkün olduğunca az olmalıdır. yapımda kalıp ve kalıp sistemi seçiminin önemli olduğu gerçeği ortaya çıkmaktadır. yeni tasarlanan imalatların gerçekleştirilebilmesi için yeni kalıp sistemlerinin de tasarlanması gerekmektedir. betona istenilen şekli vermek. Bununla birlikte nüfusun hızlı artışı ile konut gereksinimi de artmakta olup. Belirli bir amaca hizmet edebilen kalıplar diğer bir amaç için yetersiz kalabilmektedirler. Uygulamada tüm şartları sağlayan bir kalıp sistemi bulunmamaktadır. endüstriyel ahşap kalıplar.) ahşabın dış etkilere karşı korunması gerekmektedir. 3. 6. 1. çarpma ve bozulmaya karşı dayanıksızdır. Yapı kalıbından. yeni yapı türlerinin ortaya çıkmasına neden olmaktadır. Kalıplar. beton prizini alıncaya kadar ağırlığını taşımak ve yanal basıncı önlemek üzere geçici olarak yapılırlar. diğer bir amaç için uygun olmayabilir.Giriş Gelişen teknoloji ile insanların beklentilerinin hızla değiş mesi. Kalıp malzemesi olarak kullanılan ahşap. Tüm şartlan sağlayan bir kalıp sistemi mevcut değildir. beton ağırlığından ve beton dökümünden dolayı ortaya çıkan yükleri şartnamelerin öngördüğü güvenlikle taşıyabilmelidir. Kalıbın hareketli parça sayısı az olmalıdır. Kalıplar. Ancak yeni tasarıların. mevcut sistemlerle karşılaştırılması yapıldığında. Bu sebeple inşaat sektöründe yeni yapım tekniklerinin geliştirilmesi kaçınılmaz bir hal almıştır. sürtünme. Kalıp sistemi yapıdan ve plandan bağımsız olmalıdır. bunların içindeki en önemli kazanç. toplam yapım giderlerinin yaklaşık %10'luk bir dilimini kalıp maliyeti oluşturduğu göz önüne alındığında. taze betona şekil vermesinden başka beklentiler de bulunmaktadır. Kullanılan kalıp temiz.

tünel kalıp içinde ya donatıya bağlanabilen özel boruların ya da tünel kalıba yerleştirilen tesisat duvarlarının içinden geçirilmektedir. ön yapımlı (cephe elemanları. Tünel kalıp sistemlerinin uygulanmasında. kullanılan kalıp malzemesin çelik olması nedeniyle ısıl yardım kolayca yapılabilmektedir ve böylece betonun priz alma süresi hızlandırılarak imalatın kısa 293 . 2003). Bu sistemde duvar ve döşeme beraberce yerinde dökülmektedir (Balkabak. Bu sistemde temeldeki bağlantı kirişlerine duyulan ihtiyaç azalmakta ve tek bir kiriş gibi görev yapmaktadır. 2003). Monolitik yapı sistemi deprem bölgeleri için en elverişli sistemdir. betonarme yapılarda taşıyıcı duvar ve döşemenin bir defada dökülmesine olanak veren tünel şeklindeki çelik kalıplar sistemidir. Isı izolasyonu yönetmelik ve ısı açısından tünel kalıba kolaylıkla adapte edilebilir.b. Ayrıca ahşap doğadan direkt olarak elde edilmektedir ve ağaçların yok edilmesi ile ekolojik dengenin bozulmasında etkin rol oynamaktadır. Sistemin nitelikleri gereği. Kule vinç yardımıyla monte ve demonte edilir. 2005). Sistemin en önemli özelliklerinden biri 8 saatlik çalış ma ile 24 rotasyonlu (rotasyon: yapılan işlem basamakları) bir iş programı uygulanabilmektedir (Apay ve diğerleri. Bu nedenle mimari tasarımı sınırlayıcı etkisi vardır. Tünel kalıp imalatı. yani deprem güvenliği yüksek yapılar elde edilebilmektedir. Tünel kalıp fabrikasyon olarak imal edilir ve kesin boyutları vardır. Gelişmekte olan ülkelerde konut inşaatlarına ait maliyetlerin düşürülmesi için döşeme açıklıklarının 5 metreyi geçmeyecek şekilde module edilmesi gerekir. Bu sistemde perde ve döşemeler birlikte kalıplanır (monolitik bir yapı elde edilir). iyi bir planlama ile yapımda üretim hızının artırılmasının yanı sıra ekonomi de sağlamaktadır (Sümer. v. Böylece yapının direncinde artış sağlanmaktadır (Apay. kalite ve fabrikasyon tutarlılığını esneklik ve tasarrufla birleştiren bir sistemdir. Tünel kalıp sistemde. Tünel Kalıplar Tünel Kalıp Teknolojisi. 1998). Beton duvar ve döşemeler yangına karşı tam dayanıklıdır (Sümer. Kalıp malzemesi defalarca kullanıldığı halde tünel kalıpla her seferinde düzgün yüzeyler elde edilmekte ve bu düzgün yüzeyler sıva gerektirmemektedir (Apay ve diğerleri. Tünel kalıp sistemi. Tünel kalıp sistemleri. Bu itibarla tünel kalıp sistemiyle betonarme döşeme inşaatının sözü edilen açıklıklarla ekonomik olarak inşa edilebilmektedir. 1983). yerinde dökülen ana yapıyla birleştirilip kullanılmaktadır (Balkabak. imalatın hızlı ilerlemesine olanak sağlamaktadır. sahanlıklar. malzemeler. kalıbın kurulmasında uygulama kolaylığı ile öne çıkmaktadır. Bununla birlikte. 2003). merdivenler. Bu sayede duvarda tesisat için yapılacak beton kırımı ve ekstra işçilik önlenmiş olmaktadır. imalatın tamamına yakınının perde duvardan oluşuyor olması ile yüksek rijitlikte. Kalıptan çıkan yüzeyler duvar kağıdı veya boyaya hazırdır. çok hızlı inşaat temposu sağlaması. Tünel kalıbın kurulması ve sökülmesi oldukça kolaydır ve işçilik gereksinimini en aza indirgemektedir. 1998).) bazı yapı elemanları. Tünel kalıplar imalat tekniğ i bakımından milimetrik hassasiyetle üretilir ve belli sayıda bir üretim amaçlandığ ı zaman. sıhhi tesisat ve kalorifer tesisatı için kullanılacak olan boru vb. betonarmenin fiziksel özelliklerinin sağlamış olduğu avantajlardan büyük ölçüde yararlanılmakta ve sistem işlerliği sağlandığı takdirde ekonomik çözümler elde edilebilmektedir. Tünel kalıp sistemde elektrik tesisatı.tasarlanan projelerde zorluk çıkarmaktadır. zaman. Dış perde kalıp yüzeylerine istenen hazır tekstür elemanları konarak arzu edilen dekoratif dokular elde edilebilir.

Kalıp maliyetini. Tablo 1’deki sonuçları elde etmiştir. tesisatı döşenmesi 3 Elektrik tesisatı döşenmesi 4 Kalıpların takviyesi 5 Beton dökülmesi 6 Beton bakım ve sulama 7 Kalıp sökümü 8 a) Ara duvar örülmesi b) Prefabrik bölme pano montajı 9 Kapı kosası montajı 10 a) Kaba ve ince sıva (iç-dış) b)Prefabrik cephe-merdiven montajı TOPLAM Geleneksel Sistem 5 gün 1 gün ---------1/2 gün 1/2 gün 1/2 gün 8 gün 1/2 gün 1 gün ------1 gün 2 gün ------20 gün Tünel Kalıp 1/2 gün ------1/4 gün ------------1/2 gün 1 gün 1/4 gün ------1 gün 1 gün ------1/2 gün 4 gün Genel olarak yapı kalıpları sınıflandırıldığı zaman uygulanan proje için en ekonomik ve uygun kalıp sisteminin tercih edilmesi gerekmektedir. Tablo 1. Geleneksel Sistem 1 Kalıbın hazırlanması 2 a) Demir. Bu nedenle kalıp maliyeti çok önem kazanmaktadır. Kalıp maliyetini etkileyen en önemli faktörlerden biri. Tüm bunların yanı sıra. geleneksel kalıp sistem ile yapılan imalata göre daha kısa sürede tamamlanmaktadır. Yine malzemede olduğu gibi tekrar sayısı işçilik maliyetinin düşmesine neden olmaktadır. hasır kiriş ve kolon b) Çelik hasır ve elek.sürede bitmesine olanak sağlanmaktadır. kalıbın yapıldığı malzemeler ile kalıp imali için gerekli olan yapım ve söküm işçilikleri oluşturmaktadır. 294 . Tünel Kalıp ve Konvansiyonel Kalıp Sistemlerde Süre Karşılaştırılması. tünel kalıp sisteminin ilk yatırım maliyeti yüksektir ve bu nedenle toplu konutların dışında kullanımı ekonomik olmadığından uygun bir yöntem olduğu söylenemez. 100 m2’lik bir konutu baz alarak. Bu amaçla iki kalıp sistemi arasında süre karşılaştırılması yapan Mesa malat Sanayi ve Ticaret A. Kullanma sayısı artınca kalıbın ön maliyeti yüksek olsa bile yatırımın maliyetinde düşüş gözlenmektedir.Ş. Tünel Kalıp ve Geleneksel Kalıp Sistemlerinin malat Sürelerinin Karşılaştırılması Tünel kalıp sistemi ile yapılan imalat. kalıp malzemesinin tekrar kullanılabilme sayısıdır.

Bu nedenledir ki. Binaların 2. Maliyet hesabı. plak döşeme olduğu. Hesaplar. Tünel kalıp sistemler ile yapılan tümü perdeli yapılar ile geleneksel ahşap kalıp sistemiyle yapılan perde-çerçeveli yapıların duvar metrajlarının fark getireceğ i düşünülerek. 4. masraflar analize dahil edilmemiştir. Birim fiyatların güncel değerleri kullanılarak. Sonuçta. Temelde radye temel sistemi kullanılmıştır. 4200 kg/cm ) olduğu. tekrar sayısı göz önüne alınarak bir bina üzerinde yapılmıştır. geleneksel kalıp sisteminde daha fazla duvar imalatı olması gerekçesiyle. Bina. 6. 5000 kg/cm2) olduğu. geleneksel kalıp sistemine dönüştürülerek. Çelik hasırların şantiyede kolay taşınabilecek ağırlıkta olması nedeniyle montajı kolay ve çabuk olmaktadır. Zemin emniyet gerilmesinin 15 t/m2 olduğu. Islak hacimler için ara bölmeler ve tünel kalıp elemanlarının demontajı için boş bırakılan cephe. derece deprem bölgesinde inşa edileceği. doğramalar. Bayındırlık ve skân Bakanlığının 2009 birim fiyatları ve serbest piyasa fiyatları kullanılarak işlem yapılmıştır. yatırımın toplam maliyetinde yarattıkları farkı belirleyebilmek için. duvar işçiliği ve malzeme fiyat analizleri yapılmıştır. Maliyet hesaplamalarında. tuğla duvar olarak imal edilmektedir. iki sistem arasında maliyet karşılaştırılması yapılmıştır. Tüm modellerin analizinde: 1. Tüm döşemelerin. 2. Nervürlü donatı sınıfının S420 (Akma sınırının. Geleneksel kalıp sistemde iç bölmeler ile birlikte dış cepheler de duvar imalatının bünyesine girmektedir. daha az miktarda donatı ile aynı mukavemet sağlanmaktadır. Normal inşaat demirine oranla çubukların düzeltilip kesilerek 295 . diğer katların her birinde ise 4 adet daire bulunmaktadır. Bodrum katta 1 adet kapıcı dairesi.Bulgular Bu çalış mada. Tünel kalıp sistemde çelik hasırların kullanılması ile üretim hızı artmakta. Tünel kalıp sistemlerde ise ağırlıklı olarak hasır çelikler kullanılmaktadır. Bir dairenin net kullanım alanı 100 m2’dir. sadece her iki sistemde değişiklik gösterecek olan kaba inşaatın malzeme ve işçilik bedelleri gibi kalemler ele alınmış olup. Hasır çelik donatı sınıfının S500 (Akma sınırının. duvar maliyetinin daha fazla olduğu görülmüştür. Örnek olarak alınan projedeki çelik donatıların akma sınırı 4200 kg/cm2 iken. “bodrum + 4” katlıdır. hasır çeliğin akma sınırı 5000 kg/cm2'dir. betonarme statik hesapların yapılmış olduğu STA4CAD V12. Geleneksel kalıp için kullanılan donatı. Geleneksel sistem ve tünel kalıp sistem ile çözülen yapı modellerinin. Ø8-12 mm ve Ø14-32 mm’lik nervürlü çelik donatılardır. 5. kapıcı daireli plana göre yapılmıştır. beton metrajları. aynı nitelikte olmasına rağmen kullanım miktarları farklıdır. hafriyat. Toplu Konut daresi tarafından tünel kalıpla inşa edilmiş olan K tipi binanın projesi. kabul edilmiştir. 3. izolasyon. Tünel kalıp sistemde imalatın büyük bir çoğunluğunun betonarme perde duvarlardan oluşması nedeniyle duvar işçilikleri olabildiğince azdır. demir ve kalıp maliyetleri hesaplanmıştır. Geleneksel kalıp sisteminin ve tünel kalıp sisteminin. demir metrajları ve kalıp metrajları. vb. sığınak ve depolar. Beton sınıfının C20 (fck = 200 kg / cm2) olduğu.1 paket programından alınmıştır. Tünel kalıp sistemi ile geleneksel kalıp sisteminde kullanılacak tuğla malzemeler. her iki sistem için de aynı maliyete sahip olan temel imalatı. geleneksel kalıp sistemde imal edilecek olan duvar miktarı tünel kalıba oranla daha fazla olacaktır ve bu da geleneksel sistemle imal edilmiş yapının duvar maliyetinin daha fazla olacağı anlamını taşımaktadır. yapının beton.

Programdan alınan yaklaşık metraj bilgilerine göre maliyetler hesaplandığında Tablo 2’deki sonuçlar elde edilmiştir. yapının nem miktarı ve ısı korunumu konusunda ayarlayıcı bir etkisi de vardır. Tünel kalıbın ilk yatırım maliyeti çok yüksektir. Geleneksel sistemde.36 m3 olarak belirlenmiştir. Daha az sayıda işçi ile daha kaliteli inşaat yapılabilmektedir. Son olarak karşılaştırılması gereken maliyet ise sıva maliyetidir. Ayrıca şantiyede donatının taşınması kolaylaşmakta. Sıva sayesinde duvar ve tavanlardaki düzgün olmayan yerler düzeltilmektedir. Ayrıca tünel kalıp sisteminde ise çelik kalıplar kullanılmakta ve bu sayede betonda pürüzsüz bir yüzey elde edilmekte ve inşaatın kalitesi de yükselmektedir. bodrum ve zemin katlarda kullanılan kalıplar üst katlara da yeterli geleceğinden. gerekli işçilik. donatının bükülmesi gibi işçilikler ortadan kalkmaktadır. Kule vinç kiralama. daha kalın sıva gerektiren geleneksel kalıp sisteminin sıva maliyetinin de daha fazla olduğu göze çarpmıştır. geleneksel kalıp sistemde kullanılan beton miktarı 647. Yapıda her iki sistem için de kullanılan beton sınıfı C20 olup projelerden edinilen veriler ışığında. Sıvanın. Ahşap kalıpların en fazla 3 defa kullanılabileceği düşünüldüğünde. vincin nakliye ve kurulum bedelleri hesaplanmış ve tünel kalıbın toplam kalıp maliyetine dâhil edilmiştir. Bu nedenle sıva maliyetleri karşılaştırılmış olup analizler sonucunda. dolayısıyla beton maliyeti de geleneksel kalıp sistemine kıyasla daha yüksek çıkmaktadır.4 m2 olur. düzgün aralıklarla teşkil edilmiş çelik hasırların montajı kısa zamanda gerçekleşmekte ve dolayısıyla işçilikten tasarruf sağlanmaktadır. Geleneksel kalıp sistem için kullanılacak olan malzeme ve işçilik maliyetleri ile tünel kalıp sistemi için kullanılacak olan malzeme ve gerekli ekip-ekipman maliyetleri hesaplanmıştır. toplam kalıp miktarı 1253. Binanın dış çeperleri aynı metrekareye sahip olsa bile beton üzerine yapılacak sıva ile tuğla üzerine yapılacak sıvalar farklık arz etmektedir. Tünel kalıp sistem için kurulumun gerçekleşmesi vinç ile yapılmaktadır. duvarların iç ve dış yüzeylerini.1 paket programı ile yapılmıştır. kaba yapının bütün derzlerini ve pürüzlerini örtecek şekilde kaplamaktadır. geleneksel sistem içinde daha fazla donatı kullanıldığı ve bu durumda toplam donatı maliyetinin daha fazla olduğu görülmüştür. 296 . Bu durumda hasır çelik kullanımı bir avantajdır.2 m3 iken tünel kalıp sisteminde kullanılan beton miktarı 705. Sıva. Bu veriler ışığında geleneksel sistemin kalıp maliyeti hesaplanmıştır. Bu çalışmada bir binaya ait maliyet hesabı yapılması nedeniyle tünel kalıbın tekrar sayısı (600–1000 kez) göz önünde bulundurulup 600 kez kullanıldığı varsayılarak bir bina için bir oran bulunmuştur ve yapı kalıp maliyeti bu orana göre hesaplanmıştır. geleneksel kalıp sistemi (çerçeveli sistem) ve tünel kalıp sistemi (perdeli rijit sistem) için ayrı ayrı projelendirilmiş ve statik betonarme hesapları STA4CAD V12. Proje verilerine göre. taşıyıcı sistemi oluşturmak için ahşap kalıplar kullanılmaktadır. Tünel kalıp sistemde yapının taşıyıcı sistemi tamamen perde duvarlardan oluştuğu için yapının imalinde daha fazla beton kullanılmakta. K tipi bina.hazırlanması ve bağlanması yerine.

.Tablo 2.A.59 TÜNEL KALIP S STEM (TL) 74. SÜMER.175. Toplam Maliyet. tünel kalıp sistemin pahalı bir ön yatırım gerektirdiği halde.413.55 38.556.66 23. Ayrıca kullanılan kalıp malzemesinin çelik olması ile betonda pürüzsüz bir yüzey elde edilmekte ve bunun sonucunda inşaat kalitesi yükselmektedir."Türkiye'de Konut Sorunu ve Çözümünde Geliştirilen Yeni Teknolojiler" Anadolu Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Doktora Tezi.154. Eskişehir. F. APAY.40 20.. tünel kalıp sisteme göre tasarlanan binalar yüksek rijitlikte olup. insan gücüyle zorlukla ve uzun zamanda yapılan işler daha az toleransla. APAY. Çukurova Üniversitesi Yüksek Lisans Tezi..37 18. Çalış manın sonucunda. yapı deprem kuvvetlerine karşı daha güvenli hale gelmektedir.. "Depreme Dayanıklı Yapılarda Tünel Kalıp Sisteminin Kullanılması". Teknolojik gelişmelerin inşaat alanına yansımasıyla inşaat sektöründe makineleşme artmış olup. 2008. 2003. Kocaeli 2005. daha iyi nitelikte ve daha kısa sürede gerçekleşmeye başlamıştır.243.064. vb. Ekonomikliğin sağlanmasının diğer bir nedeni de.412.059.427. kalemlerdeki işçilik ve malzeme bedellerinin geleneksel sisteme nazaran daha az olması. Kaynaklar BALKABAK. Konvansiyonel Sistemlerle Karşılaştırılması”. yapı toplam maliyetindeki düşüşlerin sebeplerindendir. .40 56. YILMAZ.. 2005. iki sistem arasında maliyet karşılaştırması yapılmıştır. Deprem Sempozyumu Sf:907-908.P. 1998. 297 .883..Y. Kalıbın defalarca kullanılabilmesinin yanı sıra sıva. Tünel kalıp sistem de bunun örneklerinden birisidir. Deprem Dayanıklı Yapı Tasarımında Optimum Taşıyıcı Sistem Seçimi. A. Adana. AYDIN.598. Sakarya.00 32. 1983. Isparta.73 Sonuçlar Bu çalışmada. kalıp malzemesinin 600 – 1000 kez kullanılabilmesi ile konut sayısının arttığı durumda en fazla 3 kez kullanılabilen geleneksel kalıp sistemine göre projenin ilerleyen safhalarında ciddi oranda maliyet düşüşüne sebep olmaktadır.. "Seri Kalıp Teknolojisinde Tünel Kalıp Sistemler ve Genel Özellikleri" Süleyman Demirel Üniversitesi Yüksek Lisans Tezi. Tüm bunların yanında.67 215. tünel kalıpla inşa edilmiş bir binanın projesi geleneksel sisteme çevrilerek.690.E.64 20.67 157. yapım süresinin kısa olmasından dolayı işgücü ve anaparanın uzun süre bağlı kalmasının önlenmesidir. “Tünel Kalıp Sistemlerle Üretilen Perdeli Taşıyıcı Sistemlerin.97 20. KASAPOĞLU. Sakarya Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi Cilt7/Sayı 2. GELENEKSEL KALIP S STEM (TL) BETON DEM R DUVAR SIVA KALIP TOPLAM 68. duvar.

.

27’si genel giderleri. Üretim alanındaki söz konusu gelişmelere bağlı olarak maliyetlerin yapısındaki bu değişim. Adana/Türkiye Tel: (322) 338 60 84 E-Posta: emocal@cukurova. nşaat Sektörü 1.66’sının bazı genel gider kalemlerini. Bunun sonucu olarak üretim maliyetleri içinde genel üretim giderlerinin payı artarken. Hatta birçok sanayi dalında gittikçe daha çok işletmenin direkt işçilik kalemini iptal ederek bu maliyeti dolaylı işçilik olarak genel üretim maliyetlerine dâhil ettiği görülmektedir. Feyzullah Kadırhan Ç. %19. Emin Öcal. Bu kapsamda önce genel gider kavramı. Giriş Rekabetin küresel boyuta ulaştığı günümüzde. mühendislik ve uzman işçilik maliyetlerinin üretimdeki ağırlığını artırmıştır. Bu kadar çok gider kalemi göz ardı edilerek belirlenecek bir ön keşfin gerçeği yansıtması beklenemez. Bu çalışmada.Ü. Sonra da halen inşaat sektöründe faaliyet göstermekte alan yüklenicilere anket uygulanarak konuya yönelik veriler toplanmıştır. Bu durumun. Anahtar Kelimeler: Genel Gider.. işletmelerin. Maliyet Yönetimi. Çünkü ürün kalitesi ile ilgili beklentilerin yükselmesi yanında maliyet girdilerinin düzeyi ve niteliği de değişmiştir. enerji. inşaat sektöründe karşılaşılması muhtemel 77 adet gider kalemi sıralanarak. üretimle direkt işçilik arasındaki bağın hayli zayıflamasına neden olmuştur. bunların inşaat ön keşfinde dikkate alınıp alınmadığı. %41.tr Öz nşaat ön keşfi hazırlama aşamasında yapı maliyetini önemli ölçüde etkileyen genel gider kalemlerinin yeterince dikkate alınmaması nedeniyle ön keşif tutarlarının çoğunlukla gerçeği yansıtmadığı yönünde ülkemizde yaygın bir kanat vardır. dikkate alınıyor ise hangi gider grubuna dâhil edildiği sorulmuştur. Türk inşaat sektöründe maliyet analizi yapılırken genel giderlerin ne düzeyde ve hangi doğrulukla dikkate alındığının araştırılması hedeflenmiştir.nşaat Sektöründe Genel Gider Kavramı ve Yapı Maliyetine Yansıtılma Düzeyi M.edu. otomasyonun etkisiyle direkt işçilik maliyetlerinin payı azalmıştır. Maliyet Tahmini. Özellikle bilgisayar teknolojisi ve otomasyonda ortaya çıkan ilerlemeler.50’si direk giderleri doğru gruplandırabildiği. inşaat sektöründe çok yönlü ve önemli kayıplara kaynaklık ettiği kuşkusuzdur. maliyet yönetiminde genel giderlerin önemi ve konunun Türk muhasebe sisteminde ele alınış şekli incelenmiştir.07’sinin ise pek çok doğrudan (direkt) gider kalemini ön keşifte hiç dikkate almadığı anlaşılmıştır. inşaat işletmelerinin ancak %49. %25. nşaat Mühendisliği Bölümü. Dönüşü sağlanan 85 adet anketin analizi sonucunda. 299 . varlıklarını devam ettirebilmeleri için yeni üretim ortamıyla uyumlu maliyet yönetim sistemlerini benimsemeleri gerekmektedir. Uygulanan ankette.

Sabit nitelikli olan ve üretim faaliyetine bağlı olarak ortaya çıkan bu giderler. Gelenekselleşmiş olan bu davranış şekli. maliyet yönetiminde genel giderlerin önemi ve konunun Türk muhasebe sisteminde ele alınış şekli incelenmiştir. Elde edilen verilerin analizi sonucunda.1. Detaylı maliyet analizi ve yönetimi ile ilgili söz konusu yetersizlikler. analiz edilebilir. Dolayısıyla tedarikçi kuruluşlar da dikkate alındığında inşaat sektörünün Gayri Safi Milli Hâsıladaki (GSMH) payı yaklaşık %33 ve istihdama katkısı %12 düzeyindedir. Bu kapsamda önce genel gider kavramı. Bu çalışmada. yatırımların öngörülen süre ve maliyetle gerçekleşmesi ve kaynakların etkin biçimde kullanılması açısından büyük önem taşımaktadır. Bu tartışmalar işletmelerde. işletmeler için “yönetilebilir” gider kategorisinde olup. 2. Bu bağlamda genel giderleri. aidatlar. gider türlerinden oluşmaktadır (Maç. işletmelerde ürün veya hizmetlere doğrudan mal edilemeyen giderler olarak sınıflandırmak mümkündür. 2. gözden geçirilebilir. girdilerin gruplanması ve bunların maliyete yansıtılması konusunda yeni yaklaşımları da beraberinde getirmiştir. Bu da inşaatların vaktinde tamamlanmamasına ve buna bağlı çeşitli kayıplara neden olmaktadır. bu bölümde kullanılan demirbaş amortismanları. Sonra da halen inşaat sektöründe faaliyet göstermekte alan yüklenicilere anket uygulanarak konuya yönelik veriler toplanmıştır. ülkemizde genel olarak yapı üretimine hazırlık aşamasında gerçekçi ve ayrıntılı maliyet tahminine yönelik sistematik yaklaşımlar oldukça sınırlıdır. geleneksel maliyet muhasebesinin maliyet analizinde hatalara sebep olduğu ve bu yüzünden mamul maliyetlerinin doğru olarak hesaplanamadığ ı yönünde kuşkular artmış ve tartışmalar başlamıştır. Türk inşaat sektöründe genel giderlerinin maliyetlere yansıtılması konusunda önemli eksikliklerin olduğu yönünde bulgulara ulaşılmıştır(Kadırhan. inşaat sürecindeki parasal hareketlerin muhasebeleştirilmesinde de devam etmektedir. 2002). Belirtilen nedenlerle sektörde üretim maliyetinin gerçekçi biçimde tahmini. harçlar. işletme ile ilgili vergiler. hukuki danışmanlık vb. Dolayısıyla inşaat ön keşifleri çoğunlukla genel kabullere dayalı olarak belirlenmekte ve bu nedenle de gerçekleşme düzeyleri oldukça düşük olmaktadır. genel giderler çeşitli ampirik yaklaşımlarla tanımlanmaya ve sınıflandırılmaya çalışılmıştır. nşaat sektörü. inşaat sektöründe parasal kaynak ihtiyacı ve işin süresine yönelik tahminlerde ciddi sapmalara neden olmaktadır. 2009). 2005). Ancak maalesef. bütçelendirilebilir ve 300 . Ülkemizde toplam yatırımların yaklaşık %50’sini oluşturan inşaat sektörüne 200’den fazla alt sektör girdi sağlamaktadır ( ntes. Genel Gider Kavramı Üretim ve ticaret işletmelerinde. inşaat sektöründe yapı ön keşfinin çıkarılması aşamasında özellikle genel gider grubunda yer alan maliyet kalemlerinin ne düzeyde dikkate alındığının saptanması amaçlanmıştır. işletmede idari kademelerde çalışan ve esas itibariyle üretim faaliyetleri ile doğrudan ilgisi olmayan bölümlerin personel giderleri. Genel Giderlerin Gruplanması Üretim mühendisliğinde genel giderler.Bunun sonucu olarak. imalat ve hizmet alanlarını da kapsadığından bu sektörde meydana gelen olumsuzlukların etkisi de yaygın olmaktadır.

Yöneticiler ise. Kontrol edilemeyen genel giderler. satış hacminin büyütülmesi yönündedir. Her ne kadar hepsinde aynı yönetimsel kontrol prensipleri uygulansa da bunlar arasında ayrım yapılması ve farklı organizasyon seviyelerinde ele alınmaları maliyet yönetiminde daha sağlıklı sonuç vermektedir. kontrol edilebilir genel giderler olarak tanımlanmaktadır. Sonuç itibariyle. Farklı motivasyonlar ve davranışlar gerekmektedir. genel giderlerin kârı azaltan önemli bir etken olduğunun farkındadırlar ve bu giderleri asgariye indirerek daha büyük kârlar elde etme peşindedirler. satış giderlerinden veya üretimin kontrolünden farklı bir problemdir. Kontrol edilen veya edilemeyen genel giderler aynı kontrol mekanizmasına tabi değildir.2. Bu nedenle genel giderlerin yönetimi işletmeler için özellikli bir konudur. Genel Giderlerin Kontrolü Genel giderlerin hesaplanması. aynı zamanda finansal ve üretim giderleri alanında da gösterilmesi ve kendilerine özgü denetim mekanizmalarının geliştirilmesi gerekir. şletme bünyesinde oluşan krizler çoğunlukla genel giderlerin artmasıyla sonuçlanır. Örneğin. genel giderlerin kontrolü. dareciler daha fazla mal veya hizmet sunumu. Ancak kontrol edilemeyen genel giderler de mevcuttur ve bu bağlamda genel giderleri kontrol edilebilen ve kontrol edilemeyenler olarak gruplamak da mümkündür. Şüphesiz genel giderin yönetimi konusunda gösterilen titizliğin. satış departmanının çabası ise. 2. Dolayısıyla genel giderler yöneticilerin karar ve inisiyatiflerinden etkilenmektedir. dolayısıyla daha büyük bütçe elde etmekle ilgilenir. Bu yüzden. Bu konularda olumsuz tutumlar ve/veya yetersizlikler işletmeyi dönemsel olarak krizlere sürükleyebilir. yöneticinin bakış açısından oldukça etkilenmektedir. mal veya hizmet üretiminde oluşan birim giderlerin azaltılması. üretim departmanının hedefi. Dolayısıyla işletmenin kâr yeteneklerinin arttırılması için genel gider performanslarının gözetilip denetlemesi konusunda işletmeye özgü farklı tarz ve standartların oluşturulması gerekmektedir.yöneticiler tarafından tahsis edilebilirler. işletmelerin üretim hacim ve kapasitelerine göre değişiklik göstermekle birlikte ekonominin bütün dallarındaki aktivitelerin genel giderler ile ilgili 301 . işletmeye özgü olup çoğunlukla aşağıdaki giderlerden oluşmaktadır: • Miras vergi giderleri • Patent giderleri • Ödendi ve alındılar • Bölge bayiliği giderleri • Satışlar ve kazanç vergi giderleri • Komisyon giderleri • Niteliksiz borç ve diğer rezerv giderleri • Sigorta prim giderleri • Niteliksiz hizmet giderleri Yukarıda sıralananlar dışındaki gider kategorileri. Buna göre. işletme departmanlarında oluşan performans düşüşlerinden kaynaklanan genel giderler büyük ölçüde kontrol edilebilir gider haline gelebilmektedir.

maddesinin birinci bendinde "ticari kazancın elde edilmesi ve idame ettirilmesi için yapılan genel giderlerin" safi kazancın tespitinde hâsılattan indirilebileceği belirtilmekle birlikte bu giderlerin kapsamının ne şekilde belirleneceğine ilişkin vergi mevzuatımızda herhangi bir belirleme yapılmamıştır. yapılan giderle ticari kazancın elde edilmesi veya devam ettirilmesi arasında bir bağlantının kurulabiliyor olmasıdır.sorunları mevcuttur. Bu her iki grubun da muhasebe uygulamaları açısından çeşitli farklılıkları mevcuttur. • GVK’nın gider kabul edilmeyen ödemeler başlıklı 41. maddesinde safi kazancın tespitinde indirilecek giderlere yer verilmiştir. Bu nedenle işletmelerde maliyet analizi ve yönetiminde genel giderlerin yeri ve öneminin göz ardı edilmemesi gerekmektedir. Üretim şletmeleri olarak kabul edilmektedirler. Gelir Vergisi Kanunu'nun 40. işleyiş leri. Diğer taraftan yapılan gider karşılığında gayri maddi bir kıymetin kazanımının olmaması ve giderin vergi kanunlarında yapılan diğer düzenlemeler gereğince maliyete dönüşme zorunluluğunun bulunmaması gerekmektedir. YY O şeklinde yapılan inşaat işleri ile YS şeklinde özel inşaat yapan inşaat işletmelerinin hukuki yapıları. Bu farklılıklar. Bu bağlamda. Buna göre. ve 44. ne Gelir Vergisi Kanunu’nda. maddelerinde sıralanan giderler. Gelir Vergisi Kanunu Açısından Genel Gider Kavramı Genel giderler deyimiyle neyin kastedildiği. 3. Yap/Sat (YS) şeklinde. GVK’nın 40. genel gider olarak değerlendirilmektedir. Ülkemizde nşaat Sektöründe Muhasebe Uygulamaları Ülkemizdeki mevcut vergi mevzuatı bakımından çeşitli gruplara ayrılan inşaat işlerinden birisi “Özel nşaat şleri” olarak adlandırılmakta olup bunlar. Uygulamada bir giderin genel gider olarak dikkate alınması için aranılan en önemli şart. Bu nedenle. • Maliyet unsuru olmayan (mal veya hizmet üretimi için yapılmış doğrudan gider vasfı taşımayan). • Sabit kıymet vasfı taşımayan. bina. Yap-sat şeklinde sürdürülen inşaatlardır.1. Belli bir sözleşme kapsamında Yıllara Yaygın nşaat/Taahhüt ve Onarım şleri(YY O ) şeklinde yapılan inşaat işleri Hizmet Üretimi niteliğinde olmaları nedeniyle bu tür işletmeler Hizmet şletmeleri olarak değerlendirilmektedirler. 1996). YY O ve YS inşaat işlerinin özgün yönleriyle değerlendirilmesini gerektirmektedir (Gelir Vergisi Kanunu. 302 . konut. YY O işleri için Gelir Vergisi Kanunu (GVK) 42. 3. işyeri vb. ne de diğer vergi kanunlarında belirtilmiştir. muhasebe usul ve esasları farklıklar göstermektedir. madde kapsamında vergilendirme düzenlemeleri getirilmiştir. Diğer bir grup ise. Buna göre. veya KVK’nın kabul edilmeyen indirimler başlıklı 15. kanunlarda. YS inşaatlar ise bu kapsamın dışındaki diğer ticari işletmeler için geçerli olan vergilendirme yöntemlerine tabi tutulmaktadır. genel giderlerin tanımı yerine çerçevesi çizilmiştir. Yani ülkemizde uygulanan kanunlarda genel giderin tanımı yoktur. inşaat işi yapan işletmeler ise. “ nşaat/Taahhüt ve Onarım şleri” olarak adlandırılan ve bir taahhüt kapsamında sürdürülen inşaat işleridir.

köprü. Yıl içinde birden fazla taahhüt işinin birlikte yapılması halinde. Şırnak Ticaret ve Sanayi Odası ile işbirliğ i yapılmış ve anketler. Ankette yer alan işletmeler için. tünel. söz konusu giderlerin sayısı 77 kalemle sınırlandırılmıştır. kanal. her yıla ait müşterek genel giderler tahsil olunan hakediş bedelleri ile diğer işlere ait satış veya hâsılat tutarlarının birbirine olan nispeti dâhilinde. Ankette.) • Ulaştırma Yapıları (Karayolu. havaalanı vb. Maliye Bakanlığıca yayımlanan özelgelerle ve bunlara rağmen belirsizliğin oluştuğu durumlarda da konuya yargı kararlarıyla açıklık getirilmiştir. Müşterek Genel Gider ve Amortismanların Dağıtılması: Birden fazla takvim yılına yaygın taahhüt işlerinde veya bu işlerin diğer işlerle birlikte yapılması halinde. Gelir Vergisi Kanunu’nda Genel Giderlerin Dağıtımı nşaat işlerinin muhasebe kayıtlarında genel giderlerin dağıtımı da önem kazanmakta olup bu konu GVK’da 43.) olmak üzere üç faaliyet alanı öngörülmüştür. temiz su ve pis su şebeke döşeme. 3. Araştırma için oluşturulan ankette. otoyol. Yıl içinde tek veya birden fazla taahhüt işinin bu madde şümulüne girmeyen işlerle birlikte yapılması halinde. 4. Gönderilen 233 anketten 85 adedinin dönüşü sağlanmıştır. inşaat sektöründe genel giderlerin algılanma şeklini ve düzeyini belirlemeye dönük bilgi toplanması hedeflenmiş ve bu amaçla geliştirilen anket sektör temsilcilerine uygulanmıştır. arıtma tesisi vb. maddesinde aşağıdaki şekilde açıklanmıştır: “GVK Madde 43. bunların her işte kullanıldıkları gün sayısına göre dağıtılır. Türkiye’de nşaat Sektöründe Genel ve Direkt Gider Ayrımı le Yapı Maliyetine Yansıtılma Düzeyi le lgili Bir Araştırma Genel gider kavramı günümüzde fazlasıyla kullanılmakta olduğu halde özellikle inşaat sektöründe maliyet belirlemede yeterince dikkate almadığı bilinmekte ancak bunun düzeyinin ne olduğu konusunda somut bilgi bulunmamaktadır. tahsil olunan hakediş bedellerinin birbirine olan nispeti dâhilinde. inşaat işi yapan işletmelere iletilmek üzere 81 il ve 33 büyük ilçenin ticaret ve sanayi veya ticaret odasına gönderilmiştir. ve Ek 2. Bu nedenle bu çalışmada. 2. her yıla ait müşterek genel gider. “doğrudan(direkt) giderdir” ve “dikkate almıyordum” şeklinde üç cevap seçeneği sunulmuştur. Ankette maliyet kalemlerinin her biri için “genel giderdir”.3. Dolayısıyla iş letmeler hakkında yapılan değerlendirmeler de bu üç faaliyet alanı için geçerli olmaktadır. Birden fazla olan taahhüt işlerinde veya bu işlerle sair işlerde müştereken kullanılan tesisat. makine ve ulaştırma vasıtalarının amortismanları. müşterek genel giderler ve amortismanlar aşağıdaki esaslara göre dağıtılır. Uygulanan anket sayısını artırmak için. %36.2. • Konut • Su Yapıları (Baraj.” Niteliği tam belirli olmayan giderlerin nasıl muhasebeleştirileceği. demir yolu. 1. anket yöntemi 303 .48 düzeyindeki anket dönüş oranı.’de yer alan ve inşaat sektöründe karşılaşılması muhtemel gider kalemlerinden derlenen giderler alfabetik olarak sıralanmıştır. Ek 1.

verilen yanıtların dağılımının Şekil 4. Bu oranlara göre. 4.2.1).1.1.08’sinin direkt gider olarak adlandırdığı.66% Şekil 4. nşaat işletmelerinin % 49. elde edilen veriler işlenerek analiz edilmiştir Kadırhan.50% Dikkate Almıyordum 25.08% Dikkate Almıyordum 19. Bulgular nşaat işletmelerine.2’de görüldüğü gibi olmuştur.27% Doğrudan (Direkt) Gider 31.50’snini direkt gider kalemlerini doğru tanımladığı. Anket sonuçları her bir gider kalemleri bağlamında analiz edildiğinde. %19.07’sinin ise bu genel direkt kalemlerini maliyet hesabında hiç dikkate almadığı anlaşılmıştır (Şekil 4. %43. Direkt giderlerle ile ilgili yanıtlara göre de.açısından yeterli kabul edilip. %31.43% Şekil 4.07% Genel Gider 33. 2009). Ankete katılan inşaat işletmelerinin direkt gider maliyet kalemlerine verilen cevapların dağılımı 304 .43’ünün genel gider olarak gruplandırdığı ve %25. işletmelerin genel ve direkt giderleri ne düzeyde doğru algılandıklarına yönelik oranlar tespit edilmiştir.27’sinin genel gider kalemlerini doğru ayırt ettiği.2). Genel Gider 49. inşaat işletmelerinin % 41. ankette yer alan gider kalemlerini yapı maliyetine yansıtırlarken hangi gider grubunda değerlendirdikleri sorulmuştur. Ankete katılan inşaat işletmelerinin genel gider maliyet kalemlerine verilen cevapların dağılımı Doğrudan (Direkt) Gider 41. Genel ve direk gider kalemleriyle ilgili yanıtların dağılımlarının ortalaması alınarak da.66’sının ise bu genel gider kalemlerini maliyet hesabında hiç dikkate almadığ ı anlaşılmıştır (Şekil 4.1 ve Şekil 4.

