TMMOB NŞAAT MÜHEND SLER ODASI ESK ŞEH R ŞUBES

5.

YAPI ŞLETMES / YAPIM YÖNET M KONGRES

B LD R LER K TABI
22-23 EK M 2009 ANEMON OTEL – ESK ŞEH R

TMMOB nşaat Mühendisleri Odası Eskişehir Şubesi Büyükdere Mah. Bayraktepe Sk. No:22 ODUNPAZARI/ESK ŞEH R Tel:+90(222) 229 28 00 / Fax:+90(222) 229 28 01 e-posta:imoeskisehir@imo.org.tr Web: www.imoeskisehir.org.tr

ISBN:

41. DÖNEM MO YÖNET M KURULU ÜYELER H.Serdar HARP Alaettin DURAN Levent DARI Züber AKGÖL Abdullah BAKIR Metin KORKMAZ lker ÜNDEZ ( Başkan ) ( 2. Başkan) ( Sekreter Üye ) ( Sayman Üye ) ( Üye ) ( Üye) ( Üye)

ESK ŞEH R ŞUBE YÖNET M KURULU ÜYELER Erman GÖLET Bülent ERKUL Berrin Ç FTÇ Ömer ARIÖZ S.Selim ŞENGEL Mert KAYA Murat ÖZARSLAN (Başkan) (Sekreter Üye) (Sayman Üye) (Üye) (Üye) (Üye) (Üye)

SUNUŞ Yaklaşık otuz yıl önce mezun olan nşaat Mühendisleri; Yapıları hem tasarlar, hem de inşa ederlerdi. Ancak dünyadaki ekonomik gelişmeler, teknolojik ilerlemeler ve insanların talepleri değişimi zorunlu kıldı. Pek çok kişinin uzun zamanda bitirilen inşaatlara tahammülü yok artık. Yapım işleri başlamadan önce projenin ne kadar parayla biteceğini bilmek gerekli hale geldi. Yapım sürecindeki paranın ve sürenin yönetimi teknik bilgi ile yarışır hale gelince uzmanlaşma kaçınılmaz oldu. Bizler, uzmanlık alanlarının gerekliliğine yürekten inanıyoruz. Ancak nşaat Mühendisliği kavramını da bir bütün olarak algılıyoruz. Bu bağlamda başarılı bir tasarımcı olmak için yapım koşullarının çok yakından bilinmesi; iyi bir Yapı şletmecisi olabilmek için de tasarımın ana unsurlarının hiçbir zaman unutulmaması gerektiğini düşünüyoruz. Daha önceki dönemlerde sadece yapı, hidrolik ve ulaştırma alanında yapılan master ve doktora çalışmaları günümüzde çok çeşitlendi. nşaat Mühendisleri Odası da gelişmelere paralel olarak pek çok yetkinlik alanı tanımladı. Bunlardan birisi de Yapım Yönetimi yetkinlik alanıdır. Şubemiz de bu noktadan hareketle Yapı şletmesi ve Yapım Yönetimi kongresinin 5.sini düzenleme görevini üstlenmiştir. Düzenleme Kurulu olarak temel amaçlarımızdan biri, akademisyenler kadar konunun uzmanı olan uygulamacıların da kongreye katılımlarını sağlamak idi. Ancak bu konuda istediğimizi tam olarak elde edemedik. Uygulamada çalışan meslektaşlarımızın ne yazık ki bilgiyi derleme, yazma ve paylaşma alışkanlıkları yok. Bunun bir kültür sorunu olduğunu ve en kısa zamanda da aşılması gerektiğini düşünüyoruz. Çünkü şantiyenin tozunu yutarak, çilesini çekerek elde edilmiş pek çok deneyim en az akademik çalışmalar kadar önemli ve değerlidir, ayrıca ilgililerce de mutlaka paylaşılmalıdır. Bilim Kurulumuz gönderilen 51 bildiriyi inceleyerek değerlendirmiş; konu, amaç ve kapsam bakımından uygun bulunan bildiriler kongre kitabında toplanmıştır. Kongre’yi düzenleyen MO Eskişehir Şubesi Yönetimi’ne, bildiri sahiplerine, bildirileri değerlendiren Bilim Kurulu üyelerine, katılımcılara, Kongre süresince değerli görüş ve eleştirileriyle katkı sağlayan herkese teşekkür eder, Kongre’nin başarılı geçmesini ve amacına ulaşmasını diler saygılar sunarız.

Kongre Düzenleme Kurulu adına Fercan YAVUZ

B L M VE DANIŞMA KURULU Prof.Dr. Doğan SORGUÇ Prof.Dr. Orhan Yüksel Prof.Dr. lker ÖZDEM R Prof.Dr. David ARDITI Prof.Dr. Talat B RGÖNÜL Prof.Dr. Ekrem MAN SALI Prof.Dr. Emin ÖCAL Prof.Dr. Recep KANIT Prof.Dr. Haluk ÇEÇEN Prof.Dr. Hakkı ÖNEL Prof.Dr. Alaattin KANOĞLU Prof.Dr. Heyecan G R TL Prof.Dr. Nurten ERDOĞAN Doç.Dr. Ahmet Murat ÇIRACI Doç.Dr. rem D KMEN TOKER Doç.Dr. Murat GÜNDÜZ Doç.Dr. Aynur KAZAZ Doç.Dr. Gökhan ARSLAN Doç.Dr. Emel LAPTALI ORAL Doç.Dr. Ahmet ÖZTAŞ Yrd.Doç.Dr. Uğur MÜNGEN Yrd.Doç.Dr. Osman AYTEK N Dr. Murat KURUOĞLU Dr. Hüseyin GENCER Dr. Ümit IŞIKDAĞ

DÜZENLEME KURULU Fercan YAVUZ lker ÖZDEM R Osman AYTEK N H.Selim ŞENGEL Hakan KUŞAN Erman GÖLET Bülent ERKUL Berrin Ç FTÇ

SUNUŞ Son yıllarda inşaat sektöründeki gelişim ve değişimlere paralel olarak “Yapım Yönetimi ve Yapı şletmesi” alanında da gelişmeler olmaktadır. Bilimsel ve teknolojik alanlardaki ilerlemelerin ve yeni bilgilerin meslektaşlarımıza ulaştırılması ve gelişmelerinin sağlanması da kaçınılmaz bir gereksinim ve örgütümüzün temel görevidir. Bilgilerin güncelleştirilmesi, gelişmelere daha çabuk ve kolay ulaşma olanaklarının sağlanması ve meslek grubumuza dahil projeci ve uygulayıcıların kendilerini yenilemeleri de gerekmektedir. nşaat Mühendisleri Odası Eskişehir Şubesi, 1996 yılından bugüne kadar çeşitli aralıklarla yapılan ve 4 kongreden oluşan zincirin yeni bir halkası olarak düzenleyeceği “5. YAPI ŞLETMES /YAPIM YÖNET M KONGRES ” ile bu alandaki eksikliği kapatmayı hedeflemektedir. lki 1996, ikincisi 2000, üçüncüsü 2005 yılında gerçekleşen kongreler, Yapı şletmesi Kongresi adı altında, dördüncüsü de 2007’de nşaat Yönetimi Kongresi adıyla gerçekleştirilmiştir. Bu kez ise MO Yönetim Kurulunca Yapı şletmesi ve Yapım Yönetimi Kongresi adı altında yapılması uygun görülmüştür. Kongrenin temel amacı, inşaat mühendisliği alanında öne çıkan yapım yönetimi konusundaki eğitim, mesleki sorunlar, önemli uygulamalar, teknolojik gelişmeler ve inşaat sektörünün ulusal ve uluslar arası sorunlarının ele alınmasıdır. Konuyla ilgili akademisyen, uzman, bürokratların özgün çalışma ve birikimlerinin paylaşılması; özellikle de uygulamacıların başarılı yönetilmiş projelerinin sergilenmesi, ayrıca başarısızlık ve sorunlarının tartışılarak çözüm önerilerinin geliştirilmesi de amaçlanmıştır. Şubemizce düzenlenen kongreye bildiri sunanlara, bilim ve danışma kurulu ile düzenleme kuruluna ve kongre sürecine katkı sağlayan herkese teşekkür ederim.

Erman GÖLET TMMOB nşaat Mühendisleri Odası Eskişehir Şube Başkanı

şlet-Devret) Modeli Sözleşmeler le 4735 Sayılı Yasada Belirtilen Yapım şleri Sözleşmelerinin Karşılaştırılması Muhammed Koçer – Osman Aytekin – Hakan Kuşan – lker Özdemir Kamu hale Mevzuatında Yapılan Değişikliklerin Mühendisler Açısından Tarihsel Süreçte Değerlendirilmesi Hüseyin Gencer Sürdürülebilirlik Kavramının Yapım Proje Yönetimi Açısından Değerlendirilmesi Selin Gündeş – Sema Ergönül – Nur Atakul Mühendislik ve Tasarım Hizmeti Sunan Firmalarda Bilgi Teknolojilerinin Kullanımı Gül Polat – Atilla Damcı Kamu halelerinin Değerlendirilmesinde Bulanık Mantık Yaklaşımı ve Uygulaması Sayfa No 13 Bildiri 2 23 Bildiri 3 31 Bildiri 4 53 Bildiri 5 61 Bildiri 6 71 Bildiri 7 83 Bildiri 8 95 Bildiri 9 107 Bildiri 10 117 .-Ing. Dr.Ç NDEK LER Sıra No Bildiri 1 nşaat Projelerinde Süresel Planlamayı Etkileyen Faktörler ve Etki Derecelerinin Türkiye Koşullarında Belirlenmesi Murat Kuruoğlu – Merve Sevim – Hilal Şaşmaz – Volkan Eczan – Ümit Işıkdağ Günümüz Şantiye Koşullarının Literatür ile Kıyaslanması ve Mevcut Durumun Değerlendirilmesi Murat Kuruoğlu – Merve Sevim – Volkan Eczan Yapı şletmesi ve Yapım Yönetimi Kapsamında Eskişehir TED Koleji Örneğinin rdelenmesi Zeynep Arda – Zuhal Özçetin – Mehmet Eminel Teknik Üniversite Konseptinde Gelişmeler Karşısında nşaat Yönetiminde Olanaklar ve Sınır Koşulları Prof.Binyılda Yaşayan Osmanlı Köyü – Cumalıkızık Projesi Nilüfer Taş – Murat Taş nşaat Sektöründe Y D (Yap. V. Doğan Sorguç Yönetimsel şbirliği: 3.

Emin Öcal – Berna Şekerci nşaat Yönetiminde Veri Madenciliği Uygulamaları Eda Noyan nşaat Firmalarında Bilgi Yönetimi Stratejisi Erkan Karaman – Serdar Kale Beton Prefabrikasyon Sektöründe Pazar Yönlülüğü Tülay Çivici – Erkan Karaman – Serdar Kale Üst Yapı nşaat Projelerinde. Emin Öcal – . Öngörülemeyen Maliyetlerin 129 139 151 Bildiri 14 161 171 Bildiri 15 Bildiri 16 177 Bildiri 17 191 Bildiri 18 203 Bildiri 19 213 225 231 241 Bildiri 20 Bildiri 21 Bildiri 22 Bildiri 23 .Burak Öz – Ekrem Manisalı Bildiri 11 Bildiri 12 Bildiri 13 Türkiye’de nşaat Sektöründe ş Sağlığı ve Güvenliği Ayşegül Ercan ş Kazalarında Cezai Sorumluluk ve Yaptırımlar Uğur Müngen – G. Halil Gerek Eşzamanlı Mühendislik Kavramının Türk nşaat Sektöründe Uygulanabilirlik Düzeyinin rdelenmesi M. Hüseyin Ertaş – Ahmet Öztaş – Mehmet Tekinkuş nşaat Sektöründe Benchmarking Yönetim Tekniğinin Uygulanmasına Yönelik Bir Model Önerisi M. Emre Gürcanlı 4734 Sayılı Kamu hale Kanunu’nun Yapım şleri haleleri Uygulamalarında Karşılaşılan hale Uyuşmazlıkları ve Çözüm Önerileri Gökhan Çiçek – Serkan Kıvrak – Gökhan Arslan htiyaç Programı Hazırlama Sürecinin Proje Yönetimi Bağlamında rdelenmesine Yönelik Bir Uygulama: l Özel dare Binaları Gülden Gümüşburun Ayalp – Erkin Erten Yapı şletmesine Emeği Geçenler Özge Akboğa – Orhan Yüksel Yapı şletmesi Eğitiminde Yurtdışı Eğitim Programlarının ncelenmesi Selim Baradan – Özge Akboğa – Gülben Çalış – Orhan Yüksel Staj ve Bitirme Projelerinin nşaat Mühendisliğinin Yapım Yönetimi Eğitimindeki Katkısının ncelenmesi: Gaziantep Üniversitesi Mezunu nşaat Mühendisleri Üzerine Bir Uygulama M.

Ümit Dikmen nşaat Projelerinde Örgüt çi Çatışmanın Nedenleri ve Boyutlarının Belirlenmesi Esin Ergen – Mehmet lker Genç – Ülkü Uzunçarşılı Korelasyonlu Aktivite Şebekesi Risk Analizi Modeli Ve Bir nşaat Projesi Üzerinde Örnek Uygulaması Önder Ökmen – Ahmet Öztaş nşaat Yatırım Projeleri çin Arazi Yer Seçiminde AHP (Analytıc Hierarchy Process) Uygulaması Ömür Tezcan – Osman Aytekin – Hakan Kuşan – lker Özdemir Başbakanlık Toplu Konut daresi (TOK ) Tarafından Yaptırılan Toplu Konutların nşaat Kalitelerinin Değerlendirilmesine Yönelik Bir Alan Çalışması Latif Onur Uğur – lknur Bekem Yüklenici nşaat şletmelerinde Markalaşma Süreci Gül Polat – Ümit Dönmez 261 Bildiri 25 271 Bildiri 26 281 Bildiri 27 291 Bildiri 28 299 Bildiri 29 309 Bildiri 30 317 Bildiri 31 329 Bildiri 32 339 Bildiri 33 347 365 Bildiri 34 . Ümit Dikmen Yapım Firmaları’nda Entelektüel Sermaye Değerinin Finansal Verilerle Hesaplanması Tuğçe Ercan – Almula Köksal Yüklenici Firmaların Uyguladıkları Teklif Stratejilerinin ve Firma Özniteliklerinin Bu Sürece Etkilerinin ncelenmesi Hilmi Coşkun – Nesrin Katırcı Tünel Kalıp Maliyetleri le Geleneksel Kalıp Maliyetlerinin Karşılaştırılması Aynur Kazaz – Betül Soyçopur nşaat Sektöründe Genel Gider Kavramı ve Yapı Maliyetine Yansıtılma Düzeyi M. Ümit Dikmen 253 Bildiri 24 Yapay Sinir Ağları Yöntemi le Kalıp şlerinde Bir Adam-Saat Tahmini Modeli Murat Sönmez – S. Emin Öcal – Feyzullah Kadırhan 2007 Türk Deprem Yönetmeliği Zemin Kriterlerinin Sanayi Yapılarının nşaat Maliyetine Etkileri Senem Özek – S.Belirlenmesine Yönelik Bir Karar Destek Modeli Ömer Bisen – S.

Ümit Dikmen 377 Bildiri 36 387 Bildiri 37 399 . Murat Günaydın Yalın Üretim lkelerinin nşaat Endüstrisinde Uygulanabilirliği Selin Gündeş – Sema Ergönül Türk nşaat Sektöründe ERP Uygulamalarında Karşılaşılan Riskler Burç Yıldız – S.Zeynep Doğan – H.Bildiri 35 nşaat Ruhsatı Alımında Gecikme Sebeplerinin ve Sürelerinin Analizi Aysu Demirciefe – S.

.

stanbul Tel ve Faks: 0 212 285 36 55 Hilal Şaşmaz nş. Projenin yapısından ve çevresinden kaynaklanan ve süresel planlamaya etki eden birçok faktör bulunmaktadır. 1989).tr Volkan Ezcan Ümit Işıkdağ E-posta: egetera@superonline. aktiviteler bütünüdür. projelerin ana hedeflerinden biridir ve diğer hedefleri doğrudan etkiler. Yapı şletmesi Anabilim Dalı. stanbul Tel ve Faks: 0 212 285 36 55 E-posta: mrvsvm@yahoo. dolaylı olarak da kalite hedeflerinin tutturulmasını güçleştirir. konu süresel planlama şeklinde genişletilmiş ve faktör sayısı günümüz koşulları ve yeni kapsam doğrultusunda arttırılmıştır (Türesoy. Yapı şletmesi Anabilim Dalı. Yapılan çalışmadan elde edilen veriler ışığında oluşturulmuş değerlendirme tablolarındaki.nşaat Projelerinde Süresel Planlamayı Etkileyen Faktörler ve Etki Derecelerinin Türkiye Koşullarında Belirlenmesi Murat Kuruoğlu Ögr. TÜ nşaat Fakültesi. faktörlerin önem sıraları ve bunların gruplara göre değişimi ve baz alınan 13 . kapsamı. Maslak. Proje için belirlenen süreden sapılması. ilk planda hedeflenen maliyeti. Maslak. Gör. Buradaki etki derecesi faktörlerin birbirlerine göre önem sırasını ifade etmektedir.. belirli bir başlangıç ve bitiş noktası olan.edu. Müh. Projenin gerektirdiği koşullarda ve istenen niteliklerde yapılabilmesini sağlamak için proje yönetimi sisteminin uygulanması önemlidir. Başlangıçta belirlenen hedeflerden sapma oluşmadan ya da olabilecek en az sapmayla projenin tamamlanabilmesi için planlamaya özelliklede süresel planlamaya önem verilmesi kaçınılmaz bir ihtiyaçtır.. stanbul Tel ve Faks: 0 212 285 36 55 E-posta: eczan@itu. Bu çalışmada.edu.. Maslak. Müh. Yapı şletmesi Anabilim Dalı.com Öz Proje. Çalışma yapılırken Mimar Mürvet Türesoy’un hazırladığı “Yapı Üretiminde Süre Tahmini ve Yapım Süresini Etkileyen Faktörler” konulu yüksek lisans tezindeki anket çalışması temel alınarak. Yapı şletmesi Anabilim Dalı. “inşaat projelerinde süresel planlamayı etkileyen faktörler ve bunların etki derecelerinin Türkiye Koşulları’nda belirlenmesi” amaçlanmıştır.com Merve Sevim nş. Süre.tr nş. Müh.Dr. bütçesi ve ortaya konuluş süresi açıkça tanımlanmış ve bir defaya mahsus gerçekleştirilen. stanbul Tel ve Faks : 0 212 285 36 55 E-posta: kuruoglu@itu. Maslak.

nşaat sektörünün lokomotif sektör olması. Organize çabadan kasıt ise Proje Yönetimi olmaktadır. nşaat projeleri. süresel planlama. bazı önerilere yer verilmiştir. Süresel planlama projenin bir parçası olduğundan birçok dış ve iç faktörün etkisi altında kalacaktır. iş programının ilerleyen safhalarda yeniden değerlendirilmesi gereksinimi muhtemel görülmemiş. emek odaklı ve kıt kaynaklar ile gerçekleştirilme mecburiyetinin olması ekonomiyi en önde etkileyen sektör olmasını sağlamıştır. 1999). Dünya genelinde yapılmış bir inceleme sonucunda inşaat projelerinin büyük bir çoğunlukla iş programı hedeflerini gerçekleştirme başarısına ulaşılamadığı görülmüştür. nşaat projelerinin tek ve tekrarlanamaz nitelikte olması. projenin başlangıcında. Süre-Kalite-Maliyet 3’lüsü olarak bilinen bu denge taşları projenin sonuna kadar proje başlamadan belirlenen denge içerisinde götürülmelidir ki bu da projenin başarısını ortaya koymaktadır. Bunca değişken içerisinde projeyi hedefe ulaştırmak ancak organize bir çabanın ürünüdür. ancak. birçok fonksiyonu olan bir yönetim ve kontrol süreci doğrultusunda sürdürülen ve koordinasyon ihtiyacının üst düzeyde olduğu projelerdir. zaman zaman 14 . dış etkilere çok açıktırlar. bu ülkelerin kalkınma projeleri olarak inşaat projelerini seçmelerine sebep olmaktadır. Planlamanın diğer aşamalarına oranla belirsizliklerden etkilenme ve değişiklik ihtiyacı süresel planlamada çok daha fazladır.çalışmanın sonuçlarıyla. ekonomik kalkınmalarını gerçekleştirmek adına pek çok girişimlerde bulunurlar. projenin hedefe başarılı bir şekilde ulaşmasında esas rol oynamaktadır. ortaya çıkan ürünün yapısı itibariyle çok çeşitli uzmanlık alanlarının ortak çalışmasını gerektiren ve dolayısıyla bünyesinde bu alanlardan çok sayıda uzman barındıran. nşaat projeleri. süresel sapmayı etkileyen faktörler Giriş Gelişim süreci içerisinde olan ülkeler. Ayrıca bu projeler dış çevreyle birebir bağlantılı oluşları nedeniyle. Proje yönetiminin en önemli alt fonksiyonlarından biri olan Planlamanın temeli olan süresel planlama. mal sahibi tarafından talep edilen süre sınırlamaları ile birleşen yüksek belirsizlik ve risk faktörlerinin oluşturduğu şartlar sonucunda ortaya çıkan karmaşık ve dinamik bir çevrede başlamaktadırlar (Mulholland and Christian . verim. Anahtar Kelimeler: nşaat proje yönetimi. Bu sebeple yapı sektöründeki projelerde. Süresel planlamanın temel aracı olan iş programı da bu durumun somut sonuçlarının açıkça görülmesini sağlamaktadır. proje yönetim süreci içerisinde belirsizliğin ve bununla beraber riskin da maksimum düzeyde olduğu bir ortamda gerçekleşmektedirler. Bu projelerin birçoğunda. sapma analizi. uygulama aşamasında beklenenden farklı gerçekleştiği ve yeniden planlama gereksinimi ortaya çıkardığı bilinir. planlama sürecinde ön görülen birçok konunun. mal sahibi tarafından talep edilen süre sınırlamaları ile birleşen yüksek belirsizlik ve risk faktörlerinin oluşturduğu şartlar sonucunda ortaya çıkan karmaşık ve dinamik bir çevrede başlamaktadırlar. nşaat projeleri. yapılan yeni çalışmanın sonuçları arasında ortaya çıkmış dikkat çeken farklılıklara değinilmiş. Birçok değişkene bağlı olarak bir dinamizm içerisinde yer alan inşaat projeleri. bu konularda yorumlar getirilerek. temel olarak 3 denge taşı üzerinde durmaktadır.

“ nşaat ş Programlarında Risk Belirleme” konu çalışmaları başlamaktadırlar (Mulholland and Christian . Her etki grubu ve her faktör anketin uygulandığı kişiler tarafından skorlanmış ve sonuçlar da oranlanarak bir önem derecesi bulunmaya çalışılmıştır.deneyimli inşaat proje yöneticilerinin ve süresel planlama görevlilerinin bile ummayacakları. Yapılan bu çalışmada daha önce de belirtildiği gibi öncelikli hedef. süresel planlamayı etkileyen faktörleri ortaya çıkarmaktır. bundan sonra yapılması planlanan projelerde ve akademik çalışmalarda yol gösterici olmaktır. Çalışma esnasında süresel planlamayı etkileyen faktörler. Bu 4 ana başlıkta toplanarak grupsal bir değerlendirme yapılması amaçlanmıştır. Bu amacın yanı sıra bu faktörlerin değerlendirilmesi aşamasında bugüne dek yapılan çalışmaların yanında süresel planlama konusunda sektörel çalışanların fikirleri de dikkate alınarak çalışmanın gerçekleri yansıtması amaçlanmıştır. Çalışmanın Yöntemi Bu çalışma esnasında verilerin toplanması. Mulholland ve Christian’ın Journal of Construction and Engineering adlı dergide. Mürvet Türesoy tarafından hazırlanmış olan “ Yapı Üretiminde Süre Tahmini ve Yapım Süresini Etkileyen Faktörler” konulu tezden yola çıkılarak. Çalışmanın tümünde önem derecelerinin bulunmasındaki amaç. proje yönetiminde süresel planlamanın önemi ve süresel planlamayı etkileyen faktörleri etki derecelerine göre sınıflandırmak ve ortaya çıkarmaktır. lk olarak verilerin toplanmasında anket metodu seçilmiş ve bu anketlerde yer alacak faktörler belirlenirken Türesoy’un “Yapı Üretiminde Süre Tahmini ve Yapım Süresini Etkileyen Faktörler” konulu tezinin içindeki anket çalışması temel alınmıştır. sınıflandırılması. özetlenmesi ve yorumu aşamalarında çeşitli yöntemler kullanılmıştır. beklenmedik olaylar yüzünden iş programı hedefleri tutturulamamıştır. sunumu. “ nşaat projelerinde süresel planlamayı etkileyen faktörler ve etki derecelerinin Türkiye koşullarında belirlenmesi” isimli bir tez çalışması yapılarak 1989 yılından 2005 yılına kadar olan süredeki değişimlerin üzerine çalışılmıştır. Bu anketin yanında. proje yönetiminin temel taşlarından biri olan süresel planlamada bugüne dek yapılmış çalışmaların ve inşaat sektöründe yönetim ve planlama kademelerinde görevli kişilerin değerlendirmelerinin derlenerek. • Kaynak kullanımı ile ilgili faktörler • Yönetimle ilgili faktörler ve • Kontrol edilemeyen faktörlerdir. • Proje ile ilgili faktörler. 1989 yılında Mim. Çalışmanın Amacı Bu çalışmada öncelikli olarak hedef. 1999). Saram ve Ahmed’in Journal of Management in Engineering adlı dergide 2001 yılında yayınlanan “ nşaat Yapım 15 .

alabileceği maksimum puana bölümüyle elde edilmesi sayesinde ulaşılan faktörün kendi içindeki yüzde önem derecesidir. Burada: 1: Çok az. 3: Orta. Mürvet Türsoy’un araştırması kapsamındaki anketin yapım sürelerini etkileyen faktörlerle ilgili sorular kısmı. her faktörün aldığı toplam skor. 1: Çok az etkiler. Elde edilen veriler analiz edilirken her faktörün aldığı skorlar planlamacıların bakış açısından. anketin bütün katılımcılarının bakış açısından değerlendirilerek. inşaat mühendisi ve mimara uygulanmıştır. bu iki grup için faktörlerin önem sıraları karşılaştırılmış. 2: Az. farklı bakış açılarından bulunarak. 4: Çok etkiler. soru olan “görev tanımınız” sorusuna verilen cevaplar doğrultusunda tespit edilen. kinci kısımda bulunan 56 faktör 4 ana başlık altında toplanmıştır. 1998). 5: Çok fazla etkileri ifade etmektedir. Bu anket yirmi dört adet yüklenici inşaat kuruluşunda uygulanmıştır. Kaming ve O. o faktöre verilen toplam puanın. 3. Bu kısımda inşaat projelerinde planlama ve yönetim kademelerinde görev alan. Anket çalışması çeşitli inşaat firmalarında ve kamu sektöründe yönetim ve planlama kademelerinde görevli toplam 55. 16 . Bu cetvelde. otuz üç adet faktörden meydana gelmiştir. Önem derecesi. her faktörün aldığı ortalama skor. Değerlendirme yapılırken. “Proje Yöneticisi Profil Anketi” şeklinde adlandırılmıştır. teknik ofis ve yönetim görevlilerinin bakış açılarından ayrı ayrı değerlendirilmiş ve sonuçta elde edilen önem sıraları da kendi içlerinde karşılaştırılmıştır. anketin uygulandığı kişiler tarafından verilen cevaplar toplanmış ve her biri için bir önem derecesi bulunmuştur. anketin uygulandığı kişilerin profili ile ilgili bilgiler araştırılmaktadır. inşaat süresini etkileyen faktörleri inceleyen çeşitli araştırmacıların araştırmalarının sonuçları doğrultusunda. Yapım süresini etkilediği düşünülen faktörler 0’dan 6’ya kadar sayıların yer aldığı bir puanlama cetveli yardımıyla değerlendirilmiştir.Koordinasyon Aktiviteleri: Neler Önemlidir ve Zamanı Neler Tüketir?” konulu çalışmaları (Saram and Ahmed. 3: Etkiler. 1995 yılında Peter F. Anketin kinci kısmında araştırılan faktörlere yer verilmiştir. Didem Karslı’nın tez çalışmasında yer verdiği. saha uygulamacıları. 5: Çok fazla etkileri ifade etmektedir. 2: Orta derecede etkiler. Her faktör için. 4: Çok. Didem Karslı’nın TÜ Fen Bilimleri Enstitüsü bünyesinde 1998 yılında hazırladığı “ nşaat Süresini Etkileyen Faktörler ve nşaat Süresi Tahmin Modelleri” konulu tez çalışması kapsamında. Ayrıca. Bu kısımda ordinal ölçeklendirme kullanılarak değerlendirilmeye çalışılmış. Bu değer. alabileceği toplam skora oranlanarak bir yüzde önem derecesi bulunmuştur. ki kısımdan oluşan anketin birinci kısım. her faktör 1’den 5’e kadar derecelendirilmiştir. 0: Hiç etkilemez. Paul Olomolaiye’nin yaptığı ve “Endonezya’da nşaat Sürelerini ve nşaat Maliyetlerini Etkileyen Faktörler” adıyla Construction Management and Economics adlı dergide 1997’de yayınlanmış çalışmada yer verdiği sonuçlardan faydalanılmıştır (Karslı. bir önem derecesi belirlenmiştir. katılımcıların tümünün yanıtları doğrultusunda elde edilmiş bir değerdir. 2001). temel alınan otuz üç faktöre yenileri eklenmiştir. 1994 yılında Raymond Nkado’nun yaptığı ve “Etkileyen Faktörler: Yüklenicinin Bakış Açısından” adıyla Construction Management and Economics adlı dergide 1995’te yayınlanmış araştırmada.

teorik bilgilerini ön planda tutarak değerlendirme yaptıklarını düşündürmektedir. Anket çalışmasının uygulandığı kişiler. Yönetim Grubu ve Planlamacılar olarak gruplandırılmış ve bu 56 faktörün bu 4 farklı kademedeki görevli kişilerce farklı bakış açıları ile değerlendirilerek önem sıraları karşılaştırılmıştır. yüzde elli yediye yüzde yirmi dokuz şeklindedir. Tablolarda koyu renkle taranmış satırlar Mürvet Türesoy’un anketindeki faktörleri. 2 7 2 6 3 15 2 17 1 5 2 9 Katılımcı (önem d. kırk birinin fazladır. kaynak ve maliyet düzenlemesinin ne düzeyde yaptığı. Verilerin analizi esnasında katılımcılar Teknik Ofis. Benzer şekilde saha uygulamacılarının da yüzde elli sekizinin toplam mesleki deneyimi beş yıldan az. Bu tablolar yardımıyla bütün grupların değerlendirmesi karşılaştırılmıştır. 1 2 3 4 11 2 4 13 Yönetim Mürvet T.Araştırma Sonuçları Ve Bulgular Bu araştırmanın hedef kütlesi inşaat sektöründe yönetim ve planlama kademelerinde görevli kişilerdir. hangi sıklıkla güncellendiği ve çalışmakta olduğu firma arşivlerinin kaç yıllık olduğuna dair sorular sorulmuş ve kişilerin verdikleri cevaplar doğrultusunda çeşitli özellikler altında gruplandırılarak sonuçlar farklı bakış açılarından değerlendirilmeye çalışılmıştır. Bu 3 grup ile baz alınan Mürvet Türesoy’un anketinin sonuçları. henüz uygulamada yeterli deneyim sahibi olmadıklarını ve sahadan gelen verilere nazaran. Teknik ofis görevlilerinde de bu oran. Saha Uygulamacısı. projelerde hedeflenen süreyi tutturma oranının yaklaşık kaç olduğu. anketin bütün katılımcılarının bakış açısından değerlendirilerek. Ancak yöneticilerde bu durum tersine dönmüş ve toplam mesleki deneyimi beş yıldan fazla olanlar bu grupta yüzde elliye ulaşırken. Kişiler meslek alanları. açık renkli satırlar ise. çalıştıkları proje sayısı. genişletilmiş konu için eklenmiş yeni faktörleri göstermektedir. Bu tablolarda dikkati çeken ilk ayrıntı. lk bölümde Proje yöneticisi profil anketi adı altında bir anket uygulanmış ve bu kısımda anketin uygulandığı kişilerin görev tanımları ve kişiler ile ilgili bilgiler araştırılmıştır. Faktörlerin Bütün Gruplarca Yapılan Sıralamalarının Karşılaştırılması Süresel Planlamaya Etkiyen Faktörler Malzemenin zamanında teslimi şgücü verimliliği Etkin bir iş programının kullanımı Proje-Yapım koordinasyonu Teknik Of.) 2 3 1 9 17 . Elde edilen veriler analiz edilirken her faktörün aldığı skorlar planlamacıların bakış açısından. az olanlar yüzde otuzda kalmıştır. yirmi altısının fazladır. her grubun ilk sıraya kendi iş tanımını daha fazla ilgilendiren faktörlerden birini koymuş olmalarıdır. Planlama. Tablo 1. Çalışmaya katılan planlamacı grubuna dahil kişilerin yüzde kırkının mesleki deneyimlerinin toplamı beş yıldan az. bu iki grup için faktörlerin önem sıraları karşılaştırılmıştır. çeşitli inşaat firmalarında ve kamu sektöründe yönetim ve planlama kademelerinde görevli toplam 55 inşaat mühendisi ve mimara uygulanmıştır. planlamacıların sıralaması ve katılımcıların tamamının verdiği skorlara dayanılarak elde edilen önem derecesi sıralaması tabloda toplu olarak gösterilmiştir. Bu da bu gruba dahil olanların teorisyen konumuna bir hayli yakın olduğunu. Saha Uyg. eğitim durumları.

Planlama koordinasyonu Etkili denetim ve kontrol Yer teslimindeki gecikmeler Ekipmanların rasyonel kullanımı Projelendirmede tecrübeli elemanların yer alması Uygun şantiye koşullarının sağlanması Yapım hataları Hava koşulları Tasarım danışmanlık hizmetlerinin yeterliliği Mühendislik verimliliği Uygun ekipman seçimi Enformasyon teknolojisinin etkin kullanımı Uygulanan teknolojiyi kullanma tecrübesi Ekipman arızası Bürokrasi fazlalığı 12 13 14 14 15 16 16 17 18 19 10 19 7 3 7 13 16 21 14 2 5 14 13 7 6 16 16 8 6 8 10 5 9 19 8 19 16 17 12 10 11 17 20 4 13 27 18 8 14 19 21 30 20 12 12 21 11 18 26 7 8 9 9 10 11 12 9 15 15 18 2 4 1 1 13 6 16 3 12 11 1 6 3 7 10 13 3 15 7 18 6 14 15 5 19 18 25 4 10 7 7 17 4 6 17 5 6 4 24 6 7 16 17 5 11 6 24 19 20 20 21 22 23 24 12 7 5 22 3 3 12 11 3 9 15 3 6 15 11 20 8 25 17 13 14 26 12 23 15 19 36 11 16 28 4 17 24 25 26 27 6 8 13 10 7 13 12 11 23 22 21 22 22 29 18 .Tablo 1. şartname ve teknik detayların. Faktörlerin Bütün Gruplarca Yapılan Sıralamalarının Karşılaştırılması (Devamı) şgücü temini Projede yapılan değişiklikler Planlama yapılırken dikkate alınması gereken stratejik aktiviteler ve potansiyel gecikmeler Yönetim personelinin sayısının yeterliliği ve deneyimi Alt yüklenicilerin seçimi Proje tipi ve özellikleri Efektif organizasyon yapısı Firma bazlı finansal problemler Projede kullanılan teknoloji şin sürekliliğinin sağlanması lave çizim. uygulama için zamanında elde edilmesi şin çapındaki artış Alt yükleniciler arasındaki koordinasyonun sağlanması ş gücünün motivasyonu Doğal afetler Projenin inşa edilebilirliği Proje.

“şantiyenin uzaklığı”. “işgücü verimliliği”. kültürel. “yapı endüstrisine yönelik uygulamaya konulan vergi ve teşvikler”. sosyal faktörler Hırsızlık 42 24 18 22 35 46 41 24 21 38 48 35 20 17 32 41 34 11 13 28 32 28 28 29 30 15 16 23 26 13 15 15 9 21 14 9 25 24 28 27 25 33 34 38 43 31 31 32 25 10 25 15 16 21 18 10 27 24 33 42 31 45 33 20 20 32 40 36 37 38 39 40 41 10 28 27 16 13 23 16 19 17 15 13 22 22 24 26 29 31 34 33 30 37 35 50 47 39 37 49 43 12 18 36 44 44 45 29 28 24 23 39 40 51 52 Bütün gruplar incelendiğinde süresel planlamaya etkimede “etkin bir iş programının kullanımı”. “yönetim personelinin sayısının yeterliliği ve deneyimi” ve “firma bazlı finansal problemler” faktörlerinin ilk sıralarda yer aldıkları ve en önemli faktörler olarak kabul edildikleri görülmüştür. Faktörlerin Bütün Gruplarca Yapılan Sıralamalarının Karşılaştırılması (Devamı) şe adaptasyon ve öğrenme isteği Malzeme seçimi Ulusal bazlı finansal problemler Yapım danışmanlık hizmetlerinin yeterliliği Proje tarafları arasındaki hak talebi sorunları (itilaflar) Şantiye zemini ve topografyası Dış otoritelerle iletişimin sürekli kılınması Aktivitelerinin önem derecelerindeki değişiklikler Oluşabilecek aksaklıklara yönelik acil durum. kriz yönetimi.Tablo 1. “mevzuat değişiklikleri”. risk yönetimi planlarının önceden oluşturulmuş olması Kayıt ve dokümantasyon yönetimi (Arşiv çalışması) Sözleşme türünün proje tipine uygunluğu thal malzeme kullanımı Malzeme depolama imkanı Proje prosedürleri Kalite kontrol Şantiyenin uzaklığı Yapı endüstrisine yönelik uygulamaya konulan vergi ve teşvikler Mevzuat değişiklikleri ve yasal düzenlemeler Proje süresince uygulanacak iş güvenliği programının hazırlanması Uygulamanın yapılacağı yerdeki dini. “uygulamanın yapılacağı yerdeki 19 . Yine aynı şekilde bütün gruplarca. “proje süresince uygulanacak iş güvenliği programının hazırlanması”. “malzemenin zamanında teslimi”.

gruplara göre birbirinden bir hayli farklı oluşunun. çeşitli gruplarca çok farklı önem sıralarında yer verilmiştir. bu gruplara dâhil olan kişilerin mesleki deneyim süreleri ve çalıştıkları proje sayısıyla alakalı olduğu kadar. kişilerin dâhil oldukları grupla yakından ilgili faktörleri daha önemli ve etkili kabul etmeleriyle de büyük oranda alakalı olduğu anlaşılmaktadır. çeşitli üniversitelerden benzer konularda çalışan akademik görevliler. Dolayısıyla da aynı işi yapan birçok kişi. Süresel planlamaya etki eden faktörler. anketin ilk kısmı olan profil belirleme kısmında. süresel planlama konusunda en etkisiz faktörler olarak belirlenmiştir. Sektörde birçok başka konuda olduğu gibi. departmanlar ve bireyler arasında doğru bir iletişim sağlanması gereklidir. sosyal faktörler” ve “hırsızlık” faktörleri en alt sıralarda kabul edilerek. 20 . mesleki kavramlara getirilecek ortak tanımların kullanımının yaygınlaştırılması ve benimsetilmesi noktasında. Bu standardizasyon çalışması için. görev tanımlaması konusunda da yeterli bir çalışmanın yapılmadığı. Bu durumun düzeltilebilmesi için bir standardizasyon çalışması yapılmalı. firmalar bazında uygulanan bir anket olduğu için ve bireylerin çalışma alanlarına göre bir ayrım yapılmadığı için sonuçlara bu durum yansımıştır. ortak bir ifade biçimine yani görev tanımı standardizasyonuna ulaşılamadığı anlaşılmaktadır.dini. Anket çalışmasının ikinci kısmında yapılan skorlamalar doğrultusunda elde edilen veriler ve faktörlerin önem sıralarının. Bu çalışmanın sonucunda ortaya çıkan verilerle ilgili en çok dikkati çeken konulardan biri. sektör çalışanlarına uygulanan bir anket yardımıyla irdelenmiş ve çeşitli veriler elde edilmiştir. Burada birbirinin aynı işleri yapan birçok sektör çalışanının. lisans ve yüksek lisans düzeyinde yapı işletmesi konusunda verilen dersler önemli bir rol üstlenecektir. görev tanımı sorusuna verilen yanıtların çeşitliliğidir. 1989’da Mimar Mürvet Türesoy tarafından yapılan çalışma. kişilerin unvan konusunda çok tutucu oldukları ve herkesin kendi tanımlama biçimini kullanmayı tercih ediyor oluşu da durumun standardizasyonunun güçleşmesine nedendir. Yani bütün gruplarca ortak olarak. meslek odaları mensupları. bu çalışmanın sonucunda elde edilen tanımlamaların kabul görmesi ve kullanılmaya başlanması için de. Objektifliği engelleyen bu bakış açısını ortadan kaldırabilmek için. görevlerini birbirinden farklı ifadelerle tanımladığı görülmüştür. kültürel. en önemliler ve en önemsizler olarak kabul edilen faktörler dışındaki faktörler. birçok farklı unvanla anılmaktadır. Bu iki faktör grubu dışında kalan diğer faktörlere. Bunun yanında. Sonuç ve Tartışma Bu çalışma kapsamında gerçekleştirilen anket çalışması ve toplanan verilerin analizleri ışığında proje yönetiminin en önemli alt fonksiyonlarından biri olan planlamanın süresel planlama alanı incelenmiştir. sektörde çalışacak olan mühendis ve mimarların mesleki eğitimleri sırasında konuyla ilgili bilgilendirilmeleri ve yönlendirilmeleri gereklidir. sektörün önde gelen firmalarının temsilcileri ve Bayındırlık ve skân Bakanlığı’ndan temsilcilerin koordine olması ve bu oluşturulan grubun konuyu derinlemesine incelemesi sonucunda da bir görev tanımı şablonuna ulaşılması doğru olacaktır. Grubun üstünde görüş birliğine vardığı. karşılaştırmada büyük bir dağılım göstermiştir.

Çalık. Karamemiş. G. 1. .Ü. Hallows. Bir Planlama Doktrini.. Risk Assessment in Construction Schedules. 1994. Kültür V. Fen Bilimleri Enstitüsü. Ergen E. Doğan. Sosyal Bilimler Enstitüsü. G. 2001. 1998. Fen Bilimleri Enstitüsü. Şti. Şahbudak.Ü.. stanbul Üniversitesi. stanbul. Yamak.. Ö. A. 1998. and Christian. Bitirme Ödevi . stanbul. D. nşaat Fakültesi. J. AMACOM.T. ve Alabay C. stanbul. and Ahmed. Construction Coordination Activities: What Is Important and What Consumes Time. stanbul. E..Kaynaklar Bukağılı. Türen.. J. 125. 1999. stanbul. Journal of Construction Engineering and Management. October.D.. Türesoy.. Mulholland.. No. ASCE. Journal of Management in Engineering. 202-213. M. New York. Yüksek Lisans Tezi. D. 1989... stanbul..T. No.. 1998. Vol. Proje Yönetimi. Komputron Ltd.Ü.F. Proje Yönetim Teknikleri. 8-15 Saram. nşaat Süresini Etkileyen Faktörler ve nşaat Süresi Tahmin Modelleri.. Sosyal Bilimler Enstitüsü.. B.. nşaat Sektöründe Proje Yönetimi ve Proje Yöneticisinin Rolü. Karslı. N.. O. ASCE. Information Systems Project Management: How To Deliver Function and Value In Information Technology Projects. S. January/Fabruary. 1997. . 4. 17.T. Vol.. 1995.E. Polat G. 21 . Yapı Üretiminde Süre Tahmini ve Yapım Süresini Etkileyen Faktörler. stanbul Üniversitesi.E. Yüksek Lisans Tezi.K. M. Yüksek Lisans Tezi. Ünlü G. Yüksek Lisans Tezi.

.

bu incelemeler akabinde. bu çalışma içerisinde temel şantiye tekniği kavramlarının dünü ve tüm bu kavramların bugüne yansıması incelenmek istenmiştir. Şantiye kurulum ve yerleşimi ile ilgili hali hazırda bulunan bilgi ve büyüklüklerin karşılaştırmalı bir değerlendirilmesi niteliğindeki bir anket formunun farklı şantiyelerde uygulanması sonrasında ortaya çıkan veriler istatistiksel değerleme yöntemi kullanılarak tek tip parametreler haline getirilerek şantiye kurulumu. Müh. tesis yönetimi 23 . Yapı şletmesi Anabilim Dalı Maslak. içerisinde çalışan ve aynı zamanda yaşayan insanların temel ve sosyal ihtiyaçlarına cevap verebilecek. bu kuralların günümüzde ne derece uygulandığının saptanması. stanbul Tel ve Faks: 0 212 285 36 55 E-posta: mrvsvm@yahoo.. yapılan işin tipi ve büyüklüğü ile üretim alanları dışında kalan şantiye ünitelerinin boyutları arasında analitik bir sonuca varmak amaçlanmıştır. stanbul Tel ve Faks : 0 212 285 36 55 E-posta : kuruoglu@itu. imalat esnasında oluşabilecek birçok sorunu atlatabilecek.tr nş..Günümüz Şantiye Koşullarının Literatür ile Kıyaslanması ve Mevcut Durumun Değerlendirilmesi Murat Kuruoğlu Ögr. TÜ nşaat Fakültesi Yapı şletmesi Anabilim Dalı Maslak. şantiye ünitelerinin yerleşimi ve büyüklüklerinin belirlenmesi ile ilgili geçmiş yıllardan bu yana süregelmiş bir takım bilgi ve kuralların ortaya konarak bu birikimler ışığında hali hazırdaki bazı şantiyelerin ilgili konularda incelenmesi. sağlıklı ve güvenli bir şantiye kurulumu öncelikli işlerimizin en başında yer almaktadır.edu.edu. Unutulmamalıdır ki bu şekilde tasarlanmış uygun bir şantiye düzeniyle işlerin aksamasından kaynaklı gecikmelerin büyük çoğunluğunun ve ekonomik anlamda çok ağır olabilecek birtakım faturaların önüne geçilmiş olacaktır.tr Volkan Ezcan Öz nşaat projeleri hayata geçirilirken imalatın yapılacağı bölge üzerine belirli bir düzene sahip. Anahtar sözcükler : Şantiye mobilizasyonu. stanbul Tel ve Faks: 0 212 285 36 55 E-posta: eczan@itu. Temel amaç şantiyelerin kurulum ve yerleşim planlarının değerlendirilmesinde ne durumda olduğumuzu gösteren bir çalışma sunmaktır.Dr. Yapı şletmesi Anabilim Dalı Maslak. Gör.com Merve Sevim nş. Müh. Çalışma metodu olarak anket uygulaması şeklinde bir yola başvurulmuştur.

Bilindiği gibi bir yapının talebi üzerine bu talebin yapılabilirliğinin değerlendirilmesi ile başlayan yapı üretim süreci. onarımının ve/veya yıkımının tamamlanması amacıyla. araçlar ve insanların bir uyum içerisinde çalıştığı geçici süreli işletmelerdir. M.1957) Şantiye. Önceden hazırlanan projeye göre tesisleri.” (Berkman.Giriş Bir yapının hayalinin kurulması ile başlayıp bu yapının kullanıma hazır duruma getirilmesine kadar devam eden inşaat sürecinde birbirini takip eden sayısız karar aşamaları bulunur. Projelendirme aşamasının tamamlanmasının ardından ihale işlemleri yapılan yapı. Fiili üretim sürecinin fiziki boyutunu oluşturan şantiyelerin kurulum ve yerleşim planlarının başarısı. U. bir başka deyişle projenin başarısı. şartnamelere. “Şantiye tekniği bütün hayat boyunca tecrübe ve etüd ile öğrenilebilen bir konudur. Bunun için ya hiç şantiye tekniği kitabı yazmamak veya her yıl kitabı ve toplanan dökümantasyonu yeniden gözden geçirerek yenilikleri eklemek ve modası geçen şeyleri çıkarmak. 24 . aletlerin ve makinelerin koordinasyonları uyum içerisinde sağlanmalıdır..) Tek başlarına koca bir üretim sahası olan şantiyeler aynı zamanda geçici süreli üretim yerleridir. yani eseri aktüel teknik duruma adapte etmek gerekir. gerekli verilerin toplanması ve değerlendirilmesi sonucunda tasarım çalışmaları ile devam eder. A. Bir bütün olarak Şantiye yapı malzemelerinin yığılıp saklandığı yer. Şantiye Kavramı Ve Şantiye Kurulumu ngilizcesi “construction site”. kullanılan makine araç ve gereçlerin oluşturduğu geçici işletmedir. fransızcası “chantier” ve almancası “Baustell” olan şantiye kelimesi dilimize fransızcadan uyarlanma ‘şantiye’ olarak yerleşmiştir. bir inşaat alanının. yürürlükteki mevzuata uygun biçimde gerçekleştirmek için çalışan insanların. yapım aşamasındaki bina. bir inşaatın yapımını veya mevcut bir yapının tadilat. belirli bir sözleşmenin ışığında yapıma hazır duruma gelmiş olur. Ortaya çıkan eserin kurulan hayalle ne kadar örtüştüğü ve ne kadara mal olduğu. onarım ya da yıkım işini ruhsatına. Planlanmamış bir iş başlangıcının olumsuz etkileri tüm iş süresince kendini hissettirmektedir. inşaat yapımının. Bu bağlamda önemi açıkça görülen şantiye yerleşimi planlaması bu çalışmanın konusunu oluşturmaktadır. şantiye personelinin genel performansında net bir artışa imkân vererek yapılan işin kalitesine doğrudan katkı sağlar. olayların doğru değerlendirilmesi ve bu değerlendirmelere göre alınan kararların düzgün bir şekilde uygulanabilmesine bağlıdır. işin tüm altyapısı. düzenlenmesinin. Şantiyeler. Yenilikler ile çok yakından ilgilidir ve devamlı değişmektedir. birimlerin ve çalıştırılacak kişilerin sayısı doğru öngörülmeli ve çalışacak bu insanların. projesine. 2003. fabrika. şartnamesi ve ilgili mevzuatlarına uymak koşulu ile öngörülen süre içerisinde güvenlikli bir şekilde tamamlanması amacıyla makine.. kurulan tesislerin.F.( Müngen. yol ve baraj gibi tüm yapılara genel olarak verilen addır.

Çalışma toplam 19 farklı şantiyede şantiye şefi. dari Alan 3. Anket. yatakhane. Çalışanlara Ait Bilgiler. Şantiye ve şçilere ile lgili Bilgiler. Araştırmanın sonunda “50 sene öncesine göre modernleştik mi yoksa geriye mi gittik?” konulu bir değerlendirme yapabileceğimiz önerisi üzerinde durulmuştur. sekreterlerin vs.Sosyal Tesisler Üretim alanı. çizelge ve diyagramlar yardımıyla da bu verilerin değerlendirilmesi sağlanmıştır. Konu ile ilgili çeşitli kaynakların taranması sonucunda geçmiş yıllara ait birikimler ortaya konarak bu bilgiler ışığında günümüzdeki şantiyelerin değerlendirilmesi amacıyla çeşitli soru ve çizelgeler hazırlanmıştır. yaşamın süregeldiği alanlar olarak tanımlanmıştır. spor salonu Kültür Merkezi Kamu Binası (Adliye SARAYI.) Hastane Diğer olmak üzere gruplandırılmıştır. 25 . proje müdürü ve kamp amiri ile yapılan yüz yüze görüşmeden çıkan sonuçları sunmaktadır. ş Güvenliği ile lgili Bilgiler ve Sosyal Binalar ile lgili Bilgiler olmak üzere toplam beş ana başlıktan oluşmaktadır. soyunma yerleri.Depo Alanı 4. bu ifadeyle üretimi yapacak işçi ve idari personel sayısına ulaşılması hedeflenmiştir.Üretim Alanı 2.) bulunduğu binalar.nşaat alanını 4 kısım halinde incelenmektedir: 1.. yemekhane. Araştırma Yöntemi Bu çalışma kapsamında verilerin toplanması ve kıyaslanması için anket yönetim seçilmiştir. Genel Bilgiler. Yapının inşa süresince kişi / ay ifadesinin öneminin altı özellikle çizilerek belirtilmiş olup. Belediye Binası vs. açık veya kapalı olmak üzere yapıda kullanılacak malzemelerin koyulduğu alan. depo alanı. yapıyla ilgili çalışmakta olan idari personelin( Mühendislerin. spor tesisleri gibi diğer 3 alanın dışında kalan. Şantiyelerin üretim faaliyetleri dışındaki durumunu ortaya koymak amacıyla çeşitli şantiyelere uygulanmak üzere bir 63 sorudan oluşan anket hazırlanmıştır Hazırlanan sorularla gezilen şantiyeler ile ilgili veriler toplanmış. yapının aktif olarak inşa edildiği alan. sosyal tesisler ise. Şantiyelerin türlerine göre farklılıklar gerektirmesinden ötürü şantiyeler o o o o o o o o o Konut Metro Otoyol Alışveriş Merkezi Stadyum. teknikerlerin. idari alan.

2009) Çalışmada elde edilen çarpıcı bulgular aşağıdadır. %10’u hem ana şebeke hem artezyen ve %10’u ana şebeke ile birlikte tanker ile su taşıyarak temin etmektedir. 11. ncelenen şantiyelerin %30’unda özürlü personel çalışmaktadır. Şantiyelerin %80’inde servis olanakları mevcuttur. %85’inde sahaya trafo yapılmıştır. 26 . Şantiyelerin %10’unda yerleşim alanlarına ait su drenaj çalışması yapılmamıştır. Şantiyelerin %25’inde sahada ofis bulunmamaktadır. 12. Şantiyeler suyunun %55’i ana şebekeden. ncelenen şantiyelerin %70’inde bayan çalışan bulunmaktadır. 3. Şantiyelerin %55’inde arşiv için oda ayrılmıştır. 8. ancak %90’ında çaycıya ait bir oda vardır. 9. Tüm şantiyelerde ofislere özel WC ve Lavabo bulunmakta olup otapark alanı ayrılmıştır. %15’i tanker ile taşıyarak. 6. Ofislerin %50’sinde sigara kullanılmaktadır. %10’u artezyenden. 10. şantiyelerin %50’sinde hakim rüzgar göz önüne alınmamış olup. bu sayede alınan ortalama sonuçların karma yapıda olması sağlanmıştır. (Ozan Çelik vd. Şantiyelerin tamamında çaycı ve kapıcı bulunmakta. 7. Şantiye ofisi olan şantiyelerin %45’inde misafir (ziyaretçi) odası bulunmaktadır. 4. 5. Değerlendirmelerin bu şekilde farklı bölge ve şantiyelerde yapılması çeşitliliği artırmış ve bizi daha doğru bir değerlendirmeye sevk etmiştir. 1. 2. Şantiye sahasına yerleşim planlanırken.Anketin Değerlendirilmesi ve Bulgular ncelenen örnek şantiyelerin sonuçlara sağlıklı biçimde yansıması ve her bir proje tipinin farklı özelliklerinin dikkate alınması açısından sadece tek bir tipe bağlı kalınmamış.

duş. Projede çalışanlara %80 şantiyede ilk yardım eğitimi verilmektedir. Şantiyeler atık sularını ise %65’i ana şebekeye vererek. Şantiye tekniği açısından gereksinimleri ortaya koyan Sn. %90 şantiyede yüksekte çalışanlar için emniyet kemeri verilmektedir. 16. %10’u vidanjör ile çektirerek ve kalan %15’ide ana şebeke ve fosseptik uygulamalarını birlikte yaparak uzaklaştırmaktadır. Şantiyelerin %90’ında iş güvenliğinde sorumlu kişi yada birim mevcut olup %90’ında iş güvenliğine uymayanlar için değişik yaptırımlar uygulanmaktadır. Ord. Ali Fuat Berkman’ın hazırlamış olduğu kişi başına değerler açısından. 17. hazırlanmasından günümüze kadar geçen 50 yılı aşkın sürede teknolojinin kat ettiği büyük mesafe de dikkate alındığında donanım bakımından ofislerin zenginleşmesi normal karşılanmalıdır. Şantiyeler yemek işlemini %70’i hazır yemek firmaları ile %30 u kendi aşçı ve mutfakları ile çözmektedirler. dinlenme alanı. 19. Şöyle ki şantiyelerin %45’inde bekâr lojmanı. örnek şantiyelerin değişken sayıda alt işveren çalıştırması ve yine bunların çalıştırdığı işçi sayılarının da oldukça geniş bir aralıkta değişim göstermesi nedeniyle değerlendirme aşamasında özellikle barınma ve sosyal birtakım ihtiyaçların giderilmesi konusunda maksimum sayılara bakılmıştır. Buna karşın şantiyelerin %20’sinde yangın tehlikesine karşı herhangi bir önlem bulunmamakta.13. şçi başına yatak. tuvalet. 18. Diğer bir değişle 15 kişi için bir tuvalet gerekirken (olması gereken) 27 . Şantiyelerin %80’inde işçiler için üretim sahasında WC ve lavabo bulunmakta. Şantiyelerin %45’inde 8 saat. Ancak kişi başına düşen çalışma alanı bakımından standartlarla aradaki büyük farklılığın yalnızca teknik ve idari personelle sınırlı kalmış olması gün geçtikçe üst düzey çalışanlarla daha düşük kıdemli işçilerin çalışma şartları arasındaki farkın açıldığını gözler önüne sermektedir. %30’inde 9 saat ve %25’inde 9 saatten fazla mesai yapılmaktadır. Diğer yandan şantiyelerde her işçiye bir baret vermekte ancak %75’ine çelik burunlu ayakkabı sağlanmaktadır. dolap. 20. şantiyelerin %80’inde revir bulunmaktadır 15. Kurulum aşamasında birçok şantiyede sosyal alanlar ortalama işçi sayılarına göre düzenlendiği için toplam işçi sayısı çok değişken olan şantiyelerde özellikle maksimum işçi sayısına ulaşıldığında lavabo/duş/WC/yemekhane gibi ünitelerin kişi başına düşen sayıları yetersiz kalmakta olduğu gözlemlenmiştir. Dr. Prof. 14. soyunma giyinme kabin sayısı gibi temel ihtiyaçlarda geçen 50 senede hiç ilerleme olmadığı gibi aksine geri gidilmiştir. banyo. Şantiyeler teknik personeli için konaklama imkânları değişik biçimlerde sağlanmaktadır. %5 i ev kira yardımı ve kısmi lojman . Sonuçlar Sonuç değerlendirmesi yapılırken. sosyal tesis alanı. %5’i kira yardımı yapmakta %45’i ise şantiye sahası ve kiralama seçenekleri ile konaklama imkânları sağlanmaktadır. %10’u fosseptik kullanarak. 21. Şantiyelerin %85’inde iş güvenliği eğitimi verildiği ifade edilmiştir. şçiler için ancak şantiyelerin %65’inde soyunma giyinme kabinleri bulunmaktadır. Şantiyelerin %65’inde işçiler için çamaşırhane yapılmıştır. kantin alanı.