Örneğin Şekil 4. Bu durumun yapı üretiminde çok yönlü ve önemli kayıplara neden olduğu kuşkusuzdur. Bu konudaki eksikliklerin giderilmesi için sektörde görev alanların bilinçlendirilmesi ve bilgilendirilmeleri gerekir. sadece girdi odaklı olarak değil. genel giderlerin bir kurumun rekabet gücünü etkileyen önemli araçlardan birisi olduğu göz önünde bulundurularak. ankete katılan inşaat işletmelerinin maliyet hesaplamalarında genel gider maliyet kalemlerini ancak %49.07’sinin ise pek çok doğrudan (direkt) gider maliyet kalemini dikkate almıyor olmalarıdır. ülkemiz vergi hukuku ve bunun maliyet sınıflandırmasına yönelik düzenlemeleri konusunda üyelerinin eksikliklerini gidermek için faaliyetlere önem vermeleri.1. 305 . Bu kadar çok gider kalemi göz ardı edilerek belirlenecek bir ön keşfin gerçeği yansıtması beklenemez. Çünkü genel giderlerin sadece “gider” olarak değerlendirilmeyip.27 oranında doğru değerlendirdiği görülmektedir.5. Şüphesiz daha da vahim olanı. Bu nedenle inşaat maliyeti içinde oldukça önemli bir ağırlığa sahip olan genel giderler ile birlikte pek çok direkt gider kalemi de gözden kaçmakta ve dolayısıyla ön keşfe dâhil edilmemektedir. yani yarattıkları değerin de ölçülmesi gerekmektedir.50 oranında doğru değerlendirilebildiği anlaşılmaktadır (Şekil 4. • Örgün eğitim kurumlarının ders müfredatında maliyet planlaması içerikli konulara Örgün eğitim kurumlarının ders müfredatında maliyet planlaması içerikli konulara daha fazla yer verilmesi. aynı zamanda getirilerinin. Benzer şekilde direkt gider maliyet kalemlerinin de ancak %41. • şletmelerin organizasyonları bünyesinde. Sonuç ve Öneriler Genel giderleri etkin bir şekilde yönetebilmek için onların doğru sınıflandırılması yeterli olmamakta. aynı zamanda sonuç odaklı olarak yönetilmesi gerekmektedir.1 incelendiğinde görüleceği gibi. Bu bağlamda. Sonuç Ve Öneriler 5. mevcut muhasebe ve vergi mevzuatlarıyla uyumlu bir maliyet yönetimi ve raporlama sistemi kurmaları. Bilindiği gibi ülkemizde inşaat sektöründe yapı ön keşifleri çoğunlukla bazı yaklaşık kabuller ve geleneksel yöntemlere dayalı olarak belirlenmektedir. • lgili meslek odalarının. sorunun çözümüne önemli katkılar sağlayabilir. Özetle. %25. iş letmelerin %19. Bu araştırma sonuçları da sektördeki maliyet analizi konusundaki söz konusu yetersizliği doğrulamakta ve boyutları konusunda bilgi vermektedir. bunların.66’sının bazı genel gider kalemlerini.2).

06 34.41 12.12 30.94 42.71 47.06 44.12 58.29 65.18 24.94 12.88 32.41 5.18 7.65 14.59 61.18 43.71 30. Kongre Giderleri Misafir Ağırlama Giderleri Noter Harçları Meslek Odası Harçları Personel Taşıma Giderleri Posta. Ankete katılan inşaat işletmelerinin genel gider maliyet kalemlerine verilen cevapların dağılımı.00 34.76 12.00 51.71 37. Faks Giderleri Yemek Giderleri Genel Ortalama 65.88 60.53 21.94 7. Onarım Giderleri Taşıt Harçları Taşıt Kiraları Telefon.66 Aidatlar Bağış Giderleri Bakım.71 43.71 55.18 21.53 22.94 38.59 15.35 11.06 18.12 12.53 69.65 4.35 23.06 70. Sempozyum.35 49.53 10.41 25.88 41.00 16.35 27.12 50.71 50.65 41.53 11.08 24.35 22.59 37.71 43.88 37. Kitap.88 38.12 42.53 9.12 4.47 24.59 43.35 18. DOĞRU GENEL G DER MAL YET KALEMLER Genel Giderdir (%) YANLIŞ Doğrudan (Direkt) Giderdir (%) Dikkate Almıyordum (%) 9.94 40.12 2.94 19.82 54.59 54.06 58.18 38.Ek 1.35 9. cra Giderleri Donanım ve Gayrimenkul Amortismanları Düşük Değerli Demirbaş Giderleri Elektrik Giderleri Emlak Vergisi Gayrimenkul Kira Giderleri Gazete.35 22.82 51.59 72.27 306 .65 1.29 50.76 64.94 9.76 43.41 3. Fuar Katılım Giderleri Sigorta Giderleri Su Giderleri Şantiyenin Kaldırılması Giderleri Şehir çi Ulaşım Giderleri Taşıt Akaryakıt Giderleri Taşıt Araçları Amortismanları Taşıt Bakım.76 50.71 57.71 20.00 52. Kargo Giderleri Sağlık Tedavi Giderleri Sağlık.53 51.94 24.41 43.82 42.53 64.82 42.06 52.71 21.18 31.65 23.88 54.59 22.29 7.82 34.18 3.35 14.29 40.82 17.88 2.59 30.59 17.53 31.41 35.35 10. Onarım Giderleri Banka Giderleri Belediye Harçları Büro Temizlik Giderleri Damga Vergisi Dava.06 17.65 25.53 49.18 55.06 41.76 50.88 27.65 45.59 37. Dergi Giderleri Gecikme ve Tecil Giderleri Genel Kurul Giderleri Hamaliye Giderleri lan Giderleri ş Sağlığı ve Güvenliği Giderleri Kırtasiye Malzemeleri Giderleri Kurs.29 57.59 47.06 27.12 5.65 22.76 55. Temizlik Malzemeleri Giderleri Seyahat Giderleri Sergi.53 44.82 44.65 47.71 5.35 43.

82 17.82 57.94 16.35 32.00 3.Ek 2.24 12.06 72.47 0.47 29.00 24.65 43.59 36.71 35.50 307 .41 4.53 31.00 23.59 18.24 27.00 25.12 36.94 35.43 37.94 36.65 54.94 38.29 24.53 25.24 9.47 31.18 2.35 24.12 69.88 33.00 48.71 35.65 27.53 22.29 23.35 27.29 64.00 9.35 11.29 20.06 67.41 23.29 20.47 74.41 9.47 67. DOĞRU Genel Giderdir (%) D REKT G DER MAL YET KALEMLER YANLIŞ Doğrudan (Direkt) Giderdir (%) Dikkate Almıyordum (%) 34.94 47.88 29.06 9.41 45.06 56.00 55.06 15.59 47.94 40.82 31.53 35.24 1.41 27.53 74.29 47.76 29.94 22.41 1.18 30.76 63.76 56.12 58.47 42.53 8.65 25.53 75.07 Ambalaj Malzemeleri Giderleri Bayram Harçlığı Doğum Yardımı Factoring Faizleri Faiz Giderleri Fason şçilik Giderleri Fazla Mesai Ücretleri Giyim Yardımı Hediye.35 17.53 4.65 52. Ankete katılan inşaat işletmelerinin direkt gider maliyet kalemlerine verilen cevapların dağılımı.06 50.00 27.06 20.94 7.41 48.71 29.88 10.06 32.71 55.29 0.41 32.29 52.06 41.29 37. Promosyon Giderleri kramiyeler şçilik Giderleri ş Makineleri Akaryakıt Giderleri ş Makineleri Amortismanları Kıdem ve hbar Tazminatı Makine Amortismanları Malzeme Giderleri Mamul Nakliye Giderleri Numune Giderleri Ölüm Giderleri Patent Ücretleri Reklâm Giderleri Sosyal Yardımlar SSK Primi şveren Payı Şantiye çi Eğitim Giderleri Tanıtım Materyali Giderleri Taşeron Giderleri ş Makineleri Kira Giderleri ş Makineleri Bakım Onarım Giderleri Tatil Ücretleri Proje Hazırlama Giderleri Tercüme Giderleri Teşhir Giderleri Ücret Giderleri Yakacak Yardımı Yapı Denetim Firması ya da Teknik Uygulama Sorumlusu Giderleri Yardımcı Madde Giderleri Genel Ortalama 28.35 9.35 37.71 28.71 31.18 2.06 83.76 32. Eşantiyon.41 42.41 40.06 25.94 32.12 63.24 40.65 35.71 62.88 1.76 44.

M. (2002) GVK’nın 43.Org. Kapsamı. Ankara Maç. Önemi Ve Tekliflere Yansıtılmasının rdelenmesi. Sıra No: 10 Vergi Usul Kanunu (1961). Ankara Gelir Vergisi Kanunu (1996) 193 Sayılı Kadırhan.Tr/Turmob/Basin/M29. .302. Yüksek Lisans Tezi. Mart 2005 Raporu. F. 5422 Sayılı ntes (2005) Türkiye nşaat Ve Tesisat Müteahhitleri şveren Sendikası. 12502 Sayılı Muhasebe Sistemi Uygulamaları Genel Tebliğ (2000). Adana Kurumlar Vergisi Kanunu (1949). Çukurova Üniversitesi. 213 Sayılı 308 . (2009) nşaat Sektöründe Genel Gider Kavramı. Maddesi Açısından Müşterek Genel Giderleri Kapsamı ve Finansman Giderlerinin Durumu.Kaynaklar Çankaya. Doc. http://Turmob. Nisan Maliye Bakanlığı Özelgesi (1996). Yaklaşım Yay. (2000) nşaat Muhasebesi..

stanbul Tel: (216) 377 9595 E-Posta: senem. Deprem Bölgelerinde Yapılacak Yapılar Hakkındaki Yönetmelik (DBYYHY-2007) yürürlüğe girmiştir.dikmen@iku. sanayi yapıları. betonarme. Anahtar sözcükler: Yapı maliyeti. Bu konuda. prefabrik betonarme ve karma taşıyıcı sistemler için maliyetler hesaplanmıştır. zemin şartları Giriş Yakın geçmişte. bilhassa 1999 Kocaeli Depremi’nde sanayi yapılarında görülen geniş çaplı hasar ve göçme oranı etkin olmuştur. Türkiye’de 2007 yılında. Türkiye’de sanayi yapıları inşaatında taşıyıcı sistem olarak çelik. Türkiye’de 2007 yılında. Bu çalışmada. Bu bağlamda.edu.2007 Türk Deprem Yönetmeliği Zemin Kriterlerinin Sanayi Yapılarının nşaat Maliyetine Etkileri Senem Özek S. yaşanan büyük çaplı depremler tüm dünyada olduğu gibi Türkiye’de de teknik şartnamelerde yeni kuralları ve / veya kısıtlamaları zorunlu hale getirmiştir. deprem. Sonuç olarak değişen şartnameler ışığında farklı sistemler maliyet açısından karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. Bu bağlamda. Yeni yönetmelik ile birlikte tüm yapı tiplerini ilgilendiren yeni kurallar veya kapsamlı kural değiş iklikleri yürürlüğe konmuştur.tr Öz Yakın geçmişte. 34880. 2007 Deprem Bölgelerinde Yapılacak Binalar Hakkındaki Yönetmelik (DBYBHY-2007) yürürlüğe girmiştir. 34156. mevcut yönetmelik revize edilerek. betonarme ve prefabrik betonarme gibi veya bunların çeşitli kombinasyonlarından oluşan farklı karma yapım teknikleri kullanılmaktadır. Maliyet hesaplamalarına temel teşkil eden metrajlar ticari paket programlar yardımıyla her alternatif için ayrı oluşturulan tasarımlardan elde edilmiştir. Bu konuda.tr Hadeka nşaat Kartal. farklı kolon açıklıkları ve farklı zemin şartları dikkate alınarak çelik. Ümit Dikmen stanbul Kültür Üniversitesi nşaat Mühendisliği Bölümü Bakırköy. ülkemizdekiler de dahil olmak üzere. yaşanan büyük çaplı depremler tüm dünyada olduğu gibi Türkiye’de de teknik şartnamelerde yeni kuralları ve / veya kısıtlamaları zorunlu hale getirmiştir. 309 .ozek@hadeka.com. ülkemizdekiler de dahil olmak üzere. stanbul Tel: (212) 498 4718 E-Posta: u. bilhassa 1999 Kocaeli Depremi’nde sanayi yapılarında görülen geniş çaplı hasar ve göçme oranı etkin olmuştur. Yeni yönetmelik ile birlikte tüm yapı tiplerini ilgilendiren yeni kurallar veya kapsamlı kural değişiklikleri yürürlüğe konmuştur. Ülkemizde ki sanayi tesislerinin büyük bir çoğunluğu yüksek deprem riskine sahip bölgelerdedir. tek katlı sanayi yapılarının. mevcut yönetmelik revize edilerek.

Yeni DBYBHY2007’de eski yönetmeliğe göre hem yerinde dökme hem de prefabrik betonarme elemanların tasarım ve imalatı ile ilgili kurallarda maliyeti etkileyebilecek bazı değişiklikler yürürlüğe girmiştir. betonarme ve prefabrik betonarme gibi veya bunların çeşitli kombinasyonlarından oluşan farklı karma yapım teknikleri kullanılmaktadır. Yöntem Analiz modeli ve ilgili kabuller Her ne kadar son yıllarda sanayi yapıları inşaatları ağırlıklı olarak organize sanayi bölgelerinde inşa edilmekte ise de büyüklüğü. Kayseri bölgelerini sanayinin yoğun olduğu 4 bölge olarak kabul edebiliriz.Diğer yandan. Denizli o Adana. Ama bu konuda henüz yürülükte olan bir ulusal yapım ve tasarım şartnamesi olmadığı için bu tür yapılar bu çalışmanın dışında tutulmuştur. Zemin sınıfı olarak Z1 zemin sınıfının nispeten az rastlanan bir zemin sınıfı olması ve Z4 zemin sınıfında ise genellikle farklı temel sistemi veya zemin güçlendirme gereksiniminin doğması bağlamında. Gaziantep o Ankara. deprem bölgelerinde olduğu görülecektir. Adapazarı. Yalova. DBYBHY-2007’ye göre bu bölgeleri incelendiğinde son bölgenin kısmen. farklı kolon açıklıkları ve farklı zemin şartları çelik. betonarme. yükselen bir ivme ile artmaktadır. Bu çalışmanın amacı. tek katlı sanayi yapılarının. skenderun. prefabrik betonarme veya bunların çeşitli kombinasyonlarından oluşan farklı karma yapım teknikleri kullanılmaktadır. OSB’lerdeki zeminler büyük çoğunlukla TDY 2007 ye göre Z3 ve daha yukarı sınıfta iseler de OSB dışında zeminlerde Z4 sınıfı zemine sahip sanayi tesisleri de vardır. Türkiye’de ki Sanayi Yapılarının Genel Özellikleri Yukarıda da bahsedildiği üzere. Manisa. yerinde dökme betonarme. Türkiye’de sanayi yurt çapına yayılmış olmakla beraber. Ne var ki. o stanbul. zmit. Bursa. ve 2. ülkemizde gelişen sanayi üretimine paralel olarak yeni ve modern sanayi yapılarına olan talep. Türkiye’de sanayi yapıları inşaatında taşıyıcı sistem olarak çelik. Kırıkkale. sıcak şekillendirilmiş yapısal çelik elemanlar ile oluşturulabildiği gibi soğuk şekillendirilmiş elemanlarda kullanılabilmektedir. Çelik sistemlerin yapımında. prefabrik betonarme ve karma taşıyıcı sistemler için bir maliyet karşılaştırılması yapılmasıdır. Türkiye’de sanayi yapıları inşaatında taşıyıcı sistem olarak çelik. diğerlerinin ise tamamen 1. Tekirdağ o zmir. bir deprem ülkesi olan Türkiye’de sanayi tesislerinin büyük bir çoğunluğu yüksek deprem riskine sahip bölgelerdedir. niteliği veya diğer nedenlerle organize sanayi bölgeleri (OSB) dış ında da inşa edilen çok sayıda sanayi tesisi vardır. Aydın. Soğuk çekilmiş elemanlar son yıllarda Türkiye’de de kullanılmaya başlanmıştır. Betonarme taşıyıcı sistemler yerinde dökmek olarak inşa edilebildikleri gibi prefabrik olarak hazırlanmış betonarme elemanlar ile de inşa edilmektedirler. bu çalışmanın kapsamı Z2 ve Z3 zemin sınıfları 310 .

Bunlar ülkemizde sanayi işletmeleri tarafından sıklıkla tercih edilen açıklık ve ölçülerdir.00 m olarak. Çatı kar yükü. Prefabrik betonarme taşıyıcı sistemler için Kocaeli bölgesinde faaliyet gösteren üretici firmalar ile görüşülmüş ve onların verilen tasarım kriterlerine bağlı olarak teklif ettikleri 311 . 24. Deprem yükleri hesabı DBYBHY2007’ye göre ve yapının 1. derece deprem bölgelerinde kalması nedeniyle çalışmanın kapsamı 1. Daha önce bahsedildiği gibi Türkiye’de ki sanayi yapılarının büyük çoğunluğunun 1. Yerinde dökme kolonlarda aks aralıkları 8. Ayrıca. yerinde dökme betonarme ve prefabrik betonarme yapılar için uzay aşık çelik çatı. derece deprem bölgesinde olduğu varsayılarak yapılmıştır. Farklı açıklıkların maliyet üzerindeki etkisinin irdelenmesi amacıyla açıklıklar bir yönde 20. Tüm yapılar için ayrıca 6.0*40. Kocaeli bölgesi baz alınarak 115.0 m açıklıklı hangar tipi bir fabrika yapısı şeklinde düşünülmüştür. dolu gövde aşık çelik çatı ve prefabrik betonarme çatı olarak öngörülmüştür.0 m.ile kısıtlı tutulmuştur. Analiz modeli olarak orta ölçekli iş letmelerde kullanılmakta olan takribi alana sahip bir fabrika yapısı öngörülmüştür. Tasarım spektrası. 32. Rüzgar yükleri TS 498’e göre hesaplanmış ve yapıya etkitilmiştir. sıklıkla kullanılması nedeniyle kare kesit tercih edilmiştir. derece deprem bölgeleri ile kısıtlı olacaktır. Üst yapı ağırlıklarının fazla olmaması nedeni ile temellerin devrilme emniyetlerinin sağlanabilmesi için enine doğrultuları büyük seçilmiştir.5 kg/m2 alınmıştır.00 ve 10. tüm sistemlerde makaslar arası mesafe eşit olarak seçilmiştir.0 alınmıştır. Betonarme taşıyıcı sistemler yukarıda açıklanan yüklere ve çatı sistemlerine göre ayrı ayrı tasarlanmış ve boyutlandırılmıştır. Çelik yapılar için ise çatı taşıyıcı sistemi uzay aşık çelik çatı ve dolu gövde aşık çelik çatı olarak öngörülmüştür. Makas aralıkları prefabrik betonarme uygulamada ve çelik sistemde aynı alınmış. aks aralıkları 10. Tüm yapılar için makas altı yüksekliği 8.00 m olan sistemler için ise tekil temel olarak tasarlanmıştır. Yerinde dökme betonarme kolonlar için.0*56.00 ve 28. devrilme kontrolü.00 m olarak öngörülmüştür. Temel hesabı yaparken zemin emniyet gerilmesi kontrolü.50 m’de kren kiriş i konsolu olacağ ı varsayılmış ve 15 ton taşıma kapasitesi olan bir kreynin yükü hesaplara ilave edilmiştir. kayma kontrolü ve betonarme hesaplar yapılmıştır.00 m olarak tasarlanmıştır. Esas olarak temel hesabı için etkin olan moment tesirleridir. Çatı kaplaması olarak poliüretan dolgulu trapez alüminyum düşünülmüş ve ağırlığı 20 kg/m2 olarak hesaba katılmıştır. çatı eğimleri tüm sistemler için %20 kabul edilmiştir. Kolonların üst uçlarının mafsal olarak çalıştığı kabulüne bağlı olarak yük azaltma katsayısı. DBYBHY-2007’ye uygun olarak 3. Aktif olarak kullanılacak hacimlerin de hem prefabrik betonarme çözümde hem de çelik çözümde aynı olması amacıyla. şartnamenin öngördüğü şekilde Z2 ve Z3 zeminler için ayrı ayrı oluşturulmuştur. Çünkü bu tür temeller seçilen taşıyıcı sistemden bağımsız olarak yapıdaki üretim prosesine uygun inşa edilmek zorundadır.00 m olan sistemler için mütemadi temel olarak tasarlanmış.0 m. Çatı taşıyıcı sistemi olarak. diğer yönde ise 8. R. özel makina/ekipman temelleri de bu çalışmanın kapsamı dışındadır. 32. Bu ölçülere bağlı olarak. Bu sistemler yine ülkemizde sıklıkla uygulanan sistemlerdir.00. analiz modeli 32.0*48. Betonarme yapıların tasarımında BS25 betonu ve BÇIII donatı çeliği öngörülmüş ve malzeme değerleri beton için fck= 25 MPa ve donatı çeliği için fyd= 365 MPa olarak alınmıştır.

boyut ve fiyatlar kullanılmıştır. TS-9967). Temel sistemi olarak soket temel tasarlanmıştır. şartnamenin “Deprem yüklerinin tamamının kolonlar temelden ankastre. Üst yapı ağırlıklarının fazla olmaması nedeni ile temellerin devrilme emniyetlerinin sağlanabilmesi için enine doğrultuları büyük seçilmiştir. Çelik hangarların maliyet hesabı için hem Bayındırlık Bakanlığı birim fiyatları hem de Kocaeli bölgesinde faaliyet gösteren çeşitli üretici firmaların vermiş olduğu fiyatlar kullanılmıştır. çeyrek fiyatlarıdır. “Deprem yüklerinin tamamının kolonlar temelden ankastre.’de özetlenmiştir.0 olarak hesaba dahil edilmiştir. üstte mafsallı tek katlı çerçevelerle taşındığı binalar” için önerilen 4. üstte mafsallı tek katlı çelik çerçevelerle taşındığı binalar” kaydına bağlı olara yük azaltma katsayısı. Fiyatlara KDV dahil edilmemiştir. R şartnameye uygun olarak. TS-648. R 3. Yük azaltma katsayısı.0 olarak alınmıştır. Tasarlanan yapılar Tablo 1. Prefabrik. Analizler ve sonuçların değerlendirilmesi Yukarıda açıklanan yapı ve çatı sistemlerine bağlı olarak 3 adet farklı tipte oluşan taşıyıcı sistem. Hesaplarda göz önünde bulundurulan birim fiyatlar 2009 yılı 2. yürürlükteki deprem yönetmeliği (DBYBHY-2007) ve ilgili Türk Standartlarına uygun yapılmıştır (TS-500. Çelik yapıların tasarımında sıcak şekillendirilmiş profiller kullanılmıştır. Tasarımlar. Maliyet hesaplarında Bayındırlık Bakanlığı birim fiyatları ve çeşitli firmalardan alınan fiyatlar ayrı ayrı göz önünde bulundurulmuştur. farklı çatı sistemleri de dikkate alınarak 2 farklı zemin sınıfına göre çözülmüştür. Prefabrik betonarme için Bayındırlık Bakanlığı birim fiyat tariflerinde pozlandırma yapılmadığından prefabrik betonarme sistemler için maliyet hesabı birim fıyatlara göre yapılamamıştır. Her bir açıklık ve yükseklik için hesaplanan yapı elemanlarının metrajları yapılmış ve maliyetleri hesaplanmıştır. Çelik taşıyıcı sisteme sahip yapılarda kolonların temellere ankastre olarak bağlı olduğu ve çatı makası kolon birleşiminin mafsal olarak çalıştığı varsayılmıştır. 312 . çelik ve yerinde dökme betonarme yöntemleri ile farklı kombinasyonlar oluşturularak toplam 84 adet çerçeve tasarlanmış ve maliyet analizleri yapılmıştır. TS-498. Tasarım ve analizler için SAP-2000 ve STA-4CAD ticari bilgisayar programları kullanılmıştır. Prefabrik sistem yapılarda. Ayrıca tüm cephe ve çatı kaplama malzemeleri ile bunlara ait bağlantı parçaları maliyetlere dahil edilmemiştir.

Her sistem için en düşük değerler tabloda koyu renk fontla gösterilmiştir.Tablo 1. Uzay Aşık Çatı (BÇ1) 111 123 101 110 100 108 122 123 115 117 111 113 Prefab. Çatı (PP) Uzay Aşık Çatı (ÇÇ1) 129 138 120 128 120 124 138 142 126 132 125 127 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 116 128 100 107 104 105 95 96 - 123 133 109 118 109 115 97 102 - Maliyetlerin belirlenmesinde nakliye bedelleri de gözönünde bulundurulmuştur. Elde edilen metrekare maliyet değerleri Tablo 2’de özetlenmiş tir.0 km olarak varsayılarak nakliye bedeli hesaplanmıştır. Tasarlanmış Sistemlere Ait Temel Özellikler Makas Boyu (m) 20 20 24 24 28 28 20 20 24 24 28 28 Makas Arası Mesafe (m) 8 8 8 8 8 8 10 10 10 10 10 10 Alan (m2) 1280 1280 1586 1586 1792 1792 1280 1280 1586 1586 1792 1792 Sistem No. Yine bu amaçla model yapının Kocaeli bölgesinde olduğu varsayılmış donatı çeliği nakliyesi bu varsayıma göre fiyatlandırılmıştır. 313 . Ayrıca sonuçlar farklı zemin tipleri bazında Şekil 1 ve 2 de grafik olarak gösterilmiştir. Çatı (BP) Uzay Aşık Çatı (PÇ1) 116 123 112 119 109 115 120 131 116 122 116 118 Prefab. Prefabrik yapılar için şantiyenin üretim tesisine mesafesi 50. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Zemin Sınıfı Z2 Z3 Z2 Z3 Z2 Z3 Z2 Z3 Z2 Z3 Z2 Z3 Tablo 2. Sistemlerin Maliyetleri (TL/m2) Yerinde Dökme Betonarme Dolu Gövdeli Aşık Çatı (BÇ2) 104 116 92 101 90 98 108 109 99 100 93 94 Prefabrik Betonarme Dolu Gövdeli Aşık Çatı (PÇ2) 110 117 99 103 99 106 107 117 100 106 98 101 Çelik Sistem Dolu Gövdeli Aşık Çatı (ÇÇ2) 123 131 119 122 110 114 124 128 110 116 107 110 S STEM NO.

Tablodan görüleceği üzere Z3 tipi zeminler üzerinde inşa edilecek yapıların maliyetleri yine seçilen taşıyıcı sistem. Makaslar arası mesafe = 10. Çelik taşıyıcı sisteme yapılar ise yine Tablo 2’den görüleceği üzere en yüksek maliyete sahip yapılardır. seçilen taşıyıcı ve çatı sistemleri ile açıklıklara bağlı olarak. m Maliyet. Diğer taraftan Tablo 3’te görüleceği üzere çelik ve prefabrik betonarme taşıyıcı sistemlerin maliyetleri. Z2 Zemin Sınıfında Sistemlerin Maliyetleri Maliyet. TL/m2 Makas Açıklığı. Makaslar arası mesafe = 8. çelik elemanlar üzerinde yapılması gerekli olası bir yangın koruma katmanı dikkate alınmamıştır. 314 .0 m Makas Açıklığı. Z2 tipi zeminler için 90 – 138 TL/m2 ve Z3 tipi zeminler için 94 – 142 TL/m2’dir. Diğer bir deyiş le seçilen sisteme bağlı olarak yapı maliyeti %50’yi aşan mertebede artabilmektedir. Ayrıca böyle bir uygulamanın da gerekli olması durumunda çelik yapıların maliyetlerinin diğer sistemlere göre ciddi miktarda daha yüksek olacağı açıktır. Z3 Zemin Sınıfında Sistemlerin Maliyetleri Tablo 2’den görüleceği gibi metrekare maliyetler. Zemin tipinin maliyetler üzerindeki etkisini görmek amacıyla tüm maliyetler her çözüm için Z2 tip zemin değerleri maliyetlerine göre normalize edilmiş ve Tablo 3’te gösterilmiştir.0 m Şekil 1. TL/m2 150 140 130 120 110 100 90 16 20 24 28 BÇ1 BÇ2 BP PÇ1 PÇ2 PP ÇÇ1 ÇÇ2 32 150 140 130 120 110 100 90 16 20 24 28 BÇ1 BÇ2 BP PÇ1 PÇ2 PP ÇÇ1 ÇÇ2 32 Makas Açıklığı. yerinde dökme betonarme sistemlere nazaran farklı açıklık mesafelerine daha az hassastır.0 m a. Bu çalışmada. m b. çatı sistemine ve açıklıklara bağlı olarak Z2 tip zeminler üzerindekine göre %1 ila % 12 arasında daha yüksek maliyete sahiptir. Makaslar arası mesafe = 10. Makaslar arası mesafe = 8. Diğer önemli bir bulgu ise her iki zemin tipi ve farklı açıklıklarda yerinde dökme betonarme taşıyıcı sisteme sahip yapıların maliyet açısından daha avantajlı olmasıdır.140 130 120 110 100 90 80 16 20 24 28 Makas Açıklığı. TL/m2 Maliyet. m a. m b.0 m Şekil 2. TL/m2 BÇ1 BÇ2 BP PÇ1 PÇ2 PP ÇÇ1 ÇÇ2 32 140 130 120 110 100 90 80 16 20 24 28 BÇ1 BÇ2 BP PÇ1 PÇ2 PP ÇÇ1 ÇÇ2 32 Maliyet.

TS-500. “Çelik Yapıların Hesap Ve Yapım Kuralları”. prefabrik betonarme taşıyıcı sistem maliyetinden %18. Nisan 1984. BÇ1 111% 109% 108% 101% 102% 102% BÇ2 112% 110% 109% 101% 101% 101% BP 110% 107% 101% 101% Prefabrik Betonarme PÇ1 106% 106% 106% 109% 105% 102% PÇ2 106% 104% 107% 109% 106% 103% PP 108% 108% 106% 105% Çelik Sistem ÇÇ1 107% 107% 103% 103% 105% 102% (ÇÇ2) 107% 103% 104% 103% 105% 103% 2 4 6 8 10 12 Sonuçlar Bu çalışmada.”Yapı Elemanlarının Boyutlandırılmasında Alınacak Yüklerin Hesap Değerleri”. TS-9967. Ankara. Computers And Structures STA4-CAD v13. Yapı maliyetlerinde ise yerinde dökme betonarme taşıyıcı sistem maliyetinin. Türk Standartları Enstitüsü. TS-498. 2007 Türk Deprem Yönetmeliği zemin kriterlerinin sanayi yapısı maliyetlerine etkisi incelenmiştir. Ankara.Tablo 3. Mart 1992 SAP2000 v12. Türk Standartları Enstitüsü. Structual Analysis for Computer Aided Design 315 .2007. Afet Bölgelerinde Yapılacak Yapılar Hakkında Yönetmelik”. Mayıs 2007. “Betonarme Yapıların Hesap Ve Yapım Kuralları”. Yapılan analizlerde zemin sınıfının yapı maliyetine etkisinin en fazla olduğu sistem yerinde dökme betonarme taşıyıcı sistemin olduğu görülmektedir. Ankara. “Prefabrik Yapıların Hesap Ve Yapım Kuralları”. Bu sistemde zemin sınıfının yapı maliyeti üzerindeki etkisi % 11 düzeylerini bulmaktadır. Kaynaklar DBYBHY. çelik taşıyıcı sistem maliyetinden %24 daha düşük seviyelerde olabildiği görülmektedir. Türk Standartları Enstitüsü.0. TS-648. Zemin sınıfının yapı maliyetine etkisinin en az olduğu sistem ise çelik taşıyıcı sistemdir. Aralık 1980. Zemin Tipinin Maliyetlere Etkisi Yerinde Dökme Betonarme S STEM NO. Ankara. Türk Standartları Enstitüsü. Tek katlı sanayi yapısının farklı yapım teknikleri ile Z2 ve Z3 zemin sınıfları için analizleri yapılmış inşaat maliyetleri hesaplanmıştır. Kasım 1987. Tek katlı sanayi yapısı taşıyıcı sistem seçimlerinde her ne kadar zemin sınıflarındaki farklılığın yapı maliyetine etkisinin en fazla olduğu sistem betonarme yerinde dökme taşıyıcı sistem olsa da genel taşıyıcı sistem maliyetinde mevcut cari malzeme ve işçilik maliyetleri ile en avantajlı sistem olarak gözükmektedir.

.

nşaat projelerinde yaşanan çatışmalar incelenirken özellikle en çok çatışma yaşayan gruplardan ofis ve saha grubunda yer alan mimar ve mühendislerin durumları incelenmiştir. E-Posta: esin. Elde edilen sonuçların değerlendirilmesiyle inşaat projelerinde örgüt içi çatışmanın boyutları ve nedenleri belirlenmiştir.nşaat Projelerinde Örgüt çi Çatışmanın Nedenleri ve Boyutlarının Belirlenmesi Esin Ergen Mehmet lker Genç TÜ nşaat Fakültesi nşaat Mühendisliği Bölümü Yapı şletmesi Anabilim Dalı. E-Posta: ulkuuzuncarsili@gmail. örgüt içi çatışma. nşaat üretim sürecinin tekrarlanamaz olması. Ancak başarılı bir çatışma yönetimi gerçekleştirilebilmesi için öncelikle çatışma nedenlerinin saptanması gerekmektedir. stanbul Tel: 0 212 285 69 12. proje yöneticileri tarafından inşaat projelerinde yaşanan problemlere etkin çözümler getirmek için kullanılabilecektir.tr Öz Çatışma. Belirlenen çatışma boyutları ve nedenleri. Anahtar sözcükler: Çatışma. 317 . Anadolu Hisarı. ulku. Çalış mada literatür çalışmasından elde edilen sonuçlara ve kişisel görüşmelere dayanarak çatışma nedenleri ile ilgili öngörüler oluşturulmuş ve bu öngörülere dayalı bir anket hazırlanmıştır. 34469.ergen@itu. nşaat sürecinde kiş iler gruplar ve örgütler arası çatışma sık olarak gözlemlenmektedir.u@marmara. çatışma yönetimi. proje ekibinin projeyi gerçekleştirmek için geçici olarak bir araya gelmiş olması gibi sektöre özgü özellikler çatışmaların yoğun olarak yaşandığı bir ortam hazırlamaktadır.edu. iki veya daha fazla kişi veya grup arasındaki çeşitli kaynaklardan doğan anlaşmazlık olarak tanımlanmaktadır. çatışma yönetimi ile yöneticiler çatışmayı örgütsel verimliliği ve yaratıcılığı arttırıcı bir araç olarak kullanabilirler. stanbul Tel: 0 216 308 56 79 12.tr Garanti Koza – Akiş Adi Ortaklığı Akkoza Konutları Projesi Esenyurt. Bu bildiride yer alan çalış manın amacı inşaat projelerinde görev alan mimar ve mühendislerin yaşadıkları çatışmaların boyutlarını incelemek ve nedenlerini belirlemektir.com Ülkü Uzunçarşılı Marmara Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Almanca şletme Bölümü. Ayazağa.edu. Çatışma olumsuz bir durum olarak görülse de. stanbul Tel: 0 212 605 08 14 E-Posta: m_ilkergenc@yahoo.com. Çalış madan elde edilen veriler değerlendirilerek sonuçlar yorumlanmış ve öngörülerin doğruluğu sorgulanmıştır.

proje ekibinin projeyi gerçekleştirmek için geçici olarak bir araya gelmiş olması gibi sektöre özgü özellikler de çatışmaların yoğun olarak yaşandığı bir ortam hazırlamaktadır. kişilerin veya çalıştıkları bölümlerin öncelikli hedeflerinin aynı olmaması sonucunda kişiler ve örgütler arasında çatışmalar doğmaktadır. değişim. nşaat projelerinde aynı örgüt içinde çalışan kiş iler ve gruplar arasındaki çatışmalarla ilgili herhangi bir çalışmaya rastlanmamıştır. nşaat üretim sürecinin tekrarlanamaz olması. Birçok sektörde çatışma sebepleri ve yönetimi ile ilgili çeşitli araştırmalar yapılmıştır. Bunun bir sebebi. Hiç çatışmanın olmadığı organizasyonlarda yenilik. gruplar ve örgütler arası çatışma sık olarak gözlemlenmektedir. kişiler. (2) Örgütsel yapıdan kaynaklanan çatışma nedenleri. Başarılı bir çatışma yönetimi gerçekleştirilebilmesi için öncelikle çatışma nedenlerinin saptanması gerekir. (3) çatışmaya taraf olanlar açısından. maliyet. 2000): (1) letişimden kaynaklanan çatışma nedenleri. 2005). nşaat sürecinde. Buna karşın çatışmanın fazla olduğu organizasyonlarda ise. iki veya daha fazla kişi veya grup arasındaki çeşitli kaynaklardan doğan anlaşmazlık olarak tanımlanmaktadır. 2000). Bu çalışmada bu nedenlerin tümü incelenmiştir. Bu çok parçalı yapıda. ve diğ. 2004). ve diğ. nşaat sektöründe ise yalnızca örgütler arası (yüklenici ve mal sahibi arasındaki) çatışmalar incelenmiştir. mühendis ve teknikerlere odaklanılmıştır. yaratıcılık ve performans düzeyleri olumsuz anlamda etkilenmektedir.Giriş Çatışma. inşaat projelerinde çalışanların farklı organizasyonlarda görev yapması ve farklı çalışma yöntemleri benimsemiş olmasıdır. organizasyonların etkinliğ i için belirli bir düzeyde çatışma olması zorunludur (Schermerhorn. süre ve verimlilik kaybına neden olmakta. Bu sebeple bu çalış mada inşaat projelerinde çatışma yaşayan kişi ve gruplar incelenmiş ve özellikle en çok çatışma yaşayan gruplardan biri olduğu literatürde de belirlenen ofis ve saha grubunda (Gündoğdu. Çalışmanın kapsamı Çatışma türleri şu şekilde gruplandırabilir: (1) örgüt işleyişinin etkisine göre. projelerin aksamasına ve gecikmesine sebep olabilmektedir (Göçmen. kararların gecikmesi veya verilmemesi gibi sorunlarla karşılaşılmaktadır (Schermerhorn. 2008) yer alan mimar. 2004). (4) ortaya çıkış şekilleri açısından ve rol çatışması (Ertürk. Bu çalışmada çatışma örgüt içerisindeki yerleri açısından incelenmiş ve örgüt içi çatışma türlerine odaklanılmıştır. (2) örgüt içerisindeki yerleri açısından. Çatışma yönetimi. 318 . Örgütlerde çatışmaya yol açan belli başlı faktörler üçe ayrılmıştır (Ertürk. (3) Kiş isel farklılıklardan kaynaklanan çatışma nedenleri. Çatışma. yöneticilerin çatışmayı örgütsel verimliliği artırıcı ve yaratıcılık sağlayıcı bir araç olarak kullanmasıdır. nşaat projelerinde gözlemlenen yoğun çatışma ortamı. Çatışmaların organizasyonel yapıya olumlu etkilerde bulunabilmesi için yöneticiler tarafından etkin bir çatışma yönetimi gerçekleştirilmesi gerekmektedir. her ne kadar olumsuz bir durum gibi gözükse de. Yapılan anket çalışmasının sonucunda elde edilen veriler yardımıyla çatışmanın sebepleri ve boyutları ortaya konularak çatışma yönetimi için önerilerde bulunulmuştur.

Sahada çalışanlar proje ve planlama verileri olmadan imalat yapamamakta. %4’ü (6 kişi) elektrik mühendisi ve %24’ü ise diğer mesleklerdendir (jeoloji. Anket Katılımcılarının Demografik Özellikleri Çalış mada öncelikle demografik faktörler belirlenmiştir (Şekil 1).Yapılan ön çalışmada. Aynı projede çalışan birden fazla kişiyle görüşülmesinin amacı kişilerin hedeflerindeki ayrımın ve görüş farklılıklarının ortaya konmasıdır. vb. Bu sebeple çalışmada bu iki grup arasında yaşanan çatışmalara odaklanılmıştır. anketlerin 142 tanesi yüz yüze. %22’si 30–40 yaş. harita mühendisi. çatışma yaşayan bölümler. Anket çalışmasında elde edilen veriler. Gönderilen e-postalara yirmi üç firmada çalışan 165 kişiden geri dönüş olmuştur. Bu bilgi akış ını sağlamak için saha ve ofis grupları arasında yoğun bir iletişim ve bilgi paylaşımı olması gerekmekte. çatışmanın boyutları ve çatışmanın nedenleri olarak üç ana başlık altında incelenmiştir. 23 tanesi de e-posta yoluyla gerçekleştirilmiştir. %16’sı 50–60 yaş grubundadır. inşaat sektörünün önde gelen yüklenici firmalarının büyük ölçekli projelerinde çalışan mühendis ve mimarlar üzerinde uygulanmıştır. hakediş gibi kontrol ve denetleme ile ilgili görevlerini yapamamaktadır. Bunun sebepleri incelendiğinde bu iki bölüm arasındaki işlevsel bağımlılığın çok yüksek olmasının önemli bir faktör olduğu belirlenmiştir. lk bağlantı e-posta ile kurulduktan sonra. Görüşülen kişilerin %61’i (100 kişi) inşaat mühendisi. saha grubu ile ofis grubu açısından ayrı ayrı da değerlendirilmiştir. 1997). bu sırada yaşanan sorunlar çatışmalar yaşanmasına neden olmaktadır. Projeler seçilirken proje maliyetlerinin en az iki yüz milyon TL olması ve inşaat mühendisi. Daha sonra çatışma boyutlarını incelemek ve öngörüleri test etmek amacıyla elli sorudan oluşan bir anket oluşturulmuştur. Yapılan değerlendirmeler ışığında çatışma nedenleri ile ilgili olarak geliştirilen öngörüler test edilmiştir. %23’ü 40– 50 yaş. Oluşturulan anket soruları bu firmaların belirlenen kriterlere uygun kırk projesinde çalışan 219 kişiye e-posta ile gönderilmiştir. Türkiye Müteahhitler Birliği’ne üye. makine mühendisi. %5’i (8 kişi) mimar. Belirlenen kriterlere uygun yirmi altı firma seçilmiştir. 319 . mimar gibi farklı uzmanlıklardan kişilere ulaşılabilmesi kriterleri dikkate alınmıştır. Görüşleri alınan kişilerin %87’si (143 kişi) erkektir ve %48’i 20–30 yaş. Saha ve ofis çalışanlarının iş lerini yapabilmeleri için birbirinden sürekli bilgi almaları gerekmektedir. Bu anket çalışması.). Her projenin kendine özgü bir proje ekibi ve imalat süreci olması sebebiyle aynı firmaya ait projelerden de farklı sonuçlar elde edilebileceği öngörülmüş ve bu sebeple bir firmaya ait birden fazla projenin çalış maya dahil edilmiştir. Çalışmanın yöntemi Çalış mada öncelikle literatür araştırması ve kişisel görüşmelere dayanarak inşaat projelerinde örgüt içinde yaşanan çatışmaların nedenleri üzerine öngörüler geliştirilmiştir. inşaat proje çalışanları incelenmiş ve literatürde de belirtildiğ i gibi ofis ve saha çalışanları arasında sürekli bir çatışma ortamı olduğu gözlemlenmiştir (Ergün. Aynı zamanda gruplar arasındaki farkı belirlemek için bu üç başlık. %7’si (11 kişi) makine mühendisi. ofiste çalışanlar da sahadan imalat bilgisi gelmeden planlama.