410 42. Ord.647 27. Çalışma ve barınma ortamının teknik ve idari personel için gayet yeterli olmasına rağmen işçilerin barınma ve sosyal imkanlarının geliştirilmesi çok olumlu yönde atılmış adımlar olacaktır. Kişi başına bir dolap dahi düşmemektedir. Ord. Ali Fuat Berkman’ın hazırlamış olduğu kişi başına değerler göz önüne alındığında ortaya büyük farklılıklar çıkmaktadır. 28 . duş imkanlarının arttırılması çalışma kalitesinin arttırılması açısından önemlidir. Özellikle stanbul’da yer kısıtı olan şantiyelerde her türlü imkanı yaratmak elbette zor olacak ancak buralarda da en azından temel ihtiyaçların mümkün olan en iyi şekle getirilmesi yerinde bir karar olacaktır. Ali Fuat Berkman’ın hazırlamış olduğu kişi başına değerler ve şantiyeler ortalama karşılaştırması (Ozan Çelik vd. tuvalet. Dr.655 28.4 m2 olarak bulunması ile kendini göstermektedir. Prof.340 Birim m2/ kişi m3/ kişi adet/ kişi adet/ kişi adet/ kişi Birim m2/ kişi adet/ kişi adet/ kişi Kişi/adet Kişi/adet Kişi/adet m2/ kişi Şantiyeler Ortalaması 5. Bu husus tabloda 4 m2 kişi başına ihtiyaç olan alanın şantiyeler ortalamasının 16.109 0. Prof.ortalamada bu değer yaklaşık 27 kişi başına bir tuvalet biçimindedir. Sonuç değerlendirmesi kapsamında dikkatimizi çeken en önemli husus ofis mahallerindeki yaşam alanı ve donanım koşulları bakımından Sn.888 Birim m2/ kişi adet/ kişi adet/ kişi kişi/adet kişi/adet kişi/adet m2/ kişi Değerlendirmesi yapılmış olan eksiklikler üzerine gidilerek yapılacak olan iyileştirme çalışmaları ile daha sağlıklı bir çalışma ve yaşam ortamı yaratılmış olacaktır. Diğer yandan şantiyelerde ortalama her kişiye bilgisayar düşüyor olması teknolojinin sahalara yerleştiğinin bir göstergesi olarak algılanmaktadır.047 1. Özellikle salgın hastalığın hızla yayılmasının mümkün olduğu şantiyelerimizde hijyen için lavabo.966 1.2009) Büro Mahali Taban Alanı Hava Hacmi Masa Bilgisayar Sandalye Şantiye Gece Barınakları Alan Yatak Dolap Lavabo WC Duş Mahali Yemekhane Alanı Olması Gereken 4 10 1 1 1 Olması Gereken 5 1 1 15 15 15 2 Birim m2/ kişi m3/ kişi adet/ kişi adet/ kişi adet/ kişi Şantiyeler Ortalaması 16.927 1. Teknik personelin ihtiyaç duyduğu alanlarda ise teknolojinin artmasına bağlı olarak artış olmuştur.298 0.491 26.840 1. Dr.

29 . 67.Müh. 28-31. Hasan Tahsin Boz . 2009. nş. 157. nş. Yürütücü Dr. 175. 33-34. Erdi Akbayrak. 41-42. 1957..1-5. M. pp. stanbul Teknik Üniversitesi Matbaası. 170. TÜ nşaat Fakültesi Yapı şletmesi Anabilim Dalı. Esra Topkaya (Kocaeli Üniv. 65. nş. 49. 37-39. Alican Ankay.Müh. MÜNGEN. U.Müh. Murat Kuruoğlu “Şantiyelerin Kurulumu ve Yerleşim Planlarının Değerlendirilmesi”.Müh.. 55. Mühendislik Tasarım Projesi .). A. Ozan Çelik . 47. 19-20. 2003.Kaynaklar BERKMAN. nş. Erman Yiğit Tuncel. pp. nş. TÜ Sürekli Eğitim Merkezi Sertifika Programı Şantiye Tekniği Ders Notları. Emrecan Türkeş . nş.Müh.Müh. stanbul Teknik Üniversitesi. smail Gülbetekin.F. nş.Müh. Şantiye Teknikleri.

.

Bir yapı projesinin işverenin isteklerini karşılamak amacı ile mimari tasarım sürecinin başlangıcından bitimine kadar planlanması.2199 E-Posta: ardazeynep@gmail.-Mimarlık Fakültesi Mimarlık Bölümü. Yapım Yönetimi. Yozgat Tel: 0 354 242 10 01-2136 E-Posta: mehmeteminel@gmail. denetlenmesi ve koordine edilmesi için yapının belirtilen süre. Anahtar Sözcükler: Yapı şletmesi. Bu çalışmada. teslim sürelerinde gecikmelere ve iş kazalarına yol açmaktadır. organizasyon eksikliklerine.-Mimarlık Fakültesi Mimarlık Bölümü. Yozgat Tel:0 354 242 10 01-2131 E-Posta: zuhalozcetin@gmail. yürütülmesi.com Öz nsanoğlu gereksinimlerini karşılamak amacıyla belirli konfor ve güvenlik koşullarını sağlayarak çeşitli işlevde yapılar oluşturmuştur. Gör. yapı işletmesi ve yapım yönetimi kapsamında örnek yapının olumlu ve olumsuz yönleri karşılaştırılacaktır. yapım süreci ve yönetim eylem ve etmenleri başlıkları altında irdelenecek. Zuhal Özçetin Bozok Üniversitesi Müh. Yapı Yönetim Eylem ve Etmenleri. TED Koleji. Bu yapılarda gelişen ve değişen teknolojik olanaklarla standart yapım tekniklerinin yanı sıra yeni ve modern yöntemlerde kullanılmaktadır. Gör.com Öğr. zaman ve para açısından ekonomi sağlanması ve kaliteli yapımın gerçekleştirilmesi için önem kazanmaktadır. Yozgat Tel: 0 354 242 10 01.Yapı şletmesi ve Yapım Yönetimi Kapsamında Eskişehir TED Koleji Örneğinin rdelenmesi Araş.-Mimarlık Fakültesi Mimarlık Bölümü. Çalışmadan elde edilen sonuçlar ile yapı işletmesi ve yapım yönetimi konusunda önerilerde bulunulacaktır. proje hatalarının ve yapı maliyetinin artmasına. Mehmet Eminel Bozok Üniversitesi Müh. Projesi tamamlanan yapıların iyi yönetilmeden inşa edilmesi. Eskişehir TED Koleji. hatalı malzemeyle üretimin gerçekleştirilmesine. Gör.com Araş. Bu nedenle proje yönetiminde yapı ile ilgili disiplinlerin eş güdümünün ve akılcı yapım yönetiminin gerçekleştirilmesi konusu iş gücü. Zeynep Arda Bozok Üniversitesi Müh. bütçe ve kalitede tamamlanması gerekmektedir. Eskişehir TED Koleji örneği şantiyede yapım yönetimi. 31 .

4. 7. yönetim eylemlerini yaparken önemli olan ve yönetimi etkileyecek bileşenlere ‘yönetim etmenleri’ denmektedir [3]. dikkate almak zorunda olduğu yönetim bileşenleri mevcuttur ve ayrıca bu bileşenler yönetim tanımını da yapmaktadır. maliyet ve kaliteyi denetlemek amacıyla. 2. Bir yapım projesinin belirtilen süre. 5. 4. işverenin isteklerini karşılamak i ç i n başlangıcından bitimine kadar planlanması. bulunduğu konuma ya da yapı üretim süreci içindeki durumuna göre. nterdisiplin olarak yapı yönetimi [2] 1. Bir yöneticinin süreç içinde yapması gereken eylemlere ‘yönetim eylemleri’ . 5. Yönetim Süreci Eylemleri ve Etmenleri [3] 32 . 2. bütçe ve kalitede tamamlanmasını sağlamak. bir yapım programının yönetim metotlarını uygulayarak yürütülmesine yapım yönetimi denmektedir. denetlenmesi ve koordine edilmesine yapım proje yönetimi denir [1]. 3. 6. Yapının Tasarımı Karar Projelendirme Denetim ve Organizasyon Yasalar Yapımın Yönetimi Uygulama Yürütme Tasarımı Yargı Teslim Şekil 1. 3.Giriş Zaman. ORGAN ZASYON KOORD NASYON VER ML L K STANDARD ZASYON KISITLAR EKONOM KAL TE 1. PLANLAMA TASARLAMA VE PROBLEM ÇÖZME KARAR VERME DENET M LET Ş M Şekil 2. yürütülmesi. Yönetim Eylem ve Etmenleri Bir yöneticinin. YÖNET M YÖNET M EYLEMLER YÖNET M ETMENLER 1.

Yüklenici firmalar Müpasan nşaat Tic. bunları karşılayacak ürünün yapılması kararı ile başlayıp. Eskişehir TED Koleji. Projenin bir kısmının 2008-2009 öğretim yılında faaliyete geçmesi amaçlanmıştır. park yeri zorunluluğu vb. TED okuludur. Eğimli olmayan bir arsa yapısı mevcuttur. ülkedeki 22. ihtiyaç ve talebe. 33 . arsa kullanma emsali. Bu nedenle. ve Batu nşaat A. Şantiye kurulumuna hafriyat işleriyle eş zamanlı olarak başlanmıştır. proje maliyeti yaklaşık 22. Teknik ve idari/yasal şartnameler hazırlandıktan sonra 50 dekar arsa alanı içinde 6400 m2 kapalı alan (2000 m2 ortaokul kısmı. Projenin boyutları 50 dekar arsa alanı içerisinde belirlenmiş olup. kaynakların durumuna göre analizlerin yapıldığı. Mimari proje TED kolejinin merkezi olan Ankara’ da Yeşim-Nami HATIRLI tarafından yapılmıştır.2. yapım sistemi alternatiflerinin değerlendirilmesi. Yapı Üretim Süreci Yapı üretim süreci. Ltd. rayiç kira değerleri. ihtiyaçların belirlenip.Ş. arsa maliyeti. değişik çözüm yollarının araştırıldığı evredir [1]. sorunları incelenmelidir [1]. Proje şehir merkezinden yaklaşık 10–15 km uzaklıkta bulunan Yukarı söğüt önü mevkiinde konumlandırılmıştır (Resim 1). fizibilite etüdü ile devam etmektedir. yapı birim sayısı.3] 2. Alan (Yerleşke) Tanımlaması: Bir kent alanının hangi özel amaçlarla tahsis edilmesi gerektiği yerleşme ölçeğinde bir fizibilite çalışması gerektirir. 2000 m2 ilkokul kısmı ve 2400 m2 anaokulu kısmı) tasarlanmıştır. Bu evre. Şti. plan düzenleri. bu alanla ilgili mümkün olabilecek fonksiyon tipleri.000 dolar olarak belirlenmiştir. Proje Süreci Temel Evreleri [1.1. YAPI YAŞAM SÜREC Ön hazırlık evresi Fizibilite çalışmaları Planlama/ Programlama (ihale) Tasarlama Yapım evresi YAPI ÜRET M SÜREC KULLANIM SÜREC YIKIM Şekil 3. San.’ dir. Temelleri 12 Mart 2008 tarihinde atılmıştır.

2009 tarihleri arasında mevcut durum incelenmiştir. Vaziyet Planı: Yerleşke bütününde var olan binalar arazi ve yola göre konumlandırılmış olup. Yerleşkede araç ve yaya girişleri kullanıcılar dikkate alınarak yoldan uzaklaştırılmıştır ve iki ayrı giriş düşünülmüştür (Resim 3.11.5).Yapı Bütününün ncelenmesi: Resim 2.4. 01.1. 34 . 2.Resim 1. Binaların Şekillenme Kriterleri. Eskişehir TED Koleji Alanının Şehir Merkeziyle lişkisi [5] 2. spor alanları ve anaokulu yola göre konumlandırılmıştır. yapı bütünü Vaziyet Planı. Diğer Binalar ve Çevre le Ulaşım.2008 ve 01. Yönlenme kuzeybatı-güneydoğu ve kuzeydoğu-güneybatı doğrultusundadır. Bina Konumları. Yerleşim planında her binanın kendine ait otoparkı bulunmaktadır.2.04. Yerleşke bütününde yurt ve lojmanlar hem arsanın biçimlenişine uygun olarak hem de eğitim birimleri ile olan ilişkisi göz önünde bulundurularak eğitim birimlerinden ayrı olarak tasarlanmıştır. Plan Özellikleri. Eskişehir TED Koleji Alanı (Google Earth) Eskişehir TED Koleji örneğinde.2.

Ş.Ş. Projenin Genel Görünümünü Gösteren Üç Boyutlu Çizimler (Müpasan nşaat Ltd. 35 ..Batu nşaat A. Şti. Diğer Binalar ve Çevre le Ulaşım: Şehir merkezinden yaklaşık 10-15 km uzaklıkta Yukarı Söğüt önü mevkiinde Söğüt ve Uludere Yolu Caddesi üzerinde konumlanan yapı bütünü ön cephesinde özel şahsa ait bir çiftlikle komşu parselde bulunmaktadır..2.2. Arşivi) 2.Batu nşaat A. Arşivi) Resim 4-5.Resim 3. Eskişehir TED Koleji Vaziyet Planı (Müpasan nşaat Ltd. Şti. Şantiye alanı eğimli olmayan bir arazi üzerinde konumlandırılmıştır (Resim 6).

26. Eğitim birimleri bloklarının her birinin kendine ait girişi ve tören alanı bulunmaktadır. Yapıda kullanıcı gereksinimleri göz önünde bulundurularak.3. yaz aylarında sınıflara ait terasla ilişkilendirilmiş bahçe içerisindeki oyun alanları tasarlanmıştır (Resim 7. lojman ve spor merkezinden oluşmaktadır.8. sınıflar.-8.Batu nşaat A. Plan Özellikleri: Eskişehir TED Koleji yerleşkesi anaokulu. Eskişehir TED Koleji Alanı. Diğer Binalar ve Çevre lişkisi 2.2.-12.12. sınıflar olmak üzere ayrı bloklar olarak düşünülmüştür.25. yurt. Arşivi) 36 . Yapı. Anaokulu Zemin Kat Planı (Müpasan nşaat Ltd.27). Tören alanları her bir bloğa ait açık spor alanları ile ilişkilendirilmiştir (Resim 3.10.20).Ş. Spor merkezi açık ve kapalı mekânlardan oluşmaktadır. kış aylarında oyun alanı için iç avlu.Resim 6. Eğitim bloklarında tarak şema düşünülmüş olup. sirkülasyon aksının bir ucuna takılan sınıflardan ve diğer uca takılan müzik ve görsel sanatlar işlikleri. 6. Kapalı spor salonuna ait ayrı bir otopark bulunmakta ve giriş buradan sağlanmaktadır (Resim 22.. Açık mekânlar ulaşım kolaylığı ve aynı işlevlerin bir arada bulunması açısından kapalı spor salonu ile ilişkilendirilmiştir. Resim 7.24.9).-6. Şti. kütüphane ve idare sosyal tesisler ile sonlanmaktadır. Anaokulu binasında omurga şema düşünülmüştür. Eğitim birimleri 1.19.23. merkezinde bulunan sosyal aktivite mekanlarına takılan iki sirkülasyon aksı ve bu akslara takılan sınıflardan oluşmaktadır. laboratuarlar ile öğretmen odalarından oluşmakta.11. sınıflar ve 9. eğitim bloğu.

Ş.Ş. Arşivi) Resim 10.Ş.Şti. Kat Planı (Müpasan nşaat Ltd. Şti.Resim 8. B Blok Bodrum Kat Planı Resim 11. Eskişehir TED Koleji B Blok 1.. Eskişehir TED Koleji Anaokulu Bloğu Görünüşleri (Müpasan nşaat Ltd.. Arşivi) Resim 12.Batu nşaat A. B Blok Zemin Kat Planı (Müpasan nşaat Ltd.Batu nşaat A. Şti. Arşivi) 37 .Batu nşaat A.-9..

Arşivi) Resim 15.Şti. Şti. Eskişehir TED Koleji B Blok ç Mekân Görünüşleri (Müpasan nşaat Ltd. Eskişehir TED Koleji B Blok Görünüşleri (Müpasan nşaat Ltd.Ş.-16.Resim 13..Batu nşaat A.Batu nşaat A..-14..Ş. Arşivi) Resim 17-18.Batu nşaat A. Eskişehir TED Koleji B Blok ç Mekân Görünüşleri (Müpasan nşaat Ltd.Şti.Ş. Arşivi) 38 .

Şti.Ş. Arşivi) 39 .Batu nşaat A. Eskişehir TED Koleji Spor Tesisleri (Müpasan nşaat Ltd. Kat Planı (Müpasan nşaat Ltd. Şti.Ş..-23.Batu nşaat A.. Eskişehir TED Koleji C Blok 1.Ş. Eskişehir TED Koleji C Blok Resim 20.Resim 19.. Arşivi) Resim 21. Arşivi) Resim 22. Eskişehir TED Koleji C Blok Bodrum Kat Planı Zemin Kat Planı (Müpasan nşaat Ltd. Şti.Batu nşaat A.

Ş. Eskişehir TED Koleji Spor Tesisleri (Müpasan nşaat Ltd. eksik kalan dekorasyon işlerine devam edilmektedir.2008 ve 01. Diğer blokların yapımına ise henüz başlanmamıştır.Resim 24-25. Arşivi) Resim 26. ince iş ve dekorasyon işleri devam etmektedir. 6.2.Batu nşaat A.11.. Şti.-6.-27.Batu nşaat A.-8. sınıflar bloğu kaba işleri tamamen bitirilmiş.04. Eğitim bloklarında ise 1. Şti.Ş.2009 Tarihleri Arasında Yapılan ncelemelerde Mevcut Durum: Eskişehir TED Koleji şantiyesinde yapılan incelemelerde anaokulu binasında kaba ve ince işler bitmiş olup. Arşivi) 2.. 40 . Eskişehir TED Koleji Örneğinde 01. sınıflar bloğunda ise kaba inşaat sürdürülmektedir. Eskişehir TED Koleji Spor Tesisleri Kesit-Perspektif (Müpasan nşaat Ltd.4.

Projenin konumu. Eskişehir TED Koleji Örneğinde Organizasyon Şeması [4] ş bölümü yüklenici tarafından sağlanmaktadır.1. neden. Yönetim Eylemleri Şeması [4] 3. nasıl. Nelerin. 41 . Ana okul ve ilkokul kısmı faaliyete geçmiş durumdadır. Proje boyutunun geniş olması yapım aşamasını parçalara ayırmıştır ve anaokulu kısmından başlanan yapım süreci belli aşamalarda bitirilmiştir. PROJE KOORD NATÖRÜ/ F RMA SAH B ŞANT YE ŞEF KABA ŞLER ŞEF NCE ŞLER ŞEF Şekil 5. Porsuk Yapı Denetim şirketiyle anlaşılmış ve organizasyon şeması sağlanmıştır. ne zaman yapılacağı ve kimin yapacağı organizasyon kurgusunda belirlenmiştir. Planlama: Fizibilite çalışmalarından projenin boyutu hesaplanmış ve yapının belli bölümlerinin yapılıp faaliyete geçmesi düşünülmüştür.1.1. Yönetim Eylemleri YÖNET M EYLEMLER Planlama Tasarlama/ Problem Çözme Karar Verme Denetim letişim Şekil 4. finansmanı belirlenmiş. Eskişehir TED Koleji Binası Şantiyesinin Yönetim Eylemlerine ve Etmenlerine Göre ncelenmesi 3.3. Ayrıca projenin Ankara bağlantısından dolayı (Mimari proje Ankara’ da hazırlanmıştır) değişiklikler yapılmış ve uygulanmaktadır. Projenin şu an ki aşaması ortaokul kısmıdır.

Amaçların Saptanması

Projenin aşamalı ilerlemesi ve ortaokul kısmının bir daha ki dönem (2009-2010) faaliyete geçmesi amaç edinilmiştir. Daha sonra mali durum, personelin nicelik ve niteliği, araç ve gereçlerin durumu, rekabet gücü, karlılık durumu, örgüt yapısının uygunluğu gibi durum değerlendirmeleri yapılmıştır. Pazar durumu belli aralıklarla izlenmeye devam etmektedir. Ham madde ve malzeme kaynakları incelenmiş halende uygun yerler araştırılarak malzeme temini yapılmaktadır. Kullanıcı profilinin, öğrenciler olması ve okulun bir kısmının faaliyette olmasından dolayı değişimler yapılabilmektedir. nşaat sürecinde gelecek tahmini kaçınılmazdır. Yapılan her iş aslında bir önceki günün tahmininden ibarettir. Tabii bunun içinde uyarılara rağmen, oluşan olumsuz tahminlerde mevcuttur. Örneğin; ekonomik kriz... Plan kontrolü her zaman, Revizyon önerisi Ankara’ da ve proje koordinatörü-firma sahibinin onayı üzerine yapılmaktadır.

Mevcut durumun değerlendirilmesi

Verilerin toplanması, değerlendirilmesi

Gelecek tahmini yapmak

Planın kontrolü ve revizyonu

Şekil 6. Planlama Aşamalarının örnekte incelenmesi [4] 3.1.2. Tasarlama / Problem Çözme: Problemlerin çözümü, çözüm getirenin bilişsel düzeyi ile ilişkilidir. Problemi, iyi tanımlanmış problem haline getirmeye çalışmak önemlidir. Problemlerden biri mevcut projedeki bir odanın kapısının çizilmemesi olmuştur. Bu sorun şantiye şefi ve proje koordinatörü tarafından Ankara’ ya bildirilerek, uygun bir şekilde proje düzeltilmiştir. 3.1.3. Karar verme: Karar verme süreci, yapı yaşam sürecinde her düzeyde gerçekleşen yönetim eylemidir. Karar vermenin üç yöntemi mevcuttur. 1. Sezgisel karar verme: Kararların duygunun yönlendirdiği şekilde alınmasıdır. Şantiye şefinin işçi seçiminde hislerine de güvenmesi gibi. 2. Yargıya dayanan karar verme: Bilgi ile edinilen deneyimler ile örgüt faaliyetlerine ilişkin rutin kararların alındığı yöntemdir. Mobil vincin gerekli yerlerde kullanılması gibi. 3. Problem çözmeye dayanan karar verme: Problemi oluşturan etmenler belirlenip, birbirleriyle olan ilişkileri ile nasıl sonuca varılacağı araştırılır.

42

Tüm uyarılara rağmen kasklarını giymeyen işçiler, şantiye şefi tarafından yevmiyeleri kesilerek cezalandırılmış, böylece problemin çözümüne dayalı karar verilmiştir. Karar verme Eskişehir TED Koleji şantiyesinde Konsensüs yöntemiyle yapılmaktadır. Yani tüm ilgililerce düşünülüp karar verilmektedir. (3 kişilik heyet kararı) ncelenen örnekte var olan ve oluşan problemlerin çözümünde yapılan işlerin aksamaması için, bazı zamanlarda anında problem çözümüne ilişkin kararlar verilip uygulanmaktadır. 3.1.4. Denetim: Mevcut durumla; örgüt takımın hedefe varmak için etkili ve verimli çalışıp çalışmadığını araştırma sürecidir. Denetim, geçmişe ilişkindir [3]. Denetim Porsuk Yapı Denetim şirketi tarafından yapılmaktadır. Yapı denetim şirketi elemanları, arama üzerine şantiyeye gelmektedirler. Şantiyede denetim ve yönetim tutanağı bulunmamaktadır. ( ş yoğunluğundan dolayı bunlara vakit kalmamıştır) Denetim şirketinde düzenli olarak tutulmaktadır. Fakat gerek şantiye şefinin gerekse proje koordinatörü ve firma sahibinin gösterdikleri özen dolayısıyla planlanan işlerin zamanında ve doğru bir şekilde yapılmasının da önem arz ettiği belirtilmektedir. 3.1.5. letişim: Sonuca ulaşmak ve davranışları etkilemek amacıyla insanlar arasında sözlü ya da sözlü olmayan diğer araçlarla anlayış sağlamaya iletişim denmektedir [3]. letişim modeli olarak; yıldız ağ kullanılmaktadır. Bu modelde; komuta zincirindeki bir yönetici ile (firma sahibi ve proje koordinatörü) etkileşimde bulunan bir uzmanı (şantiye şefi) yansıtmaktadır. letişim kurgusunda görev tanıtımı, işe alınan her işçi için yapılmaktadır. Yöneticinin (şantiye şefi) işe alınacak elemanları tanıması deneme-yanılma yöntemiyle, deneyimle ve teknik personelden soruşturmakla sağlanmaktadır. Teknik şartname şantiyede mevcuttur. letişim kurgusunda kimin ne yapacağı 1-2 gün önceden planlanıp, o gün şahıslara yapacakları işler açıklanmaktadır. Mesela; şu an ki inşaatta çalıştırılan işçilerin bir kaçının faaliyete geçecek anaokuluna askı asılması için 1-2 gün önceden görevlendirilmesinin yetkililer tarafından (firma sahibi) istenmesi gibi... Projenin Ankara’ da yapılması iletişimde bazı aksaklıklarda getirmektedir. Ayda bir mimari proje için görüşmeler yapılabilmektedir. Mesafeden dolayı kaynaklanan iletişimler (telefon görüşmesi v.b. ) maliyeti de etkilemektedir.

43

3.2. YÖNET M ETMENLER
YÖNET M ETMENLER Organizasyon Koordinasyon Verimlilik Standardizasyon Kısıtlar

Şekil 7. Yönetim Etmenleri Şeması [4] 3.2.1. Organizasyon: Bir örgütün amaçlar doğrultusunda, elemanlarının yetki ve sorumluluklarının belirlenmesi, yönetsel eylemlerin kurgulanması durumu organizasyon olarak tanımlanabilir. Uzmanlaşmış kişileri organize ederek verimlilik ve etkinliği arttırmak; örgütlenmedir [3]. Bir inşaat firmasında atılacak en önemli adım, uygun bir organizasyonel yapı ortaya koymaktır. Bu organizasyon yapısı kurulmadan firma bünyesindeki birbirinden farklı işlevlerin etkin ve koordineli bir biçimde yerine getirilmesi pek mümkün olamamaktadır. Bu nedenle her firma, stratejisiyle uyumlu ve işlevsel gereksinimlerine uygun bir organizasyon yapısı kurmak durumundadır [2,3]. Firma çapındaki organizasyonel yapının kurgusu yapılırken diğer yandan kişisel sorumlulukların en etkin şekilde ortaya konulması da gereklidir. Kişilere yüklenen sorumluluklar ne yerine getiremeyecekleri kadar ağır ne de boş kalacakları kadar hafif olmamalıdır. Verilen işle karşılığında alınan sonucun paralelliği sağlanarak üst düzey yöneticilerle çalışanlar arasında iş dağılımı açısından denge ve eşitlik sağlanmalıdır. Uygun ve yerinde bir organizasyon, etkin bir yönetimin ilk koşuludur. Organizasyonda gerekli prensipler şu şekilde sıralanabilir: a-) Firmanın stratejisi ve amaçları doğrultusunda yeteri kadar yönetim pozisyonu oluşturularak belirlenmiş amaç ve hedef stratejilerin başarılması. b-) Firma içi iletişim sistemi açıkça tanımlanarak denetim, emir ve bilgi akışının uygun bir sistematiğe oturtulması. c-) Bir üst düzeydeki yöneticinin ayrılması durumunda, firma işlevlerinin aksamaması için bir alt düzeydeki elemanın en az üstünün yerini alabilecek kadar iş eğitimine tabi tutulması [2]. nşaat firmalarını diğerlerinden ayıran birtakım özellikler organizasyon yapılarını da etkilemekte ve farklılaştırmaktadır. Bunlardan en önemlisi, inşaat firmalarının etkinlikte bulunduğu projelerin çok fazla birbirlerine benzememesi ve özgün o l m a l a r ı d ı r (yani s t a n d a r t l ı k yo k t u r ). Her farklı proje, gereksinim programından başlayıp finans (nakit) akışı, teknik gereksinimler, tamamlanma zaman 44

periyotları ve kalite standartlarıyla bir bütün oluşturmaktadır. Bunun yanı sıra inşaat firmaları için üretim yerleri (alanları) olan şantiyeler de farklı özellik ve koşullara sahiptir. Bunlar, iklim, arazi özelliği, topografya, zemin v.b. sayılabilecek pek çok parametreyi oluşturur. Bu tür farklılıklar hem firmanın hem de şantiyelerin organizasyonunun esnek olması koşulunu da beraberinde getirmektedir. Organizasyon, her projenin özelliklerine uygun olarak şekillenebilmeli ve hedeflenen koşulları yerine getirebilecek niteliğe sahip olmalıdır [2,3].
Aynı tür işlerin bir araya toplanarak gruplandırılması Bireylerin becerilerinin belirlenerek bireylerin gruplandırılması yi bir iletişimin kurgulanması Yetki zincirinin oluşturulması √ √ X X

Şekil 8. Organizasyon aşamalarının Eskişehir TED Koleji Örneğinde ncelenmesi [4]
Amaç Birliği lkesi: Organizasyonun, kuruluşun amaçlarını karşılayacak nitelikte olmasıdır. ş bölümü ve uzmanlaşma ilkesi: Ekip elemanlarına ya da yöneticilerine, bilgi, yetenek ve deneyimlerine göre işler verilmelidir. Kontrol alanı ilkesi: Yöneticinin yetki ve sorumluluğundaki alanın tanımlanmasıdır. Hiyerarşik yapı ilkesi: Alt, üst ilişkisinin belirlenmesidir. Emir kumanda birliği ilkesi: Her bir elemanın bir üstünden emir alması durumudur. Sorumluluk ilkesi: Astların yaptıkları işlerde üstlerine sorumlu olmalarıdır. Yetki ve sorumluluk denkliği ilkesi: Bütün üstler astlarına tanıdıkları yetki ve onların yaptıkları faaliyetlerden de sorumludurlar. Yetki devri ilkesi: Astların kendilerinden beklenen faaliyetleri gerçekleştirebilmeleri için üstler bir kısım yetkilerini paylaşmalıdır. stisna ilkesi: Rutin işlerde risk az olduğu için bir kısım rutin kararların astlara devredilmesidir. Açıklama ilkesi: Elemandan beklenen görevlerin net biçimde aktarılmasıdır. Gerekirse yazılı olarak verilmelidir. Denge ilkesi: Örgüt bölümleri, standartlaştırma ile esneklik, merkezcilik ya da merkezden uzaklaşma arasında denge sağlanmalıdır. Basit ve anlaşılırlık ilkesi: Temel ilişkiler, iş akışı gibi konuların anlaşılır biçimde tanımlanması ilkesidir. Değişebilirlik ve reorganizasyon ilkesi: Günün koşullarına göre değişim esnekliğinin sağlanmasıdır. √ √ √ √ √ √ √ √ √ X X X √

Şekil 9. Organizasyon lkelerinin Eskişehir TED Koleji örneğinde incelenmesi [4] 3.2.2. Koordinasyon: Birimler, elemanlar ve bölümler arasındaki işbirliğinin kalitesini ifade etmektedir. Bu kalite yüksek seviyede ise, bölümler arasındaki çatışma, anlaşmazlık ve amaca yönelme vb. sorunları azalacak; işbirliği düzeyi ve anlayışlılık artacak, koordinasyon sağlanmış olacaktır [3]. Şantiyede koordinasyon yapılmaya çalışılmıştır, fakat istenen düzeyde olamamıştır. Koordinasyonun önemli bir unsuru olan haberleşme, şantiye telsizleriyle sağlanmaktadır.

45

3.2.3. Verimlilik:
Süre

Verimlilik Kalite Maliyet

Şekil 10. Verimlilik Üçgeni [3] Verimlilik, belirlenen şartlara uygun olarak elde edilen ürün miktarı ile bu ürünü elde etmek için sarf edilen kaynaklar arasındaki ilişkidir. Belirlenen şartlara göre elde edilen ürün ‘’kaliteli’’ ürün olarak adlandırılır. Kaliteli ürün elde etme de, iki önemli kaynak vardır. Bunlar; zaman ve ekonomik kaynaklardır. Verimlilik, bu üç unsurun eşit dağılmasıyla oluşan bir faktördür [3]. Eşit dağılım, verimlilik kavramında önemlidir. Hiçbirini diğerlerinden ön plana çıkartamaz mıyız? Bu tercih yapı işletmesi ve sosyal sebeplerle mümkündür. Yapım aşamasındaki ekonomiden, yapının tamamlanarak işletmeye alınmasında elde edilecek ekonominin daha önemli olduğu durumlarda yapı kısa sürede yapılıp faaliyete geçirilebilir[3]. Bu şantiye de olduğu gibi. Bu işletmeye göre değişebilmektedir. Verimlilik süre olarak incelediğinde büyük bir kazanç söz konusudur. Kalite olarak bakılırsa; bu konuda oldukça titiz davranılmaktadır. Fayanslar, pencere kenar derzleri lazerle ölçerek yapılmış, alçıpan kotları alınmıştır. Maliyet bakımından ele alınırsa; kısa sürede çok iş yapılmıştır. 3.2.4. Standardizasyon Standardizasyonun faydaları ‘’kaynakların verimliliği’’ olarak özetlenebilir. Üretim sektöründeki artış ihtisaslaşmayı zorunlu hale getirmiş, bu da verimliliğin arttırılması için standardizasyonun önemini arttırmıştır [3]. Projede keskin hatlar mevcuttur (merdiven vb. yerlerde). Bunun kullanıcı profili olan çocuklar için elverişsiz kullanım oluşturduğu anlaşılmıştır. Bu durum ilgililere bildirilmiş ve ileri ki aşamalarda düzenlemeler talep edilmiştir. Endüstriyel üretimde, geleneksel sistemlere göre inşaatın belirli dönemlerinde insan gücünden çok makine gücüne daha fazla yer verilmesi, işçilik hataları, kalite farklılıkları, süre ve para kaybı gibi bir takım olumsuzlukları azaltmaktadır. ncelenen şantiyede makineleşmeye önem verilmektedir. Çatıya yerleştirilen çelik profiller için vinç kullanılmakta ve gerekli her türlü makineden yararlanılmaktadır. 3.2.5. Kısıtlar Kısıtlar 4 bölümde incelenebilir. 1. Maliyet, 2. Zaman, 3. Teknoloji, 4. Kanun ve Yönetmelikler.

46

Yapının 10 aylık bir süre içinde bu seviyeye gelmesi ve bu süre içinde okulun bir kısmının faaliyete geçmesi maliyet bakımından kazanç sağladığı kadar kısa sürede bitirmek bazı zararlarda getirmiştir. Bu firmaya göre değişebilecek bir bakış açısıdır. Kısa sürede inşaatı bitirmek fayda sağlamış fakat sürenin az olması malzeme miktarının belirlenmesini engellemiştir. Satın alma birimi de olmadığından dolayı stoklama yapılamamış ve gerekli olan malzemenin parça parça (günlük) alınması maliyetin artmasına sebep olmuştur. nşaatın şehir merkezinden uzakta olması, merkezde bulunan 3 deponun kullanılmasında yol maliyetini de arttırmıştır. Süre kısıtlaması şantiye işleyişinde çok sıkıntı yaratmıştır. Fakat yine de zaman şantiyede büyük bir kazanç olarak görülmektedir. Bu kadar kısa sürede yapılan bina olma özelliğinden dolayı takdir alınmıştır. Teknoloji en üst seviyede kullanılmaya çalışılmıştır. Makine-teçhizat vb. Cephe düzenlerinden kullanılan malzemeye kadar bu açıkça gözlenmektedir. Teknoloji bu yapıya sadece yarar getirmemiştir. Projede havalandırmayla ısıtma sistemi tasarlanmış, fakat güzel bir tasarım olmasının yanında Eskişehir’ in ikliminde pek yarar sağlamamıştır. Bu maliyeti de arttıran bir sebep olmuştur. Kanun ve yönetmeliklere göre izinlerin resmi kısmı idareye aittir. (Arada hatır gönül işleri olmaktadır) Yapı denetim izinleri günlük alınmaktadır.

4. Sonuç ve Öneriler
Eskişehir TED Koleji şantiyesinde yapım yönetimi eylem ve etmenlerini araştırmayı amaçlayan bu çalışmada, Eskişehir TED Koleji şantiyesinde yapım yönetim faaliyetlerinin ne şekilde sürdürüldüğünü belirlemek ve değerlendirebilmek için gözlem yöntemi kullanılmış, yüklenici firma şantiye şefi ve şantiye sorumlusu ile yapılan görüşmelerden yararlanılmıştır. Yapılan bu çalışmada gözlem ve görüşme yöntemlerinin bir arada kullanılması çalışmanın önemini arttırmıştır. Gözlem ve görüşme yöntemleri ile elde edilen bilgiler karşılaştırılarak değerlendirilmiş ve bu karşılaştırmada elde edilen sonuçların birbiri ile tutarlılığı gözlemlenmiştir. Eskişehir TED Koleji şantiyesinde yapılan çalışmalar doğrultusunda yapım yönetimi eylem ve etmenleri ile ilgili olarak şu veriler elde edilmiştir: Yerleşke içinde lojman ve yurtların eğitim birimlerinden ayrı düşünülmesi kullanıcılar açısından olumlu bir durum olmakla birlikte, eğitim birimlerinin yola yakın konumlanışı kullanıcılar için ses ve gürültü açısından olumsuz bir durum oluşturacaktır. Bu nedenle kullanıcı isteklerinin belirlenmesi amacıyla tasarım aşamasında kullanıcı, tasarımcı ve işveren arasında iletişim kurulması sağlanmalıdır. Proje için görüşmelerin daha önceden yapılmasının ve projelerin revizyonunun Eskişehir’den bir firmaya yaptırılmasının iletişimde kopukluğu bir ölçüde önleyebileceği düşünülmektedir, dolayısı ile bu durumun maliyete katkısı olacaktır.

47

Şantiye alanında güvenliğin yetersiz olduğu gözlemlenmiştir. Şantiye alanında kamera güvenlik sisteminin kurulması, bu mekânların güvenli olmasını ve şantiyede verimliliğin arttırılmasını zorunlu hale getirecektir. Kamera sistemleri ile pek çok bölgenin aynı anda izlenerek kaydedilmesi sayesinde, çalışanların kontrolünün sağlanması, verimliliği arttırması, olası tehlikelerin gecikmesiz algılanması ve müdahale edilmesi imkânına sahip olunabilecektir. Şantiye alanı içerisinde iş güvenliği tedbirlerinin alınması, bu konuda profesyonel bir uzman çalıştırılması ve şantiye alanında herhangi bir iş kazasının olmaması şantiyelerde aranan özelliklerden biridir. Eskişehir TED koleji şantiyesi dahil olmak üzere tüm şantiyelerde gerekli güvenlik önlemleri alınmalı ve çalışanlar tarafından uygulanması için yaptırım yoluna gidilmelidir. Şantiyede iş güvenliği ve işçi sağlığı sertifikalarına sahip teknik elemanlar ve iş güvenliği ile ilgili olarak profesyonel bir uzman çalıştırılmalıdır. Şantiye alanına girişte ve şantiye alanı içerisinde, o alanda meydana gelebilecek kaza ve risklere karsı uyarı için hazırlanmış levha ve tabelalar gözle görünür bir biçimde yerleştirilmelidir. Malzeme ve işçilik için ayrı anlaşma yapıldığında hata oranı artmakta ve yüklenici firma hem zaman hem de maliyet açısından zarara girmektedir. Bu nedenle taşeron firma ile yapım ve işçilik konusunda iş teslimi şeklinde anlaşma yapılması, taşeron firmanın yapımda daha dikkatli davranmasına neden olmaktadır. Böylece süre ve maliyet açısından yüklenici firmaya yarar sağlamaktadır. Şantiye ortamına gelen malzemenin şantiye alanına yakın bir bölgede ve belirlenmiş malzemelerin yapı çevresinde depolanması maliyet ve süre yönünden kazanç sağlayacaktır. Yapılan işlerin iş planına göre ilerlememesi anaokulu binasına ait iş planında revizyona neden olmuştur. Bu da gerek şantiye şefinin gerekse yüklenici firma sahibinin süre ve maliyet açısından zararına sebep olmaktadır. Özenli bir çalışma ile iş planına sadık kalınarak süre ve maliyet açısından kazanç sağlanabilir. Çalışmanın, var olan potansiyellerin ve eksikliklerin saptanmasını sağlayabileceği gibi diğer uygulamalarda kriterlerin belirlenmesinde de önemli bir rol oynayabileceği düşünülmektedir. Bu çalışmada kullanılan yöntem ileride yapım yönetimi araştırmalarına rehber olurken, elde edilen sonuçlar benzer işlevli çalışmalarda ve yapım kararlarının belirlenmesinde kullanılabilir.

Resim 28.Anaokulu Kısmından Görünüş[4]

Resim 29.Ortaokul kısmından ç Görünüş[4]

48

Resim 30. Şantiye sahası [4]

Resim 31. Eskişehir TED Koleji Binası [4]

Resim 32.-33. Eskişehir TED Koleji Binası (arka cephe) [4]

Resim 34.-35. lkokul ve ortaokul kısmından görüntüler (ön cephe) [4]

Resim 36.-37. nşaattan görüntüler [4]

49

-43.-45.-41.-39. Faaliyetteki okulun inşatla ayrılması [4] Resim 44. nşaattan görüntüler [4] Resim 40. Şantiye sahasındaki depolar [4] 50 .Resim 38. Şantiye sahasından görüntüler [4] Resim 42.

Türkiye. 3. Yapı Yönetimi Dersi Ödevi.k12.B.D. Türkiye. Eskişehir TED Koleji Binası Şantiyesinin ncelenmesi. 4. V. Faaliyetteki okul için park alanı ve inşaatla ayrılması (ön cephe) [4] Teşekkür: Bu çalışmaya verdikleri destekten dolayı Eskişehir TED Koleji Yüklenici Firma Sahibi Sayın Sercan Yavuz’a ve Şantiye Şefi Sayın Emrah Dal’a teşekkür ederiz.T. Ankara.tr 7. Proje Yönetimi Yapım Öncesi Süreci. Yapım Yönetim lkeleri Ders Notları. Gültekin. A. (2003). Ergönül. 6. Özdemir. 2. Kaynaklar 1. Sorguç. Z. Erciyes Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Mimarlık A. Özçetin. Türkiye.-47.D. Z.Resim 46. (2009). Erciyes Üniversitesi Toki Şantiyesinde Yapım Yönetimi Etmenlerinin rdelenmesi.tedeskisehir.D. Türkiye. Yapı Yönetimi Dersi Ödevi.B. (2006). Arda. 51 . (2007). Gazi Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Mimarlık A. Ankara. (2009). Palme Yayıncılık. Yapı Yönetimi ve Şantiye Tekniği Ders Notları. I. 5. nşaat Uygulama ve Yönetim Mühendisliği Kapsamında Proje Yönetiminin Temel lkeleri. www. S. Kayseri.

.

com Öz Bildirinin Giriş Bölümünde Üniversite kavramı (eğitim-bilimsel araştırma bütünlüğü).Teknik Üniversite Konseptinde Gelişmeler Karşısında nşaat Yönetiminde Olanaklar ve Sınır Koşulları Prof. Latince’de bilim ‘scire is per causus scire’ (bilim. Yönetim Eğitim Konsepti.T. nedenleriyle ortaya konulmaktadır. nedenleriyle bilmektir) biçiminde tanımlanmıştır (Meinhold. Teknik Üniversite’ye dönüştürülmüş (1946) ve bu dönüşümü zamanla benzer Okulların çoğu izlemiştir. Bu kurumun imalat ve hizmetler alanında üretim açısından eğitim ve araştırma yapanları Teknik Yüksek Okul veya Türkiye’de Mühendislik Yüksek Okulu anlamında Yüksek Mühendis Mektebi adlarını almışlardır (Almanya’da Technische Hochschule. Bildirinin Giriş’i izleyen ana bölümünde şletme ve Endüstri Mühendisliğinin nşaat Yönetim Mühendisliğindeki sınır koşulları.Ü. Bildirinin Sonuç bölümünde. Bununla birlikte ikinci dünya savaşından sonra Almanya’da teorik ve araştırma/geliştirme ağırlıklı eğitim alan Teknik Yüksek Okulu mezunu mühendislerde sosyal ve yönetsel bilim ihtiyacı ortaya çıkınca. Dr. lisansüstü ve lisans eğitimi zorunlulukları. ilk kez Berlin Teknik Yüksek Okulu. Türkiye’deki isim. Yönetim Eğitimi. her ülkede. 1961) Bu nedenle Üniversite. nşaat Yönetim Mühendisliğinin içerik ve özellikleri açısından. nşaat üretimine özgü Sektör ve Endüstri planlamasına dönük koşulları ayrıntılı biçimde göz önüne serilmektedir. bu ülkede orta öğretimde teorik eğitime yatkın olmayan öğrencilerin yönlendirildiği Technikum’lar karşılığı Teknik Okullar da kurulmuştur. 53 . Fransa’da Grande Ecole. ders programlarıyla birlikte Almanya’dan alınınca. Tolum Mühendisliği Eğitimi nşaat Giriş nsanlığın ve ulusun geleceğini belirleyen eğitim olgusunun en üst düzey kurumu olan Üniversite.-Ing. Anahtar Sözcükler: Esnek Teknik Üniversite. başka bir deyişle. nşaat Fakültesi Yapı şletmesi Anabilim Dalı (0212) 285 36 53 E-posta: dogan. bir bilimler topluluğudur.sorguc@gmail. ngiltere ve ABD’de College). bilimsel metot ve bilgilere dayalı eğitim ve araştırma yapan ve bu nedenle ülkenin beyni niteliğindeki kurumudur. V. Doğan Sorguç . şletme ve Endüstri Mühendisliği ile kesişmesi örnek ve ilgili yayınlara yapılan atıflarla açıklanmaktadır. Yüksek Teknik Okul (Yüksek Mühendis Mektebi) / Teknik Üniversite aşamaları ve bu aşamalarda ulaşılan konsept ışığında nşaatta –Yönetim eğitiminin çağdaş biçiminde.

yy) kuruluşundan beri Almanya’nın klasik (dar) mühendislikte en önde gelen kurumlarından biri olan Münih Teknik Yüksek Okulu (MTH). insanları örgütleme.2000 Hümanist M. 1996) gereksindiği ayrı lisans eğitimi (Bölümü) düzenlemesi (Sorguç.1930 Kimya Ekonomi Ampirik Müh. 1980 . Teknik Üniversite eğitim ve bilimsel araştırmalarının çerçevesini çizmektedir. ortasında (ilk) sosyoloji kitabına ’20. ‘esnek’ Teknik Üniversite konsepti /yapısı sayesinde ortadan kalkmaktadır. 1950 . 54 . Bu ortamda kurulan MTU International School of Science and Engineering’de. başından itibaren yöneticiler mühendis olacaktır. Tablo 1. Bunlar arasında iki kolunu kaybetmiş bir işçiye. bilgisayar. Bu tanım. ABD Mühendisler Birliğini tanımıyla da örtüşmektedir. Bu husus. 1940 . yaratıcı (sanatsal) kişiliğini ön plana çıkarmakta. Böylece nşaat Fakülteleri. toplum ve insana dönük. yönetim alanı için yeni bölüm açmak zahmet ve direncinden kurtulmakta. Mühendis’in teknik’ten önce. yüz yıl sonunda gerçekleşmiştir. doğadaki malzeme ve gücü kontrol etme sanatıdır’ (Sorguç. inşaat. TÜ nşaat Yönetimi programının felsefesi ve eğitim yöntemi de bunun zaten pilot uygulaması niteliğinde bulunmaktadır. matematik. kendisi için ‘Girişken (yenilikçi) Üniversite’ sloganını benimsemiş bulunan MTU. Bu tanıma göre ‘Mühendislik.(TUM. tekniğin sosyal (toplumsal ve insan) sorunlarıyla birlikte ele alınması doğrultusunda geniş anlamdaki Üniversite kavramıyla bütünleştirilmişlerdir (Tablo 1). 1993). işin gereği (Sorguç. Bilimler ve Mühendisliğin Gelişmesi Bilim Dalı Pozitif Bilimler Sosyal Bilimler Mühendislik 1900 .1970 Biyoloji Psikoloji Toplumsal M. 2009) Böylece.yy. Mühendislik /Tıp/Yaşam Bilimleri/ Temel Bilimler’ etkileşimiyle elde edilen sonuçlar. (19. 2008) Yazarın tüm ulusal (ODTÜ) / uluslar-arası deneyimleri yanında.Temel Bilimler – Tıp Yaşam Bilimleri’ biçiminde dört yapraklı yonca sembolünü benimseyerek. ortaya koyduğu öğrenci odaklı. Tıp ile ilişkili olduğu oranda kamuoyunun büyük ilgisini çekmektedir. yönetme.Böylece Yüksek Teknik Okullar. Bu çerçevede.1950 Fizik Sosyoloji Bilimsel Müh. bu gün Münih Teknik Üniversitesi (MTU) adı altında ‘Mühendislik . yeni ölen bir kişiden alınan kolların başarılı biçimde takılması. ayrıca tüm diğer Fakülteler kendi yönetici eğitim programlarını ABD Mühendislik tanımına da en uygun biçimde düzenleme olanağına kavuşmaktadırlar. Türkiye’nin her alanda etkin yönetici ihtiyacını en uygun biçimde yanıtlayacağı gibi. sosyoloji bilmek şartıyla’ diye yazmış olduğu öngörü. bir şartla. bugün Almanya’nın en iyi Teknik Üniversitesi unvanını almıştır (Deutschland. çok yönlü esnek programları sayesinde. disiplinler arası ekip çalışmasına ideal ortam yaratmıştır. sosyolojinin kurucusu Auguste Comte 19.yy. işletme mühendisleri ve yeni malzemeler merkezi üyelerinden kurulu bir ekiple yürütülen ‘Enerji 2030 ’ projesi öne çıkmaktadır. Ayrıca. Bu durum. 2007). elektrik. 2005) şletme ve Endüstri Mühendisliği ve nşaat Proje Yönetimi dersleri ile geliştirdiği TÜ nşaat Yönetimi (Yapı şletmesi) Lisansüstü eğitim ve araştırma programı/Anabilim Dalı (Sorguç.

işçi. Bu olgu aşağıdaki sonuçları doğurmaktadır : 1. inşaatın üzerinde kullanılan malzemelerle birlikte arsa sahibinin (işverenin) mülkiyetine geçmesine ve yüklenicinin stoktan yararlanamamasına. inşaatta maliyetlerin artmasına yol açabilirler.3.6. nşaat tipi. nşaatın satışını etkileyebilmek amacıyla üretici. toprak. üretim süresince (anonim olmayan) kişisel ilişki vardır. Üretim yerinin işletme merkezi yanında olmaması. nşaatta yükleniciler pazar araştırması. yönetimin etkinliğini düşürür.2. ürün sabittir. yerleşme. pazarlama ve üretim/finansman gücünü dikkate alan uzun vadeli programlar yapamazlar. nşaat işletmeleri ellerindeki proje dışında. 1. Yapı-arsa arası hukuksal bağlantı.2. ürünün nitelik. 2. ayrıca.. Kredi alabilmek için ipotek verilebilecek sabit tesisler olmadığından. I /1993) Sınır Koşulları 1. Bu husus yüklenicide finansman güçlüklerine yol açar. Genellikle açıkta üretim yapılır. Üretim ve maliyet tahmininde daima risk unsuru vardır. inşaat sürecinde ortaya çıkan maliyet ve fiyat yükselerinde mülk değerinde doğan artışların sözleşmede aksine hüküm olmaması halinde inşaat sahibinin aktifine geçmesine neden olur. 1. enerji olanakları) her projede değişik olduğundan. yeri ve koşulları (iklim.7.3. Ayrıca. 1.5. üretim yöntemleri de –imalat sanayi aksinedeğişiktir. 2.Ülke ekonomisinin en geniş alanına hizmet veren inşaat sektöründe yönetim işini üstlenmek veya bu alanda eğitim ve bilimsel araştırmalara katkıda bulunmak isteyen Endüstri ve şletme Mühendislerinin dikkate alması gereken (sektöre has) sınır koşulları aşağıda açıklanmışlardır. ulaşım. uzun vadeli faaliyet programları yapamazlar. 2. Bu hususlar işverenin yetkisindedir. 1. alışma) bölümü bulunur. inşaat projelerinde: • üretim teknoloji ve sürecinin seçimi ve • bu seçimde eniyileme (optimizasyon) gerektiği gibi. Yurtiçinde en güçlü işveren olan kamu kuruluşlarının politik etkiler sonucu uzun vadeli yatırım programları yap(a)mamaları veya yapılanlara uymamaları.1. (Sorguç. risk ve maliyeti (şantiye merkez giderleri nedeniyle) artırır. 2. • otomasyon olanağı sınırlıdır 1.4. nşaat sanayinde üretim yeri gezici. Alıcı ile üretici (yüklenici) arasında. işveren tarafından saptanan süresel koşullar. yüklenici ancak kişisel kredi ve hak ediş kesintileriyle gereken teminatları sağlar. Maliyet hesabında yardımcı işler (geçici inşaat. üretim faktörleri dış etmenlere maruzdurlar. ülkenin saydam inşaat programlarından yoksun kalmasına ve inşaat işletmelerinin kapasite veya stoklarını piyasaya göre ayarlayamamalarına yol açar.1. süre ve fiyatında değişiklik yapamaz. 1. 55 . Bu nedenle.