%5’i saha ve kontrol grupları. O fis Saha E le k trik M üh. E le k trik D iğ e r O f is Saha Şekil 2. 40 30 20 10 0 P la n la m a v e S aha P ro je v e Saha 38 28 14 16 18 4 4 6 3 34 S ah a ve K o n tro l Saha ve M a k in e . Bu sonuçlara göre saha grubu en çok çatışma yaşayan grup olarak belirlenmiştir. Her bir başlık altında öncelikle çalışmada yapılan literatür taraması ve ön görüşmelere dayanarak geliştirilen öngörülere yer verilmiştir. M a k in e M ü h. Bu sonuçlara göre ofiste çalışan mühendislerin sahada çalışan mühendislerden daha eğitimli oldukları görülmektedir. %18’i planlama ve saha grupları. (2) Örgütsel yapıdan kaynaklanan çatışma nedenleri. 1 kiş i de doktora düzeyinde eğitim almıştır (Şekil 1). %5’i saha ve makine. Bu öngörülerle ilgili verilen seçeneklere görüşülen kişilerin ne oranda katıldığı yüzdelerle belirlenmiş ve sonuçlar yorumlanmıştır. Çatışmanın Yaşandığı Bölümler Katılımcılara saha ve ofis bölümlerinden en çok hangi 2 bölümün çatışma yaşadığ ı sorulduğunda görüşülen 165 kişinin %28’i proje ve saha grupları. %24’ü yüksek lisans düzeyinde.60 50 40 30 20 10 0 8 0 M im a r 53 47 80 60 24 16 5 6 4 2 D iğ e r 70 49 27 13 1 L isan s Yü k s e k L isan s O fi s 40 20 0 0 3 2 nşaat M üh. Ofiste ve sahada görüşülen kişilerin meslekleri ve eğitim durumları Bu kişilerin %72’si lisans düzeyinde. kısmen katılıyorum. D o k to r a Sah a D iğ e r Şekil 1. katılmıyorum ve fikrim yok. Çalış mada katılımcıların öngörülerle ilgili fikirlerinin istatistiksel olarak geçerliliğini belirlemek için bazı testler yapılmıştır. nşaat projelerinde en çok çatışma yaşayan iki bölüm Çatışmanın Nedenleri Bu bölümde çatışmanın nedenleri üç ana başlık altında incelenmiştir. Katılımcılar öngörülere ne kadar katıldıklarını şu seçeneklerden birini seçerek belirtmişlerdir: tamamen katılıyorum. 2000). (1) letişimden kaynaklanan çatışma nedenleri. (3) Kişisel farklılıklardan kaynaklanan çatışma nedenleri (Ertürk. Saha ve ofis grubunun aynı soruya verdiğ i cevaplar arasındaki istatistiksel olarak bir fark olup olmadığı ki-kare ve t testleri ile 320 . elektrik grupları ve %44’ü diğer gruplar olarak cevap vermişlerdir (Şekil 2).

321 .%38’i metro projesinde. Bir başka deyiş le kısmen veya tamamen katılan kişilerin oranı %89 olmuştur. kısmen katılıyorum. katılmıyorum ve fikrim yok) t testi yapılmıştır. Katılma oranlarındaki değerin yüksek olması yetersiz bilgi alışverişinin önemli bir çatışma nedeni olduğunu belirtmektedir. Görüşülen kiş iler içinde metro projesinde çalışanların oranı düşük olmasına rağmen (%38). bu öngörüye tamamen katılanların %48’inin metro projesinde çalış ıyor olmasının metro projesine özgü özelliklerle ilgili olduğu düşünülmektedir. Bu şekilde hangi tür projelerde bu sorunun daha yaygın olduğunun tespit edilmesi amaçlanmıştır. “Şirket içinde bilgi akış ının eksik veya yanlış olmasından kaynaklanan iletişim sorunları çatışmaya neden olmaktadır” öngörüsü ile ilgili katılımcıların fikirleri alındığında.belirlenmiştir. ncelenen projelerde görüşülen 165 kişinin %47’si bina projesinde. %7’si su projesinde ve %7’si yol projesinde çalış maktadır. 2001). (Silah. görüşülen 165 kişinin %51’i (84 kişi) tamamen katıldığını. Y o l Pr o . Yetersiz bilgi alışverişinden kaynaklanan sorunlar ve farklı proje türlerine göre dağılımı Çatışmanın yetersiz bilgi alışverişinden kaynaklandığını düşünen kişi sayısının bu kişilerin çalıştığı proje türüne göre dağılımı belirlenmiştir. %38’i (63 kişi) kısmen katıldığını. Bir soruya iki grubun verdiği cevaplar arasında fark görüldüğünde ise soruya verilen cevaplar ile demografik özellikler arasındaki ilişki ANOVA testi ile belirlenmiştir. 50 40 30 20 10 0 T am am en k atıl ı yo ru m K ıs m en ka tıl ı yo rum 43 41 30 33 90 75 60 45 79 63 41 39 16 44 9 1 1 5 10 01 T o p lam M e tro Pr o. Metro projelerinin büyük ve kapsamlı olmaları ve birbirinden uzak şantiyelere sahip olmaları sebebiyle yetersiz bilgi alışverişinin diğer projelere göre daha yoğun yaşandığ ı ortamlara sahip oldukları gözlenmiştir. Bu testin sonucunda bilgi akış ının eksik veya yanlış olmasından doğan sorunların taraflar arasında çatışmaya neden olduğu konusunda ofis veya şantiyede çalışanlar istatiksel olarak aynı fikirde oldukları olduğu belirlenmiştir. K a tı lm ıy o ru m S u Pr o . Şekil 3. Sahada çalışanların bu öngörüye tamamen katılma oranı % 48 (41 kişi). letişimden Kaynaklanan Çatışma Nedenleri Çatışma nedenleri incelenirken iletişimden kaynaklanan çatışma nedenlerinden olan yetersiz bilgi alışverişi araştırılmıştır. Bu iki değer arasındaki farkın istatistiksel olarak önemli olup olmadığını belirlemek için tüm seçeneklere (tamamen katılıyorum. Çatışmanın yetersiz bilgi alışverişinden kaynaklandığını öngörüsüne katılma oranlarına bakıldığında metro projesinde çalışanların tamamen katılma oranı %65. 6 10 1 1 30 15 0 30 7 6 12 1 1 Katı l m ı yo ru m Fi kr im y ok Of is S a ha T a m a me n k a tılıy o ru m Bin a P ro . bina projesinde görev yapanların ise %38’dir (Şekil 4). ofiste çalışanların tamamen katılma oranı %54 (43 kişi)’tür. Bu durum çatışmalara uygun bir ortam hazırlamaktadır. 16 kişi katılmadığını ve 2 kişi fikri olmadığını belirtmiştir (Şekil 3).

yetki ve sorumlulukların belirsizliğinin yarattığı sorunlar ofis ve saha arasında çatışmaya neden olmaktadır” öngörüsü oluşturulmuştur. Sonuçlardan görüldüğü gibi. %17’si (16 saha. Saha ve ofis çalışanlarının verdikleri cevaplara bakarak hemfikir olup olmadıklarını değerlendirmek için bütün cevaplar pearson ki-kare testine tabi tutulmuştur. Sahada çalışan mühendislerin tamamen katılma oranı %40 (34 kişi). 41 ofis çalışanı) kısmen katıldığını. görüşülen kişilerin yarısından fazlası (%62’si) görev. 26 ofis çalışanı) tamamen katıldığını. Bu farklılığın nedeninin sektördeki iş tecrübelerinden kaynaklandığı düşünülerek verilen tüm cevaplarla kişilerin sektördeki iş tecrübeleri arasında anova testi yapılmıştır. ncelenen projelerde görüşülen 165 kişinin %62’si (54 saha. 49 ofis çalışanı) bu öngörüye tamamen katıldığını. Elde edilen sonuçlar tarafların işbirliğinden dolayı çatışma yaşanması konusunda ofis ve saha personelinin farklı fikirlere sahip olduğu belirlenmiştir. 25-36 yıllık 322 . Saha ve ofis çalışanlarının bu konuda aynı fikre sahip olup olmadıklarının belirlenmesi için bu soruya iki tarafın seçtiği tüm seçenekler t testine tabi tutulmuştur. 16-25 yıl arası tecrübeye sahip olan ofis ve saha çalışanlarının ise farklı fikirlere sahip oldukları belirlenmiştir. %46’sı (35 saha. Bu konuda katılma oranlarına bakıldığında işbirliği sorunlarının çatışmaya neden olduğu görülmektedir. 0–5 yıl iş tecrübesine sahip olan ofis ve saha çalışanlarının işbirliğinden doğan sorunların çatışmaya neden olduğu konusunda istatistiksel olarak birbirleri ile aynı fikirde olduklarını ve 6-15 yıl iş tecrübesine sahip olan ofis ve saha çalışanları için de aynı sonucun geçerli olduğunu göstermiştir. yetki ve sorumlulukların belirsizliğinin çatışmaya neden olduğu öngörüsüne tamamen katılmaktadır. Görev.Örgütsel Yapıdan Kaynaklanan Çatışma Nedenleri Çatışma nedenlerinden bir diğeri olan örgütsel yapıdan kaynaklanan çatışma nedenlerini araştırmak için “Görev. yetki ve sorumlulukların belirsizliğinin yarattığı sorunlar açısından değerlendirme Kişisel Farklılıklardan Kaynaklanan Çatışma Nedenleri Son olarak çatışmalara neden olabilecek kiş isel farklılıklardan kaynaklanan işbirliği ile ilgili sorunlar araştırılırken çalışanlara “Ofis ve saha arasında işbirliği ve koordinasyon sağlama konusundaki sorunlar çatışmaya neden olmaktadır.” öngörüsü hakkında fikirleri sorulmuştur. Elde edilen sonuçlar tüm seçenekler açısından ofis ve saha çalışanlarının hemfikir olduğunu göstermektedir. 60 50 40 30 20 10 0 19 20 12 10 0 1 49 54 Tam am en k a tılıyo ru m K ıs m e n k a tılıyo ru m O fis K a tılm ıyo ru m S aha F ik rim yo k Şekil 5. Elde edilen sonuçlar. %24’ü (20 saha. %13’ü (10 saha. 19 ofis çalışanı) kısmen katıldığını. Kişilerin verdikleri cevapların aralarında anlamlı olduğu bulunmuştur. 12 ofis çalışanı) katılmadığını belirtmiştir (Şekil 5). 12 ofis çalışanı) katılmadığını belirtmiş tir. Bu fikre görüşülen 165 kişinin %36’sı (34 saha. ofiste çalışanların %33’dür (Şekil 6).

Şekil 6’dan de anlaşılacağ ı gibi yapılan değerlendirmede sahada ve ofiste çalışan mühendislerin bu konuda ortak bir düşünceye sahiptirler. Bunun için tarafların her iki bölümde de çalışması veya birbirini daha iyi anlaması için beraber etkin bir takım çalışması gerçekleştirilmesinin gerekli olduğu düşünülmüştür. 45 40 35 30 25 20 15 10 5 0 41 34 26 12 16 35 1 Ta m am en k a tılıy o ru m K ıs m e n k a tılıy o ru m K a tılm ıy o r u m 0 70 60 50 40 30 20 10 0 65 70 14 15 1 Ç ok gerekli K ısm en O fis S ah gerekli a 0 F ik r im y o k O fis Saha H iç gerekli değ il Şekil 6 Ofis ve saha arasında işbirliği ve koordinasyon sağlama konusundaki sorunlar ve hem ofis hem de sahada çalışma gerekliliği ile ilgili sonuçlar şbirliğinden doğan sorunları önlemek için mühendislerin her iki tarafı (saha ve ofis) anlaması ve empati kurması gerekmektedir. Bu yüzden katılımcılara “Sizce inşaat sektöründeki mühendislerin kariyer hedeflerine ulaşabilmeleri için hem sahada hem ofiste çalışmaları ne kadar gereklidir?” sorusu yöneltilmiştir. %18’i (29 kişi) çatışmaların içten içe olup dışa vurulmadığını ve %12’si çatışmanın sık sık olduğunu. Yapılan kiş isel görüşmelerde buna yönelik öneriler olmuştur.tecrübesi olan kişilerin sayısı az olduğu için bu kişilerin verdiği cevaplara ANOVA testi uygulanmamıştır. %17 ‘si (29 kişi) kısmen gerekli olduğunu ve 1 kişi de hiç gerekli olmadığını belirtmiştir. 323 . Çatışma Boyutları ve Çatışma Durumunda Gösterilen Davranışlar Çatışmanın nedenlerinin araştırılmasının yanı sıra çatışmaların boyutları ve çatışma yaşayan kişilerin davranışları incelenmiştir. %4’ü çatışmanın kesinlikle olmadığını ve 1 kişi ise çatışmanın sürekli ve şiddetli olduğunu belirtmiştir (Şekil 7). Görüşülen 165 katılımcıdan %82’si (135 kişi) çok gerekli olduğunu. Bu sonuçlara göre Şekil 9’da da görüldüğü gibi inşaat projelerinde ofis ve saha mühendisleri arasında çatışmanın olduğu ancak aşırı boyutlara varmadığı görülmektedir. 2008). Katılımcılara “Çalıştığınız firmada ofis ve saha mühendisleri arasında yaşanan çatışmalar konusunda aşağıdakilerden en çok hangisi söylenebilir?” sorusu sorularak çatışma boyutlarının belirlenmesi hedeflenmiştir. Görüşülen 165 kişinin %65’i (108 kişi) çatışmaların normal düzeyde olduğunu. Etkin takım çalışması gerçekleştirmek ve dolaysıyla çatışmayı azaltmak için ofiste çalışan mühendisleri sahaya entegre edilmesi gerekmektedir. Literatürde de buna benzer örnekler bulunmaktadır. Örneğin satın almayla ilgilenen kişinin haftada bir gün sahaya giderek bilgileri toplaması ve malzemeleri yerinde görmesi önerisi gibi (Gündoğdu.

Yapılan yüz yüze görüşmeler.60 50 40 30 20 10 0 3 4 58 50 17 12 9 11 1 0 K e s in lik le o lm a z N o rm a l d ü ze yd e ç te n i ç e o l u r . En büyük fark ise iş ortamından çekilme ve çatışmanın büyümemesi için geri çekilme davranışlarında görülmektedir. Bunların yanı sıra incelenen inşaat projelerinde çatışma durumunda kişiler kendilerini acındırma gibi bir tutum içine nadiren girmekte olduğu görülmektedir. genellikle çalıştıkları firmada yükselmek istemelerinden 324 . iki taraf arasındaki bu farkın nedeninin saha çalışanlarının kendilerini firmaya çok ait hissetmemesi ve iki grubun kariyer hedefleri arasında fark olmasından kaynaklanabileceğini göstermiştir. Verilen cevaplardan incelenen inşaat projelerinde çalışan kişilerin çatışma karşısında belirgin bir tutumu olmadığı görülmektedir. Ankete katılanların %28’i çatışma yaşayan kiş inin çatışmanın daha da büyümemesi için çatışmadan çekildiğini belirtmiştir. sahada çalışan mühendisler çatışmanın büyümemesi için çatışmadan çekilmek yerine çalıştıkları işten ayrılmayı daha fazla tercih etmektedir. Buna karşılık. Çatışma yaşayan kişilerin davranış ları Çalış madan çıkan ilginç sonuçlardan bir tanesi çatışma durumunda ofiste çalışan kişiler ile sahada çalışan kişilerin davranışlarının arasında farklılık olmasıdır (Şekil 8). Görüşülen kişiler ofiste çalışan mühendislerin. 30 24 22 20 16 16 30 30 15 10 5 5 2 0 ş o r ta m ın d a n ç e k il ir S a l d ır g a n d a v r a n ış s e r g il e r K e n d i s in d e n o lm a d ığ ı n ı savunur A c ın d ır m a g ib i b ir B ü y ü m e m e s i iç i n ta v ır s e r g ile r ç e k ili r . Ayrıca kişilerin %28’i çatışma yaşayan kişinin saldırgan davranış sergileyeceğini belirtirken %16’sı çatışma yaşayan kişinin iş ortamından çekilmeyi tercih ettiğini belirtmektedir (Şekil 8). Buna göre kişilerin %33’ü çatışma yaşayan kişilerin çatışmanın kendisinden kaynaklanmadığını savunduğunu belirtmiştir. Ofis çalışanları ile karşılaştırıldığında. Çatışmanın boyutuna göre farklı davrandıkları görülmektedir. ofiste çalışan mühendisler ise işten ayrılmak yerine çatışmanın daha fazla büyümemesi için geri adım atmayı tercih etmektedirler. O fis Saha Şekil 8. d ış a v u ru lm a z S ık s ık S ü re k li v e ş id d e t li O f is S ah a Şekil 7 Çatışma boyutları Çatışmalar karşısında çatışma yaşayanların davranışlarını belirlemek için görüşülen kişilere “Çalıştığınız firmada çatışma olduğunda çatışma yaşayan kişiler genelde nasıl davranırlar?” sorusu sorulmuştur.

ancak örtbas etme yönteminde kimseye zarar gelmeyecek şekilde çatışmayı sonlandırmak amaçlanır. %14’ü yöneticinin çatışmayı örtbas ettiğini. 2008). Çatışma Yönetimi Çatışma çıktığında yöneticilerin çatışmanın çözümünde nasıl bir yol izlediğ i sorulduğunda görüşülen kişilerin %58’i yöneticinin çatışmaya taraf olanları dinlediği ve bir çözüm bulmaya çalıştığını. nşaat projelerinde yöneticilerin baskın olma ya da rekabet. Sahada. işbirliği ya da problem çözme yollarını kullandığı görülmüştür (%58). Yapılan kişisel görüşmelerde. %10’u yöneticinin çatışmayı görmezden geldiğini. Sahada çalışanlar ise iş değiştirmeye daha sıcak baktıkları için çatışma karşısında daha sert tutumlar içerisinde olabilmektedirler. Diğer bir çözüm olan yöneticilerin başka kişinin yardımına başvurması yöntemi incelenen inşaat projelerinde pek uygulanmamaktadır. %5’i yöneticinin çatışmayı çözmek başkasından yardım istediğini belirtmiştir (Şekil 9). k a y ıts ız ye tk is in i k a lır k u lla n ır T a ra fla rı Ö rtb a s e d e rB a ş k a s ın ın d in le r ve ya rd ım ın ı ç ö zm e ye is te r ç a lış ır O fis S aha Şekil 9 Yöneticilerin çatışma çözümü için izledikleri yollar Bu sorudan elde edilen ilginç bir sonuç ise incelenen projelerde ofiste çalışanların ve sahada çalışanların cevapları arasında belirgin fark görülmesidir. Bunu planlama bölümü ve saha 325 . Bunun nedenlerinden bir tanesinin sahadaki çatışmaların imalatı doğrudan etkileyerek geciktirme ihtimalinin bulunması olduğu düşünülmektedir.dolayı kariyer hedeflerine ulaşmak için bazı olaylarda alttan alabileceğini belirtmiştir (Yıldırım. Buradan anlaşılacağı gibi inşaat projelerinde yöneticilerin çatışma karşısında en fazla uzlaşma. Yöneticilerin ofisteki çatışmaları sahadaki çatışmalara göre daha çok görmezden geldiği belirlenmiştir. Bölümler arası çatışma en çok proje bölümü ve saha uygulamaları bölümü arasında yaşanmaktadır. Ofiste yaşanan çatışmalar için verilen cevapların %16’sında yöneticilerin görmezden geldikleri belirtilirken saha için bu oran %4’tür. %13’ü yöneticinin güç ve yetkisini kullandığını. malatı geciktirecek bir çatışmaya çözümün bir an önce getirilmesi tercih edilebilir. sahada örtbas etme yönteminin görmezden gelme yöntemine göre daha çok tercih edilmesinin sebebinin sahada tarafların işten ayrılmasını engellemek olduğu belirlenmiştir (Gündoğdu. Sonuç Alan araştırması sonucunda inşaat projelerinde bölümler arası ve kişiler arası çatışmaların yaşandığı tespit edilmiştir. 2008). Görmezden gelme yönteminde yöneticiler olay hiç yaşanmamış gibi davranmaktadır. bunun yanı sıra %14 oranında örtbas etme yöntemine de başvurulmaktadır. 50 40 30 20 10 0 13 4 12 9 3 20 5 3 4 74 9 G ö rm e z d e n G ü ç v e g e lir. Bu çözümü sadece %4’lük bir kesim seçmiştir. uyma ve kaçınma ya da geri çekilme yöntemlerini fazla tercih etmediği görülmüştür (%14).

yetki ve sorumlulukların belirsizliği olarak belirlenmiştir. Bu durum inşaat projelerine has dinamik ortamdan kaynaklanmaktadır. Teşekkür Bu çalışmaya verdikleri destekten dolayı Öğ. Çatışma durumunda çatışma yaşayan kiş ilerin çoğunlukla çatışmanın kendisinden kaynaklanmadığını savunduğunu belirlenmiştir. Dr. Gör. Bölümler arası yaşanan çatışmaların nedenlerinin içinde en önemlisi görev. Ancak ofiste ve saha çalışanlarının çatışma durumundaki davranışları arasında farklılık olduğu tespit edilmiştir. Saha uygulaması zaten imalatın yapıldığı ana bölüm olduğu için bu beklenen bir sonuçtur. bölümlerin en çok saha uygulaması bölümü ile çatışma yaşamakta olduğu görülmektedir. Bu sorunun çözümü için etkili bir iletişim ağının kurulması. Ofis ve saha çalışanlarının çatışma sırasındaki gösterdikleri davranış farkları incelenerek. nşaat projelerinde bölümler/kişiler arasında işbirliği ve koordinasyon sağlama konusunda sorunlar yaşanmaktadır. Bu çalış madan elde edilen sonuçlar yardımıyla inş aat yöneticileri çatışma nedenlerini ve boyutlarını dikkate alarak daha etkin bir çatışma yönetimi gerçekleştirebilecektir. Çalış mada tespit edilen diğer bir çatışma nedeni ise mühendisler arasındaki iletişim eksikliğidir. 326 . Bu sorunun aşılması için bölümlerin bir arada çalışmasını sağlayacak etkin takım çalış ması yapılmasının gerekli olduğu saptanmıştır. Etkin takım çalış masını gerçekleştirmek için de ofiste çalışan mühendislerin sahaya entegre edilmesi gerekir. Kişilerin çatışma yaşandığında belirgin bir tutumu olmadığı ve çatışmanın boyutuna göre farklı davranacakları görülmektedir. tüm personelin bu sistem hakkında temel bilgi ve becerilere sahip olmaları ile sağlanabilir. Bu sorunun çözümlenebilmesi için çalışanların görevlerinin net olarak tanımlanması ve kişilerden görev tanımları dışında hizmet beklenmemesi gerekmektedir. Bütün bölümler incelendiğinde.uygulamaları bölümü arasında yaşanan çatışma takip etmektedir. letişim kaynaklı çatışmalarda en önemli sorun bölümlerin/kiş ilerin birbirleriyle olan yetersiz bilgi alışverişidir. Oğuz Ersun ile Umut Gökçe’ye ve alan çalış masına katkıları olan Osman shakoğlu ve Haluk Martağan’a yardımları için teşekkür ederiz. Çatışma halinde yöneticilerin davranışları incelendiğinde cevapların yarısından fazlasında yöneticilerin olumlu bir davranış içinde oldukları ve çatışmaya taraf olanları dinledikleri ve bir çözüm bulmaya çalıştıkları belirlenmiştir. bunun sürekli bir kontrol düzeni ile işler kılınması ve geliştirilmesi. her iki gruba da farklı çatışma yönetimi uygulanabilecektir. Bazı firmalarda is yoğunluğunu karşılamak için veya değişen dinamik is koşullarına ayak uydurmak için bir kişi birden çok işte çalıştırılmaktadır. Bunu takip eden davranış şekilleri ise çatışma yaşayan kişinin çatışmanın daha da büyümemesi için çatışmadan çekilmesi veya saldırgan davranış sergilemesidir.

Schermerhorn.Ü. Ertürk. Hunt. (2004) Paket Programlar ile statiksel Veri Analizi. M. (2000) şletmede Yönetim ve Organizasyon. (2004) Core Concepts Of Organizational Behaviour.G. Dictionary of statistics. Kişisel görüşme. Gündoğdu. K.N.Kaynaklar Duran. (1998) şletme Yöneticiliği. 2002. Fen Bilimleri Enstitüsü. 2001. M. stanbul.. M. I.T. . (1995) Bilimsel Araştırmalarda Bilgisayarla statistik Uygulamaları. Upron. M. Göçmen. Silah. Yıldırım.R.. Ankara. (2008) Kişisel görüşme Koçel.. Göktekin. Kaan Kitabevi. Ergün. Ocak Yayınları. Ankara. USA. J. Beta Yayınları. Çalışma psikolojisi. U. R. stanbul. . Eskişehir. Osborn. Beta Yayınevi. 327 . (2005) Türkiye nşaat Projelerinde Yüklenici ve Mal Sahibi Arasında Meydana Gelen Çatışmaların Nedenleri ve Çatışma Yönetimi Yüksek Lisans Tezi. 2008. S. Özdamar. . (1999) nşaat Personelinin Çatışma Giderim Yaklaşımının Saptanmasına Yönelik Alan Çalışması Yüksek Lisans Tezi. G.. J. stanbul. stanbul. John Wiley and Sons Inc.. Selim Kitabevi. (2008) Kişisel görüşme. and Cook. T. Oxford University Pres. stanbul Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü.

.

Program Değerlendirme ve nceleme Tekniği (Program Evaluation and Review Technique – PERT) gibi deterministik ve olasılıksal metotlarla incelenmesi yeterli olmamaktadır. proje ilerleyişinin kontrolü ve kaynakların verimli bir şekilde dağıtılmasında kullanılagelmiştir. aktiviteler arasındaki ilişkileri dikkate alarak proje süresinin bulunmasında ve her bir aktivitenin kritikliği doğrultusunda aktivitelerin proje süresi üzerindeki etkilerini ortaya çıkarmada son derece etkili bir yöntemdir. Bu çerçevede.MCS) dayalı CPM yöntemlerinden elde edilen sonuçlarla karşılaştırılmaktadır.com Öğretim Üyesi. Böl. 2000). CPM her bir aktivitenin öngörülen süresini tek. proje süresinin tahmini. kesin bilinen ve değişmez olarak kabul etmekte olduğundan deterministik bir yöntem olarak değerlendirilebilir. Dr. Giriş Çubuk Diyagramı Yöntemi. Ayrıca. nşaat Müh.. CPM. Ancak. Simülasyon modelleri.Korelasyonlu Aktivite Şebekesi Risk Analizi Modeli Ve Bir nşaat Projesi Üzerinde Örnek Uygulaması Dr.al Öz Şebeke tipi aktivite çizelgeleri. Günümüz koşullarında belirsizliklerden bir hayli etkilenen inşaat aktivite şebekelerinin Kritik Yol Yöntemi (Critical Path Method – CPM). Önder Ökmen Doç. Tiran. nşaat Müh. Risk yönetimi. Tiran. elde edilen sonuçlar aynı proje üzerinde uygulanan CPM. PERT ve simülasyona (Monte Carlo Simülasyonu . Epoka Üniv. Anahtar sözcükler : Aktivite şebekesi. Arnavutluk Tel: 00 355 208 72 10 E-Posta: aoztas@epoka. inşaat projelerinde. Denge Çizgisi Yöntemi (LOB) ve Kritik Yol Yöntemi (CPM) 1950’lerden itibaren inşaat proje aktivitelerinin çizelgelemesinde kullanılan başlıca metotlar olmuşlardır (Oberlender.. aktivite şebekelerinin çizelgelemesinde kullanılmakta olup. Ahmet Öztaş Doktora sonrası araştırmacısı. Bu uygulamalar CSRAM’in işlerliğini ve belirsizlik etkisine paralel olarak daha gerçekçi sonuçlar ürettiğini göstermiştir. Böl. mevcut çalış ma. Korelasyon. aktivite sürelerinin ve belirsizlik oluşturan risk faktörlerinin korelasyonlu olduğu durumda inşaat aktivite şebekelerinin belirsizlik etkisi altında incelenmesine olanak sağlayan Korelasyonlu Aktivite Şebekesi Risk Analizi Modeli (Correlated Schedule Risk Analysis Model – CSRAM) isimli yeni bir yöntem önermektedir.edu. Çalışmada.. Epoka Üniv.. Risk analizi. Oysa inşaat 329 . CSRAM ile birlikte uygulanan diğer üç yöntemden elde edilen sonuçların karşılaştırılmasıyla inşaat aktivite şebekelerinin değerlendirilmesinde aktiviteler ve belirsizlik oluşturan risk faktörleri arasındaki korelasyonun dikkate alınmasının önemi gösterilmiştir. Arnavutluk Tel: 0 532 5532828 E-Posta: onderokmen@hotmail. CSRAM’in gerçek bir inşaat projesi üzerindeki uygulaması verilmekte olup.

PERT ve simülasyona (Monte Carlo Simülasyonu . aktivite şebekelerinde korelasyon etkisini dikkate alarak. PLATFORM (Levitt ve Kunz. 2008). MCS ve PNET gibi risk analizi yöntemleri belirsizliği analiz edebilmekle birlikte. Bu nedenle aktivite süreleri gerçekte değişkenlik gösterebilmekte ve CPM. Risk yönetimi. aktiviteler arasındaki korelasyon etkisi. zemin şartları gibi değişik türde risk faktörlerinin ve bu faktörlerin yol açtığı belirsizliklerin etkisi altındadır. Bu prosedür risk tanımlaması. of the Navy. 1979). belirsizlik etkisi ve belirsizliğin olumlu ve olumsuz yöndeki etkisi gibi hususlardan bir veya birkaçını dikkate alan çözümlemeler üretmekle birlikte hiçbiri risk-faktörleri arasındaki korelasyon etkisini dikkate almamaktadır. aktivite şebekelerinde aynı risk faktöründen etkilenen aktiviteler arasında korelasyon oluşmakta ve bu korelasyon etkisi proje süresi gibi CPM bulguları üzerindeki belirsizliği arttırmaktadır. inşaat aktiviteleri ve risk faktörleri arasındaki çift yönlü korelasyonu göz ardı etmeden aktivite şebekelerinin belirsizlik altında değerlendirilmesini sağlayan Korelasyonlu Aktivite Şebekesi Risk Analizi Modeli (Correlated Schedule Risk Analysis Model – CSRAM) isimli yeni bir model geliştirilmiştir (Ökmen ve Öztaş. Bu çalışma. 1985). 1992). 2000). 1993). Bu çerçevede.MCS) dayalı CPM yöntemlerinden elde edilen sonuçlarla da karşılaştırılmaktadır. 2000): Belirsizlik Karar Modeli (MUD) (Carr. nitel ve nicel girdileri kullanarak ürettiği olasılıklı nicel çıktılarla inşaat aktivite şebekelerinin belirsizlik ve 330 . tek tek her bir aktivitenin ve bir bütün olarak aktivite şebekesinin risk faktörlerine karşı duyarlılığını gösterememekte ve aktiviteler arasındaki korelasyon etkisini göz ardı etmektedir (Wang ve Demsetz. 1975) ve Monte Carlo Simulasyonu (MCS) (Diaz ve Hadipriono. risk faktörü duyarlılık analizi yapabilen risk analizi modelleri geliştirilmiştir (Wang ve Demsetz. Bu nedenle. 1993) gibi CPM tabanlı deterministik olmayan yöntemler geliştirilmiştir. bir yatırım veya projede karşılaşılması beklenen risklerin sistematik bir kontrol prosedürü olarak tanımlanabilir (Dikmen ve diğ. Korelasyonlu Belirsizlik Altında Şebekeler (NETCOR) (Wang ve Demsetz.. Tam Simülasyon (Touran ve Wiser. PERT. 2005). Olasılıklı Şebeke Değerlendirme Tekniği (PNET) (Ang ve diğ. 1992). 1985). CSRAM’in genel bir açıklamasını ve gerçekleştirilmiş bir inşaat projesi üzerindeki örnek uygulamasını içermektedir. 1958). aktivite kritikliklerinin yanlış değerlendirilmesine ve proje süresinin yanlış bulunmasına yol açabilmektedir (Flanagan ve Norman. 2004). 1983). Bu modeller risk faktörleri. Şartlı Beklenen Değer Modeli (CEV) (Ranashinge ve Russell. 1993). Buna bağlı olarak inşaat aktivite şebekelerini belirsizlik etkisi altında değerlendirebilmek amacı ile Program Değerlendirme ve nceleme Tekniğ i (PERT) (Dept. MCS tekniği ile çalışan. 2000) ve Kararsal Risk Analizi Prosesi (JRAP) (Öztaş ve Ökmen. CPM üzerine kurulu olan. Korelasyonlu Aktivite Şebekesi Risk Analizi Modeli CSRAM. Proje Süre Tahmini (PRODUF) (Ahuja ve Nandakumar. Faktörlü Simülasyon (Woolery ve Crandall.aktiviteleri hava koşulları. CSRAM’in detaylı açıklaması ise Ökmen ve Öztaş (2008)’da yer almaktadır. risk analizi ve riske karşı önlem geliştirilmesi gibi işlemler içermektedir (Flanagan ve Norman. Elde edilen sonuçlar aynı proje üzerinde uygulanan CPM. Oysa. risk sınıflandırması. Bu yöntemler proje risk yönetim sistemi sürecinde risk analizi yöntemi olarak ta kullanılabilmektedir..

Bunun dışında her bir risk faktörünün her bir aktivite üzerindeki etkisi “çok etkili-etkili-etkisiz” ifadelerinden biri ile niteliksel 331 . mühendislik öngörüsü ve risk tanımlama süreçleri doğrultusunda) risk faktörleri ve risk faktörlerinin “beklenenbeklenenden iyi olma-beklenenden kötü olma” durumlarını yansıtan “risk faktörü durum olasılık sınır değerleri” modele girilir. ara zamanlar gibi verileri girdi olarak kabul eder. Şekil 2 CSRAM girdi-çıktı zinciri. inşaat yapım yönetimi karar verme süreçlerinde ve risk yönetiminde kullanılabilen bir risk analizi modeli olarak geliştirilmiştir. Şebekede bulunan aktivitelerin sürelerini etkileyeceği düşünülen (geçmiş işlerdeki tecrübeler. “maksimum” ve “en muhtemel” değerler olarak girilir. Ökmen ve Öztaş (2008)’ın çalışmasında MS Excel ve @Risk programları kullanılarak teoriden pratiğe geçirilen CSRAM’in akış çizelgesi Şekil 1’deki gibidir. CSRAM. CSRAM’in ihtiyaç duyduğu diğer bir veri grubu ise belirsizlik oluşturan risk faktörleri ile ilgilidir. aktivite öncellik ilişkileri. CPM üzerine kurulu olduğundan CPM uygulaması için öngörülen aktiviteler. Modelin girdi-çıktı zinciri ise Şekil 2’de gösterilmektedir. aktivite süreleri PERT’te olduğu gibi “minimum”. Şekil 1 CSRAM akış çizelgesi. Ancak.korelasyon etkisi altında incelenmesini ve değerlendirilmesini sağlayan.

PERT ve simülasyona (MCS) dayalı CPM yöntemlerinden elde edilen sonuçlarla karşılaştırılmaktadır. Uygulamalara geçmeden önce faydalanılan proje hakkında genel bilgiler verilmiştir. CSRAM’in gerçek bir inşaat projesi üzerindeki uygulaması verilmekte olup. lk üretimdeki rasgele sayılar vasıtası ile söz konusu CPM uygulamasında (söz konusu iterasyonda) her bir risk faktörünün “beklenen-beklenenden iyi olma-beklenenden kötü olma” rasgele durumlarından hangisi ile etkinleştirileceğ i CSRAM tarafından belirlenir. kullanıcıdan geçmiş işlerdeki sayısal verilere bağımlı olan korelasyon katsayısı gibi nicel veriler istenmez. iki ayrı aktivite için belirli bir risk faktörü etkisi “çok etkili/çok etkili” olarak girilmişse bu iki aktivite bu risk-faktörü açısından tam korelasyonlu.olarak belirtilir. MCS iterasyon sayısı ve diğer bir takım simülasyon özellikleri de girildikten sonra çalıştırılan CSRAM. “çok etkili/etkili” olarak girilmişse bu iki aktivite bu risk-faktörü açısından kısmi korelasyonlu. “aktivite süre katsayıları”nı hesaplar. CSRAM. Risk faktörlerinin meydana geliş şiddetini temsil eden bu sayılar ile her bir aktiviteyi etkileyen risk faktörlerinin “çok etkili-etkili-etkisiz” nitel değerlerinin CSRAM tarafından dönüştürülen nicel değer karşılıkları ile etkileştirilmesi sonucunda (ilk rasgele sayı üretim aşamasında belirlenen risk faktörü durumları da dikkate alınarak) CSRAM. Örnek Uygulama Bu bölümde. Ayrıca. Her bir aktivite için bulunan bu süre değerleri kullanılarak CPM tamamlanır ve MCS iterasyon sayısı kadar CPM uygulaması aynı şekilde tekrarlanır (Şekil 1). CPM hesaplamalarını girilen iterasyon sayısı kadar tekrarlar. hangi risk faktörlerinin proje süresi ve aktivite kritiklikleri üzerindeki belirsizliğin oluşmasında daha etkili olduğu bulunmuş olur (Şekil 2). elde edilen sonuçlar aynı proje üzerinde uygulanan CPM. Risk-faktörleri arasındaki korelasyon etkisi ise korelasyonlu risk faktörleri için aynı “risk faktörü durum olasılık sınır değerleri” girilerek sağlanır. kinci kez üretilen rasgele sayılarla ise CSRAM. risk faktörlerinin “beklenenbeklenenden iyi olma-beklenenden kötü olma” durumlarını yansıtan “risk faktörü olasılık sınır değerleri”nde gerekli ayarlamalar yapılıp simülasyon tekrarlanarak şebekenin risk faktörlerine karşı duyarlılığı ölçülür. Örneğin. Simülasyon tamamlandığında proje süresi. Örneğin. Diğer bir ifade ile CSRAM’de aktiviteler arasındaki korelasyon etkisi risk faktörü bazlı olarak niteliksel ve dolaylı bir şekilde modellenir. Model. Her bir CPM uygulaması sırasında (her bir iterasyonda) CSRAM. Daha önce de belirtildiği gibi bu olasılık değerleri inşaat yapım yönetimi karar verme süreçlerinde ve risk yönetiminin risk önleme/azaltma safhasında kullanılabilmektedir. işleyiş i sırasında bu niteliksel verileri nicel verilere çevirmektedir. 332 . bu süre katsayılarını “minimum”. aktivite toplam bolluk zamanları (aktivite kritiklikleri) ve aktivite yolu bolluk zamanları (yol kritikliği) gibi şebekeye ait özelliklerin değişim durumları olasılıklı bir şekilde çıktı olarak üretilmiş olur. “rasgele sayı üreticisi” ile iki ayrı kez risk faktörü sayısı kadar 0 ile 1 arasında rasgele sayı üretir (Şekil 1). her bir risk faktörünün söz konusu CPM uygulaması (söz konusu iterasyonda) sırasında ne şiddette meydana geleceğini modeller. “maksimum” ve “en muhtemel” değerler ile temsil edilen aktivite süreleri ile etkileştirerek söz konusu CPM uygulaması (söz konusu iterasyonda) sırasında kullanılacak aktivite sürelerini hesaplamış olur. “etkili/etkisiz” olarak girilmişse bu iki aktivite bu risk-faktörü açısından korelasyonsuz durumları oluşturulmuş olur.

01. 2007) incelenmiş ve Yüklenici tarafından ayrı tarihlerde talep edilen üç ayrı süre uzatımının “Ön Rapor’un onaylanması”.2006’dır. 9 ve 11 no’lu aktivitelerden 5.2006 tarihinde iş teslimiyle birlikte başlamıştır. Bar-Su Proje ve nşaat Ltd. CPM uygulaması. aynı aktivite sürelerinin kullanıldığı çubuk diyagramına göre bu tarih 28.01. CPM uygulansaydı ve revizyon ihtiyacı farkedilseydi bile. Bölge Müdürlüğü ( dare) idaresinde. şartname ve fenni kurallara uygun olarak hazırlamakla ve işi 02. Primavera Project Planner isimli yazılımla gerçekleştirilmiştir. şin sözleşmesi 22.2006 tarihleri arasındaki 300 takvim günü içerisinde tamamlayarak dare’ye teslim etmekle yükümlüdür (Proje ve nşaat Dairesi Başkanlığı. tasarım aşamasında da kullanılabileceğini göstermektir.2006 tarihine kadar teslim edilmesi gereken iş Haziran 2007 tarihi itibari ile Yüklenici’nin sözleşme hükümlerine dayandırdığı ve dare’nin Yüklenici’yi haklı bularak onay verdiği üç ayrı süre uzatım talebi ile birlikte 214 takvim günü uzamıştır. sonuçta süre uzatımları meydana gelmiştir.’nin (Yüklenici) yükleniminde gerçekleştirilen ve Balıkesir-Gönen bölgesinde yer alan 3981 ha’lık tarım arazisine basınçlı borulu sistem ile sulama suyu ulaştırmayı hedefleyen bir sulama-drenaj projesi yapım iş idir. CPM belirsizliklerin aktivite süreleri ve proje tamamlanma süresi üzerindeki etkisini belirleyemediğinden iş 333 .10. Yüklenici. iş sonu aydınger paftalarını ve proje CD’lerini sözleşme. 7.12. metraj/keşif cetvellerini. Uygulama sonucunda proje tamamlanma tarihi 13.10. kıyaslama yapılabilmesi için onaylı çubuk diyagramı iş programındaki aktivite sürelerine sadık kalınarak aktivite şebekesi oluşturulmuş ve şebeke üzerinde CPM uygulanmıştır.11.10. Ancak. bu aktivitelerin kritik olduğu ve çubuk diyagramındaki gerçekçi olmayan sürelerin değiştirilerek iş programının revize edilmesi gerektiği fark edilememiş. sözleşme gereğince proje çizimlerini. Bu olumsuz durumun.Proje Bilgisi Örnek uygulamada faydalanılan “Gönen Havzası Pompaj Sulaması Proje Yapım şi”. Kritik Yol Yöntemi Uygulaması Yüklenici. sözleşmede belirtilen 300 günlük proje teslim süre dilimini dikkate alarak 19 aktiviteden oluşan çubuk diyagramını hazırlamış ve bu iş programı dare tarafından uygun bulunarak onaylanmıştır. PERT gibi yöntemlerin inşaat projelerinin sadece inşaat aşamasında değil. Oysa. “Genel vaziyet ve üst havza planlarının onaylanması” ve “aplikasyon öncesi plan/profil projelerinin onaylanması” işlerinin dare’den kaynaklı olarak iş programındaki sürelere kıyasla gecikmesinden vuku bulduğu tespit edilmiştir.2006 olarak bulunmuştur. dare tarafından risk analizi yapılmadan belirlenen 300 günlük iş teslim süresinin ve iş programındaki eksiklikleri belirlemede yetersiz kalan çubuk diyagramı iş programının bir sonucu olduğu kolaylıkla belirtilebilir. Şti. Ancak. işler planlandığı şekilde gitmemiş ve onaylı iş programına göre 28. 2007). 7 no’lu aktivite ise 3 günlük toplam bolluk zamanına göre kritiğe yakın aktivite olarak tespit edilmiştir. Bu çerçevede.2005 tarihinde imzalanmış ve işin yapımı 02. Çubuk diyagramı. aktivitelerin kritiklikleri hakkında herhangi bir bilgi veremediğinden. şe ait arşiv (Proje ve nşaat Dairesi Başkanlığı. teknik raporları. Örnek uygulamada inşaat aşamasında olan bir iş yerine projelendirme aşamasında bulunan bir iş in seçilmesindeki gaye CSRAM’in ve beraberinde CPM.2006 ile 28. öncellik ilişkilerini kurabilmek için CPM uygulamasında çubuk diyagramındaki gibi 19 aktivite değil toplam 32 aktivite kullanılmıştır. 9 ve 11 no’lu aktiviteler CPM uygulamasında kritik aktivite. Bu işler ile ilgili olan ve Tablo 1’de belirtilen 5. Devlet Su şleri Balıkesir 25.

Oysa kritik yol. Simülasyona Dayalı Kritik Yol Yöntemi Uygulaması CPM ve PERT uygulamalarında kullanılan aktiviteler. aktivite şebeke ilişkileri ile ara zamanlar Simülasyona (MCS) dayalı CPM uygulamasında da aynen kullanılmıştır. Bu sonuçlar çubuk diyagramı ve CPM uygulamalarıyla bulunan proje bitirme sürelerinin belirsizlik etkisinden dolayı ne denli gerçekçi olmadığını ve ne denli riskli olduğunu bir kez daha göstermiştir. CPM uygulamasıyla bulunan 316 günde bitirilme ihtimali %0. %0 ihtimalle bitirilme süresi 355 gün ve %100 ihtimalle bitirilme süresi 630 gün olarak bulunmuştur. CPM uygulamasında kullanılan aktiviteler. gerçekte aktivite süreleri üzerindeki belirsizlik etkisinin değiştirici özelliğinden ötürü öngörülenden sapma (değişkenlik) gösterebilir. Bu durumun çözümü için bir sonraki bölümde PERT ve CSRAM uygulamaları yer almaktadır. MS Excel tablo işlemcisi ile programlanmış ve MS Excel programına bir simülasyon programı olan @Risk programı entegre edilmiştir.programının ne şekilde revize edileceği noktasında yanlış yaklaşımlar meydana gelecekti. işin onaylı çubuk diyagramı iş programında belirtildiğ i gibi 300 günde bitirilme ihtimali %6. MCS ve CSRAM uygulamalarında aynı şekliyle kullanılmaktadır. aktivite şebeke ilişkileri ile ara zamanlar da CPM’e dayalı olarak çalışan PERT. %0 ihtimalle bitirilme süresi 238 gün ve %100 ihtimalle bitirilme süresi 550 gün olarak bulunmuştur. Uygulama için CPM. Bu nedenle gelecek bölümde uygulaması yer alan MCS’ye dayalı CPM. maksimum-minimum-en muhtemel süreler kullanılarak üçgen dağılım olarak oluşturulmuştur. Ayrıca. PERT. PERT uygulaması sonucunda. bu sonuçlar PERT uygulamasında elde edilen sonuçlarla karşılaştırıldığında MCS’ye dayalı CPM’in proje tamamlama süresi 334 . Program Değerlendirme Ve nceleme Tekniği Uygulaması PERT uygulaması için CPM uygulamasında kullanılan aktivite süreleri en muhtemel süreler olarak kabul edilip öncelikle minimum ve maksimum muhtemel süreler öngörülmüştür (Tablo 1). Ayrıca. Aktivitelere atanan bu maksimum-minimum-en muhtemel süre üçlemeleri sonuçların kıyaslanabilmesi açısından daha sonra simülasyona (MCS) dayalı CPM ve CSRAM uygulamalarında da aynen kullanılacaktır. Ayrıca PERT ile korelasyon etkisi hesaba katılamamakta ve risk faktörü duyarlılık analizi gerçekleştirilememektedir. CPM ile bulunan kritik aktivite yolunu dikkate alarak. korelasyon etkisi ve risk faktörü duyarlılık analizi dışında PERT’in belirsizlik analizi açısından taşıdığı eksiklikleri giderme noktasında alternatif olarak geliştirilmiş bir yöntemdir. maksimum-minimum-en muhtemel aktivite süreleri. 1000 MCS iterasyonu sonucunda işin onaylı çubuk diyagramı iş programında belirtildiği gibi 300 günde bitirilme ihtimali %0. Aktivite süreleri. belirsizlik etkisini sadece kritik yol üzerindeki aktiviteler üzerinden olasılıklı bir yaklaşımla belirlemektedir. Bu sonuçlar çubuk diyagramı ve CPM uygulamalarıyla bulunan proje bitirme sürelerinin belirsizlik etkisinden dolayı ne denli gerçekçi olmadığını ve ne denli riskli olduğunu göstermektedir. CPM uygulamasıyla bulunan 316 günde bitirilme ihtimali %10.

MCS’ye dayalı CPM’e göre ise daha iyimser bulgulara vardığını göstermektedir. birikim. Bu sonuçlar. Bir başka deyişle belirsizliğin proje süresi üzerindeki değiştirici etkisi CSRAM tarafından PERT ve MCS’ye dayalı CPM’e göre daha geniş bir ölçekte hesaplanmaktadır. korelasyon etkisini dikkate almaması ve sadece CPM tarafından bulunan kritik yol üzerindeki aktiviteler üzerinden sonuca varması.50 olarak bulunmuştur. CSRAM’in PERT’e göre daha kötümser. işin %0 ihtimalle bitirilme süresini 281 gün ve %100 ihtimalle bitirilme süresini ise 735 gün olarak hesaplamıştır. Bunun dış ında CSRAM uygulaması sonucunda. Bu sonuçlar PERT uygulamasında elde edilen sonuçlarla karşılaştırıldığında CSRAM’in proje tamamlama süresi açısından daha kötümser sonuçlar ürettiğini göstermektedir. PERT ve MCS’ye dayalı CPM uygulamalarında kullanılan aktiviteler. MS Excel tablo işlemcisi ile programlanmış ve MS Excel programına bir simülasyon programı olan @Risk programı entegre edilmiştir. sadece kritik yol bazlı iş lem yapmayıp simülasyon boyunca değişen kritik yolları dikkate alan ve risk faktörü duyarlılık analizi yapabilen CSRAM’le bulunan sonuçlar daha gerçekçi ve güvenilir sonuçlar olarak değerlendirilebilir. aktivite şebekesini etkilemesi muhtemel risk faktörleri. korelasyon etkisini dolaylı şekilde hesaba katan. Uygulama için CSRAM. CSRAM’le gerçekleştirilen proje süresi . CPM uygulamasıyla bulunan 316 günde bitirilme ihtimali ise %9. Korelasyonlu Aktivite Şebekesi Risk Analizi Modeli Uygulaması CPM. Ancak bu iki değer arasındaki fark CSRAM sonuçlarına göre daha büyüktür. beceri. işin onaylı çubuk diyagramı iş programında belirtildiğ i gibi 300 günde bitirilme ihtimali %2. aktivite şebeke ilişkileri ile ara zamanlar CSRAM uygulamasında da aynen kullanılmıştır. Risk faktörü 5 (Yüklenici’ye ait personelin tecrübe. üretkenlik ve performansı) ve risk 335 . çubuk diyagramı ve CPM sonuçları bu iki yöntemin belirsizlik etkisini hesaba katmaması.risk faktörü duyarlılık analizine göre risk faktörü 3 (Genel Müdürlük tarafından yapılan proje değişiklikleri) ve risk faktörü 4’ün (çizim ve raporların tasdikinde yaşanan dare’den kaynaklı gecikmeler) proje süresi belirsizliği üzerinde en etkin faktörler olduğu bulunmuştur. Daha önce de belirtildiği gibi. MCS’ye dayalı CPM sonuçları ise bu yöntemin risk faktörlerine dayalı bir analiz yaklaşımı içermemesi. 1000 MCS iterasyonu sonucunda CSRAM. CSRAM uygulaması için gerekli olan bu risk faktörlerine ait aktivite-risk faktörü etki değerleri. Bir başka deyiş le belirsizliğin proje süresi üzerindeki değiştirici etkisi PERT tarafından makul ölçekte ortaya çıkarılamamaktadır. Ayrıca. maksimum-minimum-en muhtemel aktivite süreleri. Risk faktörü 3 (Genel Müdürlük tarafından yapılan proje değişiklikleri) ve risk faktörü 4 (çizim ve raporların tasdikinde yaşanan dare’den kaynaklı gecikmeler) korelasyonlu risk faktörleri olarak CSRAM’e girilmiş ve modele 1000 iterasyon yaptırılmıştır.açısından daha kötümser sonuçlar ürettiğini göstermektedir. PERT sonuçları bu yöntemin risk faktörlerine dayalı bir analiz yaklaşımı içermemesi. Sonuçlar MCS’ye dayalı CPM sonuçlarıyla karşılaştırıldığında ise CSRAM’in proje tamamlama süresi maksimum muhtemel değeri açısından daha kötümser. korelasyon etkisini dikkate almaması nedenlerinden ötürü risk faktörlerine dayalı bir analiz yaklaşımı içeren. risk-faktörü durum olasılık sınır değerleri ile hangi risk faktörlerinin korelasyonlu olduğu Yüklenici’nin teknik ve yönetici personeli ile dare’nin teknik kadrosuyla yapılan görüşmeler neticesinde belirlenmiştir. proje tamamlama süresi minimum muhtemel değeri açısından ise iyimser bir sonuca vardığını göstermektedir.42.

şe ait resmi yazışmalar incelendiğinde risk faktörü 4’ün (çizim ve raporların tasdikinde yaşanan dare’den kaynaklı gecikmeler) haziran 2007 itibari ile gerçekleştirilen 3 ayrı süre uzatımının gerekçesi olduğu anlaşılmıştır (Proje ve nşaat Dairesi Başkanlığı. CPM. Tablo 1 Aktivite kritikliği analiz sonuçları. Yer kısıtlığı nedeni ile sonuçları bu bildiride verilemeyen bu duyarlılık analizleri vasıtası ile hangi risk faktörlerinin aktivite kritikliği ve aktivite yolu kritikliğ i üzerinde oluşan belirsizliğin oluşmasında daha etkili olduğu bulunmuştur.faktörü 9 (proje tarafları arasında meydana gelen anlaşmazlıklar) ise bu iki faktörden sonraki en etkili faktörler olarak belirlenmiştir (Tablo 2). CSRAM proje süresi belirsizliği üzerindeki en etkili risk faktörünü belirlemede başarılı olmuştur.risk faktörü duyarlılık analizi dış ında CSRAM ile gerçekleştirilen diğer duyarlılık analizleri ise akitivite – risk faktörü ve aktivite yolu – risk faktörü duyarlılık analizleridir.yakın Kritik Kritik Belirsiz Belirsiz Belirsiz Kritik Kritik Kritik Kritik Belirsiz Belirsiz Belirsiz Belirsiz Belirsiz Belirsiz Belirsiz Belirsiz Belirsiz Belirsiz Belirsiz Belirsiz Belirsiz Belirsiz Belirsiz Belirsiz Belirsiz Belirsiz Kritik CSRAM Min. Başka bir deyişle. PERT ve MCS’ye dayalı CPM yöntemleri ile bu tür bilgilere ulaşmak olanaklı olmamaktadır. Daha önce de belirtildiği gibi bu tür duyarlılık anilizi sonuçları yönetimsel açıdan ve risk faktörlerine karşı önceden gerekli tedbirlerin alınması yönünden son derece önemli ve faydalı olmaktadır. Süre (gün) 1 20 7 60 15 15 7 10 5 20 7 50 40 60 30 7 5 7 5 20 10 7 5 3 3 3 3 3 3 7 3 3 Max.yakın Krt. Toplam Bolluk 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 12 12 19 19 19 19 0 0 0 0 19 23 0 0 1 1 19 0 0 CSRAM Max. Süre (gün) 1 35 40 90 50 40 80 40 50 50 90 100 150 90 120 20 40 30 40 40 60 30 60 20 40 10 40 10 40 60 10 60 MCSCPM Min.yakın Normal Kritik Kritik Akt No. 2007). Min. Tablo 1’de aktivitelerin toplam bolluk zamanlarının nasıl değişiklik gösterdiği ve hangi kritiklik 336 . Toplam Bolluk 0 56 56 5 0 0 61 61 61 0 0 0 0 213 213 133 133 124 124 37 37 37 37 119 138 31 31 43 43 144 31 0 MCS-CPM Aktivite Kritikliği Kritik Belirsiz Belirsiz Krt. Toplam Bolluk 0 45 45 0 0 0 21 21 21 0 0 0 0 129 129 100 100 100 100 0 0 0 0 100 100 0 0 11 11 131 0 0 CSRAM Aktivite Kritikliği Kritik Belirsiz Belirsiz Normal Kritik Kritik Belirsiz Belirsiz Belirsiz Kritik Kritik Kritik Kritik Normal Normal Normal Normal Normal Normal Kritik Kritik Kritik Kritik Normal Normal Kritik Kritik Krt. Toplam Bolluk 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 MCSCPM Max. Çubuk diyagramı. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 Süre (gün) 1 30 10 75 20 20 10 15 5 30 10 70 60 70 40 10 5 10 5 30 10 10 5 4 4 4 4 4 4 8 4 4 Proje süresi .

02 0.01 0. Kaynaklar Ahuja H. 105(2).22 378. Nandakumar. Chaher.91 321.. pp 117–128.03 315.93 659.54 Risk faktörü 10 314. A. CSRAM’in işlerliği ortaya konulmuş.91 6. V.46 2. Journal Of Construction Engineering And Management. 337 .45 Risk faktörü 8 312.92 317. Örnek uygulamada kullanılan veriler üzerinde CPM.41 316. aktivite yolu kritikliği gibi şebeke özelliklerinin her bir risk faktöründen ne oranda etkilendiği bulunmuştur. Sonuçlar arasındaki farklar ve benzerlikler dikkat çekicidir.61 335.05 0.20 450.99 Risk faktörü 3 ~ 4 295. aktivite yolu ve aktivite şebekesi seviyesinde risk faktörü duyarlılık analizleridir.02 0. Tablo 2 Proje süresi . (1975) Analysis of activity networks under uncertainty. PERT ve simülasyona (MCS) dayalı CPM yöntemleri de uygulanmış ve sonuçlar karşılaştırılmıştır.42 Risk faktörü 2 312. 101(4).47 316. ASCE 111(4) pp 325– 342. Journal Of The Construction Division.71 Proje Süresi Standart Sapma 113.83 364. I. Korelasyonlu Aktivite Şebekesi Risk Analizi Modeli (CSRAM) isimli yeni bir inşaat aktivite şebekesi inceleme ve değerlendirme yönteminin genel özellikleriyle açıklaması ve gerçek bir projeye ait veriler üzerindeki örnek uygulaması gösterilmektedir. Bu uygulamalar ve sonuçların karşılaştırılması neticesinde. belirsizlik etkisinin tespiti bakımından CSRAM’in diğer yöntemlere göre daha gerçekçi sonuçlar ürettiği bulunmuş ve inşaat aktivite şebekelerinin incelenmesinde aktiviteler ve belirsizlik oluşturan risk faktörleri arasındaki korelasyonun dikkate alınmasının önemi gösterilmiştir. J. Abdelnour.04 326.66 Risk faktörü 9 311.47 328.37 362.79 326. Duyarlılık analizi ile proje süresi.01 0. Ang A.S..05 0.52 4. aktivite kritikliği.64 5. Carr R.11 Risk faktörü 7 311. PERT ve simülasyona (MCS) dayalı CPM yöntemlerinin kabiliyet dahilinde olmadığından bu çalışmada CSRAM ile gerçekleştirilen diğer bir işlem ise aktivite. N. A. Journal Of The Engineering Mechanics Division.04 114.68 321.88 322.01 3 3 1 2 3 4 4 2 4 Sonuç Bu çalışmada.79 316.tiplerine sahip olduğu MCS’ye dayalı CPM ve CSRAM uygulama sonuçları doğrultusunda ayrı ayrı verilmiştir.44 316.71 17.57 Varyasyon Duyarlılık Katsayısı Sırası 0.39 Risk faktörü 5 299.52 16.45 457..H.06 Risk faktörü 6 303.risk faktörü duyarlılık analizi sonuçları.25 0. (1985) Simulation model to forecast project completion time.41 735.13 3.73 2. Minimum Maksimum Ortalama Proje Proje Proje Senaryo Süresi Süresi Süresi (gün) (gün) (gün) Tüm risk faktörleri 281. CPM. pp 373–387.02 0.09 Risk faktörü 1 308. (1979) Simulation of construction project duration.

ASCE 126(6) pp 458–466. C.C.. Flanagan.C. (1992) Monte Carlo technique with correlated random variables. Boston. Proceedings of Association of Researchers in Construction Management. E. (1958) PERT. Journal Of Construction Engineering And Management. Journal Of Construction Engineering And Management. Levitt R. (1983) Stochastic network model for planning scheduling. Journal Of Construction Engineering And Management. Ön Raporu. Journal Of Construction Engineering And Management. USA.Dept. Backwell Scientific. P. of the Navy. Phase I Summary Rep. U.. Diaz C. Project Management Journal. T. Wang W. Öztaş A. 338 . Bureau of Ordnance. E. Touran A. C. Proje ve nşaat Dairesi Başkanlığı. D.. Ökmen Ö. D. Resmi Yazışmalar. Arıkan A. Öztaş A. Heriot Watt Univ. Crandall K. (2008) Construction project network evaluation with Correlated Schedule Risk Analysis Model. Devlet Su şleri Genel Müdürlüğü. C.K.. (1993) Nondeterministic networking methods... Journal Of Construction Engineering And Management. (2000) Project Management For Engineering And Construction. Türkiye.. Civil Engineering Systems..1145–1154. G. (2004) A critical review of risk management support tools. (1992) Treatment of correlation for risk analysis of engineering projects. (2005) Judgmental risk analysis process development in construction projects. Russell A.. ASCE 109(3) pp 342–354. R. Birgönül M. F. Washington. s.. U. Kunz J. (1985) Using knowledge of construction and project management for automated schedule updating.. (1993) Risk Management And Construction. Cilt 2.. Ankara. Ökmen Ö. Woolery J. Cambridge.. Building and Environment. Special Projects Office. ASCE 134(1) pp 49–63. 16(5) pp 57–76. (2000) Model for evaluating networks under correlated uncertainty—NETCOR. ASCE 118(2) pp 258–272. D. C. 9 pp 17–39. L. program evaluation research task. Demsetz. G. Oberlender. Hadipriono F. 40(9) pp 1244–1254. Wiser E. Norman. McGraw-Hill.. (2007) Gönen Havzası Pompaj Sulaması Proje Yapım şi Sözleşmesi. Ranasinghe M.A.K. Dikmen . ASCE 119(1) pp 40–57.

nşaat Yatırım Projeleri için gerekli olan arazi yer seçiminde AHP yönteminin uygulanabilirliği araştırılmıştır. nşaat Yatırım Projeleri için gerekli olan arazi yer seçiminde AHP yönteminin uygulanabilirliği araştırılmıştır. Çok Kriterli Karar Verme. Böl. ulaşılmak istenen hedefi birçok parametrenin belirlediğ i ve seçim için değerlendirilecek alternatiflerin her birinin kendine has avantajlarının bulunduğu durumlarda karar verme işi çok zor bir durum alacaktır.tr ESOGÜ MMF nş. Böyle durumlarda kararı verecek olan kişi ya tüm bu kararsızlık sıkıntısından kurtulmak için. bu kriterlerin ağırlık ve önem derecelerine göre karar hiyerarşisi oluşturulmuştur. Tel: 0(222) 239 37 50 / 3208 E-posta: otezcan@oyakinsaat./ ST.edu. Yer Seçimi Giriş Bir karar verme probleminde.edu.com. Tel: 0(222) 239 37 50 / 3223 E-Posta: oaytekin@ogu. Bu hiyerarşik yapıyı oluşturan tüm kriterlerin ikili karşılaştırmaları yapılarak karar vericinin tercih değerleri saptanmıştır. soyut ve somut kriterleri kullanarak kararı etkiyecek faktörleri hiyerarşik bir düzende tanımlamaya imkan vermektedir. Tel: 0(222) 239 37 50 / 3213 E-Posta: iozdemir@ogu.Ş.nşaat Yatırım Projeleri çin Arazi Yer Seçiminde AHP (Analytıc Hierarchy Process) Uygulaması Ömür Tezcan Osman Aytekin Oyak nşaat A. Böl. Bu çalışmada.tr ESOGÜ MMF nş. Bu amaçla “Hazır Beton Tesisi” kurulacak bir bölgede ihtiyaç duyulan arazinin belirlenmesinde dikkate alınması gerekli olan kriterler belirlenip. Müh. ya da uzun ve rasyonel olmayan analizler sonunda kuşku içerisinde bir karara varacaktır. Tel: 0(222) 239 37 50 / 3234 E-Posta: hkusan@ogu.edu../ESK. bir karara varacak.tr Hakan Kuşan lker Özdemir Öz Bu çalışmada. sağlıklı olup olmadığını önemsemeden. Çok Kriterli Karar Verme Yöntemleri'ni kullanmaktaki amaç alternatif ve kriter sayılarının fazla olduğu durumlarda karar verme mekanizmasını kontrol altında tutabilmek ve karar sonucunu mümkün olduğu kadar kolay ve çabuk elde etmektir.tr ESOGÜ MMF nş. Böl. nşaat yatırım projelerinin karar verme süreçlerinde kullanabilecek Çok Kriterli Karar Verme Yöntemleri’nden biri olan AHP (Analytic Hierarchy Process) yöntemi./ESK. Müh. Anahtar sözcükler: AHP (Analytic Hierarchy Process). Müh. Bu amaçla Hazır Beton Tesisi kurulacak bir 339 ./ESK.

Bir kriter iyi olmak gibi çok soyut ya da geniş kapsamlı olduğunda daha alt kriterler türetilerek çok seviyeli hiyerarşiye yerleştirilir (Zahedi.4. AHP'nin uygulaması dört temel prensiple şekillenmektedir: ayrıştırma (decomposition). 1986. 6 ve 8) iki ifadenin arasında kalan kararlar için kullanılabilir. A2. ve A3 gibi üç alternatif için oluşturulan matris ise Şekil 2'de gösterilmiştir. 1994b). Bu temel prensipler aynı zamanda AHP’nin adımlarını oluşturmaktadır. Arada bulunan değerler (2. 1994a). ve en altta da seçim yapılacak olan alternatifler bulunur. karar vericinin “çok kriterli karar verme problemini” görsel olarak. karşılaştırmalı yargılar (pairwise comparison).6. 1994a) Sayısal Değer 1 3 5 7 9 Tanım Öğeler eşit önemde veya aralarında kayıtsız kalınıyor 1. Tablo 1 AHP Değerlendirme Ölçeği (Saaty. A1. Saaty.8 Bu şekilde her seviyedeki kriterler ve en nihayetinde de her kritere göre alternatifler birbirileriyle karşılaştırıldıktan sonra karşılaştırmalar matrisleri oluşturulur. AHP’nin en önemli yanı.bölgede ihtiyaç duyulan arazinin belirlenmesinde dikkate alınması gerekli olan kriterler belirlenip. ki elemanın arasındaki tercih oranını belirleyecek rakamlar ve bunların sözel karşılıkları Tablo 1’de gösterilmiştir. C2. öğe 2. bağıl önemler için yapılan kişisel atamaları. Bu matrislerde satır ve sütunları karşılaştırılan kriter ya da alternatifler meydana getirir ve matrisin her elemanı satırdaki elemanın sütundaki elemana karşılaştırılmasından elde edilen orandır (Kuruüzüm ve Atsan. C1. 340 . 2001.’ye göre biraz daha önemli veya biraz daha tercih ediliyor 1. Hiyerarşinin oluşturulmasından sonra kriterler arasında çiftli karşılaştırmalar yapılır. öğe 2.’ye göre çok fazla önemli veya çok fazla tercih ediliyor 1. AHP (Analytic Hierarchy Process) Çok kriterli karar verme yöntemlerinden AHP metodu. Karar vericinin bu çiftli karşılaştırmalarına yardımcı olması için Saaty (1994a) iki elemanın arasındaki önemi belirleyebilmek amacıyla dokuz noktalı bir skala geliştirmiştir. Bu şekilde oluşturulmuş bir hiyerarşi en az üç seviyeden oluşur: en üstte problemin en üst amacı. ağırlıklar kümesine dönüştürmekte kullanılan bir tekniktir. hiyerarşik kompozisyon veya önceliklerin sentezi (synthesis of priorities) ve karma kompozisyona göre nihai kararın alınması (Saaty. öğe 2.’ye göre aşırı derecede önemli veya aşırı derecede tercih ediliyor Ara değerler 2. bu kriterlerin ağırlık ve önem derecelerine göre karar hiyerarşisi oluşturulmuştur. öğe 2. 1980. Bu hiyerarşik yapıyı oluşturan tüm kriterlerin ikili karşılaştırmaları yapılarak karar vericinin tercih değerleri saptanmıştır. ortada alternatifleri tanımlayan kriterler.’ye göre fazla önemli veya fazla tercih ediliyor 1. Topçu. 2004). C3 gibi üç kriter için oluşturulan matris Şekil 1'de. kriter hiyerarşisi formunda görebilmesine imkan sağlamasıdır. Bu şekilde oluşturulan matrisin simetrik olacağı görülmektedir. 4.

1. Bedel: Bölgedeki arazilerin ortalama birim ( m2 ) fiyatı Problem ayrıştırılarak kriterlerinin belirlenmesinden sonra karar hiyerarşisi oluşturulur. En yüksek toplama sahip alternatif en uygun tercihi belirtmektedir. Rakip: Bölgedeki rakiplerin miktarı 3. kökü alınır ve elde edilen değerler için yeni bir kolon oluşturulur. son düzeyde ise söz konusu kriterler cinsinden değerlendirilmek üzere seçenekler vardır (Şekil 3). (b) yeni kolon normalleştirilir (her değerin değerlerin toplamına bölünmesi). kinci düzeyde. Ulaşım: Bölgenin müşterilere ulaşım durumu 3.C1 C1 C2 C3 C2 C3 Ci için A1 A2 A3 A1 A2 A3 1 C2/C1 C3/C1 C1/C2 1 C3/C2 C1/C3 C2/C3 1 1 A2/A1 A3/A1 A1/A2 1 A3/A2 A1/A3 A2/A3 1 Şekil 1.) uzaklığı 4. n. Konum: Bölgenin müşterilere ulaşım durumu ve hammaddeye uzaklığı 3. Bu şekilde her kriterin bir üzerinden önem ağırlığı ve her alternatifin de her kriterden aldığı puan bir üzerinden elde edilmiş olur. Hazır Beton Tesisi Arazi Seçiminde AHP Uygulaması AHP yönteminin hazır beton tesisi yatırımı için arazi ve bölge seçimi problemine uygulanış biçimi aşağıda örneklenmiştir. A1-A2-A3 alternatiflerinin Ci kriteri için karşılaştırma matrisi Çiftli karşılaştırmalar matrisinin oluşturulmasından bir sonraki adım. matriste bulunan elemanların ağırlıklarının elde edilmesidir. seçim sırasında başlıca dört ana kritere ve iki alt kritere dikkat ettiği varsayılmıştır: 1. amaca katkıda bulunan dört kriter. Ana amaç olan “En iyi bölge seçimi” hiyerarşinin en üst düzeyinde yer alır. Söz konusu firmanın. Birçok durumda yakın sonuçlar elde edebilmek için Saaty (1994b). Malzemeye Uzaklık: Bölgenin malzeme kaynaklarına (çimento fabrikaları vs. C1-C2-C3 kriterlerinin karşılaştırma matrisi Şekil 2. Müşteri: Bölgenin potansiyel müşteri bakımından durumu 2. B. C bölgelerinden kendisi için en uygun olanı seçmek istemektedir. Bir hazır beton firması yapacağı yeni beton tesisi yatırımı için A. üçüncü düzeyde alt kiriterler. 341 .2. Alternatiflerin nihai değerlerini elde etmek içinse alternatifin her bir kriterden aldığı puanla o kriterin çarpımları toplanır. satırların geometrik ortalamalarının alınmasını tavsiye etmektedir: (a) Her satırdaki n eleman çarpılır.

Bunun için yapılması gereken kriterlere ikili karşılaştırmalar uygulayıp Karar vericiye Tablo 1 deki ölçek kullanılarak “Karşılaştırılan iki kriterden hangisi. bölgedeki arazilerin ortalama m2 birim maliyeti kriteri bölgedeki rakiplerin sayısı kriterine göre karar verici için beş kat daha önemlidir. Birinci Düzey için kili Karşılaştırmalar Matrisi AMAÇ Müşteri Rakip Konum Bedel Müşteri 1 1/4 1/3 3 Rakip 4 1 1 5 Konum 3 1 1 3 Bedel 1/3 1/5 1/3 1 Söz konusu matris kullanılarak. Bu sorunun yanıtını tüm kriterlerin ikili karşılaştırmaları için alarak Karar Vericinin tercih değerlerini saptadığımızda Tablo 2’deki ikili karşılaştırmalar matrisi elde edilir. 2000. kriterlerin ana amacı gerçekleştirmesindeki göreli önemleri saptamak ikinci adımdır.113 0.278 0. Bu işlem için normalizasyona dayalı yöntem kullanılabileceği gibi Expert Choice programından da yararlanılabilir (Expert Choice Software Tutorials.518 342 . Birinci Düzeye lişkin Göreli Önem Vektörü KR TER Müşteri Rakip Konum Bedel wAMAÇ 0. Bu çalışmada Expert Choice programına Tablo 2’deki matris verileri girilerek örnek sorunun birinci düzeyine ilişkin göreli önem vektörü aşağıdaki şekilde elde edilmiştir (Tablo 3): Tablo 3. firma için. Tablo 2. lk olarak. Forman and Selly. Ulaşım ve potansiyel müşteri sayısı ise aynı öneme sahiptir.AMAÇ ANA KR TERLER ALT KR TERLER ALTERNAT FLER A Bölgesi Müşteri Rakip En yi Bölge Seçimi Konum Ulaşım B Bölgesi Malzemeye Uzaklık Bedel C Bölgesi Şekil 3. Örneğin amaca göre.091 0. dört kriterin ana amaç olan en iyi bölge seçimini sağlamadaki göreli önemleri belirlenir. Bölge Seçimi için Oluşturulan Hiyerarşik Model Seçimin hiyerarşisi oluşturulduktan sonra öğelerin göreli önemlerinin belirlenmesi gerekir. Bu hesaplama için daha önce açıklandığı gibi ikili karşılaştırmalar matrisinin en büyük özvektörü bulunup normalize edilmelidir. 2000). tesisin bulunacağı bölge açısından daha önemlidir?” türde soru sormak olacaktır.

614 0.163 0. Müşteri Kriteri için kili Karşılaştırmalar Matrisi Müşteri A B C A 1 4 1/3 B 1/4 1 1/6 C 3 6 1 wMÜŞTER 0. Tablo 5. Bu kriteri % 27. Tablo 7.3 ile bölgenin ulaşım durumu izlemektedir. 6’da Müşteri ve Rakip ana kriterleri için. ana malzemeye uzaklık kriterleri için aynı tür karşılaştırmalar yapılmış ve sonuçları Tablo 4’de verilmiştir.117 Tablo 8.750 0.8 ile bölgedeki arazilerin birim ( m2 ) maliyetidir.691 0.297 0.250 Tablo 5. Firma için bölgedeki rakiplerin sayısı ana amaç için seçenekleri değerlendirirken en az önem verdiği kriterdir (% 9. Alt Kriterler için kili Karşılaştırmalar Matrisi ve Göreli Önem Vektörü ALT KR TER Ulaşım Malz.8 ile bölgenin müşteri potansiyeli ve % 11. UZAKLIK 0. Daha sonra birinci düzeydeki konum kriterinin alt kriterleri olan ulaşım.218 0. Diğer bir deyişle seçeneklerin kriterleri gerçekleme açısından ikili karşılaştırılmaları söz konusudur.540 343 .163 0. Malzemeye Uzaklık Alt Kriteri için kili Karşılaştırmalar Matrisi Malz.091 Tablo 6. Uzaklık A B C A 1 2 3 B 1/2 1 2 C 1/3 1/2 1 WMALZ.268 0.297 Tablo 7. Ulaşım Alt Kriteri için kili Karşılaştırmalar Matrisi Ulaşım A B C A 1 3 1/3 B 1/3 1 1/4 C 3 4 1 WULAŞIM 0. Tablo 4. Rakip Kriteri için kili Karşılaştırmalar Matrisi Rakip A B C A 1 1/3 1/2 B 3 1 2 C 2 ½ 1 wRAK P 0.Bu durumda “En iyi bölge seçimi” amacını en fazla etkileyen kriter % 51.1). 8’de Ulaşım ve Malzemeye Uzaklık alt kriterleri için üç alternatifin karşılaştırılmaları ve Expert Choice tarafından hesaplanan göreli önem vektörleri verilmiştir. Uzaklık Müşteri Rakip 1 1/3 3 1 WALT KR TER 0.540 0.

218*0.25)*113) + (0. “A” bölgesi fiyat bakımından en uygun olmasına karşın “B” Bölgesi firma için konum ve potansiyel müşteri bakımından seçenekler arasında en iyi durumdadır. Expert Choice programı “distributive mode” seçeneği kullanılarak sentez yapıldığında bulunan aynı değerler Şekil 4’de ve alternatiflerin kriterler karşısındaki göreli önem değiş im grafiği Şekil 5’de sunulmuştur.091) + ((0.091) + ((0. Bölgedeki arazilerin ortalama fiyatı yönünden orta düzeyde olup bölgedeki rakiplerin sayısı bakımından ise en kötü durumdadır. 344 .444 0.002353 0.Bedel kriteri açısından seçenekler değerlendirilirken gerçek rakamlar (nicel değerler) kullanılacağından ikili karşılaştırmalar matrisi oluşturmak gereksizdir.518) = 0.297*0.117*0. Seçeneklerin bileşik göreli öneminin bulunması için.203 olarak bulunur.091) + ((0. Elde edilen değerler.444*0.691*0.614*0.518) = 0.25)*113) + (0.243*0.243 1 Üçüncü aşamada yapılması gereken seçenekler için toplam bileşik göreli önemleri hesaplamaktır.75+0.75+0. Rakip kriterini amaç açısından en az önemli kabul ettiğinden “B” Bölgesi toplam bileşik göreli önemi en yüksek olan seçenek durumundadır.163*0.25)*113) + (0.007504 wBEDEL 0. Bedel Kriteri için Göreli Önem Vektörü Bulunması Seçenek A B C Toplam Fiyat/m2 300 425 550 1275 2 1/(Fiyat/m ) 0.367 B : (0. Her bir alternatife ait bulunan göreli önem değerleri kriterlerin amaç açısından göreli önemleri ile çarpılıp (Tablo 3) çarpımların toplamı alınırsa her bir bölge için bileşik göreli önem A : (0. firmanın yeni yatırım yapacağı hazır beton tesisi için ön görülen kriter ağırlıklarına göre en uygun bölgenin “B” Bölgesi olduğu anlaşılmaktadır.163*0. toplamlarına bölünerek normalize edildiğinde Bedel kriterine ilişkin göreli önem vektörü hesaplanmış olur (Tablo 9). Bileşik göreli önem sonuçları incelendiğinde.091*0.297*0.278) + (0.001818 0.313*0.540*0. Tablo 9.003333 0.268*0.278) + (0. Fakat firma. Dikkat edilecek özellik arazi ortalama bedeli yüksek olan bölgenin düşük göreli öneme sahip olması için ortalama arazi bedellerini tersine çevirmek gerektiğidir.313 0.430 C : (0.540*0.75+0. her seçeneğin kriterlere göre göreli önemini söz konusu kriterlerin amaç açısından göreli önemi ile çarpıp elde edilen çarpım değerlerini birbirleriyle toplamak gerekir.278) + (0.518) = 0.

Bu konu için bahsedilen yöntemi kullanırken oluşturulmuş bulunan model karar vericiye göre adapte edilebilir.Şekil 4. Expert Choice Programından Alternatif – Göreceli Önem Grafiği Sonuç ve Değerlendirme Çalış mada. çok kriterli karar verme yöntemlerinden AHP yöntemi tanıtılmış ve uygulamacılara katkı sağlaması amacıyla Hazır beton tesisi yatırımda bölge seçimi örnek olarak ele alınmıştır. Expert Choice Programından Bileşik Göreceli Önem Görüntüsü Şekil 5. burada göz önüne alınmayan bir takım parametreler modele eklenebilir ya da bu uygulamada kriterlere atanmış olan öncelik değerleri ve karşılaştırmaları yeniden düzenlenebilir. Burada çok kriterli karar verme yöntemlerinin esneklik yanı da meydana çıkacaktır zira farklı görüşlere sahip olan karar vericiler modeli yeniden kurmak yerine atamalardan uygun görmediklerini değiştirerek sonuçları elde edebileceklerdir. Çok kriterli karar verme yöntemlerinde en önemli adımı oluşturan “hiyerarşik yapının kurulması” üzerinde durulmuştur. 345 .

European Journal of Operational Research.. (2004) A decision model proposal for construction contractor selection in turkey. Pittsburgh.S.T. 16 (4). Pittsburgh. L. Atsan. L.. Saaty. Forman. Saaty. pp 96-108. Kuruüzüm. Pittsburgh. (2000) Decision by Objectives. (1994a) Fundamentals of Decision Making and Priority Theory with the Analytic Hierarchy Process.T. Saaty. (1986) The Analytical Hierarchy Process .. (1980) The Analytic Hierarchy Process. Interfaces. Zahedi. Topçu. F.T. RWS Publications. Y. L. (1994b) Highlights and critical points in the theory and application of the Analytical Hierarchy Process.a survey of the method and its applications. 74 (3) pp 426-447.A. U. pp 469-481.. E. s. Selly.I.Kaynaklar Expert Choice Software Tutorials (2000) Expert Choice Inc. 346 . Akdeniz Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Dergisi. McGraw-Hill Comp. (2001) The Analytic Hierarchy Process approach and its applications in business. N.A. 14 (1). M. A. 83-105. Building and Environment. 39 (4). Expert Choice Inc.

lavabo-etejer ve boya-badana uygulamaları oluşturmaktadır. Farklı şehir ve projelere göre konut sahiplerinin azımsanamayacak bir bölümü. Çalışmadan elde edilen verilere göre. teknik şartnameleri ve müteahhitler ile üretim takvimi hakkında konut sahiplerinin çoğunluğunun herhangi bir bilgisi olmadığı görülmüştür. şartname ve müteahhitlerin belirlenmesi. bu yapıyı ortaya koymak için gerçekleştirilen diğer faaliyetlerin kalitesini de kapsar.proje seçimi. yapım süresi. Bu verilere göre. dairelerin satın alınmasına ilişkin taksit-aidat ödemeleri. sosyal ihtiyaçların karşılanabileceği alanların yerleşim bölgesine uzak olduğunu ve ulaşım sorunu yaşadıklarını belirtmişlerdir. lknur Bekem Ahi Evran Üniversitesi Kaman Meslek Yüksekokulu 40300 Kaman/Kırşehir Tel: (386) 712 64 49 E-Posta: latifugur@mynet. konut sahiplerinin TOK ’yi tercih etmelerinin başta gelen sebeplerinin daire alanları ve taksit ödemelerinin uygunluğu olduğu belirlenmiştir. TOK ’nin inşaat standartları. oturdukları dairelerin beklentilerini ve gereksinimlerini karşıladığını düşünmektedirler. nşaatta kalite kavramı. zemin etüdü raporları ve beton kalitesi konularında da anket uygulanan kişilerin bilgilendirilmediği belirlenmiştir. nşaatların denetlenmesi. sosyo-ekonomik profilleri. arsa. daire seçimi ve kullanım süreleri konulardaki deneyim ve beklentileri araştırılmıştır. üretimin sonunda ortaya çıkan yapının kalitesinin yanı sıra. şverenin istediğini üretebilmek ve üretileni işverene vermek amacıyla yapılan harcamalar bütünü de kalitenin maliyeti olarak adlandırılır. teknik bilgilenme yeterliliği. Dairenin kullanım sürecinde en çok karşılaşılan sorunları kapı-pencere. Çalış ma ile bu konutların sahiplerinin. Bu faaliyetlerin kârlılık ana amacı yanında. Bu amaçla sekiz farklı ilde bulunan TOK konutu sahipleri üzerinde bir anket çalışması yapılmıştır. konutlarını kullanıma başlamadan önce yada hemen kullanıma başladıkları sırada ek yapım ve tadilat işleri yaptırdıklarını belirtmektedirler. Bunlara ek olarak teslimattan sonra kullanıma geçene kadarki yapım/tadilat maliyetleri değerlendirilmiştir. şartnamelerde belirtilen kalite spesifikasyonlarını da gerçekleştirecek şekilde yönetilmesi gerekir. Bu çalışmada Başbakanlık Toplu Konut daresi (TOK ) tarafından yaptırılan toplu konutların inşaat kalitesi ve konut sahiplerinin sahip oldukları konutların kalitelerinin maliyetleri değerlendirilmeye çalışılmıştır. Mevcut daireler arasından seçim yapma imkânlarının olmadığını söyleyen daire sahiplerinin yarısından fazlası. Bunun dışında konut sahipleri çevre düzenlemelerinin yeterli olmadığını. taahhüt konusu iş hakkında duyumdan başlayarak gerçekleştirilen yapının teslimine kadar olan süreçteki tüm faaliyetleri kapsar. gerek ihale sürecinde gerek teslim ve kullanım 347 .com Öz nşaat üretimi.Başbakanlık Toplu Konut daresi (TOK ) Tarafından Yaptırılan Toplu Konutların nşaat Kalitelerinin Değerlendirilmesine Yönelik Bir Alan Çalışması Latif Onur Uğur.