Bu nedenle geleneksel inşaat sektöründe reklam kullanılmaz ve yüklenici. nşaat sektöründe açık rekabet olanağı bulunmadığından.4. talep yaratmak veya gereksinimi etkilemek olanaklarından yoksundur.3. 4. imalat sanayinde yoktur) 3. işin yürütülmesini zorlaştırır Zira . Genel giderlerinin beklenen (yıllık) cirolarına oransal dağılımını yapılamaz 4. nşaat sürecinde.2. işveren tarafından hazırlanan tasarım ve şartnamelerdeki belirsizliklere göre artarlar. hale teklifinde öngörülen maliyet. 3. formel yerine.1. (Üreticinin denetimi dışındaki bu risk.2. Her türlü ihaleye girmek durumunda olan yüklenici. Genellikle ihalede. inşaatın önce satılıp sonra yapılması ve değişken fiyat sisteminin kabul edilmemesi nedeniyle. 3. 5. 4. kendine ait bir riskin yüklenicinin üzerine geçmesine neden olur. Zira risk bazen öngörülen kar oranını birkaç misli aşar ve yapılan tahminlere dayalı olarak ihalelerde çok farklı teklifler ortaya çıkabilir. uygun olmayan koşullarda (fiyat) ile alınacak ihalenin. teklifler açılana kadar bilinmez. her projede üretim faktörleri insan ve makine ile ilgili insan kalitesinin (verimliliğinin) belirlenmesinde işyeri ve çalışma koşulları. şverenin çeşitli düzeyde yetersiz tasarım ve şartnamelere dayanarak teklif istemesi ve sözleşmede değişken fiyat sistemini kabul etmemesi. yüklenici indirimini ancak maliyetindeki risk.2. unsurlarından fedakarlık ederek yapabilir. maliyet artışları olasılığı yaratır. Tahmini maliyet hesabındaki risk ile işin alınabilmesindeki risk (imalat sanayinde satış riski) biribirleriyle ters orantılıdır. Keşiflerde risk unsurunu önemle dikkate almak gerekir. üretimde alışkanlık kayıpları nedeniyle.6.5. 56 . Birim fiyat usulü ihalelerde kesin hesap işlemi genellikle uzun zaman aldığından. 3. enformel (gayrı resmi) ilişkiler egemendir. işveren tarafından şartnamede belirtilir. 5. (Örneğin. yüklenicinin kesin teminatı (hakediş kesintileri) uzun süre bağlı kalır. Bu sektörde alıcı.bu takdirde üretimin zaman zaman durarak yeniden başlaması. imalat sektöründeki gibi fiyat ve kaliteyi bir arada görerek seçimini yapamaz. Bu durum (Alman ihale düzeninde özenle tanımlanmış bulunan) “uygun fiyat “ ilkesiyle çelişir ve bu ilkenin işlevini ortadan kaldırır. 3. 3.6. amortisman vs.5. Değişik tecrübe ve tahminler sonucu teklif fiyatlarında ortaya çıkan farklar. 4. çeşitli açılardan ve değişik koşullarda yaşanmış deneyimlere dayanarak belirlenir. 4.3. fiyat ise. şverenin inşaatı çeşitli yüklenicilere bölerek yaptırması. 5.iklim vs. her zaman boş kapasite riski ile de karşı karşıya bulunur (konjonktür riski).) 4. yüklenici sadece risk faktörü ve teklif fiyatını yükselterek kendini güven altına alabilir. nşaat sektöründe konjonktür riski nedeniyle.4. koordine etmesi ve her türlü karar yetkisini elinde tutması. nşaat sektöründe açık rekabet yoktur. 4.1. onları bizzat seçmesi. tahmin edilir.3. Sektörde kalite.1. ileride uygun koşullarda bir ihale alarak telafisi planlanamaz. Özellikle maliyeti karşılamayan fiyatlarla ihale edilen inşaatlarda kalite sorunu ortaya çıkar. nşaat sürecinde daima belirsizlikler vardır.

program ve şartnamelerinde her ayrıntının kesin biçimde belirlenme sindeki yetersizlik. Zira işveren ve tasarımcıdan sonra devreye giren yüklenicinin üretim yer ve konusunu dikkate alarak yaptığı ussallaşma sınırlı kalmakta. kış koşulları tazminatı vs. 5. 7. nşaat işçisinin ücreti. inşaat işletmeleri ve sektörünün finansman sorununu hafifletmekte. 5. Zira sermaye (makine) yoğun teknoloji kullanan sanayiin ekonomik durgunlukta.3. istihdamın sürekli (stabil) olduğu ülkelerde. kendisine parça başına ücret ödenmesini zorlaştırır. 7. eğitilenlerin ücret ve giderleri işçi maliyetini artırmaktadır. ekiplere ve yöneticilere alışmak zorundadırlar. emel-yoğun teknoloji. inşaat üretimi gereksinimine (programına) uymaz. nşaat uygulamasında resmi olmayan (gayri resmi) ilişkiler egemendir.) kabul edilir. 7. sürekli değişen üretim koşulları. nşaatta ‘ussallaşma’ öncelikle projenin tasarım evresinde. 57 . hale yasasına. 8. Ayrıca.4. amortisman vs. inşaatta her projede ortaya çıkar. inşaat işlerinin özellikleri nedeniyle konulmuş bulunan “uygun fiyat” ilkesine aykırı olarak ihalelerin –diğer sektörlerdeki gibi. nedenlerle izin istekleri. ihzarat sistemi ile birlikte. Nitelikli yüklenicilerin zaman zaman kalitesiz iş yapanlardan daha düşük fiyat verme zorunda kalarak iflas etmeleri nedeniyle. endüstrileşmemiş ülkelerin yararınadır. Anılan işçilere her şantiyede barınacakları yerlerin yapılması gerekir. endüstri ülkelerinde bölgesel eğitim şantiyeleri kurulmasına veya bu işe uygun olanlardan yararlanılmakta. Bu nedenle. 7. Ayrıca.3. üretkenliği üzerinden hesaplanamaz. 7. nşaat işlerinin bir kısmı. inşaat sanayindeki işçilere göreceli olarak. önlemlerin asıl çap ve etkinliği. geleneksel olarak işin gereğine göre yoruma ve uygulamaya açık bulunmaktadır. her projede işi ve usulleri öğrenmek.6. 7. inşaat sektöründe menfi seçim mekanizmasının varlığı (Almanya’da) tartışma konusu olur. nşaat işçisinin düzenli bir meslekiçi eğitim olanağının olmaması. Sürekli çalışan ve şantiyeden şantiyeye gönderilen küçük bir (çekirdek) ekibin dışındaki inşaat işçileri. Bu nedenle. Geleneksel inşaat sanayinde ve özellikle bu sanayiin en büyük alanını oluşturan bina inşaatında emek-yoğun teknoloji kullanılır.2. daha yüksek ücret verilir ve onlar için daha fazla sosyal gider (emeklilik ve kaza sigortası.5. nşaat tasarım. zira: a. 9. inşaatta üretkenlik sağlıklı biçimde tahmin edilemez.1. imalat sanayinde fabrikanın üretime başlama aşamasında görülen öğrenme ve alışmanın yarattığı düşük üretim ve daha yüksek maliyet. ilgili alanlarda piyasa (konjonktür) koşullarına göre üretim olanağı sağladığından. Tarımdan gelen bu işçilerin hasat vs. sermaye birikimini kolaylaştırmaktadır. kendisinden önce gelenler tarafından belirlenmektedirler. 7. inşaatlarda kalite sorunu doğurur veya işverenleri yüklenicilerin ek ödeme istekleriyle karşı karşıya getirir. bu sektörde nitelikli işletmelerin varlığını tehdit eder. Bu teknoloji. işveren veya tasarımcı tarafından gerçekleştirilmelidir.6. b.en düşük teklife verilmesi. ilgili evrak ve uygulamalarda belirsizlikler ortaya çıkarmaktadır. çalışma ortamının düzenli. nşaat işçisinin büyük çoğunluğu geçici olarak çalışır. Değişik yerlerden gelen ve değişik niteliklere sahip yukarıda açıklanan işçiler nedeniyle. giderleri önemli kayıplara yol açmaktadır.4.

bildirinin ikinci bölümünde açıklanan sınır koşulları karşısında dikkate alınınca. Böylece inşaat. ‘esnek’ Teknik Üniversite’lerde yetişen Yönetici nşaat Mühendisleri de diğer yönetim alanlarına açılacaklardır. ilgili teknolojinin özümsenebilirlik ve etkinliği üzerinde düşünce üretmek olanağını – doğal olarak. disiplinlararası eğitim ve bilimsel araştırmalar olacaktır. Gerçek ‘Üniversite’ kimliğini benimseyen ‘esnek’ teknik Üniversite’nin en önemli etkinliği. Ülke ekonomisinin inşaat gereksinimini karşılayarak en büyük ve çeşitli yatırımlarını gerçekleştiren nşaat Sektörü. anılan savaş. 2. haberleşme güçlükleri vs. Bu alanda yapısal düzenlemeler sonucu kurulacak ekiplerle ulaşılacak sonuçlar. topyekun sevk ve idareyi gerektirmekte ve karşı taraf bunu çok başarılı biçimde kullanmaktadır. eski anlamdaki Teknik Üniversiteler’inkileri. Bu nedenle. Sonuç 1.c. Zira. TÜ nşaat Yönetimi Lisansüstü Programında görülen (38 kredi saat) ders sıkışıklığına (Sorguç. atama için 58 . 2005 ) gelişmesini tetikleyecektir. Dünyada. Şantiyelerin her zaman farklı yerlerde olması. işlerin yeterli ayrıntı. nsan davranışının beynin fonksiyonu olduğu gerçeğinden hareketle. Bu gelişmeyle. yönetici kalitesidir. Son durumun (pilot) uygulamasını halen TÜ Yapı şletmesi Lisansüstü Programı mezunları büyük bir başarıyla gerçekleştirmektedirler. Ayrıca ‘esnek’ Teknik Üniversite konsepti. uluslararası mücadelelerde kilit unsur. sürekli gayrı resmi ilişkilerin baskısı altında çalışır. uzaklığı. Anılan kadrolar daha önce bu ülkelerde (düşünceyi geliştiren) güçlü orta öğretime (genel kültüre-GK-) dayalı sosyal yüksek eğitimle yetiştirilmişler (GK=felsefe+tarih+yazın+matematik bütünlüğü) ve son iki yıldan beri örneğin ünlü Berkley Üniversitesinde (ABD) Toplum Mühendisliği eğitimine başlanmıştır. en üst düzeyden başlayarak yönetimin bel kemiğini oluşturması kaçınılmazdır.Bu bağlamda insan ve toplum bilimleri ile yakın ilişkisi bulunan ‘Yönetim Mühendisliği’ ve nşaat Yönetiminde doktora çalışmalarının yurtiçinde yapılması kaçınılmaz olacaktır.bulamayıp kendi toplumlarıyla kaynaşamadıkları ve içlerine kapandıkları görülmektedir. resmi ilişkiler ve düzen zayıflar. endüstri ülke üniversitelerinde bilimsel çalışma yapanların sayısal sistemler üzerinde uzmanlaşarak. şantiyede düzenlenen toplantı tutanaklarının durum ve sorunları yeterli açıklıkla yansıtamaması. Üniversite-sanayi ilişkisinin kurumsal biçimde kurulmadığı endüstrileşmemiş ülkelerde doktoralar daha ziyade. tüm yönetici mühendislere açılmak zorundadır.. Zira özellikle nşaat Yönetim Mühendisliğinde. 1996) da son verecek ayrıca bir Bölüm kurma ihtiyacını da ortadan kaldıracak ve öğrencide yaratıcılık-fonksiyon dengesine dayalı bir beyin-düşünce yapısının ( Sorguç. Öte yandan sektörün çok yönlü özellikleri nedeniyle. geri kalmış ülkelere ileri ülkeler karşısında en çok gereksindikleri Toplum Mühendislerini yetiştireceklerdir. özellikle karmaşık sorunların çözümünde çok aşacaktır. Giriş Bölümünde açıklanan ‘esnek’ Teknik Üniversite konseptinin öngördüğü Mühendislerin. yönetici eğitimi ve geliştirilmesi. inşaatta kararların ‘yerinde’ alınmasını zorunlu kılarak ‘prosedür’ gibi formel işlemlerin ikinci plana atılmasına neden olur. Türkiye içinde bulunduğu örtülü (asimetrik) savaşta. bir ulusun yaşamsal sorunudur. ancak kamu yönetiminin kilit noktalarında yer alacak bu insanlarla kendisini (daha kolay) savunabilecek ve kesin başarıya ulaşacaktır. kalite ve sıklıkla denetlenememesi. Gerçekten.

ve çok yönlü ilişkiler kazandırmıştır. Galatasaray Lisesi orta öğretiminde kazandırılan bilinç ve heyecanın Türkiye’deki ‘esnek’ üniversite eksiğini nasıl telafi ettiğini göstermektedir. Bu başarı yazara. 4. Bu tebliğ bağlamında. ne de demokratik yaşama kavuşması beklenebilir. 1963) . yaşam. ülkemizde bir türlü düzenlen(e)meyen orta öğretime karşı. kedisini belirtilen doğrultuda desteklemiştir. doktora öncesi (2 yıl) Türk nşaat Sektöründe veri hazırlama amacıyla yaptığı Sektör ve Sanayi analizleri. Bir ülkenin bu koşullar altında ne çağdaş uygarlık düzeyine erişmesi. anılan konsepti benimseyen üç özel üniversitenin YÖK tarafından ‘eşitliğe aykırı’ sayılarak engellenmeye çalışılması ve ardından. demokratik (‘esnek’) YÖK’ü. sayısal planlama ve uygulamalarının Türk kamu yönetim kültürüne yabancı olması nedeniyle. Burkhardt’ın öğrenciliğinden arkadaşı. toplam 5 yıl (Almanya’da 3 yıl) yoğun biçimde çalışarak hazırladığı Türkiye ve gelişmekte olan ülke kalkınmasında ‘Konut nşaatı Stratejisi’ (2 cilt) doktorası (Sorguç. yalnızlaştırılmaktadırlar. katıldığı ulusal ve uluslararası çalışmalar gençlere kariyerleri sürecinde dile getirdikleri kişisel ve mesleksel mutlulukları kazandırmıştır. Ayrıca yazarın doktorası boyunca. doğrudan doğruya memleketimizin topraklarını koklayarak ve bu topraklarda bizzat çalışan insanların sözlerini işiterek tesbit olunacaktır. 1971) ve 3 yılda ayni biçimde ortaya koyduğu (ardından Doç tezi) ‘ nşaat Sektörü Destekli stihdam Stratejisi’ (Sorguç. Bu gerçek. YÖK’ün Üniversite’ye giriş puanına uygun yerlere ‘yatay’ geçiş olanağı tanımış olması. dolayısıyla Ortak Aklın geliştirilmesini kaçınılmaz kılmaktadır. sanayi ve 59 . Buna karşın. toplum ve ülke sorunlarından (toplumdan) soyutlanmakta. Türkiye ve ‘mazlum milletler’in en büyük aydınlanmacısı Atatürk diyor ki ‘Bilhassa iktisadi faaliyetimizi dayandıracağımız esaslar her türlü bilgi ile beraber. Nitekim yazarın Münih’te doktora konusunu öğrenen bir Başkonsolos yardımcımız ile doktora yöneticim Prof. Sorunun çözümü.(Sorguç.Üniversite’lere hapsedilerek. Yazar. kedisine inşaat sektöründe doktora sonrası etkinlik. bir esneklik konusu olsa da çağın gereği ‘esnek’ Üniversite’ye nasıl geçileceği hususuna açıklık getirmemektedir. ünlü bir yöneticimiz. ülkemizde bu tür çalışmaların değer ve yararın bulunmadığı hususunda kendisini zamanında uyarmışlardır.Bu durumdaki bir öğretim elemanının Üniversite gençlerini yaşama hazırlama yönünde yararlı olabileceği düşünülebilir mi? Bu düzen. . 1972). büyük Atatürk’ün ‘Uygar Türkiye’ idealinin bilinç ve heyecanını taşıması ve tüm çalışmalarında Kalkınma Stratejisi konularına büyük önem ve öncelik vermesi. akademik düzeyde kalmışlardır. verdiği dersler. 3. Zira Üniversite’leri değerlendirme ölçütlerinden yoksun olan YÖK’ün merkeziyetçi zihniyet anlayışı ile ‘esnek’ Üniversite’nin demokratik yapı gereksiniminin birbiriyle çeliştiği tartışmasızdır. gençlere kişisel ve mesleksel mutluluk yolunu açan ‘esnek’ Üniversite’nin ne derece önem taşıdığını kanıtlamaktadır. Bununla birlikte yazarın. Üniversite’yi ulusun beyni olmak işlevinden yoksun kılacak ve pasifize edecek niteliktedir. 5.bir formalite olmakta ve genç akademisyenler ülkede (yanlış) uygulanan tam gün rejimiyle –hastanelere sahip tıp mensupları dışında. Yazarın doktorası ardından ODTÜ’de kurduğu Yapım Stratejisi Lisansüstü Programındaki deneyimlerine dayalı TÜ Yapı şletmesi Lisansüstü Programı / Anabilim Dalı kapsamındaki çalışmaları bu çabaların sonucudur Yazarın ayni çerçevede yönettiği tezler.

şletme Mühendisliği ve Stratejisinin Eğitim Sorunları 4.T. Sayı 1523 pp. 22-24 Deutschland 1 (2008) Seçkin ve mükemmel en iyi üniversiteler Societaets-Verlag . 19-25 Sorguç D. Yapı şletmesi Ders Notu I. (1971) Konut nşaatı Stratejisinde Makroplan Modeli Struktur und Model eines Wohnungsbauprogrammes für die Entwicklungslaender –anhand des türkischen Beispieles. (2007) Temel Üretim ve Maliyet şlevleri Işığında nşaat Endüstri. (2005) nşaat Uygulama ve Yönetim Mühendisliği Kapsamında Proje Yönetiminin Temel Ögesi : nsan (Niteliği) 3. nşaat Fakültesi. veya uygar bir doyumdan ziyade. katkılarını esirgemeyen meslekdaşlarına en içten teşekkür ve başarı dileklerini sunar. Ayrıca: ‘Eğitim ve öğretimde uygulanacak yöntem. (1963) ANKET . Kaynaklar Meinhold W. (1993) nşaat Mühendisliği ve Yapı şletmesi Eğitim ve Meslek Sorunları Yapı şletmesi Ders Notu II . nşaat Mühendisleri Odası. Ankara Sorguç D. zmir s. nşaat Fakültesi Matbaası s. nşaat Mühendisliği ve Yapı şletmesi Eğitimi üzerinde çalışma yaparken kendisinin ilgili eğitimin ‘Temel lkeleri’ (Sorguç 1993) konusundaki yayınlarını inceleyerek. TÜ.ticaretimiz için dahi ayni yol izlenecektir’. nşaat Üretiminin Özellikleri. Frankfurt am Main pp. TÜB TAK. nşaat Yönetimi Bildiriler Kitabı. 54-68 Sorguç D. (1996) Deneyimler Işığında ( TÜ) Yapı şletmesi Programı 1. Ankara 60 . (1972) nşaatta stihdam Olanaklarının ve Optimum Tekno-Ekonomik Stratejinin Araştırılması.T. nşaat Mühendisleri Odası.D. Ankara Sorguç D. 2 TUM – Kontakt 1 (2009) Wir sind das interdisziplinaerste Team Technische Universitaet München pp. stanbul. Yapı şletmesi Kongresi Bildiriler Kitabı.München (1967) Teknik Bülten Sayı:6. (1961) Grundzüge der allgemeinen Volkswirtschaft. nşaat Mühendisleri Odası. München Sorguç D. maddi yaşamda başarılı olmayı sağlayacak uygulamalı ve kullanışlı bir araç haline getirmektir. O. s. nşaat Mühendisliği Bölümü. TÜ nşaat Fakültesi Sayı 1522. Max Huber Verlag. 307-324 Sorguç D.Ü. zmir pp.’(1923) Teşekkür Yazar. bilgiyi insan için bir süs.H. 41 Sorguç D. bir baskı aracı. MAG-ÖE 3 Raporu. Yapı şletmesi Kongresi Bildiriler Kitabı.35-51 Sorguç D.

sürdürülebilirliğinin sağlanması amacıyla projenin yaşam dönemi boyunca bir araya gelmesi gereken ortaklar. Gör. 21. Belediye ve Şube’nin işbirliği sağlanarak sit alanı içinde doku bütünlüğü ve karakteri bozulmamış.edu.tr Öğr.tr Öz 2007 yılında Mimarlar Odası Bursa Şubesi. mekân.Binyılda Yaşayan Osmanlı Köyü – Cumalıkızık Projesi”. kültürel ve tarihi mirasa sahiptir. bu ortakların sorumlulukları.1983 tarihli ve 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’nun 12. Bu protokolün amacı. özgün yapısıyla günümüze kadar ulaşabilmiş 700 yıllık Osmanlı Köyü olan Cumalıkızık yerleşimini korumak. tarihi ve kültürel sürekliliğin sağlanması ve onarılması amacı ile Özel dare. Anahtar Kelimeler: Cumalıkızık. Dr. yaşatmak ve halkın ekonomik düzeyinin yapılacak çalışmalarla iyileştirilebileceğini göstermek üzere çok ortaklı ve katılımlı olarak yürütülen bir projedir. maddesi ve 15. işbirliği.Binyılda Yaşayan Osmanlı Köyü – Cumalıkızık şbirliği Protokolü” nü imzalamıştır.07. Doç. Bu projeyi 61 . Bursa’nın en özgün bölgelerinden biri olan Cumalıkızık köy yerleşimi doğal ve tarihi zenginlikleri yanı sıra sosyo-kültürel yaşam ile günümüze kadar korunmuş çok önemli bir mimari mirastır.Yönetimsel şbirliği: 3.Binyılda Yaşayan Osmanlı Köyü – Cumalıkızık Projesi Yrd. Bursa il Özel daresi ve Yıldırım Belediyesi işbirliği yaparak “3. Geçmişi ile tarihi. Bu bildiride.2005 tarihli 25876 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanan Taşınmaz Kültür Varlıklarının Korunmasına Ait Katkı Payına Dair Yönetmelik’e dayanarak Cumalıkızık’ın yaşam. Murat Taş Uludağ Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Mimarlık Bölümü Yapı Bilgisi Anabilim Dalı 16059 Görükle / Bursa Tel: 0 532 2410691 E-posta: murattas@uludag. sokak ve meydanların rehabilite edilip.07. Nilüfer Taş Uludağ Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Mimarlık Bölümü Yapı Bilgisi Anabilim Dalı 16059 Görükle / Bursa Tel: 0 535 6919671 E-posta: nilufertas@uludag. yaşatma. Proje kapsamında.edu. nasıl bir araya geldikleri. bu mirası yeni mekânsal yorumlarla zenginleştirerek geleceğe aktarmak için çalışmalar yapmaktır. kültürel ve doğal zenginliklere sahip Bursa. toplumların önemli bir yönetim. “3. korunması gerekli anıtsal ve sivil mimarinin. yönetim. koruma. farklı dönemlere ait pek çok doğal. Cumalıkızık’ın önemi. Dr. Giriş Türkiye geçmişten günümüze kadar gelmiş. kültür-sanat ve ticaret merkezi olmuştur. ortaya çıkan problemler ve çözüm yolları için yapılan çalışmalar aktarılacaktır.

yerel yönetim. ekonomik problemler nedeniyle çoğu yaşlı insanların elinde kalan evlerin korunmaması ve bakımonarımının yapılmaması köyün korunarak yaşatılmasını ve var olan değerlerin geleceğe aktarılmasını tehlikeye sokmuştur. 1981 yılında ise yerleşme. Cumalıkızık Köyü’nün tarihsel dokusu 1980 yılında Anıtlar Yüksek Kurulu’nun kararı ile koruma altına alınarak her türlü yapılaşma izne bağlanmıştır. şehre göç. sivil toplum kuruluşu ve Cumalıkızık halkının yönetimsel işbirliği çerçevesinde bir araya gelmesidir. Resim 1. Türkiye’nin 4. Bursa l Özel daresi. 700 yıllık bir Osmanlı Vakıf Köyü’dür. sosyo-kültürel sürekliliğin sağlanması ve onarılmasıdır. tarım kazancının azalması. Cumalıkızık’ın ekolojik. 180’i halen kullanılan toplam 270 ev ile Osmanlı dönemi konut dokusunu günümüze taşımaktadır. miras yolu ile malların bölünmesi. Cumalıkızık.bugüne kadar yapılan Cumalıkızık’ı koruma ve yaşatma amaçlı projelerden ayıran en temel özelliklerden biri yerleşimin bütününü kapsamasıdır. Zamanla tarihi ve doğal dokunun yıpranması. Yıldırım Belediyesi ve Mimarlar 62 . Cumalıkızık tipik yerleşim örneği 3. fiziksel. bugün tarihsel kimliği ile yaşatılmaya çalışılmaktadır. Bugüne kadar fiziki üst yapı ile ilgili yapılan çalışmalar. 1987 yılında Bursa merkezinin üç ilçeye bölünmesinin ardından Yıldırım Belediyesi’ne mahalle olarak bağlanmıştır. doğusunda. büyük kenti olan Bursa'nın 10 km. Cumalıkızık Hakkında Genel Bilgiler Cumalıkızık. kaçak yapılaşma. tarihi dokusunu bugüne kadar korumuş ve Erken Osmanlı Dönemi kırsal sivil mimarinin özgün örneklerini taşımaktadır. Uludağ’ın kuzey eteklerinde kurulmuş. projenin devamlılığını sağlamak için merkezi yönetim.Binyılda Yaşayan Osmanlı Köyü – Cumalıkızık Projesi Proje’nin Amacı ve Organizasyonel Yapının Oluşturulması Bu projenin amacı. Köy. ya tekil bina ya da sokak-cephe yenilemesi düzeyinde olmuştur. Cumalıkızık Köyü Giriş Yolu Resim 2. “Kentsel ve Doğal Sit Alanı” olarak belirlenmiştir. aile yapısındaki değişim. Yedikızık köyünden biri olan. Diğer özellik ise. Osmanlı sivil mimarisinin en güzel örneklerini oluşturan ve içlerinde hala yaşamların sürdürülebildiği evlerin bulunduğu Cumalıkızık. Osmanlıların Bursa’da ilk yerleştikleri bölgelerden olan Cumalıkızık.

bu mirası yeni mekansal yorumlarla zenginleştirerek geleceğe aktarmak için çalışmalar yapmaktır.Odası Bursa Şubesi’nin işbirliği sağlanarak sit alanı içinde doku bütünlüğü ve karakteri bozulmamış. şehir plancısı. Kaynakların nasıl kullanılacağıdır. sokak ve meydanların rehabilite edilip. Çalışma grubunda yer alan kişiler aynı zamanda taraflar arasında iletişim ve eşgüdümü sağlamaktadır. inşaat mühendisi. Buna göre. işin yürütülmesi için bir çalışma yöntemi belirlendi. merkezi yönetim olarak Bursa l Özel daresi ve yerel yönetim olarak da Yıldırım Belediyesi işbirliği yaparak “3. ilin çevre düzeni plânı. bayındırlık ve 63 . organizasyonel ve teknik olmak üzere iki alt bileşenden oluşmaktadır. 2007 yılında sivil toplum kuruluşu olan Mimarlar Odası Bursa Şubesi. Projede Yer Alan Taraflar ve Sorumlulukları Çalışma grubunun nitelikleri. nelerin yapılması gerektiği. • Proje içinde yer alacak tarafların sorumluluklarının belirlenmesi • Finans kaynakları ve nasıl kontrol edileceği • Halkın katılımının nasıl sağlanacağı • Prosedürler ve yönetim politikaları. Bu protokol 21/07/1983 tarihli ve 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’nun 12. Organizasyonel alt sistem. Merkezi Yönetim. çalışmaların fiilen yürütülmesi için bir çalışma grubu oluşturmuştur. Teknik alt sistem. Proje çalışma grubunda yer alan tarafların sorumlulukları aşağıdaki gibi tanımlanmıştır. l Özel daresi’nin genel görev ve sorumlulukları 5302 sayılı l Özel daresi Kanunu ile düzenlenmiştir. gençlik ve spor. uygulamanın nasıl yapılacağının belirlenmesidir. Bu protokol çerçevesinde taraflar. maddesi ve 15/07/2005 tarihli 25876 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanan Taşınmaz Kültür Varlıklarının Korunmasına Ait Katkı Payına Dair Yönetmelik esaslarına dayanarak hazırlanmıştır. korunması gerekli anıtsal ve sivil mimarinin. genel olarak problemlerin çözümünü gerçekleştirebilecek organizasyonun oluşturulma kararı ve bu organizasyonda yer alacak taraflara düşen görevlerin belirlenmesidir. bunların uygulanması.Bin Yılda Yaşayan Osmanlı Köyü – Cumalıkızık şbirliği Protokolü” nü imzalamıştır. l sınırları içinde sağlık. Bu çalışma grubu tarafından öncelikle tüm yerleşimi kapsamayı hedefleyen çalışmaların başarıyla tamamlanabilmesi için kapsamlı ve farklı disiplinlerin. sanayi ve ticaret. sanat tarihçisi vb. Örneğin.l Özel dare’nin Sorumlulukları. finans boyutunun nasıl karışılacağının belirlenmesi. llerdeki merkezi yönetim tarafından yapılması gereken faaliyetleri düzenlemektedir. tarım. Yöntem. uzman kişiler görevlendirmiştir. Örneğin. Cumalıkızık projesinin başarısı açısından son derece önemlidir. kurum ve kuruluşların nasıl bir araya geleceği. • lgili projelerin hazırlatılması • Yapım yöntemlerinin ve malzemelerin belirlenmesi • Yerel işgücünün kullanımı • Yapım sürecinin kontrolü • Altyapının iyileştirilmesi. Mimar.

Valilik ilgili yönetmelik çerçevesinde bu fonu belediyelere kullandırmaktadır. kamulaştırma ve uygulama işlerinin maliyetinin %49’una kadar karşılanmak üzere. Tescilli yapıların korunma ve değerlendirilmesi amacıyla yapılacak plan. belediyelerce tahsis edilen emlak vergilerinin %10’u l Özel darelerinin bünyesinde açılacak bir hesapta toplanmaktadır.Yıldırım Belediyesi’nin Sorumlulukları. kredilendirmelerin nasıl yapılacağı belirtilmektedir. yıllık %4 faizle 10 yıl vadeyle geri ödemelidir.2005 tarihinden itibaren Kültür ve Turizm Bakanlığı’nca karşılıksız para yardımı (hibe) yapılmaktadır. proje. Tescilli yapıların tapu devir işlemleri. bu proje çalışmalarının uygulama işleri ihalelerinin yapılması ve uygulamanın denetlenmesi gibi 64 . bakım. Mali yeterliliği olmayan tescilli yapı sahiplerine karşılıksız restorasyon projeleri hazırlanmaktadır. Tespit edilen yapıların fotoğrafları. yapı onarımı ve restorasyonu işleri her türlü vergi ve harçtan muaftır. Koruma amaçlı proje hazırlama. Yerel Yönetim. proje anlaşma ve ihaleleri. harç ve katılım payından muaftır. Protokol kapsamında fiilen yapılması gereken rölöve. aplikasyon ve imar durumu bilgilerinin sağlanması. Tescilli yapı sahiplerine kredi yardımı yapılmaktadır. Restorasyon ve bakım-onarım işleri belediye vergi. bunların denetlenmesi ve ruhsatlandırılması. koruma amaçlı imar planı vb. Yapı Denetim Kanunu’ndan da muaf tutulmuşlardır. Cumalıkızık Protokolündeki l Özel dare’nin yükümlülüğü. rekonstrüksiyon. araştırma ve durum tespitlerinin yapılması. TOK kredisi.07. görüntüleme ve demografik bilgiler. Ayrıca tescilli yapı sahiplerine katkı payı yardımı yapılmaktadır. Cumalıkızık Protokolündeki yerel yönetim olarak Yıldırım Belediyesi’nin yükümlülüğü. tescilli yapıların. veraset ve intikal yoluyla devir işlemleri de ilgili vergilerden muaf olmuşlardır. restorasyon. durum tespiti. Yönetmelik kapsamında getirilen muafiyetler. restitüsyon. kotlu kroki. Ayrıca tescillenmiş tarihi yapılar. tarihi yapı sahibi olup da bu yapıyı onarmak. Üzerinde tescilli yapı bulunan parseller ile 1. kentsel tasarım. Toplu Konut daresi (TOK ) tarafından verilecek toplam kredilerin en az %10’u. Bu yönetmelik kapsamında. derecede arkeolojik ve doğal sit alanında olup kesin yapı yasağı olan parseller her türlü vergi ve harçtan muaftır.iskâna ilişkin hizmetleri. Tarihi yapı sahibi kişilere istenilen belgelerin sağlanması koşulu ile tarihi yapının bakım ve onarımı. belediye vb. bakım-onarım işlemlerinin projelendirilmesi ve uygulaması aşamalarında sağlanacak karşılıksız maddi destek ve muafiyetlerin. belediye sınırları dışında ise imara ilişkin hizmetleri yapmakla görevli ve yetkilidir. uzman desteğinin nasıl sağlanacağı. onarım ve restorasyonu. restorasyonu için 15. restore etmek isteyenlere sunulan imkânlar. Yapılan projeler ve bunların uygulanması için gerekli mali kaynağın Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’nun ilgili maddesi ve Taşınmaz Kültür Varlıklarının Korunmasına Ait Katkı Payına Dair Yönetmelik çerçevesinde hazırlanmasıdır. gerekli koşulların yerine getirilmesi ile tescilli yapıların restorasyonu için yaptırılan proje ve alınacak malzemeleri KDV’den muaftır. tarihi kent dokularının sağlıklaştırılması işlerinde. kurumlar üzerinde gerçekleştirilen projelere öncelik verilmek üzere kullandırılmaktadır.

sivil toplum kuruluşu ve halk arasındaki koordinasyonun ve uygulamaların sürdürülebilir bir yönetim planı çerçevesinde devamlılığını sağlamak için alan yönetim planı kapsamında çalışmalar yapılmaktadır (Tablo 1). proje maliyetini azaltıcı yöntemler geliştirmek. Halk görüşleriyle ve yapılan anket çalışmasına katılarak Cumalıkızık’ın fiziksel ve sosyo-kültürel problemlerinin belirlenmesine katkıda bulunmuşlardır. yönetsel ve işlevsel) Cumalıkızık’ın geleceğe ait vizyonunu belirleyecek. Yapılan çalışmaların her aşamasında Cumalıkızık’ta yaşayan halkın katılımı da sağlanmıştır. üyesi bulunduğu Avrupa’nın en önemli koruma-yaşatma kuruluşu olan Europa Nostra’ya Cumalıkızık projesini taşıyacaktır.Binyılda Yaşayan Osmanlı Köyü – Cumalıkızık Projesi’nde yer alan merkezi yönetim. Tablo 1. projelendirme sürecinde mimarların katılımını sağlamak. proje kapsamında mal sahibi olarak belediyeye kendilerinden hiçbir ücret talep edilmeden rölöve alımı. kullanma stratejilerinin oluşturulması Bütçe analizlerinin yapılması ve finans kaynaklarının belirlenmesi Kısa vadede yapılacak işlere ait eylem planın oluşturulması Orta vadede yapılacak işlere ait eylem planın oluşturulması Uzun vadede yapılacak işlere ait eylem planın oluşturulması 65 . Cumalıkızık Protokolündeki Mimarlar Odası Bursa Şubesi’nin yükümlülüğü. proje ve uygulama için kredilendirme başvuruları çalışmaları yapacak. Üyelerine projelendirme çalışmaları sırasında onay ve denetim işlemlerinde kolaylaştırıcı rol üstlenmek. Halkın büyük bir bölümü yapılan çalışmalara imzaladıkları taahhütname ile destek vermiştir. Taahhütnamede. Sivil Toplum Kuruluşu . Toplum-Cumalıkızık Halkı.Mimarlar Odası Bursa Şubesi’nin Sorumlulukları. işlev ve koruma ihtiyaçlarının belirlenmesi. işletme. Proje Alan Yönetim Planı 3. Yapıların tespiti amacı ile yapılan çalışmalara yardımcı olmak. lgili kurum ve kuruluşlarla bağlantı kurulması.çalışmaları yasaların öngördüğü bilgiler dahilinde yürütmek ve tüm bu işlerde mali işleri düzenlemek. AŞAMALAR Mevcut durum tespiti Alan analizi Stratejilerin belirlenmesi Eylem Planının Hazırlanması FAAL YETLER Alanın yönetim. restitüsyon ve restorasyon projelerinin hazırlanması için muvafakat ettiklerini. yapılacak işlerde yol gösterici ve koordinasyon görevi yürütmek. konu ile ilgili kurumlar ile yazışma yapılıp onay alınması ve gerekli mercilere karşılıksız kredi başvurusu yapılabilmesi için vekalet verdiklerini belirtmişlerdir. yerel yönetim. Sorunların tespiti (alan. Cumalıkızık halkı projenin uygulama aşamasında yerel işçilik ve malzeme bulunması konularında da katkıda bulunacaklardır. Bu bağlamda Mimarlar Odası. Cumalıkızık Alan Yönetim Planı. Ayrıca belediye Cumalıkızık’ın tanıtılması. yönetim. idari ve finansal modelini içeren koruma. yerli ve yabancı kredilendirme fonlarına başvuru işlemlerini de yürütülmesi.

kültürel. sanatsal bir bütünlük içerisinde etkileşim sahaları ve tarihi. alanda mülkiyet hakkı bulunanlar. Bunlar. A. mali kaynakların belirlenmesi ve yaratılması. Hazırlanan bu projelerin Bursa Kültür ve Tabiat Varlıkları Koruma Kurulu’nda onaylanmasıdır. anket ve envanter çalışmalarının yapılmasıdır. ekonomik ve fiziksel ihtiyaçların belirlenmesidir. Komisyon Kararları. Kültür turizmini geliştirmek amacıyla uluslar arası işbirliği ve paylaşımı yaratacak etkinlik ağının kurulması. orta ve uzun vadeli olarak UNESCO. Kültür varlıklarının yönetiminde. restitüsyon ve restorasyon projelerinin hazırlatılmasıdır. kültürel. restitüsyon. gönüllü kişi ve kuruluşlar ile yerel halkın işbirliği. Malraux Yasası (1962). sivil toplum örgütleri. tasarım ve uygulamada.Alan yönetimi ile ilgili çalışmalar kısa. kentsel tasarım . T. sosyal. • 66 . Bu amaçla literatür araştırması. Belirli bir bölge içinde birbirleriyle ilişkilendirilerek sektör oluşturma potansiyeli bulunan sit alanlarında bölgesel kültür sistemlerinin gelişimi için uygulama planlarının yaratılmasının. uzmanlık ve ekipmanda yüksek standartların kullanılmasıdır. coğrafi. sosyal. kinci aşama. geliştirilmesi ve değerlendirilmesi bakımından doğru tespit edilmesi. Alanın değerini arttırarak uluslar arası bir seviyeye çıkarmak için genel stratejiler. görüşmeler. tanzim ve çevre düzenlemesi ile birlikte alan yönetim amaçları doğrultusunda uluslar arası koruma prensipleri ve sözleşme hükümleri çerçevesinde korunarak yaşatılmasının yanı sıra kullanım ve gelişim ilkelerinin ve sınırlarının belirlenmesi. kültürel.C. gözlemler. rölöve. Yönetim alanlarının korunması ve değerlendirilmesinde kamu kurum ve kuruluşları. onarım. Faro Anlaşması (2005).11. Kültür ve Tabiat Varlıklarının Koruma Yasası(2863 nolu yasa) ve 27. değerlendirme ve uygulama aşamasıdır. Projenin kavram ve uygulama boyutu hakkında fikir alışverişinde bulunmak için sempozyum ve fikir proje yarışmasının düzenlenmesidir. restorasyon.yenileme projesi. yürürlükteki Koruma mar Planı’nın geliştirilmesi. Sit alanları ve ören yerleri ile etkileşim sahalarının bakım. yöntemler ve araçların geliştirilmesi. sürdürülebilir ekonomik kalkınma ihtiyaçları ile yerel toplumun ilgisi arasında uygun bir denge oluşturmanın yollarının yönetim planı ile gösterilmesi. Granada Anlaşması (1985). konservasyon alanında. coğrafi ve sanatsal nedenlerle ilişkili bulunduğu bağlantı noktalarının alanın korunması. doğal. Alan Yönetim Yönetmeliği’ne göre belirlenen hedefler: Alan sınırlarının tarihi.B. Cumalıkızık Köyü’nün sosyokültürel ve ekonomik gelişim stratejileri göz önünde bulundurularak. teşhir.2005 tarihinde resmi gazetede yayınlanarak işlerlik kazanan “Alan Yönetimi ile Anıt Eser Kurulunun Kuruluş ve Görevleri ile Yönetim Alanlarının Belirlenmesine lişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik” esaslarına göre oluşturulmuştur. Koruma. • lk aşama. sosyal. fiziki alt yapı projelerinin yapılması. Proje Uygulama Aşamaları şbirliği kapsamında Cumalıkızık Projesi birbirini izleyen üç aşamadan oluşmaktadır. erişim.

Cumalıkızık Protokolü kapsamında taraflar arasında yapılacak faaliyetler. tarihleri ve hangi aşamada gerçekleştirilecekleri Tablo 2a ve Tablo 2b’de ayrıntılı olarak gösterilmektedir. Projenin uygulama aşamalarından birincisi öngörülen süre içinde tamamlanmıştır.AŞAMA Sempozyum Eylül 2007Aralık 2007 Sempozyum içeriğinin oluşturulması Bilimsel kurulun belirlenmesi Sempozyumun yapılması Halkın Bilgilendirilmesi Eylül 2007Ocak 2008 Halk ile toplantı ve bilgilendirme Taahhütnamelerin hazırlanması Ocak 2008 Taraf üst düzey yönetici toplantısı Alan Yönetim Planı Genel değerlendirmenin yapılması Alan yönetimi planının hazırlanması 67 . kinci aşamadaki çalışmalar ise devam etmektedir. işler. bakımonarım ilkelerinin oluşturulmasıdır. Tablo 2a. ş programı. YAPILACAK ŞLER FAAL YETLER Protokolün hazırlanması Cumalıkızık tespit çalışmalarının yapılması Anket çalışmasının yapılması Envanter çalışmasının yapılması Aralık 2006-Nisan 2007 Mimarlar Odası Bursa Şubesi Yıldırım Belediyesi Bursa l Özel daresi Çalışma grubunun çalışmaya başlaması Taraf üst yöneticiler arasında imzalanması Mayıs 2007 Protokolün imzalanması Fikir Proje Yarışması Mayıs 2007-Aralık 2007 Şartname çalışmasının yapılması Danışman ve değerlendirme jüri üyelerinin belirlenmesi lgili kurumlarca yazışmalar Şartnamenin oluşturulması Yarışmanın ilanı Projelerin teslimi alınması Jüri değerlendirmesi Yarışmanın sonuçlanması ve kolokyum 1. görev ve sorumluluk paylaşımı.• Üçüncü aşama ise kullanım sürecine yönelik yapıların ve çevrenin işletme.

AŞAMA Orta Vadede Tamamlanması Hedeflenen Yapım şlerinin Başlaması Orta vadede-Orta derecede zarar görmüş yapıların onarım işlerinin tamamlanması (yaklaşık 2 yıl içinde tamamlanacak) Uzun vadede-Tamamen yok olmuş yapıların yeniden inşa edilmesi işlerinin tamamlanması (yaklaşık (4 yıl içinde tamamlanacak) Ağustos 2008.- Uzun Vadede Tamamlanması Hedeflenen Yapım şlerinin Başlaması 68 .Tablo 2b. görev ve sorumluluk paylaşımı.AŞAMA Nisan 2008 Cumalıkızık rtibat Bürosunun Faaliyete Geçmesi Cumalıkızık rtibat Bürosunun Faaliyete Geçmesi Projelerin Onaylanması Haziran 2008-Ağustos2008 Rölöve projelerinin Belediyeye teslimi Rölöve projelerinin Kültür ve Tabiat Varlıklarının Koruma Kurul onayına sunulması Konsept paftasının Kültür ve Tabiat Varlıklarının Koruma Kurul onayına sunulması Basit onarımların tespit edilmesi ve Belediye Fen şleri Müdürlüğünce keşfinin çıkarılması Restorasyon ve rekonstrüksiyon proje çalışmalarının başlaması Kısa Vadede Tamamlanması Hedeflenen Yapım şlerinin Başlaması Kısa vadede-Basit onarım işlerinin tamamlanması (yaklaşık 1 yıl içinde tamamlanacak) 3.Mart 2008 FAAL YETLER Rölöve ihale çalışmaları Rölöve ihale ilanı Konsept pafta için yarışma birincisi ile görüşme Rölöve ihalelerinin değerlendirilmesi Konsept pafta ihalesinin değerlendirilmesi 2. AŞAMALAR YAPILACAK ŞLER hale Ocak 2008. ş programı.

hale işlemlerinin kolay yapılabilmesi için yedi bölgeye ayrılan Cumalıkızık Köyü’nde ikisi anıtsal olmak üzere yaklaşık 150 evin rölöve projeleri tamamlanarak Bursa Kültür ve Tabiat Varlıklarının Koruma Bölge Kurulu tarafından onaylandı. halk arasındaki hiyerarşik olmayan. sosyal-kültürel ve ekonomik örgütlenmenin sağlanması çalışmalarını kapsamaktadır. Projenin başarısı tarafların aralarında sağladıkları uyum ve işbirliği sürecin başarısının sonunda ortaya çıkacaktır. Merkezi ve yerel yönetim.Sonuç Cumalıkızık yerleşimini koruma-yaşatma hedefiyle çok boyutlu. çok ortaklı ve yeni katılımlara açık toplumsal kalkınma projesi “3. Cumalıkızık Köyü’nde başlatılan proje çalışması Türkiye’de öncü ve örnek rol üstlenmektedir. Kentsel Tasarım Projesi kapsamında parsel bazında bütüne yönelik plan. Proje kapsamında. yapılaşma koşullarının detaylarını belirten çizim ve proje ekleri oluşturulmuştur. sivil toplum örgütlerinin ve halkın belirli bir yönetim sisteminde bir araya gelmesi kaynakların belirli bir süre içinde. eko-tarım ve ev-el ürünlerinin geliştirilmesi). Projenin gerçekleşmesi hedefinde fiziksel.Binyılda Yaşayan Osmanlı KöyüCumalıkızık” adı ile sürdürülebilir gelişmenin sağlanması. ekonomik anlamda güçlenmeleri ve kendi yerleşimlerini kendilerinin korumalarını sağlamak amacıyla eğitim çalışmaları başlamıştır. sosyo-kültürel ve ekonomik boyutta çalışmalar sürdürülmektedir. Öncelikleri saptanarak uygulaması yapılacak binaların uygulama projeleri yapılarak. çağdaş yaşam konforunun sağlanması. Cumalıkızık’ta sürdürülebilir kalkınma demokratik katılımla gerçekleştirilmektedir. köyün ekonomik yaşamının canlandırılması (doğal çevrenin korunarak doğal kaynakların sürdürülebilir kullanımı. sivil toplum örgütleri. doğru. bazı parsellerde de binaların cephe rölövelerinin alım işi ihaleleri yapıldı. hazırlanacak olan özel ve teknik şartnameler doğrultusunda restorasyon uygulama ihaleleri etaplar halinde gerçekleştirilecektir. koruma kültür ve bilincinin oluşturulması. Kentsel Tasarım Projesi’nden gelen bilgiler ve restitüsyonlarla birlikte yapıların restorasyon projeleri hazırlanacaktır. 69 . yerinde kullanılmasını sağlayacaktır. gerekli görülen parsellerdeki binaların rölövelerinin. Ayrıca bir yandan 1/1000 ve 1/500 ölçekli Kentsel Tasarım Projesi hazırlanmaktadır. tarım ekonomisinin canlandırılması. Proje kapsamında ayrıca Cumalıkızıklılar’ın yerleşimlerinin önemini kavramaları. eşgüdümlü ortaklık geçmişin geleceğe aktarılmasındaki politikaların ve stratejilerin oluşturulmasında önemlidir. Diğer yandan Kentsel Tasarım Projesi’nde köyün mevcut ve turizme dönük ihtiyaçlarının karşılanacağı yeni yapıların projeleri de tamamlanacaktır. Kentsel Tasarım Projesi bittikten sonra ya mevcut Koruma Amaçlı mar Planı revizyonu yapılacak ya da yeni bir plan hazırlanacaktır. Karar verici ve uygulayıcı rolleri olan merkezi ve yerel yönetimlerin. yapılardaki tahribatın önlenmesi. sosyo-kültürel yaşamın arttırılması. Şu an restitüsyon projeleri ve araştırma raporları ile tescilli olmayan binaları da kapsayacak şekilde sokak ve cephe sağlıklaştırma projeleri hazırlanarak Belediye ön olurundan sonra Bursa Kültür ve Tabiat Varlıkları Koruma Kurulu’na sunulacaktır. altyapı sorunlarının giderilmesi.

Taş. N. April 29. Portugal 70 . Taşınmaz Kültür Varlıklarının Korunmasına Ait Katkı Payına Dair Yönetmelik. A. Taş. Taş. 27 October 2005. Council of Europe Framework Convention on the Value of Cultural Heritage for Society.... M.May 1.Kaynaklar 3. N. Environment and Urbanization. pp: 161–184. Alan Yönetimi ile Anıt Eser Kurulunun Kuruluş ve Görevleri ile Yönetim Alanlarının Belirlenmesine lişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik(2005) Faro Convention (2005).Binyılda Yaşayan Osmanlı Köyü – Cumalıkızık Proje Protokolü (2007). V. (2002) The Problems Of Installation At A New Use Of Histoical Enviroment At The Example Of Bursa Cumalikizik Village Which Was Been Ottoman Settlement For 700 Years. Taş. Faro. Çahantimur. (2009) A Participatory Governance Model for Sustainable Development Of Cumalıkızık: A Heritage Site In Turkey. M. stanbul. International Hvac+R Technology Symposium. Vol 21/1.

/ESK. Bu amaçla. Yapım Sözleşmeleri.edu. Anahtar sözcükler: Y D (Yap. Tel: 0(222) 239 37 50 / 3234 E-posta: hkusan@ogu.şlet-Devret Modeli uygulanarak gerçekleştirilmiş örnek bir yatırım projesi ele alınıp yapılan sözleşme irdelenerek yapım işleri sözleşmeleriyle farklı yönleri tespit edilmeye çalışılmış. ülkemizde Yap. Özellikle gelişmekte olan ülkelerde alt yapı. bu yatırımların gerçekleştirilmesi için gerekli finansmanın sadece devlet bütçesiyle olamayacağı sonucunu ortaya çıkarmıştır. Tel: 0(222) 239 37 50 / 3213 E-Posta: iozdemir@ogu. Müh.edu. Müh./ESK. Yap. Sözleşme Giriş 1960’lı yıllarda devlet bütçesinin yaklaşık 1/3’ü kamu yatırım harcamalarına ayrılırken 2000’li yıllarda bu oranın % 10 seviyelerine kadar düşüş göstermesinde temel etken.tr Öz Bu çalışmada.com Osman Aytekin ESOGÜ MMF nş.Müh. işletim ve devir aşamalarındaki riskler ve yasal alt yapısı incelenmiştir. uygulamalarda çıkan sorunlar ve bu sorunlar için çözüm önerilerinin neler olabileceği tanımlanmaya çalışılmıştır. Müh./ESK.şlet-Devret Modeli) Sözleşmeleri. kamu yatırımları için ayrılan bütçenin yeterli olmaması bu yatırımların gerçekleştirilmesi için yeni finansman kaynaklarının temininde yeni arayışları da beraberinde getirmiştir.şlet-Devret Modeli sözleşmeler ile gerçekleştirilmesi ülkemizde de benimsenmiş ve birçok önemli yatırımlar bu yapım modeli ile gerçekleştirilmeye başlanmıştır. Dünya ekonomi piyasalarındaki küresel krizler ve gelişmekte olan ülkeler statüsünde yerini almaya başlayan ülkemizde de kamu kaynaklarının azalması. yapım. Tel: 0(222) 239 37 50 / 3223 E-Posta: oaytekin@ogu. yürürlükteki ihale kanunlarında yer alan yapım işleri sözleşmelerine göre farklılıklarını tespit etmek amacıyla modelin avantajları. 71 . artan nüfus ve bu oranda artan kamu yatırımlarının gerekliliği. sanayi ve hizmet yatırımlarının dünyada yaygın olarak kullanılmaya başlanan Yap.nşaat Sektöründe Y D (Yap.şlet-Devret) Modeli Sözleşmeler le 4735 Sayılı Yasada Belirtilen Yapım şleri Sözleşmelerinin Karşılaştırılması Muhammed Koçer Serbest nş. Böl. dezavantajları./ AFYON Tel: 0(272) 214 06 10 E-posta:muhammedkocer03@hotmail.edu. Böl. Böl.tr lker Özdemir ESOGÜ MMF nş.tr Hakan Kuşan ESOGÜ MMF nş.şlet-Devret Modeli sözleşmelerin.

uygulamalarda çıkan sorunlar ve bu sorunlar için çözüm önerilerinin neler olabileceği tanımlanmaya çalışılmıştır. mal veya hizmet alımı işlerinde ise işin ayrıntılı özelliklerine dayalı olarak. gerekli finasmanı sağlayan ve sözleşme hükümlerine göre işin tamamlatılmasını sağlayan taraftır. kanunun 6. işin tamamı için isteklinin teklif ettiği toplam bedel üzerinden anahtar teslimi götürü bedel sözleşme” • “Yapım işlerinde. yürürlükteki ihale kanunlarında yer alan yapım işleri sözleşmelerine göre farklılıklarını tespit etmek amacıyla modelin avantajları. şin bitirilip teslim edilmesinden sonra iş gereği yapının kullanım hakkı kamu idaresinde olup yapım müteahhidinin kullanım hakkı yoktur (Koçer. idarece hazırlanmış cetvelde yer alan her bir iş kaleminin miktarı ile bu iş kalemleri için istekli tarafından teklif edilen birim fiyatların çarpımı sonucu bulunan toplam bedel üzerinden birim fiyat sözleşme” türleridir. Y D (Yap. maddesinin a ve c bendinde belirtilen. yatırım bedelinin (elde edilecek kar dâhil) şirkete. Bu tür yapım sözleşmelerinde taraflar iki olup bir işi yaptıracak kamu idaresi. sözleşmenin nasıl yürütüleceği. sözleşmeye hükümlerine göre işi istenilen zamanda. Yap. bölümlerinde 5. istenilen kalitede tamamlamaya mukimdir. 3996 sayılı Kanun’un 3/a ve 94/5907 sayılı BKK’nın 3/b maddelerinde “ leri teknoloji ve yüksek maddi kaynak ihtiyacı duyulan projelerin gerçekleştirilmesinde kullanılmak üzere geliştirilen özel bir finansman modeli olup. 72 .şlet-Devret) Modeli Sözleşmeler Y D modeli. yapım.Bu çalışmada. dezavantajları. Bu tip sözleşmelerin uygulandığı tüm yapım işlerinde işin tamamlanması için gerekli finansman tamamen kamu idaresi tarafından sağlanmaktadır. uygulama projeleri ve bunlara ilişkin mahal listelerine dayalı olarak. 2002). Bunlar. işletim ve devir aşamalarındaki riskler ve yasal alt yapısı incelenmiştir. dare söleşmeye göre işi yaptıran. ülkemizde Yap. 4735 Sayılı Kamu hale Sözleşmeleri Kanunu’na Göre Yapım Sözleşmeleri 4734 Sayılı Kamu hale Kanunu’na göre ihalesi yapılacak ve 4735 Sayılı Kamu hale Sözleşmeleri Kanunu’na göre sözleşmeye bağlanacak tüm yapım işleri için sözleşmelerin nasıl yapılacağı. sözleşmelerin hukuki yapısı ve işleyişi ile ilgili tüm ayrıntılar 4735 Sayılı Kamu hale Sözleşmeleri Kanunu’nun ikinci ve 3. ön veya kesin projelere ve bunlara ilişkin mahal listeleri ile birim fiyat tariflerine.şlet-Devret Modeli uygulanarak gerçekleştirilmiş örnek bir yatırım projesi ele alınıp yapılan sözleşme irdelenerek yapım işleri sözleşmeleriyle farklı yönleri tespit edilmeye çalışılmış. şirketin işletme süresi içerisinde ürettiği mal veya hizmetin idare veya hizmetten yararlananlarca satın alınması suretiyle ödenmesidir” olarak tanımlanmıştır (Yerlikaya.şlet-Devret Modeli sözleşmelerin. diğeri ise işi yapacak yapım müteahhidir. • “Yapım işlerinde. 2008). madde ile 25 maddeler arasında hükme bağlanmış ve bu hükümlere göre tüm yapım işleri için iki türlü yapım sözleşmesinden bahsedilmiştir. işin yapımını denetleyen. Bu amaçla. Yapım müteahhidi ise işi yapan.

Yap. Y D Modeli sözlemelerde mevcut olması gereken tarafları Şekil 1’de. bir kamusal yapı yatırım veya hizmetinin finansmanı özel bir şirket tarafından karşılanarak gerçekleştirilmesi ve Kamu tarafından belirlenen bir süre için işletilmesi ve yine bu süre içinde ürettiği mal veya hizmeti.Yine yapılan sözleşmelerden yola çıkılarak yapılan bir başka tanıma göre Y D modeli bir kamu hizmet ya da faaliyeti ya da bayındırlık işinin sabit bir bedel üzerinden. korunması ve belli bir süre işletilmesi suretiyle yatırılan sermayenin amortisman ve karının gerçekleştirilmesinden sonra sürenin bitiminde tesisin ve yönetimi bedelsiz olarak ilgili kamu kurum ya da kuruluşa devir ve teslimini sağlayan bir rejimdir.şlet-Devret Modelinin Yapısı Y D modeli sözleşmelerde. 2001). 1994).Geniş anlamda Y D modeli. Modeli oluşturacak taraflar arasındaki ilişkileri düzenleyen sözleşmelerin sayısı oldukça fazla olup. büyüklüğü gibi etkenlere göre değişkenlik gösterse de birçoğunda bulunan taraflar ve taraflar arasındaki sözleşmeler hemen hemen aynı şekilde olmaktadır. diğer yapım işleri sözleşme modellerine göre birçok tarafın ilişkisi ile kurulan karmaşık bir sistem mevcuttur. yatırım yapılıp ülkenin üretilen mal ya da hizmetleri satın alma garantisi altında projelendirilmesi. Y D Modelinde Taraflar Arası lişkiler (UNIDO. inşa edilmesi. tüm masrafları özel teşebbüs tarafından karşılanarak. Sadece işleyiş ve taraflar arasındaki hukuki bağlara bağlı düzenelenen sözleşmelerde değişikliklere rastlanmaktadır. taraflar ve sözleşme sayıları projenin yapısı. taraflar arasındaki sözleşmeleri de Şekil 2’de gösterildiği gibi özetlemek mümkündür. 1997) 73 . Şekil 1. denilmektedir (Uyduranoğlu. tarafların karşılıklı saptadıkları bir tarife uyarınca Kamu kuruluşlarına satması ve sürenin sonunda işletmekte olduğu tesisleri bakımı yapılmış. eksiksiz ve işler durumda ilgili Kamu kuruluşuna devretmesi diye tanımlanabilir ( mre. finanse edilmesi.

yatırımı gerçekleştirecek olan özel teşebbüs şirketidir ve Hükümet veya ilgili devlet kuruluşu ile uygulama anlaşması çerçevesinde yatırım işini alır. gerekli finansmanı sağlamak amacıyla. mtiyaz firması söz konusu yatırımı kendisi gerçekleştirebileceği gibi. kendisi dışında müteahhit firmalara da. inşaat ve yapım kontratı çerçevesinde işi yaptırabilir. bunları da danışmanlık anlaşmaları çerçevesinde gerçekleştirir. kredi veren kuruluşlarla kredi anlaşmaları yapabilir (Koçer. Yap. Yatırımı gerçekleştirirken çeşitli danışman firmalarıyla bağlantılar kurabilir. Yatırımcı şirket.şlet-Devret Modelinde Tarafların Beklentileri Kamu’nun (Kullanıcı) Beklentileri • • • • • • Hizmetin verilebilmesi Hizmetin sürekliliğinin sağlanması Hizmet etkinliğinin arttırılması Hizmet kalitesinin ve çeşitliliğinin arttırılması Çevrenin ve halk sağlığının korunması Hizmet tarifelerinin optimize edilmesi 74 . Yine aynı şekilde yatırım tamamlandıktan sonra işletmesini kendisi yapabileceği gibi aracı işletmeci başka firmalara da yaptırabilir.Şekil 2. Y D Modelinde Taraflar Arası Sözleşme Yapısı Şemanın merkezinde yer alan imtiyaz firması. 2008).

Bu nedenle çalışanların eğitilmesine de imkân tanınmaktadır (Etçioğlu. kurumsal ve organizasyonel gelişme) Markalaşmak ve itibarını yükseltmek ş hacminin artışı ve sürekliliğinin sağlanması Yap. Yeni ve ek finansman kaynakları yaratması (Finansal Additionality) Modelin gelişmekte olan ülkeler için ileri sürülen en önemli amaçlarından birisi ülkeye yabancı sermaye girişini artırmak ve bunun ekonomi üzerindeki etkilerinden yararlanabilmektir. Bu çerçevede Y D modelinin başka türlü gerçekleştirilemeyecek projeleri gerçekleştirme imkânı verdiği ileri sürülmektedir. Etkinlik Özel kesimin hangi projenin gerçekleştirilmesinin daha fizibl olduğu konusunda daha iyi bir değerlendirme yapabileceği. 1997).şlet-Devret Modelinin Avantajları Yap. Aynı şekilde bir Y D projesinde tesisin devrinden önce kullanım konusunda verilecek bir eğitim programı da bulunacaktır. süreklilik ve etkinlik sletme maliyetlerinin azaltılması ve kontrol altına alınması Yatırımlar için daha fazla öz kaynak ayırabilmek Finansal maliyetlerin azaltılması Varlıkların düzenli ve koruyucu profesyonel bakımının sağlanması Varlıkların ömürlerinin optimize edilmesi ve yeni yatırım ihtiyacının azaltılması şletmenin ve/veya yatırımın yönetim külfetinin azalması ve esas görevler üzerinde yoğunlaşma Özel sektörün esneklik ve süratinden yararlanma Teknoloji transferi ve yeniliklerin kolaylıkla yapılması şletmeci ve/veya Yatırımcı’nın Beklentileri • • • • • Kar (özel sektörde kar üretemeyen kendisini sürdüremez ve hizmet üretemez) Müşteri memnuniyetinin sağlanması (Kamu kurumu ve tüketiciler) Rekabet imkânlarını arttırmak (teknolojik.şverenin (Kamu daresi) Beklentlerii • • • • • • • • • • Yatırım ve yatırım finansmanının bütçe dışı olanaklardan sağlanması Yasal görevlerin ifasında kolaylık.şlet-Devret Modelinin avantajlarını ana başlıklar halinde şu şekilde sıralamak mümkündür. inşa ve işletilmesini de daha etkin gerçekleştireceği ileri sürülerek ekonomik etkinliğin artacağı kabul edilmektedir. 75 . aynı şekilde projenin dizayn. leri Teknoloji Transferi ve Eğitim Yabancı şirketler eliyle ileri teknoloji gerektiren projelerin gerçekleştirilmesi durumunda ülkeye ileri teknoloji girişi olacaktır.

76 . Yatırımlar Arasında Seçimi Kolaylaştırma Y D modelinde bir bakıma devlet. 1997). Çok sayıda tarafın yine çok sayıda ve çeşitli belgeler üzerinde müzakerelerde bulunup anlaşmaya varmaları gerekmektedir.şlet-Devret Modelinin dezavantajlarını ana başlıklar halinde şu şekilde sıralamak mümkündür. Karmaşık ve Uzun Bir Süreç stemesi Model oldukça kompleks ve karmaşık bir yapıdadır.şlet-Devret Modelinin Dezavantajları Yap. Hem yatırım aşamasında (Müteahhitlik hizmetleri) hem de işletme aşamasında (işletici olarak) elde edilecek kârın en üst noktalarda oluşmasına çalışılacaktır. 1997). Özelleştirme Y D modeli geleneksel olarak kamu kesimi eliyle yürütülen bir takım faaliyetlerin özelleştirilmesi yönünde de önemli bir adım olacaktır.Değerlendirme Ölçütü (Benchmark) Bir önceki şıkta belirtilen özelliğin uzantısı olarak. Yüksek Maliyet Y D konusunda yapılan ikinci eleştiri bu modelle gerçekleştirilen bir projenin maliyetinin bütçe ya da kredi imkânlarıyla gerçekleştirilen bir projeye göre daha fazla olduğudur. kar maksimizasyonu kriteri ile ekonomik bakımından en uygun projeyi gerçekleştirmektedir (Etçioğlu. bu durum bütçe üzerinde olumlu etkilerde bulunacaktır. Bu kârın makul düzeye çekilebilmesi. Kamuda görüşmeleri yürütecek ekibin becerisiyle yakından ilgilidir (Etçioğlu. Yap. önünde bulunan ve seçmek zorunda olduğu projeleri değerlendirme işini özel girişime devretmekte ve böylece özel sektör. Ancak tesislerin sözleşme süresi sonunda devlete devredileceği göz önüne alındığında bunun tam anlamıyla bir özelleştirme olduğunu söylemek imkânı bulunmamaktadır. Kamunun kendi olanaklarıyla temin edeceği iç ve dış kaynaklarla gerçekleştireceği yatırıma göre bu modelin daha pahalı olması beklenebilir. 1997). kamunun elinde bulunan benzer projelerin etkinliğini değerlendirme bakımından bir ölçüt olarak kullanabilecektir (Etçioğlu. bu konuda yetişmiş bilgili insanların bu konuya teksif olmasına ve paraya mal olmaktadır. Altyapı Yatırımlarında Kamu Payının Azalması Model sayesinde devlet altyapı yatırımlarının gerçekleştirilmesi konusundaki mali baskıdan uzaklaşacak. belli bir zamana. Bu ise. özel kesim eliyle yürütülen bir proje. Özellikle belli bir kar getirisinin verildiği ve mal ve hizmetlerin ‘’maliyet + kar’’ esasına göre fiyatlandırıldığı durumlarda yatırım ve işletme maliyetlerinin olabildiğince yüksek tutulması olasılığı bulunmaktadır.

Devlette ya da hükümette siyasi belirsizliklerin bulunması. 1997). Faiz oranlarının artması. Enflasyon riski. yatırımın zamanında tamamlanması ve borçlanma oranının yüksek olması gibi faktörler Y D projelerinin gerçekleştirilmesinde taraflar açısından bir takım riskler doğurmaktadır. 1990). Yap. karşılaşılabilecek olası riskler ayrıntılı bir biçimde analiz edilmelidir. Yatırım Safhası nşaat Riskleri • • • Yatırımı bitirememe riski. Ekonomik stikrara Aşırı Duyarlılık Modelin diğer bir dezavantajı olarak. Bunlar ana başlıklarıyla söyle sıralanabilir (Atasoy. projenin finansman kaynaklarının bulunması. bu durumda yukarıda değinilen gecikmeye neden olmaktadır (The World Bank Industry. Yatırımın işletmeye alınmasının gecikmesi. Devlet politikalarında köklü değişiklikler olma riski. Yatırımların yabancı para birimi üzerinden yapılması. Yatırım maliyetinin bütçesinden pahalıya mal olma riski. Talepte beklenenin aksine düşme olması. bu durum diğer tarafları da aynı yönde etkilemekte ve olumsuz etkiler giderek artıp projenin gerçekleştirilmesine bile engel olabilmektedir. Girdap/Tayfun Etkisi Belli bir aşamada alınan kararlardan herhangi birisinin bir tarafın kararını olumsuz yönde etkilemesi durumunda. Döviz kurları riski. Politik Riskler • • • • Yatırıma devlet tarafından el konulma ve/veya yatırımın ilerde devletleştirilmesi riski.Siyasi.şlet-Devret Modelinde Karşılaşılan Riskler Yapılacak olan yatırım tutarının büyüklüğü. Girdap etkisi adı verilen bu durumdan kaçınmak için mümkün olduğunca her aşamada diğer tarafların da kararlara olumlu yönde katılmalarını sağlamak gerektirmektedir ki. 1993). Bu nedenle Y D projeleri değerlendirilirken. Altyapı hizmetinin özel sektör tarafından verilmesine karşı halkın aşırı ve olumsuz tepki gösterme riski. 77 . Finansal Riskler • • • • • • Yatırım ve işletme dönemlerindeki borçlanma maliyetlerinde anormal artışlar. geri dönüşünün uzun olması ve sözleşmede karşı tarafın kamu idaresi olması nedeniyle özellikle yabancı sermayenin yatırım yapmak için siyasi ve ekonomik istikrar konusunda çok büyük duyarlılık göstermesi eklenebilir (Etçioğlu. yapılacak yatırımın çok büyük tutarlara ulaşması.

geri kalan potansiyel risklerin ise yatırımcı şirket tarafından üstlenilmesi Modeli finanse edilebilir hale getirecektir. Çevre koruma ile ilgili yasaların sıkılaşma riski. şin. Yatırımcı tarafından üstlenilecek risklerin bir kısmı müteahhit.şlet-Devret) Modeli Sözleşmeler ile 4535 Sayılı Kamu haleleri Sözleşmeleri Kanunu’nda Belirtilen Sözleşmelerin Karşılaştırılması Y D Modeli sözleşmeler ile 4735 Sayılı Kamu hale Sözleşmeleri Kanunu’nda belirtilen sözleşmeler arasındaki en büyük farklılık finansman kaynakların temin ediliş biçiminden kaynaklanmaktadır. Zira risk paylaşımının ana kuralı herhangi bir riskin. Yapımda hız faktörü esas değildir Yapım Finansmanının Bütçe Dışı Kaynaklardan Karşılandığı Yapım Modelinin Özellikleri (Yap. Çoğunlukla belirlenen süreden önce bitirilmektedir. Bu prensiplerden yola çıkılarak yukarıda belirtilen risklerden politik risklerin tümü ile finansal risklerin bir kısmının devlet. Rekabet ortamının değişme riski.şlet-Devret Modeli sözleşme türleri) Özel teşebbüs kaynaklarına dayalıdır. Uygun proje olduğu takdirde kısa sürede yatırım programına alınabilmektedir. 78 . Yatırım programına alınması uzun süreç gerektirebilmektedir. Tablo 1. işletmeci ve sigorta şirketlerine aktarılabilir.şlet-Devret) Modeli Sözleşmeler ile 4535 Sayılı Kanun’da Belirtilen Sözleşmelerin Karşılaştırılması Yapım Finansmanının Bütçe Kaynaklarından Karşılandığı Yapım Modelinin Özellikleri (4735 Sayılı Kamu hale Kanunu’nda Belirtilen sözleşme türleri) Kamu kaynaklarına dayalıdır. Bu durumu daha iyi irdeleyebilmek için kamu kaynaklı finansman temini ile özel sektör kaynaklı finansman teminin yararlarını incelemek gerekir. Hiç kimsenin kontrol edemeyeceği riskler için ise sigorta seçeneği uygulanmalıdır. Pazar ve Gelir Riskleri • • Üretilecek olan mal ya da ürünün fiyatının belirlenmesi stenilen gelirin elde edilmesindeki belirsizlik Yukarıda bahsedilen risklerin tümünün yatırımcı firma tarafından karşılanmasını beklemek modeli çıkmaza sokacaktır.Operasyonel Riskler • • • Planlanan üretim verimliliğinin tutturulamaması. Y D (Yap. riski kontrol etme gücüne sahip olan tarafça üstlenilmesidir. Hız önemli faktördür. 2008). Devletin üstlenmesi gereken risklerin bir bölümü de aynı şekilde Dünya Bankası'nın sigorta kuruluşu olan MIGA'ya sigorta ettirilebilir (Koçer. Y D (Yap. süresinde bitirilememe riski mevcuttur. Y D Modeli sözleşmeler ile 4735 Sayılı Kamu hale Sözleşmeleri Kanunu’nda belirtilen sözleşmeler arasındaki farklılıkları Tablo 1’de gösterildiği gibi çeşitli kriterlere göre sınıflamak mümkündür (Koçer. 2008).

Avan proje ile ihaleye çıkılabilmektedir. Azami sayıda birçok danışmanlık faaliyetini barındırır. uluslar arası taraf mevcuttur. getirmemektedir. Sonuç ve Değerlendirme Y D modelinin uygulanacağı ülkenin makro ekonomik göstergeleri (dış ticaret açığı enflasyon. Yerli sermayeye dayalıdır.şlet-Devret) Modeli Sözleşmeler ile 4535 Sayılı Kanun’da Belirtilen Sözleşmelerin Farklılıkların Karşılaştırılması (Devamı) Yapım Finansmanının Bütçe Kaynaklarından Karşılandığı Yapım Modelinin Özellikleri (4735 Sayılı Kamu hale Kanunu’nda Belirtilen sözleşme türleri) Teknoloji transferi sağlamayabilir. mali ve teknik açıdan güçlü birden fazla firmanın oluşturduğu ortak girişimler almaktadır. Danışmanlık faaliyetleri asgaride kalmaktadır. Sözleşme gereği işi. siyasi ve ekonomik stabilize özellikleri). Geri dönüşümü kısa sürede olabilecek ve işletme unsurunu içeren projelerde uygulanabilmektedir. Yapım işinde kalite dolayı kaliteden sapma olabilmektedir.şlet-Devret Modeli sözleşme türleri) Teknoloji transferini zorunlu kılmaktadır. Yabancı sermaye transferini sağlamaktadır. Karlı ve kısa dönemde geri dönüşüm sağlayan projelerde uygulanabiliyor.Tablo 1. Ortak girişim modelin önemli özelliklerindendir. Y D (Yap. Taraflar idare ve yüklenici firmadan oluşur. politik sistemin şeffaflığı ve güvenilirliği ile mevcut özel sektör şirketlerinin teknolojik ve finansal altyapılarının gücü parametreleri sistemin başarısını ağırlıklı bir şekilde etkilemektedir. şletme Yapım işinde kar etmek tek hedeftir. Tüm yapım işi dışındaki projelerde uygulanabilir. şletme dönemi kaynaklı geri dönüşümü uzun zaman almaktadır. haleye katılım az sayıda güçlü firma tarafından olmaktadır. faiz hadleri. Bundan dönemi karı esastır. hukuki altyapının. Yapım Finansmanının Bütçe Dışı Kaynaklardan Karşılandığı Yapım Modelinin Özellikleri (Yap. Kamuya planlanandan çok daha pahalıya şin maliyetinin artması kamuya ek maliyet mal olabilmektedir. Yapım işinde karlılık hedef değildir. bölgeler arasındaki mevcut gelir dağılımları. Hukuki altyapımız dünyadaki teknolojik ve sosyal gelişmeleri yakalayabilecek değişimleri gerçekleştirememiştir ve dahası Y D Modeline uygun değildir. Uygulama projeleri ile ihaleye çıkılmaktadır. şi mali ve teknik açıdan güçlü firmalar alabilmektedir. Geleneklerimiz ve alışkanlıklarımız açısından Y D Modelinin toplum yapımıza 79 . Birçok farklı ulusal. Yapımda istenen kalitenin sağlanmasında şletme dönemini de barındırdığından kalite zorluk çekilmektedir. üst düzeyde olmaktadır. yerel piyasalarının gücü. Geri dönüşüm kısa sürelerde olmaktadır. sağlanabiliyor. Ortak girişim zorunluluğu yoktur. Tüm yapım işlerinde uygulanabilir. haleye çok fazla firmanın katılımı olmaktadır. toplumun gelenek ve alışkanlıklarının modele uygunluğu.

finansal ve yönetimsel altyapılarının gücü uluslararası şirketler ile beraber büyük altyapı projelerinin yatırımlarını üstlenebilecek yerel özel sektör şirketleri mevcuttur. devletin lehine olacak şekilde düzenlenmesine özellikle dikkat edilmesi sağlanmalıdır. tarafsız olarak devreye sokulmalıdır. Aksi takdirde bu modelin yarar değil. ödemeler dengesi. özellikle enerji kaynaklarının sağlanmasında bu modelin istismara açık olduğu görülmektedir. Sistemin istenilen hedefe ulaşabilmesi için. Bu suistimallerin ortadan kaldırılabilmesi için gerekli altyapı ivedilikle hazırlanmalı ve uygulamaya konulmalıdır.şlet-Devret Modeli.şlet-Devret Modeli. sözleşmelerde etütleri yeterince iyi yapılmamış projelerin öncelikle bu eksiklikleri giderilmeli. Belirli bir tesise ihtiyaç duyan kamu kurum veya kuruluşu bu tesisi yerli veya yabancı şirketlere yaptırmakta ve belli bir süre sonunda da hiçbir bedel ödemeden tesise sahip olmaktadır. Ancak. döviz ve kredi yetersizliği nedeniyle uygulama alanı bulan Yap. Y D Modelinin teorik planda ileri sürülen ekonomik ve finansal yararlarının uzun vadede istenen düzeye ve ülkenin yararına ulaşamayacağı şüphelerini yaratmaktadır. gerekli tedbirlerin alınması durumunda ülkenin altyapı. yatırımlar ve istihdam imkânları artmaktadır. zararlar doğurduğu/doğuracağı kesindir. işletme ve işletmenin devri sırasında sağladıkları kazanımların. özellikle gelişmekte olan ülkeler için avantajları bünyesinde bulundurmaktadır. asli görevidir ve bunu yapmalıdır. Fakat bunu yaparken de tekelleşmeye imkân tanınmamalıdır. firmaların kuruluş. önce hedefleri belirleyip bu hedeflerle ilgili projelere öncelik tanınmalı. Buna karşın. Bu model sayesinde kamu bütçe açıkları azalmakta.uygunluğu şüphelidir. anlaşmaya taraf olan kamunun.şlet-Devret Modeli imtiyaz sözleşmelerinin kapsamı genişletilerek. Teknolojik birikimleri yetersiz olmakla beraber. 80 . Firmalara tanınan imtiyazların sınırları belirlenmeli. Politik sisteme ve özellikle politikacılara güven yoktur. istihdam ve ileri teknoloji sorunlarının çözümüne büyük faydalar sağlayacaktır. finansman. Zira mevcut koşullar altında Modelin uygulanabilirliği ağır ve kapsamlı devlet garantilerine dayanmaktadır. uygulanma aşamasında. Ancak. projelerle ilgili olarak bakanlıklar arası koordinasyonlar iyi sağlanmalı ve vergisel boyutları dâhil edinilen deneyim ve görünen sorunlar dikkate alınarak sistem özel girişimcinin ilgisini çekecek hale getirilmelidir. ülkede giderek küçülen iç tasarrufların gayri safi milli hâsılaya oranı sonucunda yapılamayan önemli altyapı yatırımlarının Y D Modeli devreye sokularak sağlanabilmesi sistemin getirdiği en belirgin yarar olarak gözükebilmektedir. Ayrıca yabancı sermaye ve teknoloji girişi hızlanmaktadır. Temelde kamu kesiminin sermaye. teknoloji. Başta gelişmekte olan ülkeler olmak üzere bütün ülkeler için hayati önem taşıyan Yapşlet-Devret Modelinin önündeki engeller kaldırılmalı ve bu modelin gelişmesi için gerekli çalışmalar yapılmalıdır. sistem iyi kurulmadığı için özelleştirmede olduğu gibi istenen sonuca ulaşılamamıştır. ihale sistemlerimiz ve anlayışımız şeffaflık ilkesine uygun değildir. Bunun önünü tıkayacak tedbirlerin alınması. inşaat. Türkiye’ de temelde alt yapı yatırımlarında finansman yetersizliklerini giderme ile hızlı bir ekonomik kalkınma ve refahı sağlama amacı taşıyan Yap. Yapılan düzenlemeler ile Yap. gerekli denetim mekanizmaları çalıştırılarak.

Eskişehir Osmangazi Üniversitesi FBE. Yüksek Lisans Tezi (Yayınlanmamış). Infrastructure Development Through BOT Projects Seminar. Yayın No.. G. Uzmanlık Tezi..şlet-Devret Modeli. Türk Dünyası Araştırma Vakfı Yayınları. Seçkin Yayıncılık. Yayın No: 34 ( 2001). (1997). Ankara.. Uyduranoğlu. “Yap. Eskişehir.36. 81 . stanbul. mre. M. DLH ve TCK Uygulama Örnek Sözleşmeleri”.. Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığı. Working Paper. Etçioğlu. “Türkiye’de Yap. “Türkiye’ de Kamu ktisadi Teşebbüsleri ve Özelleştirme Sorunu”.. The Bot Strategy. Vienna. stanbul. Yayın No:187 (1993). E. K. 5 (1990).. Yayın No:14-15 (1997).şlet-Devret) Modeli Sözleşmeler ile Yapım şleri Sözleşmelerinin Karşılaştırılması: DHM . Türk Dünyası Araştırma Vakfı Basım Evi. Uygulaması”. Hukuki Mahiyeti ve Vergilendirme”. “Private Sector Participation in Power Through BOT Schemes”. N. 95s. Yasal Çatısı. “ nşaat Sektöründe Y D (Yap.Kaynaklar Atasoy. Yüksek Denetleme Kurulu. The World Bank Industry and Energy Department.şlet-Devret Modeli ve Benzeri Müesseseler”. “Türk Hukukunda Yap. “Bütçe Dışı Finans Tekniği Yap. Koçer.şlet-Devret Modeli. Trading Modules of BOT Programme. (1994). E. UNIDO. 6. Yerlikaya. 2001.25. V. Ankara. (2002). Yayın No.şlet-Devret Modeli ve Türkiye Uygulamasının Analizi”.

.

com Öz Kamu kurum ve kuruluşlarının mal alımı.2003 tarihinde yürürlüğe giren 4734 sayılı Kamu hale Kanunu’na göre yürütülmektedir. genel tebliğleri. iş denetleme belgesi. iş denetleme belgesi. Mesleki ve teknik yeterliğin belirlenmesindeki diğer bir kriter de ihaleye katılan isteklilerin organizasyon yapısına ve personel durumuna ilişkin belgelerdir (Anahtar teknik personel). Gedik ş Merkezi B Blok 162/28 Maltepe.01. uygulama yönetmeliklerini. Kanunun 10. geliştirmek ve 83 . kamu yapım ihalelerine katılan isteklilerin mesleki ve teknik yeterliğinin belirlenebilmesi için. Hüseyin Gencer GENCER Mühendislik&Müşavirlik&Danışmanlık Bağdat Cad. Anahtar sözcükler: Kamu hale Kanunu. standart ihale dokümanlarını ve tip sözleşmeleri hazırlamak. anahtar teknik personel Giriş Kamu kurum ve kuruluşlarının mal alımı.2003 tarihinde yürürlüğe giren 4734 sayılı Kamu hale Kanunu’na göre yürütülmektedir. ş denetleme ve iş yönetme belgelerine sahip olmanın ilk koşulu da mühendis veya mimar olmaktır. ş deneyim belgeleri. hizmet alımı ve yapım işleri 01. iş yönetme belgesi ve mezuniyet belgelerinin ihalelerde iş deneyim belgesi olarak değerlendirilmesi. Müh.01. maddesine göre. Bu Kanun. mezuniyet belgesi. Yapım ihalelerinde asgari yeterlik kriteri olarak anahtar teknik personel istenilmesi halinde anahtar teknik personel olmanın da ilk koşulu en az beş yıl deneyimli mimar veya mühendis olmaktır.stanbul Tel: (0216) 399 64 98 E-Posta: gencerhuseyin@hotmail. mesleki ve teknik yeterlik kriteri. mühendis ve/veya mimarların anahtar teknik personel olma koşullarında yapılan değişiklikler ile Kamu hale Kanunu’nda ve Uygulama Yönetmeliklerinde yapılan diğer değişikliklerin mühendisler açısından olumlu ve olumsuz yönleri tarihsel süreçte ele alınarak değerlendirilecektir. yapım işlerinde ihale konusu iş veya benzer işlerle ilgili deneyimini gösteren iş deneyim belgelerinin istenilmesi zorunludur. iş durum belgesi. mühendis ve/veya mimarların kamu yatırım projelerinin ihalelerine katılmaları için istenen ekonomik ve mali yeterlik kriteri ile mesleki ve teknik yeterlik kriteri olarak istenen iş denetleme belgesi. Kamu hale Kanunu’na ilişkin bütün mevzuatı. iş yönetme belgesi. yürürlüğe girdiği tarihten bu yana on yedi defa değişikliğe uğramıştır. Bu çalışmada. Yük.Kamu hale Mevzuatında Yapılan Değişikliklerin Mühendisler Açısından Tarihsel Süreçte Değerlendirilmesi Dr. iş yönetme belgesi ile mühendis ve mimarların mezuniyet belgeleridir. hizmet alımı ve yapım işleri 01. iş bitirme belgesi.

yasal iş artışı olmayan işlerde ilk ilan tarihinden geriye doğru son on beş yıl içinde geçici kabul yapılması. ş deneyim belgeleri. iş denetleme ve iş yönetme belgeleri ile mezuniyet belgeleridir.2003 tarihinden günümüze kadar olan süreçte iş deneyim belgeleri ve anahtar teknik personel ile ilgili çok köklü değişiklikler olmuştur. yüklenici iş durum. nasıl anahtar teknik personel olabileceği de Kamu hale Kurumu tarafından belirlenmektedir. alt yüklenici iş bitirme. Böylelikle mühendis ve mimarların iş denetleme ve iş yönetme belgesine sahip olma olanağı artırılmıştır.2004 tarihinde yapılan değişiklikle iş denetleme belgeleri artık sadece kontrol mühendisi. iş denetleme belgesi. il müdürü ve yardımcıları. Bu koşulların sağlanması halinde ilk sözleşme bedelinin en az %80 oranında denetlenen ve yönetilen işlere iş denetleme ve iş yönetme belgesi düzenlenebilecektir. şantiye mühendisi. yani dokuz ay sonra yapılan değişiklikle. Kamu hale Kanununun yürürlüğe girdiği 01. kimlerin. Ayrıca iş denetleme ve iş yönetme belgesi düzenlenebilmesi için sözleşmenin bir bedel içermesi.2002 tarihli Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğine göre. bölge müdürü ve yardımcıları. ş Denetleme ve ş Yönetme Belgelerinin Tarihsel Süreçte Değerlendirilmesi ş Denetleme ve ş Yönetme Belgesi Düzenlenme Koşulları ş denetleme ve iş yönetme belgesine sahip olmanın ilk koşulu mühendis veya mimar olmaktır. yüzde yetmişlik oran. yasal iş artışı olan işlerde ise ilk sözleşme bedelinin tamamlanması koşulları getirilmiştir. ş Denetleme Belgesi Kimlere Verilir? 18.2003 tarihinde. şube müdürü. nasıl düzenleneceği ve verileceği. kamu kuruluşlarında. şantiye mühendisi.09. şantiye şefi.2008 tarih ve 5812 sayılı Kanunla yapılan değişiklikle bu oran %80’e çıkarılmıştır. sözleşme bedelinin en az yüzde yetmişlik bölümünde görev yapmış olmak koşulu ile sözleşmeyi yapan makam tarafından tek sözleşmeye ilişkin olarak iş denetleme ve iş yönetme belgesi düzenleniyor ve veriliyordu. anahtar teknik personelin tanımı.11. geçerlik koşulları.uygulamayı yönlendirmek Kamu hale Kurumunun görevleri arasında bulunmaktadır. Denetleme görevlerinde bulunanların iş deneyimi.11. 18. proje müdürü. Bu çerçevede iş deneyim belgelerinin neler olduğu. yüklenici iş bitirme. Ancak 4734 sayılı Kamu hale Kanunu’nda 20.06. Yapım şleri halelerinde ş Deneyim ve Mezuniyet Belgeleri Yapım ihalelerine katılan isteklilerin mesleki ve teknik yeterliğini belirlemek için istenilen en önemli alt kriter iş deneyim belgeleridir. sözleşme bedelinin en az yüzde ellilik bölümünde görev yapmış olmak şeklinde değiştirilmiştir. kontrol amiri.01. denetledikleri işlerin kendi meslekleri (yüksek öğrenimini gördüğü mesleki alan) ile 84 . kontrol mühendisi.11. kamuya ait inşaat ve tesisat müdürü ve yardımcıları ve bunlarla aynı teknik seviyede görev yapanlara veriliyor iken Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğinde 08. kontrol şefi ve şantiye şefine sözleşmeyi yapan yetkili makam tarafından verilmektedir. Böylece son yapılan bu değişiklikle iş denetleme ve iş yönetme belgesinin düzenlenmesi koşulları zorlaştırılmış olup %80 oranını sağlamayan mevcut iş denetleme ve iş yönetme belgeleri de ihalelerde artık iş deneyim belgesi olarak kullanılamayacaktır. kontrol şefi.2002 tarihli Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğine göre. 09. kendi meslekleri ile ilgili olarak mahallinde fiilen denetledikleri işlerde.

Özel sektöre taahhütte bulunulan işlerde iş denetleme belgesi. kendi meslekleri ile ilgili olarak mahallinde fiilen denetledikleri işlerde. kamu kuruluşlarında kendi meslekleri ile ilgili olarak yönettikleri işlerde.2004 tarih ve 25486 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğinde yapılan değişiklikle proje müdürü çıkarılmış ve sadece fenni mesul veya bu işle ilgili yapı denetim görevlisi veya şantiye şefine iş denetleme belgesi verilmektedir.06. şantiye mühendisi.2009 tarihinde yayınlanan Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğinde yapılan değişiklikle kontrol şefi ve şantiye şefi ile işin tümünden sorumlu olarak görevlendirilen kontrol mühendisinin iş deneyimi. Bir iş veya işin kısmında aynı sıfat ve unvanla eşzamanlı görev yapan birden fazla elemanın olması halinde ise. ş Yönetme Belgesi Kimlere Verilir? 18. yurt içinde veya yurt dışında idare adına danışmanlık hizmeti veren kontrol teşkilatında. Değişiklik yapılıncaya kadar geçen süreçte proje müdürüne verilmiş olan iş denetleme belgeleri artık geçerliğini kaybetmiştir. yurt içinde veya yurt dışında idare adına danışmanlık hizmeti veren kontrol teşkilatında kontrol amiri olarak görev yapanlara yapılan değişiklikle artık herhangi bir iş deneyim belgesi verilmemektedir. Kamu kuruluşlarının ihale ettikleri işlerde. 08. fenni mesul veya bu işle ilgili yapı denetim görevlisi veya yüklenici bünyesinde şantiye şefi ve proje müdürüne kendi meslekleri ile ilgili olarak mahallinde fiilen denetledikleri işlerde ilgili belediye veya valilik tarafından tek sözleşme ile ilişkili olarak düzenleniyordu. Kamuya taahhütte bulunan yüklenici bünyesinde. kamuya taahhütte bulunan özel sektör kuruluşlarında kendi meslekleri ile ilgili olarak yönettikleri işlerde her hangi bir ortaklık şartı aranmaksızın anonim şirketlerde genel müdür. murahhas üye. kontrol mühendisi. yapım ve/veya teknik işler daire başkanı. şantiye şefi. Proje müdürüne artık iş yönetme belgesi düzenlenmektedir.ilgili tutarlar üzerinden verilmektedir. Bu değişiklikle iş denetleme belgelerinin tutarı artırılmış olmaktadır. kontrol şefi veya kontrol amiri olarak görev yapanlara iş denetleme belgesi veriliyordu. 08.06. Ancak 4. Kamu kuruluşlarının ihale ettikleri işlerde. bu görevlilerin sayısına bölünerek bulunmaktadır. yönetim kurulu üyesi 85 .2002 tarihli Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğine göre.06. ş yönetme belgeleri. kurumların merkez yönetiminde görevli yapım ve/veya teknik işler şube müdürü. yapım ve/veya teknik işlerden sorumlu genel müdür yardımcısı ve genel müdür. yapım ve/veya teknik işlerden sorumlu müsteşar yardımcısı ve müsteşar olarak görev yapanlara işin sahibi idare (sözleşmeyi yapan yetkili makam) tarafından tek sözleşme ile ilişkili olarak düzenlenir ve verilirdi. En az 10 yıllık mühendis veya mimarların. iş deneyim tutarı.03. aldıkları lisans eğitimlerine bakılmaksızın denetledikleri işin tamamı üzerinden dikkate alınacaktır.2004 tarih ve 25486 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğinde yapılan değişiklikle sadece şantiye mühendisi veya şantiye şefi olarak görev yapanlara iş denetleme belgesi verilmektedir.11.2004 tarih ve 25486 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğinde yapılan değişiklikle sadece kontrol mühendisi veya kontrol şefi olarak görev yapanlara sözleşmeyi yapan yetkili makam tarafından iş denetleme belgesi verilmektedir. işin sözleşmesinde teknik personel olarak öngörülmüş olması kaydıyla proje müdürü olarak görev yapanlara iş sahibi idare (sözleşmeyi yapan yetkili makam) tarafından tek sözleşme ile ilişkili olarak düzenleniyordu. 08.

bölge müdürü ve yardımcıları ile yapım ve/veya teknik işler daire başkanı. yönetme görevlerinde bulunanların iş deneyimi yönettikleri tutarlar üzerinden tespit edilir şeklinde değişiklik yapılmıştır. yurt dışında denetledikleri işler 1/10 oranında dikkate alınır şeklinde eskiye dönüş yapılmıştır. proje müdürü. yurt dışında denetledikleri işler 1/10 oranında dikkate alınıyordu.2009 tarihli Y UY’nde yapılan düzenleme ile ş deneyim belgesi düzenlemeye yetkili kurum ve kuruluşlara taahhütte bulunan yüklenicilerde. 86 . 04. işin sözleşmesinde proje müdürü olarak belirtilmiş ve ilk sözleşme bedelinin en az % 80’i oranında fiilen görev yapmış olmak kaydıyla en az on yıllık yerine en az beş yıllık mühendis veya mimarlara. şube müdürü. idareye bildirilmesi kaydıyla. Böylece kontrol mühendisliği. gerçek kişilerce mühendis veya mimar olarak yurt içinde denetim faaliyetleri nedeniyle alınan iş denetleme belgesi tutarları 1/5 oranında. ş yönetme belgesinin verilmesinde.2004 tarih ve 25486 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğinde yapılan değişiklikle.06.2003 tarihinde yani dokuz ay sonra gerçek kişilerce yurt içinde denetim faaliyetleri nedeniyle alınan iş deneyim belgesi tutarlarının tam olarak değerlendirileceği şeklinde Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğinde değişiklik yapılmıştır.11. ilk sözleşme bedelinin en az % 80’i oranında sözleşme konusu işte proje müdürü olarak görev yapan en az beş yıllık mühendis veya mimarlara. yapım ve/veya teknik işlerden sorumlu olan. tek sözleşme ile ilişkili olarak düzenlenebilmektedir. bu işte ilgilinin işi yöneten olarak çalıştığına dair yüklenicinin imzası ile ilgilinin sosyal sigorta prim ödemelerini gösteren belgelerin verilmesi gerekir. Ancak bu durum dokuz ay devam etmiştir.ve yönetim kurulu başkanı. yapım ve/veya teknik işlerden sorumlu müsteşar yardımcısı ve müsteşar olarak görev yapanlara işin sahibi idare (sözleşmeyi yapan yetkili makam) tarafından tek sözleşme ile ilişkili olarak düzenlenir ve verilir şeklinde değişiklik yapılmıştır. bu görevlilerin sayısına bölünerek bulunur. Bir iş veya işin kısmında aynı sıfat ve unvanla eşzamanlı görev yapan birden fazla elemanın olması halinde.2004 tarih ve 25486 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğinde yapılan değişiklikle “kendi meslekleri” ifadesi kaldırılmış. gerçek kişilerce mühendis veya mimar olarak yurt içinde denetim faaliyetleri nedeniyle alınan iş deneyim belgesi tutarları 1/5 oranında. kontrol şefliği ve şantiye şefliği yapan mühendis ve mimarların aldığı iş denetleme belgelerinin değeri beş kat artmıştır. Ayrıca “kurumların merkez yönetiminde görevli” ifadesi de kaldırılmış. il müdürü ve yardımcıları. Bu değişiklikle iş yönetme belgesinin değeri artırılmıştır. yapım ve/veya teknik işlerden sorumlu genel müdür yardımcıları ve genel müdür.2002 tarihli Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğine göre. 09.06.03. iş deneyim tutarı. Sürenin on yıldan beş yıla indirilmesi mühendis ve mimarlar için olumlu olarak değerlendirilmektedir. özel sektöre taahhütte bulunulan işlerde de. 08. ş Denetleme Belgesinin halelerde Değerlendirilme Oranları 18. kontrol amiri.09. şantiye mühendisliği. Kendi meslekleri ile ilgili yönettikleri işlerde iş yönetme belgesi düzenlenirken 08. limitet şirket müdürü olarak görevlerini aralıksız en az 5 yıl yaptıklarını Türk Ticaret Kanununa göre tevsik edenlere işin sahibi idare (sözleşmeyi yapan yetkili makam) tarafından tek sözleşme ile ilişkili olarak düzenlenir ve verilirdi. inşaat ve tesisat müdürü ve yardımcıları ve bunlarla aynı teknik seviyede görev yapanlar.

Bu uygulama 04.Y.Ayrıca iş deneyim belgesi sahibi gerçek veya tüzel kişilerin. Bundan böyle gerçek kişilerce denetim faaliyetleri nedeniyle alınan iş denetleme belgesi tutarları. belge sahibinin yarıdan fazla hisseye sahip olduğu tarihten itibaren ilk beş yıl beşte bir oranında. 25. “ ş Deneyim Belgesini Başka Bir Tüzel Kişilikte Kullandırmayacağına lişkin Taahhütname” vermeleri gerektiği şeklinde değişiklik yapılmıştır.11.2009 tarihine kadar devam etmiştir. Artık mühendis veya mimarlar tüzel kişiliklerin en az bir yıl sermayesinin yarısından fazlasına sahip olmadıkları takdirde iş yönetme belgelerini bu tüzel kişiliklerde iş deneyim belgesi olarak kullandıramayacaklardır.2005 tarihinde gerçek kişilerce mühendis veya mimar olarak yurt içinde denetim faaliyetleri nedeniyle alınan iş denetleme belgesi tutarlarının tam olarak.03.03. .” Hükmü bulunmaktadır.U. ş Yönetme Belgesinin halelerde Değerlendirilme Oranları 18. iş deneyim belgelerini bu tüzel kişiliklerin hepsinde de kullandırabildikleri halde.2002 tarihli Y. Mezuniyet Belgelerinin Tarihsel Süreçte Değerlendirilmesi 2490 sayılı Kanun ve 2886 sayılı Devlet hale Kanunu’na göre yapılan yapım işi ihalelerinde.2002 tarihli Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğine göre. Artık mühendis veya mimarlar tüzel kişiliklerin en az bir yıl sermayesinin yarısından fazlasına sahip olmadıkları takdirde iş denetleme belgelerini bu tüzel kişiliklerde iş deneyim belgesi olarak kullandıramayacaklardır. yurt dışında yönettikleri işler 1/20 oranında dikkate alınıyordu. birden fazla tüzel kişiliğin sermayesinin yarısından fazlasına sahip bulunmaları halinde. gerçek kişilerce mühendis veya mimar olarak yurt içinde yönetim faaliyetleri nedeniyle alınan iş yönetme belgesi tutarları 1/10 oranında. en az bir yıldır yarısından fazla hissesine sahip gerçek kişi ortağının iş denetleme belgesi ile ihaleye katılmasında.03. ş yönetme belgesinin tüzel kişiliklerde kullandırılması halinde ise en az bir yıldır o tüzel kişiliğin yarıdan fazla hissesine sahip olmak gerekecektir.’de. mühendis ve mimarlar mezuniyet belgeleri ile ihalelere katılamaz iken. ş denetleme belgesinin tüzel kişiliklerde kullandırılması halinde ise en az bir yıldır o tüzel kişiliğin yarıdan fazla hissesine sahip olmak gerekecektir. Ancak 4734 sayılı Kamu hale 87 . ş denetleme belgelerinin 1/5 oranında değerlendirilmesi yaklaşık on sekiz ay uygulanmıştır.2009 tarihinde yayınlanan Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğinde gerçek kişilerce yönetim faaliyetleri nedeniyle alınan iş yönetme belgesi tutarları 1/5 oranında dikkate alınacaktır. 4.11. 4734 sayılı Kamu ihale Kanununda yapılan düzenleme ile mühendis ve mimarların mezuniyet belgeleri ile ihalelere katılmalarına olanak sağlanmıştır. daha sonraki yıllarda tam olarak dikkate alınacaktır. Tüzel kişiliğin.2009 tarihinde yayınlanan Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğinde iş deneyim belgelerinde çok kapsamlı değişiklik yapılmıştır. bu tüzel kişilerin sadece birinde kullandıracağına. yurt dışında denetledikleri işlerin ise 1/2 oranında değerlendirileceği şeklinde Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğinde yeniden değişiklik yapılmıştır. gerçek kişinin ilgisine göre ticaret ve/veya sanayi odasına veya esnaf ve sanatkâr odasına kaydolduğu tarihten itibaren ilk beş yıl beşte bir oranında. daha sonraki yıllarda tam olarak dikkate alınacaktır.11. 18. yapılan değişiklikle. 4. “Kendi meslekleriyle ilgili faaliyetlerini sürdürmeleri şartıyla fiilen denetim veya yönetim görevlerinde bulunmayan mühendis veya mimarların mezuniyetlerinden sonra geçen her yıl için 4734 sayılı Kanunun 62 nci maddesinin (h) bendinde belirtilen tutar kadar iş deneyimi olduğu kabul edilir ve bu tutar tam olarak dikkate alınır.

Kanunu’nun 62/ h maddesinde.05. yapım ihalelerine girebilmeleri için mezuniyetinden sonra geçen her yıl için altmış milyar Türk Lirası olarak hesaplanmak üzere dikkate alınır ve bu Kanunun 10 uncu maddesi kapsamındaki mesleki ve teknik yeterlilik şartı ilgilinin işe başladığı yıl için aranmaz. tek istisnanın işe başlanılan ilk yıl için olduğu açıktır.2005 tarih ve 25583 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Y...“işe başlanılan yıl” kavramından ne anlaşılması gerektiği hususunda mevzuatta ve Danıştay kararında uygulamayı yönlendirici bir ifade bulunmamaktadır. bu istisnadan yararlanamayacağı açıktır.. Ortak Girişiminde ….Z-908 sayılı kararında da. Nitekim Danıştay Onüçüncü Dairesinin 11.” hükmü getirilmiştir.. “. “4734 sayılı Yasanın 62. bütün istekliler açısından eşit muamele yapılmasını teminen ilk işe başlanılan yıl olarak ilgili Ticaret Odasına kayıt tarihinin dikkate alınması gerekmektedir.’de yapılan değişiklikle. mezuniyetlerinden sonra geçen her yıl 4734 sayılı Kanunun 62 nci maddesinin birinci fıkrasının (h) bendinde belirtilen tutar kadar dikkate alınır ve bu kişilerden mezuniyet belgelerinin değerlendirmeye alınmasını talep etmeleri halinde Kanunun 10 uncu maddesindeki iş deneyimine ilişkin mesleki ve teknik yeterlik şartı aranmaz. ”h) Yapım işlerinde denetim ve yönetim görevlerinde bulunmayan mühendis veya mimarların. 22.” Hükmü ile her yapım ihalesinde mühendis veya mimarların mezuniyet belgeleri ile ihaleye girebilmelerini sağlamak için ilan ve idari şartnamede belirtilmesi zorunlu hale getirilerek mühendis ve mimarların diplomaları ile tüm yapım ihalelerine katılabilmeleri sağlanmıştır. davacı ….” Hükmü bulunduğundan 09. “Hangi mühendislik veya mimarlık bölümlerinin ihale konusu iş veya benzer işe denk sayılacağının ilan ve ihale dokümanında belirtilmesi zorunludur. Denetim veya yönetim görevlerinde bulunmayan mühendis veya mimar isteklilerin mezuniyetlerine binaen ihaleye girmesinde bunların gerçek kişi olmaları şartı aranır.” şeklinde değişiklik yapılarak “bu kişilerin işe başladığı yıl için” ifadesi kaldırılmıştır..2003 tarihinde Y.09. “Kendi meslekleriyle ilgili faaliyetlerini sürdürmeleri şartıyla fiilen denetim veya yönetim görevlerinde bulunmayan mühendis veya mimarların aldıkları akademik eğitime göre ehliyetli oldukları görev alanı ile sınırlı yapım işlerinin ihalelerinde.’ne göre. “Kendi meslekleri ile ilgili faaliyetlerini sürdürmeleri şartıyla iş deneyim belgesi yerine mezuniyet belgelerini sunan mühendis ve mimarların. mezuniyetlerinden sonra geçen her yıl 4734 sayılı Kanunun 62 nci maddesinin (h) bendinde belirtilen tutar kadar dikkate alınır ve Kanunun 10 uncu maddesindeki mesleki ve teknik yeterlik şartı bu kişilerin işe başladığı yıl için aranmaz. daha önce aynı idareye karşı bazı yapım işlerinde taahhüt üstlendiği anlaşıldığından.2006 gün ve E:2006/2125.Y.’in işe başladığı ilk yıl olmadığı. . . Olayda ise.. aldıkları akademik eğitime göre ehliyetli oldukları görev alanı ile sınırlı yapım işlerinin ihalelerinde.U.” Denilmiştir.” ifadesine yer verilmiştir. K:2006/3910 sayılı kararında da.. dareler.10. K K 2008/UY. Mühendis ve mimarlar iş deneyim belgesi olarak mezuniyet belgeleri ile ihalelere katılabilirken Danıştay’ın bu kararından sonra mühendis ve mimarın iş deneyim belgesi yerine mezuniyet belgelerini 88 . hangi mühendislik veya mimarlık bölümlerinin ihale konusu iş veya benzer işe denk sayılacağına dair ihale dokümanına hüküm koyacaklardır.Y. maddesinin (h) bendi hükmünün anılan Yasanın 10/b–2 maddesini ortadan kaldırmadığı. Ancak bu değişiklik 4734 sayılı Kamu hale Kanunu’nun 62/ h maddesi ile çelişmiştir.U. tüm mühendis ve mimarlar için yeterlik koşulu aranmayacağı anlamına gelmeyeceği.

Bu tarihte çıkan 5812 sayılı Kanun ile 4734 sayılı Kanunun 62/h maddesi.” Şeklinde değiştirilmiştir. Bu değişiklikle mühendis ve mimarların mezuniyet belgelerini iş deneyim belgesi olarak tekrar kullanma olanağı sağlanmıştır. 4. başvuru veya teklif kapsamında mezuniyet belgesi sahibine ait yapım işine ilişkin bir iş deneyim belgesinin sunulması zorunludur. her iki ortağın mezuniyet belgesinin de teklif kapsamında sunulması zorunludur. “ ş deneyimi bulunmayan mühendis veya mimarların. toplam süresi onbeş yılı geçmemek kaydıyla mezuniyetlerinden sonra geçen her yıl. Zira yapılan bu düzenleme ile mimarların %50-%50 ortak olması veya bir mühendis ile bir mimarın %50-%50 ortak olması halinde bu tüzel kişiliklerde mezuniyet belgelerinin kullanılmasına olanak sağlanmamıştır. Bu belge sahiplerinin kuracakları veya ortak olacakları. belge sahibi dışındaki aday ve istekli tarafından kullanılamaz. Bu karar ile mezuniyet belgeleri artık iş deneyim belgesi olarak kullanılamaz hale gelmiştir. tüzel kişiliğin en az beş yıldır en az % 51 hissesine sahip olmaları.2008 tarihine kadar devam etmiştir. Ayrıca Ticaret Odasına kayıt olduğu tarihten itibaren de ancak bir yıl içinde mezuniyet belgelerini iş deneyim belgesi olarak kullanılabilecekleri şeklinde uygulama başlamıştır. aldıkları lisans eğitimine uygun yapım işi ihalelerine başvurularında. a) Her iki ortağın da mühendis olup % 50 – % 50 ortak olduğu tüzel kişiler dışındaki tüzel kişilerin ihaleye girebilmesinde. mezuniyetten sonra geçen sürenin onbeş yıldan fazlasının değerlendirmeye alınabilmesi için.kullanabilmelerinin ön koşulu. bu ortağa ait mezuniyet belgesi teminat süresi sonuna kadar başka bir tüzel kişiye kullandıramayacaklardır. “Mühendis veya mimarların. mimardan söz edilmemiştir. toplam süresi onbeş yılı geçmemek kaydıyla mezuniyetlerinden sonra geçen her yıl.03.2009 tarih ve 27159 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Y. ve teminat süresince (kesin kabule kadar) bu oranın muhafaza edilmesi zorunludur. denetim ve yönetim görevinde bulunmamaları ve daha önce hiç iş bitirme belgesine sahip olmamalarıdır. 89 . iş deneyimi olarak mezuniyet belgelerini sunmaları durumunda. aldıkları lisans eğitimine uygun yapım işleri ihalelerinde. . tüzel kişiliğin % 50 hissesine sahip olmaları. Bu bent kapsamında elde edilen deneyim mühendis ve mimarın beş yıldır en az % 51 hissesine sahip olduğu veya her iki ortağın da mühendis olup % 50-% 50 ortak olduğu tüzel kişiler tarafından da kullanılabilir. Bu durum uygulamada karışıklığa neden olacaktır.” Hükmü getirilmiştir. onbeş yıllık sınırlamaya tabi tutulmaksızın. Mezuniyet belgelerinin iş deneyimini tevsik için sunulması durumunda. benzer iş deneyimi olarak dikkate alınır. b) ş deneyimi bulunan mühendis veya mimarların. b) Her iki ortağın da mühendis olduğu tüzel kişilerin ihaleye girebilmesinde. Ancak burada sadece mühendisten söz edilmiş. a) ş deneyimi bulunmayan mühendis veya mimarların. mezuniyetlerinden sonra geçen her yıl Kanunun 62 nci maddesinin birinci fıkrasının (h) bendinde belirtilen tutar kadar. yüzyirmiikibinüçyüzseksenyedi Türk Lirası olarak hesaplanmak üzere 10 uncu madde kapsamındaki benzer iş deneyimi olarak dikkate alınır.U.11. Ayrıca mezuniyet belgelerini iş deneyim belgesi olarak kullanılmasında gerçek kişi olma koşulu aranırken bu değişiklikle her iki ortağın da mühendis olup % 50-% 50 ortak olduğu tüzel kişiler tarafından da kullanılabilmesine olanak sağlanmıştır. Mezuniyet belgeleri.’ne göre.Y. Bu durum 20. Bu durumda. Bu süre iş deneyimi bulunan mimar ve mühendisler için uygulanmaz. Tüzel kişi tarafından iş deneyimi olarak sunulan mezuniyet belgesinin. Kanunun 62 nci maddesinin birinci fıkrasının (h) bendinde belirtilen tutar kadar. tüzel kişiliğin en az % 51 hissesine sahip ortağına ait olması halinde.

2004 tarih ve 25486 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Y.U. mezuniyetten sonra geçen yıl. Bu karar uygulamada karışıklığa neden olmuştur. Ancak mezuniyet yılı ile meslek odasına üye kayıt tarihi veya kamuda işe giriş tarihi aynı yıl olmayabilir. Ancak K K 2006/UY.Y.’nde. Bu durumda ihalenin ilan edildiği yıl baz alınacak demektir.Y.2000 tarihinde meslek odasına kayıt yaptıran 90 . “Bu kişiler ihaleyi yapacak idareye mezuniyet belgeleriyle birlikte kamuda veya özel sektörde mesleklerini icra ettiklerini tevsik eden meslek odası kaydı veya hizmet çizelgelerini verirler.2009 tarih ve 27159 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Y. Nitekim Kamu hale Kurulunun K K/2004-UK.Y. On yıllık bir mühendis.Y. 04. mezuniyetten sonra geçen yıl ile 4374 sayılı Kanunun 62 inci maddesinin ( h ) bendinde belirtilen tutar çarpılarak hesaplanacaktır.” Hükmü bulunmaktadır. . Bu durumda da Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğine göre iş deneyim tutarının hesaplanmasında mezuniyetlerinden sonra geçen her yıl denildiğinden yine mezuniyet yılı baz alınacaktır.11. . kamu ve/veya özel sektöre taahhütte bulunan bir yüklenicinin bünyesinde on yıldır şantiye şefi olarak mesleğini icra ettiği halde. kıst olarak yani ay ve gün hesabı yapılarak değil. anahtar teknik personelin aynı zamanda ihale konusu işte teknik personel olarak çalıştırılmasına olanak sağlanmıştır. isteklinin bünyesinde halen çalışmakta olduğu hususu ise sosyal güvenlik kurumu onaylı prim ödeme belgeleri ile tevsik edilir. Bu asgari beş yıllık sürede.18.2002 tarihli Y. Danışmanlık hizmet alımı işlerinde istisna getirilmiş.Z-486 sayılı kararında da mezuniyetten sonra geçen yıl.Z-2182 sayılı kararında. Ancak Yönetmeliğe göre.03. “ihale tarihinden önce işe alınmış olması” şartı ile “kamuda geçen deneyim süresi hizmet çizelgesi ve/veya meslek odası üye kayıt belgesiyle tevsik edilir. ihalenin ilan edildiği yıldan meslek odasına kayıt olunduğu yıl çıkarılarak hesaplanmıştır. meslek odasına kayıt olmadığından veya beş yılı doldurmadığından bu mühendis anahtar teknik personel olarak kabul edilmez iken.’nde.12. Mezuniyet belgelerinin sunulması halinde Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğine göre iş deneyim tutarı. anahtar teknik personelin asgari beş yıllık deneyim süresi. “anahtar teknik personelin en az beş yıl deneyimli mimar veya mühendis olması ve halen isteklinin bünyesinde çalışıyor bulunması şartı aranır. Anahtar Teknik Personelin Tarihsel Süreçte Değerlendirilmesi 18. kıst (ay ve gün) olarak ihale tarihinden meslek odası üye kayıt tarihinin çıkarılması ile hesaplanmalıdır.” Hükmü bulunmaktadır. .06. halenin ilan edildiği yıl ile ihalenin yapıldığı yıl farklı olabilir. ihale tarihi ile ilgili meslek odasına kayıt tarihi arasındaki sürenin asgari beş yıl olması gerekir.12. 30. ihalenin yapıldığı yıldan mezuniyet yılı çıkarılarak hesaplanmıştır. 08.U. Anahtar Teknik Personelin Deneyim Süresi Hesabı Kamu hale Kurulunun anahtar teknik personelin deneyim süresinin hesaplanması ile ilgili verdiği 2004/UK-Z-1049 sayılı kararında. .’de. ihalenin yapıldığı yıldan meslek odasına kayıt olduğu yıl çıkarılarak hesaplanmıştır. “Bu kişiler ihaleyi yapacak idareye mezuniyet belgeleriyle birlikte kamuda veya özel sektörde mesleklerini icra ettiklerini tevsik eden meslek odası kaydı veya hizmet çizelgelerini verirler.11.” Hükmü kaldırıldığından iş deneyim tutarının hesaplanmasında artık mezuniyet yılı baz alınacaktır. 2000 tarihinde mezun olup 31. Anahtar teknik personel aynı zamanda “Teknik Personel Taahhütnamesi”nde yer alamaz.U.” Hükmü getirilmiştir.U. Deneyim süresi ilgili meslek odası üye kayıt belgesiyle.2002 tarihli Y.’de.

03. Anahtar teknik personel şartının aynı meslek alanına ilişkin farklı kişiler bildirilmek suretiyle karşılanması halinde.üncü maddesinde anahtar teknik personel. Yapılan değişiklikle. Yaklaşık maliyeti eşik değerin.2005 tarihinde yani 4 yıl 2 günlük mühendis asgari beş yıllık deneyimli mühendis olarak kabul edilmektedir. Aynı mimarlık ve mühendislik alanı ile ilgili birden fazla anahtar teknik personel artık istenemeyecektir.bir mühendis. 91 . 2) Anahtar teknik personelin ihaleden önce işe alınması yeterli iken artık ilk ilan veya davet tarihinden geriye doğru en az bir yıl boyunca gerçek veya tüzel kişiliğin ticari faaliyette bulunduğu yerde kesintisiz şekilde çalıştırılması ve bu durumun belgelendirilmesi şartı aranacaktır. ancak. 2. Bu şart aynı pozisyon için tek bir mühendis veya mimar ile tevsik edilebileceği gibi farklı mühendis veya mimarlarla da tevsik edilebilecektir. kesinti olarak kabul edilmeyecektir. 04. taahhüt ettiği işlerden bağımsız olarak istihdam edilen ve şantiyede yürütülen çalışmaları merkezden yöneten kişi” olarak tanımlanmıştır.11. istenildiği kadar belirlenebilirken sınırlama getirilmiştir. b) Yarısı ile eşik değer arasında olan işlerde en fazla iki. (3) Anahtar teknik personelin meslek alanlarının. “.Z-1472 sayılı kararında. Turan K. şikayete konu ihalede.2001) ilgilinin meslek odasına kayıt tarihinin üzerinden dört yıl. Bu durumda. 1) Deneyim süresi. meslek odası üye kayıt süresini gösteren belge ile değil mezuniyete ilişkin belgeyle tevsik edilecektir.2009 tarihinde anahtar teknik personel ile ilgili köklü değişiklikler yapılmıştır.’nin deneyim süresinin dari Şartnamede ve Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliğinde istenen en az beş yıllık deneyim süresi şartını karşılamadığı. mezun olmuş bir mühendisi bile sırf meslek odasına kayıt yaptırmadı diye deneyimli saymayan bir Yönetmeliğin. (4) Anahtar teknik personelin sayısı. anahtar teknik personelin deneyim süresinin hesabına ilişkin 4734 sayılı Kanunun 5 inci maddesine uygun sağlıklı bir tespitin. ihale tarihinden. gün. dokuz gün geçtiği ve Turan K. Nitekim K K 2006/UY. Bundan dolayı deneyim süresi hesabının ay ve gün olarak yapılması gerekir. deneyim süresinin son sınıf öğrencisi iken başlatılması Yönetmeliğe tamamen aykırı düşmektedir.03.200607. Anahtar teknik personelin ilk ilan veya davet tarihinden geriye doğru en az bir yıl boyunca gerçek veya tüzel kişiliğin ticari faaliyette bulunduğu yerde kesintisiz şekilde çalıştırılması ve bu durumun belgelendirilmesi şartı.01. dolayısıyla başvuru sahibinin idarece değerlendirme dışı bırakılmasının doğru olduğu ve iddianın doğru olmadığı anlaşılmıştır. a) Onda biri ile eşik değerin yarısına kadar olan işlerde en fazla bir. 4734 sayılı Kamu hale Kanunu’nun eşitlik ilkesi gereği 1 yıl sonra yani 05. oda kayıt tarihinden ihale tarihine kadar geçen bütün sürelerin (ay. bu kişilerin tamamının deneyim süresinin mezuniyet belgeleri ile tevsik edilmesi zorunlu kılınmıştır.03. “Gerçek veya tüzel kişi tarafından.2010 tarihinde yürürlüğe girecektir. Yıl içinde toplam olarak otuz günü aşmayan kesintiler.Sonuç olarak.’nin meslek odasına kayıt tarihi çıkarıldığında (16. Değil son sınıftaki deneyimini.. dört ay. yıl) dikkate alınarak yapılacak bir hesaplama sonucunda elde edilebileceği aşikardır.” Denilerek bu yanlış uygulamadan ancak iki yıl sonra dönülmüştür. Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğinin 3.. ihale konusu işin niteliğine uygun ve işin mimarlık ve mühendislik alanlarının ağırlığı ile orantılı olarak belirlenmesi gereklidir. Bunun da anlamı son sınıfta iken deneyim süresi başlamış demektir.

bu kişilerin tüzel kişilikteki görev ve/veya ortaklık süreleri. Ticaret Odasına kayıt olduğu tarihten değil ilgili meslek odalarına kayıt olduğu tarihten başlatılmalıdır. 7. Bu oran %50 olarak tekrar değiştirilmelidir.ş denetleme belgeleri tam olarak değerlendirilirken ilk beş yıl için beşte bir oranında değerlendirileceği şeklindeki değişiklikle mühendislerin hakları ellerinden alınmıştır. sözleşme bedelinin %50’lik bölümünde görev yapan mühendis ve mimarlara iş denetleme ve iş yönetme belgesi verilmelidir. Deneyim süresinin meslek odası üye kayıt süresini gösteren belge ile tevsik edilmesi şartı yeniden getirilmelidir. ş denetleme belgelerinin tam olarak değerlendirilmesi için Yönetmelikte yeniden değişiklik yapılmalıdır. yeminli mali müşavir veya serbest muhasebeci mali müşavir tarafından düzenlenen belge ile tevsik edilecektir.Mezuniyet belgelerinin her iki ortağın da mühendis ve/veya mimar olup % 50-%50 ortak olduğu tüzel kişiler tarafından da kullanılabilmesine olanak sağlanmalıdır. Bu düzenleme ile diğer mühendis ve mimarlara da iş olanağı sağlanmış olmaktadır. başka bir gerçek veya tüzel kişide anahtar teknik personel olarak çalışamayacaklardır. Sonuç ve Öneriler ş denetleme belgeleri kendi meslekleri ile ilgili kısmın %50’lik bölümünde denetleme görevi yapanlara verilirken yeni düzenleme ile bu oran %80’e çıkarılarak mühendis ve mimarların hakları ellerinden alınmıştır.ş denetleme belgeleri ile ihalelere gerçek kişi olarak katılacak mühendisler ve mimarlar için beş yıllık süre.ş yönetme belgeleri sadece beşte bir oranında değerlendirilirken iş denetleme belgeleri ile aynı haklara sahip olmalıdır.Anahtar teknik personelin deneyim süresi mezuniyet belgesi ile tevsik edileceğinden meslek odaları devre dışı bırakılmıştır. 4. 2. aday veya isteklinin bünyesinde çalıştıklarına ve ihale konusu işte isteklinin anahtar teknik personeli olarak çalışacaklarına ilişkin yazılı beyanlarını vereceklerdir.c) Üzerinde olan işler ile yeterlikleri tespit edilenler arasından belli sayıda adayın davet edilmesinin öngörüldüğü belli istekliler arasında ihale usulüyle yapılan ihalelerde en fazla üç olarak istenebilecektir. Ticaret Sicil Memurluğu. (7) Gerçek kişi istekliler hariç. 3.Tüzel kişiliğin.ş denetleme ve yönetme belgelerinin verilmesinde işin geçici kabulünün yapılma koşulu aranmamalıdır. 10. 9.Sözleşmenin fesih edildiği işlerde. yarısından fazla hissesine sahip gerçek kişi ortağının iş denetleme belgesi ile ihaleye katılmasında iş denetleme belgesi hemen değerlenebiliyor iken en az bir yıldır yarıdan fazla ortak olma şartı ile mühendis ve mimarların hakları geri alınmıştır. aday veya isteklinin bünyesinde görev yaptıkları süre boyunca. 6. (6) Anahtar teknik personel olarak bildirilen kişiler artık. 5.Sözleşmenin fesih edildiği işlerde sadece yüklenici iş bitirme belgesi düzenlenmemelidir. şin ilk sözleşme bedelinin %50’lik bölümünde görev yapan mühendis ve mimarlara iş denetleme ve iş yönetme belgesi verilmelidir. (5) Anahtar teknik personel olarak bildirilen mimar ve mühendisler artık. 1- 92 . En az bir yıldır ortak olma koşulu kaldırılmalıdır. mühendislere iş denetleme ve iş yönetme belgesi düzenlenmeyeceği hükmü değiştirilmeli. 8.