Kalite Maliyeti Giriş Konut. Anahtar sözcükler: Başbakanlık Toplu Konut daresi (TOK ). Kullanım Kalitesi. Toplu Konutlar. Konut gereksinimi. konutlara karşı tüketici tercihlerini içeren ve alım gücü ile desteklenen isteği belirtmektedir (Şenkaya. Kalite. 348 . • • • • • Kullanıcı gereksinimleri Kalite ölçümü ve ölçütleri Kalite elde etme eylemleri gereksinimi Elde edilen kalitenin sürdürülebilirliği Elde edilen yapı kalitesinin çevresel kaliteye etkisi. En temel barınma aracı olan konut. “etrafı kapalı. Konut yatırımları GSY H’nın %2-8’ini ve sabit sermaye yatırımlarının %15-30’unu bulmaktadır. Konut yatırımları ülke ekonomisinin önemli göstergelerinden biridir. Yapı kalitesinin değerlendirildiği temel alanlar şunlardır (Gültekin. Yapıda kalite kavramına değinmeden önce. Ancak bu bileşenlerin gerçek performansları kullanım aşamasında ortaya çıkmaktadır. Bu nedenle performansın gerçek belirleyicisi kullanıcılar olmaktadır (Gültekin. bu maliyetlerin nihai maliyet hesaplamalarında göz önüne alınması gerekmektedir. konut gereksiniminden farklı olarak. belli bir anda mevcut konut sayı ve nitelikleri arasındaki fark” olarak tanımlanmaktadır. Araştırmalar kalkınma sürecinde konut yatırımlarının. Yapı bileşenlerinin hemen çoğunun üzerinde görüş birliğine varılmış teknolojik performans düzeyleri vardır.2001). Bileşenin üretimi ve montajı sırasındaki işçilik kalitesindeki değişkenlik sonucu etkilemektedir. yapı kalitesinin değerlendirildiği temel alanların tanımlanması gereklidir. ”Kiş ilerin ödeme güçleri ile bireysel tercihlerinden bağımsız olarak en düşük düzeyde barınabilmelerini sağlamaya yetecek konut sayı ve nitelikleri ile. Konut talebi ise. en genel anlamıyla insanların en önemli gereksinimlerinden biri olan barınma ihtiyacını karşılayan bir araçtır.2001). Literatür Taraması Yapı. ekonomide en önemli yatırım araçlarından biri sayılmaktadır. nşaat Kalitesi. 2002). çeşitli alt bileşenlerden oluşan bir sistemdir. doğrudan doğruya sokağa. ekonomik geliş menin uzunca bir döneminde diğer yatırımlardan daha hızlı geliştiğini göstermektedir. tavanı örtülmüş bir veya bir grup insanın diğer fertlerden ayrı olarak yaşamasına imkan sağlayan. müstakil kapısı olan bina veya binanın bir bölümü” olarak tanımlanmaktadır [1]. koridora veya genel bir yere açılan.aşamasında ek kalite maliyetleri ortaya çıkmakta. Kentleşme hızı yüksek olan Türkiye’de konut gereksinimi oldukça yüksektir (Şenkaya. 2000 D E Bina Sayımı kitabında konut. 2002).

nşaat sektöründe yapının kalitesi nihai kullanıcının bu yapı ile ilgili beklenti ve ihtiyaçlarının ne derece karşılandığına bağlıdır. Bu orandaki maliyet artışın proje toplam maliyetine göre hiç de astronomik olmayacağını. Ne var ki. Yurdumuzda Başbakanlık Toplu Konut daresi (TOK ) tamamlanmış 578 ve Haziran 2009 itibarı ile devam eden 215 konut projesini yürütmüş/yürütmektedir (TOK resmi sitesi. 2009a). çok düşük bir maliyetle kalite yönetim ve kalite kontrol süreçlerini uygulamak mümkün olabilecektir. ihale ile alınarak gerçekleştirilen bir yapının kullanıcısı başlangıçta bilinmemektedir (Kanıt. özellikle kalitesizliğin maliyetine ilişkin verilerin elde edilmesi ile kalite maliyeti ile kalitesizliğin maliyetinin detaylı olarak karşılaştırılabilmesinin mümkün olabileceğini ifade etmiştir (Boydaş. 2009b). Fakat sonuçları henüz belirtilmemiş olan bu anket formu Tablo 1. Olası eksikliklerin gözden geçirilip uygun prosedürlerin oluşturulup uygulamaya konması ve gerekli kontrol ve raporlama sistemlerinin oluşturulup uygulanması ile. konut inşaatlarında kalite için yapılan ortalama harcamaların toplam proje maliyetinin % 0.73’ü olduğunu bulgulamıştır.’de verilmiştir (TOK resmi sitesi. Çalış ması sonucunda vardığı sonuçlardan biri de pek çok kalite uygulamasının ve tedbirinin zaten bunu yapmakla görevli kişilerce yapılıyor/yapılmış olması gerektiğidir. 349 . Boydaş. Odaman’a göre kalite (Bozkurt and Odaman. TOK web sitesinde TOK idaresinin yürüttüğü ve yürüteceği hizmetleri daha faydalı ve anlamlı kılmak amacı ile “TOK Konut Teslim Alan Müşteri Memnuniyet Anketi” başlıklı 12 sorudan oluşan bir kalite anketi bulunmaktadır. belgelere ve standartlara uygunluk Dayanıklılık: ürünün kullanabilirlilik özelliği Güvenirlilik: ürünün kullanım ömrü içerisinde performansının sürekliliği Hizmet görürlülük: ürüne ilişkin sorunların çözülebilme yeteneği tibar: ürünün veya onu oluşturan elemanların geçmişteki performansı Estetik: ürünün albenisi ve duyulara seslenebilme yeteneği Diğer unsurlar: ürünün çekiciliğini sağlayan diğer unsurlardır. 1998): • • • • • • • • Performans: üründe bulunan birincil özellikler Uygunluk: spesifikasyonlara. 2007). Boydaş.R. bu konuda yapılacak daha detaylı çalışmalarla. Bozkurt. bunun yanında olası kalitesizliklerin sebep olacağı maliyetlerin yanında çok düşük bir maliyet ile uygun kalite şartlarının sağlanacağını ifade etmiştir. A. 2005).

Başbakanlık Toplu Konut daresi tarafından yaptırılan konutlardaki kalite konusu irdelenmiştir. 350 . Bu amaçla 8 ana başlık altında. Verilen yanıtlar tasnif ve düzenleme işlemlerine tabi tutulmuş. Materyal ve Metod Bu çalışmada toplam 8 ilde bulunan toplam 109 adet konut sahibi üzerinde anket çalışması yapılarak. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 TOK ’den aldığınız konutu kullanışlı buluyor musunuz? Konutun içerisinde kullanılan malzemelerin kalitesi beklentinizi karşılıyor mu? Tuvalet.) yeterli mi? Satışa aracılık eden bankadan memnun musunuz? Konutu teslim alırken görevlinin davranışlarından memnun kaldınız mı? TOK konutlarını çevrenize tavsiye eder misiniz? TOK konutlarının pirim yaptığını düşünüyor musunuz? TOK ’den satın aldığınız konut yatırım amacı taşıyor mu? Evet Evet Evet Evet Evet Evet Evet Evet Evet Evet Evet Evet Hayır Hayır Hayır Hayır Hayır Hayır Hayır Hayır Hayır Hayır Hayır Hayır Sınırlı sayıda konunun araştırıldığı bu anketin sonuçlarının bu çalışmanın sonuçları ile hangi oranda paralel olacağı ilerideki günlerde irdelenecektir.Tablo 1 TOK Konut Teslim Alan Müşteri Memnuniyet Anketi. Yanıtların dürüst ve rahat bir şekilde alınabilmesi için isim verilmesi istenmemiştir. her soru seçeneği için verilen cevaplar doğrultusunda yüzdeler hesaplanmış. manav vb. toplam 39 adet soru hazırlanmış ve ankete katılanlardan. Bu kimseler sahip oldukları TOK konutlarında halen ikamet etmekte olan kimselerdir. banyo ve mutfağın kullanılabilirlik ve kalite açısından kullanımı uygun mudur? Konutunuz plan açısından beklentilerinizi karşılıyor mu? Balkonlar yeterli ve kullanıma uygun mu? Konuta yerleştikten sonra sıhhi ve elektrik tesisat ile ilgili herhangi bir tamirat yaptırdınız mı? Alış veriş merkezleri (market. bu çoktan seçmeli sorulara yanıt vermeleri istenmiştir. veriler grafik ve tablolarla ifade edilmiştir.

l stanbul Ankara zmir Kırşehir Kayseri Mersin Adıyaman Diyarbakır Toplam Sosyoekonomik profil Kişi sayısı 15 10 10 44 10 5 5 10 109 Konut sahiplerine “Ne kadar süredir büyük şehirde yöneltildiğinde alınan yanıtlar Şekil 1. aidat.1 lise ve %5. şartname ve müteahhit belirlenmesi.Bulgular ve Değerlendirme stanbul. llere göre anket uygulanan kişi sayısı Tablo 2. zmir. Şekil 1 incelendiğinde konut sahiplerinin %11.5 11.6’sı 5-8 yıldır. %11. Kırşehir.3 ilkokul.7 yüksek lisans/doktora değerleri elde edilmiştir. Adıyaman ve Diyarbakıır illerinde bulunan toplam 109 adet konut sahiplerinin sosyoekonomik profilleri.’deki gibidir. %2.7’si 0-2 yıldır.5’i 2-5 yıldır. %32.5 ortaokul. arsa ve proje seçimi.6 ile yüksekokul mezunları ilk sırayı alırken.7’si 8-12 yıldır ve %46. 351 . %10. %8. yaşıyorsunuz” sorusu Kaç yıldır büyük şehirde yaşıyorsunuz? 50 40 Yüzde 30 20 10 0 0-2 yıl 2-5 yıl 5-8 yıl Yıl 8-12 yıl 12 yıldan fazla 17. teknik bilgi edinebilme.7 13. Ankara. Kayseri.6 10.6 46. “Öğrenim durumu” ile ilgili değerlendirmelerin sonucunda %39. %13. daire seçimi ve kullanım süreci konularındaki deneyim ve beklentileri araştırılmıştır. %17. yapım süreci. Tablo 2 llere göre anket uygulanan konut sahibi sayısı.8 okuryazar.6’sı 12 yıldan fazla süredir büyük şehirde yaşadığı görülmektedir. Manisa.‘de verilmektedir.7 Şekil 1 Konut sahiplerinin büyük şehirde geçirdikleri süre.

8000 YTL’den fazla %1. “Aile fertlerinden kaç tanesinin çalışıyor olduğu”na dair soruların yanıtları Şekil 2. 1500-3000 YTL %33.7’sinde 1 kişinin.3 10.0 8.9’unda 2 kişinin.9 57.3 44. Aylık gelir 8000 YTL’den fazla 5000-8000 YTL Yüzde 3000-5000 YTL 1500-3000 YTL 750-1500 YTL 0-750 YTL 0.’de görüldüğü gibidir.4. %37’si 0-5 km.8’inde 3 kişinin ve %3. ailelerin %6.6 3 çocuk. Bulgular.3.0 50.0 30. %18.7 4. % 4. %18’i 5-10 km.0 1.9 10.9 olarak gerçekleşmiştir. 0-750 YTL %8.9. 352 . 3000-5000 YTL %10.6 1 çocuk. Buna göre konut sahipleri %0.2.7 Şekil 2 Ailedeki çalışan fert sayısı. 5000-8000 YTL %1.8’inde 3’ten fazla kişinin çalıştığını ortaya koymaktadır. %21’i 10-20 km. %9.Anket uygulananların “sahip oldukları çocuk sayısındaki dağılım” %20. 750-1500 YTL %44. “Ailelerin aylık gelirleri” ile ilgili dağılım Şekil 3. “Çalışılan iş yerinin TOK konut alanına hangi mesafede uzaklıkta bulunduğu”na dair dağılımlar.4 Gelir miktarı Şekil 3 Konut sahiplerinin aylık geliri.8 26. %26.8 4 çocuk ve %2 4’ten fazla çocuk olarak şekillenmiştir.2 33.’de görüldüğü gibi.0 20. %31. %57.6 60-80 m2.9 60 m2‘den az.9 1. %9’u 20-30 km ve %15’i 30 km’den fazla olarak şekillenmiştir. “Ailelerin hali hazırda oturduğu evlerin alanlarının ne kadar olduğu”na dair saptamalar Şekil 4. Çalışan sayısı 70 60 50 40 30 20 10 0 0 1 2 3 3’ten fazla 6. %5.’de verilmiştir.4 2 çocuk.7‘sinde hiç çalışan olmadığını.8 3.0 40.3.

%21. %18.%32.’de görülmektedir. Taksit ödeme miktarlarının ödeme gücüne ve şartlara uygunluğu 60 50 40 30 20 10 0 Evet Hayır Kısmen 18.7 kısmen şeklindedir.8 29.8 hayır ve %35.7 80-100 m2. Alınan yanıtlar Şekil 5.’da gösterildiği gibi belirlenmiştir.6 evet.0 5. 353 . Daire alanı (m2) 40 32.9 0 60 m2‘den az 60-80 m2 80-100 m2 100-120 m2 120 m2’den fazla 32.8 uygun değil ve % 29.6 kısmen olarak Şekil 6.7 30 20 10 0. “Taksit miktarı” konusundaki soruya verilen yanıtlar %51.7 100-120 m2 ve %28 120 m2’den fazla dairelerde oturmaktadırlar. %32. Taksit/aidat ödemeleri Konut sahiplerine “TOK dairelerinin taksit miktarlarının ödeme gücüne ve şartlarına uygunluğu” sorulmuştur.5 Şekil 5 Taksit miktarlarının ödeme gücüne ve şartlara uygunluğu.7 51. “Taksit ödeme zamanlarının ödeme gücüne ve şartlarına uygunluğu” konusundaki soruya verilen yanıtların dağılımı %42.6 Şekil 4 Mevcut dairelerin alanı.5 uygun.7 28.

4’ü 2.5 evet ve %35.5 Şekil 7 Daire planının beklentileri karşılayıp karşılamadığı.8’i uyarı yapıldı şeklindedir. “Konut sahiplerinin oturduğu apartmanlarda her katta bulunan daire sayısı” sorulduğunda.8 farklı ödeme planları uygulandı. %64.8’i 9 ve daha fazla katlı olduğunu belirtmişlerdir. ödeme süresi ve ödeme yapma ile ilgili sorun yaşanıp yaşanmadığı” sorulduğunda alınan yanıtlar %51. %16. %29. %12.8 Evet Hayır Kısmen Şekil 6 Taksit ödeme zamanlarının ödeme gücüne ve şartlarına uygunluğu.Taksit ödeme zamanlarının ödeme gücüne ve şartlarına uygunluğu 45 40 35 30 25 20 15 10 5 0 42. %27.5 Evet Hayır 64. %66’sı 4.6 35. “Oturduğunuz dairenin planı beklentilerinizi ve gereksinimlerinizi karşılıyor mu?” sorusuna karşılık alınan yanıtlar Şekil 7. 354 .2’si 5-6 katlı. “Ödeme gücüne göre farklı taksit miktarı.5 taksit miktarına gecikme zammı uygulandı ve %5. Oturduğunuz dairenin planı beklentileriniz ve gereksinimlerinizi karşılıyor mu? 35. %1’i 7-8 katlı ve %23.5 hayır şeklindedir.6 21.7’si 3 ve %0.9 hayır yaşanmadı.’de görüldüğü gibi.9’u 1 daire olduğunu belirtmiş lerdir. Arsa ve proje seçimi “Konutların bulunduğu apartmanlardaki kat sayısı” sorulduğunda ankete katılan konut sahiplerinin %59’u oturdukları apartmanın 3-4 katlı. %5.

“Zemin etüd raporları hakkında bilgi sahibi misiniz?” sorusu için alınan yanıtların dağılımı.5 evet olarak şekillenmiştir.4 müteahhitleri hiç görmedim ve %30.3 ilgilenmedim şeklindedir. %18. 355 . Teknik bilgi edinebilme “ nşaatların denetlenmesi ile ilgili sorumlu mercilerin kimler olduğunu biliyor muydunuz?” sorusuna verilen yanıtlar.9 evet. “Üretim takvimi hakkında herhangi bir bilginiz var mıydı?” sorusu için verilen yanıtlar. %41.8 hayır yapmadım.7 biraz bilgim var ve %23. %22. %3.6 öyle bir seçenek yoktu ve %7. şi yapan müteahhit hakkında bilginiz oldu mu? Bu konuda hiçbir fikrim yok Müteahhitleri hiç görmedim Müteahhitler ile tanışmadık Müteahhitler ile tanıştık 0 3. %31. %24 müteahhitler ile tanışmadık.4 böyle bir şeyden haberdar değilim. %39.8 5 10 15 20 25 30 35 40 45 24.’de görüldüğü üzere.9 çok bilgilendirildim.3 az bilgilendirildim ve %41 bilgilendirilmedim şeklindedir.8 41. %5. Yapım süresi “Sizce aylık taksit ödemesinin miktarı daha fazla olsa inşaat yapım süresi kısalır mı?” sorusunun yanıtlarının dağılımı %40.8 müteahhitler ile tanıştık.6 bilgi sahibiyim.8 bilgilendirildim.5 kısmen olarak şekillenmiştir. %54. %35. Şartname ve müteahhit belirleme “TOK ’nin inşaat standartları ve teknik şartnameleri hakkında bilgilendirildiniz mi?” sorusunun yanıtlarının dağılımı.0 30.4 benim için fark etmez olarak gerçekleşmiştir. %16. %70.“Alternatif projeler arasından seçim yapma imkânınız oldu mu?” şeklindeki sorulara verilen yanıtların dağılımı. %33. %48. %30.8 bu konuda hiçbir fikrim yok şeklinde gerçekleşmiştir.3 Şekil 8 Müteahhit hakkında bilgi edinme. %2.4 hayır.1 kısmen ve %24.2 evet seçim yaptım.2 kısmen vardı şeklinde dağılmıştır. %22.5 hayır ve %10.9 vardı. “ şi yapacak aday müteahhitlerle tanıştırıldınız mı? Müteahhit hakkında bilgilendirildiniz mi?” sorusuna verilen yanıtların dağılımı Şekil 8. “Taksitlerin zamanında ödenmemesi inşaat yapım süresini etkiler mi?” sorusunun yanıtları %37 hayır ve % 63 evet olarak alınmıştır.9 yoktu ve %19.

“Beton kalitesi ve imalat kalitesi hakkında bilgilendirildiniz mi?” sorusu için alınan yanıtlar; %6,3 evet, %66,3 hayır ve %27,4 bu konu hakkında bilgim yok şeklindedir. “ nşaatın belirli aşamalarında diğer üyeler ile birlikte topluca inşaatları gezip görme fırsatınız oldu mu?” sorusu için alınan yanıtlar; %42,7 oldu, %47,9 olmadı ve %9,4 haber verilmedi şeklindedir.
Daire seçimi

Konut sahiplerinin dairelerini tercih etmelerindeki sebepler Şekil 9.’da gösterilmiştir.
Daire tercih sebepleri
Blok tercihi Manzara Cephe yönü (kuzey, güney vb.) Kat tercihi Ödeme tutarı ve seçenekleri Alan (m2) 0 5 10 15 20 25 6,5 9,7 13,4 17,2 25,3 28,0 30

Şekil 9 Daire tercih sebepleri. Şekil 9’da görüldüğü gibi TOK dairelerinin sahiplerinin daire seçiminde dikkat ettikleri unsurların sırasıyla %28 daire alanı, %25,3 ödeme tutarı, %17,2 kat tercihi, %13,4 cephe yönü, %9,7 manzara ve %6,5 blok tercihi olduğu belirlenmiştir.

Yaptıkları daire seçiminden memnun olup olmadıkları sorulduğunda konut sahipleri %23,3 çok memnun ve %50,5’i memnun olduğunu söylemiştir. %18,4’lük bir kısım memnun olmadığını belirtirken, %6,8’i benim için fark etmez yanıtını vermiştir.
Kullanım süreci

“Konutunuzun maliyeti ile kalitesini karşılaştırdığınızda ne düşünüyorsunuz?” sorusuna verilen yanıtlar Şekil 10.’da görüldüğü gibi; %45,4 çok iyi değil, ancak ödediğimiz parayı düşünecek olursak çok daha iyisi olabilirdi, %36,1 çok iyi değil, ancak bu paraya daha iyisi olamazdı ve %18,6 oldukça iyi şeklindedir.

356

Konut hakkındaki fikirler

Oldukça iyi

18,6

Çok iyi değil, ancak bu paraya göre çok daha iyisi olabilirdi Çok iyi değil, ancak bu paraya daha iyisi olamazdı 0 10 20 30

45,4

36,1

40

50

Şekil 10 Sahip olunan konutlar hakkındaki fikirler.

“Kullanma süresince periyodik aralıklarla (1, 3, 6, 12, ay ve 3 yıl sonunda) yapı elemanları, donanımları, armatürleri, malzemeler ve işçilik kalitesini belirlemeye yönelik size her hangi bir anket uygulandı mı?” sorusu için alınan yanıtların dağılımı; %4,3 uygulandı, %86 uygulanmadı ve %9,7 ilgilenmedim şeklinde gerçekleşmiştir. Konutlarda karşılaşılan sorunlara verilen yanıtlar şekil 11.’de görüldüğü gibidir.

Karşılaşılan sorunlar
Kapı-pencere Boya, badana

9% 13%

5%

Mutfak dolabı, tezgâhı

18%
Elektrik tesisatı (prizler vb.)

13%

Su tesisatı (musluklar vb.) Yer döşemesi, kaplaması vb. Banyo, tuvalette bulunan lavabo, etejer vb Fayans işleri Radyatörler, kalorifer petekleri

13% 10%

11%

8%

Şekil 11 Konutlarda karşılaşılan sorunlar.

En fazla karşılaşılan sorunların başında %18 ile kapı ve pencereler gelmektedir. Kapı ve pencereleri %13’er oranlarları ile banyoda bulunan lavabo, etejer vb., yer döşemesi, kaplaması vb. ve boya, badana imalatları izlemektedir. Elektrik tesisatı %11, su tesisatı %10, fayans işleri %9 banyo dolabı, tezgâhı %8 ve radyatörler, kalorifer petekleri %5 ile karşılaşılan sorunlar arasında yer almaktadır. Konut sahiplerine hangi iş kalemlerinin onarım-tadilatı için ne kadar ek masraf yaptıkları sorulduğunda alınan yanıtlar Tablo 3.’de gösterilmiştir. En fazla tadilatonarım yaptırılan iş kalemi daire sahiplerinin %26sı ile kapı ve pencerelerdir. Boya, 357

badana %23 ile ikinci sırada yer almaktadır. Bunu %21 ile banyo, tuvalette bulunan lavabo, etejer vb. tadilatları izlemektedir. Ancak boya, badana için yapılan harcama miktarı kapı-pencereden daha fazladır. Tablo 3 Onarım-tadilat yapılan iş kalemleri ve masrafları. Kişi Sayısı ve Toplam Onarım Masrafı (YTL) %’si Boya, badana 25 (%26) 19.548,00 Kapı-pencere 28 (%23) 14.340,00 Banyo, tuvalette bulunan lavabo, etejer vb. 23 (%21) 13.150,00 Yer döşemesi, kaplaması vb. 17 (%16) 11.275,00 Fayans işleri 13 (%12) 6.195,00 Mutfak dolabı, tezgâhı 10 (%9) 5.700,00 Su tesisatı (musluklar vb.) 21 (%2) 5.400,00 Elektrik tesisatı (prizler vb.) 14 (%1) 2.230,00 Radyatörler, kalorifer petekleri 7 (%0,6) 920,00 Anket uygulanan kişilerin verdikleri yanıtlara göre iş kalemlerine harcanan ortalama onarım-tadilat masrafları şekil 12’de gösterilmiştir. Şekil 12. incelendiğinde en fazla ek harcama yapılan iş kaleminin 781,92 YTL ile boya, badana olduğu görülmektedir. Yer döşemesi, kaplaması vb. 663,24 YTL ile boya, badana masraflarını izlemektedir. Bu iş kalemlerinin ardından banyo, tuvalette bulunan lavabo, etejer vb., mutfak dolabı, tezgahı ve kapı-pencere gelmektedir. En az ek masraf yapılan iş kalemi ise radyatörler, kalorifer petekleridir.
Ortalama onarım-tadilat masrafları (YTL)
Radyatörler, kalorifer petekleri Elektrik tesisatı (prizler vb.) Su tesisatı (musluklar vb.) Fayans işleri Kapı-pencere Mutfak dolabı, tezgahı Banyo, tuvalette bulunan lavabo, etejer vb. Yer döşemesi, kaplaması vb. Boya, badana 0 100 200 300 400 500 600 700 131,43 159,29 257,14 476,54 512,14 570 571,74 663,24 781,92 800 900

Şekil 12 Ortalama onarım-tadilat masrafları.

“Daire teslim edildiğinde çevre düzenlemesinin olup olmadığı” sorulduğunda konut sahiplerinden %82’si çevre düzenlemesinin olmadığını belirtmişlerdir.

358

Çevre düzenlemesi
18%

Evet Hayır

82%

Şekil 13 Çevre düzenlemesine ilişkin yanıtlar.

Daire sahiplerine “TOK bölgesinde asfalt yol olup olmadığı” sorulduğunda alınan yanıtların %54’ü evet iken, %46’sı hayırdır.
Asfalt yol durumu

Evet

46%

Hayır

54%

Şekil 14 Asfalt yola ilişkin yanıtlar.

“TOK bölgesinden şehir/ilçe merkezine ulaşım sorunu olup olmadığı” sorulduğunda daire sahiplerinin %61’i hayır yanıtını vermiştir.
Ulaşım sorunu

39%
Evet

61%

Hayır

Şekil 15 Ulaşım sorununa ilişkin yanıtlar.

Anket uygulanan daire sahiplerine “TOK yakınında sosyal ihtiyaçların giderilebileceğ i mekânların olup olmadığı” sorulduğunda ankete katılanların %76’sı bu tür mekânların olmadığını belirtmişlerdir. Konut sahiplerinin %76’sı TOK yakınında alışveriş merkezi, semt pazarı, market vb. yerlerin mesafesinin uygun olmadığını söylemiş lerdir. 359

Alışveriş merkezi, semt pazarı, market vb. yerlerin mesafesinin uygunluğu 24%

Evet Hayır

76%

Şekil 16 Alışveriş merkezi, semt pazarı, market vb. yerlerin mesafesine ilişkin yanıtlar.

Ankete katılanların %74’ü TOK yerleşim bölgesinde mevcut otoparklar bulunduğunu ifade etmiş lerdir.
Mevcut otopark durumu 26%

Evet Hayır

74%

Şekil 17 Mevcut otopark durumuna ilişkin yanıtlar.

Sonuçlar
Yapılan çalışmanın sonucunda elde edilen bulgulara dayanarak aşağıdaki çıkarımlar yapılabilir; • Konut sahiplerinin yaklaşık üçte biri beş yıldan az süredir büyük şehirde yaşamaktadır. Bu saptama “köyden kente göç” olarak ifade edilen daha küçük ve kırsal alanlardan büyük şehirlere nüfus hareketinin halen güncelliğini sürdürdüğüne karşılık gelmektedir. • Anket uygulanan konut sahiplerinin %40’a yakını yüksek tahsilli olup eğitim düzeyi düşük (okuryazar ve ilkokul mezunu) olanların oranı %15’e varmamaktadır. Profil, genel olarak orta ve yüksek derecede eğitim almış kişilerden oluşmuştur. • Anket uygulanan daire sahiplerinin %30’u 3 ve daha fazla çocuk sahibidirler. Hanedeki fert sayısı ile konut özelliklerinin çok yakından ilişkisi bulunması bağlamında çok çocuklu ailelerin çoğunlukta olmaması, TOK konutlarının sınırlı ferdi olan ailelerce daha çok tercih edildiği anlamına gelebilir. 360

• •

• • •

• •

Aile fertlerinden %60’a yakın bir oranda tek çalışan bulunması, iki çalışan bulunan ailelerin %30’dan az olması halen babaerkil düzenin devam ettiği, hanımların büyük oranda çalış madığı ve gelir kaynağı sayısının düşük olduğu sonuçlarına varmaktadır. Konut sahipleri gelirlerine göre ayrıldığında %78’lik bir dilim 750-3000 YTL aylık gelir grubuna dâhil bulunmaktadır. Bu değerler anket uygulanan kişilerin orta düzeyde gelire sahip olduklarını göstermektedir. Sahip olunan konutun tercihinde önemli bir kriter, konutların çalışan fertlerin işyerlerine yakınlığıdır. Anket uygulanan daire sahiplerinin %55’i evlerine 0-10 km mesafedeki işyerlerinde çalış maktadırlar. Konut sahiplerinin daire alanı konusundaki tercihleri genellikle büyük alanlı dairelerden yana olmuştur. %50 civarındaki bir dilime giren kişiler 100 m2 ve daha büyük alanlı konutlarda oturduklarını ifade etmişlerdir. Buradan her ne kadar aile fert sayısı çok olmasa da geniş alanlı konutların tercih edilmesi “Türk halkının geleneksel geniş alanlı konut tercihi” saptamasına paralellik arz etmektedir. Konut sahiplerinin TOK dairelerinin taksit miktarlarının ödeme gücüne ve şartlarına uygunluğu konusunda %80 mertebesinde uygunluk fikrinde oldukları belirlenmiştir. Buradan genel olarak ödeme gücüne uygun meblağlarda taksitlendirme yapıldığı sonucu çıkarılabilir. Taksit ödeme zamanlarının ödeme gücüne ve şartlarına uygunluğu konusunda da %80’e yakın uygun bulunduğu ifadesi alınmıştır. Konut sahiplerinin %62’si ödeme güçlerin göre farklı taksit miktarı, ödeme süresi ve ödeme yapma ile ilgili sorun yaşanmadığını, %30’a yakını buna yakın bir duruma geldiklerinde ödeme planlarını değiştirdiklerini ifade etmiştir. Kalan dilimdekiler bu durumlardan biri ile karşılaştıklarını ve taksit miktarına gecikme zammı uygulandığını ya da kendilerine uyarı yapıldığını ifade etmişlerdir. Buradan önemli bir çoğunluğun taksit miktarı ve adedi konusunda büyük sıkıntılar yaşamadığı sonucu çıkarılabilir. Anket uygulanan daire sahiplerinin %60’a yakını 3-4 katlı bloklarda yaşamaktadırlar. Bu verilere göre yüksek (4’ten fazla katlı) bloklar daire sahipleri tarafından büyük oranda tercih edilmemektedir. Bu bulguda projelerin gerçekleştirildikleri bölgelerdeki imar uygulamalarının da etkisi bulunduğu düşünülmektedir. Konut sahiplerinin %70’e yakını bir katta 4 daire bulunan kat planlı bloklarda oturmaktadırlar. Anket uygulanan daire sahiplerinin %65’e yakını, oturdukları dairenin mimari planının beklenti ve gereksinimlerini karşıladığını ifade etmektedirler. Konut sahiplerinin ancak %22’si alternatif projeler arasından seçim yapma imkânları olduğunu ifade etmektedir. Kalan önemli bir bölüm böyle bir seçim yapma imkânları olmadığını belirtmiş lerdir. Bu durum, TOK toplu konut arzının halen talebi tam olarak karşılamadığını, ödeme şartları uygun bulunan projelerin diğer seçeneklere itibar edilemeden talep gördüğünü işaret etmektedir. Anket uygulanan daire sahiplerinin ancak %25’i, TOK ’nin inşaat standartları ve teknik şartnameleri hakkında bilgilendirildiğini ifade etmektedir. Konut sahiplerinin %4’ü inşaatı yapacak aday müteahhitler ile tanıştığını, %24’ü bu müteahhitler ile tanış madığını, %41‘i müteahhitleri hiç görmediğini

361

• • • • • •

ifade etmektedirler. Bu durum taahhütçü firmalarla son kullanıcı mal sahipleri arasında önemli bir iletişim eksikliği bulunduğu anlamına gelmektedir. Daire sahiplerinin ancak %25’i aylık yapılan taksit ödemesinin miktarının daha fazla olmasının inşaat yapım süresini kısaltabileceğini düşünmekte kalan %75’e yakın dilim taksit miktarının artırılmasının teslim süresine olumlu katkısı bulunmayacağını düşünmektedir. Anket uygulanan daire sahiplerinin %63’ü taksitlerin zamanında ödenmemesinin inşaat yapım süresini etkileyeceğini düşündüklerini ifade etmişlerdir. Daire sahiplerinin yarıya yakını üretim takvimi hakkında herhangi bir bilgileri olmadığını ifade etmişlerdir. Anket uygulanan daire sahiplerinin %70’i inşaatların denetlenmesi ile ilgili sorumlu mercilerin kimler olduğunu bilmediklerini ifade etmişlerdir. Anket uygulanan daire sahiplerinin ancak %6’sı zemin etüd raporları hakkında bilgi sahibi olduğunu belirtmiştir. Daire sahiplerinin ancak %6’sı beton kalitesi ve imalat kalitesi hakkında bilgilendirildiğini ifade etmektedir. Ankete katılan daire sahiplerinin %43’ü inşaatın belirli aşamalarında diğer üyeler ile birlikte topluca inşaatları gezip görme fırsatı olduğunu ifade etmiştir. TOK dairelerinin sahiplerinin, daire seçiminde dikkat ettikleri unsurların sırasıyla %28 daire alanı, %25 ödeme tutarı, %17 kat tercihi, %13 cephe yönü, %10 manzara ve %7 blok tercihi olduğu belirlenmiştir. Daire sahiplerinin %18’lik bir kısmı yaptıkları daire seçiminden memnun olmadıklarını ifade ederken kalan önemli bir dilimdekiler daire seçimlerinden memnun olduklarını ya da bir şikâyetleri olmadıklarını ifade etmişlerdir. Daire sahipleri, konutlarının maliyeti ile kalitesini karşılaştırdıklarında; %45 “çok iyi değil, ancak ödediğimiz parayı düşünecek olursak çok daha iyisi olabilirdi”, %36 “çok iyi değil, ancak bu paraya daha iyisi olamazdı” ve %19 “oldukça iyi” şeklinde yorum yapmaktadırlar. Ankete katılan daire sahiplerinin ancak %4’ü kendilerine dairelerini kullanma süresince periyodik aralıklarla yapı elemanları, donanımları, armatürleri, malzemeler ve işçilik kalitesini belirlemeye yönelik bir anket uygulandığını, kalan önemli bir kısım ise uygulanmadığını ifade etmektedirler. Daire sahiplerinin en fazla karşılaştıkları sorunların başında %18 ile kapı ve pencereler gelmektedir. Kapı ve pencereleri %13’er oranlarları ile banyoda bulunan lavabo, etejer vb., yer döşemesi, kaplaması vb. ve boya, badana imalatları izlemektedir. Elektrik tesisatı %11, su tesisatı %10, fayans işleri %9 banyo dolabı, tezgâhı %8 ve radyatörler, kalorifer petekleri %5 ile karşılaşılan sorunlar arasında yer almaktadır. En fazla tadilat-onarım yaptırılan iş kalemi, daire sahiplerinin %26’sı ile kapı ve pencerelerdir. Boya ve badana işleri %23 ile ikinci sırada yer almaktadır. Bunu %21 ile banyo, tuvalette bulunan lavabo, etejer vb. tadilatları izlemektedir. En fazla ek harcama yapılan iş kaleminin 781,92 YTL ile boya, badana olduğu görülmektedir. Yer döşemesi, kaplaması vb. 663,24 YTL ile boya, badana masraflarını izlemektedir. Bu iş kalemlerinin ardından banyo, tuvalette bulunan lavabo, etejer vb., mutfak dolabı, tezgahı ve kapı-pencere tadilatları gelmektedir. En az ek masraf yapılan iş kalemi ise radyatörler, kalorifer petekleridir.

362

• • • • • •

Ankete katılan daire sahiplerinin %82’si, daireleri teslim edildiğinde çevre düzenlemesinin yapılmamış olduğunu belirtmektedir. Daire sahiplerinin %46’sı TOK bölgesinde asfalt yol olmadığını belirtmektedirler. Daire sahiplerinin %61’i TOK bölgesinden şehir/ilçe merkezine ulaşım sorunu bulunduğunu ifade etmektedirler. Ankete katılan daire sahiplerinin %76’sı TOK yakınında sosyal ihtiyaçların giderilebileceği mekânların olmadığını belirtmiştir. Konut sahiplerinin %76’sı TOK yakınında alışveriş merkezi, semt pazarı, market vb. yerlerin mesafesinin uygun olmadığını söylemiş lerdir. Ankete katılanların %74’ü TOK yerleşim bölgesinde mevcut otoparklar bulunduğunu ifade etmişlerdir.

Çalış madan elde edilen verilere göre, konut sahibi olacak kimselerin orta halli olmaları ve çoğunlukla tek kaynaktan gelir sağlıyor olmalarına rağmen yaptıkları yıllar süren yatırımlar (TOK ’den konut edinmek) konusunda gerekli ilgi ve araştırma çabaları içinde olmadıkları, TOK ’nin de bu bağlamda bilgilendirme yapmak için önemli bir girişim içinde bulunmadığı izlenimi edinilmektedir. Teslim aşamasında altyapı çalışmalarının ve ulaşım ihtiyaçlarının giderilmemiş olması önemli sıkıntılara yol açabilecektir ve yerel idarelerle gereken uyumda bir işbirliğinin sağlanamadığını işaret etmektedir. Konut sahiplerinin TOK ’yi tercih etmelerinin başta gelen sebeplerinin daire alanları ve taksit ödemelerinin uygunluğu olduğu belirlenmiştir. Daire sahiplerinin yarısından fazlası, mevcut daireler arasından seçim yapma imkânlarının olmadığını ifade etmekte, oturdukları dairelerin beklentilerini ve gereksinimlerini karşıladığını düşünmektedirler. TOK ’nin inşaat standartları, teknik şartnameleri ve müteahhitler ile üretim takvimi hakkında konut sahiplerinin çoğunluğunun herhangi bir bilgisi olmadığı anlaşılmıştır. nşaatların denetlenmesi, zemin etüdü raporları ve beton kalitesi konularında da anket uygulanan kişilerin bilgilendirilmediği belirlenmiştir. Dairelerin kullanım sürecinde en çok karşılaşılan sorunlar; kapı-pencere, lavabo-etejer ve boya-badana uygulamaları oluşturmaktadır. Bunun dışında konut sahipleri çevre düzenlenmesinin yeterli olmadığını, sosyal ihtiyaçların karşılanabileceği alanların yerleşim bölgesine uzak olduğunu ve ulaşım sorunu yaşadıklarını belirtmişlerdir. Farklı şehir ve projelere göre konut sahiplerinin azımsanamayacak bir bölümü, kullanıma başlamadan önce ya da hemen kullanıma başladıkları sırada ek yapım ve tadilat işleri yaptırdıklarını belirtmektedirler. Bu verilere göre, gerek ihale sürecinde gerek teslim ve kullanım aşamasında ek kalite maliyetleri ortaya çıkmakta, bu maliyetlerin nihai maliyet hesaplamalarında göz önüne alınması gerekmektedir. Basit bir hesapla anket uygulaması yapılan kimselerin sahip oldukları dairelerin alanları toplamı 11 370 m2, bu kişilerin oturmaya başlama sırasında yaptıkları toplam harcama 78 758 YTL olmak üzere; metrekare başına yapılan tadilat harcaması (78 758 YTL / 11 370 m2 =) 6,93 YTL/m2 düzeyini bulmaktadır. Bu yaklaşık değer 100 m2’lik bir konut için 693 YTL/daire tadilat (yani kalite) masrafı daha yapılması gerekeceğ i sonucuna varmaktadır. Bu değer kaba bir yaklaşımla, literatür taraması kısmında 363

No:549. maliyeti konut sahiplerince teslimden sonra karşılanmaktadır. s.paradoks. Gazi Üniversitesi.asp Web sitesi sitesi (2009a) (2009b) 364 . T. Basılmamış Yüksek Lisans Tezi. S. Sayı:2.118.toki. Başbakanlık Toplu Konut daresi Resmi Web http://www. Gazi Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi.73’ü olduğu değerine karşılık gelmektedir. http://www. Fen Bilimleri Enstitüsü. Bozkurt.verilen Boydaş’ın bulguladığı konut inşaatlarında kalite için yapılan ortalama harcamaların toplam proje maliyetinin % 0..asp Başbakanlık Toplu Konut daresi Resmi http://www. A. Boydaş E. YapıWorld. No:3. inşaatı gerçekleştiren firmaların yada kontrol edenlerin yerine getirmesi/getirtmesi gereken kalitenin. pp 137-157. Kanıt.R. Gazi Kitabevi. Kaynaklar Tosun. pp 199-205. R. Gültekin. (2002) Toplu Konutlarda Yapı Bileşenlerinin Kalite Değerlendirmesi. Gültekin. PARADOKS Ekonomi Sosyoloji ve Politika Dergisi (e-dergi). Bu karşılaştırmaya göre. (2007) Yapıda Kalite ve Üretim Kalitesizliğinin Maliyeti. Ankara.toki. Şenkaya. (YIL) Türkiye’de Konut htiyacı ve Konut Finansmanı.gov.tr/programlar/uygulamatakip/ilharita. (2005) nşaat Sektöründe Kalite Yönetim Sistemi Uygulamaları. Cilt 12. No 1. Gazi Üniversitesi Mühendislik-Mimarlık Fakültesi Dergisi. ISSN 1305-797. E. Ankara. 2005. Cilt:17. Ankara.tr/programlar/anket/c_anket. Odaman. Ankara.T.org. (1998) ISO 9000 Kalite Güvence Sistemleri.S. MPM Yayınları. (1999) Yapı Kalitesi Elde Etmede Kullanım Sorunları Girdisi.gov. A. (2001) Türk Konut Sektörünün Bugünkü Durumu ve Yeni Konut Tipi Trendleri. E.K.

diğer sektörlerle kıyaslandığında halâ yetersiz kaldığı gözlenmektedir. nşaat sektöründeki markalaşma faaliyetleri. yüklenici inşaat işletmeleri. markanın sağlayacağı faydaların. Tüketicinin iş letmenin veya işletmenin sunduğu ürünün veya hizmetin markasını diğer markalardan kolayca ayırt edebilmesi. rakiplerine karşı farklılık yaratarak rekabet avantajı oluşturabilmesi ve bu yolla devamlılığını sağlayabilmesi için marka oluşturması ve onu yönetmesi gerekmektedir.tr GAP nşaat. Yoğun rekabet oramında iş yapmaya çalışan bir işletmenin. Marka yönetimi. tüketicinin markadan haberdar olması ile sağlanabilir. stanbul. inşaat sektörünün kendine has özellikleridir. Giriş Marka. anket. Onshore Gas Terminal Project.com Ümit Dönmez Öz nşaat sektörü. Türk inşaat sektöründe faaliyet gösteren 71 yüklenici inşaat işletmesinde 16 sorudan oluşan kapsamlı bir anket çalışması gerçekleştirilmiş ve incelenen işletmelerin markalaşma stratejilerinin. en basit ifadeyle. markalaşma sürecinde gerçekleştirdikleri faaliyetlerin neler olduğu ile ilgili bilgiler edinilmeye çalışılmış ve inşaat sektöründe markalaşmaya gerekli önemin verilmemesinin başlıca nedenleri hakkındaki görüşleri alınarak. genel olarak. Anahtar Sözcükler: Markalaşma. bir işletmenin veya işletmenin sunduğu ürünün ya da hizmetin benzerlerinden farklılığını ortaya çıkaran araçtır. kâr marjlarının düşük.Yüklenici nşaat şletmelerinde Markalaşma Süreci Gül Polat stanbul Teknik Üniversitesi nşaat Fakültesi Yapı şletmesi Anabilim Dalı Maslak. Bu durum ancak.edu. Kiyanly. Tel: (212) 285 37 37 E-Posta: polatgu@itu. nşaat sektöründe son yıllarda yaşanan büyük ilerlemeler sonucunda ortaya çıkan yoğun rekabet ortamı. satışlarını ve dolayısıyla kâr marjlarını yükseltebilmek amacıyla. firmaların farklılık yaratma ve rekabet gücünü koruma amacıyla ihtiyaç 365 . geçtiğimiz yıllara oranla daha yoğun bir biçimde yürütülüyor olsa da. 24469. rekabet gücü. Tel: +99324355096 E-posta: udonmez@gapinsaat. risklerin ve belirsizliklerin yüksek olduğu bir sektördür. satın alma kararında önemli bir rol oynamaktadır. değerlerin ve vaatlerinin korunması olarak tanımlanabilir. Bu yetersizliğin başlıca nedeni ise. bazı değerlendirmeler yapılmıştır. nşaat sektöründe faaliyet gösteren işletmeler. rekabetin yoğun. Marka haberdarlığının oluşturulmasında şüphesiz ki çeşitli kanallar aracılığı ile yapılan gerçek ve sanal reklâmlar oldukça büyük bir pay sahibidir. Türkmenistan. gerek işletmelerini gerekse de sundukları ürün ve/veya hizmetleri markalaştırarak farklılık yaratmak ve bu yolla rakiplerine karşı rekabet avantajı yaratmaya çalışmaktadırlar. Bu çalışmada.

Marka yönetiminde yapılması gereken ilk iş. markanın değerlerinin ve verdiği sözlerin korunması olarak tanımlanabilir (Nicolino. Bu amaçla. markanın hedef kitlesinin belirlenmesi ve bu hedef kitlenin temel özellik ve ihtiyaçlarının tespit edilmesidir. satılan ürünün ya da hizmetin farklılığını ortaya çıkaran bir simge. isim. gibi bir araçtır (Aaker. kinci olarak. Günümüzde marka kavramı. baskı yoluyla yayınlanabilen ve çoğaltılabilen her türlü işaretleri içerir”. bu araç ürünü ya da hizmeti kesin olarak benzer ürün veya hizmetlerden ayırmalıdır. markalaşma sürecinde gerçekleştirdikleri aktiviteler ve inşaat sektöründe markalaşmaya gerekli önemin verilmemesinin nedenleri hakkında bilgi edinmek ve edinilen bu bilgilerin değerlendirilmesidir. Bunun gibi bir tekdüzenin firmanın bütün ürünlerini yansıtmakta eksik kalabileceği düşüncesiyle. şekiller. tüketicinin ilgisini cezbetmeyecek. 1990). genel kabul gören görüşler şu şekildedir: 366 . 2000). doğru iletişim kanallarını kullanarak doğru şekilde kurgulanmış mesajı doğru kişilere ulaştırmak olacaktır (Ellwood. ön plana çıkarılacak özellik iyi belirlenmeli. tüketiciyi soğutacak.duydukları uygulamalarda da bazı değişikliklerin oluşmasına neden olmuştur. 2002). marka sadece bir işletmeyi diğerlerinden ayıran bir özellik olmayıp. Türk inşaat sektöründe faaliyet gösteren yüklenici inşaat işletmelerinin markalaşma stratejileri. markayı farklı olmaktan çok sıra dış ı yapacak ya da çok geniş olup da mesajı silikleştirecek bir özellikten kaçınılmalıdır. Markalaşma da bu uygulamalardan sadece bir tanesidir. yukarıdaki tanımlamalardan daha da geniş bir çerçeveye sahiptir. 1994). en genel ifadeyle. şekil. Bu çalışmanın temel amacı. aynı zamanda işletmenin benliğini. Marka Kavramı Marka. yoksa ilgili kitleye hitap eden herhangi bir özelliği vurgulanmalıdır. işletmenin ana prensiplerini yansıtan ana marka şemsiyesi altında çeşitli alt markalar oluşturularak bu markalar tek başına veya hep beraber piyasaya sunulur (Laforet ve Saunders. malların biçimi veya ambalajları gibi çizimle görüntülenebilen veya benzer biçimde ifade edilebilen. Türk Patent Enstitüsü marka kavramını şu şekilde tanımlamıştır: “Bir teşebbüsün mal veya hizmetlerini bir başka teşebbüsün mal veya hizmetlerinden ayırt etmeyi sağlaması koşuluyla. varsa sektördeki diğer ürünlerden farkı. Marka yöneticileri haftalar hatta aylar süren toplantılar sonucu markalaşma kararlarını alırken tüketiciler bir malı satın alırken anlık karar verirler (Haig. Marka Türleri Firmaların büyük bir kısmı ürünlerini veya hizmetlerini tek bir isim altında tutmaktan kaçınırlar. Ardından yapılması gereken ise. özellikle sözcükler. Markalama türleri konusunda çeşitli görüşler mevcut olmakla beraber. Markalaşma ve Marka Yönetimi Marka yönetimi. Şöyle ki. Tüketiciye iletilmek istenen mesajı. ürünün. sayılar. “Markaları ne başarılı yapar?” sorusunun cevabı ise oldukça geniş olacaktır ama işin temelinde bir tek kural vardır. sade bir dille anlaşılır olarak vermek gerekir. o da açıklıktır. ayırmaç (logo). vb. 71 yüklenici inşaat işletmesinde 16 sorudan oluşan kapsamlı bir anket çalış ması gerçekleştirilmiştir. Öyle ki. şin özünde. harfler. kişiliğini ve vaatlerini de ifade eden kurumsal bir kimlik haline gelmiştir. 2004). kişi adları dahil.

bazı markalar insanların söyledikleri ilk markalar olurlar. Son aşamada ise kabul edilebilir markaları satın alınan ve alınmayan olmak üzere ayırmaktadırlar (Hoyer. sağlam bir pazar konumu oluşturmak amacıyla daha önceden bilinirliği kanıtlanmış olan firma markalarını koruyarak yeni pazara giriş yaparlar (Besen. tüketicilerin satın alırken ürünleri aklında mantıksal olarak bazı sınıflara ayırdığını ileri sürmüştür. 2002). 2005). Bazen ürünün markası firmanın markasından daha bilinir bir hal alabilmektedir. Yine de son tercih her zaman tüketiciye aittir ve bir nokta da bu tercihi kişisel ve davranışsal özellikler neticelendirir. Bu durum. Gizli Markalama Bu yöntem. Daha sonra bilinen markaları önemsenmeyen. en başta markanın adı belirler. Aksine tüketicinin izleniminin farklı ürünlerde aynı kalmaması için aydınlatılması söz konusudur (Besen. Markanın bilinirliğini. ürün yelpazesi geniş olan firmalar tarafından kullanılabilmektedir.Tekil Markalama Bazı şirketler yeni pazarlara açılırken. Bu sayede. Tüketiciler ilk olarak markaları bilinen ve bilinmeyen olarak ayırtmaktadırlar. markayı dünyanın her yerinde temsil eden simgedir ve aynı zamanda firmanın kişiliğini de ortaya koyar (Ellwood. insanların zihinlerinde yürüttükleri bu işlemi kaynak alıp çalışmalarını önce bilinen sonra da kabul edilebilir ve satın alınan marka olmak yolunda yapmaktadırlar. işletmeye rekabette büyük bir avantaj sağlayacaktır (Serin. Gizli markalamanın amacı ise. Gizli markalamada tüketicinin aldatılmasına yönelik bir durum söz konusu değildir. Marka Haberdarlığı Tüketicinin satın alma kararında büyük öneme sahip olan marka haberdarlığı. 2002). bambaşka amaçları olan farklı ürünlerin üreticilerde aynı çağrışımı yapmaması için alt markaların kullanılmasıdır. Markanın adı. reddedilen ve kabul edilebilir olarak sınıflamaktadır. 2002). 2002). 1984). en temel olarak tüketicinin işletmenin veya işletmenin sunduğu ürün veya hizmetin markasını diğer markalardan ayırt edebilmesidir. ürününü daha kolay kabul ettirmesi sağlanabilir. Tüketicinin gerek işletmenin gerekse de ürünün markasından haberdar olmasında gerçek veya sanal reklamlârın da büyük bir rolü vardır. Şüphesiz firmalar da. ilgisiz. nsanların düşünmeden ilk olarak söyledikleri markalar rekabette bir adım öne geçmiş olurlar ve tüketicinin satın alırken tereddütte kaldıkları durumda belirleyici rol oynarlar. Hoyer (1984). nsanların zihinlerinde yakın belirginlikte bulunmalarına rağmen. bilinen ana markanın. 367 . satılan ürün veya hizmetin tüketicinin zihninde bir takım fikirler ve duygular uyandırması sayesinde başarılabilir. Bu durumda ana marka yavaş yavaş ortadan kaldırılarak yan markanın konumu daha da belirginleştirilmelidir (Besen. nsanlar bu ayrım sonucunda tercih ettikleri markayı alma konusunda son kararlarını verip alışverişlerini gerçekleştirmektedirler. Karma Markalama Karma markalamada yöntem. ana üreticinin markası ile üretilen ürünün markasının aynı anda piyasaya sunulmasıdır. Ayırt edilebilirliğin sağlanması ise.

368 . Tabii ki firmalar da bu kolay ulaşımı bir avantaj haline getirmek için ellerinden geleni yapmaktadırlar. • • • Tüm bu olumlu gelişmelerin aksine. nsanlar bugün ne aramak isterlerse internette arama yapıyor. firmaların bir pazarlama ve markalaşma bölümleri veya bununla ilgilenen kişiler bulunmaktadır. diğer sektörlere kıyasla oldukça yetersiz kalmaktadır. ürünlerini veya hizmetlerini farklılaştırmalı ve tüketicinin aklında güven ve statü imajı yaratmalıdırlar. Bu konuda sayı bakımından en iyi durumda ise yüklenici inşaat işletmeleri bulunmaktadır. firmalarını. geçtiğimiz yıllara oranla daha yoğun bir biçimde yürütülmektedir. insanların interneti sıklıkla kullanmalarıdır (Nicolino. Bu farklılığı yaratmanın yollarından bir tanesi de markalaşmadır. Bugün bir firma hakkında bilgi almak isteyen kişiler firmanın internet sitesini ziyaret ederek. Ülkemizde ise bu sayı 16 milyona kadar ulaşmıştır (Central Intelligence Agency. Şirketlerin bir internet stratejilerinin olmasının en önemli nedeni de. Marka izleniminin artması için çok ziyaret edilen sitelere reklâmlar vermek. inşaat sektörünü de etkilemiştir. Bilgi teknolojisinin gelişimi insanların hayatlarını etkilediği gibi. Bu imkânlar zaman içerisinde gelişerek internet üzerinden ev. nşaat Sektöründe Markalaşma ve Marka Yönetimi nşaat sektörü. nternet sitelerini hedef müşterilerine daha cazip gelecek biçimde tasarlamakta. bugüne kadar yapmış olduğu işler ve bunun gibi önemli firma bilgilerine erişebilmektedir. Bu sektörde faaliyet gösteren yüklenici inşaat işletmeleri. tercihlerine burada karar veriyor ve buradan alışveriş yapıyorlar. ekonomik krizler ve dalgalanmalar. firmalarının güçlü olduğu yanları ön planda tutarak tanıtımlarını yapmaktadırlar (Andi. inşaat sektöründeki markalaşma faaliyetleri. bugün dünya çapında firmaların en çok tercih ettiği markalaşma stratejilerinden birisidir. Artan rekabet ortamı ile birlikte. Dünyada inşaat firmalarının markalaşmak konusunda ne gibi açılımlar gerçekleştirdiklerini ortaya çıkarabilmek amacıyla konu ile ilgili yapılan çeşitli araştırmalar ve bu araştırmalarda elde edilen bilgiler şu başlıklar altında özetlenebilir: • Markalaşma konusunda az da olsa iş ile ilgili profesyonel ekiplerin çalışmaya başladığı ama yine de planlamanın yüksek bir oranda üst yönetim tarafından gerçekleştirildiği görülmüştür. Eğer markanın erişilebilir olması isteniyorsa internetin içinde olunması hayati bir meseledir. Az sayıda elemana sahip olsa da. risklerin ve belirsizliklerin yüksek olduğu bir sektördür. Bugün yalnızca ABD’de yaklaşık 206 milyon internet kullanıcısı bulunmaktadır. Ülkemizdeki ise son yıllarda yaşanan gelişmelerden 1999 yılındaki büyük depremler. araba alım satımına kadar geldi. rakiplerine karşı rekabet avantajı sağlamak istiyorlarsa. 1998). 2000).nternet Politikası 1969’da internetin ABD’de kullanılmaya başlamasıyla beraber. kâr marjlarının düşük. Markalaşmaya ayrılan bütçe ise sınırlı da olsa çoğu firma bu konuya bir bütçe ayırmaktadır. 2008). firmanın uzmanlık alanı. insanlar için pek çok yeni imkânlar doğdu. rekabetin yoğun. inşaat sektöründe markalaşma faaliyetleri. Çağımız tüketici toplumu da bu gelişime çok çabuk ayak uydurdu. Firmaların markalaşma ile ilgili uzun vadeli planlar bulunmamaktadır.

Mühendis yoğunluklu bu organizasyon. yeni anlayış lara yol vermekte yavaş davranmakta ve ürünün iyi yapıldığı takdirde müşteri bulabileceği görüşüne sahip bulunmaktadır (Dikmen ve diğ..inşaat yapan firma sayısının yüksek olması. firma tarafından bugüne kadar tamamlanmış projelerin türleri. firmanın bugüne kadar gerçekleştirmiş olduğu projelerde üstlendiği görevler. kinci bölümde ise. katıldıkları ihalelerin usulleri. ikinci bölümde bulunan 8 soru ile ise firmanın markalaşma ve marka yönetimi sürecinde gerçekleştirdiğ i faaliyetler hakkında bilgi edinilmesi hedeflenmiştir. Sektörde geliş menin sağlanması ve marka etkinliğinin artırılabilmesi ancak bu eksiklerin giderilmesi halinde mümkün olacaktır. Türk inşaat sektöründe faaliyet gösteren yüklenici inşaat işletmelerinin markalaşma stratejileri. firmanın internet sitesinin olup olmadığı ve eğer var ise kaç yıldır kullanımda olduğu. Birinci bölümde bulunan 8 soru ile firma hakkında genel bilgiler öğrenilmeye çalışılmış. firmanın bugüne kadarki toplam cirosu. Türk inşaat firmalarının yegâne önem verdikleri konu sadece son üründen yani fiziki olarak yapının kendisinden oluşmakta yapıyı oluşturan emek. firmanın markalaşma stratejisi. Türk inşaat firmalarındaki ürün odaklı sistemin yanı sıra. Özellikle depremlerden sonra inşaat sektörünün lokomotifi durumunda bulunan konut sektörüne ve konut inşaatı yapan firmalara halkın bakış açısı önemli ölçüde ve olumsuz yönde değişmiştir. firmayı markalaşmaya iten nedenler. Anket temel olarak iki bölümden oluşmaktadır. reklâm bütçesini etkileyen faktörler. 2) anket sorularının hazırlanması. kullanılan reklâm kanalları ve bunların toplam reklâm bütçesi içerisindeki payları. gereksiz ve büyük ölçekli yatırımlar inşaat sektörünü zor durumda bırakmıştır (Binark. inşaat sektörünüm organizasyon yapısı da bu anlayış ının bütünüyle kavranmasını güçleştirmektedir. Anlaşılacağı üzere. Araştırma Yöntemi Bu çalış manın temel amacı. Bu amaçla. Türk inşaat firmalarının marka ve markalaşmaya bakış açılarına gelince. ve uluslararası projelerde yer alıp almadıkları hakkında bilgi edinilmesi amaçlanmıştır. reklâm yaparken hitap etmeye çalıştıkları hedef kitlenin olup olmadığı. 71 yüklenici inşaat işletmesinde kapsamlı bir anket çalışması gerçekleştirilmiş ve incelenen işletmelerin markalaşma ve marka yönetimi sürecinde gerçekleştirdiği faaliyetler ayrıntılı bir biçimde incelenmiştir. firmanın sahip olduğu uluslararası kalite belgeleri. Anket tasarımı iki ana süreçten oluşmaktadır. Sonuç olarak. 2004). Birinci bölümdeki sorular ile kısaca. teknoloji vb. göç eden nüfusa karşılık bunları idame ettirecek endüstri ve sanayinin bulunmayış ı. Türk firmalarında marka ve markalaşma konusunda alınması gereken daha uzun bir yolun bulunmaktadır. marka kavramına karşı yüzeysel bakış ve üretim odaklı anlayıştır. pek çok dış örnekte olduğu gibi yetersizdir ve firmanın diğer organları ile bir bütünlük oluşturamamaktadır. firmada çalışan teknik ve idari personel sayısı. ve inşaat firmalarının 369 . aktivitelere gereken önem verilmemektedir. işveren profili. markalaşma sürecinde gerçekleştirdikleri aktiviteler ve inşaat sektöründe markalaşmaya gerekli önemin verilmemesinin nedenleri hakkında bilgi edinmek ve edinilen bu bilgilerin değerlendirilmesidir. Türk firmalarında eksik olan temeller. Bu süreçler: 1) markalaşma ve marka yönetimi konusunda kapsamlı bir literatür araştırmasının yapılması. bilinçli yönetimlerin noksanlığı. sitenin ne sıklıkla güncellendiği. 2001).

1 – 24 teknik ve idari personel istihdam eden küçük 370 . okul.markalaşma faaliyetlerine gereken önemi vermemelerinin nedenleri hakkında sorular sorulmuştur. Ankete katılan firmaların genel özellikleri. Anket Sonuçları ve Değerlendirme Hazırlanan anketler. depo. vb. ankete katılan firmalar arasında. Bunun yanısıra. Tablo 1’de görüldüğü üzere.) Özel yapılar (Hastane. alışveriş merkezleri. Gönderilen 110 adet anketten 71 tanesi tam olarak cevaplanmış olarak geri dönmüştür. Türkiye Müteahhitler Birliği’ne üye olan yüklenici inşaat firmaları arasından tesadüfi olarak seçilen 100 tanesine elektronik posta.000 Proje türleri Endüstriyel yapılar (Fabrika. vb. vb. faks veya yüzyüze mülâkat yöntemi kullanılarak ulaştırılmıştır. Genel Özellikler Teknik ve idari personel sayısı 1-24 25-49 50-99 100-500 Toplam ciro (Milyon $) 0-50 50-100 100-500 500-1. Tablo 1’de özetlenmiştir. Tablo 1 Ankete Katılan Firmaların Genel Özellikleri.) Konut ve toplu konut projeleri Ticari yapılar (Ofis. sinema.000 >1.) Altyapı projeleri hale usulleri Herkese açık ihale Belirli istekliler arasında ihale Pazarlık usulü Projelerdeki konumu Malsahibi Ana yüklenici Alt yüklenici Ortaklık şveren profili Kamu Kamu ve özel Özel Uluslararası kalite belgeleri ISO 9001 ISO 14001 OHSAS 18001 Uluslararası projelerde görev alıp almadığı Evet Hayır Firmaların Yüzdesi (%) 18 23 14 45 18 11 22 33 16 60 73 60 47 62 75 68 33 39 90 40 49 31 35 34 79 54 54 92 8 Anket sonuçlarını yorumlarken genellleme yapılabilmesi için. özellikle konut projeleri konusunda uzmanlaşmış olan 10 adet büyük çaplı inşaat firmasında da anket çalışması gerçekleştirilmiştir. ankete katılan firmaların geniş bir yelpazeden seçilmiş olması gerekmektedir.

Anket sonucuna göre. Ankete katılan firmaların %90’u üstlendikleri projelerde ana yüklenici olarak. Bu sonuca göre. Yüklenici inşaat firmalarının reklâm yaparken hitap etmeye çalıştıkları hedef kitlelerinin olup olmadığı sorusuna verdikleri cevaplar Tablo 3’de gösterilmiştir. Firmaların Yüzdesi (%) 39 11 50 371 . Firma imajı yaratmak veya var olan imajı güçlendirmek ise ikincil derecede önemli amaçlar olarak dikkat çekmektedir. Firmalara kendilerini markalaşmaya yönelten başlıca nedenler sorulduğunda verdikleri cevaplar Tablo 2’de özetlenmiştir. %75’i herkese açık ihale. %26’sı ise karma markalama stratejisi kullanarak firma isimleri ve proje markasını içeren karma bir isim kullanmayı tercih ettiklerini belirtmişlerdir. %54’ü sektördeki rekabetin yoğun olması. Bu kitlenin maddi. Tablo 2 Firmaları Markalaşmaya Yönelten Nedenler. Firmaların büyük bir çoğunluğu birden fazla proje türünde uzmanlaşmış olup. 100 – 500 personel istihdam eden büyük ölçekli firmalar da bulunmaktadır. firma isimlerinin müşterileri üzerinde üstlenmiş oldukları projelerin isimlerine kıyasla daha büyük bir etki ve güven duygusu yarattığına inanmaktadırlar.ölçekli firmalar da. %68’i belirli istekliler arasında ihale. %79’u ise ISO 9001 kalite belgesine sahiptir Ankete katılan firmların %92’si uluslararası projelerde görev almıştır. Belirli bir hedef kitlemiz olduğunu düşünüyoruz ancak kitlenin özelliklerini net olarak belirlemedik. %26’sı gizli markalama ile her proje için ayrı bir marka oluşturup firma ismini kullanmamayı. Hedef kitlemizi belirledik. Ankete katılan firmalar arasında. %49’u ise ortak olarak görev almışlardır. Tablo 3 Firmaların Hedef Kitle Profili. Ankete katılan firmaların %48’i tekil markalama stratejisini kullanarak firma isimlerini ön planda tutmayı. %41’i ise cirolarını arttırmak amacıyla markalaşma faaliyetlerini gerçekleştirdiklerini belirtmiş lerdir. sosyal ve kültürel özelliklerine uygun olarak reklam yapıyoruz. yüklenici inşaat işletmeleri çoğunlukla rekabet avantajı sağlayarak toplam iş hacimlerini arttırma amacıyla markalaşma faaliyetlerini gerçekleştirmektedirler. toplam cirosu 50 Milyon $’dan küçük olanlar da 1 Milyar $’dan büyük olanlar da mevcuttur. ankete katılan firmaların %56’sı pazar payını büyütmek. Markalaşmaya Yönelten Nedenler Pazar payımızı büyütmek istememiz Sektörde çok sayıda firmanın faaliyet göstermesi Ciromuzu büyütmek istememiz Yeni bir pazara açılmak istememiz Türkiye’de inşaat pazarının büyümesi Deprem sonrasında zedelenen sektörel imajdan kurtulmak ve güvenilir bir firma olduğumuzu duyurmak istememiz Yeni bir firma olmamız Firmaların Yüzdesi (%) 56 54 41 26 11 6 4 Tablo 2’de görüldüğü üzere. Firmaların %35’i hem özel hem de kamu sektöründen işverenler ile çalış mış. %33’ü ise pazarlık usulü ile iş almış lardır. yüklenici inşaat işletmeleri. Hedef Kitle Profili Herhangi bir hedef kitlemiz yok.

konut. %73’ü internet sayfalarını.64 Tablo 5’de görüldüğü gibi. 3: Çok önemli 372 .65 2. reklâm bütçelerini etkileyen faktörlerin önem dereceleri. 1: Biraz önemli. %45’i televizyon. Yüklenici inşaat işletmelerinin. vb. sinema.) Firmamızın ekonomik ve finansal gücü Firmamızın faaliyet gösterdiği alandaki arz-talep durumu Genel olarak ülkenin ekonomik durumu Firmamızın ortaya koyduğu ürünün (veya proje) yeniliği ve tanınmamışlığı Firmamızın projelerine gelen talep durumu Rakip firma sayısı ve bunların pazarlama aktivitelerine verdiği önem Hedef müşteri kitlenizin sosyo-ekonomik durumu Yasalar ve yasal düzenlemelerin sınırlayıcı etkisi (Vergilendirme vb. Reklâm Bütçesini Etkileyen Faktörler Firmanın hedefleri Firmamızın sektördeki bilinirliği Firmamızın faaliyet gösterdiği alandaki mevcut iş hacmi Firmamızın faaliyet alanı (Endüstriyel. görsel basın organlarını. Reklâm Kanalı Yazılı basın nternet Görsel basın Sokak ve caddelerde bulunan reklam panoları Stadyum. Bu soruya verilen cevaplar Tablo 5’de gösterilmiştir. dergi. toplam reklâm bütçesinin %44’ünü. görsel basında çıkan reklâmların maliyeti ise.39 2. firmaların %61’i firmalarının ve/veya ürünlerinin (hizmetlerinin) tanıtımını yapmadan önce hedef kitlelerini belirlediklerini ifade ederken. enerji. Yazılı basında çıkan reklâmların maliyeti.38 2.42 2. Tablo 4 Firmaların Tercih Ettikleri Reklâm Kanalları ve Toplam Bütçe çerisindeki Payları. vb. Ankete katılan yüklenici inşaat işletmelerine.09 1. %30’u ise sokak ve caddelerde bulunan reklâm panolarını tercih etmektedir.96 1.) Önem Derecesi2 2. toplam reklâm bütçesinin %14’ünü oluşturmaktadır.31 2.28 2. 2: Önemli. toplam reklâm bütçesinin %24’ünü. markalaşma sürecinde reklâm faaliyetlerini gerçekleştirdikleri kanallar ve bu aktivitelerin maliyetinin toplam reklâm bütçesi içerisindeki payı Tablo 4’de özetlenmiştir. yazılı basın organlarını. vb. gazete. firmanın sektördeki bilinirlik düzeyi ve firmanın faaliyet gösterdiği alandaki mevcut iş hacmi. %39’u reklâm yaparken herhangi bir hedef kitleye hitap etmediklerini belirtmişlerdir. ankete katılan yüklenici inşaat 2 Önem derecesi: 0: Hiç önemli değil. konser salonu ve gösteri merkezi Otobüs. internet sayfalarında çıkan reklâmların maliyeti.56 2.55 2. Tablo 5 Firmaların Reklâm Bütçelerini Etkileyen Faktörler. firmanın hedefleri.Tablo 3’de görüldüğü üzere.16 2. Firmaların Yüzdesi (%) 79 73 45 30 14 11 18 Bütçe çerisindeki Payı (%) 44 24 14 6 3 1 8 Ankete katılan firmaların %79’u reklâm verirken. taksi ve forma reklamı Diğer.

ankete katılan firmalara internet sitelerinin olup olmadığı sorulmuştur. bu sitelerin sıklıkla güncellenmesi müşterilerin firma ile ilgili güncel bilgilere ulaşmaları açısından oldukça önemlidir. %15’inin 10 yıldan uzun bir zamandır aktif olarak kullanımdadır.işletmelerinin reklâm bütçelerini oldukça etkilemektedir. Tablo 6 Firmaların nternet Sitelerinin Kullanımda Olduğu Yıllar. gerek firmalarının isimlerini akıllara yerleştirmek gerekse de projelerinden haberdar etme yolunu tercih etmelidirler. Firmaların nternet Sitelerini Güncelleme Sıklığı Her gün Haftada bir kez Ayda bir kez 3 ayda bir kez Daha seyrek Firmaların Yüzdesi (%) 12 12 41 13 22 Tablo 7’de görüldüğü üzere. nşaat projeleri genellikle uzun süreli oldukları için yüklenici inşaat işletmelerinin internet sitelerini her gün güncellemeleri beklenmese de. Ankete katılan firmaların %89’unun resmi bir internet sitesi bulunmaktadır. Ankete katılan firmaların %13’lük azınlığının ise internet siteleri 0-3 yıl gibi yeni sayılabilecek bir zamandır kullanımdadır. ankete katılan firmaların %24’ü internet sitelerini en az haftada bir kez güncellerken. Tüketicide marka haberdarlığının oluşturulmasında önemli bir rol üstlenen internet kullanımına ilişkin soruda ise. %26’sının 3-5 yıldır. firmaların %47’sinin internet siteleri 5-10 yıldır. Tablo 7 Firmaların nternet Sitelerini Güncelleme Sıklıkları. internet sitelerini ne sıklıkla güncelledikleri Tablo 7’de gösterilmiştir. Tablo 8’de bu soruya verilen cevaplar gösterilmiştir. firmalar en azından ayda bir kez güncelleme yaparak. ankete katılan yüklenici inşaat işletmelerine. Son olarak. Hedef kitlenin sosyoekonomik durumu ve yasalar ve yasal düzenlemelerin sınırlayıcı etkileri ise. mevcut veya gelecekteki müşterilerine en doğru ve güncel bilgiyi ulaştırarak. %41’i ayda bir kez. %22’si ise 3 aydan bile daha uzun bir süreçte internet sitelerini güncellemektedir. Firmaların nternet Sitelerinin Kullanımda Olduğu Yıl 0-1 yıl 1-3 yıl 3-5 yıl 5-10 yıl >10 yıl Firmaların Yüzdesi (%) 2 11 26 47 15 Tablo 6’da görüldüğü üzere. inşaat firmalarının markalaşma faaliyetlerine yeteri kadar önem vermemelerinin nedenleri sorulmuştur. Firmaların internet sitelerinin olması kadar. Ankete katılan firmaların. firmaların reklâm bütçelerini pek fazla etkilememektedir. %13’ü 3 ayda bir kez. 373 . Ankete katılan firmaların anılan soruya verdikleri cevaplar Tablo 6’da gösterilmiştir. Resmi internet sitesi olan firmalara sitelerinin kaç yıldır kullanımda olduğuna dair bir soru yöneltilmiştir.

dergi. gazete. Türk firmalarında eksik olan temeller. ankete katılan firmaların %42’si inşaat ürününün kendine has özellikleri nedeniyle reklâm vermeye uygun olmaması. Sektörde geliş menin sağlanması ve markanın etkin bir hâle gelebilmesi ancak bu eksiklerin giderilmesi halinde mümkün olacaktır. yüklenici inşaat işletmelerinin büyük bir çoğunluğu rekabet avantajı sağlayarak toplam iş hacimlerini arttırma amacıyla markalaşma faaliyetlerini gerçekleştirmektedirler. inşaat firmalarının reklâma ayıracak bütçelerinin kısıtlı olması %22 ile en önemsiz neden olarak gözükmektedir. Ankete katılan firmaların %48’i tekil markalama stratejisini kullanarak firma isimlerini ön planda tutmayı tercih etmektedirler. yüklenici inşaat işletmelerinin reklâm bütçelerini önemli ölçüde etkilemektedir. bilinçli yönetimlerin noksanlığı. inşaat firmalarının gerek işletmelerini gerekse de sundukları ürün ve/veya hizmetlerini farklılaştırma ve bu yolla rekabet güçlerini arttırma ihtiyacını ortaya çıkarmıştır. yazılı basın organlarını. Firmanın hedefleri. %73’ü ise internet sayfalarını kullanmayı tercih etmektedir. Bu durum. Bu amaçla firmalar farklı uygulamaları benimsemeye başlamışlardır. Türk inşaat firmalarının markalaşmaya bakış açıları da pek çok yabancı ülkede olduğu gibi yetersizdir ve firmanın diğer organları ile bir bütünlük oluşturamamaktadır. Firmaların %61’i firmalarının ve/veya ürünlerinin (hizmetlerinin) tanıtımını yapmadan önce hedef kitlelerini belirlediklerini ifade etmişlerdir. Markalaşmaya Önem Verilmeme Nedenleri nşaat ürününün özellikleri gereği reklâm vermeye uygun olmaması Üretilen ürünün zaten önceden bir alıcısının olması Reklâma ayrılan bütçenin geri dönüşünün hesabının çok zor oluşu Sürekli bir müşteri kitlesinin bulunmayışı nşaat firmalarının reklâma ayıracak bütçelerinin kısıtlı olması Firmaların (%) 42 41 25 25 22 Yüzdesi Sonuçlar nşaat sektöründe son yıllarda yaşanan büyük ilerlemeler yoğun rekabet ortamının oluşmasına neden olmuştur. Tablo 8 nşaat Firmalarının Markalaşmaya Önem Vermeme Nedenleri. Anket sonuçları değerlendirildiğinde ise. markalaşmaya yüzeysel bakış ve ürüne odaklı anlayıştır. Ankete katılan firmaların %79’u markalaşma sürecinde reklâm verirken. vb. %41’i ayda bir kez internet sitelerini güncellemektedir. Bu çalışmada. Sanılanın aksine. 71 yüklenici inşaat işletmesinde 16 sorudan oluşan kapsamlı bir anket çalış ması gerçekleştirilmiş ve incelenen yüklenici inşaat işletmelerinin markalaşma stratejileri ve markalaşma sürecinde gerçekleştirdikleri faaliyetler ayrıntılı bir biçimde incelenmiştir. firmanın sektördeki bilinirlik düzeyi ve firmanın faaliyet gösterdiği alandaki mevcut iş hacmi. Markalaşma da.Tablo 8’de görüldüğü üzere. %41’i ise üretilen ürünün alıcısının projenin başında belli olması nedeniyle inşaat firmalarının reklâm faaliyetlerine yeteri kadar önem vermedikleri fikrinde olduklarını belirtmişlerdir. nşaat firmalarının markalaşma faaliyetlerine gereken önemi vermeme nedenlerinin başında 374 . bu uygulamalardan sadece bir tanesidir. Ankete katılan firmaların %89’unun resmi bir internet sitesi bulunmakla beraber.

Fen bilimleri Enstitüsü. (1984) Examination of consumer decision making for a common repeat purchase product.T. Central Intelligence Agency. yine de bu geliş meler halâ arzu edilen seviyede değildir ve diğer sektörlerle kıyaslandığında yetersiz kalmaktadır. Limited. T.cia. Special Report.. (2005) Marketing orientation in construction firms: evidence from Turkish contractors. (2001) Konut Karlı Olmaktan Çıktı. bu konunun daha ayrıntılı ve özel bir biçimde incelenmesine olanak sağlayacaktır. müşteri profilleri ve finansal büyüklükleri gibi özelliklerine göre ayrılıp analiz edilerek benzer bir çalış ma yapılması.). . benzer şekilde firmaların katıldıkları ihale türleri. Kaynaklar Aaker D. 11 (3). pp 822-829. Ellwood I. ortaklık vb. 222. (2004) Brand Royalty. . Besen B. Sloan Management Rewiev. the bad and the ugly. Haig M. pp 257-265.org. Kogan Page. www. Gelecekte. Son yıllarda inşaat firmaları markalaşmaya daha çok önem vermeye başladıysalar da. Türkiye’deki inşaat firmalarının genellikle sabit olmayan ve pek çok alanda değişen iş sahaları neticesinde anket yapılan firmalar yalnızca ana veya alt müteahhitlik yapan veya mal sahipliği yapan firmalar olarak. Yüksek Lisans Tezi. 40. M. stanbul. pp 47-56. (2002) Marka sermayesinin oluşumu ve tüketici satınalma kararındaki etkisinin dayanıklı tüketim malları sektöründe incelenmesi. inşa ettikleri yapı türleri ve müşteri profili değişkenleri homojen bir şekilde tespit edilemediği ve her firmanın sayılan niteliklerin pek çoğuna az veya çok iştirak ettikleri için çalış ma inşaat firmalarının geneli için gerçekleştirilmiştir. Andi G.ise. inşaat ürününün kendine has özellikleri ve üretilen ürünün alıcısının projenin başında belli olması gelmektedir. 375 . firmaların iş sahaları.A. Hoyer W. M. 2nd Edition. pp 62-64. ve Özcenk. 31 (4). Journal of Consumer Research.Ü. mal sahibi. Birgönül. (1998) Construction engineering and management and future ideas. U.S. Çalış manın yapıldığı yer olan Türkiye’de inşaat sektörünün kendisine has özellikleri ve koşulları mevcuttur. işteki pozisyonları (Yüklenici. Dikmen. London. küreselleşme ile birlikte uluslararası pazarlarda iş hacminin artması ve bunun sonucunda gelişen rekabet ortamında. Milford. D. Building and Environment. inşaat firmalarının da markalaşmaya daha fazla önem vermeleri kaçınılmaz olacaktır. son ziyaret tarihi 10 Mayıs 2009. Gelecekte bu konuda yapılacak araştırmalarda. Kogan Page Limited. Binark. (1990) Brand extensions: the good. (2002) Essential Brand Book: Over 100 Techniques to Increase Brand Value. . Chicago. nşaat Dünyası Dergisi. Illinois Institute of Technology.

. Serin G. pp 34-35. algı ve kullanım davranışının satın alma kararı üzerindeki etkisi: TV ve ev sineması ürünleri kategorisinde markalar arası karşılaştırma. Fen bilimleri Enstitüsü. 376 .T. . F. (2000) Complete Idiot's Guide to Brand Management. Saunders J. Nicolino P. (1994) Managing brand portfolios: how the leaders do it. stanbul. Alpha Books. 64 (5). Journal of Advertising Research. (2005) Marka haberdarlığı. Yüksek Lisans Tezi.Ü.Laforet S. Indianapolis.

tr H. Son olarak. yapı denetim firması yetkilileri ve proje müellifleri ile yapılan röportajlarla değerlendirilmiş ve ruhsatlandırma ile ilgili sistemin sonuç odaklı olarak iyileştirilmesine ait öneriler listelenmiştir.tr S.edu. inşaat ruhsatı için başvuran fakat iade edilen 29 proje iade sebepleri ve ruhsat alma süreleri bakımından detaylı bir biçimde incelenmiştir.Giriş nşaat ruhsatı belgesi alım süreci karmaşık.Zeynep Doğan zmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü Mimarlık Fakültesi Mimarlık Bölümü C Blok/107 Tel: +90 232 750 7040 E-Posta: sevgidogan@iyte. zaman alan ve belediye çalışanları.edu.edu. ilk olarak zmir Konak Belediyesinin mar ve Şehircilik Müdürlüğünde inşaat ruhsatı alım süreci şematik olarak belgelenmiştir. Ruhsat alım süreci. artan proje maliyetlerine ve sonradan ortaya çıkan engeller ile iş lerin ağırlaşmasına sebep olmaktadır. ade sebepleri. Bölüm Başkanlığı Tel: +90 232 750 7014 muratgunaydin@iyte. yapı denetim firması yetkilileri ve proje müellifi mimar ve mühendisler gibi birçok ilgili tarafı bağlayan bir süreçtir.tr Öz mar kanunlarının yönetilmesi ve uygulanması ağır işleyen süreçlerdir. Bu araştırma kapsamında. inşaat ruhsatı alım sürecindeki iade sebepleri ve bekleme süreleri zmir Konak Belediyesindeki ilgili personel. Evrak eksikliğinin inşaat ruhsatı alımının gecikmesine neden olan en önemli sebep olduğu görülmüştür. yapı denetim firması yetkilileri ve proje müellifi mimar ve mühendisler gibi birçok ilgili tarafı bağlar. 377 . inşaat ruhsatı alabilmesi için gereken ortalama bekleme süresinin 78 gün olduğu tespit edilmiştir. Murat Günaydın zmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü Mimarlık Fakültesi Mimarlık Bölümü E Blok. Daha sonra. nşaat ruhsatı alım süreci de karmaşık. Bir apartman binasının inşaat ruhsatı için başvuran proje müellifinin. Gecikme süreleri 1. Bu durum çoğu zaman istenmeyen gecikmelere.nşaat Ruhsatı Alımında Gecikme Sebeplerinin ve Sürelerinin Analizi Aysu Demirciefe zmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü Mimarlık Fakültesi Mimarlık Bölümü C Blok/107 Tel: +90 232 750 7040 E-Posta: aysudemirciefe@iyte. artan proje maliyetlerine ve sonradan ortaya çıkan engeller ile işlerin ağırlaşmasına sebep olur. Bu durum çoğu zaman istenmeyen gecikmelere. zaman alan ve belediye çalışanları. Anahtar sözcükler: nşaat Ruhsatı.

Evraklar bir dosya halinde yapı ruhsat şubesi kayıt bölümüne teslim edilir. nşaat ruhsatının alınmasının ardından inşaat yapım süreci başlar. Mal sahibi inşaat ruhsatını yapı ruhsat kayıt masasından teslim alır. aplikasyon ve subasman vizesi ile kaba inşaat ve ısı yalıtım vizesi yapılır. 1 Ocak 2008 – 10 Haziran 2008 tarihleri arasında inşaat ruhsatı için başvuran fakat iade edilen 29 proje süreçteki aksamaların ve iade sebeplerinin analiz edilebilmesi için iade sebepleri ve bekleme süreleri bakımından detaylı bir biçimde incelenmiştir. mevcut arsanın imar durumunu. metraj. zmir deki inşaat firmalarıyla en çok iş yapan 5 yapı denetim firması yetkilisi ve proje müellifi olarak belediyeye gelen 5 mimar ile ruhsat alım sürecindeki gecikmelerin sebeplerinin sorgulandığı ve sürecin hızlandırılmasına ait önerilerinin kaydedildiği röportajlar yapılmıştır. Daha sonra sıvalar ve ince işler tamamlanarak inşaat bitirilir. Ruhsat kesildikten sonra yapı ruhsat şube şefi tarafından imzalanarak onaylanır ve mar ve Şehircilik Müdürüne gönderilir. hazırladığı projeyi ilgili odasından onaylatır. Her masa ilgili projenin ve evrakların kontrolünü yapar. lgili belediyeden yapı kullanma izin belgesi alındıktan sonra mal sahibi bu evrakla zsu ve Tedaş’ a başvurur. Piyasada serbest çalışan bir mimar. elektrik ve suyu bağlatır. bağlı oldukları odalardan proje müellifliği belgelerini de alarak tüm evrak ve projeleri mal sahibine teslim ederler. yapı ruhsat şube şefine gider. inşaat ihtiyacının doğması üzerine. Projeleri onaylatırken. Sırası ile temel vizesi. inşaat mühendisi. Bina kullanıma hazır hale gelir. tapu kayıt örneğini ve aplikasyon krokisini. daha sonra da harita müdürlüğünden yapı yeri uygulama krokisi ile kot krokisini alır. Tüm bu süreç Figür 1 de şematik biçimde özetlenmiştir. sıhhi tesisat masalarında tetkik edilir. betonarme tetkik. makine mühendisi ve elektrik mühendisi ile proje müellifleri olmaları için anlaşma yapar. nşaat ruhsatı başvurusunu mal sahibi ya da vekili olan bir kişi yapar. Bu işlemler devam ederken. Kayıt masasının ardından dosya sırası ile mimari tetkik. Her mimar ve mühendis. 378 . Bu işlemler tamamlandıktan sonra yasal işlemlerin başlaması için ilgili belediyeye müracaat edilir. Mimari projeye bağlı olarak elektrik. Tüm masaların ilgilileri tarafından onaylanan dosya. Mal sahibi daha sonra bir yapı denetim firması ile anlaşma yapar ve tüm projeleri onlara teslim eder.Mal sahibi. Müdür tarafından onaylanan projeler inşaat ruhsatı kesim masasına gider ve inşaat ruhsatı hazırlanır. mal sahibi müteahhit bir firma ile müteahhitlik sözleşmesi ve piyasada serbest çalışan bir mimar veya mühendis ile şantiye şefliği sözleşmesi yapar. nşaat bittikten sonra mal sahibi yapı kullanma izin belgesi müracaatında bulunur. Bu çalış mada. şef tarafından da onaylanır ise son olarak mar ve Şehircilik Müdürünün onayına sunulur. Ayrıca. zmir Konak Belediyesindeki mar ve Şehircilik Müdürlüğü’ ne bağlı yapı ruhsat şubesinde görevli 4 belediye çalışanı. tesisat ve betonarme projeleri hazırlanır. Müdür tarafından imzalanarak onaylandıktan sonra dosya yapı ruhsat kayıt masasına gönderilir.

nşaat Ruhsatı Alım Süreci Akış Şeması 379 .NŞAAT B T Ş KABA NŞAAT VE ISI YALITIM V ZES GÖREVL : HAKED Ş ŞUBES YAPI DENET M F RMASINA ÖDENEN HAKED Ş M KTARI: %80 APL KASYON VE SUBASMAN VIZESI GÖREVL :HAR TA MÜDÜRLÜĞÜ VE YAPI RUHSAT ŞUBES YAPI DENET M F RMASINA ÖDENEN HAKED Ş M KTARI: %60 YAPI RUHSAT KAYIT GÖREVL : YAPI RUHSAT ŞUBES TEMEL V ZES M MAR TETK K MASASI YAPI DENET M F RMASINA ÖDENEN HAKED Ş M KTARI: %20 BETONARME TETK K MASASI NŞAAT BAŞLANGICI METRAJ MASASI BELGEN N TESL M SIHH TES SAT MASASI proje onayı YAPI RUHSAT ŞUBE ŞEF onaylanmadı YAPI RUHSAT KAYIT MASASI Ruhsat onaylandı ruhsat onayı RUHSAT KES LD MAR VE ŞEH RC L K MÜDÜRÜ YAPI RUHSAT KES M MASASI proje onaylandı Figür 1.