Sayı: 36. Yapım şleri Uygulama Yönetmeliği. Resmi Gazete Tarih/Sayı: 22. Ankara.2009 93 .12. stanbul Gencer...01. H.11. “Kamu ihale Kurulunun Verdiği Çelişkili Uyuşmazlık Kararları Üzerine Bir Araştırma” TMMOB nşaat Mühendisleri Odası 4.07.: 72-81.06. Gencer...: 48-56. Resmi Gazete Tarih:25. Değişiklik: Resmi Gazete Sayısı: 27277 Resmi Gazete Tarihi: 03. Resmi Gazete Sayı:25486 Yapım işleri Uygulama Yönetmeliği.2004. (2002). Yapım işleri Uygulama Yönetmeliği.01. Denetim Yayıncılık Ltd. 30/31 Ekim 2007. “Yapım şleri halelerinde Sözleşme Usulleri ve Yapılması Gereken Değişiklikler” Mali Hukuk.gov.2002/24658. (2007). Ankara. Resmi Gazete Tarih:05. Süleyman Demirel Kültür Merkezi. Ankara.2008 Resmi Gazete Sayı:27075 Yapım işleri Uygulama Yönetmeliği. "Yapım şleri halelerinde ş Deneyimi". Mali Hukuk.2008.tr. Kamu hale Genel Tebliği Gencer.. Kamu hale Sözleşmeleri Kanunu. Yapım şleri Genel Şartnamesi. Sh. nşaat Yönetimi Kongresi. (2003). Kamu hale Kanunu. Ankara. Kamu hale Kurumu. Şti. Gencer. Ankara. kik.:45-61. Sayı: 107.2005. Güncel Mevzuat. Resmi Gazete Sayı:26004 Yapım işleri Uygulama Yönetmeliği. Denetim Yayıncılık Ltd. www. Resmi Gazete.Kaynaklar Bakanlar Kurulu.11. "Kamu hale Kanununda Yapılan ş Deneyim Belgeleri ile lgili Değişikliklerin Değerlendirilmesi". (2003). 22. (2002). Sayı: 106. Resmi Gazete Tarih:19. Resmi Gazete Sayı:27059 Kanun:5812. (2009). (2002). Resmi Gazete Sayısı: 27159/Mükerrer Resmi Gazete Tarihi: 04. Kamu hale Kurumu. Resmi Gazete Tarih:08. (2002). H. Şti. Resmi Gazete.2009 Yapım işleri Uygulama Yönetmeliği. Sh.2002/24658. Ankara. Ankara.: 16-20. Resmi Gazete Tarih/Sayı: Bakanlar Kurulu. Sh. Sh.. H. H.03.

.

bu konuda alınacak önlemlerin ülkelerin ekonomilerine sağlayacağı faydalar tartışılmaya başlanmıştır. Zaman içinde diğer aktörler de bu değişime uyum sağlamak ve bazen de fırsata dönüştürmek için çalışmalara başlamışlardır.edu. Özellikle son yıllarda enerji fiyatlarının hızla artmasıyla. özellikle gelişmiş ülkelerin doğal kaynakları tüketme hızına ve şekline dikkat çekmişlerdir. Ekonomik gelişmenin çevreye olan etkilerinden bahsedilmesi 95 . bu ilerleme yerkürenin yeni ve modern yaşam biçimini ne ölçüde kaldırabileceği sorusunu gündeme getirmiştir. yüklenici. Aktörlerin sürdürülebilirlik hedefine bakış açılarını. Özellikle projede rol alan kişi. maliyetlerini ve aldıkları riskleri net olarak görebilmek bu geçiş döneminde ortaya çıkması muhtemel bazı sorunların iyi yönetilmesine ışık tutacak önemli bir olgudur. işveren. artan sürdürülebilirlik talepleri ile bu akımın öncüleri olmuşlardır. algıladıkları 'değer' kavramını. stanbul 0212 2521600 E-posta: selin. Bu sektörde özellikle işveren ve kullanıcılar. Henüz embriyonik evrede olan bir sistemin daha sağlıklı büyüyebilmesi için tespitler yapılmış ve yeşil proje yöneticilerine bazı önerilerde bulunulmuştur. stanbul 0212 2521600 E-posta: nuratakul@yahoo.gundes@msgsu.edu. Teknolojinin hızla ilerlemesi endüstrilerin gelişimine yol açmış. değişim sürecinde karşımıza çıkabilecek engeller belirlenmiş ve bunların proje yönetimine getirdiği ekstra yükler belirlenmiştir. kurum ve kullanıcıların beklenti ve düşünce yapılarını anlamak sağlıklı bir sistem oluşturulmasına temel teşkil eder. tedarikçi. proje yönetimi. sürdürülebilirlik hedefinin önündeki en önemli engellerden biri olan 'insan' ve 'önyargı' kavramları başlıca aktörlere odaklanarak incelenmiştir. Bu kapsamda.Sürdürülebilirlik Kavramının Yapım Proje Yönetimi Açısından Değerlendirilmesi Selin Gündeş Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Mimarlık Fakültesi. kullanıcı Giriş Son yıllarda uzmanlar. inşaat sektöründe bu alana geçiş döneminin oldukça yavaş olduğu gözlenmektedir.tr Nur Atakul Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Mimarlık Fakültesi. ekonomik ve sosyal faydalarını. Anahtar sözcükler: Sürdürülebilir yapım.com Öz Dünyada 'sürdürülebilirlik' kavramı her ne kadar uzun bir süredir ele alınsa da. tasarımcı. stanbul 0212 2521600 E-posta: ergonul@msgsu. Bu çalışmada.tr Sema Ergönül Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Mimarlık Fakültesi.

üretimde ve binalarda suyun verimli kullanımı gibi konular da göze alındığında dünyadaki toplam kaynakların %50’sinin inşaat endüstrisi tarafından tüketildiğini söylemek mümkündür. ABD’de ise sera gazı emisyonlarında inşaat endüstrisinin büyük bir rolü olduğu belirlenmiştir. kullanımı ve geri dönüşümü.aslında 1950’li yıllara dayanır. Öncelikle 5. Sürdürülebilir Yapım nşaat endüstrisi sürdürülebilir kalkınmada. Bu durumda sürdürülebilirlik işletme yönetiminin kısa vadedeki çıkarlarına ters düşmektedir. barınma ve güvenlik gibi temel ihtiyaçlarına cevap verdiği için inşaat endüstrisi insan yaşamında hayati önem taşır. Konut. öncelikle bu kavrama bakış açılarının ve düşüncelerin değişmesi ile ilgilidir. gelecek nesillerin gereksinimlerinin karşılanmasından ödün vermeden. Bina ve altyapı oluşturulması şüphesiz bir ulusa toplumsal ve ekonomik olarak büyük faydalar sağlar. Bu faktörler bir toplumun sağlık. ulaşım. hızlı şehirleşmenin yol açtığı hava kirliliği ve atık sorunları gelmektedir. su ve sıhhi altyapı gibi sürdürülebilir kalkınmanın temelini oluşturan faktörler inşaat endüstrisinin kapsamına girer. Bir başka deyişle. Bunun yanı sıra. 2002)’na göre inşaat sektörü. teknoloji ve malzeme seçimlerinden ibaret değil. Bu ölçekten bakıldığında. bugünün ihtiyaçlarını karşılayan kalkınmadır. bu kavram her grubun kendi ‘iyi toplum’ değerlerinin farklı olmasına ve ‘iyi toplum’un farklı şekilde ifade edilmesine bağlanmıştır. inşaat malzemelerinin üretimi. Sürdürülebilirliğin farklı şekilde tanımlanması sürdürülebilirliğin her alanda yavaş işlemesinin ana sebeplerindendir. ‘Sürdürülebilir kalkınma’ kavramı ise terminolojiye 1987 yılında Brundtland Komisyonu olarak da bilinen Dünya Çevre ve Kalkınma Heyeti (WCED. Sürdürülebilir kalkınma bu raporda şöyle tanımlanmıştır: “Sürdürülebilir kalkınma. Birleşmiş Milletler Çevre Programı (UNEP. Sürdürülebilirliğin uygulamada yavaş ilerlemesinin diğer bir nedeni ise işletme yönetimlerinin ‘kısa vadeci’ bir görüşe sahip olmalarıdır. 96 . Dünyada’da tüketilen enerjinin ortalama %20’sini inşaat endüstrisi tüketir. Sürdürülebilirliğin getireceği ekonomik faydalar ise sadece uzun vadede gözlemlenebilinir. gelişmiş ülkelerde olduğu gibi sadece tasarım. hem olumlu hem de olumsuz etkilerinden dolayı önemli bir rol oynar. inşaat endüstrisinin insanların refah düzeyleri ile doğrudan ilişkili olduğu gözlemlenebilir. ulusal seviyede istihdama %5 ila %10 arasında katkıda bulunur ve GSMH’nin %5 ila %15’ini oluşturur. Gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerin sürdürülebilirlik kavramını benimsemesi açıkça farklı yollardan olacaktır. Gelişmekte olan ülkeler için sürdürülebilirlik çevre ile ilgili sorunlar sebebi ile de gittikçe önem kazanmaktadır. 1987)’nin ‘Ortak Geleceğimiz’ adlı raporu ile girmiştir. Sürdürülebilir yapım kavramı da. ormanların hızla azalması. toprak kaybı. işletmeler kısa vadedeki ekonomik göstergelere önem verirler.” Pearce (2006)’a göre ise sürdürülebilirlik ‘iyi’ bir toplum oluşturma yolunda atılacak bir adımdır.6 trilyon dolar kadar bir büyüklük ile bu endüstri dünya toplam gayrı safi milli hasılasının (GSMH) yaklaşık 10% unu oluşturur (ENR. 2009). Dolayısıyla. Bu sorunların başında. su kaynaklarının kıtlığı.

ilgili tüm tarafların her bir kolondaki maddeleri bir kontrol/yoklama cetveli olarak kullanmalarını önermişlerdir. Türkiye'de sürdürülebilir yapılaşmaya geçiş dönemi çok uluslu firmaların kurumsal sorumluluk ve güvenilirlik hedefleri kapsamında gelişmeye başlamış ve son zamanlarda 'sürdürülebilir' toplu konut projeleri ile kamu sektöründe de gündeme gelmiştir. sürdürülebilirliğin ulaşılmasında önemli etkenlerdir ve Şekil 1’de gösterildiği gibi ‘sürdürülebilir yapımın sütunları’ olarak ifade edilmişlerdir. binaların çevresel performanslarını ölçen LEED (ABD) ve BREEM ( ngiltere) gibi sertifika sistemlerinin kullanımı yaygınlaşmaktadır. belli başlı ülkelerde uygulanmaya başlayan sertifikalandırma sistemleri. Temel ihtiyaçlar olan yiyecek. Burada önemli olan sütunlar arasındaki dengeyi iyi kurabilmek ve her bir sütuna verilecek ağırlığı proje bazında değerlendirebilmektir. Çoğu durumda. bir yapının aynı veya birbirine yakın safhalarında doğrudan role sahip olan mimar. Bugüne kadar yapılan çalışmaların büyük bir kısmında. genellikle sadece çevre ile ilişkilendirilen sürdürülebilir yapım kavramının getireceği fayda ve maliyetler bu yoklama cetvelindeki maddelere bakılarak daha iyi anlaşılabilir ve daha da önemlisi kapsamlı olarak anlatılabilir hale gelmektedir. Özellikle yapım faaliyetinde rol oynayan ve yapı ömrünün tüm safhalarında bu süreçten etkilenen gruplar arasındaki iletişimsizlik ve uyum sorunları sürdürülebilirliği destekleyen girişimlerin başarısızlığına neden olmaktadır. Bu bağlamda işlevsel. yüklenici. Burada biyofiziksel alandan kasıt. Tüm bu ilgiye ve gelişmelere rağmen Türk inşaat sektörü bu zorlu sürecin henüz başlangıcında yer almaktadır. yapımda uygulanacak prensipler ve her bir alana ne kadar ağırlık verileceği gibi konularda fikir birliğine varılması mümkün olabilir. Bu alanların her biri. ‘sürdürülebilir yapım’ başlıca hedefler arasında yer almamıştır. sürdürülebilir yapılaşma sadece çevresel ve teknik açıdan ele alınmıştır. sürdürülebilir yapılaşmanın. sürdürülebilir kalkınmanın ana ilkelerini desteklediği gözlemlenebilir. Günümüzde. biyofiziksel ve teknik. Son zamanlarda sürdürülebilir yapılaşmanın pazarlanabilir hale gelmesi ve rekabetçilikte 97 . flora ve fauna ile yapılaşma arasındaki ilişkilerdir. Yazarlar. Böylece. ‘Sürdürülebilir Kalkınma’ kavramındaki kargaşa kısmen yapılaşmada da yaşanmaktadır. yeraltı kaynakları. tedarikçi gibi taraflar bile bir iş ve fikir birliğine varamamışlar.nşaat endüstrisinin toplumsal ve ekonomik etkilerinin büyüklüğü anlaşıldıkça. atmosfer. Biyofiziksel sütun. halen dar bir kapsamda işlemektedir. Sürdürülebilir yapılaşmanın sosyal kanadı eşitlik ve toplumsal adalet temeline dayanır. kalitesine ve hizmet ömrüne işaret eder.ele almışlardır. Hill ve Bowen (1997) sürdürülebilir kalkınma ve sürdürülebilir yapılaşma arasında ortak bir payda bulmaya çalışmışlar ve sürdürülebilir yapılaşmayı dört ana alanda -sosyal. ekosistemlerin taşıma kapasitesini zorlamadan toplumun yaşam kalitesinin artırılmasını öngörür. giyim. Ayrıca kanımızca. çatışan çıkarlar ve kısa dönemdeki ekonomik faktörler hep ön plana çıkmıştır. bir inşaat projesi yapılması planlandığında. eğitim gereksinimleri bu kanadın başlıca elemanlarıdır. Teknik sütun ise bir yapının performansına. tüm dünyada. toprak. gelişmiş ülkeler başta olmak üzere. Ancak. doğa güçlerine karşı dayanıklı ve uzun ömürlü yapılar inşa etmek başlıca hedef olmalıdır. denizler. kamu kurumları ve idari kuruluşların giderek sürdürülebilirliğe verdikleri önem artmaktadır. barınma. Modernleşme sürecinde inşaat endüstrisindeki yatırımlar kâr kavramı üzerinde odaklanmış. Ülkemizde 2009 yılı içinde yürürlüğe girmesi beklenen 'binalarda enerji performans yönetmeliği' gibi girişimler ile sürdürülebilirlik hedefi'ne doğru ilk adımlar atılmaktadır. Ekonomik sütun incelendiğinde. sağlık. ekonomik.

2006). su. Kamu projeleri yapılabilirlik çalışmalarında. güvenilir ve işlevsel yapıların inşa edilmesi • Yapılaşmada kalitenin ön plana çıkarılması • Sürdürülebilir yapımın teşvik edilmesi için hizmet planlamasının yapılması • Büyük binaların iç mekan koşullarının kullanıcılar tarafından kontrol edilebilecek şekilde yapılması • Şehir altyapısının yaya yolu ile birbirine bağlanmış. geleneksel olarak fayda maliyet analizi yapılması zorunlu olmasına rağmen. Sürdürülebilir Yapım Prensipleri (Hill ve Bowen. tarihi ve mimari değerlere zararın en aza indirilmesi SÜTUN K : EKONOM K SÜRDÜRÜLEB L RL K • Faydalanması istenilen gruplar için satın alınabilirliğin temin edilmesi • nşaatta istihdam yaratılmasının teşviki ve bazı durumlarda insan gücüne dayalı bir sistem kurulması • Fiyat ve tarifelerin belirlenmesinde tam maliyet muhasebesi ve gerçek maliyet fiyatlandırılmasının kullanılması • Piyasalarda sürdürülebilirliğin ilerlemesini sağlayacak politikaların ve uygulamaların benimsenmesi ile rekabetçiliğin artırılması • Çevreye duyarlı tedarikçilerin ve yüklenicilerin seçilmesi • Gelecek nesillerin ihtiyaçlarına karşılık verecek kapasitenin muhafaza edilmesi için. toprak ve su kirliliğinin küresel ve yerel olarak en az seviyeye indirilmesi • Sağlıklı ve zehirli maddelerden arınmış bir çevre oluşturulması • Dünyanın yaşanabilirliğinin/canlılığının ve ekolojik çeşitliliğinin korunması ve düzeltilerek eski haline getirilmesi • Hassas bir yapıya sahip olan doğal. yenilenemeyen kaynakların kullanımından gelen kazancın toplumsal ve insan yapımı sermayeye yatırılması SÜTUN DÖRT: TEKN K SÜRDÜRÜLEB L RL K • Dayanıklı. malzeme ve toprak kullanımının azaltılması • Kaynakların tekrar kullanımının ve/veya geri dönüşümünün en yüksek seviyeye çıkarılması • Yenilenebilir kaynakların yenilenemeyen kaynaklara tercih edilmesi • Hava. Bazı durumlarda yatırım kararlarının mali sonuçlar yani kâr maksimizasyonunun dışında politik sebeplerle de alınabildiğini söylemek yanlış olmaz.oynayacağı önemli rolün dile getirilmesi ile özellikle işverenler ve yapsatçı firmalar tarafından bu konulara ilgi artmıştır. bu tür maddelerin yeryüzüne geri depolanmasından daha hızlı bir oranda yapılmaması • nşaatta kullanılan dört ana kaynağın yani enerji. yapılan çalışmalarda çevresel ve toplumsal fayda ve maliyetlerin parasal olarak ifade edilmesindeki güçlükler sebebiyle ihmal edildikleri ve fayda maliyet analizlerinin sadece doğrudan parasal değerler ile ifade edilebilecek verilere odaklanarak eksik yapıldığı gözlemlenmiştir (Propersi ve Gundes. SÜTUN B R: SOSYAL SÜRDÜRÜLEB L RL K • Yoksulluk azaltılması dahil olmak üzere yaşam kalitesinin yükseltilmesi • Kalkınma planlanmasında toplumsal kimlik ve kültürel çeşitliliğin göze alınması • Sağlıklı ve güvenli bir çalışma ortamının temin edilmesi ile insan sağlığını korumak ve bu yöndeki atılımları teşvik etmek • Özel olarak korunması gereken kişiler için beceri eğitim programları uygulanması ve kabiliyetlerinin geliştirilmesi • Yapımın sosyal maliyetlerinin adil veya eşit şekilde paylaşılmasını temin etmek • Yapımın sosyal faydalarının eşit şekilde paylaşılmasını temin etmek • Nesiller arası eşitliğin sağlanması SÜTUN ÜÇ: B YOF Z KSEL SÜRDÜRÜLEB L RL K • Fosil yakıt ve minerallerin çıkarılması ve doğaya yabancı maddelerin üretimi gibi işlemlerin. 1997) 98 . karışık kullanımlı birimler oluşturacak şekilde planlanması veya mevcut altyapının bu kriteri göz önüne alacak şekilde tekrar hayata geçirilmesi Şekil 1. kültürel.

2007). kullanıcılar ve proje yöneticileridir. işverenler projeyi kendi endüstriyel veya ticari faaliyetleri için yaptıracak olanlar ya da nihai yapıyı satmak veya kiralamak amacı ile yaptıracak olanlardır. Kamu sektörüne bağlı işveren. Başka bir sınıflandırmaya göre ise. malzemelerine. Bu kapsamda ele alınması gereken başlıca aktörler ise kamu sektörü. bu akımın öncülerinin bu yönde atılan adımları hangi sebeplerle ve ne ölçüde destekleyecekleri. yüklenici. Binaların işletme ve bakım enerji maliyetlerindeki ufak bir düşüş. ikinci derecede ise inşaat sektöründe tecrübeli veya tecrübesiz olarak sınıflandırmaktadır.Günümüzde yönetmeliklerin öngördüğü çevresel analiz ‘engelleri’ girişimciler tarafından kolaylıkla aşılsa bile. Sürdürülebilir Yapılaşmada Rol alan ve Etkilenen Gruplar Sürdürülebilirlik. sürdürülebilir yapımın hangi kurum ve kişilerin ilgi alanına girdiği. ekipmanlarına ve yeni üretim metotlarına yatırım yapmak bir ülke için önemli bir fırsattır. Ülkemizde tüketilen enerjinin sadece %25’i üretilmekte. Bu durumda. Enerji kaynakları üretimi ve tüketimi arasındaki bu farkın ülkenin ekonomik yapısına getirdiği yükler açıktır. tedarikçiler. ve yıkım sırasında oluşan atıkları azaltmak için kaynakların geri dönüştürülmesine kadar uzanır. Aslında bir işverenin sürdürülebilir yapılaşmayı hangi ölçüde benimseyeceğini anlamak için öncelikle işverenin özelliklerine ve binayı ne amaç için yaptırdığına bakmak gerekir. inşaat safhasına. Kamu sektöründeki 99 . ülke için önemli ekonomik faydalar sağlayabilir. işveren. en önemlisi dünyada süregelen bu akımın ülke çıkarlarına ne ölçüde hizmet edebileceği gibi soruların yanıtı önem kazanmaktadır. Bu işlemler zinciri fizibilite ve tasarım aşamalarından başlayarak. mimar/mühendis. projeyi gerçekleştirmek için yararlanılacak teşvik ve kredi kullanımında çevresel etkileri en aza indirme konusu yeniden gündeme gelmektedir. şverenler Tüm dünyada işverenler. Binaların enerji tüketimlerinin bir ülke ekonomisi için önemi büyüktür. kamu sektörünün ilk görevi o ülkede yaşayan kişilerin refahını artırmaktır ve sürdürülebilir yapılaşma doğru şekilde planlandığı sürece kamu amaçları ile birebir örtüşür. bir yapının ömrü boyunca geçirdiği tüm evrelerde ele alınmalıdır. en önemli işveren konumunda olan kamu sektörü. oradan işletme safhasında yer alan bakım ve onarım işlemlerine ve yapının ömrünü doldurup yıkılması. Sağlanacak ekonomik faydanın yanı sıra. bu süreçten iyi veya kötü yönde kimlerin etkileneceği. sürdürülebilir yapımın öncüleri olmuşlardır. kalan %75 dış ülkelerden ithal edilmektedir (WEC. Türk inşaat piyasasına örnek teşkil etmektedir. Kamu sektörü Ülke yönetim organları için yapıların çevre ve topluma olumsuz etkilerinin en az seviyeye indirilmesi birçok yönden önem taşıyabilir. geniş iş hacmi ve kanun koyucu olarak sürdürülebilirliğin teşvikinde önemli bir role sahip olmaktadır. yönetmelikler ve uygulamalar tüm inşaat endüstrisi için itici bir güç olacaktır. birinci derecede kamu veya özel sektör kapsamına girenler. Zaten. Çevresel koruma teknolojilerine. finansör. bu faaliyetlerden çıkar sağlayabilecek grupların neler olduğu. Çevre ve topluma duyarlı imar kanunları. Masterman (2002) işverenleri.

Sürdürülebilir yapılarda maliyetlerin geleneksel yapılara göre daha fazla olması genel bir kanıdır ve işverenlerin sürdürülebilirliği desteklemelerinin önünde önemli bir engel teşkil eder. Bunun başlıca sebebi bazı tür faydaların. büyük ölçüde toplumun ödediği vergiler ile finanse edildiği için maddi kaynakların verimli kullanımı ve büyük riskler almaktan çekinilmesi dikkat çeken unsurlardır. Projenin tüm safhalarında yer alan kişiler ve kullanıcıların sürdürülebilirlik konusunda bilinçlendirilmesi bu sürecin daha kolay atlatılmasına sebep olacaktır. binalarının uzun dönemdeki ekonomik ve çevresel performanslarını dikkate aldıkları için sürdürülebilir yapılaşmayı teşvik edecek önemli bir role sahiptirler. sürdürülebilir yapım açısından. Bu tip işverenler yapının değişim değeri ile ilgilidirler. kamu veya özel sektörde çok önemli bir tecrübe bulunmadığı için kanımızca bu sınıflandırmayı sürdürülebilirlik kapsamında değerlendirmek gerekmez. nihai yapıyı satmak için yaptıran işveren bu konularla ilgilenmemiştir. şveren-sürdürülebilirlik zincirinde en zayıf halka ise nihai yapıyı satmak veya kiralamak amacı ile yaptıran özel işletmelerdir. Olumsuz yönler iki ana başlık altında incelenebilinir: risk ve maliyet. iyi bir yönetim stratejisi geliştirilirse sonraki uygulamalarda bu engel gittikçe küçülerek önümüze çıkacaktır. işletme ve bakım safhasında gözlenebilir hale gelecek ve bu tür yapılar gerek maliyet gerekse kalite açısından hak ettikleri değeri bulacaklardır. bakım safhasında beliren bilgi eksikliği bu sorunların başında gelir. ekipman ve teknolojilerin kullanılması. nşaat safhasında ‘yeni’ malzeme. Sürdürülebilirliğin sağladığı çevresel ve ekonomik faydalar sıklıkla işletme ve bakım safhasında gözlemlenebilir hale geldiklerinden kullanıcı-ister kamu ister özel işletme olsun-işveren öncü konumdadır. Daha önce belirtildiği gibi Masterman (2002)’ın işveren sınıflandırmalarında ikinci derecede inşaat sektöründe tecrübeli veya tecrübesiz işverenler yer almaktadır. ücret. kâr. Örneğin doğal aydınlatmadan sağlanacak enerji tasarrufunu ölçmek çok zordur.bir pazarlama stratejisi haline gelmiştir. Gelişmiş bina performansı sadece kullanım safhasında gözlemlenebilir olduğu için bugüne kadar. sayısal olarak ifade edilmesinde yaşanan güçlüklerdir. Bunun sürdürülebilirlik açısından anlamı ise şöyledir: sürdürülebilirlik ile sağlanan gelişmiş bina performansı binanın piyasa değerini artırdığı sürece veya nispette bu tip işveren tarafından benimsenebilir. sürdürülebilirliğin gelişmesinde hem olumlu hem de olumsuz bir rol oynayabilir. Dünyada yeşil bina maliyetlerine ilişkin kaynaklar kısıtlıdır. Üçüncü tip sınıflandırmaya göre ise. sürdürülebilirlik özellikle kullanım maliyetlerindeki düşüş ön plana çıkartılarak pazarlanabilir hale gelmeye 100 . Bu olgu. Riskten kaçınan kamu işveren. kendi üretim ve ticari faaliyetleri için sürekli inşaat yapan veya yaptıran zincir işletmeler için sürdürülebilir yapılaşma – kendi ürünleri için. kurumsal sorumluluk ve güvenilirlik kapsamında sürdürülebilir yapılaşmayı benimsemiş çokuluslu şirketler hariç. Özellikle inşaat sektöründe tecrübeli. yeşil binaların o binada çalışan işletmelerin performans ve verimliliklerine olumlu etkilerinin nasıl ölçülebileceği ile ilgilidir. Son zamanlarda. Ülkemizde. Olumlu taraf. fiyat gibi verilere dayanır. Benzer bir sorun. özellikle inşaat ve bakım safhalarında ortaya çıkabilecek.yapılar. ‘ilk kez’ uygulamadan kaynaklan bazı sorunları göze almak istemeyecektir. Nihai yapının değişim değeri. Fakat ilk kez karşılaşılacak zorlukları önceden belirleyip. Şüphesiz bahsedilen ‘ilk deneme’ zorlukları inşaat safhasında gecikmelere ve maliyet artışlarına sebep olacaktır. işverenler projeyi kendi endüstriyel veya ticari faaliyetleri için yaptıracak olanlar ya da nihai yapıyı satmak veya kiralamak amacı ile yaptıracak olanlar olarak ikiye ayrılırlar. şverenler aynı zamanda kullanıcı oldukları takdirde.

Bu kapsamda. arzı gerçekleştirildikten sonra talebini arayan yapsatçılar olarak gruplandırabiliriz. karşılığını para olarak alamayacakları ek bir iş olarak görülmektedir (Bordass. Proje şirketinde hissedar rolünde ve dolayısıyla projeye öz kaynak sağlamış olan bir yüklenici. Tasarımcılar. sürdürülebilirlik sadece proje finansmanı modelinin uygulandığı projelerde önem kazanacak ve yüklenicilerin de sürdürülebilir yapılaşmaya sıcak bakmalarına sebep olacaktır. genel olarak bu konuda özel bir eğitim almadıkları ve yeterli bilgi ve tecrübeye sahip olmadıkları için sürdürülebilir mimarlık öğelerini projelerinden uzak tutmuşlardır. çıkarılan yönetmelikler ve toplum bilinçlendirme çabaları -sadece enerji alanı ile kısıtlı kalmasına rağmen. işletme ve bakım sırasında ortaya çıkabilecek bazı sorunlar. sözleşme ve teknik şartnamenin gereklerini yerine getirdikleri için sürdürülebilirliğin teşvikinde rol alamazlar. En kolay başlangıç iç mekan kalitesini artırmaya yönelik sensörlü ışıklandırma ve güneş enerjisinden faydalanma gibi atılımlardır.bu yönde bir talep açığı ortaya çıkarmaya başlamış ve sonuçta ‘enerji verimliliği’ pazarlanabilir bir hale gelmeye başlamıştır. binaların kolay satılmasına imkan verecek her tür yeniliğe açık olmalarını öngörür. yapının uzun dönemli performansına önem verecektir. Mimarlar için sürdürülebilirlik. 101 . Bugüne kadar. mimarlık öğrencilerine. sürdürülebilir yapılaşma yaygınlaşmadığı için ve faydalarının kısa dönemde izlenmesi güç olduğu için. tasarımcılara sürdürülebilir mimarlık ilkelerini uygulamalarını yönünde bir talepte bulunmamışlardır. Çünkü. Bu tip yükleniciler için. mimar ve mühendislere.başlamıştır. Proje finansmanı modeli ve sürdürülebilirlik ilişkisi özellikle yap-işlet-devret modelinde yüklenicinin kullanıcı-yüklenici rolünü alması sebebi ile önem kazanır. kalite ve estetiği artıran her ürün ve teknolojik gelişme pazarlamaya katkıda bulunduğu sürece bu ikinci grup yüklenicilerden destek görmüştür. Son zamanlarda ülkemizde yaşanan gelişmeler. işveren bölümünde bahsedildiği gibi. ek maliyetler ve içerdiği riskler hakkında bilinçlendirilmelidir. Dolayısıyla bu grup tarafından da sürdürülebilirliğin gittikçe benimsenmesi beklenmektedir. Yükleniciler Yüklenicileri. Sürdürülebilir mimarlık ve yapım teknikleri hakkında. Tasarımcılar Yakın bir zamana kadar işverenler yaptırdıkları projelerde. piyasaların doğal yapısından ötürü. yöneticilere yönelik eğitim ve bilinçlendirme çalışmalarının yapılması gerekmektedir. şveren ve aynı zamanda yüklenici olan grup. Geleneksel sistemde proje yöneticisi olarak görev yapan mimarlar. öncelikle kredi veren kuruluşlara olan borcun ve faizinin geri ödenmesini engelleyecek. Birinci gruptaki yükleniciler. Fakat. üniversiteler ve kamu kuruluşları eğitim ve bilinçlendirme konularında aktif bir rol oynamak zorundadırlar. sürdürülebilir yapımın sağlayacağı katma değer. ve krediden sonra geri ödemesi yapılan temettülerin ödenmesini ise zora sokacak veya bazı durumlarda imkansız kılacaktır. konu bu grubun gündemlerinde geniş biçimde yer almamıştır. sözleşme ile yüklenicilik görevini yapanlar ve yapıyı satın alacak kişi ve kurumların önceden bilmediği. 2000).

Finansal Piyasalar ve Kurumlar Günümüzde başta Dünya Bankası olmak üzere. yargıya gidilecek 102 . Ticari yapılarda çevresel kalitenin artması ve dolayısıyla kullanıcı memnuniyetinin artmasının verimliliği artırdığını savunan diğer yazarlar arasında Leaman and Bordass (1999) ve Heerwagen (2000) da yer alır. ekonomideki sarsıntılar ve belirsizlik sebebi ile ticari ve endüstriyel faaliyetlerinde kullanacakları yapıları piyasadan sözleşme ile veya hazır binalar ile temin etmektedirler. Kullanıcılar ngiltere’de yapılan işveren kullanıcıların tercihlerini ölçen iki ayrı çalışmada. sürdürülebilirliğin teşvikinde en önemli role sahip olan kullanıcı işveren grubunun sayıca gittikçe azaldığına dikkat çekmiş. bazı finans kuruluşları bir yapının çevreye duyarlı olmasını ve kullanıcının performans gereksinimlerinin yapı ömrü boyunca en iyi şekilde karşılanmasını projelere kredi vermek için önkoşul olarak görürler. yap işlet devret modeli ile inşa edilen bir yapı için kredi veren bir banka. yapının işletme süresince sağlayacağı gelirler. bina ile ilgili sorunlardan doğan sağlık problemlerinin azalması. Ticari yapılarda kullanıcıların üretim verimliliğine etkilerini inceleyen birçok çalışma yapılmıştır. Fakat Bordass (2000). Örneğin. işe gelinmeyen günlerin azaldığı ve yapılan işin kalitesinin arttığı tespit edilmiştir. Pearce (2008) artan verimlilik. Kullanıcı açısından sürdürülebilirliğin başka bir boyutu da ticari yapılarda çalışanların verimliğinin artmasıdır. en önem verilen konuların başında yerleşim yeri’nden sonra çevresel konuların geldiği belirlenmiştir (BRECSU 1999. özellikle malzeme tedariğinde. Özellikle proje finansmanı modelinin benimsendiği projelerde. ısıtma ve soğutma sistemlerinin çalışanların verimliliğini artırdığı. Özellikle üretim faaliyetlerini sürdürülebilir yapım üzerine yoğunlaştıran bir tedarikçi erken davrandığı takdirde bu gelişen pazardan büyük payı kapabilir. sürdürülebilir yapıma bakış aslında yüklenicilerinki ile benzerlikler gösterir. Stanhope Plc. banka sindakasyonu veya finansal kuruluş öncelikle projenin tüm çevresel. Pearce (2008). Kullanıcı işveren grubu. Sözleşme ile görev alan yükleniciler için geçerli olan rekabet avantajına benzer bir potansiyel tedarikçiler için de geçerlidir. yüksek moral ve dolayısıyla çalışanların devamsızlığının azalması ile özellikle insan gücü varlığında önemli bir artış olduğuna dikkat çeker. pazarlanabilirlik ve satış önde giden değerlerdir. Buna göre. sürdürülebilir yapılaşmanın faydaları arasında varlıkların daha iyi şekilde kullanımına dikkat çekmiştir. Konumlandığı bölgedeki doğal yapıya ve yerel toplumlara zarar verecek bir etkiye sahip proje büyük ihtimalle toplumsal tepki ile karşılaşacak. ve bu olgunun sürdürülebilir yapım gelişim sürecini ters yönde etkilediğini belirtmiştir.Tedarikçiler Tedarikçiler için. Romm ve Browning (1995)’in 8 adet bina üzerinde yaptıkları diğer bir çalışmada ise etkin ışıklandırma. sosyal ve ekonomik etkilerini değerlendirir. Çünkü günümüzde bu tür değerler bir projenin risk haritasını belirlemede en az ekonomik faktörler kadar etkilidir. Bu noktada sürdürülebilir yapılaşmanın benimsenmesinin artan verimlilik sebebi ile dolaylı olarak da olsa ülke ekonomisine katkısı gözden kaçırılmaması gereken bir konudur.). alınan kredinin geri ödenmesine temel teşkil edeceği için bu durum daha da önem kazanır.

Sürdürülebilir kapsamda ele alınan bir yapıda. Sürdürülebilir yapım ilkeleri benimsendiğinde proje maliyetleri muhtemelen daha yüksek çıkacaktır. Faaliyet kâr marjı: proje yöneticilerinin tasarımın her safhasında sürdürülebilirlik ilkelerini. 1989). nakit vergi oranı. faaliyet kâr marjı. inşaat ve tasarım maliyetleri yüksek olacak dolayısıyla işveren kullanıcının sermaye yatırımının artmasına ve işletme kâr marjının da azalmasına sebep olacaktır. 1995): Satış büyüme oranı: proje yöneticileri ürün satışına dolaylı olarak projeleri zamanında teslim ederek etki edebilirler. Geleneksel proje yönetimi ve sürdürülebilir yapım proje yönetimi arasındaki en önemli fark.ve inşaat veya işletme faaliyetlerine son verilecektir. Örneğin. Bu nedenle etkin bir sürdürülebilir yapım proje yönetimi öncelikle yukarıda listelenen tüm aktörlerin yapı ömrünün her bir sürecine dahil edilmesi ile sağlanabilir. Fakat bu meblağların bir işletmenin değerine olan etkileri yukarıdaki iki maddede yer alan faktörlere göre daha azdır. yapı ömrünün fizibilite aşamasından başlayan ve yapının ömrünün tamamlanması ile son bulan döngünün tüm aşamalarındaki performansı ile ilgili olmasıdır. McKinsey tarafından yapılan bir çalışmada yeni bir ürünün piyasaya sürülmesindeki gecikmenin yeni ürünün toplam karlılığına etkisinin kat kat fazla olduğunu göstermiştir (Dumaine. planlama dönemi ve sermaye maliyeti. işletmenin menfaatlerini göz önüne alarak desteklemesi kullanıcının işletme kârını olumlu yönde etkileyebilir. işletme sermayesi yatırımı. uygun teknoloji ve malzemelerin zamanlı ve doğru şekilde tedarik ve montajları yapının teslim süresini geciktirebilir. Sürdürülebilir tasarım ve yapım süreci ülkemizde henüz başlangıç seviyesinde olduğu için. Dolayısıyla verilen kredinin ve faizlerin tamamen geri ödenmesi mümkün olmayacaktır. Görüldüğü gibi. Sürdürülebilirliğin destekleyeceği bakım kolaylığı. Bu sebeple proje yöneticileri. Bahsedilen girdiler ve çıktılar arasındaki fark ise serbest nakit akımı denilen ve finansman kuruluşlarının kullanabileceği nakti gösterir. Sabit ve çalışma sermaye yatırımları ise nakit çıktılarını belirleyen faktörlerdir. sabit sermaye yatırımı. Fakat kullanıcı işletmenin aynı zamanda işveren olduğu durumlarda işletme kâr marjında ortaya çıkabilecek bazı olumsuz etkiler de göz ardı edilmemelidir. maliyetler ve riskler ile doğrudan ilişkilidir. güvenilirlik ve işletme masraflarındaki düşüşlerin işletme kârı üzerinde önemli etkileri olabilir. Proje yöneticileri yukarıda saydığımız yedi faktörden dördüne etki etme gücüne sahiptir (Turner. Bu faktörlerden ilk üçü nakit akış çizelgesinde girişleri belirlemek için kullanılır. Proje Yöneticileri Bir işletmenin değerine yön veren yedi ana faktör vardır: satış büyüme oranı. Sabit ve işletme sermayesi yatırımları: Proje yöneticilerinin bu değere etki faktörü proje maliyeti ile ölçülebilir. sürdürülebilir yapımın. Bu ve kullanılacak Bütünleştirilmiş Tasarım Metodu (BTM) gibi araçlar 103 . kullanıcı işletmelerin satış büyüme oranlarına etki etme potansiyeline sahiptirler. bir proje yöneticisinin sürdürülebilir yapımın teşviki üzerindeki rolü öncelikle projenin örgütlenme yapısı ve aktörlerin bu kavramdan sağlayacakları faydalar.

yapı ömründe rol alan kişiler tarafından farklı şekilde algılanmasının arkasındaki en önemli faktör aslında bir yapının “değişim değeri” ve “kullanım değeri” arasındaki farktır. Vol. Genel Sonuçlar Çevresel faydaların yanı sıra.4. Kamu organları. Başka bir yenilik ise gelişmiş ülkelerde yaygınlaşmaya başlayan kullanıcı memnuniyetinin ölçülmesidir. E&FN Spon 28 (5/6) pp 338-352 BRECSU (1999) Environmentally smart buildings – a quantity surveyor’s guide to the cost-effectiveness of energy efficient offices. kullanıcıların sürdürülebilir tasarım ve yapımdan ne derece memnun olduklarını belirlemek için değerlendirmeler yapılmaya başlanmıştır. Dolayısıyla proje yönetimi açısından bakıldığında sürdürülebilir yapımın değerlendirilmesinde Yaşam Boyu Maliyet Analizi tekniklerinin kullanımının yaygınlaştırılması ve standart hale getirilmesi büyük önem taşır. bazı ülkelerde inşaat tamamlandıktan altı ila dokuz ay sonra. Fortune. sivil toplum kuruluşları. Dumaine. tedarikçi gibi aktörlerin rekabetçiliğini artırma potansiyeline sahip olduğu için büyük bir fırsat olabilir. Kaynaklar Bordass. Sürdürülebilir yapılar arttıkça bu sistemin ülkemizde de gelişmesi beklenmektedir. Bunun yanı sıra yukarıda açıklanan BTM. fayda. No. Sürdürülebilir yapım tekniklerinin uygulanması ile proje yöneticisinin kullanım ve yıkım safhalarında da aktif rol almasının gündeme gelmesi beklenmektedir. mühendis.proje yöneticilerinin değişik meslek gruplarından oluşan bir takımı yönetme yeteneklerinin geliştirilmesini zorunlu kılar. B. yüklenici ve kullanıcıların bu konuda bilinçlendirilmesi. işverenler başta olmak üzere. (1989) How managers can succeed through speed.119. sürdürülebilir yapım hem ülke ekonomisini canlandırma hem de yüklenici. DETR Good Practice Guide 274. Bu görevin yürütülmesi işlemi de proje yöneticilerine verilmiştir. B. Görüldüğü gibi sürdürülebilirliğin. proje yöneticisinin rolünün yapının teslimi ile tamamlanmasını öngörür. Kullanıcıları sürdürülebilir yapının işletmesi ve bakımı konularında bilinçlendirmek bu görevlerden biridir. Building Research & Information. (2000) Cost and value: fact and fiction. maliyet ve risklerin açıkça ortaya konulmasıdır. Sürdürülebilir yapım proje yönetimi ise geleneksel proje yapım sürecine göre ek planlama ve aktörler arasında daha güçlü bir işbirliği gerektirir. üniversiteler ve diğer eğitim kurumlarına bu alanda önemli bir görev düşmektedir. mimar. sürdürülebilir yapım ile kullanım ve yıkım safhalarına kadar uzamış olacaktır. pp54-59 104 . Dolayısıyla proje yöneticilerinin yapının teslimi ile son bulan görevleri. Geleneksel proje yönetimi. Sürdürülebilir yapımın sorunsuz gelişebilmesi için belki de en önemli faktör. Son zamanlarda. tüm aktörlerin aynı amaç üzerine odaklanmasını ve dolayısıyla proje yönetiminde karşılaşılabilecek sorunların en az seviyeye indirgenmesini sağlayabilir.

Oxford University Press.cnn. organisational success and occupant productivity. 34 (3) pp 201-207 Pearce. W. J. Building Research and Information.com/ Heerwagen. United Nations Environmental Program (UNEP) (2002) Industry as a partner for sustainable development. Romm. (1995). Building Research & Information.D. R. World Energy Council (WEC) Turkish National Committee (2008) Energy Management in the Building Sector.org/images/PDFs/BuildingsLand/D94-27_GBBL.. J. (1999) Productivity in buildings: the “killer” variables. R. second edition. J.org/ 105 . pp 4-19 Masterman. 18-20 October 2006.pdf Turner. McGraw-Hill Book Company Europe. (2006) Is the construction sector sustainable?: definitions and reflections.com/magazines/fortune/fortune_archive/1989/02/13/71614/index. E&FN Spon 28 (5/6) pp 353-367 Hill. W.worldenergy.rmi. Brussels. S. ve Browning. Taylor&Francis 25 (4) pp 291-300 Propersi. A. Bowen P. (2009) http://enr. J. E&FN Spon 15 pp 223-239 Leaman. Bordass. Proceedings of the Joint International Symposium of CIB Working Commissions. A. A. E. Greening the building and the bottom line: Increasing productivity through energy-efficient design Rocky Mountain Institute. United Nations Environmental Program and Reports.http://money. A. Civil Engineering and Environmental Systems. Berkshire. W. Colorado. England. Taylor & Francis Pearce. (1987) Our common future. http://www. D. C. (2002) Introduction to Building Procurement Systems. (2000) Green buildings. ve Gundes.htm Engineering News Record (ENR). Oxford. Building Research & Information. J. 27 (1). (2006) “Project Finance and Hydropower Projects: Case Study of Birecik Dam and Hydroelectric Power Plant Project in Turkey”. Rome. http://www. . Construction Management and Economics.construction. Belgum.. (2008) Sustainable capital projects: leapfrogging the first cost barrier. (1997) Sustainable construction: principles and a framework for attainment. World Commission on Environment and Development (WCED). (1995) The commercial Project Manager. R.

.

bilgi teknolojilerinin kullanımının gerekli bilgilerin daha kolay elde edilmesi. Anket gönderilen firmalardan 62 tanesi anketi eksiksiz olarak doldurarak geri göndermiştir. muhasebe.tr Atilla Damcı stanbul Teknik Üniversitesi nşaat Fakültesi. Her ne kadar bilgi teknolojilerinin kullanımı firmalara önemli avantajlar sağlasa da.edu. tasarım firmaları.Mühendislik ve Tasarım Hizmeti Sunan Firmalarda Bilgi Teknolojilerinin Kullanımı Gül Polat stanbul Teknik Üniversitesi nşaat Fakültesi. gerek yüklenici inşaat işletmeleri gerekse de mühendislik ve tasarım hizmeti sunan firmalar. teknolojideki hızlı değişimlere ayak uyduramama. yazılım kullanımı. stanbul Tel: (0212) 285 37 37 E-Posta: polatgu@itu.edu. mühendislik firmaları. Yapı şletmesi Anabilim Dalı. firma tarafından verilen hizmetlerin daha hızlı tamamlanması. stanbul Tel: (0212) 285 36 53 E-Posta: damcia@itu. donanım ve bilgi teknolojilerinin kullanımının faydaları ve karşılaşılan problemleri tespit etmeye yönelik toplam 21 sorudan oluşmaktadır. Maslak. bilgi teknolojilerinin faydalarının yeteri kadar farkında olunmaması. iletişim masraflarının ve zamanlarının azalması. yönetim kadrosunun bilgi teknolojilerine yeterli önemi vermemesi. Anket sonuçlarının değerlendirilmesi sonucunda. inşaat sektörü.tr Öz Günümüzde. Yapı şletmesi Anabilim Dalı. teknik/mühendislik hesaplamaları gibi alanlarda bilgi teknolojilerini kullanmaktadırlar. firma içi iletişim ve evrak takibinin daha hızlı olması. Türk Müşavir Mühendisler ve Mimarlar Birliği üyesi olan 119 firmaya elektronik posta yoluyla anket gönderilmiştir. uluslar arası bağlantıların daha kolay sağlanması. anket çalışması. Anket. Maslak. bilgi teknolojilerinin Türk inşaat sektöründe kullanılmasını engelleyen faktörler olarak. inşaat sektöründe bilgi teknolojilerinin kullanımı diğer sektörlere kıyasla oldukça düşük seviyede kalmaktadır. sektördeki yoğun rekabet ortamında farklılık yaratabilmek amacıyla. bilgi teknolojilerinin kullanım maliyetinin yüksek olmasını ve bilgi teknolojilerinin entegrasyonunda yaşanan problemleri göstermişlerdir. inşaat projelerinin birçok aşamasında bilgi teknolojilerinin kullanımının sağladığı avantajlardan faydalanmaktadır. Ayrıca anketi cevaplandıran mühendislik ve tasarım hizmeti sunan firmalar. Bu amaçla. bilgi teknolojilerinin kullanımının mevcut durumunun araştırılması hedeflenmiştir. firmanın rekabet gücünü arttırması. Bu çalışmada. mühendislik ve tasarım hizmeti veren firmaların büyük çoğunluğu tasarım/çizim. Türk inşaat sektöründe mühendislik ve tasarım hizmeti sunan firmalarda. 107 . Anahtar Kelimeler: Bilgi teknolojileri. genel idare. bilgi teknolojileri hakkında bilgi eksikliği. Ankete katılan mühendislik ve tasarım hizmeti sunan firmalar. evrak işlerinin azaltılması gibi faydalarının olduğunu belirtmişlerdir. bilgi teknolojilerinin kullanımında tecrübeli ve yeterli bilgi birikimine sahip personel eksikliği. tüm dünyada olduğu gibi Türkiye’de de.

Polat. 2009). 2002). % 52 cevaplama oranı elde edilmiştir. teknik personel sayısı. gerek yüklenici inşaat işletmeleri gerekse de mühendislik ve tasarım hizmeti sunan firmalar. bilgi ve iletişim teknolojilerinin Türk inşaat sektöründe ne ölçüde kullanıldığını tespit etmek için çeşitli araştırmalar yapılmıştır. 2005). elektronik aygıtlarla sağlayan teknolojilerin hepsi olarak tanımlanabilir (Bjork. 2005. kinci kısım 108 .. “bilgisayarlar ve dijital veri setleri üzerine dayanan teknolojiler bütünü” olarak yapılmaktadır (Grigg ve diğ. depolanması. Anket gönderilen firmalardan 62 tanesi anketi eksiksiz olarak doldurarak geri göndermiştir. bilgi teknolojilerinin kullanımının mevcut durumunun araştırılması amacıyla. dağıtılması ve sunumu için elektronik aygıtların ve programların kullanılması” olarak tanımlanmaktadır (Bjork. Araştırma Yöntemi Türk inşaat sektöründe mühendislik hizmeti sunan (MHS) firmalarda ve tasarım hizmeti sunan (THS) firmalarda. Rivard. Diğer bir tanımı ise. “bilginin işlenmesi. 2007. Grigg ve diğ. tamamlanan proje tipleri. telefon ve faks makineleri gibi birçok teknolojiyi kapsar. Taş ve Irlayıcı... Daha önceki yıllarda. 1996. depolanmasını ve gerektiğinde iletilmesini. 2005. Türk inşaat sektöründe mühendislik ve tasarım hizmeti sunan firmalarda. Anket. 1999. Bu çalışmada. 25 tanesi ise tasarım hizmeti (% 40) sunmaktadır. yapılan çalışmalar inşaat sektöründe bilgi teknolojilerinin etkili olarak kullanımının verimliliği artırdığını göstermiştir (Ahmad ve diğ. Türk Müşavir Mühendisler ve Mimarlar Birliği (TMMMB) üyesi olan 119 firmaya elektronik posta yoluyla 21 sorudan oluşan bir anket gönderilmiştir. Sonuç olarak.. 2000. 2004). Bilgi teknolojisi.Giriş Dünyadaki ekonomik durum. Stewart et al. toplam 21 sorudan ve iki ana kısımdan oluşmaktadır. tüm dünyada olduğu gibi Türkiye’de de. Günümüzde. 2000). hizmet sunulan müşteri profili ve kalite yönetim sistemi olup olmadığı gibi firmaların genel özelliklerini belirlemeye yönelik 5 soru bulunmaktadır. bilgi teknolojileri bilginin toplanmasını. 2004. bilgisayar ağları. sürekli artan kaliteli ürün ihtiyacını karşılamak. Güleş. yazılımlar.. tamamlanmış olan projelerin ihale bedelleri toplamı. 1999). birçok sektörde olduğu gibi inşaat sektörü katılımcılarını da. Bu amaçla. Birinci kısımda. Diğer bir ifadeyle. Anketi cevaplayan 62 firmanın 37 tanesi mühendislik (% 60). Acar ve diğ. bilgi teknolojilerinin kullanımının mevcut durumunun araştırılması hedeflenmiştir. Amacı bilginin paylaşılması ve faydalı bir şekilde yönetimi olan bilişim teknolojileri bilgisayarlar. tüketicinin değişen ve gelişen ihtiyaçlarını karşılama yönünde yenilikler yaratmaya zorlamaktadır. Türk Müşavir Mühendisler ve Mimarlar Birliği üyesi olan 119 mühendislik ve tasarım firmasına elektronik posta yoluyla anket gönderilmiştir.. 2000. teknik açıdan karmaşık olan projelerle daha iyi mücadele edebilmek ve sektördeki yoğun rekabet ortamında farklılık yaratabilmek için. Buna ek olarak. Kanoğlu. inşaat projelerinin birçok aşamasında bilgi teknolojilerinin sağladığı avantajlardan faydalanmaktadır (Brown ve diğ. Bu araştırmaların bulguları arasında bilgi teknolojilerinin Türk inşaat sektöründe verimli bir şekilde kullanılmadığı yer almaktadır (Sarshar ve Işıkdağ. bu bilginin kullanılmasını.

) 57 52 Konut ve toplu konut projeleri 70 72 Ticari yapılar (ofis. Tasarım hizmeti sunan 25 firmanın ise % 48’i 100 kişiden fazla kişi çalıştırdığı cevabını vermiştir (Tablo 1).000. Türk inşaat sektöründe mühendislik ve tasarım hizmeti sunan firmalarda. vb. 2THS: Tasarım hizmeti sunan Ankete katılan mühendislik hizmeti sunan firmaların % 36’sının ve tasarım hizmeti sunan firmaların ise % 32’sinin bugüne kadar tamamlamış olduğu projelerin ihale bedelleri toplamı 500. Tablo 1 Teknik Personel Sayısı.000.000 6 4 < 9.100. vb. 2THS: Tasarım hizmeti sunan Proje Tipleri 109 .000 8 8 199. donanım. Tablo 3 Firmaların Tamamlamış Olduğu Proje Tipleri.990. Araştırmanın Bulguları Ankete Katılan Firmaların Genel Özellikleri Ankete katılan firmalara bünyelerinde teknik personel olarak kaç kişi çalıştırdıkları sorulmuştur.990.) 59 68 Özel Yapılar (hastane. vb.000 . Mühendislik hizmeti sunan 37 firmadan 19 tanesi (% 51) 100 kişiden fazla teknik personel çalıştırdığını belirtmiştir.990. bilgi teknolojilerinin kullanımının faydaları ve karşılaşılan problemler gibi konuları içermektedir.) 57 52 Altyapı Projeleri 41 36 1 MHS: Mühendislik hizmeti sunan.200. Yüzde (%) MHS1 Firmalar THS2 Firmalar > 500.000 .000.000 .000 8 12 99.000 .000. bilgi teknolojilerinin kullanımının mevcut durumunun saptanmasına yönelik 16 sorudan oluşmaktadır.000 3 8 19.000. Tablo 2 Firmaların Tamamlamış Olduğu Projelerin hale Bedelleri.ise. 2THS: Tasarım hizmeti sunan hale Bedelleri ( $ ) Firmaların bugüne kadar tamamlamış oldukları proje tipleri ve bunların yüzdeleri Tablo 3’te gösterilmiştir.000 . Yüzde (%) MHS1 Firmalar THS2 Firmalar Endüstriyel Yapılar (fabrika.000.000 $’ı aşmaktadır.000 14 12 49.990. alışveriş merkezleri.20.000.30. okul.000.50.990. Bu sorular yazılım kullanımı.10.000.000 .000 19 20 1 MHS: Mühendislik hizmeti sunan. Tablo 2’de firmaların tamamlamış olduğu projelerin ihale bedelleri gösterilmiştir.000 3 0 14.15.990.990.000 .000 36 32 499.990. Teknik Personel Sayısı Yüzde (%) MHS1 Firmalar THS2 Firmalar 1-49 32 36 50-99 16 16 >100 51 48 1 MHS: Mühendislik hizmeti sunan. depo.000 3 4 29.

Tablo 4 Firmaların Hizmet Verdikleri Müşteri Profilleri. 2THS: Tasarım hizmeti sunan Müşteri Profili Mühendislik ve tasarım hizmeti veren ve Türk Müşavir Mühendisler ve Mimarlar Birliği (TMMMB) üyesi olan firmalara ISO 9001 “Kalite Yönetim Sistemi” belgesine sahip olup olmadıkları sorulmuştur. % 52’sinin de endüstriyel yapılar ve özel yapılar içeren projelerde çalıştıkları görülmektedir. Mühendislik hizmeti sunan firmaların % 43’ü ISO 9001 “Kalite Yönetim Sistemi” belgesine sahip olduklarını belirtirken. Firmanın sahip olduğu bilgisayar sayısı. Tasarım hizmeti sunan firmaların ise % 72’sinin konut ve toplu konut projelerinde. tasarım hizmeti sunan firmaların da % 56’sı hem kamu sektörüne hem de özel sektöre hizmet vermektedir. Tablo 5 Firmaların Sahip Olduğu Bilgisayar Sayısı. % 57’sinin de endüstriyel yapılar ve özel yapılar içeren projelerde çalıştıkları görülmektedir. % 11’i ise bu belgeyi alabilmek için gerekli girişimleri başlattıklarını belirtmiştir. Yüzde (%) MHS1 Firmalar THS2 Firmalar Kamu Sektörü 0 0 Özel Sektör 35 44 Kamu Sektörü + Özel Sektör 65 56 1 MHS: Mühendislik hizmeti sunan. % 12’si ise bu belgeyi alabilmek için gerekli girişimleri başlattıklarını belirtmiştir. bilgi teknolojilerinin kullanımının mevcut durumunun saptanmasına yönelik 16 sorudan oluşmaktadır. Ankete katılan mühendislik hizmeti sunan firmaların % 43’ü 1-10 adet arasında bilgisayara sahip olduğunu belirtmiştir. % 40’ı bu belgeye sahip olmadıkları cevabını vermiştir. o firmanın bilgi teknolojilerine verdiği önemin göstergelerinden biri olarak kabul edilebilir. Firmaların Bilgi Teknolojileri Kullanımındaki Durumu Anketin ikinci kısmı. Firmalar ilk olarak sahip oldukları bilgisayar sayısını tespit etmeye yönelik olan soruyu cevaplamışlardır. % 46’sı bu belgeye sahip olmadıkları cevabını vermiştir. Tasarım hizmeti sunan firmalarda ise bu oran % 44’tür (Tablo 5). % 68’inin ticari yapılar projelerinde.Tablo 3’te görüldüğü gibi mühendislik hizmeti sunan firmaların % 70’inin konut ve toplu konut projelerinde. Yüzde (%) MHS1 Firmalar THS2 Firmalar 1-10 43 44 11-50 14 12 51-100 19 16 101-200 5 4 201-500 5 4 > 500 14 20 1 MHS: Mühendislik hizmeti sunan. Mühendislik hizmeti sunan firmaların % 65’i. % 59’unun ticari yapılar projelerinde. Ankete katılan firmaların hizmet sundukları müşteri profilleri ve yüzdeleri Tablo 4’te gösterilmiştir. 2THS: Tasarım hizmeti sunan Bilgisayar sayısı 110 . Tasarım hizmeti sunan firmaların ise % 48’i ISO 9001 “Kalite Yönetim Sistemi” belgesine sahip olduklarını belirtirken. Türk inşaat sektöründe mühendislik ve tasarım hizmeti sunan firmalarda.