Arsa Kıymet Bedeli: Bedeller encümen tarafından belirlenmekte ve belge vergi dairesinden alınmaktadır. bu poligonların kot ve koordinatlarını da içeren 1/50 ve/veya 1/100 ölçekli kroki. mar Durumu Belgesi: Bir parselde inşa edilecek yapı veya yapıların mar Kanunu. Yol Genişliği Belgesi: mar planında belirtilen mevcut yol durumunun imar durumu belgesine işlenmesidir. 4. ayrıca.Evrak Eksiklikleri. Son Ay Vizeli Parsel Tapusu: Tapu dairesi mal sahibinin değişmediğine ve tapunun geçerli olduğuna dair tapunun arkasına onay vizesi yapar. Bu iade yazıları. Yapı Denetim Hizmet Bedelinin Yatırıldığına Dair Makbuz Aslı: Hizmet bedelinin %20 si peşin geri kalanı hizmet sözleşmesindeki koşullara ve binanın seviyesine göre yatırılmaktadır. 1 adedi tesisat masası. Kot Krokisi: mar durumu veya vaziyet planına göre ada ve parsellerin köşe noktaları ile yapılacak binaların köşe noktaları ve varsa kademe noktalarının Ülke Nivelman Sistemine dayalı olarak gösterildiği krokidir. çıkmaların yan komşu hududuna yaklaştırılmalarına izin verilebileceği gibi. Dosyalardan %93’ünün yapı ruhsat kayıt (öntetkik) ve mimari tetkik masalarından iade edildiği görülmektedir.2. 7. parsel ve yapı köşe noktaları ile imar hatlarının kot ve koordinatlarının parsele uygulamasında ve su basman vizesine esas röleve krokisinin düzenlenmesinde yaralanılacak poligonları. cadde ve sokaklara cephesi olan yapılara verilen belgedir. 10. komşu parselde imar planına göre aynen muhafazası gereken ve arka cephe hattı çıkma yapılacak binanınkinden ileride olan bir bina bulunması halinde çıkmanın bu hattı aşmamak üzere bu tarafta komşu hududuna kadar devam ettirilmesi mümkündür. 380 . 15 adedi mimari tetkik masası. 3. Yapı Yeri Uygulama Krokisi: Vaziyet planının. nşaat ruhsatına yazılması gereken bir bedel olduğundan bu evrak istenmektedir. 6 ana başlık altında toplanmış ve aşağıda kısaca açıklanmıştır (Tablo 1): 2. Yan parselin Kat Maliklerinden Yanaşma zini Alınması: Bitişik nizama tabi yerlerde. bulvar.1. Numarataj Krokisi Aslı: Adres ve Numaralamaya lişkin Yönetmeliğe göre Belediye sınırları içerisinde bulunan meydan. 42 iade yazısının 24 adedi yapı ruhsat kayıt (öntetkik) masası. iade sebepleri. Bu dosyaların tetkikinde toplam 42 iade yazısı elde edilmiştir. 8. ilgili belediyelerce tanzim ve onaylanan yapı ruhsatına esas belgedir. 5. 2. 6. 42 iade yazısı 50 farklı başlık altında toplam 249 iade sebebi içermektedir. Müteahhit Ticaret Oda Kaydı Aslı: Kişinin müteahhitlik yapabileceğine dair ticaret odasından alınmış kayıt ve onay belgesidir. 9. harita mühendisince koordinatlandırılarak gösterildiği. Elde edilen toplam 50 farklı başlık. imar planı ve imar yönetmeliği ile öngörülen proje yapım koşullarını. 1. iade edildikleri masalar ve bekleme süreleri açısından incelenmiştir. TUS Belgeleri: Mühendis-Mimar Odaları Birliği-Harita ve Kadastro Mühendisleri Odası tarafından her bir ruhsat için verilen tescil belgeleridir. yazı ve kroki ile belirten. nşaat Ruhsatı Başvurularının ade Sebepleri 1 Ocak 2008 – 10 Haziran 2008 tarihleri arasında yapı ruhsat şubesine müracaat etmiş ancak eksikleri nedeniyle iade edilmiş toplam 29 yeni inşaat dosyası bulunmaktadır. iki taraftaki ilgililerin muvafakatı halinde ve ilgili belediyece mahzur görülmediği takdirde. 1 adedi betonarme masası. 11. 1 adedi ruhsat masasından iade edilmiştir.

mar Yön. nşaat Ruhsatı Sürecinde Dosyaların ade Sebepleri Proje Müellifleri Tc.B.Ş. Göre Proje Tadilatı Telekom Belgesi Onayı Zemin Etüt Raporuna Jeofizik Mühendisi mzası Elektrik Projelerinde Telekom Onayı Tesisat Projelerinde z-Su Onayı Bekleme Süresi çinde lgilenilmemesi Bekleme Süresi çinde Tadilata lişkin Çizimlerin Tamamlanmaması stinat Duvarı Ruhsatı Müracaatının Eksik Olması Tapu Kaydındaki Tecavüzlerin Kaldırılması Gerekliliği Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğinin 56. Göre Proje Tadilatı Sığınak Yön.Tablo 1.Göre Proje Tadilatı Yangın Yön. Kimlik Nosu Müteahhit Tc.0. Kimlik Nosu Yol Genişliği Belgesi Arsa Kıymet Bedeli Yapı Denetim Hizmet Bedelinin Yatırıldığına Dair Makbuz Aslı Yapı Denetim Sicil Gazetesi Fotokopisi Proje Müelliflerinin Sicil Durum Belgeleri Müteahhit Ticaret Oda Kaydı Aslı Müteahhit mza Sirküleri Aslı Ve Fotokopisi Müteahhit Sözleşmesi Kanal Belgesi Şantiye Şefi Sözleşmesi Mimari Proje Cd Kaydı Yapı Denetim Firması Denetçilerinin Tc.B.2. Kimlik Nosu Mal Sahibi Tc. Göre Proje Tadilatı Otopark Yön.Maddesine Göre Noter Tasdikli Sözleşmede Belirtilen Bedelin Esas Alınması Gerekliliği nşaat Ruhsatı Verilememesi Statik Proje Hesapları Statik Proje Zemin Etüt Raporu Toplam 15 15 15 15 14 12 11 11 10 9 8 8 7 6 6 6 5 5 4 3 3 3 3 2 2 2 1 1 1 1 1 1 1 5 4 3 1 7 2 1 1 6 3 2 1 1 1 2 1 1 5 EVRAK EKS KL KLER 207 YÖNETMEL K HÜKÜMLER NE GÖRE PROJE TAD LATLARI MZA VE ONAY EKS KL KLER RESM SÜRELER N DOLMUŞ OLMASI 13 11 9 D ĞER PROJE EKS KL KLER 4 249 381 . Zemin Etüt Sorumluluk Belgesi Müteahhit Vergi Levhası Fotokopisi Yapı Denetim Firması Denetçilerinin kametgah Belgesi TUS Belgeleri Şantiye Şefi Sicil Durum Belgesi mar Durumu Belgesi Numarataj Krokisi Aslı Yapı Yanaşma zin Belgesi Yibf Belgesi Yapı Denetim Kuruluşu Onaylı Proje Kontrol Form Belgesi Kot Krokisi Vekaletname Aslı mar Durumu Belgesi Yapı Yeri Uygulama Krokisi . Kimlik Nosu Yapı Denetim mza Sirküleri Son Ay Vizeli Parsel Tapusu Şantiye Şefi Oda Kayıt Belgesi Müteahhitin Sertifikalı Usta Çalıştıracağına Dair Taahhütnamesi nşaat Müh.

33. Kimlik Numarası: Yüklenici kişiye. 28. lgili meslek odasınca düzenlenen. 24. 26. Kimlik Numarası: nşaat sahibi kişiye. 19. Yapı Denetim Sicil Gazetesi Fotokopisi: Yapı denetim firmasının kuruluş adresinin zmir olduğunu teyit etmek için alınır. Müteahhit Firmanın Sertifikalı Usta Çalıştıracağına Dair Taahhütnamesi: Çalışan ustalar belirli bir eğitim almak zorundadırlar ve eğitimlerini tamamladıklarında buna dair sertifika alırlar. mar Durum belgesi: Bir parselde inşa edilecek yapı veya yapıların mar Kanunu. vatandaşlarına verilmiş olan numaradır. Yapı Denetim Firması onaylı proje kontrol formu belgesi: Yapı denetim firmasının binada neleri incelediğini gösteren formdur. 15. koşullarını ve süresini belirten sözleşmedir. Nüfus ve Vatandaşlık şleri Genel Müdürlüğü tarafından verilmiş olan numaradır. pis su ve yağmur suyu parsel içi tesisatının kent şebekesine bağlanması işleminin zmir Su ve Kanalizasyon şletmesi tarafından onaylandığını gösteren ve inşaat ruhsatı eki niteliğinde olan iki kademeli belgedir. nşaat Müh. Belirli bir km sınırlaması vardır. imar planı ve imar yönetmeliği ile öngörülen proje yapım koşullarını. Y BF Belgesi: Yapıya ilişkin bilgi formudur. 25. Kanal Belgesi: Yapının temiz su. Müteahhit Vergi Levhası Fotokopisi: nşaat ruhsatında müteahhit firmaya ait bilgileri doldurmak için istenir. 32. meslek adamının o andaki durumunu gösterir. 17. ilgili belediyelerce tanzim ve onaylanan yapı ruhsatına esas belgedir. 30.Müteahhit Sözleşmesi: şin nasıl yapılacağını. meslek adamının o andaki durumunu gösterir. Şantiye Şefi Oda Kayıt Belgesi: Şantiye şefinin ilgili odasına kayıtlı olduğunu gösteren evraktır. Kimlik Numarası: Yapı denetim firması yetkililerine ait. Proje Müelliflerinin Sicil Durum Belgeleri. yapım süresi içerisindeki sorumlulukları ve ücreti kapsayan sözleşmedir 20. 31. Vekaletname aslı: Bir kişinin başka bir kişiye bazı yetkiler verdiğini gösterir noter onaylı evraktır. 23. Mal Sahibi TC. 13. Nüfus ve Vatandaşlık şleri Genel Müdürlüğü tarafından TC. 382 . 16. Yapı Denetim Firması Yapı Denetçisi nşaat Müh. Proje Müellifleri TC. Mimari Proje Cd Kaydı: Mimari projenin dijital bir kopyası ruhsat müracaatı sırasında teslim edilmek zorundadır. 27. Müteahhit mza Sirküleri Aslı Ve Fotokopisi: Müteahhit firma yetkililerinin isimlerinin ve imzalarının belirtildiği noter onaylı belgedir. 18. yazı ve kroki ile belirten. Zemin Etüt Sorumluluk Belgesi: nşaat mühendisinin yerinde yaptığ ı tetkik ve zemin etüt sonuçları dahilinde inşaat mühendisleri odasının hazırladığı ve sorumlu mühendisin onayladığı belgedir. Müteahhit . Ve Yardımcı kontrol elemanının kametgah Belgeleri: kamet adresinin zmir olduğunu teyit etmek için alınır. Yapı Denetim Firması Denetçilerinin TC. Kimlik Numarası: Proje tasarımcılarına ait. vergi numarası gibi. Nüfus ve Vatandaşlık şleri Genel Müdürlüğü tarafından verilmiş olan numaradır. Yapı Denetim mza Sirküleri: Yapı denetim firması yetkililerinin isimlerinin ve imzalarının belirtildiği noter onaylı belgedir. Müteahhit TC.Şantiye Şefi Sözleşmesi: şin süresini. 22. Belirli bir km sınırlaması vardır. 14.12. Mal sahibi . 21. her proje için işin adı yazılı belgedir. Nüfus ve Vatandaşlık şleri Genel Müdürlüğü tarafından verilmiş olan numaradır. her proje için işin adı yazılı belgedir. Şantiye Şefi Sicil Durum Belgesi: lgili meslek odasınca düzenlenen. 29.

kincisi ise mal sahibinin kendisinden kaynaklanan bekleme süresi. ham yollarda yol profili. 2. 383 . Bu süreler içerisinde dosyaya ait eksik evraklar ya da çizimler tamamlanmaz ise dosya iade edilir ve ikinci bir müracaat gerekir. kayıttan sonraki aşamalarda dosyanın resmi bekleme süresi 30 gündür. bu taşmanın iptal edilmesi ve parselin temizlenmesi gerekmektedir. Telekom uygunluk belgesi. Proje Eksiklikleri. Mimari tetkik aşamasında projelerin yangın. Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğinin 56. 3.2. Bu süreler içerisinde tespit edilen eksiklikler tamamlanmaz ise dosya iade edilir ve mal sahibinin yeniden müracaat etmesi gerekir. otopark.2. belediyenin ilgili biriminden ruhsat alınması gerekmektedir.0.5. kaymakamlık ya da valiliklerce. 2. 2. Bunu takiben zemin etüt raporlarının da eksik getirildiği görülmüştür. Belediyede yapı ruhsat kayıt müracaatında resmi bekleme süresi 10 gün. 1. parsele ait vaziyet planı ve istinat duvarı betonarme projesi ile müracaat edilerek. 2. 3. kot krokisi. Bu belge belediye. Yapı ruhsat şubesi kayıt bölümünde dosyaların resmi bekleme süresi 10 gün. Bu tür parsellerde yapılacak binalara istinat duvarı tamamlanmadan önce inşaat ruhsatı verilmemektedir. stinat Duvarı Ruhsatı Müracaatının Eksik Olması: Parsel içinde istinat duvarı yapılması gereken hallerde. Elektrik ç Tesisleri Yönetmeliğinin Zayıf Akım Tesisleri başlıklı 69. nşaat Ruhsatı Başvurularının ade Süreleri şleyiş içerisinde iki farklı bekleme süresi tespit edilmiştir. Tablo 2 de en uzun sürede inşaat ruhsatı alan ve en kısa sürede inşaat ruhsatı alan dosyaların iade sebepleri listelenmiştir. 2. Telekom belgesi onayı ve projelere Telekom onayı en sık rastlanan eksiklik olarak tespit edilmiştir. Bunların toplam bedeli girilecek işin büyüklüğüne göre değişmektedir. Birincisi belediyelerin resmi bekleme süreleri.4. Maddesi uyarınca yeni yapılan binalarda ankastre tesisat projesinin Türk Telekom tarafından hazırlanan teknik şartnameye uygun olduğunu gösteren belgedir. nşaat Ruhsatı Verilememesi: mar durumu verilemeyen ya da buna benzer problemleri olan arsalarda inşaat ruhsatı verilememektedir. 4. yapı denetim kuruluşu tarafından fenni mesuliyeti üstlenilmek kaydıyla. mza ve Onay Eksiklikleri.3. kayıttan sonraki aşamalarda ise bekleme süresi 30 gündür.6. En çok eksik getirilenlerin betonarme projesi ve statik hesapları olduğu tespit edilmiştir. Maddesine Göre Noter Tasdikli Sözleşmede Belirtilen Bedelin Esas Alınması Gerekliliği: Kamu ihalelerine girerken müteahhitler önceden yapmış oldukları iş leri gösteren işbitirme belgelerini teslim etmek zorundadırlar. Yönetmelik Hükümlerine Göre Proje Tadilatları. noter tasdikli inşaat sözleşmesinde belirtilen bedel esas alınarak düzenlenmektedir. Resmi Sürelerin Dolmuş Olması. Tapu Kaydındaki Tecavüzlerin Kaldırılması Gerekliliği: Mevcut parsel sınırlarına bitişik parsellerden herhangi bir taşma var ise. Diğer Sebepler. sığınak ve imar yönetmeliklerine göre revizyonunun en sık karşılaşılan hatalardan biri olduğu tespit edilmiştir.2.

Tablo 2. kimlik numaraları Müteahhit ticaret oda kaydı aslı Toplam iade sebebi 4. Dosya iade edildikten sonra mal sahibi aynı gün ikinci müracaatını yapmış ve 37 gün sonrada inşaat ruhsatını almıştır. Bu dosya ilk müracaatında yapı ruhsat kayıt masasından 13 ayrı sebepten 12 gün sonra iade edilmiştir (Tablo 2). zmir’deki inşaat firmalarıyla en çok iş yapan 5 yapı denetim firması yetkilisi ve proje müellifi olarak belediyeye gelen 5 mimar ile 384 .Evrak makbuz eksiklikleri YDK imza sirküleri YDK sicil gazetesi fotokopisi YDK denetçilerinin ikametgah belgesi YDK denetçilerinin TC. Dosya iade edildikten 12 gün sonra mal sahibi ikinci müracaatını yapmış ve 170 gün sonra da inşaat ruhsatını almıştır.Çalış ma kapsamında incelenmiş olan dosyalardan en kısa sürede inşaat ruhsatı alan dosyanın süresi 49 gündür. En uzun sürede inşaat ruhsatı alan dosyanın süresi 197 gündür. Röportajlar zmir Konak Belediyesindeki mar ve Şehircilik Müdürlüğüne bağlı yapı ruhsat şubesinde görevli 4 belediye çalışanı. En uzun ve en kısa sürede ruhsat alan dosyaların dökümü En uzun bekleme En kısa bekleme süresi süresi 197 49 1.mza ve Telekom belgesi onayı onay eksiklikleri Elektrik projelerinde Telekom onayı Kanal belgesi Müteahhit imza sirküleri aslı ve fotokopisi Proje müelliflerinin sicil durum belgeleri Yol genişliği belgesi YDK hizmet bedelinin yatırıldığına dair 3.iade 1.iade X X X X X X X X X X X X X X X X X 4 13 ade ve Bekleme Sebepleri Statik proje 1-Proje Statik proje hesapları eksiklikleri Zemin etüt raporu 2. Dosya ilk müracaatından 15 gün sonra yapı ruhsat kayıt (öntetkik) masasından 4 sebepten dolayı iade edilmiştir (Tablo 2).

belediyeden ön onay alındıktan sonra diğer projelerin hazırlanması gerektiği ve bu şekilde inşaat ruhsatı müracaatı yapılması gerektiğidir. Ayrıca Yangın. öncelikle mimari projenin hazırlanıp. Süreç odaklanması gereken temel konulara (deprem. en fazla bekleme ve iade sebebi olarak evrak eksikliğ i tespit edilmiştir. Bununla birlikte. imar kuralları vb. Bu çalışmayla sürecin sadeleştirilmesi için el atılabilecek gecikme sebebleri analiz edilerek önemli bir aşama sağlanmıştır. sağlık. Yapı ruhsat şubesinde çalışan personelin üçüncü ortak görüşü. Özellikle yapı ruhsatı alınması sürecinin çok uzun olduğu ve çok fazla prosedür içerdiği vurgulanmaktadır. yapı denetim firmalarının tecrübesiz elemanlar çalıştırarak inşaatı denetlemek yerine yavaşlattıkları da proje müellifi mimarların ortak görüşleri arasında yer almaktır 5. Bunun yanı sıra sistemin değiştirilmesinin ve belediyelerin sadece bir kontrol mekanizması gibi işleyerek yapı denetim firmalarını denetlemesinin uygun olabileceğini. ve sürecin Yapı Ruhsat Şubesinde çalışan personelin ortak görüşü. Bunun yanı sıra.ruhsat alım süreçlerindeki gecikme sebeplerinin sorgulandığı hızlandırılmasına ait önerilerinin beklendiği röportajlar yapılmıştır. Röportaj sonuçlarında elde edilen ortak görüşler ise. en fazla bekleme ve iade sebebi olarak evrak eksikliği tespit edilmiş olsa da. Ruhsat alım sürecinin süresinin kısaltılması verimliliğin ve süreç kalitesinin geliştirilmesinde önemli rol oynayabilir. konusunda uzmanlaşmış mimarlarla birlikte kurulacak bir komisyonla tekrar sorgulanıp. projelerin yönetmelik hükümlerine uygun olarak hazırlanması ve başvuru evraklarının tamamlanarak müracaat edilmesi gerektiği konusu ile çalışan personel sayısının yetersizliği ve yapı ruhsatı alınması sürecinin çok uzun olduğu ve çok fazla prosedür içerdiği yönündedir. en uzun sürede inşaat ruhsatı alan dosyanın tek iade sebebi evrak eksikliği olarak tespit edilmiştir. Proje müellifi mimarlar da çalışan personel sayısının yetersiz olduğu konusunda hemfikirdir.) sadeleşerek yoğunlaşırken karmaşıklığı ortaya çıkaran geciktirici nedenlerin elenmesi ile daha etkin bir hale gelebilir. Yapı ruhsat şubesinde çalışan personelin ikinci ortak görüşü. güvenlik. Yapı Denetim Firması yetkililerinin ortak görüşü ise belediyelerde çalışan personel sayısının yetersiz olduğudur. Bunu yapmak için sürecin sadeleştirilmesi önemlidir. yangın. Bu sıralamanın ruhsat alma sürecini kısaltacağını düşünmektedirler. inşaat ruhsatının yapı denetim firmaları tarafından verebileceğini düşünmektedirler. dosya düzenli olarak takip edildiğinde. evraklar kısa süre içerisinde tamamlanabilmektedir. mar Yönetmeliğinin piyasada çalışan. En kısa sürede inşaat ruhsatı alan dosyanın iade sebebi ise. 385 . proje ve evrak eksiklikleridir. Sonuç Dosyaların tetkiki sonucunda. Deprem ve mar Yönetmeliklerinin birbiriyle çakışan bölümlerinin yeniden incelenmesi gerektiğini düşünmektedirler. Sonuç olarak. projelerin yönetmelik hükümlerine uygun olarak hazırlanması ve başvuru evraklarının tamamlanarak müracaat edilmesi gerektiğidir. gereksiz hükümleri kaldırılmak suretiyle daha sağlıklı bir hale getirilebileceğidir.

Bayındırlık ve skan Bakanlığına iletilen hata. ASCE (1986) Streamlining the building permit process. ASCE Vol.. (2005). Türkiye. Türkiye. 386 . Kamu Reformu Araştırması. edinme.. talep ya da değişiklik dilekçelerinin incelenerek analiz edilmesi. and Şenatalar. M. zmir Büyükşehir Belediyesi mar Yönetmeliği (2002). Aralık 2002. Journal of Management in Engineering. pp 265-271.Son olarak yaptıkları araştırma kapsamında yazarların önerisi.asp?page=hizmetler&sub=yapikullanma. 2(4). TÜS AD Yayını. mevcut sistemin eksiklikleri belirlenerek daha gelişmiş bir yazılım hazırlanmasıdır. Kamu Hizmetlerine ve Reforma Bakışı. 5. F. Çarkoğlu.bel.konak. Toplumun Kamu Yönetimine. (2002). Referanslar Adaman. (2008) Yapı kullanma birimi hizmetleri üzerine bilgi http://www. B. Kurumlarla diğer kurumlar ve kişiler arasındaki iletişim teknoloji yardımı ile daha hızlı ve verimli sağlanabilir. A. Yayın No: TÜS ADT/2002-12/335.tr/index. Prosedürlerin azaltılması için çalışan personel sayısının yanı sıra kullanılan teknolojinin de iyileştirilmesi gerekmektedir. Ena Kitapevi. Türkiye. S. Peer.. TESEV Yayınları. TÜS AD.

imalatta benimsenmiş ve performans iyileştirme başarıları ispatlanmış bazı felsefe ve teknikleri örnek alıp uyarlamak önemli bir hedef haline gelmiştir. nşaat endüstrisi. arsaya bağlı üretim. inşaat endüstrisinin yapısal farkları göz önüne alındığında ne ölçüde uygulanabileceğini dört temel özelliğe (tek defaya özgü üretim. imalattan alınan fikirlerin bir çoğunun uygulanmasını güç hale getirmektedir.edu.tr Sema Ergönül Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Mimarlık Fakültesi. diğer endüstrilerde sadece üretim faaliyetinin başında yer alan yerel malzeme ve taşeron temini. geçici örgütlenmeler ve yüksek maliyetler) odaklanarak tartışmakta ve bahsedilen özelliklerin etkilerini en az seviyeye indirmeyi hedefleyen bazı yenilikçi girişimleri ortaya koymaktadır. stanbul 0212 2521600 E-Posta: nuratakul@yahoo. tüm dünyadaki inşaat endüstrilerinde. 1980’lerde Japon otomobil endüstrisinin hızla ilerleyerek.edu. stanbul 0212 2521600 E-posta: selin.Yalın Üretim lkelerinin nşaat Endüstrisinde Uygulanabilirliği Selin Gündeş Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Mimarlık Fakültesi.tr Nur Atakul Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Mimarlık Fakültesi. piyasa ve kanunların araştırılması gibi işlerin her seferinde yeniden gündeme getirilmesini zorunlu kılar. yalın üretim. imalattan alınan üretim felsefelerinin ve özellikle Yalın Üretim (YÜ) görüşünün. Bu sebeple.com Öz nşaat endüstrisi diğer endüstrilerden birçok sebepten dolayı değiş ik bir yapıya sahiptir. Bu çalış ma. inşaat endüstrisinin kendine has özellikleri. birçok kere performans ve verimlilik açılarından diğer endüstrilerle karşılaştırılılarak zayıf bulunmuş ve yoğun bir şekilde eleştirilere maruz kalmıştır. ekonomik. stanbul 0212 2521600 E-posta: ergonul@msgsu. imalat endüstrileri. yalın yapım Japon malat Endüstrisi lkeleri ve Batı Dünyası YÜ kavramının tartışılması. Bütün bu farklılıklar inşaat endüstrisine özgü bazı teknik. Üretimin her seferinde yeni bir proje üzerinde ve yeni bir sahada yapılması. finansal ve yönetimsel sorunlara neden olmaktadır. organizasyon yapısının ve rollerin belirlenmesi. Anahtar sözcükler: inşaat endüstrisi.gundes@msgsu. daha önceleri Amerikan firmalarının hüküm sürdüğü dünya otomobil pazarının önemli 387 . Fakat.

YÜ sisteminin Japonya’da uygulamasının batı dünyasına yanlış aktarıldığı ve Japon 388 . • Fordizm. Dohse vd. “Japon tehdidi” olarak adlandırılan bu değişimin sebeplerini araştırmak ve Japon üretiminde rekabetçiliği bu derece artıran sihirli formulü keşfetmek için otomobil endüstrisinden uzmanlar Japonya’ya giderler. Japon üretim sistemleri arasında en göze çarpanı Taiichi Ohno’nun geliştirdiği “Toyota Üretim Sistemi” (TÜS) olmuş ve bu sebeple yeni çağ çoğu literatürde “Toyotizm” olarak adlandırılmıştır.. hatalar (üründe). Araştırmanın sonuçları çarpıcıdır: başarı üstün teknolojiden değil. öncelikle Fordizme göre daha esnek bir yapıya sahiptir. • Tam Zamanında Üretim (TZÜ) esaslı malzeme tedariki.bir payını kapması ile başlamıştır. özgün bir üretim sistemi ve yönetim tekniklerinin benimsenmesinden kaynaklanmaktadır. üretimin müşterinin talep oranına göre ayarlanması ve dolayısıyla stokların azaltılması esastır.1990). malzeme siparişi. • YÜ’de israf ve değer kavramları büyük önem taşır.. organizasyonda yer alan tüm bireylerin birden fazla görev üstlenmesini temel bir koşul olarak görür (Womack vd.1990). tedarikçilere ürünün kalitesi ve tasarımı konusunda büyük yetkiler verilmektedir. yalın üretim.1985). parça ve bileşenler ana firmaya uzun dönemli bir işbirliği ile bağlı olan tedarikçiler tarafından temin edilir.1990. Japonya’da. Yalın Üretim Felsefesine Yönelik Eleştiriler YÜ taraftarlarının. işçi uzmanlaşmasını desteklerken. YÜ’nün Fordizm’e olan üstünlüğüne yönelik iddiaları birçok çalış mada tartışılmıştır. şçiler. Birinci grup eleştiri.1990). Değer kavramının merkezinde müşteri yer almaktadır. malzeme ve personel maliyetleri daha düşük ve kalite daha yüksektir (Womack vd. Dolayısıyla yönetimin bu tür bir yapılanmaya istekli olması ve işçiler ve yönetim arasında güçlü bir işbirliği kurulması bu akımın temelini oluşturur. 1950’lerde batı dünyasından alınmıştır (Dohse vd. ihtiyaçtan fazla üretim. Japon üretim sisteminde örgütlenme yapıları daha basıktır. Fakat. Bu sistemde. işçilerin bu sorumlulukları alabilecek yüksek vasıflara sahip olmalarını gerektirmektedir (Womack vd. Kalite kontrolü. değişik görevlerde yer alabilmeli ve problemlere müdahale etme yetkisine sahip olmalıdır. üretim süresi daha kısa. Ohno (1988). Çünkü Toyotizmde hataların düzeltilmesi değil. Müşterinin algıladığı değere katkıda bulunmayan ama kaynak harcayan her işlem israf olarak nitelendirilmelidir.. 1999). kitle üretim sistemlerinde yedi tür israftan bahsetmiştir. tedarikçilerle olan ilişkilerdir. sıfır hata hedefini sağlamak ve sürekli iyileştirme yapmak esastır (Knill. YÜ’ye göre israf azaltılmalı veya mümkünse yok edilmelidir. Fordizmde bulunan katı ve hiyerarşik örgütlenme yapısı Toyotizmde bulunmaz. ‘Fordizm’ ve ‘Toyotizm’ arasındaki başlıca farklar şöyle özetlenebilir: • Toyotizm. TZÜ görüşünde. • YÜ ile sağlanan yüksek verimin bir sebebi de.. geleneksel üretim sistemlerinden farklı olarak. teknoloji. Kullanılan teknoloji ve beceriler batı dünyasındakilerin aynısıdır. Hatta. malat endüstrisinde dünyaya daha önce egemen olan ve ‘Fordizm’ olarak adlandırılan akımın Japon tehdidine yenik düşmesi ile yeni bir üretim çağının başladığı iddia edilmiştir (Womack vd. sorunlara zamanında müdahale etme ve çözümler bulma gibi görevler. stoklar. gereksiz hareket (insan). Japon üretim sistemlerinin Japon kültürü ürünü olduğu ve batı dünyasına transfer edilemeyeceği fikrine odaklanmıştır. gereksiz taşıma (ürünler) ve beklemelerdir. Bunlar.1985). tedarik edilecek malzeme ve ekipmanın uzun dönemli planlaması yapılarak depolanmasını hedefleyen (just in case) Fordizm ilkelerine tamamen ters düşer. gereksiz işlem.

TÜS’ün tüm endüstrilere aktarılabileceği ifade edilmiştir. 1989. yalın düşünce sisteminin imalat sektörüyle sınırlı kalmak zorunda olmadığını belirtmiş lerdir. (1990) tarafından yapılan “Dünyayı Değiştiren Makine” adlı çalışmada. Hines vd. nşaat Endüstrisi’nde Yalın Üretim Womack vd. Bu akımın önde gelen araştırmacılardan biri olan Lauri Koskela (1992) inşaat endüstrisindeki düşük verim. Bu önkoşulları yerine getiremeyen imalatçıların YÜ tekniklerini uygulamaya çalış maları uygun bir yaklaşım değildir (Jorgensen ve Emmitt. YÜ adı altında. süre ve güvenlik ile 389 . (1985). Literatürde en çok eleştiri alan konu ise YÜ prensiplerinin işçilere yönelik tutumu ve önerilen takım çalışması ilkeleri ile ilgilidir.1985). Tedarikçilerin ana üreticiye olan bağımlılıkları. kalite. YÜ prensiplerini uygulamanın bazı önkoşulları vardır. Womack ve Jones (2007). Dohse vd. tedarikçiler üzerinde baskıya yol açmakta ve dolayısıyla. YÜ’de ana sanayinin yan sanayi üzerindeki baskı gücü bazen eleştiri konusu olmuştur. Winch (2003) ise YÜ’nün konut yapımı dışında inşaat endüstrisi için geçerli olmayacağını iddia etmiştir. TZÜ görüşü. inşaat endüstrisi kapsamında aşağıdaki bölümlerde daha detaylı incelenecektir. YÜ’deki stresli çalışma şartlarına dikkat çeken ve bu koşullarda güçlü sendikalara sahip batı dünyasına uyarlama yapmanın zorluklarından bahseden diğer yazarlardır. TZÜ ortalamanın üzerinde talep artışına cevap verebilecek bir sistem olmadığı için de eleştirilere maruz kalmıştır (Karmarkar. Bir başka sorun. TZÜ’ye yönelik yaygın bir eleştiri ise sık ve küçük ölçüde yapılan nakliyat işlemlerinden doğacak trafik sıkışıklığı ve kirlilik gibi sorunlara odaklanır. Katayama ve Bennett. 1990’lardan itibaren inşaat endüstrisinde YÜ tekniklerinin kullanım olanakları incelenmeye başlamıştır. belirsizlik ortamı ve karmaşık organizasyon yapıları ile karakterize edilen inşaat endüstrisinde benimsemek gerçekten mümkün olabilir mi? Dünyada. Bu konu.sisteminin raporlarda belirtilen sistemlerden farklılıklar gösterdiği de iddia edilmiştir (Wilkinson ve Oliver 1990. YÜ sisteminde uygulanan çalışma prensiplerinin işçileri zor ve ağır şartlar altında çalışmak durumunda bırakması bu yöndeki eleştrilerin ana hedefi olmuştur. Aggarwal. (2004) ise. Yine. Parlak (1999). 1996). Sullivan (1992) ve Berggren (1992). çalışma sırasında zaman kayıplarının azaltılması ve işçi sayısının mümkün olan en düşük seviyede tutulması gibi konulara dikkat çekmiştir. YÜ’nün seri üretime yönelik bir uygulama olması ve herbir endüstri için uygun olabileceğini söylemenin yanlış olacağıdır (Jürgens 1995. stokların mümkün olan en düşük seviyede tutulmalarını ve ürünlerin küçük parçalar halinde sık sayıda sevkiyatını hedefler. stokları bir israf olarak nitelendirildiği için. tedarikçilerin bu yapılanmada iş yapmak istememelerine sebep olmaktadır. Sullivan 1992). Bu görüşe göre. 2008). Peki birçok açıdan farklı bir yapıya sahip olan inşaat endüstrisi için hangi görüş daha doğrudur? Womack (1990) ve Womack ve Jones (2007)’un fikirleri doğrultusunda YÜ prensiplerini. YÜ prensiplerinin sanılanın aksine Japonya’da imalatçılar arasında belirtildiği kadar yaygın olmadığını ve yapılan çalışmaların sadece TÜS’ne odaklanarak genelleme yaptıklarını iddia ederler. işin yoğunlaştırılması.

Oysa inşaat endüstrisinde müşteri sınıflandırmasında sadece işveren yer almayabilir. Buna göre üretim işlemi girdilerin çıktılara dönüştüğü birbirinden ayrı birçok alt işlemden oluşur. YÜ felsefesinin kullanılmasını önermiştir. yeni üretim felsefesi olarak adlandırdığı. döngü zamanı ve değişkenlik gibi kavramlara gereken önem verilmemektedir. Yazar. değer. inşaat yönetiminde kullanılan teori ve tekniklerin projeleri zamanında. geleneksel yönetim anlayışı sadece dönüşüme odaklanmıştır ve dönüşümler arasındaki akışlar ihmal edilmektedir. Hatanın tespitinden düzeltilmesine kadar geçen zamanın uzunluğu ve nihai kullanıcının isteklerinin yeterince göze alınmaması yapım sürecinin başlıca sorunlarındandır. bu sebeplerden ötürü. bu görüşün her zaman en verimli sonucun elde edilmesine olanak vermediğini belirtir. Yazara göre. Öyle ise YÜ’de bahsedilen değer hangi “müşteri”nin algıladığı değer olmalıdır? 390 . öncelikle YÜ’nün uygulanmasında bazı önkoşullar olduğu ve bu yüzden de tüm endüstrilerde kullanılamayacağı fikrine odaklanmıştır (Berggren. ve değişimin çok olmasına sebep olur.ilgili sorunların çözümüne yönelik. inşa edilebilirliğin ve yenilikçiliğin zayıf. üretimde. yapılacak işin zamanlama olarak birbirini izleyen ve uzmanlaşma gerektiren daha küçük işlere bölünmesi. malatta da aynı görüşün hakim olduğunu savunan Koskela. işlemlerin bütünü açısından bakıldığında. Buna rağmen. Planlamada. YÜ’de değer kavramı sadece müşteri açısından ele alınmıştır (Ohno. projenin gerçekleştirilmesinde sıra hakimiyeti. 2000 yılında tamamladığı doktora çalışmasında Koskela. Japon üretim tekniklerinin inşaat endüstrisinde kullanılmasında yaşanacak sorunları dile getiren çalış maların az olması ve bu akımın savunucuları tarafından eleştirilerin gözardı edilmesi dikkat çekici bir konudur. Hiyerarşik organizasyon yapısı ise bütün yerine sadece bir işe odaklanmayı ve o işin maliyetini azaltma hedefini beraberinde getirir. Katayama ve Bennett. Yapı ömrü boyunca. yani sıra hakimiyeti. inşaat endüstrisine hakim olan belirsizlik ortamı ve karmaşık örgütlenme yapıları göz önüne alındığında YÜ’nün yapı üretiminde uygulanmasında imalat endüstrilerine göre çok daha fazla sorunla karşılaşılması beklenilebilir. akış ve değer kavramları açısından bakmak gereğini savunur. israf. YÜ. 1999b. hiyerarşik organisyon yapısı ve kalite konularının ihmalinin bu yönetim görüşünün başlıca eksiklikleri olduğunu belirtir. Akış faaliyetleri katma değer sağlamadığı için azaltılmalı veya yok edilmelidir. Örneğin. Koskela (1992). Koskela (2000) ancak akış faaliyetlerini göze alan bir bakış ile inşaat endüstrinin gelişebileceğini dile getirir. 1996). Mevcut eleştiriler. Green ve May (2005)’de standartlaştırılmış ve tekrarlayan üretime odaklanan YÜ’nün inşaat endüstrisine uygulanmasının birçok soruna yol açacağına işaret etmiş lerdir.1988). 2002). maliyeti aşmadan ve istenen kalitede gerçekleştirmede başarısız olduğunu iddia eder. Dolayısıyla. Yalın Yapım Kavramına Yönelik Eleştiriler YÜ’nün imalat endüstrisinde uygulanmasına yönelik eleştirilerin inşaat endüstrisi için bire bir geçerli olduğunu söylemek mümkün değildir. 2000. YÜ ilkelerinde önemli bir yere sahip olan değer ve israf kavramları da inşaat endüstrisinde sorun yaratan bir alandır. lk bakışta. Hataların engellenememesi Koskela (1992) tarafından yapılan kalite ile ilgili eleştirilerin temelini oluşturur. 1993. Koskela (2000). inşaat endüstrisinde üretim faaliyetlerine dönüşüm. seri üretimde kullanılan bir felsefedir. “müşteri” olarak nitelendirilebilecek işveren ya da nihai kullanıcılar birden çok sayıda olabilir. inşaat üretiminde dönüşüm (transformation) modelinin hakim olduğu görüşünü tekrarlar. Green (1999a. bahsedilen eksikliklerden yola çıkarak.