37 mühendislik hizmeti sunan firmadan 14’ü (% 38). % 72’si de muhasebe ve teknik/mühendislik hesaplamalarda kullandıklarını belirtmiştir. tasarım hizmeti sunan firmaların ise %56’sı bu cevabı vermiştir (Tablo 6). tasarım hizmeti sunan firmaların da % 76’sının bir resmi internet sitesi bulunmaktadır. bir internet sitesine sahip olan mühendislik hizmeti sunan firmaların % 81’i. 2THS: Tasarım hizmeti sunan Ağ tipi Ankete katılan firmalara kullandıkları bilgisayarların internet bağlantısının olup olmadığı sorulduğunda. Ayrıca. 111 . THS: Tasarım hizmeti sunan Uygulama Alanları Ankete katılan mühendislik hizmeti veren firmaların % 35’i teknik hesaplamalar ve mühendislik analizleri ile ilgili olarak SAP2000 programını. Yüzde (%) MHS1 Firmalar THS2 Firmalar Tasarım/Çizim 82 76 Muhasebe 82 72 Teknik/Mühendislik Hesaplamalar 76 72 Genel idare 52 48 Şartname Yazımı 52 44 Her Türlü Evrak Takibi ve Yönetimi 45 48 Diğer 6 2 1 2 MHS: Mühendislik hizmeti sunan. bu firmalarda bilgi teknolojilerinin en çok tasarım/çizim ve teknik/mühendislik hesaplamaları alanlarında kullanılmasını anlaşılır kılmaktadır. % 76’sı ise teknik/mühendislik hesaplamalarda kullandıkları cevabını vermiştir (Tablo 7). firmalara bilgi teknolojilerini iş süreçlerinin hangi alanlarında kullandıkları sorusu yöneltilmiştir. Yüzde (%) MHS1 Firmalar THS2 Firmalar Ağ üzerinden birbirine bağlı bilgisayar 54 56 Bağımsız bilgisayar 24 16 Her ikisi 22 28 1 MHS: Mühendislik hizmeti sunan. Bir başka soruda. hem mühendislik hizmeti sunan hem de tasarım hizmeti sunan firmaların hepsi firmalarında kullanılan bilgisayarların internet bağlantısına sahip olduklarını belirtmiştir. sahip oldukları bilgisayarların bağımsız bilgisayarlar mı yoksa bir ağ üzerinden birbirine bağlı bilgisayarlar mı olduğu sorulduğunda. Tablo 6 Firmaların Kullandığı Bilgisayarların Ağ Tipleri. Mühendislik hizmeti sunan firmaların %82’si bilgi teknolojilerini tasarım/çizim ve muhasebe alanlarında. Tasarım hizmeti sunan firmaların ise % 76’sı bilgi teknolojilerini tasarım/çizim için. Tablo 7 Firmaların Bilgi Teknolojilerini Kullandıkları ş Süreçleri. mühendislik hizmeti sunan firmaların % 54’ü firmalarında ağ üzerinden birbirine bağlı bilgisayarlar kullanıldığını belirtirken. Buna ek olarak. Firmalara elektronik ticaret uygulamalarından faydalanıp faydalanmadıkları sorusu sorulduğunda.Ankete katılan firmalara. mühendislik hizmeti sunan firmaların % 73’ünün. Ankete katılan firmaların mühendislik ve tasarım hizmeti veren firmalar olması. tasarım hizmeti sunan firmaların ise % 89’u sitelerini düzenli olarak güncellediklerini belirtmiştir. % 32’si Sta4CAD programını ve % 19’u IdeCAD (statik) programını kullandıklarını belirtmiştir (Tablo 8). tasarım hizmeti sunan 25 firmadan 7’si (% 28) bu uygulamalardan faydalandıklarını belirtmişlerdir.

Firmaların kendi ihtiyaçları doğrultusunda özel olarak hazırlattıkları bilgisayar programlarını iş süreçlerinin hangi alanlarında kullandıklarına dair soruya verdikleri cevaplar ise Tablo 10’da görülmektedir. Ankete katılan mühendislik ve tasarım firmalarına.Tablo 8 Mühendislik Hizmeti Veren Firmaların Teknik Hesaplamalar/Mühendislik Analizleri için Kullandıkları Programlar. 37 tane mühendislik hizmeti veren firmadan 17 tanesi (% 46) bu soruya evet cevabını vermiştir. 2THS: Tasarım hizmeti sunan Uygulama Alanları 112 . Tasarım hizmeti veren firmaların ise % 44’ü özel olarak kendi firmaları için geliştirilen bilgisayar programları kullandıklarını belirtmiştir. % 24’ü Autodesk 3ds MAX programını ve % 20’si IdeCAD (mimari) ve ArchiCAD programlarını kullandıklarını belirtmiştir (Tablo 9). Programlar AutoCAD Autodesk 3ds MAX AutoCAD LT IdeCAD (Mimari) ArchiCAD NetCAD AutoCAD Civil 3D Revit Architecture AllPlan Diğer Yüzde (%) 96 24 20 20 20 16 12 4 4 4 Bazı durumlarda. Programlar SAP2000 Sta4CAD IdeCAD (Statik) XSteel Probina Etabs StaadPro Diğer Yüzde (%) 35 32 19 8 5 5 0 11 Tasarım hizmeti veren firmaların % 96’sı tasarım için AutoCAD programını. Tablo 9 Tasarım Hizmeti Veren Firmaların Tasarım için Kullandıkları Programlar. özel olarak firmaları için yazılmış olan bilgisayar programları kullanıp kullanmadıkları sorulmuştur. Yüzde (%) MHS1 Firmalar THS2 Firmalar Teknik/Mühendislik Hesaplamalar 47 73 Her Türlü Evrak Takibi ve Yönetimi 47 36 Muhasebe 47 27 Genel idare 41 18 Tasarım/Çizim 24 9 Şartname Yazımı 18 9 Diğer 18 18 1 MHS: Mühendislik hizmeti sunan. Tablo 10 Firmaların Bilgi Teknolojilerini Kullandıkları ş Süreçleri. hazır paket programlar firmaların faaliyet alanları doğrultusunda ortaya çıkan özel ihtiyaçlarına cevap vermez ve firmalar kendi ihtiyaçları doğrultusunda yazılmış bilgisayar programlarına gereksinim duyarlar.

Söz konusu bölümlerde öğrenim gören öğrencilerin gerek bilgi teknolojilerinin sağlayacağı avantajlardan haberdar olmaları gerekse de meslek hayatlarında ihtiyaç duyacakları bilgisayar programlarını kullanmayı öğrenmeleri. Mühendislik hizmeti veren firmaların % 53’ü bilgi teknolojileri konusunda uzman bir bilgi işlem personeli çalıştırdıkları yanıtını vermiştir. ankete katılan mühendislik hizmeti veren firmaların % 38’i çalışanlara yönelik bilgi teknolojileri ile ilgili eğitim programları düzenlediklerini belirtmiştir. Çalışan Personel Sayısı Yüzde (%) Yüzdesi MHS1 Firmalar THS2 Firmalar % 1-10 3 4 % 11-20 0 0 % 21-30 3 4 % 31-40 5 4 % 41-50 0 0 % 51-60 11 4 % 61-70 3 0 % 71-80 16 12 % 81-90 19 20 % 91-100 41 52 1 MHS: Mühendislik hizmeti sunan. % 81’ de bilgi teknolojilerinin faydalarının yeteri kadar farkında olunmamasının ve teknolojideki hızlı değişime ayak uyduramamanın sebepler arasında yer aldığını belirtmiştir (Tablo 12). Türk inşaat sektöründe bilgi teknolojilerinin yaygın olarak kullanılmamasının altında yatan sebeplerin neler olduğu sorulmuştur.Firmaların bilgi teknolojileri konusunda sahip oldukları tecrübeyi tespit etmek amacıyla ankete katılan firmalara bilgi teknolojileri konusunda uzman bir bilgi işlem personeli çalıştırıp çalıştırmadığı sorulmuştur. Ankete katılan firmalara kullandıkları programlarla ilgili olarak üniversitelerde öğrencilere yeterli eğitim verilip verilmediği sorulmuştur. Tasarım hizmeti veren firmaların ise % 84’ü de bilgi teknolojilerinin faydalarının yeteri kadar farkında olunmamasının. Tasarım hizmeti veren firmaların ise % 36’sı çalışanlarına bu kapsamda bir eğitim verdiklerini belirtmişlerdir. Anket sonuçları göstermiştir ki ankete katılan mühendislik hizmeti veren firmaların % 89’u kullandıkları yazılım programları ile ilgili olarak üniversitelerde yeterli eğitim verilmediğini düşünmektedir. 113 . Ankete katılan firmalara. Mühendislik hizmeti veren firmaların % 89’u bilgi teknolojileri hakkında bilgi eksikliğinin. Ayrıca. Tasarım hizmeti veren firmaların ise % 84’ü aynı görüşü paylaşmaktadır. Tasarım hizmeti veren 25 firmanın ise 14 tanesi (% 56) bilgi teknolojileri konusunda uzman bir bilgi işlem personeli çalıştırdıklarını belirtmiştir. firmaların bünyelerinde istihdam ettikleri personelin yüzde kaçının bilgisayar kullanmayı bildiği Tablo 11’de gösterilmiştir. % 84’ü bilgi teknolojileri kullanımında tecrübeli ve yeterli bilgi birikimine sahip personel eksikliğinin. Tablo 11 Firmaların Bilgisayar Kullanmayı Bilen Personel Sayısı. bu teknolojilerin kullanımını arttıracaktır. 2THS: Tasarım hizmeti sunan nşaat sektöründe bilgi teknolojilerinin kullanımının yaygınlaşmasında şüphesiz ki üniversitelerin inşaat mühendisliği ve mimarlık bölümlerinin önemli bir rolü bulunmaktadır. Ek olarak. % 80’i bilgi teknolojileri hakkında bilgi eksikliğinin ve bilgi teknolojileri kullanımında tecrübeli ve yeterli bilgi birikimine sahip personel eksikliğinin sebepler arasında yer aldığını belirtmiştir (Tablo 12).

Bu amaçla. depolanması. 2THS: Tasarım hizmeti sunan Avantajlar 1 Sonuç ve Öneriler Bilgi teknolojisi. Birinci kısımda. kinci kısım ise. % 95’i firmanın rekabet gücünün artması. firmaların genel özelliklerini belirlemeye yönelik 5 soru bulunmaktadır. toplam 21 sorudan ve iki ana kısımdan oluşmaktadır. firmanın rekabet gücünün artması ve firma içi iletişim ve evrak takibinin daha hızlı olması. Türk inşaat sektöründe mühendislik ve tasarım hizmeti sunan firmalarda. bilgi 114 . her türlü bilginin işlenmesi.Tablo 12 Bilgi Teknolojilerinin Yaygın Olarak Kullanılmamasının Sebepleri. Anket gönderilen firmalardan 62 tanesi anketi eksiksiz olarak doldurarak geri göndermiştir. Anket. dağıtılması ve sunumu için elektronik aygıtların ve programların kullanılması olarak tanımlanmaktadır. Ankete katılan tasarım hizmeti veren firmaların ise hepsi gerekli bilgilerin daha kolay elde edilmesi. firma içi iletişim ve evrak takibinin daha hızlı olması ve firma tarafından verilen hizmetlerin daha hızlı tamamlanması cevabını vermiştir (Tablo 13). bilgi teknolojilerinin kullanımının mevcut durumunun araştırılması hedeflenmiştir. Tablo 13 Bilgi Teknolojilerinin Kullanılmasının Sağlayacağı Avantajlar. Yüzde (%) MHS Firmalar THS2 Firmalar Gerekli bilgilerin daha kolay elde edilmesi 97 100 Firmanın rekabet gücünü arttırması 95 100 Firma içi iletişim ve evrak takibinin daha hızlı olması 95 100 Firma tarafından verilen hizmetlerin daha hızlı tamamlanması 95 96 letişim masraflarının ve zamanlarının azalması 89 88 Uluslar arası bağlantıların daha kolay sağlanması 84 92 Evrak işlerini azaltması 81 84 1 MHS: Mühendislik hizmeti sunan. % 96’sı firma tarafından verilen hizmetlerin daha hızlı tamamlanması cevabını vermiştir (Tablo 13). Bu çalışmada. Türk Müşavir Mühendisler ve Mimarlar Birliği üyesi olan 119 firmaya elektronik posta yoluyla anket gönderilmiştir. Türk inşaat sektöründe mühendislik ve tasarım hizmeti sunan firmalarda. 2THS: Tasarım hizmeti sunan Sebepler Bilgi teknolojilerinin kullanılmasının firmalara sağladığı avantajların neler olduğu sorulduğunda ise. Yüzde (%) MHS1 THS2 Firmalar Firmalar Bilgi teknolojileri hakkında bilgi eksikliği 89 80 Tecrübeli ve yeterli bilgi birikimine sahip personel eksikliği 84 80 Bilgi teknolojilerinin faydalarının yeteri kadar farkında olunmaması 81 84 Teknolojideki hızlı değişime ayak uyduramama 81 72 Yönetim kadrosunun bilgi teknolojilerine yeterli önemi vermemesi 76 76 Bilgi teknolojilerinin kullanım maliyetinin yüksek olması 65 64 Bilgi teknolojilerinin kullanımında yazılım problemlerinin yaşanması 30 28 Bilgi teknolojilerinin kullanımında donanım problemlerinin yaşanması 24 28 Bilgi teknolojilerinin güvenilir olmaması 14 16 Bilgi teknolojilerinin entegrasyonunda yaşanan problemler 35 40 1 MHS: Mühendislik hizmeti sunan. 25 tanesi ise tasarım hizmeti (% 40) sunmaktadır. Anketi cevaplayan 62 firmanın 37 tanesi mühendislik (% 60). en genel ifadeyle. ankete katılan mühendislik hizmeti veren firmaların % 97’si gerekli bilgilerin daha kolay elde edilmesi.

bilgi teknolojileri hakkında bilgi eksikliği. firma içi iletişim ve evrak takibinin daha hızlı olması. Üniversitelerin lisans ve yüksek lisans programlarının yanı sıra. Şüphesiz ki. Türk inşaat sektöründe mühendislik ve tasarım hizmeti sunan firmaların büyük bir çoğunluğunun bilgi teknolojilerini önemli ölçüde kullandığı ancak sektörde çalışan mühendislerin bilgi teknolojilerinin etkin kullanımı konusunda firmaların ihtiyaçlarını karşılayacak kadar donanıma sahip olmadıkları ve bu eksikliğin büyük bir ölçüde üniversitelerdeki konu ile ilgili yetersiz veya eksik eğitim sisteminden kaynaklandığı sonucuna varılmıştır. üniversitelerin ilgili bölümlerinin müfredatlarına bilgi teknolojileri konusunda zorunlu ve/veya seçmeli dersler eklemek. bilgi teknolojilerinin faydalarının yeteri kadar farkında olunmaması. 115 . gerekli bilgilerin daha kolay elde edilmesi. Bu nedenle. nşaat sektöründe bilgi teknolojilerinin kullanımının yaygınlaşmasında üniversitelerin inşaat mühendisliği ve mimarlık bölümlerinin önemli bir rolü bulunmaktadır. ve evrak işlerinin azaltılması gibi faydalarının olduğunu belirtmişlerdir. mühendislik ve tasarım hizmeti sunan firmaların büyük çoğunluğunun tasarım/çizim. iletişim masraflarının ve zamanlarının azalması. teknolojideki hızlı değişimlere ayak uyduramama. teknik/mühendislik hesaplamaları gibi alanlarda bilgi teknolojilerini kullandıkları sonucuna varılmaktadır. yönetim kadrosunun bilgi teknolojilerine yeterli önemi vermemesi.teknolojilerinin kullanımının mevcut durumunun saptanmasına yönelik 16 sorudan oluşmaktadır. Ayrıca anketi cevaplandıran mühendislik ve tasarım hizmeti veren firmalar bilgi teknolojilerinin kullanımının. nşaat Mühendisleri Odası ve Mimarlar Odası tarafından bilgi teknolojilerinin kullanımı konusunda kursların düzenlenmesi ve üniversitelerin Sürekli Eğitim Merkezleri tarafından konu ile ilgili sertifika programları düzenlenmesi de hem sektöre kalifiye personel yetiştirilmesine hem de sektörde halen çalışmakta olan profesyonellerin bilgi teknolojileri konusunda bilgi sahibi olmalarına katkıda bulunacaktır. veya mevcut derslerin içeriklerinde bilgi teknolojilerinin kullanımı hakkında bilgilerin verilmesi. Tüm bu faydaların yanında mühendislik ve tasarım hizmeti sunan firmalar bilgi teknolojilerinin Türk inşaat sektöründe kullanılmasını engelleyen faktörler olarak. Söz konusu bölümlerde öğrenim gören lisans ve yüksek lisans öğrencilerinin gerek bilgi teknolojilerinin sağlayacağı avantajlardan haberdar olmaları gerekse de meslek hayatlarında ihtiyaç duyacakları bilgisayar programlarını kullanmayı öğrenmeleri. uluslar arası bağlantıların daha kolay sağlanması. bilgi teknolojilerinin kullanım maliyetinin yüksek olmasını ve bilgi teknolojilerinin entegrasyonunda yaşanan problemleri göstermişlerdir. bu teknolojilerin kullanımını arttıracaktır. bilgi teknolojilerinin kullanımının yaygınlaşması inşaat sektöründe verimliliği arttıracaktır. bilgi teknolojilerinin kullanımında tecrübeli ve yeterli bilgi birikimine sahip personel eksikliği. genel idare. Anket sonuçları değerlendirildiğinde. sektörde bilgi teknolojilerinin yaygın bir biçimde kullanılmasının en önemli engelleri olarak görülen konu hakkındaki bilgi eksikliği ve tecrübeli ve yeterli bilgi birikimine sahip personel eksikliği sorunlarını önemli ölçüde giderecektir. muhasebe. firmanın rekabet gücünü arttırması. firma tarafından verilen hizmetlerin daha hızlı tamamlanması. Bu çalışma ile birlikte.

pp 26-31. (2005) Use of information and communication technologies by small and medium-sized enterprises (SMEs) in building construction.tr/~kanoglu/ KANOGLU-CP-IPYD-DINAMIKLER2002. Rezgui Y. 1.S. Journal of Professional Issues in Engineering Education and Practice. Vol. Management. Fontane D.J..itu. Işıkdağ U. Taş E. Construction Management And Economics.. Abou-Zeid A.K. pp 163-171. Verimlilik Dergisi. 33. Polat G. Information Technology in construction: domain definition and research issues.. pp 323-335. ITcon. MPM Yayını 2000/1. 37-56. ITcon. 12. Sarshar M.. No. Sey Y. Ahmad I. 11. pp.. No. (1995) Information technology (IT) and integration in the construction industry.. Vol. (2009) Managing Information Technology in Construction: Case of the Turkish Construction Industry. Bjork B. Process. pp..edu. (1999). U. engineering and construction industry. ITCon.pdf.G. (2000) Rekabet Üstünlüğü ve Bilişim Teknolojileri.. Irlayıcı F.. (2000) A survey on the impact of information technology on the Canadian architecture. Siller T. 1. (2004) An empirical investigation into the link between information technology implementation barriers and coping strategies in the Australian construction industry. Brandon P. pp. 7. (2004) A survey of ICT use in the Turkish construction industry. (2002) Küreselleşme... (1996) Promoting Computer Integrated Construction Through the Use of Distribution Technology. Vol. 3-16. 3. Kanoğlu A.P. No. pp 1-16.cc. pp 713-722. Brown A. 23.. 131.C. Güleş H. pp 681-694. Vol. 20-22 Mayıs.. web adresi: http://atlas. Stewart R.S. Vol. No. Vol. Construction Innovation: Information. 5. stanbul. Construction and Architectural Management. pp 155-171. (2005) Information Technology in Civil Engineering Curriculum. Cooper G. No. Criswell M. Russel J. Vol..A. Grigg N.. 4. 1. 4.E. Dinamikler 2002. nşaat Sektörü ve enformasyon Teknolojisi üçgeninde saptamalar. Engineering. Arditi D. International Journal of Computer Integrated Design and Construction. Yip J.Kaynaklar Acar E. Construction Management And Economics.. 116 . 1167-1175. Vol. Mohamed S. Rivard H. Marosszeky M. Vol. 1. (2007) A survey of the use of IT in building product information acquisition in Turkey. Koçak I. 5th International Conference on Construction in the 21st Century Bildiriler Kitabı.

Maddesi ve Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliğinin 67. 1998). diğer belgelerin göreceli niteliğine ve niceliğine göre de değerlendirmeye alınması gerektiği üzerinde durulmuştur. Kanunun koymuş olduğu aralıkta. Anahtar sözcükler: hale kanunu. bu parametreleri dengede tutabilmek oldukça önemlidir (Turner. bulanık mantık. bulanık mantık yaklaşımıyla örnek bir model oluşturulmuş ve ihalesi gerçekleştirilmiş bir projede bu modelin uygulaması yapılarak sonuçlar karşılaştırılmıştır. ekonomik ve mali yeterlik ile mesleki ve teknik yeterliklerini kanunen ispat etmiş isteklilerin seçim aşamasında. aşırı düşük teklifler gelmektedir. Dr. Maddesinde “ihale ekonomik açıdan en avantajlı teklifi veren isteklinin üzerinde bırakılır.com Ekrem Manisalı Prof. en düşük fiyat teklifi olarak kabul edilir” denilmektedir. Giriş Proje yönetiminin. özellikle yapım projelerinde 117 . yeterlilikte hangi belgelerin hangi sınırda isteyeceğine karar vermektedir. kamu kaynakları rasyonel ve verimli bir şekilde harcanamamakta. kalite-maliyet-zaman gibi üç önemli bileşeni bulunmaktadır. Bu bileşenlerden herhangi birinde meydana gelen değişiklik.Kamu halelerinin Değerlendirilmesinde Bulanık Mantık Yaklaşımı ve Uygulaması Burak Öz nşaat yüksek mühendisi stanbul Üniversitesi nşaat Mühendisliği Bölümü nşaat Yönetimi Mühendisliği Bilim Dalı stanbul Tel. işin niteliğine göre. stanbul Üniversitesi nşaat Mühendisliği Bölümü nşaat Yönetimi Mühendisliği Bilim Dalı stanbul Tel. Kamu hale Yasası gereği en düşük teklifi veren firmalara ihaleyi vermek durumunda kalındığından dolayı. Kamu hale Kanununda.com Öz Bu çalışmada. ekonomik ve mali yeterlilikleri ile mesleki ve teknik yeterlilikleri değerlendirilmektedir. Bir projede kalite-maliyet-zaman parametrelerinin dengede tutulamamasının temelinde.216-312-2066 E-posta: ekremmanisali@yahoo. Kanununun 40. Ekonomik açıdan en avantajlı teklif. ihaleye katılmak isteyen isteklilerin hangi şartları sağlaması gerektiği ve yeterliğin belirlenmesinde istenecek belgeler açıklanmıştır. dare. Bu belgelerle isteklilerin. seçimin yapılması aşamasında değerlendirmeye alınacak ölçütler belirlenmiş. bulanık çıkarım. diğerini ya da diğerlerini etkilemektedir. “en düşük fiyat. Gerçekte. 0. bulanık netleştirme. bulanık TOPSIS. 0. ekonomik açıdan da en uygun teklif midir? Amacımız doğrultusunda. sadece en düşük teklife göre değil.212-449-4737 E-posta: ozburak55@yahoo. yapım işlerinde açık ihale usulüyle yaptırılacak işler için. Proje yönetimi açısından. çok ölçütlü karar verme.

Başbakanlık Özürlüler daresi. bir sanat eseri hangi özellikleri taşıdığı zaman güzel. olayla ilgili verdiğimiz kararın ve olay hakkındaki inancımızın derecesi ile ilgilidir (Zadeh. yüklenicilerden kaynaklanan sebeplerden dolayı.11. hangisinden yoksun olduğu zaman çirkindir gibi.com. Gecikmenin ve kalitesizliğin kamuya ve müteahhide bir maliyeti olacaktır (Akçay.tr/egitim/S4. kuruma ve devlete olan güvenin zedelendiği belirtilmiştir ( http://www. Örneğin. stopajı ve diğer faktörler değerlendirildiğinde.nethaber. kalitesinde yapılmıyor ve zamanında bitirilemiyorsa bu durum planlanan kamu hizmetinin gecikmesine sebep olur. hava kararmaya ne zaman başlar. bunu ararken de işin malzemesinden tutun. aşırı düşük teklif diye bir ölçüt konulması yerine. 2007) Türkiye Odalar ve Borsalar Birliğinin düzenlemiş olduğu Kamu hale Kanununun birinci uygulama yılı sonunda yapım sektörünün sektörel bazda değerlendirilmesi ve sonuç toplantısında ve konuyla ilgili çeşitli değerlendirmelerde. belirsiz ortamda optimum kararlar almak için 1965 tarihinde Zadeh tarafından geliştirilmiş bir teoremdir. Klir.ihale. olayın fizibilite düzeyine. Diğer bir değerlendirmeye göre.gov. Bu çalışmada değerlendirmenin sadece teklif kriterine göre değil. bunun da kalitesizliği getirdiği değerlendirilmesinde bulunulmuştur. Bulanık Mantık Yaklaşımı Bulanık mantık. o firmanın geçmişte yaptığı işlere varıncaya kadar bunların değerlendirmeye alınmasının şart olduğu ve iş bitirecek kabiliyette olan kurumların devletten iş alabilecekleri ifade edilmiştir ( http://www. Manisalı. cümlelerdeki. ama kamu kurumlarının. Toplantıya katılan diğer sektörler. isteklinin işi yapabilme kabiliyetine yani niteliğine bakılması gerektiği ifade edilmiştir. Olabilirlik. En düşük fiyatı verene iş verilir mantığının doğru olmadığı. aranması gerekenin düşük tekliften öteye uygunluk olması gerektiği. geciktirmeden ve kaliteli iş yapabilme kabiliyetlerinin tespit edilmesine dayanan bulanık mantık yöntemi kullanılarak bir model geliştirilmiş ve bir gerçek olay örneği ile modelin uygulaması yapılmıştır. en düşük teklife niye ihaleyi vermedin diye soruşturmalık oluruz korkusu ile en düşük teklife ihaleyi verdiklerini. 39 trilyon TL yaklaşık maliyeti olan önemli bir yol projesi. Çoğu olaylar kesin sayılarla karakterize edilemediklerinden dolayı bulanık sayı fikri doğmuştur. 20. aşırı düşük teklif verenlerin genelde kötü niyetli olduğu ve ihale dışı bırakılması gerektiği. kişiden kişiye ve coğrafyadan coğrafyaya değişebilen kavramlardır. 1997). olabilirlik teorisine dayanmaktadır. Yasa gereği.2007). Hâlbuki ihalenin mantığının ekonomik olarak avantajlı teklife ihaleyi vermek olduğu. konuyla ilgili benzer görüşlerini belirtmişlerdir ( http://www. en yüksek kırımı veren firmaya ihalenin verilmek zorunda kalındığından. o ihaleyi kazanan firmanın yemek alacak parasının bile olmayacağı söylenmiştir (http://www.com. Yukarıda tespit edilen aksaklıkların çözümüne yönelik. 1965.doc ).işçilik hatalarına ve kalitesiz ürünlerin kullanılmasına sebep olmaktadır. Düşük maliyetten dolayı iş. yaklaşık % 68 tenzilatla sonuçlanmıştır. bunlar.tr/egitim/S4. yetenekli ile dahi arasındaki sınır nedir. firmaların ekonomik.doc). aşağı-yukarı. 25.gov.nethaber. Karayolları Genel Müdürlüğü tarafından.ihale. Bulanık mantık. yaklaşık ve civarında kelimeleri olaylara 118 .12. Bunun. ve diğ.2007 ). ilgili kurumun vatandaşlar karşısında zor duruma düştüğü.

karar verme problemlerinin çözümüdür. küçük. civarında. kural tabanının eğer kısmı ile ilgilidir. yavaş. kısa. Diğer bir önemli uygulaması. altı sayısını bulanık hale getirmiştir çünkü aşağı yukarı ifadesi. eğer-ise kalıbıyla gösterilir ve bulanık ifadeler ile tablo haline getirilir. µ A+ B ( x) = max[ µ A ( x). uzun. büyük. ve diğ. (Klir. Kurallar. Bulanık yorumlamada. Eğer kısmındaki dilsel 119 . ağır. 1997) Bulanık Sistem Modelleme Girdi Bulanık sistem modellemenin gerçek değeridir. uzmanlara danışılarak ve bulanık kümelemede olduğu gibi denetimsiz öğrenme yöntemi ile oluşturulabilir. sıcak soğuk gibi dilsel ifadelerdir (Manisalı. Bütünleştirme kısmı. Aşağı yukarı altı ifadesi. µ B ( x )] µ A = 1 − µ A ( x) (Mete.bulanıklık katar. µ B ( x)] µ A*B ( x) = min[ µ A ( x ). dilsel değerin hangi terimlerine hangi üyelik dereceleri ile ait olduğunun bulunması işlemidir. Manisalı. ve diğ. bütünleştirme ve sonuç kısmı olmak üzere iki aşamadan oluşur. bulanık operatörler kullanılır. yaklaşık. (Klir. aşağı yukarı. 2009) Bulanık Yorumlama Mekanizması Eldeki gerçek girdi değerleri için bulanık kural tabanındaki hangi kuralların kullanılacağını veya etkinleştirileceğinin belirlenmesidir. Bulanık Kural Tabanı Bulanık kural tabanı. Buradaki bulanık ifadeler. 1997) Bulanık küme teorisinin mühendislik uygulamaları ilk olarak inşaat mühendisliğinde olmuştur. altı değerinin sağında ve solunda bazı değerleri içerir. Temur. binaların ve otoyol asfaltlarının) değerlendirilmesinde başarılı olmuştur. Bunların bazıları aşağıda gösterilmiştir. hafif. 2007) Bulanık yorumlama. Örneğin mevcut yapıların (köprülerin. Bulanıklaştırma Gerçek değerin (girdinin). yukarıda bahsedildiği gibi. hızlı.

Larsen çarpımsal bulanık çıkarımı (şekil 2). Şekil 1 Mamdani bulanık çıkarımı. 1) 2) 3) Mamdani bulanık çıkarımı (şekil 1). En çok kullanılan bulanık çıkarım yöntemleri.ifadeler bulanık operatörler vasıtasıyla üyelik derecelerinin birleşimi olan bir değer hesaplanır. Şekil 2 Larsen çarpımsal bulanık çıkarımı. Sonuç kısmı. kural tabanının “ise” kısmı ile ilişkilidir. 120 . Sugeno bulanık çıkarımı (şekil 3).

Buna karşılık hesap işlemi karışıktır (şekil 4).72 m olan ve ağırlığı 88 kg olan bir kişi. Bunların hangisinin tercih edileceği problemin özelliklerine göre değişir ve karar verici problemin niteliğine göre bir yöntemi tercih eder. 1) Alanın ağırlık merkezi yöntemi En yaygın olarak kullanılan bir metottur. Netleştirme Netleştirme. bir bulanık çıkarımın olası dağılımını ifade edecek en uygun sayısal değeri yani bulanık olmayan değerin tespit edilmesi için yapılan bir işlemdir. Yöntemin belirlenmesinin sistematik bir yaklaşımı yoktur (El-Sharkawi. Çeşitli netleştirme stratejileri vardır. %45 az sağlıklıdır. Yukarıdaki örneğimize göre.72 m olan ve ağırlığı 88 kg olan bir kişi. M). %55 orta sağlıklı. boy uzunluğu 1. Üyelik fonksiyonunun maksimum olduğu tüm değerlerin ortalamasıdır (Şekil 5).Şekil 3 Sugeno bulanık çıkarımı. 121 . %100 az sağlıklıdır. 2) Maksimumun ortalaması (MOM-mean of maximum) Yukarıdaki örneğimize göre. boy uzunluğu 1.

72 m olan ve ağırlığı 88 kg olan bir kişi. %40 orta sağlıklıdır. boy uzunluğu 1. boy uzunluğu 1. Şekil 6 Ağırlıklı ortalama.72 m olan ve ağırlığı 88 kg olan bir kişi. 3. ağırlık merkezi yöntemine göre daha az hesap gerektirmesine rağmen ağırlık merkezi yöntemine çok yakın sonuç verir (şekil 6) Yukarıdaki örneğimize göre. %60 az sağlıklı. %60 az sağlıklı. Şekil 5 Maksimumun ortalaması.a) Sugeno yorumlama mekanizması için ağırlıklı ortalama metodu Sugeno yönteminde eğer parametreler çok ise.µ conclusion : Sonuc bulanik kumesinin uyelik derecesi Şekil 4 Alanın ağırlık merkezi. hesap çarpım üzerine kurulduğu için hassasiyet azalır. 122 . M). 3) Ağırlıklı ortalama metodu Ağırlıklı ortalama metodu. %40 orta sağlıklıdır. Y* = ∑ y i i =1 l ∑h i =1 l i (Şekil 3) Yukarıdaki örneğimize göre. Bundan dolayı çok parametreli işlerde bu yöntem seçilmemelidir (ElSharkawi.

1981.Kamu halelerinin Değerlendirilmesi Kriterlerin Belirlenmesi ve Modelin Oluşturulması Bulanık sistem modelinin oluşturulmasında Sugeno bulanık çıkarımı kullanılacak ve netleştirme aşamasında öklidyen uzaklık yöntemi kullanılarak bulanık TOPSIS (Techique for Order Performance by Similarity to Ideal Solution) yöntemi kullanılacaktır. 123 . Kaya ve diğ. öklidyen uzaklık yöntemini kullanarak (1). yakınlık katsayısı hesaplanır ve ihale bulanık ideal nokta olan 1’e en yakın olan firmaya bırakılır (Hwang and Yoon.. 1) Firmanın mesleki ve teknik durumu 2) Firmanın mali gücü 3) Firmanın teklif durumu Netleştirme Bulanık modelin son aşamasında. Chen and Hwang. 1992. bulanık “1” üyelik derecesine en yakın ve bulanık “0” üyelik derecesinden en uzakta bulunan istekli firma belirlenir.2007).

Diğer isteklilerin belgelerinin hepsi kanun gereği uygun görülmüştür.06.) ş.0    2 ………(1) 1 d n : Kriterlerin 1' e olan uzaklik mesafesi 0 d n : Kriterlerin 0' a olan uzaklik mesafesi 0 0 CC n (1' e olan yakinlik katsayisi) = d n ( d 1 + d n ) n Gerçek Durum Örneği 11. Aşırı düşük teklif hesabı yapılmış ve geçerli sekiz isteklinin de vermiş olduğu teklifler aşırı düşük sınırının altında kalmamıştır ( YM*0.d ( µ1.40 ≤ Geçerli teklifler ≤ YM*1.0 .2. Ancak. Tablo 1’de görülen stekli 7 mali durum belgesini teklif zarfının içine koymadığı için ihale dışı kalmıştır. Aşağıdaki tablo 1 ‘de modelde kullanılacak ve yeterlilik aşamasında isteklilerden istenilen belgeler görülmektedir. h) = i:1.3 µ1 : 1 µ0 : 0 ∑ 1 i  µ − hi   1. Tablo 1 Firmalara ait kriterler 124 .20.96 TL ile en düşük teklifi veren istekli 8 üzerinde kalmıştır (Tablo 1).2007 tarihinde bir yapım iş i ihale edilmiş ve ihaleye dokuz istekli katılmıştır. 763. istekli 8 taahhüdünü yerine getirememiş ve iş aynı ihale şartlarında başka bir firmaya devir edilmiştir.416.

tr/mevzuat/) Bulanık Mantık Modeline Göre Hesap lk olarak modelimizdeki tüm kriterlerin değerleri (x1. x2. Daha sonra çarpımsal Sugeno bulanık çıkarımı uygulayarak firmaların mesleki ve teknik durumu sonuç üyelik derecesi (h1).ihale. mali gücü sonuç üyelik derecesi (h2) ve teklif durumu sonuç üyelik derecesi (h3) hesaplanır. Sadece istekli 5 hem diplomasını vermiş hem de 14.…. modelimizdeki hesabın tam tersi olarak yapılır. tablo 3.07.2006 tarihli iş durum belgesi vermiştir. Tüm hesap değerleri tablo 2. Tablo 2 Firmaların bulanık sisteme girdi değerleri 125 . toplam süresi onbeş yılı geçmemek kaydıyla mezuniyetlerinden sonra geçen her yıl. 24/h Maddesinde: “ ş deneyimi bulunmayan mühendis veya mimarların. iş deneyim kriteri aidiyetlik derecesi hesabı. Netleştirme aşamasında öklidyen uzaklık formülü kullanılarak her bir isteklinin sonuç üyelik derecelerinin bulanık ideal nokta olan 1’e ve 0’a olan uzaklıkları hesaplanarak bulanık 1’e olan yakınlık katsayısı hesaplanır ve çıktı değerine ulaşılır. Bu süre iş deneyimi bulunan mimar ve mühendisler için uygulanmaz” denilmektedir (http://www.gov. 5812 sayılı Kamu hale Kanunu ile Kamu hale Sözleşmeleri Kanununda değiş iklik yapılmasına dair kanunun. yüzyirmiikibinüçyüzseksenyedi Yeni Türk Lirası olarak hesaplanmak üzere 10 uncu madde kapsamındaki benzer iş deneyimi olarak dikkate alınır.x8) bulanık sistem modelimize girerek bulanıklaştırılır.*istekliler iş deneyim belgesi olarak diplomalarını vermişlerdir. Diplomasını ibraz eden isteklilerin. tablo 4 ve tablo 5 ve tablo 6’da görünmektedir. aldıkları lisans eğitimine uygun yapım işi ihalelerine başvurularında.

Tablo 3 Firmaların mesleki ve teknik kapasitesi aidiyetlik dereceleri Tablo 4 Firmaların mali gücü aidiyetlik dereceleri Tablo 5 steklilerin teklifinin aidiyetlik dereceleri 126 .

iş en düşük teklifi veren ve ekonomik olarak en uygun teklif sayılan STEKL 7 üzerinde kalmıştı. Prentice Hall PTR. teklifin ortalamadan sapma durumu) göre belirlenmesinde bulanık mantık yönteminin uygulanabileceği. böylece kamu kaynaklarının rasyonel ve verimli bir şekilde kullanılarak. kredibilitesi) ve teklif durumuna (teklif. Kılınç M. K. Clair. CL. Mühendis ve Makine.. Berlin Hwang.. and Hwang. iş in sadece en düşük teklifi verene göre değil. isteklilerden mesleki ve teknik kapasitesi en yüksek. . Sonuç Kamu ihalelerin değerlendirilmesi aşamasında. 49(576) pp 8-14 Klir. Ancak firma taahhüdünü yerine getirememiş ve işi aynı şartlarda başkasına devretmek zorunda kalmıştır. Manisalı E. aynı zamanda firmanın mesleki ve teknik kapasitesine (faaliyeti. and Yoon. iş zamanında bitmediği için mağdur olacaktır. (1981) “Multiple attribute desicion making methods and applications” Springer-Verlag. teknik kapasitesi). Halbuki.. iş fesih edilecek. U. (1992) “Fuzzy multiple attribute desicion making methods and applications” Springer-Verlag. (2007) nşaat hale Yönetiminde Karşılaşılan Problemer ve Çözüm Önerileri. stanbul. SJ. Bildiriler Kitabı. hem yüklenicinin hem de kamunun yararına olacağ ı düşüncesindeyiz. NJ. (1997) Fuzzy Set Theory: Foundations and Applications. Newyork Kaya .H. Yuan. USA 127 . G. Chen. Dördüncü nşaat Yönetimi Kongresi. Kaynaklar Akçay C.. mali gücüne (sermayesi.J. CL.Netleştirme Tablo 6 steklilerin bulanık ideal noktaya uzaklıkları Modelimize göre değerlendirme sadece en düşük teklife göre değil firmaların diğer özelliklerinin hepsini göz önüne alarak yapılmıştır. mali gücü kuvvetli ve vermiş olduğu fiyatla en mantıklı teklifi sunan STEKL 3 olduğu tespit edilmiştir. iş deneyim süresi ve kapasitesi. Çevikcan E. (2007) Makine-teçhizat seçim problemlerinde bulanık karar verme süreci.S. B. Bu modele göre. dare de. Eğer aynı şartlarda işi devir alacak başka bir firma olmasaydı.. Upper Saddle River. işi alan yüklenici hem teminatını yakacak ve hem de cezalı duruma düşecekti. TÜ Süleyman Demirel Kültür Merkezi.

(1965) “ Fuzzy sets”.05. Bildiri Kitabı. 20. E..11. Ed.. M. Manisalı E.washington.tr/mevzuat/ http://www. (2005) Mevcut Yapıların Risk Analizinde Bulanık Mantık Uygulaması.doc. Zadeh. England.pdf).12. J.nethaber.ihale. Yedinci YAEM Ulusal Kongresi. 03..2007 128 .2007 http://www.gov. Ege Üniversitesi.ee. Yöneylem Araştırması ve Endüstri Mühendisliği XXV.gov.2004. L. (2007) Bakim Stratejilerinin Seçiminde Bulanik Çok Amaçli Karar Verme Modeli.nethaber. (1998) The handbook of project-based management Second edt. Bildiri Kitabı. 8 pp 338-353 El-Sharkawi. zmir. Berkshire.. yapım sonuç toplantısı http://www. stanbul.Manisalı E.com/Ekonomi/50170/BEGENMEDIKLERININ-VAY-HALINETOKI-begendigi-muteahhide-ihale. Mete M.edu/index_files/tutorial/fuzzy.. http://www. Turner.com/Ekonomi/45665/Artik-ihalelerde-EN-DUSUK-FIYATIVEREN-IHALEYI. The McGraw-Hill Companies.R. 25. Robinson. Temur R. Department of Electrical Engineering University of Washington (http://cialab.Ulusal Kongresi.tr/egitim/S4.ihale. Information control.

Türkiye’de nşaat Sektöründe ş Sağlığı ve Güvenliği
Ayşegül Ercan

nş. Y. Müh. Ulaştırma Bakanlığı, DLH Genel Müdürlüğü, 5. Kat, 504, Emek, Ankara 0 312 203 16 42 E-posta: aysercan@yahoo.com

Öz
Türkiye’de iş kazaları ve meslek hastalıkları, birçok kişinin hastalanmasına ve hayatlarını kaybetmesine sebep olmaktadır. Özellikle de inşaat sektöründe bu tür olumsuzluklar fazlasıyla yaşanmaktadır. SSK kayıtlarına göre, 2006 yılında Türkiye’de meydana gelen toplam iş kazası sayısı 79027’dir. Meslek gruplarının içinde, meydana gelen iş kazalarında 11039 iş kazası ile metalden eşya imalatı iş kolundan sonra, 7143 iş kazası ile inşaat sektörü ikinci sırada yer almaktadır, bu sayı toplamda % 9’luk bir değere tekabül etmektedir. Meydana gelen iş kazaları toplamda % 3 değerinde sürekli iş görmezlik, % 2 değerinde de ölümle sonuçlanmaktadır. nşaat sektöründe çalışan işçiler, sanayi sektöründeki gibi kapalı alanlarda (fabrika, vs.) çalışma olanağı bulamamaktadırlar, projelerin çeşitliliği sürekli hareket halinde olmalarını gerektirmektedir. Bununla beraber inşaat alanı tehlikelidir ve çalışanlar için birçok risk içerir. Ayrıca bir projede birden fazla işçi çalıştığından tehlike ve risk de artar. Bu durumda iş sağlığı ve güvenliğini sağlamak da zorlaşmaktadır. Ancak son yıllarda Avrupa Birliği’ne giriş süreci ve inşaat sektöründeki firmaların yabancı firmalarla işbirliği içinde olması nedeniyle, Türkiye’de iş sağlığı ve güvenliğ i konusu gündeme gelerek önem kazanmıştır. Bu durum Türkiye’de iş güvenliğine verilen önem açısından olumlu sonuçlar meydana getirmiş olup, aynı zamanda bu konudaki standartları yükseltme zorunluluğu da oluşturmuştur. Sadece yasa veya yönetmelik çıkarılarak iş güvenliğinin sağlanamayacağ ı bilinmektedir. Tam anlamıyla iş güvenliğinin sağlanabilmesi için, öncelikle gerek işçilerde, gerek işverende, gerekse denetleyicilerde iş güvenliği bilincinin oluşturulması gerekmektedir. Bu bilincin oluşturulması için de en başta gelen unsur eğitimdir. nşaat sektöründe çalışan işçilerin genellikle eğitim durumları düşük seviyelerde olduğundan, bu eğitim açığı meslek içi eğitim ve bu konuda eğitimli işveren ve denetçilerin kontrolleriyle sağlanabilecektir. Bu çalış mada, Türkiye’de inşaat sektöründe iş sağlığı ve güvenliğinin genel durumu, çalışanların maruz kaldığı tehlikeler, bu sektördeki kaza nedenleri ve alınabilecek önlemler derlenmiştir. Ayrıca, iş sağlığı ve güvenliği konusunda geliş miş ülkelerden olan ABD ile Türkiye karşılaştırılmış olup, Türkiye’nin bu konudaki eksiklikleri belirlenmiştir.
Anahtar sözcükler: nşaat sektörü, iş sağlığı, iş güvenliği, iş kazaları.

129

Giriş
Çalış ma alanlarında işin yapılması sırasında ortamdaki fiziksel, çevresel, psikolojik v.s. şeklindeki etkenler sebebiyle çalışanların karşılaştıkları sağlık sorunları ve mesleki tehlikelerin ortadan kaldırılmasına yönelik yapılan mühendislik, teknik ve eğitim gibi sistemli çalış malara iş güvenliği denir (Yılmaz, 1976). Her yıl birçok işçi, çalış ma koşulları ya da çalış ma alanlarındaki zor, sağlıksız, tehlikeli şartlar yüzünden ölmekte, yaralanmakta ya da hastalanmaktadır. Bunun yanında iş sağlığı ve güvenliği konularında yeterli düzeye ulaşamayan ülkelerin ekonomileri de bu durumdan olumsuz etkilenmektedir. Türkiye’de Avrupa Birliği müktesebatına uygun olarak 10 Haziran 2003 tarihinde 4857 sayılı ş Kanunu yürürlüğe girmiş ve bir takım yönetmelik ve tüzükler oluşturulmuştur. nşaat sektörü açısından bakacak olursak, inşaat sektörü, birçok üretim alanı ile ilişkili olup, ülke ekonomisi ve kalkınmaya katkı sağlamada büyük öneme sahip bir iş koludur. Sektördeki teknolojik geliş melere nazaran, iş sağlığı ve güvenliği konusunda yeterli gelişme sağlanamamış olup, hali hazırda bu konuda eksikler bulunmaktadır. Yapı denetim şirketlerinde çalışan yapı denetçileri ve şantiyelerde görev yapan şantiye mühendislerinin sahip oldukları mühendislik eğitiminin yanı sıra evrensel bir kavram olan iş sağlığı ve güvenliği konularında da yeterli bilgi ve birikime sahip oldukları tam anlamıyla söylenemez. Örneğin; her inşaat şantiyesinin önünde, baretini tak, emniyet kemerin olmadan çalış ma şeklindeki levhalar mevcuttur. Ancak çalışma sahasındaki işçilerde çoğunlukla ne baret ne de emniyet kemeri takılmış olmamaktadır. Bu yüzden meydana gelen kazaların büyük çoğunluğu yeterince güvenli olmayan iş iskelelerinde, korkuluksuz merdivenlerde, emniyet kemeri takmadan çalışılan çatılarda veya dış cephe duvarlarını örerken aşağı düşme şeklinde meydana gelmektedir. Türkiye’de inşaat sektörü; istihdam edilen işçi sayısı açısından ilk sıralarda yer almaktadır. Bununla birlikte yaralanma, sakat kalma ve ölümle sonuçlanan iş kazaları açısından da ilk sıralarda yer almaktadır (Özer, 2008). Bunun en önemli sebepleri; sektördeki işçilerin genel eğitim seviyesi, meslek içi eğitimlerinin olmayış ı veya eksikliği, dikkatsizlik, kişinin kendine fazla güvenmesi, işverenin yetersiz denetimleri ve bu konudaki duyarsızlık olarak sıralanabilmektedir. Türkiye’de inşaat sektöründe 2007 yılı sonu itibariyle 1.300.033 kişi çalışmaktadır ve bu rakam Sosyal Sigortalar Kurumu’na kayıtlı işçi sayısının % 16’sına karşılık gelmektedir (SSK, 2006/2007). SSK kayıtlarına göre, 2006 yılında Türkiye’de meydana gelen toplam iş kazası sayısı 79027’dir. Meslek gruplarının içinde, meydana gelen iş kazalarında 11039 iş kazası ile metalden eşya imalatı iş kolundan sonra, 7143 iş kazası ile inşaat sektörü ikinci sırada yer almaktadır, bu sayı toplamda % 9’luk bir değere tekabül etmektedir. Meydana gelen iş kazaları toplamda % 3 değerinde sürekli iş görmezlik, % 2 değerinde de ölümle sonuçlanmaktadır. Bu rakamların yanı sıra SSK istatistiklerine yansımayan iş kazaları ve meslek hastalıkları sonucu ölümlerin olduğu da unutulmamalıdır. 2006 yılı SSK istatistiklerinden iş kazaları ile ilgili derlenen veriler şu şekildedir;

130

Tablo 1. ş kazalarının meydana geldiği dönemler
Aylar Ocak-Şubat-Mart-Nisan Mayıs-Haziran-Temmuz-Ağustos Eylül-Ekim-Kasım-Aralık Toplam ş Kazası Sayısı 21.316 25.572 32.139 79.027 Yüzde Olarak ş Kazası Sayısı % 27 % 32 % 41 % 100

Yukarıdaki tabloda da görüldüğü gibi en çok iş kazasının görüldüğü dönemler sonbahar ve kış mevsiminin başlarıdır. Bunun sebebi; yaz dönemi inşaat sektörünün en verimli ve iş faaliyetlerinin fazla olduğu bir zaman dilimi olmasıdır. Bu yüzden yoğun bir çalış ma sürecinden çıkıp, hiç ara vermeden işe devam etmenin işçiler üzerinde yarattığ ı yorgunluk olabileceği düşünülmektedir. Tablo 2. ş kazalarının meydana geldiği iş saatlerine göre dağılımı
Saatler 1. saat 2. saat 3. saat 4. saat 5. saat 6. saat 7. saat 8. saat 9. saat +…. Toplam ş Kazası Sayısı 12.790 11.698 11.763 9.573 6.171 6.921 8.999 11.106 0 79.027 Yüzde Olarak ş Kazası Sayısı % 16 % 15 % 15 % 12 %8 %9 % 11 % 14 0 % 100

Yukarıdaki tabloda da görüldüğü gibi en çok iş kazası mesainin ilk 3 saatinde ve son saatinde meydana gelmektedir. Günün ilk saatlerinde uykusuzluk, güne alışamama gibi sebeplerden dolayı insanların kaza yapma eğilimleri daha fazladır. Günün son saatlerinde ise, tüm gün çalışmış olmanın verdiği yorgunluk ve stres işçiler üzerinde dikkatin azalmasına ve kaza yapma olasılıklarının artmasına sebep olmaktadır. 2007 yılı SSK kayıtlarına göre iş kazalarının en çok meydana geldiği ilk on iş kolu aşağıdaki gibidir; Tablo 3. ş kazalarının iş kollarına göre dağılımı
Sıra 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 ş Kolları Metalden Eşya malatı nşaat Kömür Madenciliği Nakil Araçları mali Metal Mütea. Esas Endüs. Makine m. Ve Tamiratı Taş, Toprak, Kil, Kum vs. ma. Dokuma Sanayi Nakliyat Toptan ve Perakende Tic. ş Kazası Sayısı 11.039 7.143 6.722 5.807 5.506 5.331 5.311 5.155 4.478 2.610 Sürekli ş Görmezlik 196 428 386 78 54 92 80 127 130 84 Ölüm 31 397 35 23 19 25 35 26 165 70

Tablo 3’de de görüldüğü gibi, en fazla sayıda sürekli iş görmezlik ve ölümle sonuçlanan iş kazası sayısı inşaat iş kolunda meydana gelmektedir. Ayrıca, inşaat sektörünün iş kazasının meydana geldiği sektörlerin arasında ikinci sırada yer aldığı görülmektedir.

131

Yapı şlerinde Kaza Nedenleri
nşaat sektörü, çok çeşitli iş kolları sebebiyle birçok risk taşımakta ve bu riskleri en aza indirgemek için her geçen gün çağın gerektirdiği şekilde teknolojik, yöntemsel ve davranışsal sistemler geliştirmektedirler. Ancak, tüm bunlara rağmen iş kazalarının önüne geçilememektedir. nşaat sektöründe meydana gelen iş kazası sonucu ölümlerin % 30’u düşmelerden, % 26’sı taşıma sırasında yüksekten düşen nesnelerden, % 19’u makinelerin arasına sıkış maktan ve çarpmalardan, % 18’i ise elektrik çarpması, % 7’si ise cisim batması veya kesik gibi olaylar sonucu meydana gelmektedir (Uyan, 2008). Dolayısıyla şantiyelerde iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili kanun ve yönetmeliklerde belirtilen iş kazaları ile ilgili yol gösterici ve önleyici talimatların yerine getirilmesi konusunda duyarlı olunması kazaların önlenmesi veya en aza indirgenmesi açısından büyük önem taşımaktadır. Türkiye’nin inşaat sektöründe meydana gelen kazalar açısından dünya sıralamasında üst sıralarda yer alması durumu, sektördeki eğitim düzeyi düşüklüğü ile yakından ilgilidir. Genelde insanlardaki aşırı cesaret, deneyimlerine fazlasıyla güvenme, işinin ehli olduğu duygusu gibi zihniyetler iş güvenliği konusunda yeterince bilinçli olmadığının göstergeleridir. Bunların yanı sıra, iş yerlerinde güvenlik önlemlerinin alınmaması, işverenin bu tür önlemleri maliyet olarak görmesi gibi nedenler de vardır. Ayrıca kaza sonrasında, kaza nedenlerinin şanssızlık, kaçınılmazlık, dikkatsizlik ve kader gibi kavramlara dayandırılması, kazaların gerçek nedenlerinin araştırılmasına engel olmaktadır. Sektördeki iş kazalarının artmasında rol oynayan temel etkenleri şu şekilde sıralamak mümkündür; Şantiyelerde gerekli denetim ve kontrollerin yeterince yapılmaması, Teknolojide geri kalınması, Hem genel eğitim hem de mesleki eğitimin olmayışı ya da yetersiz oluşu, Tehlikelere karşı alınan önlemlerin yetersizliği, işçilerin yapılan uyarılara uyup uymadığının ve verilen koruyucu malzemelerin kullanılıp kullanılmadığının takip edilmeyiş i, uygulamadaki ihmaller ve önemsememe durumları, Ucuz işçi ve personel çalıştırmak adına deneyimsiz eleman istihdamının yapılması, yeni alınan işçilerin intibak eğitiminden geçirilmeyiş i, dolayısıyla bu işçilerin yapacakları iş in önem ve bilincine sahip olmadan çalıştırılması, nşaat işleri çok çeşitli sahalarda ve kalabalık işçi grupları ile yapılıp, bu işlerde zamanla yarışılmaktadır. şçiler de genelde günlük ya da kısa süreli sigortasız çalışanlardan oluşması, şverenin ya da iş yeri güvenlik şeflerinin ya da şantiye şeflerinin kazaların neden, nasıl meydana geldiği, aynı kazanın bir daha tekrarlanmaması için alınacak önlem ve tedbirlerin ciddiyetini önemsememesi gibi durumlar iş kazalarının önlenememesinde başlıca faktörlerdir.

nşaat Sektörünün Kendine Özgü Koşulları
ş kazaları ve meslek hastalıklarının işyerine ve ulusal ekonomiye kattığ ı olumsuzlukların yanında iş gücü kaybı, üretim kaybı ve hastane masrafları, ilaç

132

bedelleri, mahkeme masrafları, tazminat ödemeleri gibi birçok yan maliyette bulunulmasına sebep olmaktadır. nşaat sektöründe iş kazalarının çok olmasında, ülkenin ekonomik, sosyal, eğitim ve kültür durumunun yanı sıra, inşaat iş kolunun kendine has zorluk ve koşullarının olması önemli derecede etkilidir. Bu koşulları aşağıdaki gibi sıralamak mümkündür (Öcal, 2006); Sektörde çok sayıda küçük işletme ve alt işveren çalışmaktadır. Teknik personel iş sağlığı ve güvenliği konusunda yeterli bilgi birikimine sahip değildir. şçilerin genel eğitim seviyeleri düşüktür. Yapı işleri ile ilgili düzenlemelerde iş sağlığı ve güvenliği konularına yer verilse de uygulamada aksaklıklar bulunmaktadır. nşaat sektörü sürekli üretim ve değişim gösteren bir döngü içerisindedir. Çalış ma alanı genellikle geniş ve dağınıktır. şçiler geçicidir, çalışanlar sık değişir, bu yüzden işçi sirkülasyonu fazladır. Günlük çalışma süreleri uzun ya da çalış ma saatleri düzensizdir. Çevreden kaynaklanan her türlü olumsuzluğa açıktır.

nşaat şçileri çin Sağlık ve Güvenlik Önlemleri
ş güvenliğini sağlamak hem insani bir görev, hem de yasal bir zorunluluktur. ş güvenliğini sağlamak adına iş kazalarının oluşumunu önlemek için alınan tedbirler, oluşan maddi kayıpları ödemekten daha masrafsız ve kolaydır. Günümüzde önemli boyutlara ulaşan, telafisi olmayan sonuçlar doğurabilen iş kazalarının en aza indirgenmesi, güvenli çalışma koşullarını sağlayarak, işverenin ve çalışanların karşılıklı duyarlı ve bilinçli davranmaları ile mümkündür. Neticede işletmelerin iş kazalarından ötürü meydana gelen maddi kayıplarını azaltmak, üretimin kesintiye uğramasını önlemek iş gücü verimini artırır, buna bağlı olarak ülke kalkınmasına da fayda sağlamış olur. ş güvenliğinin temel ilkesi, işçilerin en dikkatsiz ve güvensiz davranış ına karşın iş kazasının oluşmasını önleyecek önlemlerin alınmasıdır. Çünkü, çalışan insanın doğal yapısı gereği ve çok değişik faktörlerin etkisi ile çalışma sürecinde riskli davranış larda bulunması her an olasıdır. Bu tür riskli davranışlara karşı, iş kazalarının oluşmasını önleyecek güvenlik önlemleri geliştirilmelidir. Bu da iş yeri ortamından, çalışma sürecinden, çalış ma araçlarından, yönetim ve denetim aksaklıklarından kaynaklanan tehlikelerin saptanmasını gerektirmektedir (Yılmaz, 1976). Bu bağlamda alınması gereken iş güvenliği tedbirlerini aşağıdaki gibi sıralamak mümkündür;

SSK’nın iş kazası istatistiklerine göre % 26 oranında meydana gelen düşen cisimlerin işçilerin başına çarpması ölümlere ve ağır yaralanmalara sebep olabilmektedir. Bu tür kazalara karşı inşaat alanı içinde sürekli olarak baş koruyucu baret, başlık veya kask kullanılmalıdır. nşaat işçileri çoğunlukla zamk, yapıştırıcı, tutkal, asfalt, katran, solvan gibi kimyasallar, silika ve asbest içeren tozlar ve kumların içinde çalışmaktadırlar (Uyan, 2008). Bu tehlikelere karşı işçiler solunum koruyucu olarak maske veya respiratör (solunum cihazları) kullanmalıdırlar. nşaat alanındaki vinç, greyder, kepçe, yıkım ve beton dökme makineleri yarattıkları gürültü yüzünden gerek bu makineleri kullanan işçiler, gerekse 133

çevredeki işçiler için önemli derecede işitme sorunlarına neden olmaktadır. Bu tehlikeden korunmak için işçiler kulak koruyucu olarak kulaklık veya kulak tıkacı kullanmalıdırlar (Uyan, 2008). nşaat işlerinin her türlü iklim koşulunda gerçekleştirilme koşulu olduğundan, işçiler sıcak, soğuk, kuru, nemli ortamlara karşı uygun koruyucu kıyafetler kullanmalıdırlar. nşaat alanındaki kaynak işleri sırasında işçilerin zararlı ışınlardan ve olası metal parçalarının sıçramasından korunmak için göz koruyucu maske, gözlük, kalkan kullanmaları gerekmektedir. nşaat alanında çalışan işçilerin, iş kazası istatistiklerine göre % 30 oranında meydana gelen yüksekten düşme tehlikesine karşı emniyet kemeri takması gerekmektedir. Yapı alanı içindeki tehlikeli kısımlar, açıkça sınırlandırılacak ve buralara görünür şekilde yazılmış uyarma levhaları konulacak ve geceleri kırmızı ışıklarla aydınlatılmalıdır. Yapının devamı süresince sivri uçları veya keskin kenarları bulunan malzeme ve artıklar, geliş i güzel atılmayacak ve ortalıkta bulundurulmamalıdır. nşaat alanında kazaya sebep olacak veya çalışanları tehlikeli durumlara düşürecek şekilde malzeme istif edilmemeli ve araçlar gelişi güzel yerlere bırakılmamalıdır. Tavan veya döşemelerdeki boşluk ve deliklere korkuluk yapılacak veya bu deliklerin üstleri geçici bir süre için uygun şekilde kapatılmalıdır. Güvenlik önlemlerinin etkili olabilmesi için şu da unutulmamalıdır ki; alınan güvenlik önlemleri ve geliştirilen koruyucular tehlikeyi tamamen ortadan kaldırmalı, çalışmayı zorlaştırmamalı, çalışanı fiziksel açıdan rahatsız etmemeli, kendisi tehlike oluşturmamalı, bakım ve kullanımı kolay olmalıdır. Uygulamaya konulan önlemler sürekli olarak denetlenmeli, herhangi bir aksaklık oluşması durumunda aksaklıklar giderilmeli ve yeniden düzenlenmelidir (Yılmaz, 1976). Tüm bu önlemlerin yanı sıra, inşaat işçileri de, hem kendi güvenlikleri hem de diğer işçilerin güvenliğini korumak açısından aşırı derecede dikkatli olmak, işverenin talimatlarına uymak, tehlikeli durumları yetkililere bildirmek zorundadırlar. Ancak bunların sağlanabilmesi için, işe alınacak işçilerin hem fiziksel hem de zihinsel açıdan işe uygun seviyede olmalarına dikkat edilmelidir. Ayrıca işin faaliyet süresince çalışanlar sürekli olarak denetim altında tutulmalıdır ve güvenlik bilinci oluşturulmalıdır (Ayna, 2008).

Türkiye’de ş Sağlığı ve Güvenliği Organizasyonu
Türkiye’de işçi sağlığı ve güvenliğinin sağlanması görevi, 1945 yılında kurulan Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı bünyesinde şçi Sağlığı Genel Müdürlüğü tarafından yürütülmektedir. Genel Müdürlük 1983 yılında Daire Başkanlığına dönüştürülmüştür. Böylece şçi Sağlığı Daire Başkanlığı, 2000 yılında ş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü olarak yeniden teşkilatlandırılmıştır. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığ ı (ÇSGB) bünyesinde SG faaliyetlerinde bulunan dört birim bulunmaktadır ( SGGM, 2009). Bunlar;

134

SGÜM: ş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü ( SGGM) / ş Sağlığı ve Güvenliği Merkezi TK: ş Teftiş Kurulu ÇASGEM: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Eğitim ve Araştırma Merkezi SSK: Sosyal Güvenlik Kurumu -Sosyal Sigortalar Kurumu
Şekil 1. Türkiye’de ş Sağlığı ve Güvenliği Organizasyon Şeması
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı
Yasal Açıdan Sorumlu Kuruluşlar Teknik Açıdan Sorumlu Kuruluşlar Eğitim Açısından Sorumlu Kuruluşlar

SGGM, SSK

TK

ÇASGEM

ş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğünün görevleri şunlardır (3146 Sayılı Kuruluş Kanunu) ( SGGM, 2009): ş sağlığı ve güvenliği konularında, mevzuatın uygulanmasını sağlamak ve mevzuat çalışması yapmak, Ulusal politikaları belirlemek ve bu politikalar çerçevesinde programlar hazırlamak, Ulusal ve uluslararası kurum ve kuruluşlarla işbirliği ve koordinasyonu sağlamak, Etkin denetim sağlamak amacıyla gerekli önerilerde bulunmak ve sonuçlarını izlemek, Standart çalışmaları yapmak, normlar hazırlamak ve geliştirmek, ölçüm değerlendirme, teknik kontrol, eğitim, danışmanlık, uzmanlık ve bunları yapan kişi ve kuruluşları inceleyerek değerlendirmek ve yetki vermek, Kişisel koruyucuların ve makine koruyucularının imalatını yapacak kişi ve kuruluşlara yetki vermek, ithal edilecek kişisel koruyucuların ve makine koruyucularının standartlara uygunluğunu ve bu hususlarda usul ve esasları belirlemek, ş sağlığı ve güvenliği ile iş kazaları ve meslek hastalıklarının önlenmesi konularında inceleme ve araştırma çalışmalarını planlayıp programlamak ve uygulanmasını sağlamak, Faaliyet konuları ile ilgili yayım ve dokümantasyon çalışmaları yapmak ve istatistikleri düzenlemek, Mesleki eğitim görenler, rehabilite edilenler, özel risk grupları ve kamu hizmetlerinde çalışanlar da dahil olmak üzere tüm çalışanların iş kazaları ve meslek hastalıklarına karşı korunmaları amacıyla gerekli çalış maları yaparak tedbirlerin alınmasını sağlamak, ş Sağlığı ve Güvenliği Merkezi ve Bölge Laboratuarlarının çalış malarını düzenlemek, yönetmek ve denetlemektir.

ABD’de ş Sağlığı ve Güvenliğinden Sorumlu Kuruluşlar ve Görevleri
ABD’de 1970 yılında kurulan OSHA (Occupational Safety and Health Administration= şçi Sağlığı ve ş Güvenliği Kurulu) işçi sağlığı ve güvenliğinin sağlanmasından sorumlu bir kurumdur. OSHA’nın kurulmasıyla işçilerin işyerinde güvenliklerinin 135

korunması yasal zorunluluğu daha da önem kazanmıştır. OSHA bunun için çeşitli yönetmelikler yayınlamış ve bunların ihlal edilmesi durumunda işverenlere ağır para cezaları kesilmesine dayalı bir sistem oluşturmuştur. OSHA’nın kuruluş amaçlarında en önemlisi, ABD’de çalışan her bireye güvenli ve sağlıklı çalış ma ortamı sağlayarak çalışma koşullarını iyileştirmektir, bu da işyerindeki tehlikeleri en aza indirerek gerçekleştirilmelidir. OSHA yönetmeliğine göre, işveren işyerini kazalara, ciddi yaralanma ve ölümlere yol açabilecek tüm tehlikelerden korumakla sorumludur (OSHA, 2009). OSHA’nın başlıca görevleri şunlardır: Yönetmelikleri oluşturmak, şyeri denetimlerinde bulunmak, Yönetmelikleri ihlal eden işverenlere cezai iş lem uygulamak, şverenlere işyeri tehlikelerini azaltmak konusunda yardımcı ve destek olmak. ABD’de OSHA işverenlerin en çok çekindiği kurumların başında gelmektedir. Bunun en önemli nedeni, OSHA’nın titizlikle yürüttüğü denetimler, iş kazası durumunda işverene kestiği ağır cezalar, görev ve yetkilerinden taviz vermemesidir.

Türkiye ve ABD’nin ş Sağlığı ve Güvenliği Konusunda Karşılaştırılması
Tablo 4. Türkiye ABD’nin ş Sağlığı ve Güvenliği konusunda karşılaştırılması
TÜRK YE ş Sağlığı ve Güvenliği konusu SGGM, TK, ÇASGEM, SSK gibi birkaç kurumun yasal, teknik ve eğitim yönünden ortak olarak yürüttüğü bir konudur. Yönetmeliğe aykırı hareket eden işverenlere yeterince caydırıcı cezalar uygulanmamaktadır. Bu da inşaat sektörünün iş kazalarında ikinci sırada yer almasından anlaşılmaktadır. ş yeri denetimleri azami sıklıkta yapılmamaktadır. SGGM ve TK’nın caydırıcı cezaları olmadığından işverenler üzerinde yeterince yaptırımı yoktur. ABD ş Sağlığı ve Güvenliği konusu OSHA tarafından yasal, teknik ve eğitim yönünden tek merkezden ele alınmaktadır. Bu da kurumlar arasında oluşabilecek iletişim eksikliğine engel olabilmektedir. Yönetmeliğe aykırı hareket eden işverenlere ağır para cezaları uygulanmaktadır. Bu da işverenler üzerinde iş güvenliği konusunun ön plana çıkması hususunda olumlu bir etki yaratmaktadır. ş yeri denetimleri sıklıkla gerçekleştirilmektedir. şverenlerin en çok çekindiği kurumların başında OSHA gelmektedir.

Öneriler ve Sonuç
Denetleyici kurum ve kuruluşlar iş sağlığı ve güvenliği konusunda sık sık denetimler yapmalıdır. şçilere bu konuda bilinç ve duyarlılık kazandırmak için eğitimler verilmelidir. Yapı denetim firmalarında iş güvenliği konusunda yetkin kişilerin yer alması sağlanmalıdır. Firma yetkililerini iş güvenliği konusunda bilgilendirmek ve bu konunun sürekli gündemde kalmasını sağlamak adına seminer, sempozyum, panel gibi organizasyonlar düzenlenmesi yaygınlaştırılmalıdır. Ayrıca yasal düzenlemelerde iş güvenliği konusuna yeterince yer verilmelidir, denetimler sırasında bu konuda eksik olan firmalara caydırıcı yaptırımlar uygulanması sağlanmalıdır.

136

Kaynaklar Yılmaz. lastik eldiven. belgeler mevzuata uygun biçimde bulundurulmalı. güvenlik kemeri. taşıtların. iş teftişi defteri v. güvenlik açısından önem taşıyan malzemelerin ve tehlikeli yapı kısımlarının periyodik kontrolleri zamanında yapılmalıdır. G. ş güvenliği eğitimine önem verilmeli. Uzmanlık gerektiren ve güvenlik açısından önem taşıyan işler (patlayıcı madde kullanımı.b. 18 yaşını doldurmayan kişiler ve sigortasız işçi çalıştırılmamalı. şçilere periyodik sağlık kontrolleri yaptırılmalı. (2008) nşaat Sektöründe ş Sağlığı ve Güvenliği. nşaat sektöründe yönetim kadrosundan işçilere kadar tüm çalışanlar. taviz verilmeksizin yapılacak denetimler ve gerektiğinde uygulanan ağır cezalarla bu gibi durumların önüne geçilebilir.b. Yapılan iş lerin özelliğine göre çalışanlara verilmesi gereken kişisel koruyucu araçlar (baret. yapı iş defteri.. diğer makine ve araçların. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı SG Genel Müdürlüğü. Düzenli.gov. Ankara. (1976) ş Güvenliğine Genel Bakış.) çalışanlara tek tek verilmeli. bunları kullanıp kullanmadığı denetlenmelidir.b. lastik ayakkabı.tr. SSK statistikleri (2006-2007) http://www.. işçilere yapacakları iş lerle ilgili güvenlik önlemleri öğretilmelidir. şçi Sağlığı ve ş Güvenliği Kurulu’nun bulunması gereken nitelikteki işyerlerinde bu kurul oluşturulmalı ve ilgili tüzükteki esaslar çerçevesinde aktif görev yapması sağlanmalıdır. Mühendis ve Makine Dergisi. şin boyutu küçük dahi olsa. tüm mesaisini doğrudan iş sağlığı ve güvenliği konularına ayıracak iş güvenliği mühendisleri çalıştırılmalıdır.Bu konuda yapılacak işler şu şekilde sıralanabilir (Müngen. Burada devreye Çalış ma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ya da ilgili alt kurumlar girmelidir. düzenlenmeli ve yasal açıdan eksik ya da yetersiz bir husus bırakılmamalıdır. Unutulmamalıdır ki. Bir kiş inin bile yapacağı bir hata güvenlik açısından telafisi olmayan olumsuzluklar oluşturabileceğinden her çalışanın konumuna göre gerekli yetkinlik ve bilgiye sahip olması gerekmektedir. işçilerin teknik gözetimi ve sorumluluklarını üstelenecek şantiye şefi ya da teknik eleman bulundurmalıdır. iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanmasında görev ve sorumluluk sahibidir. ş makinelerinin. 137 . 2008). Makine Mühendisleri Odası. Türkiye’de işverenlerin ek masraf olarak gördükleri bu detaylar çoğunlukla atlanmaktadır. nşaat Sektöründe ş Sağlığ ı ve Güvenliği Semineri SGGM. elektrik işleri v. K. Büyük şantiyelerde. iş sağlığı ve güvenliğini sağlamaya yönelik alınan önlemler insan hayatına verilen değerin bir ölçüsüdür. 224. Bu nedenle sektördeki tüm çalışanlar önem taşımaktadır. maske v. Özer. işveren çalışma sahasında mutlaka. s.ssk.) kesinlikle o konuda yeterlik belgesine sahip kiş i veya ekiplere yaptırılmalıdır. Firma düzeyinde ve büyük şantiyelerde periyodik olarak iş güvenliği eğitim seminerleri düzenlenmelidir.

gov. M.. SGGM (2009) www. Ankara. nşaat Sektöründe ş Sağlığ ı ve Güvenliği Sempozyumu.gov. 138 . E.isggm. M. OSHA (2009) www. Adana. Ankara. Müngen... stanbul. (2008) ş Güvenliği Kurs Notları.tr. Öcal. (2008) Türkiye’de nşaat Sektörü ve SG Koşulları.osha. K.Uyan. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı SG Genel Müdürlüğü. TÜ nşaat Fakültesi Yapı şleri ABD. M. Ayna. nşaat Sektöründe ş Sağlığı ve Güvenliği Semineri SGGM. (2006) nşaat Sektöründe Görülen ş Kazaları. (2008) nşaat Sektöründe ş Güvenliği.. C. U. nşaat Sektöründe ş Sağlığı ve Güvenliği Semineri SGGM.

Bildiride. Türkiye’deki gerçek iş kazası sayısının çok daha fazla olduğu tahmin 139 . davanın sonuçlanması.T. mesleki birikimleri. cezai sorumluluk bakımından dikkat edilmesi gereken önemli hususlar belirtilmiştir. ş güvenliği. hukuksal sorumluluklarını. inşaat işverenlerinin ve teknik elemanların iş kazalarındaki cezai sorumlulukları.tr Öz nşaat sektörümüz iş kazaları sayısı bakımından Türkiye’deki iş kolları arasında ilk sırada yer almakta.edu. Anahtar sözcükler: ş kazası. Doğal olarak bu sayısal veriler. sayısal çokluğun yanı sıra yaşanan olayların sonuçları da ağır olmaktadır. ceza hukuku konusunda uzmanlığı bulunmayan akademisyenlerdir. düzenlenen iddianame.Ü. iş güvenliği konusu inşaat sektörümüz için öncelikle üzerinde durulması gereken bir sorun olmaya devam etmektedir. sigortalı olmayan kişilerin uğradıkları iş kazası sayılarını içermemektedir. Kurum’a bağlı işyerlerinden elde edilen bilgiler olup. Yazarlar.stanbul Tel: (0212) 285 37 36 E-posta: mungen@itu. Cezai sorumluluk. mahkeme kararları verilen hapis cezaları ve Yargıtay aşaması konularında gerekli temel bilgiler açıklanmış. ceza (kamu) davasının açılması.Ü. idari.tr G. kaza sonucu açılan tazminat davalarını konu alan çok sayıda yayın bulunduğu halde. Sosyal Sigortalar Kurumu ( yeni adıyla Sosyal Güvenlik Kurumu ) tarafından her yıl yayınlanan istatistik yıllıklarından elde edilmektedir. Taksir. kovuşturma (yargılama) süreci. nşaat Fakültesi Yapı şletmesi Anabilim Dalı Ayazağa Kampusü 34469 Maslak . Değişen ceza yasamız ile birlikte iş kazalarıyla ilgili hapis cezalarının önemli miktarda artması. Ülkemizde meydana gelen iş kazalarıyla ilgili sayısal veriler.itu. iş kazalarındaki cezai sorumluluk ve yaptırımlar konusunu iş leyen pek fazla çalış maya rastlanmamaktadır. Emre Gürcanlı . nşaat Fakültesi Yapı şletmesi Anabilim Dalı Ayazağa Kampusü 34469 Maslak .T.ş Kazalarında Cezai Sorumluluk ve Yaptırımlar Uğur Müngen . bir iş kazası sonucu Cumhuriyet savcısı tarafından başlatılan soruşturma evresinden itibaren. iş kazası sayısı bakımından Türkiye’deki iş kolları arasında ilk sırada yer almakta. Bilinçli taksir Giriş ş Kazalarının nşaat Sektörümüz Açısından Önemi nşaat sektörümüz. Konuya duydukları ilgi. Ceza hukuku açısından kişisel bir yorumda bulunmamış lardır. cezai sorumluluklar ile ilgili temel bilgilere sahip olmayı gerekli kılmaktadır.stanbul Tel: (0212) 285 36 52 E-posta: egurcanli@ins. yürürlükteki çeşitli yasalar ve literatür üzerindeki incelemeleri ile bu çalış mayı hazırlamışlardır. Bu nedenle.edu. şverenlerin ve çalışma hayatında sorumluluk üstlenen diğer elemanların.

inşaat sektörümüzdeki iş kazalarının önemli bir özelliği de sonuçlarının ağır olmasıdır.608 346 1.668 8.492 Yıl Sürekli şgöremezlik Türkiye nşaat Geneli Sektörü 1. ve 1 kişi kaza sonucu yaşamını yitirmektedir. Tablo 1 Türkiye Genelinde ve nşaat Sektöründe ş Kazası Sayıları Toplam Kaza Sayısı Türkiye nşaat Geneli Sektörü 2003 76. ülkemizde ve özellikle inşaat sektörümüzde iş kazalarının yol açtığ ı sosyal yaranın önemini göstermektedir.106 2004 83.602 7.5’i inşaat sektöründe meydana gelirken .830 8. Bu husustaki çabalar.143 2007 80. sorunu çeşitli yönleriyle inceleyen birçok kaynak bulunmaktadır. 140 . Hatalı davranış ı veya ihmali nedeniyle iş kazasında kusurlu bulunan elemanların çektikleri ruhsal sıkıntılar da olayın bir başka üzücü yönüdür.421 354 1. Uygulamada bu yüzden çalış ma şevkini kaybetmiş mühendislere. Aynı verilere dayanılarak yapılan değerlendirmede şu önemli bulgular dikkati çekmektedir : • Türkiye’deki tüm iş kazalarının % 1.615 Ortalama 78.581 361 Ölüm Türkiye Geneli 810 841 1. Bir çalışma arkadaşının sakat kalmasına veya ölümüne neden olmanın verdiği vicdani huzursuzluk.072 1.374 322 1. her iş saati 3. • Her iş günü yaklaşık 1. son beş yıla ait iş kazası.2 kişi sürekli işgöremez duruma düşmekte. Emeğiyle üretime katkıda bulunan bunca kişinin. ölümle sonuçlanan iş kazalarının ise %30’ u inşaat sektöründe meydana gelmektedir. Sayısal çokluğun yanı sıra.027 7.043 1072 nşaat Sektörü 274 263 290 397 359 317 Bu beş yılın ortalama değerleri dikkate alınarak ve günde 8 saat.480 2006 79.edilmektedir. karşılaşılan yaptırımlar da benzer etkiler yapmaktadır.116 2005 73. mimarlara ve diğer elemanlara rastlanmaktadır (Müngen 2008). yılda yaklaşık 300 gün çalışıldığı kabulüyle. Kurum istatistiklerinden elde edilen.4’ü ölümle sonuçlanırken inşaat sektörümüzdeki iş kazalarının % 4.953 425 1. Ayrıca açılan davalar nedeniyle mahkemelerde geçen huzursuz anlar. iş güvenliğinin sağlanması aynı zamanda çalış ma ortamında can güvenliğinin ve yaşama hakkının korunması anlamını taşımaktadır. çoğu kez basit ihmallerden kaynaklanan iş kazaları sonunda sakat kalması veya hayatını kaybetmesi küçümsenmeyecek bir olay olup. sürekli işgöremezlikle sonuçlanan iş kazalarının %23 ‘ ü.592 1. Amaç ve Kapsam ş kazaları ve iş güvenliği konusu farklı bilim dallarını ilgilendiren geniş kapsamlı bir konu olup. • Öte yandan Türkiye’deki tüm iş kazalarının yaklaşık %9. kaza sonucu sürekli işgöremezlik ve ölüm sayıları Tablo 1’de verilmiştir.810 7. Yukarıdaki veriler.550 359 1. her 20 dakikada 1 iş kazası meydana gelmektedir.923 6. insan hayatına verilen değerin bir ölçüsüdür. kişiyi uzun yıllar etkileyen ve ruhsal rahatsızlıklara yol açabilen kötü bir olaydır. inşaat sektörümüzde • Her iş günü yaklaşık 25.2’si ölümle sonuçlanmaktadır.

ve Yargıtay aşaması konularında gerekli temel bilgileri aktarmak amaçlanmıştır. yürürlükteki çeşitli yasalar ve literatür üzerindeki incelemeleri ile bu çalışmayı hazırlamışlardır. ceza hukuku konusunda herhangi bir uzmanlığı bulunmayan akademisyenlerdir. Yazarlar. kavram üzerindeki tartışmalardan ve uzmanlar arasındaki görüş ayrılıklarından anlaşılmaktadır. sigorta kurumları ve diğer bazı kuruluşları ilgilendiren hukuksal sorunlara neden olması ve bu arada. Konu ağırlıklı olarak ceza hukuku konusudur. mesleki birikimleri. Bildiride. Ancak evrensel olarak kabul gören bir teori bulunmamaktadır (Gürcanlı. cezai sorumluluklar ile ilgili temel bilgilere sahip olmayı gerekli kılmaktadır. Değişen ceza yasamız ile birlikte iş kazalarıyla ilgili hapis cezalarının önemli miktarda artması. kasıt söz konusu olmaksızın meydana gelen. hukuksal sorumluluklarını. 2006 yılında yayınlanan ancak daha sonra birçok maddesinde değişiklik ve eklemeler yapıldıktan sonra 01 Ekim 2008 günü yürürlüğe giren 5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’ da iş kazası şöyle tanımlanmıştır ( madde 13 ) : 141 . işveren. iş kazalarındaki cezai sorumlulukları. Ceza hukuku açısından kişisel bir yorumda bulunmamışlardır. düzenlenen iddianame.1993). kaza sonucu açılan tazminat davalarını konu alan çok sayıda yayın bulunduğu halde iş kazalarındaki cezai sorumluluklar ve yaptırımlar konusunu işleyen pek fazla çalışmaya rastlanmamaktadır. beklenmedik ve sonucu arzu edilmeyen bir olayı belirtmektedir.şverenlerin ve çalış ma hayatında sorumluluk üstlenen diğer elemanların. idari. ceza (kamu) davasının açılması. gibi. mahkeme kararları verilen hapis cezaları. kazaya eğilimli olma teorisi vb. çok yönlü nedensellik teorisi. işçinin korunması ana kuralı. ş Kazasının Hukuk Sistemimizdeki Tanımı Genel Olarak Kaza Kavramı ve ş Kazası Genel olarak “kaza”. Pek çok araştırmacı kazaları tanımlamak. Kaza kavramının bu genel tanımı üzerinde yaygın bir fikir birliği bulunmasına karşın “iş kazası” kavramının tanımında farklı yaklaşımların bulunduğu. yalıtmak ve kazaya doğrudan neden olan veya oluşumuna katkıda bulunan faktörleri ortadan kaldırmak için kaza nedensellik teorisi geliştirmiştir. kovuşturma (yargılama) süreci. ş Kazasının Hukuk Sistemimizdeki Tanımı Türkiye’de iş kazasının hukuksal tanımı uzun yıllardan beri sadece 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun madde 11/A da yer almaktaydı. davanın sonuçlanması. 2006). Bu hususlarda ayrıntıya girilmeden iş kazasının hukuk sistemimizdeki tanımı üzerinde durulmuştur. Çalış ma hayatında iş kazalarının işçi. bir iş kazası sonucu Cumhuriyet savcısı tarafından başlatılan soruşturma evresinden itibaren. Konuya duydukları ilgi. Domino teorisi. iş kazası kapsamının genişlemesine neden olmuş ve tanımını güçleştirmiştir (Müngen . inşaat işverenlerine ve teknik elemanlara. tesadüf teorisi.

ş kazasının bu tanımında. sadece çalışanlara zarar veren olaylar söz konusudur. şveren vekilinin bu sıfatla işçilere karşı işlem ve yükümlülüklerinden doğrudan işveren sorumludur. bilgilendirmek amacıyla özet açıklamalar aşağıda verilmiştir. e) Sigortalıların. Cezai sorumluluk bildiri konusu olarak incelenmiştir. iş mevzuatı gereğince çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda. dari Sorumluluk 4857 sayılı ş Kanunu’nda ve bu kanuna dayanılarak çıkarılan tüzük ve yönetmeliklerde yer alan iş güvenliğine ilişkin hükümler emredici niteliktedirler. işin durdurulması veya işyerinin kapatılması. hukuki sorumluluk ve cezai sorumluluk. Yasa maddesinin (d) fıkrasında atıf yapılan (a) bendinde „hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılanlar„ ibaresi bulunmaktadır. Bu kanunda işveren için öngörülen her çeşit sorumluluk ve zorunluluklar işveren vekilleri hakkında da uygulanır…“ denmektedir. Görüldüğü gibi. Bunlara uyulmaması kamu düzenini bozduğundan devlet bu hükümlere aykırılıkları idari yaptırımlara bağlamıştır (Caniklioğlu 2004). maddesinde “ şveren adına hareket eden ve işin. Geniş kapsamlı olan idari ve hukuki sorumluluklar hakkında ayrıntıya girilmemiş. a) Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada. işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş geliş i sırasında. görevli olarak işyeri dış ında başka bir yere gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda. meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen özre uğratan olaydır. Dolayısıyla mevzuatta işveren için belirtilen sorumluluklar işveren vekili olarak görev yapan tüm teknik elemanları da kapsamaktadır. şverenlerin sorumlulukları üç ana başlık altında incelenmektedir. işyerinin ve işletmenin yönetiminde görev alan kimselere işveren vekili denir. şverenlerin ş Kazalarıyla lgili Sorumlulukları Öncelikle şu hususu vurgulamakta yarar görülmüştür . Devletin uyguladığı idari yaptırımlar. Kimi 142 . c) Bir işverene bağlı olarak çalışan sigortalının. yasa koyucu çalışanın bedence veya ruhça zarar görmesi koşulunu esas almış ve bu zararın sonradan da ortaya çıkması olasılığını göz önünde bulundurmuştur. 4857 sayılı ş Kanunu’ nun 2. dari sorumluluk. d) Bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki emziren kadın sigortalının. b) şveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle sigortalı kendi adına ve hesabına bağımsız çalışıyorsa yürütmekte olduğu iş nedeniyle. idari para cezaları. işçilerin çalışmaktan alıkonulmasıdır (Baycık 2007) Hukuki Sorumluluk Türk iş hukuku öğretisinde işverenin iş kazası ve meslek hastalığı nedeniyle oluşan zararları tazmin sorumluluğunun hukuki niteliği konusunda görüş ayrılığı vardır.ş kazası.

caydırıcı yaptırımların gerektiği vurgulanmıştı. (3) Kişinin öngördüğü neticeyi istememesine karşın. Hatırlanacağı gibi yürürlükten kaldırılan 765 Sayılı Türk Ceza Kanunu’nun uygulandığ ı dönemde taksirli suçlar için öngörülen yaptırımların çok yetersiz olduğu sıkça gündeme gelmiş. Sorumluluk kusur esasına dayanmaktadır. Bu tür suçlarda kasıt söz konusu değildir. (4) Taksirle işlenen suçtan dolayı verilecek olan ceza failin kusuruna göre belirlenir. Borçlar Kanunu’nda esas olan kusura dayalı sorumluluktur (Baycık 2007). işveren vekilleri veya diğer elemanlar olabilir. Türk Ceza Kanunu’nun konuyla ilgili maddesi şöyledir: Taksir (madde 22) (1) Taksirle işlenen fiiller.yazarlar işverenin işçiyi gözetme borcundan doğan sorumluluğunu kusursuz sorumluluk esasına dayandırırlar. kusurlu olma durumu anlamındadır. (2) Taksir. bir mesleği icra ederken yapılan hata sonucu şahsa zarar vermek (örneğin bir hekimin tedavi veya ameliyat sırasındaki hatasıyla hastasına zarar vermesi) gibi. Bu kiş iler. artık bir cezanın hükmedilmesini gereksiz kılacak derecede mağdur olmasına yol açmışsa ceza verilmez. Yargıtay da yerleşmiş içtihadıyla risk nazariyesine dayalı kusursuz sorumluluk esasını benimsediğini göstermiştir. işverenler. cinayet gibi trafik kazası sonucu ölümlere yol açan faillerin kısa bir süre hapis yattıktan sonra serbest kaldığı kamuoyunca eleştirilmiş. yasa. yönetmelik ve diğer hukuksal düzenlemelerde belirtilen iş güvenliği kurallarına. özensizlik sonucu bir şahsa zarar vermek biçiminde oluşan suçlardır. bir davranış ın suçun kanuni tanımında belirtilen neticesi öngörülmeyerek gerçekleştirilmesidir. daha ağır. dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık dolayısıyla. (6) Taksirli hareket sonucu neden olunan netice. Türk Ceza Hukuku’nda iş kazalarıyla ilgili suçlar “taksirli suçlar” olarak adlandırılmıştır. tüzük. Cezai Sorumluluk ve Yaptırımlar Bir iş kazası ölüm veya yaralanma ile sonuçlanmışsa olayda kusuru bulunan kişiler cezai açıdan sorumludurlar ve haklarında cezai yaptırımlar uygulanır. bu halde taksirli suça ilişkin ceza üçte birden yarısına kadar artırılır. trafik kazaları. münhasıran failin kiş isel ve ailevi durumu bakımından. ş kazaları. kanunun açıkça belirttiği hallerde cezalandırılır. dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranışlar kusur nedeni olmaktadır. herkes kendi kusurundan dolayı sorumlu olur. Taksir sözcüğü kusurda bulunma. 143 . 2004 yılında çıkarılan ve önemli maddelerinin büyük çoğunluğu 1 Nisan 2005’te yürürlüğe giren yeni Türk Ceza Kanunu’nda ayrıca “bilinçli taksir” kavramı tanımlanmıştır. Her failin cezası kusuruna göre ayrı ayrı belirlenir. Dolayısıyla. Kamu davası sonucunda suçu sabit görülen sanıklar hakkında Türk Ceza Kanunu’nun aşağıdaki maddelerine göre hüküm verilir. bilinçli taksir halinde verilecek ceza yarıdan altıda bire kadar indirilebilir. Dikkatsizlik. neticenin meydana gelmesi halinde bilinçli taksir vardır. (5) Birden fazla kişinin taksirle işlediği suçlarda.

birinci fıkraya göre belirlenen ceza. neticenin meydana gelmesi halinde bilinçli taksir vardır. gebe bir kadının çocuğunun düşmesine. taksirli suçlardan dolayı hükmolunan hapis cezasının. duyularından veya organlarından birinin işlevinin yitirilmesine. kurallara uygun araç kullanan sürücünün. bu maddenin kapsamına giren suçların soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlıdır. gebe bir kadının çocuğunun vaktinden önce doğmasına. mağdurun. yenisiyle değiştirmemesi gibi bir dikkatsizliği. (3) Taksirle yaralama fiili.Taksirle öldürme (madde 85) (1) Taksirle bir insanın ölümüne neden olan kişi. neden olmuşsa. alkol almış. Şayet sürücü. Sürücü böyle bir kaza yapacağını öngörmemiştir. kişinin öngördüğü neticeyi istememesine karşın. bir davranışın suçun neticesi öngörülmeyerek gerçekleştirilmesi halinde taksir. yüzünün sürekli değişikliğine. neden olmuşsa. altı aydan üç yıla kadar hapis cezasına hükmolunur. duyularından veya organlarından birinin işlevinin sürekli zayıflamasına. Yani her iki kavram arasındaki temel fark neticenin öngörülmemesi veya öngörülmesidir. (2) Taksirle yaralama fiili. mağdurun. bir kat artırılır. Taksir ve Bilinçli Taksire Örnekler Tipik örnekler trafik kazalarından verilebilir. Taksirle yaralama (madde 89) (1) Taksirle başkasının vücuduna acı veren veya sağlığının ya da algılama yeteneğinin bozulmasına neden olan kişi. iki yıldan altı yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. (2) Fiil. yarısı oranında artırılır. TCK ‘ da. yüzünde sabit ize. aracın ön lastiğinin patlaması sonucu kaldırıma çıkıp bir yayaya çarpması biçiminde gerçekleşen olayda taksir söz konusudur. Yani sürücünün araç lastiklerinin yıpranmışlığını kontrol etmemesi. Şehir içinde hız sınırını aşmaksızın. (5) Bilinçli taksir hâli hariç olmak üzere. vücudunda kemik kırılmasına. yaşamını tehlikeye sokan bir duruma. özensizliği söz konusudur. Bilinçli Taksir Kavramı ve Önemi Yeni ceza yasasındaki tanımlara göre. kişi iki yıldan onbeş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. (4) Fiilin birden fazla kişinin yaralanmasına neden olması halinde. iyileşmesi olanağı bulunmayan bir hastalığa veya bitkisel hayata girmesine. konuşma ya da çocuk yapma yeteneklerinin kaybolmasına. üç aydan bir yıla kadar hapis veya adli para cezası ile cezalandırılır. konuşmasında sürekli zorluğa. uzun süreli de olsa adli para cezasına çevrilebileceği ancak bu hükmün bilinçli taksir halinde uygulanmayacağ ı belirtilmiştir (madde50/4). şehir içinde 100-120 km/saat hızla araç kullanmış ve benzer bir kazayı yapmış ise böyle bir olayda bilinçli taksir 144 . birden fazla insanın ölümüne ya da bir veya birden fazla kişinin ölümü ile birlikte bir veya birden fazla kişinin yaralanmasına neden olmuş ise. dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık dolayısıyla. birinci fıkraya göre belirlenen ceza.

Bilinçli taksir olduğu için bu hapis cezası yarısına kadar artırılabilir ve sonuç olarak sanık 22.sanığın niteliğine ve kusur durumuna göre (bu koşullar olumsuzsa) hapis cezasını üst sınırdan uygulayabilir. derinlikteki kanal kenarının göçebileceği. ustanın ağırlığını taşımayan (dolayısıyla yetersiz bir imalat olan ) korkuluk yıkılmış ve usta aşağıya düşmüştür. örneğin 3. Bir bina inşaatının onuncu katında boşluk tarafında kiriş kalıbının söküm iş i yapılacaktır. yukarıda açıklandığı gibi bu hapis cezasının para cezasına çevrilmesi de mümkün değildir. dengesini kaybeden usta korkuluk üzerine düşmüş. yumuşak toprak zeminde şevsiz açılmış.5 yıl hapis cezasına mahkum olabilir. Bu yaptırım göz ardı edilemeyecek önemde olup genç bir mühendisin tüm yaşamını karartacak niteliktedir. Böyle bir olayda taksir söz konusudur. güvenlik kemeri vermemiş. Bilinçli Taksirin Cezai Yaptırım Bakımından Önemi nşaat işverenlerinin. Yukarıda verilen kanal kazısı kenarının göçmesi örneğinde şayet bilinçli taksir varsa ve olayda birden fazla işçi ölmüş ya da bir ölüm ve bunun yanı sıra yaralanan işçi veya işçiler varsa mahkeme.00 m. Hiçbir önlem alınmadan. Yukarıda açıklanan TCK maddelerinden anlaşılacağı gibi bilinçli taksir halinde verilecek hapis cezası üçte birinden yarısına kadar artırılabilmektedir. Şayet bu şantiye şefi aynı kanalda iksa tertibatı yaptırmadan işçileri çalıştırmış ve işçiler göçük altında kalmış olsalardı bilinçli taksir söz konusu olurdu. bir göçük olabileceğini öngörmemektedir. söküm işini yapacak ustayı bu iskelede çalıştırmış.00 m. kişi iki yıldan 15 yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılmaktadır. yumuşak toprak zeminde şevsiz açılmış 3. nşaat sektöründeki uygulamalardan şu örnekler verilebilir: Bir şantiye şefi. Şantiye şefinin korkuluk imalatıyla ilgili özensizliği. kendini tutamayan. bir tabure üzerine çıkarak çalışan usta dengesini kaybederek aşağıya düşmüş olsaydı bilinçli taksir söz konusu olurdu. Yani sanığa 15 yıl hapis cezası verebilir. kazı kenarının göçmesine engel olamamış işçiler göçük altında kalmışlardır. kanal içinde çalışan işçilerin göçük altında kalabileceği öngörülen bir durumdur. işveren vekili sıfatıyla görev yapan meslektaşların özellikle dikkat etmesi gereken husus yaşanan bir iş kazasında bilinçli taksir olması halinde mahkemece hükmolunacak hapis cezasının çok önemli olabileceğidir. Zira. kendini tutamayan. boşluk kenarında kalıp söken ustanın bir an için dengesini kaybedip aşağıya düşebileceği öngörülen bir durumdur. birden fazla insanın ölümüne ya da bir veya birden fazla kişinin ölümü ile birlikte bir veya birden fazla kişinin yaralanmasına neden olmuş ise. olayın . derinlikteki kanalizasyon kazısı kenarlarına iksa tertibatı yaptırmış ancak yapılan iksadaki hatalı bir imalat nedeniyle (örneğin kullanılan ahşap elemanların boyut. dikkatsizliği kusur nedenidir. 145 . binanın onuncu katında. Şayet şantiye şefi aynı iş i yapması için ustayı görevlendirmiş ancak korkuluklu iskele ya da aşağıya düşmeyi önleyecek benzeri bir tertibat yaptırmamış. Zira bu koşullarda araç kullanan aklıselim sahibi bir insan kaza yapacağını öngörür. Bu olayda şantiye şefi önlem aldığını düşünmekte ve ustanın aşağıya düşebileceğini öngörmemektedir dolayısıyla taksir söz konusudur. Taksirle öldürme suçunda fiil.vardır. Bilinçli taksir olduğu için. Şantiye şefi korkuluklu iskele yaptırmış. Yani şantiye şefi gerekli önlemi aldığını düşünmekte. dayanım bakımından yetersizliği gibi) iksa.

Gerçeğin araştırılması için emrindeki adli kolluk görevlileri marifetiyle şüphelinin (veya şüphelilerin) lehine ve aleyhine olan delilleri toplayarak muhafaza altına almak ve şüphelinin haklarını korumakla yükümlüdür. ddianamede şüphelinin (veya şüphelilerin) ve suçtan zarar görenlerin varsa müdafilerinin kimlikleri. lehine olan hususlar da ileri sürülür. Bu nedenle ceza davaları toplumun yani kamunun temsilcisi olarak Cumhuriyet Savcısı tarafından takip edilir ve “kamu davası” olarak adlandırılır. ddianamenin sonuç kısmında. Türk Ceza Kanunu ve Ceza Muhakemeleri Kanunu’ndaki esaslar çerçevesinde ve özet bilgiler halinde açıklanmaya çalışılmıştır. ş kazalarında. kamu davasının açılması için yeterli şüphe oluşturacak delil elde edilememesi halinde kovuşturmaya (yargılamaya) yer olmadığına 146 . kovuşturma kavramı “iddianamenin kabulüyle başlayıp hükmün kesinleşmesine kadar geçen evre “ sanık kavramı “ kovuşturmanın başlamasından itibaren hükmün kesinleşmesine kadar suç şüphesi altında bulunan kişi” olarak tanımlanmıştır (madde 2). yüklenen suç ve ilgili kanun maddeleri. o yer yetkili kolluk kuvvetlerine derhal bildirme yükümlülüğü bulunmaktadır (madde13). 2 yıl ve daha az ceza gerektiren davalar Sulh Ceza Mahkemesi’ nde. Soruşturma Evresi Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu uyarınca işverenlerin iş kazasını. Cumhuriyet Savcısı. aynı zamanda tüm toplumun mağduriyeti söz konusudur. dava sürecindeki önemli aşamalar ve meslektaşlarımızın bilmesinde yarar görülen önemli hususlar. Savcı soruşturma evresinde gerek görüyorsa bilirkiş i incelemesi de yaptırabilir. Kovuşturmaya Yer Olmadığı Kararı (Takipsizlik Kararı) Savcı. diğer davalar Asliye Ceza Mahkemesi’nde açılır. ddianame görevli ve yetkili mahkemeye hitaben düzenlenir. işlenen suç dolayısıyla TCK ‘ da öngörülen cezalardan hangisine hükmedilmesinin istendiği belirtilir. ddianamenin Hazırlanması ve Mahkemeye Sunulması Kamu davası Cumhuriyet savcısı tarafından açılır. kamu davasının açılması. soruşturma evresi sonunda. Bu yapılmasa da. ihbar veya başka bir suretle olayı öğrenir öğrenmez kamu davasını açmaya yer olup olmadığına karar vermek üzere soruşturmayı başlatır. şüpheli kavramı “soruşturma evresinde suç şüphesi altında bulunan kiş i” .Kamu Davasının Açılması ve Dava Süreciyle lgili Özet Bilgiler Bu bölümde. birden fazla ölüm veya bir ölüm ve bir yada daha fazla yaralanma meydana gelmişse verilecek hapis cezasının üst sınırı 10 yılı aştığı için dava Ağır Ceza Mahkemesi’nde açılır. Olay mahallinde yapılan inceleme ve tespitler tutanağa bağlanır. şlenen bir suç nedeniyle sadece suçtan zarar gören kiş inin değil. yaşanan bir iş kazası sonunda başlayan adli süreç. suçu oluşturan olaylar mevcut delillerle ilişkilendirilerek açıklanır. Ceza Muhakemesi Kanunu’nda soruşturma kavramı “ Kanun’a göre yetkili mercilerce suç şüphesinin öğrenilmesinden iddianamenin kabulüne kadar geçen evre”. Soruşturma evresi sonunda toplanan deliller suçun işlendiği hususunda yeterli şüphe oluşturuyorsa savcı bir iddianame hazırlar. Şüphelinin sadece aleyhine olan hususlar değil.

saklanması. şüpheli ile mağdurun veya suçtan zarar görenin uzlaştırılması ve kamu davasının açılmamasıdır. Uzlaşma Ceza yasasının getirdiği yeni uygulamalardan biri de uzlaşmadır. Ancak suç dolayısıyla kanunda öngörülen güvenlik tedbiri niteliğindeki yaptırımlar saklıdır” hükmü yer almaktadır. Diğer yaralanmalarda şikâyete bağlı olmaksızın kamu davası açılıyordu. Ceza yasamızdaki bu madde uyarınca tüzel kişiler hakkında da kamu davası açılamamaktadır. Soruşturma evresinde şüphelinin tutuklanmasına Cumhuriyet savcısının istemi üzerine sulh ceza hâkimi tarafından. Soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı suçlar. Özet olarak bu kavram ile amaçlanan. 147 . Ayrıca taksirle yaralama suçlarında soruşturma ve kovuşturma. Yasada. maddesinde “ Ceza sorumluluğu şahsidir. uzlaşmanın nasıl gerçekleşeceği ayrıntılı olarak açıklanmıştır. uzlaşma sağlandığ ı takdirde kamu davası açılmamaktadır. bilinçli taksir hali hariç olmak üzere suçtan zarar gören kişi davacı olmadığı takdirde kamu davası açılmaz. belediyenin o çukurla ilgili önlemleri alma yükümlülüğünü taşıyan elemanı veya elemanları aleyhine açılır. taksirle yaralama suçları için uzlaştırma girişiminde bulunulacağı yasada belirtilmiştir (madde 253) . mağdur veya başkaları üzerinde baskı yapma hususlarında kuvvetli şüphe bulunması tutuklama nedenleri arasında sayılmıştır. Örneğin bir yurttaş. Zira işveren çalıştırdığı elemanın veya elemanların kusurundan kaynaklanan iş kazasındaki maddi zararlardan hukuksal açıdan sorumludur (kusursuz sorumluluk) . Olayda kusurlu olduğu şüphesi bulunan kişiler aleyhine kamu davası açılabilir. belediyenin açtığın bir çukura düşerek yaralanmış veya yaşamını yitirmişse bu olayla ilgili kamu davası belediye aleyhine değil. Oysa cezai sorumluluk şahsidir. kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren olguların ve bir tutuklama nedeninin bulunması halinde şüpheli veya sanık hakkında tutuklama kararı verilebileceği belirtilmiştir (madde100). Tüzel kişiler hakkında ceza yaptırımı uygulanamaz. Bu nedenle. tanık.karar verir (takipsizlik kararı). Eski ceza yasasında olayda zarar gören kişinin 10 günden az geçici işgöremez durumda kalması (yani 10 günden az rapor alması) halinde kamu davasının açılması zarar gören kiş inin şikâyetçi olmasına bağlı idi. ş kazalarıyla ilgili tazminat davaları tüzel kişilik (örneğin işveren inşaat firması) ya da olayda herhangi bir kişisel kusuru bulunmasa dahi işveren kişi aleyhine açılabilmektedir. suçtan zarar görenin şikâyetçi olması koşuluna bağlıdır. olayda kusuru bulunmayan işveren aleyhine kamu davası açılması söz konusu değildir. şüpheli veya sanığın kaçması. Yani şantiyede şantiye şefinin. kovuşturma evresinde sanığın tutuklanmasına Cumhuriyet savcısının istemi üzerine veya re’sen mahkemece karar verilir. Kimse başkasının fiilinden dolayı sorumlu tutulamaz. Ceza Sorumluluğunun Şahsiliği Türk Ceza Kanunu’ nun 20. saha mühendisinin ya da bir başka şantiye görevlisinin kusurundan kaynaklanan bir iş kazası nedeniyle. Tutuklama Ceza Muhakemesi Kanunu’nda. Ceza Muhakemesi Kanunu’nda hangi suçlar için uzlaştırma yoluna gidilebileceği. Dolayısıyla yaralanma ile sonuçlanan iş kazalarında Cumhuriyet Savcısı’nın tarafların uzlaştırılması doğrultusunda girişimi ve yürüttüğü bir süreç söz konusu olmakta. delilleri yok etme gizleme veya değiştirme.

özel veya teknik bilgiyi gerektiren hâllerde bilirkiş inin görüşünün alınmasına mahkemece re'sen. Cumhuriyet savcıları ve hâkimler. müdafiine veya kanuni temsilciye süre verilir. kamu davasının açılmasından sonra mahkemeye dilekçe verilmesi veya katılma istemini içeren sözlü başvurunun duruşma tutanağına geçirilmesi suretiyle olur. Kamu Davasına Katılma. yeni bilirkiş i incelemesi yapılması veya itirazların bildirilmesi için istemde bulunabilmelerini sağlamak üzere Cumhuriyet savcısına. şüpheliye veya sanığa. iş kazalarında bilinçli taksirin bulunmasına bağlı olarak ağır hapis cezasının gündeme gelmesi. başka bilirkişi görevlendirilir. sanığın (varsa avukatının) dinlenmesinden sonra katılma isteminin uygun olup olmadığına karar verir. Mahkeme bir duruşma günü ve saati tespit eder ve duruşmada hazır bulunması gereken kişileri çağırır. katılanın. Mahkeme. mahkemeye aittir. Atama kararında. Katılma. Bilirkişiye raporunu sunması için işin niteliğine göre uygun bir süre verilir. hüküm verilinceye kadar şikâyetçi olduklarını bildirerek kamu davasına katılabilirler. Olayın niteliğine göre bilirkiş iye olay mahallinde keşif yaptırılabileceği gibi sadece dosya üzerinde inceleme yaparak raporunu düzenlemesi istenebilir. Bilirkişi atanması ve gerekçe gösterilerek sayısının birden çok olarak saptanması. vekilinin. Meslektaşlarımızın bu hususu da göz ardı etmemeleri gerekmektedir. şüphelinin veya sanığın. tirazlar muhakemece uygun bulunursa. belirtilen listelere girmeyenler arasından da bilirkişi seçilebilir. vekiline. suçtan zarar gören gerçek ve tüzel kişiler. gerekçesi de gösterilmek suretiyle. Özel nedenlerle süre en çok üç ay daha uzatılabilir. Mahkeme karar için bir kanaate 148 . dava olduğunu göstermektedir. il adli yargı adalet komisyonları tarafından her yıl düzenlenen bir listede yer alan gerçek veya tüzel kişiler arasından seçilirler. Bilirkişiler. gerekirse aynı bilirkiş iden ek rapor istenebilir. sanığın kaçabileceği şüphesini artırmakta. Davanın Açılması Cumhuriyet savcısı tarafından mahkemeye sunulan iddianame ve ekindeki soruşturma belgeleri mahkemece incelenir. daha önce de belirtildiği gibi ağır ihmali bulunan sanık için 22. Cumhuriyet savcısının. tutuklama kararlarına daha sık rastlanabileceğini göstermektedir. stemi uygun bulunan kişi veya kişiler. ddianame çağrı kâğıdıyla birlikte sanığa (veya sanıklara) tebliğ olunur.Eski ceza yasasının yürürlükte olduğu dönemde inşaat iş kazaları nedeniyle tutuklamaya çok ender rastlanmaktaydı. yalnız bulundukları il bakımından yapılmış listelerden değil. Bilirkişilere yemini yaptırılır ve bununla ilgili bir tutanak (yemin zaptı) düzenlenir. Bilirkişi ncelemesi Çözümü uzmanlığı. katılan (müdahil) sıfatıyla duruşmalara söz sahibi olarak katılır. Dava dosyasına bir numara verilir. Yasal açıdan bir hata veya eksiklik varsa hazırlayan savcıya iade edilir. o mahkemede 2009 yılında açılan 55. kovuşturma evresi başlar. diğer illerde oluşturulmuş listelerden de bilirkişi seçebilirler. Örneğin 2009/55 Esas sayılı bir dosya numarası. Cumhuriyet savcısının. Bilirkişi incelemeleri tamamlandığında. Yeni yasa uyarınca. kovuşturma (yargılama) evresinin her aşamasında. Bu süre üç ayı geçemez. müdafiinin veya kanuni temsilcinin istemi üzerine karar verilebilir.5 yıl hapsin istenebilmesi. katılana. Katılan (Müdahil) Kavramı ş kazası sonucu mağdur olanlar. yoksa kabul edilir ve dava açılmış olur.

mertebesine ulaşabilmektedir. iş güvenliği mevzuatında yer alan tüm güvenlik önlemlerinin eksiksiz uygulanmasına özen göstermek gerekmektedir. her şeyden önce yükümlülüklerin bilincinde olmak. • nşaat sektörümüzdeki iş kazası sayısının çokluğu ve özellikle yaşanan olayların sonuçlarının ağır olması dikkate alınarak. yaşanan olayın. olaydaki kusur durumu hakkında kesin bir kanaate varınca dava karara bağlanır. Bozma sebepleri ilamda ayrı ayrı gösterilir. Bu konudaki çabalar her şeyden önce yaşamını sürdürmek mücadelesi veren çalışanın can güvenliğini sağlama amacına yönelik olmalıdır. sekiz paydasına göre dağıtılırdı. beyan tutanağa geçirilir ve tutanak hâkime onaylattırılır. Yeni yasada şüpheli veya sanık “asli kusurlu” veya “tali kusurlu” olarak değerlendirilmektedir. bozma gerekçeleri doğrultusunda yeniden yapılması istenir. Mahkeme kararında hukuka aykırılık varsa Yargıtay bu kararı bozar. Olayda kusuruz olduğu kanaatine varılan sanık veya sanıklar hakkında beraat kararı verilir. Yargıtay. yeni ceza yasasında önemli ölçüde ağırlaşmış olduğu görülmektedir. Eski yasada kusur. Bu konuda özellikle aşağıdaki hususlara dikkat çekmekte yarar görülmüştür. Süresi içinde yapılan temyiz başvurusu. Birinci derecede önem taşıyan bu insancıl faktörün yanı sıra iş kazaları sonucu karşılaşılan yaptırımlar göz ardı edilemeyecek kadar önemlidir. Yukarıda özet bilgilerle açıklanmaya çalış ılan cezai yaptırımların . Mahkeme Kararı ve Yargıtay (Temyiz) Evresi Kovuşturma ( yargılama ) evresinde mahkeme. Özellikle bilinçli taksir kapsamına girebilecek hatalı uygulamalardan ve ihmallerden kaçınmak büyük önem taşımaktadır. Kusur bakımından çelişkili kanaatler açıklandığı için. bazı davalarda çok sayıda farklı bilirkiş i raporu alındığına rastlanmıştır.5 yıl hapis cezasına mahkûm olabilmektedir. kusurun. mahkeme kararını hukuka uygun bulursa onaylar ve hüküm kesinleşmiş olur. Kusurlu bulunanlar hakkında ise kusur durumuna ve olayın niteliğine göre TCK madde 85 veya 89 ‘ da öngörülen hapis cezasına hükmolunur. hükmün kesinleşmesini engeller. Yukarıda açıklandığı gibi çok açık ve önemli bir ihmal sonucu meydana gelen iş kazasında birden fazla ölüm veya bir ölümün yanı sıra bir veya birkaç yaralanma olmuşsa. yargılanan sanığın niteliğine vb. Sonuç ve Öneriler nşaat işverenlerinin. Dosya mahkemeye geri gönderilir ve yargılamanın. Yasada. • 149 . bir kişinin ölümüyle sonuçlanan iş kazalarında 1-1.varıncaya kadar süreç bu şekilde devam eder. hükmün açıklanmasından itibaren yedi gün içinde hükmü veren mahkemeye bir dilekçe verilmesi veya bir beyanda bulunulması suretiyle yapılır. bilinçli taksir kapsamına giren asli kusurlu sanık 22.5 milyon TL. faktörlere bağlı olarak mahkemece takdir edilir. Temyiz istemi. Bildiri konusu dışında kalan tazminat davalarındaki parasal tutarlar. hapis cezasının alt ve üst sınırları belirtilmiş olup verilecek cezanın miktarı. inşaat uygulamalarında sorumluluk üstlenen teknik elemanların öncelikle dikkat etmeleri gereken husus iş kazalarının insancıl yönüdür.

(2007) nşaat Şantiyelerinde Bulanık Kümeler Yardımıyla ş Güvenliği Risk Analizi Yöntemi. E. (2008) ş Güvenliği Ders notu. N. U. nşaat Mühendisleri Odası. fotoğraf çekme gibi sağlıklı tespitler yapılmıyorsa bunları yapmakta büyük yarar vardır. Müngen. Doktora Tezi. Müngen. (2004) şverenin ş Sağlığı ve Güvenliği Önlemleri Alma Yükümlülüğü. s. 41-62. TÜ. Doktora Tezi. ş Sağlığı ve Güvenliği Sempozyumu Bildiriler Kitabı. G. Yaşanan bazı olaylarda ve özellikle mahalli karakol elemanlarının olay yerindeki inceleme ve tespitlerinde sonradan telafisi güç eksiklik ve hatalara rastlanmıştır. TÜ nşaat Fakültesi. Soruşturma evresindeki tespitler. Meslek Hastalıkları ve ş Kazaları Sempozyumu. lgili paragrafta belirtildiği gibi soruşturmayı yürüten savcının. (1993) Türkiye’de nşaat ş Kazalarının Analizi ve ş Güvenliği Sorunu. s. şüpheli lehine olan delilleri de toplama ve şüphelinin haklarını koruma yükümlülüğü vardır.• Öte yandan bilinçli taksir kapsamına giren suçlarda verilen hapis cezaları idari para cezasına çevrilmemektedir. 150 . (2007) nşaat şyerlerinde şverenin ş Sağlığı ve Güvenliği Yükümlülükleri ve Sorumluluğu. Şantiye sorumlularının özellikle bu süreçte dikkatli olmaları. Dava sürecindeki bilirkiş i raporları mahkeme kararına dayanak oluşturmaktadır. Dolayısıyla. G. ayrıntıları ilgili paragrafta açıklanan tutuklama durumu söz konusu olabilmektedir. Bu nedenle bilirkişilerin konunun uzmanları arasından seçilmesine özen göstermek. TÜ. stanbul. bu doğrultuda yasal hak kullanılarak mahkemeden talepte bulunmak gerekmektedir. Türk Harp – ş Sendikası Eğitim Yayınları. 47-52 Gürcanlı. • • Kaynaklar Baycık. açılacak davanın süreci ve sonucu bakımından önem taşımaktadır. Bilirkişi incelemelerinde de zaman zaman hatalı kanaatlere rastlanmaktadır. Ankara. lehteki delillerin tutanaklara geçirilmesini sağlamaları gerekmektedir. Olay yeri inceleme ekipleri tarafından video kaydı. U. Caniklioğlu.