YÜ’de yer alan israf kavramı ise ayrı bir tartışma konusu olmuştur. sadece o projeye özgü bazı tasarım ve uygulama çözümlerinin mümkün olduğunca elenmesi ile çözümlenebileceğini savunur. arsa veya tasarımcı için elzem değil ise gerçekleştirilebilir. tek defalığa özgülük sorununun proje için üretilen ve daha önce kullanılmamış. değer ve israf kavramları. Yukarıda bahsedildiği gibi. Bu sebeple. nşaat endüstrisinde üretimin tek defaya özgü ve arsaya bağlı olması. inşaat yatırımlarında işveren ve kullanıcıların imalat endüstrilerinden farklı olarak çok sayıda olması israf kavramına da daha geniş bir açıdan bakmayı gerektirir. Her üretim döngüsünde yeni problemlerle karşılaşmak ve bu sorunlara her seferinde çözümler aramak YÜ prensiplerinden olan sürekli iyileştirmeyi zorlaştırdığını söylemek mümkündür Koskela (2000). Bu sebeple. Koskela (2000) ancak bu sayede inşaat endüstrisinde bir dereceye kadar standartlaşma sağlanabileceğini ve akışların kontrol altına alınabileceğini savunmuştur. YÜ tekniklerine başvurulmadan evvel. Tek defaya özgü üretim ile ilgili diğer bir sorun. inşaat endüstrisinde akış yönetimi. Çünkü her yapı birbirinden farklı olacak ve girdiler her üretim döngüsünde değişecek ve dolayısıyla akışlar da sorunlu olacaktır. YÜ felsefesi israftan kaçınmanın herkesin çıkarına olduğunu varsayar. tekrar yapım. inşaat endüstrisindeki organizasyonlarda. Bu sebeplerden ötürü. Green ve May (2005). imalat endüstrilerine göre daha güçtür. Green ve May (2005)’e göre organizasyonlardaki bu tür çatışmaları sadece ‘güç’ denetleyebilir ve bu olgu da YÜ taraftarları tarafından ihmal edilmektedir. değişiklikler. bir inşaat projesinde yer alan mesleksel çeşitlilik göz önüne alındığında çıkar çatışmalarının kaçınılmaz olduğunu vurgularlar. Bu tür farklılıklar belirsizliğin yüksek olmasına ve dolayısıyla YÜ’nün önemli bir prensibi olan akış denetimi’nin problemli olmasına yol açar. imalat endüstrisinde olduğu gibi. güvenlik maliyetleri ve malzemelerin gereğinden fazla tüketiminden meydana gelir. eğer bu özellikler işveren. daha önceki yapılan işlerden elde edilen tecrübelerin ve karşılaşılan sorunlara bulunan çözümlerin bir sonraki işe aktarılmasının diğer endüstrilerdeki uygulamalara göre sınırlı kalmasıdır. Tabi ki bu eleme. 391 . batıdaki işçi sendikası kavramının ve geliştirilmiş işçi haklarının YÜ prensiplerinin batıya uyarlanmasında yaşanacak önemli bir engel olduğudur (Green 1999b. her yeni proje için geçici örgütlenmeler kurulması ve bir üretim döngüsünde gerekli yatırım maliyetlerinin yüksek olması inşaat endüstrisinin kendine has birçok özelliği arasında en çok göze çarpanlarındandır. israf ile sonuçlanan bir dizi değişkenlik ve belirsizliğe sebep olmaktadır. tedarik zinciri inşaata göre daha esnek ve yönetimi daha kolay olmaktadır. nşaat sektöründe israf. işverenin öncelikleri ve ihtiyaçları her bir yeni üretim döngüsünde farklı olmaktadır. Yazarlar. bireysel ve grup çıkarlarını göz önüne alan bir yaklaşımın daha doğru olacağ ı görüşündedirler. seri üretim kapsamına girmez. Ayrıca. Genel kanı. hatalar. işçi haklarına da dikkat çekilmektedir. malatta ise tekrar eden ürünlerin hakim olması sebebiyle. YÜ tekniklerinin inşaat endüstrisinde uygulanabilirliğini tartışan çalışmalarda. bazı konut projeleri hariç. • Tek defaya özgü üretim: nşaat üretimi. Green 2002). Bu özellikler. tasarım yanlış lıkları. yapının tüm hayatını kapsayan bir yaklaşım ile ele alınmalıdır. nşaat ve malat endüstrileri: YÜ ilkeleri inşaat endüstrisinde uygulanabilir mi? nşaat ve imalat endüstrileri birçok yönden birbirinden farklıdır.

fabrika) olmaması inşaat endüstrisinin belirsizliğe neden olan en önemli özelliklerinden biridir. bu dört ana özelliğin hepsi yüksek derecede birbirleri ile ilişkilidirler. yerel malzeme ve kaynak bulma zorunluluğuna. malat (a) ve proje temelli (b) endüstrilerde ürün ve kaynak akışı (Lowe ve Leiringer. Bütün bu sorunlar. ekonomik ve finansal sorunlar doğurmaktadır (Propersi. yerel tedarikçilerin seçimi. gruplarının oluşturulması ve inşaat makinelerinin şantiyeye getirilmesinin düşünülmesi gereklidir. teknik. birtakım örgütsel. korunaksızlık. öğrenmek ve sonra da bu koşullara ayak uyduracak üretim ve organizasyon yapılanmasını her seferinde yeniden kurmak zorundadır. 2006). stratejik olarak coğrafi çeşitlendirmeye yönelmiş ve geniş bir alanda (bölgesel veya ülkelerarası) iş yapan inşaat firmalarında daha belirgin şekilde ortaya çıkar. Şekil 1’ de bu durum şematik olarak gösterilmektedir. yani imalat endüstrilerinde olduğu gibi sabit bir üretim yerinin (ör. her yapı üretiminde. imalat endüstrilerinde gözlemlenebilen sorunlara ek olarak. Şantiyede üretim. Nakliyat ve maliyet gibi sebeplerden ötürü. Arsaya bağlı üretim. neredeyse her üretimde. farklı jeolojik koşullar ve çevresel faktörlere maruz kalma gibi arsaya bağlı üretim özellikleri. makine ve insangücünün ürün üzerinde sürekli hareket halinde olmasıdır. Aslında. ticaret kanunlarını. Bu zorlu yapılanma süreci YÜ’nün temellerinden olan karşılıklı güvenin oluşturulması ilkesine ters düşmektedir. bir bölgeye odaklanmamış. 2001). Ürünler Ürünler Kaynaklar Kaynaklar (a) (b) Şekil 1. malat endüstrilerinde ise işgücü sabit olup. üretimde değişkenlik ve belirsizlik gibi YÜ ilkelerini uygulamayı zorlaştırabilecek etkiler doğurur. nşaat endüstrisinde ürün taşınamaz olduğu için geleneksel olarak üretim faaliyetleri zorunlu olarak şantiyede gerçekleşmektedir. değişen yerel yönetim gereksinimlerini. 392 . dolayısıyla da geçici örgütlenmeler oluşmasına yol açar. Örneğin uluslararası iş yapan bir firma. ürün montaj bantı boyunca hareket eder.• Arsaya bağımlı üretim: Yapı üretiminin her yeni bir proje için değiş ik bir arsada gerçekleştirilmesi. iklim koşullarını öncelikle iyi belirlemek. malat endüstrilerindeki üretim faaliyetlerini doğrudan etkilemeyen iklim koşullarına açıklık. nşaatta taşınmazlığın getirdiği diğer ilginç bir özellik ise. bölgesel tedarikçileri.

Koskela. nihai kullanıcı. Koskela (1992) arsaya bağlı üretimden kaynaklanan sorunlara çözüm olarak şantiyede gerçekleşen faaliyetlerin sayısını azaltacak prefabrikasyon ve modularizasyon gibi çözümler önermiştir. tasarımcı. ikincisi bina iskeletinin değişik montaj aşamalarına olan akışı. Proje bitiminde bu yapı doğal olarak kırılmakta. nşaatta ise üç tür akış vardır.nşaatta. Birincisi. işveren. Proje finansmanı kapsamında yer alan uygulama modelleri de. YÜ’nün başlıca ilkelerinden olan ve üretimde yer alan her bireyin ana hedefe odaklanması ve karşılıklı güven ortamının sağlanması gibi hedefler geçici örgütlenme yapılarının doğasına ters düşmektedir. Bu tür bir yapılanmada.2007). 2000. makroekonomik şartların yoğun bir şekilde üretimi etkilemesine sebep olur. Yalın Yapımın inşaat endüstrisinde en çok yaygınlaşmış tekniği olan Last Planner (LP) sistemi (Ballard. • Geçici örgütlenmeler: Her inşaat projesinde daha önce muhtemelen birlikte çalışmamış. Örneğin. inşaatta bunun aksine işgücü sabit olmayıp. gemi veya uçak yapımında olduğu gibi. Brodetskaia ve Sacks. nihai kullanıcının isteklerinin uygulayıcı gruplara aktarılmasında yaşanan sorunlardır. Yüksek Maliyetler: nşaat endüstrisinin diğer endüstrilere kıyasla daha yüksek maliyetler gerektirmesi. faaliyet ve akışların zamanlamasının ve uyumunun sağlanamaması bir sonraki işin gecikmesine sebep olmaktadır. bir sonraki projede yepyeni bir örgütlenme oluşmaktadır. Bu durum imalat endüstrilerine göre daha yoğun bir koordinasyon çabası gerektirir ve dolayısıyla YÜ’nün akış prensibinin uygulanmasını zorlaştırır. ve otomobil imalatında bulunmayan ‘lokasyon akışı’. YÜ prensiplerinden akış denetlenmesini zor kılmaktadır. önceden tahmin edilemeyen aksaklıklara müdahale etme yeteneğinin olmaması gibi nedenler ile olumsuz eleştirilere de maruz kalmıştır (Bortolazza vd. Ballard ve Howell. 1992 yılında yaptığı çalışmada otomobil üretimi ve yapı üretimini karşılaştırmış. 1998. Literatürde bu tür zorlukların aşılması için gruplar arasında kurulacak uzun dönemli işbirliği modelleri önerilmiştir. yüklenici. Geçici ve karmaşık yapıdaki örgütlenmelerin YÜ prensiplerinin uygulanmasında yaratacağı diğer bir sorun da. Çünkü inşaat endüstrisinin ürün talebi. projede yer alan değişik grupların aynı amaca hizmet etmesini destekleyen ve bu sayede bir dereceye kadar çıkar çatışmalarını önlemeye yönelik girişimlerdir. finansörlerin çok güçlü bir role sahip olmalarını beraberinde getirir. Ballard ve Howell. Bu durumda YÜ’deki değer anlayış ı ve çekim prensibi ile ters düşmektedir. Finansman sorunu. Lokasyon akış ı yapının taşınamaz olmasından kaynaklanır. işgücünün sabit olmaması karmaşıklığa sebep olmakta ve dolayısıyla. diğer endüstrilerin iş ortamının geleceğine bağlıdır. proje akışının geliştirilmesi için kurulmuş bir sistemdir. Bu durum YÜ’nün çekim olarak adlandırılan ve talep oranlı üretim prensibine ters düşmektedir. inşaat üretiminde. isteklerini finansman olanaklarına göre ayarlamak ve sınırlamak zorunda kalmaktadırlar. Çok disiplinli ve geçici yapılanma ile ilgili başka bir sorun gruplar arasında uyum zorlukları ve çıkar çatışmalarıdır. yapı üzerinde sürekli hareket halindedirler. Çoğu durumda. 2003) bu aksaklıkların giderilmesini amaçlayan. altyüklenici gibi grupların oluşturduğu yeni bir örgütlenme yapısı kurulmaktadır. Makroekonomik şartlar nihai yapılara olan talebi etkiler. otomobil üretiminde yer alan iki ana akışa (bileşenlerin montaj hattına akışı ve otomobilin montaj hattında ilerlemesi) ek olarak üçüncü bir akış tipi olduğuna dikkat çekmiştir.. bir ülkede ihracat ithalata ağır • 393 . malatta ürün değişik iş grupları arasında gittikçe ilerlerken. LP sistemi inşaat endüstrisine oldukça yayılmış olmasına rağmen. tedarikçi. malzemelerin sahaya akışı. 2005.

• Prefabrike işyerleri: 2001 de yapılan Bollard ofis binası geleneksel yapıma çok değişik bir açı kazandırmış ilginç bir yapıdır. inşaat endüstrisinin tek defaya özgü üretim. Saha dışında tamamen prefabrikasyona dayanan konutlar için tasarım. tasarım çoğunlukla standart olup.1998. az sayıda tip proje mevcuttur. Bu uygulamada. az sayıda modelden oluşmaktadır.g. ön montaj fabrikada yapılmaktadır. arsaya bağlı üretim ve geçici örgütlenmeyi kapsayan üç ana özelliğinden doğan sorunlarına hitab etmektedir. mühendislik. Literatürde. Ürünler prefabrike olmasına rağmen. Bina. • Önceden tasarlanmış yapılar ve konutlar: Küçük işyeri ve konut yapımı için birkaç firma önceden tasarlanmış binalar sunmaktadırlar. şantiyede montaj ve organizasyonun ayrı olarak organize edilmesi gerektiği için.2005). Vrijhoef ve Koskela. Bunun yanı sıra. • Açık bina: Açık bina daha çok konut projelerinde uygulanmaktadır. Birinci grup. Tasarımın işverenin isteklerine göre şekillendirildiği bu uygulamalarda. kinci grup ise. inşaat endüstrisinde. uzun vadeli konut kredilerinin sağlanmasının konut talebine getirdiği artıştır. rakip firma sayısını ve dolayısıyla da talebi kontrol altında tutmak çok zor olmaktadır. YÜ’nün talep stabilitesi prensibine uyum sağlamak oldukça güçtür. bahsedilen tüm bu özelliklerin yarattığı üretim sorunlarına çözüm arayan iki ayrı grup fikir oluşmuştur. Vrijhoef vd. inşaatı korumak için tasarlanan büyük tenteler veya şantiyede geçici beton fabrikalarının yapıldığı (e. Bu yöntem ile arsaya bağlı üretim ve geçici örgütlenme yapılarından doğacak sorunlar kontrol altına alınabilinir. • Standart konutlar: IKEA ve Skanska tarafından geliştirilen standartlaştırılmış konut konsepti (Bo Klok). Makroekonomik koşulların talebe olan etkisini gösteren diğer bir örnek ise. • Şantiye fabrikası: Bazı firmalar. onun gerisinde kalmaya başlar ise endüstriyel yapı talebi azalır. Yapı şantiyede hep aynı takım tarafından monte edilir (Dekker 1998. tek defaya özgü üretim ve arsaya bağlı üretim özelliklerini azaltmayı hedefler. Peki gerçekten. inşaat endüstrisinin kendine has özelliklerinin elimine edilmesini hedefleyen başlıca girişimleri şöyle sıralamışlardır. bu çözüm sadece tek defaya özgü üretim özelliğinden kaynaklanan sorunlara cevap verebilmektedir. Bu çözüm.basarken. Bu uygulama ile tek defaya özgü üretim ve geçici örgütlenme yapılarından doğan sorunların aşılabileceği belirtilmiştir.bertaraf etmek mümkün müdür? Vrijhoef ve Koskela (2005). Bu çözüm. imalat endüstrisindeki gelişmelerden faydalanmak için inşaat endüstrisine has bu özellikleri -kısmen de olsa. inşaat endüstrisinin doğasını bozmadan onun dinamik yapısına uyacak teknikler geliştirmeyi önerir (Ballard ve Howell. sektöre giriş ve çıkış engellerinin diğerlerine göre daha düşük olması sebebi ile çok sayıda KOB ’ye sahip inşaat endüstrisinde. Örnek olarak. 2002). tamamen şantiye dışında inşa 394 . fabrikasyon ve montaj gibi üretim aşamaları tamamen önceden belirlenip standartlaştırılmıştır. ile tasarım büyük ölçüde standartlaştırılmakta ve montaj işlemi sahada hep aynı takımlar tarafından yapılmaktadır. şantiyede gerçekleşen üretim iş lemlerini dış etkilerden korumak için geçici çözümler bulmuşlardır. tünel inşaatında elemanların fabrikasyonu için) uygulamalar verilebilir. imalat endüstrilerinde kullanılan tekniklerin inşaatta benimsenebilmeleri için inşaat sektörünün özelliklerinin etkilerini en az seviyeye indirmeyi hedefler. tüm parçalar prefabrike olup. • Prefabrike modüler konutlar: Sekisui Heim tarafından geliştirilen standart modül ve parçalardan oluşan konutlar. Görüldüğü gibi.

Building Research and Information.. Howell. Dekker. C. Bu sorunların. 31(2). Birmingham. deniz yolu ile arsaya nakledilmiş ve vinçle yerine konulmuştur (Maas ve Van Eekelen. Yapının arsaya bağlı üretim sorunlarına hitaben yeni bir çığır açtığı söylenebilir.(1993) Lean Production .. 124(1). Proceedings IGLC-15. Work. pp 163-188. D.FMS? Making sense of production operation systems.A. PhD. Ancak bu şekilde. 26 (5). Brodetskaia. G.B. pp.OPT.(2007) Understanding Flow and Micro-Variability in Construction: Theory and Practice. 63(5).(2003) Lean Project Management.T. 311–318. G. Formoso. I. MRP. geleneksel yapım sistemlerinde. Thesis. US. pp.. Proceedings IGLC-13. Berggren. Howell.. 488-497. R. Bir önceki bölümde belirtilen ve bu özelliklerin olumsuz etkilerini en az seviyeye indirmeyi hedefleyen bazı giriş imler ise. Bortolazza. 2004). G. Journal of Construction Engineering and Management. Building Research & Information. Univ.The End of History?. imalat ile kıyaslandığında ek bazı sorunlara ve yönetim güçlüklerine yol açtığı görülmektedir. • Uzun vadeli işbirliğine dayalı çözümler: Uzun zamandan beri uygulanmakta olan ve yüklenicilerin altyüklenici ve tedarikçilerle stratejik işbirliği yapmasını öngören bu yöntem. pp. Michigan. geçici örgütlenme yapılarından doğacak sorunlara kısmen çözüm olmaktadır. Sydney. 7(2). diğer endüstrilerden alınan fikirleri benimsemeden önce tüm bu koşulları göz önüne almak zorundadırlar.C. Kaynaklar Aggarwal. G.edilmiş.(1998) Open building systems: a case study. (2005) A Quantitative Analysis of the Implementation of the Last Planner System in Brazil”. nşaat firmaları. (1985).(2000) The Last Planner system of production control..119-133. Costa. Harvard Business Review. UK. yeni sorunlara sebep olmaları sebebiyle yaygınlaşmamış lardır.8-12 Ballard.JIT. imalat endüstrilerinden alınan bazı fikirlerin uygulanmasını çok zor bir hale getirdiği gözlemlenmiştir. artı eksilerinin objektif bir şekilde değerlendirilmesi ve tespitlerin yayımlanması gerekmektedir. S. Birmingham. Endüstrinin performansının artırılması için yukarıda yedi ana başlık altında toplanan bu örnekler hakkında daha detaylı çalış malar yapılması. 11-17 Ballard. R. Employment & Society. Ballard. imalattaki fikirlerin tam anlamıyla inşaat üretimine uygulanabilmesi mümkün olabilir. Sonuçlar nşaat üretiminin kendine has özelliklerinin. K.(1998) Shielding Production: Essential Step in Production Control. C. 395 . Sacks. G.

Littek. Berkeley.498-511. 3(1).. University of California. T. Emmitt. S. Stanford Univ. (1999b) The missing arguments of lean construction. U. S. Karmarkar. D. R. Automation in Construction.Dohse. 87. May.D. Katayama. (2004) Learning to evolve. Int. (1995) Lean production in Japan: myth and reality.(1992) Application of the New Production Philosophy to Construction.D.17. pp. Holweg. PhD Thesis. Technical Report No. Construction and Architectural Mgmt. K.349-66. T. pp 383-398. 14(2). Jürgens. Construction Management and Economics.D. (1989) Getting control of just-in-time. 396 .(2005) Lean Construction: arenas of enactment.(1996) Lean production in a changing competitive world: A Japanese Perspective. London Maas. S. L. B. Journal of Operations & Production Mgmt. (1999) How lean manufacturing matches today’s business. P. Hines. G. Journal of Operations & Production Mgmt. S.994-1011. Lowe. Int.. B.D. 13. a review of contemporary lean thinking. Rich.. pp.16(2). S.. Proceedings IGCL-7. 115-146 Green. Van Eekelen. Center for Integrated Facility Engineering. Leiringer. Knill.15(4).(1999a) The dark side of lean construction: Exploitation and ideology..133-137. Koskela. Politics and Society. Malsch. pp. pp. Jurgens.. Material Handling Engineering. L. Journal of Construction Research.147-166.a brave new world. (s. N. Green. The New Division of Labour.C. pp. Bennett. VTT Publications 408. pp. v. 277) Blackwell Publishing Ltd. S.8-23. 67(5). S. CA. Koskela. D. pp 21-32.(2008) Lost in transition: the transfer of lean manufacturing to construction. Brighton. The bollard: the lessons learned from an unusualexample of off-site construction. (2002) The human resource management implications of lean construction: critical perspectives and conceptual chasms. Jorgensen. Commercial Management of Projects: defining the discipline. Green. Engineering.(2004). Espoo.. CA. Green. 122-131.(2000) The future of lean construction. Harvard Business Review.D.. Charles. pp. VTT Building Technology. W. U. 33(6).. USA.. 37–51...72. models of diffusion and the meaning of ‘leanness’.. U. M..(1985) From Fordism to Toyotism? The social organisation of the labour process in the Japanese automobile industry. 54(11). H. 24(10). Berlin. Green.(2000) An exploration towards a production theory and its application to construction. Walter de Gruyter.pp.(2006). B. Proceedings IGCL-8. Building Research&Inf.

L. pp. Proceedings IGLC-13. Wilkinson. 1(2). A. Womack. stanbul.(1990) The Machine that Changed the World.. 34 (2). Roos. Portland. Rawson Associates. Productivity Press.D.T. Z.T.P. Koskela. J. 397 .(1988) Toyota production system: beyond large scale production..Ohno. Building Research & Information. California Management Review.(1990) Obstacles to Japanisation: The case of Ford UK. 107-118.(2003) Models of manufacturing and the construction process: the genesis of re-engineering construction.p.. Il sole 24 Ore S.A. NY. Womack. 12(1) Winch. Italia. .P. B. D. Australia. Oliver. Milano. Sullivan.(1992) Japanese management philosophies: from the vacuous to the brilliant.(2005) Revisiting the three pecularities of production in construction. N. (1999) Yeniden Yapılanma ve Post. Sydney. G.(2001) Le imprese edili. Propersi. Parlak. R.66-87.(2007-ilk basım 1996) Yalın Düşünce. 31(2). Vrijhoef. Acar Basım. Bilgi dergisi. D. J. M. T. Jones. Jones.Fordist Paradigmalar.. Employee Relations. J.

.

parayı ve hatta tecrübeyi alabilmektedirler. iş gücünü. üstlendikleri projeleri daha etkin sistemlerle yönetme gereklerini karşılayabilmek amacıyla ERP (Enterprise resource planning .tr Öz Ülkemizde. ekipman ve zamandır. 399 . Genel olarak bir kurumun üretmesi gereken mal veya hizmetin sağlanabilmesi için kurum bazında ihtiyaç duyulan. Temel itibariyle amaca yönelik bir çeşit yönetim bilgi sistemidir (MIS).edu. Nedenlerin. stanbul Tel: (212) 498 4718 E-Posta: u. malzeme. ERP sistemlerine yatırım yapmıştır. Ümit Dikmen stanbul Kültür Üniversitesi nşaat Mühendisliği Bölümü Bakırköy. işgücü. nşaat sektöründe büyük çoğunlukla kaynak olarak kabul edilen başlıca parametreler. rekabet platformlarının global ölçeklere ulaşması sebebiyle daha etkin bir yönetim sistemine sahip olmanın değeri son yıllarda iyice anlaşılmaya başlanmıştır.Kurumsal kaynak planlama) sistemlerine olan ilgi ve ihtiyacları her geçen gün artmaktadır.com S. yönetilmesi ve planlanması gereken bütün kaynakların takip altına alındığı yönetim sistemidir. ERP sistemlerinin sayısının artan bir ivmeyle yükseldiği bu günlerde firmaların seçimlerini ve aksiyonlarını doğru bir şekilde yapabilmeleri için bir kaynak oluşturulması amaçlanan bu çalış mada karşılaşılan muhtemel riskler ve sebepleri incelenmiştir. Proje Yönetimi Giriş ERP (Enterprise Resource Planning) sözcüklerinin baş harflerinin bir araya gelmesiyle oluşturulmuş bir kısaltmadır. büyük bölümü inşaat firmalarının karakteristik özelliklerinden kaynaklanırken. Anahtar Kelimeler: Kurumsal kaynak planlama (ERP). malzemeyi. ERP sistemleri kaynak tanımının kapsamına sektöre ve ürüne bağlı olarak. bazen yanlış tercihlerin yapılması veya kullanım hataları gibi sebepler de uyarlama ve kullanıma geçiş projelerinin başarısını etkileyebilmektedir. 34156. ekipmanları. nşaat Yönetimi. zamanı. Bununla beraber özellikle geçtiğimiz son birkaç sene içerisinde inşaat yatırımlarının yüksek seviyede seyretmesi sonucunda çok sayıda inşaat firması. her geçen gün daha gelişen inşaat sektörünün.dikmen@iku.Türk nşaat Sektöründe ERP Uygulamalarında Karşılaşılan Riskler Burç Yıldız M&N Mimarlık stanbul Tel: (212) 213 92 75 E-Posta: yildizburc@gmail. Aynı zamanda. Yönetim Bilgi Sistemleri (MIS). önde gelen firmaları. Sonuçta ortaya çıkan tabloya bakıldığında yapılan bu yatırımların azımsanmayacak bölümünün başarısızlıkla sonuçlanabildiği görülmektedir.

rekabet koşullarının ağırlaşması sebebiyle kaynak yönetimine giderek artan bir hassasiyet göstermektedir. telekomunikasyon. Proje bazlı imalat yapan sektörlerden (inşaat sektörü. kullanım olanakları kolaylaşan ve yaygınlaşan bir görüntü sergilemektedir. 2009) gibi firmalar seri imalat sektörlerinin ihtiyaçların olabildiğince iyi yanıt vermiş ve geniş kullanım alanları bulmuşlardır. 400 . 2007). tekstil vs. Yerel yazılım geliştiricileri sektöre özel geliştirmiş oldukları yazılımlarla konunun çözümlerini sunmuşlardır. Bununla beraber proje bazlı imalat yapan sektörlerin ERP sistemlerini kabullenmeleri göreceli olarak daha uzun sürmüş ve dünya çapında isimlerini duyurmuş olan ERP geliştiren firmalar bu konunun çeşitli sebeplerle gerisinde kalmışlardır. Bu sebeple bu tür sektörlerde başarı göstermiş olan dünya şirketleri adlarını yıllar ilerledikçe daha fazla duyurmuştur. yazılım sektörü vs.ERP sistemleri. Rekabet koşullarının gün geçtikçe daha zor hale gelmesinin bir sonucu olarak kurumların sahip oldukları kaynaklarının yönetimi artık en önemli konulardan birisi olarak görülmektedir. ERP sistemlerinin kullanımı üzerinde çok sayıda yayın mevcuttur (Moon.) ERP sistemlerini daha önce tercih etmiş ve önemsemiştir. temini kolay olmayan bu kaynakların mümkün olan en yüksek verimle kullanılmasının sağlanmasını hedefler. sabit disk. ardından gerçekleşme değerlerinin kayıt altına alınmasını ve en son olarak da planlanan ve gerçekleşen değerleri birbirleriyle kıyaslayarak kararlara ve iyileştirme yöntemlerinin yaratılmasına ulaşmayı metod olarak kabul eder. gemi imalatı. Bu bütün ERP sistemlerinin en temel özelliğidir. veya en azından konuyla ilgili araştırma yapmasını sağlamıştır. internet ve veri aktarım teknolojileri sayesinde daha da kolaylaşan uygulamalar bugün çoğu inşaat firmasının ERP sistemlerine yatırım yapmasını. günümüzde gittikçe daha kapsamlı hale gelen. 2009) ve SAP (SAP. ERP Sistemlerinin Günümüzdeki Durumu Gelişen teknolojik olanakların da katkısıyla ERP sistemleri. Bunu sağlamak için öncelikle planlama safhasını. Türk nşaat Sektöründe ERP Sistemlerinin Durumu 1950’li yılların ortalarına kadar kiremiti dahi ithal etmek zorunda olan Türk nşaat Sektörü 1970’li yıllardan beri uluslararası pazarlarda hedef geliştirmektedir. Özellikle.) önce düzenli imalat yapan sektörler (otomobil. yiyecek-içecek. Bilhassa 2000’li yıllarda gelişen işlemci. Bütün kolları ve yan sanayileriyle beraber hızlı bir gelişim sürecine giren Türk nşaat Sektörü. ERP sistemlerinin en öncelikli hedefi yönetici kademelerinin üretimin devamı için kritik kararlar alınabilmesini sağlayacak yorum ve raporlar üretilmesidir. ORACLE (Oracle. 1990’lı yılların başı itibariyle hem inşaat yönetimi hem de yazılım konusunda bilgi ve fikir sahibi olan az sayıda kişi ve kurumun geliş tirdikleri örnekler ve büyük çaplı az sayıda ki inşaat firmasının kendi bünyeleri için özel olarak geliştirdikleri yazılımlar ERP Sistemlerinin inşaat sektöründe kullanımına öncülük etmişlerdir. Bu sebeple hemen hemen tüm sektörlerde bu yöndeki talepler giderek artmaktadır.

Bunların yanısıra. Türk nşaat Sektöründe Kullanımı Denenmiş ERP Sistemleri Türk nşaat Sektörünün denemiş olduğu ve kullanmakta olduğu ERP sistemlerini başlıca SAP Business Software Solutions Applications and Services (SAP. 2009) Microsoft Dynamics® AX/NAV (Microsoft Dynamics. Sektörde bunların haricinde kullanılan sistemler olduğu gibi şirket bünyesinde geliştirilmiş sistemler mevcuttur. • Sistem seçimi ile ilgili konular o Sunulan yazılım seçenekleri arasından hatalı seçim yapılması Firmanın genel çalışma sistemine uyarlı olmayan yazılım Firmanın genişlemesine paralel büyüyemeyen ve büyümesi çok güç olan yazılım o Seçilen ERP sisteminin Türk inşaat sektörünün uygulamalarına uygun olmaması ve uyarlanmasında ısrar edilmesi • Yönetim ile ilgili konular o ERP sisteminin yönetim kademeleri tarafından yeterli destek görmemesi o Yönetici değişiklikleri o ERP sorumlusunu yönlendiren birden fazla yönetici o Birden fazla ERP sorumlusu atanması o Veri girişi ve çıkış ı ile ilgili gereksiz yetki talepleri veya kademelenme • Sistemin iş letilmesi ile ilgili faktörler o Yazılımın veya üzerinde çalışmakta olduğu bilgisayar sisteminin güncelliğinin sağlanmaması veya sağlanamaması o Yazılım sisteminin sistematiğinin korunamaması.Tüm bilgisayar yazılımlarında olduğu gibi. Yapıtaşı ERP® nşaat Yönetim Sistemi (Yapıtaşı. Oracle® ERP (Oracle. zamanın. Bu denemeler en başta seçeneklerin azlığından dolayı biraz daha kontrolsüzken zaman ilerledikçe olumlu gelişmelerin ortaya çıkması sağlanmıştır. özellikle sadece parasal kaynakları takip etmek üzere geliştirilmiş kurumsal kaynak planlama sistemleri başta olmak üzere kısıtlı yapıda bir çok ERP sistemi olarak sınıflandırılabilecek sistem mevcuttur. mükerrer yazılımların oluşması ve sistemin dejenere olması 401 . 2009). paranın. Bu bağlamda inşaat sektöründe kaynak planlaması yapılması için malzemelerin. Yakın zamana kadar hemen hemen her firmada muhasebe yazılımı adıyla görmeye alıştığımız bu sistemlerin genellikle depo-stok takibi gibi sonradan yapılan ekler ile ERP sistemine dönüştürülme çabaları olmuştur. 2009) olarak sayabiliriz. 2009). iş gücünün. Türk nşaat Sektöründe ERP Uygulamaları Sırasında Karşılaşılan Sorunlar Türk inşaat sektöründe ERP uygulamaları sırasında çok çeşitli sorunlar oluşabilmekte ve sonucunda da seçilmiş olan sistemin sağlıklı çalışabilmesinin önünde ciddi risk oluşturabilmektedir. 2009) Avinal nşaat Yönetimi (Avinal. makina ve ekipmanların ayrı ayrı takibinin gerekliliği nedeniyle sık sık denenmesine rağmen sadece muhasebe tabanlı bu sistemlerin inşaat sektöründe kullanımı yetersiz kalmaktadır. Bu sorunların oluşmasında etken olan faktörlerin başlıcaları aşağıdaki başlıklar sayılabilir. inşaat sektörü dünyada her geçen gün yeni aşamalar kaydeden ERP sistemlerinin bir çoğunu bünyesinde denemiştir.

cirosunun yanısıra yurtiçi ve yurtdışı projeleri ve proje stokları hakkında bilgi sorulmuştur. Anket çalışmasında firma ortaklık yapıları. Anket soruları Ankette firmalara. çalışan sayıları ve ciroları değişiklik gösteren firmalara yer verilmiştir. Sonuçlar Firma Bilgileri Daha önce yukarıda da söz edilen anketler. ilk denemeleri olup olmadığı. kullanmakta oldukları sistemin kapsamı ve de başarı değerlendirmeleri sorulmuştur. Kullanmakta oldukları ERP sistemi ile ilgili olarak ta sisteme neden gerek duydukları. ortaklık durumu. o Kullanıma tam olarak geçilememesi veya sistemin %100 uygun hale getirilmesi beklentisi o Kullanıcı direnci o Daha önceki başarısız ERP deneyimlerinin sisteme olan inancı azaltması Diğer faktörler o Sektördeki kayıt dışı çalış ma alışkanlığı nedeniyle tam entegre sistemin kurulamaması o Genel ekonomik şartlarda bozulma Yukarıda sayılan tüm bu faktörler Türk inşaat sektöründeki bir firmanın başarılı bir ERP sistemi kurup çalıştırmasın önüne çıkabilecek olası risk faktörleridir. Yine anketin bir parçası olarak ERP sorumlusunun eğitim seviyesi sorulmuş ve neticesinde 12 yöneticinin lisans derecesi ve 8 yöneticinin de yüksek lisans derecesine sahip olduğu bilgisi alınmıştır. Elbette bu faktörlerin tümünü bertaraf etmek mümkün olabilir. çalışan sayısı. 402 . Anketlerde firma adına soruları firmanın ERP sorumlusu cevaplamıştır.• • Kullanıcılarla ilgili faktörler. Aşağıdaki paragraflarda bu çalışmanın sonuçları sunulacaktır. sektördeki faaliyet süreleri. firma bilgilerinin yanısıra. Şekil 1’de firmaların yaş bilgileri özetlenmiştir. 20 firma ile yüzyüze görüşme metodu ile yapılmıştır. ERP sistemleri ile ilgili yapmış oldukları çalış malar sırasında edinilen tecrübe. birikim ve sonuçların tespiti amacıyla bazı sorular sorulmuştur. Firma ile ilgili sorularda firmanın yaşı. Bu çalışmanın amacı bu olası faktörlerin sektördeki etkinliğini araştırmaktır. Bu amaçla bir anket hazırlanmış ve sektörde faaliyet gösteren 20 firma ile birebir görüşerek sonuçlar derlenmiştir.

Bu süre ERP gibi kapsamlı bir sistemin tam anlamıyla getirilerini görmek için kısa süreli bir deneyim olarak kabul edilebilir. Yukarıda verilen tüm bu verilerle firmaların ortalama olarak ortanın üzerinde uluslararası inşaat faaliyetinde bulunan firmalar olduğu söylenebilir. ERP Sistemi Bilgileri Yapılan anket sonucunda ankete katılan 20 firmanın 5 ayrı ERP sistemi kullandığ ı bilgisine erişilmiştir. Firmaların Sektördeki Faaliyet Süreleri Firmaların yarısı tamamen taahhüt sektöründe diğer yarısı ise hem taahhüt hem de gayrimenkul geliştirme alanında faaliyet göstermektedir. donanım. Bu şirketler ortalama dışına alınırsa ortalama kullanım veya firma deneyimi süresi 2. firma başına ortalama yurtdışında 160 milyon Avro ve yurtiçinde 130 milyon Avro olmak üzere toplam ortalama 290 milyon Avrodur. Alınan cevaplarda çarpıcı bir nokta ise.10 8 Firma Sayısı 6 4 2 0 0 -10 11 .40 41 .30 31 . Firmaların merkez teşkilatlarında ortalama çalışan sayısı 54’tür.20 21 . Tüm firmaların ortalaması ise 94 000 Avro’dur.6 yıldır kullanmaktadır. 2008) 403 . Firmalar yine vermiş oldukları cevaplarda ERP sisteminin kurulması amacıyla 16 000 – 350 000 Avro harcadıklarını beyan etmişlerdir. Bingi ve diğ. Firmaların halen yürütmekte oldukları projeler. eğitim ve uyarlama çalışmaları gibi tüm masrafları içermektedir.0 yıla düşmektedir. diğeri ise 8 yıldır kullandığını beyan etmiştir. Yani diğer bir deyişle görüşülen firmaların gelirleri %55 yurtdışı ve %45 yurtiçi şeklindedir. (1999) bulgularına göre toplam masraf yazılım için yapılan masrafın 2 – 3 katıdır.6’dır. Firmaların 7 adedi temel olarak tek ortaklı ve geriye kalan 13 adedi çok ortaklıdır. Firmalar mevcut sistemlerini ortalama 2. Ne var ki firmalardan biri ERP sistemini 14 yıldır. müşavirlik. Ortaklık sayısı ortalaması tüm firmalar dikkate alındığında 6.50 Yaş Grubu 50+ Şekil 1. 20 firmanın 6’sında mevcut ERP sisteminin firmanın ilk denemesi olmadığıdır. Elbette yapılan bu harcamalar yazılım. Elbette bu oranlar ülkelere ve firma büyüklüklerine göre farklılık göstermektedir (Sudzina. Firmaların şantiyelerinde ise ortalama 1036’sı kendi kadrolarında ve de 1356’sı taşeron kadrolarında olmak üzere toplam ortalama 2400 civarında personel çalışmaktadır.

Denetim – Şeffaflık d. kalite standartları gereği f. Şekil 3a’dan görüleceği üzere firmalar sahip oldukları sistemleri ağırlıklı olarak 3 ve 4 notuyla değerlendirmişlerdir. neden bir ERP sistemine ihtiyaç duyduğu sorulmuş ve cevap olarak aşağıdaki şıklardan bir veya birkaçı işaretleyebilecekleri söylenmiştir. sağlıklı proje arşivlerinin oluşturulması ve departmanlar arası iletişimin iyileştirilmesi noktasında odaklaşmaktadır. Diğer yandan Şekil 3b’den de görüleceği üzere sisteme olan beğeni artmaktadır. ISO vs. Bu sonuca ulaşılmasında muhtemel sebepler kullanım alışkanlığı arttıkça sistemin faydalarının daha iyi görülmesi diye düşünülebilir. Departmanlar arası iletişimin iyileştirilmesi h. Benzer bir çalışma yapılan masraflar ile verilen başarı notu arasında yapılmış ve sonuçlar Şekil 3c’de verilmiştir. Firmaların ERP Sistemi Kurma Gerekçeleri Adet 404 .Firmalara. Kurumsallaşma c. Tüm firmaların aritmetik ortalaması 3. Sonuçlar Şekil 3’te verilmiştir. a. Şantiye sayısının çokluğu b. Diğer Bu bazda gelen cevaplar Şekil 2’de grafik olarak gösterilmiştir. Şekilden de görüleceğ i üzere firmaların ERP sistemi kurmaktaki öncelikleri kurumsallaşma. Firmalara kullanmakta oldukları ERP sistemini nasıl değerlendirdikleri sorulmuş ve kendilerine sahip oldukları sistemi 5 üzerinden (5=çok başarılı) değerlendirmeleri istenmiştir.6’dır. Sağlıklı proje arşivlerinin oluşturulması g. Bu şekilden görüleceği üzere yapılan masraf arttıkça sistemin başarı notu yükselmekte ise de az masraf yapılan sistemlerde de yüksek memnuniyet dereceleri olabileceği gözlemlenmektedir. 20 18 16 14 12 10 8 6 4 2 0 a b c d e f g h Gerekçe Şekil 2. Uluslararası çalış ma e.

ERP Sisteminin yönetici kademeleri tarafından desteklenmemesi c. Seçenekler sırasıyla.0 5. Firmaların Sahip Oldukları ERP Sistemini Değerlendirmeleri Çalış mada ayrıca firmalara ERP uygulamalarında en fazla endişe duydukları olası başarısızlık nedenleri riskler sorulmuş ve cevaplamaları için aşağıdaki seçenekler verilmiştir.0 Kullanım Süresi (Yıl) a) Başarı Notu – Adet 5 4 Başarı Notu 3 2 1 0 0 100000 200000 b) Başarı Notu – Kullanım Süresi 300000 400000 Toplam Masraf (Avro) Şekil 3. Geçiş süreci sırasında kritik yönetici ve karar mercilerinin değişmesi e. Seçilen kod sistemi üzerinde ekleme. Ekonomik daralma sonucunda sistemden vazgeçilmesi 405 . Kullanıcıların sistemi kullanmaya direnci f.0 15. nşaat sektörüne uygun olmayan bir sistemin seçilmiş olması b. Sadece belli bir kişi veya departmanın ısrarı üzerine ERP sistemine geçiş kararının alınması ve bunun sonucunda yeterli desteğin sağlanamaması d.0 10. çıkarma ve değişiklik yapma yetkisinin fazla sayıda ve yanlış kişilere tanınması sonucu kod yapısının bozulması i. ERP Geçiş süreci ile ilgili sorumlu kiş ilerin sayısının fazla olması nedeniyle kararlarda stabilliğin sağlanamaması g.10 8 Adet 6 4 2 0 1 2 3 4 5 Değerlendirme Notu 5 4 Başarı Notu 3 2 1 0 0. a. Firmanızın ERP geçiş aşamasından sonraki yönetim ve raporlama yapısının temelini oluşturacak olan kod yapısının hatalı seçilmesi h. Sistemin faaliyete geçmesi için %100 uygun hale getirilmesi beklentisi j. Firmalar bu soruya cevap verirken yine birden fazla seçeneği işaretlemekte serbest bırakılmışlardır.

m. Bu faktörün arkasından ise 8’er cevapla şirketin sadece kısmi bir bölümünde kullanılma anlamına gelen sistemin kişisel çabalar ile satın alınmış olması veya sadece bazı şantiyelerde kullanıma açılması gösterilmektedir. Aradan geçen oldukça kısa bir zamanda bu endişe ve şikayetin. Yine elde edilen sonuçlara göre seçilen ERP sisteminin sektöre uygun olmayan bir sistem olması endişesi ise çok düşük bir seviyededir. Bunda da maalesef muhtemel kullanıcıların ki bu sağlıklı çalışan bir ERP sisteminde tüm şirket çalışanlarını kapsar. Muhtemel Başarısızlık Faktörleri Sonuçlar Bu çalışmada Türk nşaat sektöründe ERP uygulamaları üzerine yapılan bir araştırmanın sonuçları sunulmuştur. Daha önceki başarısız ERP deneyimlerinin sisteme olan inancı azaltması. 12 10 8 Adet 6 4 2 0 a b c d e f g h i j k l m Endişe Nedeni Şekil 4. bu denli düşük seviyelere inmesi. Halbuki daha önce Işıkdağ (2002) ve Sharsar ve Işıkdağ (2004) tarafından yapılan bir çalışmaya göre ERP yazılımlarının sektöre uygun olmadığı sektörde büyük bir şikayet ve endişe konusu idi. Diğer şeklindedir. Şekilden de görüleceği gibi en büyük endişe kaynağı veya daha somut tanımıyla risk kaynağı olarak inşaat sektörünün genel olarak yeniliklere kapalı veya süratle adapte olamama karakteri nedeniyle kullanıcı direnci olarak gösterilmiştir. Diğer yandan sistemin çalışmasında en önemli risk ve endişe kaynağ ı olarak kullanıcı direnci gösterilmiştir. sektörde ERP sistemlerine olan talebin artmasına parallel olarak