2006 yılına ait 60 adet. Kamu hale Kurumu. ncelemeler yapılırken ihalelerle ilgili itirazların Kamu hale Kanunu’nun ve Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği’nin hangi maddelerine istinaden yapıldığı ve bu suretle uyuşmazlıkların hangi noktalarda yo ğunlaştığı tespit edilmiştir. 26555 Eskişehir Tel: 0222 321 35 50 E-Posta: serkankivrak@anadolu.4734 Sayılı Kamu hale Kanunu’nun Yapım şleri haleleri Uygulamalarında Karşılaşılan hale Uyuşmazlıkları ve Çözüm Önerileri Gökhan Çiçek Serkan Kıvrak Anadolu Üniversitesi nşaat Mühendisliği Bölümü ki Eylül Kampüsü. Kamu kurumlarında görev yapan 1’i sayıştay denetçisi ve 5’i inşaat mühendisi olmak üzere toplam 6 kiş i ile yüz yüze görüşmeler sonucunda Kamu hale Kanunu’nun yapım işleri ihaleleri uygulamalarındaki uyuşmazlıkların yoğunlaştığı noktalar irdelenmiş ve incelemeler sonucunda kanundaki eksiklerin giderilmesi yönünde gerekli önermelerde bulunulmuştur. 2005 yılına ait 34 adet. Kamu hale Kurulu’nun verdiği kararlardaki oy birlikteliği ve karar sonuçlarına ait analizlere de yer verilmiştir. Ayrıca. yapılan çalışmada itiraz yapılan ihalenin türü.edu. itiraz edenin türü.tr Öz Ülkemizde uygulanmakta olan 4734 sayılı Kamu hale Kanunu’nda çeşitli aksaklıklar mevcuttur. 2007 yılına ait 143 adet ve 2008 yılının ilk 5 ayına ait 64 adet yapım iş leri ile ilgili Kamu hale Kurumu’na yapılan itiraz başvurusu Kamu hale Kurumu’nun web adresinden temin edilmek suretiyle Ekim 2007 – Haziran 2008 tarihleri arasında irdelenmiştir. Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği.edu.tr Gökhan Arslan Anadolu Üniversitesi nşaat Mühendisliği Bölümü ki Eylül Kampüsü. 26130 Eskişehir Tel: 0222 211 40 00 E-Posta: gcicek@anadolu. 151 . Belediyelerde ihaleleri yapılan 2004 yılına ait 25 adet. Bu doğrultuda 4734 sayılı Kamu hale Kanunu’nun uygulanması esnasında yapım işleri ihalelerine yönelik Kamu hale Kurumu’na yapılan 326 adet şikâyet başvurusu incelenmiştir. Bu çalışmanın amacı. ülkemizde uygulanmakta olan 4734 sayılı Kamu hale Kanunu’nun yapım işleri ihaleleri uygulamalarındaki ihale uyuşmazlıklarının irdelenmesi suretiyle karşılaşılan problemleri tespit etmek ve bu tespitlere yönelik olarak çözüm önerileri sunmaktır.edu. 4734 sayılı Kamu hale Kanunu düzenine ilişkin Kamu hale Kurumu tarafından düzenlenen ikincil mevzuatla birlikte kanunun uygulanabilirlik düzeyi yükseltilmeye çalış ılmıştır. Anahtar sözcükler: Kamu hale Kanunu. 26555 Eskişehir Tel: 0222 321 35 50 E-Posta: gokhana@anadolu.tr Tepebaşı Belediyesi.

Belirtilen amaç doğrultusunda belediyelerde ihaleleri yapılan 2004 yılına ait 25 adet. 152 . 2007 yılına ait 143 adet ve 2008 yılının ilk 5 ayına ait 64 adet yapım iş leri ile ilgili Kamu hale Kurumu’na yapılan itiraz başvurusu Kamu hale Kurumu’nun web adresinden temin edilmek suretiyle Ekim 2007 – Haziran 2008 tarihleri arasında irdelenmiştir. Budak. Araştırma Sonuçları Genel olarak bakıldığında itiraz edilen 326 adet ihalenin 257 adedi (%79) açık ihale usulüyle yapılmıştır (Şekil 1). 2005. karar ve içtihatların henüz oluşamamış olması. Analizlerde uyuşmazlık konusu olmayan maddelere yer verilmemiştir. itiraz edenin türü. Dolayısıyla kanunun işleyiş süreci içerisinde uyuşmazlıklar ortaya çıkmıştır. Bu bağlamda 2886 sayılı Devlet hale Kanunu’nun günümüzün değişen ihtiyaçlarına cevap vermediği. aynı konuya ilişkin farklı veya hatalı uygulamaların yapılıyor olması. ülkemizde uygulanmakta olan 4734 sayılı Kamu hale Kanunu’nun yapım işleri ihaleleri uygulamalarındaki ihale uyuşmazlıklarının irdelenmesi suretiyle karşılaşılan problemleri tespit etmek ve bu tespitlere yönelik olarak çözüm önerileri sunmaktır. 2006. uygulamada ortaya çıkan aksaklıkları gidermede yetersiz kaldığı ve bütün kamu kurumlarını kapsamadığı gerekçeleriyle yeni mevzuat düzenleme çabaları başlatılmış ve 4734 sayılı Kamu hale Kanunu kabul edilmiştir ( ğdeler. 2003). Bu kanun. daha önce uygulanmakta olan kanunlardan çok farklı bir yapıya sahiptir. Kamu hale Kanunu ile getirilen yeni ihale düzenine ilişkin çerçeve hükümler. 2005 yılına ait 34 adet. Kamu hale Kanunu’nda belirtildiği üzere açık ihale usulünün esas ihale usulü olarak benimsendiği ortaya çıkmıştır. Ülkemizde Avrupa Birliği'ne tam üye olma çabaları kapsamında hukuksal alanda çeşitli değişiklikler yapılmakta ve uyum yasaları çıkarılmaktadır. 2005. Dolayısıyla. Kamu hale Kanunu’nda yapılması gerekli olan değişikliklerin önemli bir derecede olduğunun göstergesidir (Karapınar. 2003.Giriş Kamu kuruluşlarının mal. Yücel. 4734 sayılı Kamu hale Kanunu ihale sistemimizde önemli değişikliklere neden olmuştur. Köksal. ncelemeler yapılırken ihalelerle ilgili itirazların Kamu hale Kanunu’nun ve Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği’nin hangi maddelerine istinaden yapıldığı ve bu suretle uyuşmazlıkların hangi noktalarda yoğunlaştığı tespit edilmiştir. Kamu hale Kurumu tarafından hazırlanan ikincil mevzuatlarla uygulanabilir hale getirilmeye çalış ılmıştır. Gencer. hizmet ve yapım işleri alımları ülke ekonomisi içerisinde önemli bir paya sahiptir. 2003). Ayrıca yapılan çalışmada itiraz yapılan ihalenin türü. Kamu hale Kurulu’nun verdiği kararlardaki oy birlikteliği ve karar sonuçlarına ait analizlere de yer verilmiştir. Kamu kurumlarında görev yapan 1’i sayıştay denetçisi ve 5’i inşaat mühendisi olmak üzere toplam 6 kişi ile yüz yüze görüşmeler sonucunda Kamu hale Kanunu’nun yapım işleri ihaleleri uygulamalarındaki uyuşmazlıkların yoğunlaştığ ı noktalar irdelenmiş ve incelemeler sonucunda kanundaki eksiklerin giderilmesi yönünde gerekli önermelerde bulunulmuştur. 2006 yılına ait 60 adet. Fakat değişik yorum ve anlamalara meydan verir hükümlere ilişkin kesin görüş. Araştırma Bu çalışmanın amacı.

ikinci olarak 6 adet uyuşmazlık (%16) ile Kamu hale Kanunu’nun “ haleye katılımda yeterlik kuralları” başlıklı 10 uncu maddesinde yoğunlaştığı görülmektedir. birinci olarak 27 adet uyuşmazlık (%28) ile Kamu hale Kanunu’nun “ haleye katılımda yeterlik kuralları” başlıklı 10 uncu maddesinde. birinci olarak 14 adet uyuşmazlık (%25) ile Kamu hale Kanunu’nun “ haleye katılımda yeterlik kuralları” başlıklı 10 uncu maddesinde. Ar. birinci olarak 9 adet uyuşmazlık (%17) ile Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Aşırı düşük teklifler” başlıklı 65 inci maddesinde ikinci olarak 6 adet uyuşmazlık (%11) ile Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “ ş deneyim belgeleri” başlıklı 40 ıncı maddesinde yoğunlaştığı görülmektedir. “ hale ve ön yeterlik dokümanının hazırlanması” başlıklı 19 uncu maddesi ve “Makine ve diğer ekipmana ilişkin belgeler” başlıklı 42 inci maddelerinde yoğunlaştığı görülmektedir.300 250 hale Sayısı 200 150 100 50 0 257 47 18 Açık Belli st. 2006 yılında yapılan itirazlar Kamu hale Kanunu açısından incelendiğinde uyuşmazlıkların. birinci olarak 12 adet uyuşmazlık (%13) ile Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Aş ırı düşük teklifler” başlıklı 65 inci maddesinde. hale Tipi Pazarlık 4 Devlet hale Kanunu Şekil 1 Kamu hale Kurumuna yapılan itirazların ihale türleri. Aynı şekilde 2004 yılında Kamu hale Kurulu’nun verdiğ i kararlar ve Kamu hale Kurumu’na yapılan itirazlar Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği açısından incelendiğinde uyuşmazlıkların. birinci olarak 10 adet uyuşmazlık (%22) ile Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Aşırı düşük teklifler” başlıklı 65 inci maddesinde ve ikinci olarak 4’er adet uyuşmazlık (%9) ile Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Temel ilkeler” başlıklı 4 üncü maddesi. ikinci olarak 8 adet 153 . Aynı şekilde 2006 yılında yapılan itirazlar Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği açısından incelendiğinde uyuşmazlıkların. ikinci olarak 12 adet uyuşmazlık (%12) ile Kamu hale Kanunu’nun “Aşırı düşük teklifler başlıklı” 38 inci maddesinde yoğunlaştığı görülmektedir. 2004 yılında Kamu hale Kurulu’nun verdiği kararlar ve Kamu hale Kurumu’na yapılan itirazlar Kamu hale Kanunu açısından incelendiğinde uyuşmazlıkların. “Yaklaşık maliyet” başlıklı 7 inci maddesi. birinci olarak 10 adet uyuşmazlık (%25) ile Kamu hale Kanunu’nun “Aşırı düşük teklifler” başlıklı 38 inci maddesinde. ikinci olarak 9 adet uyuşmazlık (%16) ile Kamu hale Kanunu’nun “Aşırı düşük teklifler” başlıklı 38 inci maddesinde yoğunlaştığı görülmektedir. 2005 yılında itirazlar Kamu hale Kanunu açısından incelendiğinde uyuşmazlıkların. Aynı şekilde itirazlar Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği açısından incelendiğinde uyuşmazlıkların.

2008 yılında ise Kamu hale Kanunu açısından incelendiğinde uyuşmazlıkların. birinci olarak 14 adet uyuşmazlık (%13) ile Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “ ş deneyim belgeleri” başlıklı 40 ıncı maddesinde. Düzeltici şlem ptal Ret Karar Sonucu Şekil 2 Kamu hale Kurulu karar sonuçları. 2007 yılında yapılan itirazlar Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği açısından incelendiğinde uyuşmazlıkların. birinci olarak 21 adet uyuşmazlık (%21) ile Kamu hale Kanunu’nun “ haleye katılımda yeterlik kuralları” başlıklı 10 uncu maddesinde. ikinci olarak 21 adet uyuşmazlık (%11) ile Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Aşırı düşük teklifler” başlıklı 65 inci maddesinde yoğunlaştığı görülmektedir. 56 adet iptal (%17). 26 adet konunun çişleri Bakanlığı’na gönderilmesi (%8) yönünde kararı mevcuttur (Şekil 2). birinci olarak 43 adet uyuşmazlık (%26) ile Kamu hale Kanunu’nun “ haleye katılımda yeterlik kuralları” başlıklı 10 uncu maddesinde ikinci olarak 28 adet uyuşmazlık (%17) ile Kamu hale Kanunu’nun “Pazarlık usulü” başlıklı 21 inci maddesinde yoğunlaştığı görülmektedir. ikinci olarak 14 adet uyuşmazlık (%14) ile Kamu hale Kanunu’nun “Temel ilkeler” başlıklı 5 inci maddesinde yoğunlaştığ ı görülmektedir. 200 180 160 140 120 100 80 60 40 20 0 182 hale Sayısı 56 33 26 çişleri Bakanlığına Gön. 9 ptal Kararının ptali 6 Karar Vermeye Yer Yok 3 vedilik Kararı ptal 17 lgili dareyeBildirim. 2007 yılında yapılan itirazlar Kamu hale Kanunu açısından incelendiğinde uyuşmazlıkların. 154 . Aynı şekilde. Tüm yıllar birlikte analiz edildiğinde Kamu hale Kurulu’nun 182 adet ret (%53). ikinci olarak 12 adet uyuşmazlık (%12) ile Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Pazarlık usulü” başlıklı 17 inci maddesinde yoğunlaştığ ı görülmektedir. 4 Cumhuriyet Savcılığına Gön. 33 adet düzeltici işlem tesis edilmesi (%10). Kamu hale Kurulu’nun verdiği kararlarda hem istekliler lehine hem de idareler lehine kararları eşit oranda verdiği söylenebilir. Aynı şekilde 2008 yılında Kamu hale Kurulu’nun verdiği kararlar ve Kamu hale Kurumu’na yapılan itirazlar Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliğ i açısından incelendiğinde uyuşmazlıkların. birinci olarak 28 adet uyuşmazlık (%15) ile Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Pazarlık usulü” başlıklı 17 inci maddesinde.uyuşmazlık (%9) ile Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “ steklinin organizasyon yapısı ve personel durumu ile kaliteye ilişkin belgeler” başlıklı 41 inci maddesinde yoğunlaştığı görülmektedir.

aldığı kararların 214 adetini (%66) oybirliği ile 112 adetini (%34) ise oyçokluğuyla almıştır. Tüm yıllar göz önünde bulundurularak. Sonuçlara bakıldığında şikâyet başvurularının %60 oranında kurumsal yapı türüne sahip istekliler tarafından yapıldığı görülmektedir. Kamu hale Kurulu’nun verdiği kararlar ve Kamu hale Kurumu’na yapılan itirazlar Kamu hale Kanunu açısından incelendiğinde uyuşmazlıkların. Tüm yıllar göz önünde bulundurulduğunda Kamu hale Kurumu’na yapılan itirazların 181 adetini (%56) tüzel kişiler. birinci olarak 111 adet uyuşmazlık (%24) ile Kamu hale Kanunu’nun “ haleye katılımda yeterlik kuralları” başlıklı 10 uncu maddesinde ikinci olarak 61 adet uyuşmazlık (%13) ile Kamu hale Kanunu’nun “Aşırı düşük teklifler” başlıklı 38 inci maddesinde ve üçüncü olarak 44 adet uyuşmazlık (%10) ile Kamu hale Kanunu’nun “Pazarlık usulü” başlıklı 21 inci maddesinde yoğunlaştığı görülmektedir (Şekil 4).Kamu hale Kurulu. Aynı şekilde Şekil 5’e bakıldığında 2008 yılında Kamu hale Kurulu’nun verdiğ i kararlar ve Kamu hale Kurumu’na yapılan itirazlar Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği açısından incelendiğinde uyuşmazlıkların. Kamu hale Kurulu 16 adet (%5) ihale ile ilgili olarak Kamu hale Kurumu Başkanlığı tarafından yapılan talep üzerine inceleme yapmıştır. birinci olarak 59 adet uyuşmazlık (%12) ile Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Aşırı düşük teklifler” başlıklı 38 inci maddesinde ikinci olarak 44 adet uyuşmazlık (%9) ile Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Pazarlık usulü” başlıklı 17 inci maddesinde ve üçüncü olarak 43 adet uyuşmazlık (%9) ile Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “ ş deneyim belgeleri” başlıklı 40 ıncı maddesinde yoğunlaştığ ı görülmektedir. 13 adetini (%4) ortak girişimciler tarafından yapılan itirazlar oluşturmaktadır (Şekil 3). 155 . 200 150 hale Sayısı 100 50 0 Tüzel Kişi Gerçek Kişi Öğretim Görevlisi Başkanlık stemi Ortak Girişim Diğer 73 36 16 13 181 7 tiraz Türü Şekil 3 Kamu hale Kurumu’na yapılan itirazların türleri. Benzer şekilde Gencer (2005) tarafından 2004 yılına ait yapım işleri ihalelerindeki uyuşmazlıkların incelendiği çalışmada şikâyet başvurularının %66 oranında kurumsal yapı türüne sahip istekliler tarafından yapıldığ ı tespit edilmiştir.

araştırmalar ve kişisel görüşmeler neticesinde Kamu hale Kanunu’nun yapım işleri ihaleleri uygulamalarında uyuşmazlıkların sayısının yıllara göre bir şekilde arttığı gözlenmektedir. Kamu hale Kanunu’nun istekliler ve idareler tarafından tam olarak anlaşılamaması ve hak arama sürecinin yeni algılanıyor olması uyuşmazlıkların artış sebebi olarak gösterilebilir. 70 60 Uyuşmazlık Sayısı 50 40 30 20 10 30 61 24 16 4 32 22 17 24 18 2 33 1 34 3 36 5 37 38 39 40 3 41 4 42 2 44 1 45 55 2 61 62 1 63 ddaa 0 Kanun Maddesi Şekil 4 (devamı) tiraz maddeleri ve sayıları (Kamu hale Kanunu’na göre). Şeffaflık ve Rekabet Kamu alımlarında rekabeti etkili bir biçimde sağlamak ve sürdürebilmek için alımlar hakkındaki ayrıntılı ve anlaşılır bilgilerin mümkün olan en geniş alanda ilan edilmesi 156 .120 100 Uyuşmazlık Sayısı 80 60 111 44 40 20 1 0 3 5 6 7 9 10 11 12 13 15 17 20 21 24 26 27 28 35 9 1 1 5 11 3 1 1 3 2 4 11 5 2 29 Kanun Maddesi Şekil 4 tiraz maddeleri ve sayıları (Kamu hale Kanunu’na göre). araştırmalar ve yüz yüze görüşmeler (1 sayıştay denetçisi ve kamu kurumlarında görevli 5 inşaat mühendisi) sonucunda Kamu hale Kanunu’nun yapım iş leri ihaleleri uygulamalarındaki uyuşmazlıkların yoğunlaştığı noktalar belirlenmiş ve aşağıda maddeler halinde verilmiştir. Yapılan analizler. Yapılan analizler.

yolsuzluk ve dolandırıcılıkla mücadele etmenin en önemli yolu alım sürecinin başından sonuna kadar mümkün olan en üst seviyede saydam tutulmasıdır. 50 45 40 Uyuşmazlık Sayısı 35 30 27 25 20 15 10 5 4 5 7 44 21 18 9 6 1 8 9 10 5 3 22 11 10 2 4 2 31 34 35 36 8 9 3 4 2 10 1 11 1 16 17 18 19 3 27 28 29 30 37 38 Yönetm elik Maddesi Şekil 5 tiraz maddeleri ve sayıları (Yapım şleri haleleri Uygulama Yön.’ne göre). ihalelere katılımı son derece kolaylaştıracağı gibi haksız rekabet ortamını da ortadan kaldıracaktır (Ustaömer.’ne göre). 2006). 2006). Kamu alımlarında etkinliği bozan siyasi himayecilik. Kamu hale Kurumu tarafından hangi evrakların eksik evrak olarak değerlendirilmesi gerektiği yönelik kesin ibarelerin bulunduğu bir düzenleme yapılmalıdır. Yeterlik Belgeleri ve Eksik Evrakların Tamamlattırılması steklilerin yeterliliklerini belirlemeye yönelik olarak "Ekonomik ve Mali Yeterlilik" ile " Mesleki ve Teknik Yeterlilik" kurallarının tek bir belge içerisinde toplanması. 70 60 Uyuşmazlık Sayısı 50 40 30 20 10 0 ddaa 40 41 42 45 46 48 49 50 53 54 55 58 59 60 61 62 63 65 66 69 70 59 43 40 24 13 4 1 3 3 2 2 1 17 15 1 3 3 17 11 1 1 18 Yönetm elik Maddesi Şekil 5 (devamı) tiraz maddeleri ve sayıları (Yapım şleri haleleri Uyg. Yön. 157 39 0 . (Erol.gerekmektedir.

Yaklaşık Maliyet Sağlıklı bir yaklaşık maliyetin belirlenebilmesi için idarelerce yaklaşık maliyet komisyonu başlığı altında komisyonların ve bu komisyonları denetleyen mekanizmaların oluşturulması gerekmektedir. Bürokrasinin Yoğunluğu halelerin etkin ve verimli biçimde gerçekleştirilebilmesi için tüm sürelerin yeniden gözden geçirilmesinin uygun olacağı düşünülmektedir ( ğdeler. Benzer şler Uyuşmazlıkların giderilmesine yönelik olarak Yapım şlerinde ş Deneyiminde Değerlendirilecek Benzer şlere Dair Tebliğ’in ekinde yer alan Benzer ş Grupları Listesi’nin tekrar revize edilmesi ve kapsamının genişletilmesi yeterli olacaktır. halelerle ilgili şikâyet olması durumunda ihale süreci uzamaktadır. 2003). hale Dosyası Son Alım Tarihi Kamu hale Kanunu’nun ilgili maddesine ihale dosya bedeli esas alınmak suretiyle ihale dosya son alım tarihi ile ihale tarihi arasına bir süre konulmalıdır. bu yönde değişiklilikler yapılmalıdır ( ğdeler. denetim altında tutulan “ ş Deneyim Belgeleri”nin oluşturulması ve mesleki yetkinlik belgesine dönüştürülmesi. hale sürecinin uzamamasını sağlamak amacıyla idarelere veya Kamu hale Kurumuna yapılacak olan itirazlarda yatırılacak olan ücretlerin caydırıcı nitelikte olması gerekmektedir. Aynı şekilde ihale işlemlerin hızlandırılmasına yönelik elektronik ortamda süreçlerin ilerletilebildiği yeni yöntemler benimsenmelidir. ihalelerde ihalelere verilen tekliflerin etkilenmemesini sağlayacak şekilde. Konulacak bu sürenin minimum 2 gün olarak benimsenmesi faydalı olacaktır. Bütün Tekliflerin Reddedilmesi ve halenin ptali halelerin iptaline yönelik uygulamada hukuki gerekçelerinin de içerisinde bulunduğu ihale iptali özel standart formu uygulamasına gidilerek idarelerin ve ihale yetkililerinin 158 . sağlıklı bir ihale rejimi için büyük katkı sağlayacaktır (Küçük. ş Deneyim Belgeleri steklilerin ekonomik ve mali yeterlikleri yanı sıra mesleki ve teknik yeterliliklerinin net bir şekilde belirlenmesine yardımcı olan. Tespit edilen yaklaşık maliyetin. gizliliğ i esasından vazgeçilmeli ve Kamu hale Kanunu’nun ilgili maddelerinde. 2006).Aşırı Düşük Teklifler 4734 sayılı Kamu hale Kanunu’nun 38 inci maddesinde aşırı düşük tekliflerin tespit ve sorgusunun verimli bir şekilde yapılabilmesi için hangi bilgi ve belgelerden istifade edilebileceği ve hesaplamanın nasıl yapılacağına ilişkin resmi kriterlerin Kamu hale Kurumu tarafından belirlenerek gerekli değişikliklerin yapılması gerekmektedir. 2003). haksız rekabete yol açmayan.

Kamu hale Kanunu kamu ihalelerinde açıklık ve rekabet açısından yetersizdir. uygulamada yaşanan en önemli problemlerden birisidir. içerisinde hangi evrakların eksik evrak olup olmadığına dair açık ve net ibarelerin bulunduğu bir düzenleme yapılmalıdır. Aynı şekilde Kamu hale Kanunu’nun 37 nci maddesinde tekliflerin değerlendirilmesine yönelik hükümler belirtilmiştir. Özellikle ihale öncesi uygulama projelerinin yapılmasının imkânsız olduğu. 2007). rekabet ve eşitlik ilkelerinin daha kuvvetli bir zemine oturtturulması amacıyla “ haleye Katılım Yeterlik Belgesi” uygulaması hayata geçirilmelidir. lgili maddede öngörülen şartlar net olmasına karşın biraz esneklik içermesi birtakım sıkıntılar yaratmaktadır. Yaklaşık maliyetin. ihalelerde ihalelere verilen tekliflerin etkilenmemesini sağlayacak şekilde gizliliği esasından vazgeçilmelidir. hale Dokümanı ve dari Şartnameler darelerce hazırlanacak ihale ilanları ve ihale dokümanlarının kontrol mekanizması oluşturularak denetlenmesi veya ilgili kurumlarda çalışan personellerin idareler ve Kamu hale Kurumu tarafından eğitilmelerine yönelik programların düzenlenmesiyle uzman personellerin yetiştirilmesi sağlanmalıdır. güçlendirme ve onarım işlerinde Kamu hale Kanunu ve ikincil mevzuatında düzenleme yapılarak Teklif Birim Fiyat sözleşme usulüne göre ihale yapılabilmesinin önü açılmalıdır (Akçay ve Manisalı. Ek düzenlemelerin yapılması gerekmektedir. Aşırı düşük tekliflerin tespit ve sorgusunun verimli bir şekilde yapılabilmesi için hangi bilgi ve belgelerden istifade edilebileceği ve hesaplamanın nasıl yapılacağına ilişkin resmi kriterlerin Kamu hale Kurumu tarafından belirlenerek gerekli değişikliklerin yapılması gerekmektedir. hale lanı. hale 159 . Sonuçlar Yapılan bu çalış ma sonucunda yapım işleri ihaleleri uygulamalarında tespit edilebilen uyuşmazlıklar ve eksiklikler tespit edilmiş ve bunlara çözüm olabilecek önerilerde bulunulmuştur.ihaleleri hukuki gerekçelere dayandırmadan iptal edememeleri sağlanarak bu konuyla ilgili uyuşmazlıklara çözüm yolu bulunmuş olacaktır. Pazarlık Usulü Konu ile ilgili uyuşmazlıkların giderilmesi için Kamu hale Kurumu tarafından denetlenen. haleye katılımlarda isteklilerden istenen "Ekonomik ve Mali Yeterlilik" ile " Mesleki ve Teknik Yeterlilik" ile ilgili belgelerin azaltılması. Eksik evrakların değerlendirilmesine yönelik olarak. Tekliflerin Hazırlanması ve Sunulması steklilerin teklif dosyalarını hazırlarken konuyla ilgili olan tutumlarını ciddileştirmeleri durumunda uyuşmazlıklar ortadan kalkacaktır. Ödenek ve Sözleşme Sözleşme türünün seçimi. ihale ilan kontrol mekanizması içerisinde ihale usul denetim mekanizmasına da yer verilmesi yeterli olacak ve yapı iş lerinin doğru olan ihale usulüyle yapılması sağlanacaktır.

(2007) 4734 Sayılı Kamu hale Kanunu ve 4735 Sayılı Kamu hale Sözleşmeleri Kanununun. (2005) 2886 ve 4734 Sayılı hale Kanunlarının ncelenmesi ve Yapım şlerinde 4734 Sayılı Kamu hale Kanunu’nun Uygulamasında Karşılaşılan Sorunlar çin Çözüm Önerileri. 108.gov. AB Uygulamaları Çerçevesinde Uygulamada Karşılaşılan Sorunlar Açısından ncelenmesi.org. (2006) 4734 Sayılı Kamu hale Kanunu’nun Uygulamasında Karşılaşılan Sorunlar çin Çözüm Önerileri. (2005) 4734 Sayılı K K ve 4735 Sayılı K SK Çerçevesinde. nşaat Mühendisleri Odası. Deneyim Yücel R. Erol K. Üçüncü Yapı şletmesi Kongresi. s.icisleri. Bildiriler Kitabı. Ankara.. Dördüncü nşaat Yönetimi Kongresi. Sözleşme Aşamasına Kadar Geçen Sürede Karşılaşılan Sorunlar. (2006) ş Deneyim Belgeleri Sorunlar http://www. Yüksek Lisans Tezi. nşaat Mühendisleri Odası. 160 . Karapınar O. (2006) Nasıl Bir ş http://www. Belirsizlikler ve Uygulama Farklılıklarının ncelenmesi. 453-464. Fen Bilimleri Enstitüsü. Budak O. Fen Bilimleri Enstitüsü. Osmangazi Üniversitesi. Fen Bilimleri Enstitüsü.intes.tr/06/dergi/?sayi=101&makale=174 ve Çözüm Önerileri. 101-107. Sertifikası. 13-26. stanbul. H. stanbul. stanbul Teknik Üniversitesi. Manisalı E.org. Gencer H.intes. (2003) Kamu hale Kanunu ve Uygulamadaki Sorunlar. (2003) Kamu hale Yasası ve Uygulamadaki Sorunlar. Küçük M. Kaynaklar Akçay C. Yüksek Lisans Tezi. s. Bildiriler Kitabı. zmir. Yapım şlerinde. Köksal E. nşaat Mühendisleri Odası stanbul Şubesi. (2003) Kamu hale Kanununun http://www. (2006) II. Elektronik ortamda ihalelerin yapılabileceği veya ihale süreçlerindeki işlemlerin elektronik ortam vasıtasıyla yapılabileceği uygulamalara geçiş süreci başlatılmalıdır.tr/_Icisleri/WPX/kik_sorunlari. stanbul Teknik Üniversitesi. stanbul. (2005) Kamu hale Kanununa Göre Yapılan Yapım şleri halelerindeki Uyuşmazlıklar ve Uyuşmazlık Kararları Üzerine Bir Araştırma. s. Kamu hale Kurumu. K K. Gencer.htm Getirdiği Sorunlar.dosya bedeli esas alınmak suretiyle ihale dosya son alım tarihi ile ihale tarihi arasına minimum 2 gün olması şartıyla bir süre konulmalıdır. stanbul. Eskişehir. Uluslararası Kamu Alımları Sempozyumu. Yüksek Lisans Tezi.tr/06/dergi/?sayi=98&makale=91 Ustaömer H. ğdeler S. Mali Hukuk. A. stanbul.

il özel idare binaları ile ilgili yasal mevzuat göz önüne alınarak söz konusu binalar için ihtiyaç programı belirlenmeye çalışılmıştır.edu. htiyaç programları. Etkin bir tasarımın yapılabilmesi için tasarım verilerinin belirlenmesi gerekir.edu. Fak. yapının. işleve bağlı gereksinimler araştırılır ve gereksinimlerin özelliklerine göre mekansal gereklilikler listeler halinde belirlenir. Yapı ile ilgili konsept oluşturulduktan sonra yapılması gereken önemli çalışmalardan birisi tasarım aşamasıdır. öte yandan binanın nicesel ve nitesel yönlerinden fiziksel özelliklerini anlatır ( Yeğin. yapım ve kullanım aşamasında ciddi boyutlarda parasal. Mim. Bunun sonucunda binanın yapım ve kullanım aşamasında birçok sorunla ve eksiklikle karşılaşıldığı bir gerçektir. Adana 03223386394 E-posta: gayalp@cu. Mimarlık Bölümü. 2000 ). Fak. bina içinde yer alan organizasyonları tanımlarken. bir yandan beklenen hizmetleri. Daha sonra belirlenen bir bölgede bulunan yedi adet il özel idare binaları incelenmiş. performans ve para kaybına neden olmaktadır. Adana 03223386394 E-posta: eerten@cu. Eksikliklerin telafisi için yapılan her çaba proje maliyetini arttırmakta.Ü. zaman. Sonuç olarak belirli bir ihtiyaç programına göre üretilmeyen yapılarda. Müh. Anahtar Sözcükler: htiyaç programı.tr Erkin Erten Ç. Ancak ülkemizde inşaat sektöründe birçok bina yapısı için ihtiyaç programı hazırlama aşamasına yeterli önem verilmediği bilinmektedir. tasarım.Ü.htiyaç Programı Hazırlama Sürecinin Proje Yönetimi Bağlamında rdelenmesine Yönelik Bir Uygulama: l Özel dare Binaları Gülden Gümüşburun Ayalp Ç. Bu aşamanın başlangıcında ihtiyaç programının hazırlanması gerekmektedir. bu binalardan hangilerinin belirli bir ihtiyaç programı dahilinde üretilmediği saptanmış ve fiziksel mekan eksiklikleri tespit edilmiştir. Giriş Proje hayat döngüsü süreci. htiyaç programları. işlevsel ve performans kayıpları olduğu belirlenmiştir. Mim.tr Öz Yapı üretim sürecinin ilk basamağı mimari tasarlama eylemidir. üretim ve kullanım aşamalarından oluşmaktadır. tanımlama. Mimarlık Bölümü. Bu çalışmada. konsept geliştirme. l özel idare binaları. 161 . fonksiyonları. Proje yönetimi. Tasarım verilerinin saptandığı ihtiyaç programları oluşturulurken. Müh. kullanıcının istek ve beklentilerine optimum düzeyde cevap verebilmesi için hazırlanmaktadır. htiyaçları tamamen karşılayabilecek mimari tasarıma ancak bu çalışmanın yapılması sonucunda başlanabilir.

Meclis Salonu ve Birimleri “ l genel meclisi il özel idaresi yönetiminin karar organıdır. Sonradan bu olumsuzlukları gidermek için yapıda çeşitli boyutlarda tadilat ve ilavelerin yapılması gündeme gelmektedir. “ l genel meclisinin toplantıları açıktır. Ancak ülkemizdeki yapı üretim sürecinde ihtiyaç programı hazırlama aşamasına gereken önemin verilmediği. her bir birim için 5302 sayılı yasaya göre ortaya çıkan fiziksel mekan gereksinimleri ve özellikleri belirlenmiştir. Yani meclis salonunun kullanıcıları. önce l Özel dare binaların için. Bununla birlikte genel meclis toplantılarından önce ve sonra kullanıcıların bir araya gelebileceği ve kulis yapabileceği fuaye alanlarına ihtiyaç duyulmaktadır. Bir yüksek lisans çalışması olarak gerçekleştirilen çalışmada. encümen üyelerinin gerektiğinde genel sekreterin katılımıyla gerçekleşmektedir. l Özel dare Binalarının htiyaç Programının Belirlenmesi l özel idare binalarındaki birimleri. toplantıya 162 . kullanılacak malzeme niteliğini belirlemekte ve dolayısıyla projenin yaşam döngüsü içerisindeki toplam maliyetini doğrudan etkilemektedir. Bu programlar hazırlanırken. fiziksel boyut ve konfor koşulları bakımından amaca uygun olmadığı bilinmektedir. Yeni düzenlemeye göre. Daha sonra çalışma kapsamındaki Adana ve çevresindeki illerde kullanılmakta olan 7 il özel idare binasında. yer alan mekanlar tespit edilmiş.” 5302 sayılı yasayla birlikte il özel idaresinin organları arasında. meclis başkanının. il genel meclisinin konumu değiş miş ve öncelikli duruma getirilmiştir. konfor koşularını. Ancak tasarım aşamasında düşünülmeyen ve sonradan telafi edilmeye çalışılan bu iyileştirme çabaları çoğunlukla amacına ulaşamamakta ve proje maliyetini büyük boyutta artırmaktadır. son yasal düzenlemedeki işleyiş ve görev tanımları dikkate alınarak bir ihtiyaç programı hazırlanmıştır. bunun sonucunda da. l genel meclisi toplantıları meclis üyelerinin. yapıdaki mekânların işlev ve fiziksel boyutlarını. görev ve iş leyişlerine göre gruplayarak. ilgili literatürün taraması. bina kullanıcılarıyla ilgili görüşmeler yapılmıştır. ağırlıklı olarak il özel idare binasının içinde bulunan iç kullanıcılar değildir. Son olarak da tarafımızdan oluşturulan programa göre incelenen örneklerdeki eksiklikler belirlenmeye çalış ılmıştır. üretilen yapılar iş lev. Meclis başkanının veya üyelerden herhangi birinin gerekçeli önerisi üzerine. kullanıcılarla kapsamlı görüşmelerin yapılması.” 3360 sayılı yasaya kıyasla yeni yasa döneminde il genel meclisinin etkinliğinin artması meclis salonunun kullanımının artmasını beraberinde getirmiştir. “5302 sayılı l Özel daresi Kanunu il genel meclisi toplantılarının sayılarını arttıracak bir düzenlemeye gitmiştir. Bunun için meclis salonunun ayrı bir girişinin olması gerekmektedir.htiyaç programları. il genel meclisi kendi belirdiği bir aylık tatil hariç her ayın ilk haftası toplanacaktır. maddesine göre. 5302 sayılı kanunun 12. konu ile ilgili uzmanlardan görüş alınması ve ilgili yasal mevzuatın göz önünde bulundurulması gerekmektedir.

163 . 5302 sayılı l Özel daresi Kanunu’nun 16. il genel meclisi. Bu açıdan meclis salonu ele alındığında. • Meclis üyeleri çalışma odası. Denetim Komisyonları yeni yasaya göre il özel idareleri içinde belirli bir dönemde görev yapan servislerdir. sahne arkası. belirlenmiştir. üyeleri arasında seçilecek kişilerden oluşan ihtisas komisyonları oluşturulabilmektedir” (Sobacı.katılanların salt çoğunluğuyla kapalı oturum yapılmasına karar verilebilir. Meclis başkanı odası ve sekretaryası. meclis başkanının toplantılara katılamadığ ı durumlarda meclise başkanlık eden meclis başkan vekili odası. maddesine göre. “5302 sayılı l Özel dareleri Kanunu’nun 17. • Denetim komisyonu odası.” Bu hükme göre. maddesine göre kurulan “Denetim Komisyonu” il özel idaresinin gelir ve giderlerini denetlemek üzere il genel meclisince oluşturulan ve il genel meclisinin etkinliğini arttıran diğer bir faktör olarak göze çarpmaktadır” (Coşkun ve Uzun. meclis salonunda halkın ve basının toplantıları izleyebileceği mekanlara gereksinim duyulmaktadır. Her yılın ocak ve şubat aylarında 60 gün süreyle görev yapan komisyonun toplanması gerekmektedir. • htisas komisyonu odaları. Bu veriler sonucunda. denetim komisyon üyelerinin evraklarını saklayabileceği dolapları bulunan. 2005). Bu amaçla meclis salonlarında izleyici balkonları veya meclis salonunun arka sıralarında. fonksiyon ve görev açısından TBMM’deki meclise ve meclis salonuna benzemektedir. bu evrakları inceleyebileceğ i masa düzeni bulunan denetim komisyonu odasına ihtiyaç duyulmaktadır. meclis üyelerinin oturma düzeninden farklı bir düzende izleyici bölümlerine ihtiyaç duyulmaktadır. sekretaryası. Meclis Çalışma Birimleri “Yeni yasayla gerçekleşen yeniliklerden birisi meclisin kendi içinden seçeceği ihtisas komisyonlarıdır. Meclis çalışma birimleri için gereksinim duyulan mekanlar. 5302 sayılı yasada yapılan tanımlamalara ve araştırma yapılan il özel idare binalarındaki kullanıcılarla yapılan görüşmelere göre ihtisas komisyonları meclis çalış ma birimleri içinde yer almaktadır. 2005). sahne. projeksiyon odası salon içinde olması gereken birimlerdir. 2005). • Meclis başkan vekilleri odası. çeviri odası. Mekan organizasyonu açısından yapılan gözlem ve görüşmeler doğrultusunda meclis salonun yakınlarında ihtisas komisyon odalarının olması olumlu olacaktır. bu komisyonlarda meclisteki üye sayısı oranında temsil edilecektir” (Coşkun ve Uzun. • Parti grup odaları olarak. “ htisas komisyonları 3 ile 5 kiş iden oluşacak ve her siyasi parti. • Meclis başkanı odası. l özel idare binalarındaki meclis salonu. parti grup odaları meclis çalışma birimleri mekanları arasındadır.

l encümeni yürütme organı olmanın dışında 2886 sayılı Devlet hale Yasasına göre. 2005). maddesinde. nüfus ölçütüne göre genel sekreter yardımcılığ ı kadrosu da oluşturabileceğini belirtip. “Genel Sekreter. 5302 sayılı kanunun 27. vali adına ve onun emirleri yönünde. maddesine göre. Her hafta en az bir kere yapılması gereken encümen toplantılarına katılan vali için toplantılardan önce ve sonra kullanabileceği vali makam odası il özel idare binasının programında düşünülebilir. 5302 sayılı l Özel daresi Kanunu. bunun üzerinde nüfusa sahip olan illerde ise en fazla dört kişinin genel sekreter yardımcılığına getirilebileceğini belirlemiştir. il özel idaresinin amaç ve politikalarına göre düzenler ve yürütür. WC-Duş gibi mekanların ayrılmış olduğu gözlenmektedir. 5302 sayılı yasanın yapmış olduğu bu tanımlamayla. 3 milyon nüfusa kadar olan illerde en fazla iki. il özel idare hizmetlerinin. Fakat “ Vali 3360 sayılı yasa döneminde il özel idaresinin başı ve yürütme organı. il özel idare binalarında encümen toplantı odasına ihtiyaç duyulmaktadır. l genel meclisinin kararları üzerinde geniş ve önemli vesayet yetkilerine sahipti. haftada en az bir kere toplanması belirtilmiştir.” Yasadaki bu görev tanımlaması ve kullanıcılarla yapılan görüşmeler doğrultusunda encümenin ihale iş lemlerini yapabileceği bir mekana ihtiyaç duyulmakta ve bu mekan ihale salonu olarak yapıya yansımaktadır.” “Valiye karşı sorumlu olan genel sekreter. valinin il genel meclisi başkanlığı görevine son verilmektedir” (Çiftepınar. Genel Sekreter Çalışma Birimleri 5302 sayılı kanunun 35. mevzuat hükümlerine. vali il özel idaresinin başı ve tüzel kişiliğinin temsilcisidir.Encümen Birimleri “3360 sayılı l Özel dare Kanunun getirdiği yapıda il daimi encümeni il genel meclisinin kendi içinden seçeceği beş kişiden oluşurken. 5302 sayılı yasadan önceki dönemde valilerin il özel idarelerinde denetim yetkileri ve görev alanları daha geniş olması nedeniyle il özel idare binalarında vali için ayrılmış makam odaları dışında çalışma ve dinlenme odası. halelere izleyici olarak halk da katılabilmektedir. maddesine göre. Sayısı iki katına çıkan encümen üyeleri için encümen üye odalarına ihtiyaç duyulmaktadır. Yeni yasayla valinin yeri son sıraya düşürülüp. “ l Özel daresinin gelir getirici menkul ve gayrimenkullerinin ihale iş lemlerini de yürütür. üye sayısı iki katına çıkan encümenin başkanı olma sıfatını korumaktadır” (Coşkun ve Uzun. 5302 sayılı kanundaki düzenlemeyle il encümenini seçilmiş ve atanmışların birlikte görev yaptığı bir yapıya dönüştürülmüştür. Valilik Çalışma Birimi 5302 sayılı yasanın 29. validen sonra idari işler için en yetkili bürokrat konumundadır” (Sobacı. aynı zamanda il genel meclisinin başkanı konumunda bulunmaktaydı. 2005). 2006). Ayrıca vali. özel kalem. 164 . sekreter. il encümeninin önceden belirlenmiş gün ve saatte. il genel meclisi ve il encümeni kararlarına.

5302 sayılı kanunda belirtilen dış denetim ise 2–3 yılda bir Sayıştay tarafından yapılacak denetimi ifade etmektedir. imar.” “Yine aynı maddede il genel meclisine ihtiyaca göre. “ l özel idaresinin örgütlenme yönünden hiyerarşik kademeleri. diğer illerde genel sekreterlik-müdürlük-servisler şeklindedir” (Coşkun ve Uzun). maddesinde “ l özel idarelerinde iç ve dış denetim yapılır. Denetçi Üye Odaları 5302 sayılı kanunun 38. 2005). 165 . sağlık.Servis Çalışma Birimleri 5302 sayılı l Özel daresi Kanunu’nun 35. • Müdürler için makam odası. • Genel sekreter makam odası. • WC-Duş olarak belirlenmiştir. il özel idare binalarındaki rezerv ofisler dış denetçiler tarafından kullanılabileceğ i saptanmıştır. maddesine göre.” (Coşkun ve Uzun. Yeni yasanın teşkilat yapısına getirmiş olduğu daire başkanlıkları ve/veya müdürlükler ve servisler için mekanlara ihtiyaç duyulmaktadır.” belirtilmiştir. • Servisler olarak belirlenmiştir. • Daire başkanları için makam odası ve sekretaryası. Denetim. şleyiş in bu yönde olması il özel idare binalarında dış denetçi için sürekli kullanımda olan mekana ihtiyaç duyulmamaktadır. • Özel çalışma ve dinlenme odası. Genel sekreter yardımcıları içinse. Bu mekanlar iç denetçi odası olarak programa yansıyabilir. iş ve işlemlerin hukuka uygunluk. mali işler. adı geçen birimlere ilave olarak yeni birimler oluşturma yetkisi tanınmıştır. • Makam odası ve sekretaryadır.Müdür. geçici süreyle il özel idare binalarında bulunmaktadır. genel sekreterlik. Daire Başkanı. Seçilen örneklerde yapılan gözlem ve görüşmeler sonucunda. il özel idare binalarında iç denetimi yapan memurlar için mekana ihtiyaç duyulduğu belirlenmiştir.5302 sayılı kanunda yapılan tanımlamalara ve seçilen örneklerde yapılan görüşme ve gözlemlere göre genel sekreter için gereksinim duyulan mekanlar. Dış denetimde görevlendirilen kişiler 2–3 yılda bir. “ l özel idaresi teşkilatı. mali ve performans denetimini kapsar. • Genel sekreter sekretarya ve bekleme alanları. Yukarda yapılan tanımlama ve görevlendirmeler kapsamında seçilen örneklerde gözlem ve görüşmeler yapılmıştır. Büyükşehir belediyelerinin bulunduğu illerde genel sekreterlik-daire başkanlığı-müdürlük-servisler. Bu mekanlar. Bunun sonucunda. tarım. insan kaynakları ve hukuk işleri birimlerinden oluşur.

Hatay. . Kahramanmaraş. Çalışma Alanındaki l Özel dare Binalarının Değerlendirilmesi Çalış ma alanı içinde olan Adana. Yeni yasayla birlikte bu birimde çalışacak olan kullanıcılar için mekanlara ihtiyaç duyulmaktadır. Gaziantep.Hukuk Müşavirliği Çalışma Birimi l özel idaresi içindeki hukuk işleri birimi. ncelenen örneklerden ikisi yapı bütünün tamamının özel idare olarak kullanıldığ ı binalardır ( Adana ve Mersin özel idare binaları ). Kahramanmaraş ve Osmaniye özel idare binaları ise belirli bir programa göre yapılmamıştır. Şanlıurfa. htiyaç programı belirlenip. • Hukuk müşavirliği hizmet birimleridir. Hatay ve Şanlıurfa l Özel darelerinin binaları belirli bir ihtiyaç programı dahilinde oluşturulmuş yapılardır. sadece il özel idare fonksiyonlarını karşılayacak şekilde yapılar olması olumlu bulunmuştur. Hatay. 2005 yılında değişen yasa ile il özel idarelerinin sorumluluklarıyla birlikte kadrolarının artmasıyla mekansal ihtiyaçlar da artmıştır. . Mekan organizasyonu yönünden yapılan değerlendirmede. htiyaç programına göre tasarlanmayan binalarda ise birçok eksiklik göze çarpmaktadır. Osmaniye ve Mersin özel idare binalarında gözlem ve kullanıcılarla görüşmeler yapılmıştır. . 166 .Diğer beş örnekte ise yapı bütünün sadece bir kısmı özel idare olarak kullanılmaktadır. Yapılan gözlem ve görüşmeler sonucunda bu mekanlar aşağıdaki gibi belirlenmiştir.Üç örnekte izleyici bölümü. Şanlıurfa binaları il özel idare olarak yapılmış olmasına rağmen. Adana. Bu katlarda özel teşebbüse ait işletmeler bulunmaktadır. Gaziantep. Gaziantep. Tamamı özel idare olarak kullanılmayan ve belirli bir ihtiyaç programına göre tasarlanmayan binalarda yeni mekanlara ihtiyaç duyulmuş. il özel idaresinin hukuki işlerine bakmakla görevleri belirtilmiştir. bazı katları il özel idaresine gelir getirmesi amacıyla kiraya verilmiştir. Bu tadilatlar hem hizmet aksamalarına neden olmakta hem de proje maliyetini arttırmaktadır. bu ihtiyacın giderilmesi için tadilatlar yapılmış ve bazı tadilatlar halen devam etmektedir. incelenen örneklerin birimleri tek tek ele alınıp saptamalar yapılmıştır. ncelenen örneklerin meclis salonları ele alındığında.Beş örnekte salon içinde uygun donatı mevcuttur. Belirli bir ihtiyaç programına göre tasarlanan ve yapı bütünün tamamını özel idare olarak kullanan Adana ve Mersin özel idare binalarında meclis salonuyla ilgili tüm mekan gereksinimleri ve donatılar mevcuttur. • Kadroda belirtilen kişi sayısına göre avukat odaları. tasarlanan yapılar ile aksi durumda olan yapıların eksiklikleri şu şekilde belirlenmiştir. ki örnekte meclis salonu için ana girişten ayrı giriş.7 örneğin dördünde fuaye alanı. Araştırmalardan elde edilen bulgular değerlendirilmiştir. . Kahramanmaraş ve Osmaniye özel idare binaları ise yapılmış olan bir iş merkezinin belirli katlarında hizmet vermektedir. Mersin. kamu yapısı olan il özel idare binalarının kendi amacına uygun. Seçilen örneklerde yapılan gözlem ve görüşmeler sonucunda.

. meclis başkanı odası ve parti grup odaları. 167 . incelenen tüm örneklerde bulunmaktadır. Bu nedenle bu mekanlar incelenen örneklerin tamamında mevcuttur. Encümen birimleri ele alındığında. Ancak müdürlerin bir kısmının kendine ait odalarının olmadığı tespit edilmiştir. . bazı memurlar mekan yetersizliğ i nedeniyle personeliyle aynı odayı kullanmaktadır. bu durumdan rahatsızlık duymakta ve performanslarını olumsuz yönde etkilediğini belirtmektedir. Ancak ihtisas komisyonu. .Gaziantep ve Şanlıurfa özel idare binalarında.Altı örnekte encümen hizmet birimi. Personeliyle ya da başka bir müdürle aynı odayı kullanan müdürler. ncelenen örneklerin birinde ihtisas komisyon odası.Bir örnekte de encümen ihale salonu mevcuttur. incelenen örneklerin tamamında encümen toplantı salonun ve birçoğunda da encümen hizmet birimimin mevcut olduğu görülmektedir.Beş örnekte denetim komisyon odası. il özel idare binalarında var olan mekanlardır.Meclis çalışma birimleriyle ilgili değerlendirmede. Daire başkanı. . . Daha önceki yasa döneminde de meclis başkanı odası ve parti grup odaları. Ancak encümen ihale salonunun ve encümen üye odalarının eksikliği kullanıcılar tarafından vurgulanmıştır.Osmaniye özel idare binasında ise yine mekan yetersizliğinden dolayı iki müdür aynı odayı kullanmaktadır. 5302 sayılı yasadan önceki dönemde il özel idareleri içinde yer alan bu birimlerde eksiklik görülmemektedir. denetim komisyonu yeni yasa döneminde il özel idarelerine katılan birimler olduğu için birçok örnekte eksikliği saptanmıştır. ncelenen üç örnekte encümen üye odası. Mekan organizasyonu kapsamında ele alınan konulardan birisi de mekan kullanımıdır. ki örnekte meclis başkan vekili odası bulunmaktadır. müdür gibi yönetici sıfatı taşıyan elemanların kendilerine ait odaların olması gerekmektedir. ncelenen il özel idare binalarında daire başkanlarının kendilerine ait odalarının olduğu belirlenmiştir.

ncelenen Örneklerdeki Mevcut Mekanların Kontrol Listesiyle Belirlenmesi NCELENEN ÖRNEKLER Ana girişten ayrı meclis girişi Meclis Salonu Fuaye zleyici Bölümü Meclis Başkanı Odası Meclis Başkan Vekili Odası htisas Komisyon Toplantı Odası Denetim Komisyonu Toplantı Odası ADANA GAZANTEP HATAY ŞANLIURFA K.Tablo 1.MARAŞ OSMANYE MERSN MEKANLAR Meclis Üye Çalışma Odaları Parti Grup Odaları Encümen Üye Odaları Encümen Hizmet Birimi Encümen Toplantı Salonu Encümen hale Salonu Vali Makam Odası Genel Sekreter Makam Odası Genel Sekreter Çalışma ve Dinlenme Odası Sekretarya ç Denetçi Odası Dış Denetçi Odası Hukuk Müşavirliği Hizmet Birimi Avukat Odası 168 .

tüm gereklilikleri karşılayacak bir ihtiyaç programına göre üretildiği için yapı kullanım sürecinde hiçbir tadilata veya eklemeye ihtiyaç duyulmamıştır. konunun birinci derecede muhatapları olan mimarlar ile kamu kurumlarında ihale iş lerini yürütenlerin 169 . Örneğin. 1992 ). teknik şartname. htiyaç programları hazırlanırken göz önüne alınması gereken diğer bir boyut ise. meclis salonuna fuaye yapılması mümkün olmamaktadır. kullanıcı gereksinimleri doğrultusunda tasarlanabilmesi için. eksikliği gibi ihtiyaçlara cevap verememe sorunlarıyla karşılaşılmaktadır. diğer bir ifade ile detaylı bir ihtiyaç programı esas alınarak projelendirilerek ihale edilmesi gerekmektedir. bu durumun ciddi boyutlarda parasal harcamalara ve önemli düzeyde hizmet aksamalarına neden olduğu yönünde bulgulara ulaşılmıştır. 2006). Yapılan tadilatlara rağmen halen ihtiyaçlar optimum düzeyde karşılanamamaktadır. proje ve mahal listesi ile ayrıntılı bir şekilde tanımlanarak. hiçbir eksiklik bulunmamaktadır. Bunun sonucunda mekan yetersizliği. Gerekli önlemlerin alınmamış olduğu durumlarda. düzeltme ve sonuçta yıkımlara dahi neden olabilmektedir. Bu binalarda ortaya çıkan eksikliklerin bir kısmı. Dolayısıyla ihtiyaç programı hazırlama aşamasına gerekli önemin verilerek projenin bu çerçevede geliştirilmesi için.. yapıların özellikleri sabit kalırken. Bu aşamanın ilk basamağında olan bina ihtiyaç programlarının gerekli ayrıntıda hazırlanmasının diğer aşamaları da önemli ölçüde etkileyeceği düşünülmektedir. Çalış ma kapsamındaki Adana l Özel dare binası 2005 yılında yasa değişmeden önce yapılmış olmasına rağmen. ihtiyaç programlarının hazırlanması gerekir. Bu süreç hemen hemen tüm yapım projelerinde ortak olan bazı temel özelliklere sahiptir ve fikrin ortaya konulmasından tamamlanmasına kadar bir dizi aşamayı kapsar (Çubukçu. bazı il özel idare binalarının ihtiyaç programına göre üretilmediği ve bunun sonucunda söz konusu binalarda çok sayıda tadilat yapıldığı. kamu inşaatlarının öncelikle anahtar teslimim götürü bedel usulüyle ihale edilmesi öngörülmektedir. yapılarda onarım. Bu çalış ma kapsamında yapılan araştırmalar sonucunda. bu değişimler için gerekli tasarım önlemleri alınmalıdır.Sonuçlar Ve Öneriler Yapı projeleri. htiyaç programları hazırlanırken. Tasarım aşamasında düşünülmesi gereken kriterler göz önüne alınmadığından eksikliklerin büyük bir kısmı tadilat yapılmasına dahi müsaade etmemektedir. kullanıcı gereksinimlerinin yapının ömrü boyunca değiştiğidir ( Niskala vd. iş merkezi olarak tasarlanmış bir yapının belirli katlarında hizmet vermektedir. htiyaç programı olmadan üretilen Kahramanmaraş ve Osmaniye il özel idare binaları. Mekanların. Mersin l Özel dare binasında. meclis salonuna ayrı bir giriş yapılması. yeni yasanın tanımlamalarına göre hazırlanan ihtiyaç programı dahilinde üretildiği için. Gereklilikler saptanmadan tasarımına ve yapımına başlanan yapıların süreç içinde birçok sorunla karşılaşacağı şüphesizdir. kullanım sürecinde tadilatlar yapılarak telafi edilmeye çalış ılmıştır. yapı ürününü elde etmek için bir üretim sürecine sahiptirler. Aksi halde inşaat sürecinde iş miktar ve çeşitlerindeki artışlar proje yönetimini güçleştirmekte. Diğer taraftan 2003 yılında yürürlüğe giren mevcut Kamu hale Yasasında. işin tamamlanmadan yeniden ihalesi gündeme gelebilmekte ve taraflar arasında anlaşmazlıklar çıkabilmektedir. Bu ihale yönteminde işin sözleşme.

Yeğin. s:123-145. S. Nobel Yayın ve Dağıtım. M. Çiftepınar R. Gazi Üniversitesi. Holland. Kaynaklar Bayram. Erkin Erten ve Prof. Doç. ÇYYD. Bu çalış maya verdikleri destekten dolayı. Dr. Ankara. T. Mustafa Yeğin’e teşekkürlerimi sunarım. (2006) Yeni l Özel daresi Yasasına Eleştirel Bir Bakış.kurum içi veya meslek odalarınca düzenlenen kurslarla bilinçlendirilmelerinin bu konudaki aksaklıkların azaltılmasına önemli katkılar sağlayacağı umulmaktadır. Pahlika. Uzun. Çubukçu. Resmi Gazete. (1992) Comparison Between User Requirements And Building Properties For Renovation. M. 5302 Sayılı l Özel daresi Kanunu. Doktora Tezi. (2005) Yeniden Yapılanma Sürecinde l Özel darelerinin Dünü. (2006) Kamuda Yapı Üretimine Yönelik Bir Risk Yönetim Modeli Yüksek Lisans Tezi. Hüseyin Özgür ve Muhammed Kösecik (Ed). s:161. M. C. Innovations In Management Maintenance. CIB W 70 Symposium: 2-2. Y. Moderisation Of Buildings. Sobacı Z. Tuppurainen. Ankara. s: 39. Emin Öcal’a ve Yrd. Dr. Cilt:14. Niskala. Yerel Yönetimler Üzerine Güncel Yazılar I: Reform. Sayı:4. K. 170 . E. Teşekkür. (2000) Yerel Yönetim Binalarının Tasarım Verileri. sayın hocam Prof.. Yıldız Teknik Üniversitesi. Rotterdam. Sayı:2.. stanbul. Bugünü ve Geleceği Üzerine Bir Değerlendirme. (2005) Sayı: 25745. Dr. (2005) l Özel darelerinde Yeniden Yapılanma.Yasama Dergisi.

değerli hocalarımızı bu alanda çalışma yapacak olan kuşaklara aktarmak amacıyla yapılmıştır. özelliği nedeniyle.yuksel@ege.Yapı şletmesine Emeği Geçenler Özge Akboğa EÜ nşaat Mühendisliği Bölümü 232-388 60 26 E-posta: ozgeakboga@hotmail. ya da bu konulardan çekinmelerine neden olmaktadır. Yapı şletmesi Anabilim Dalı.edu. Bu yönüyle yapı işletmesi özel olarak incelenmelidir. Ali Fuat BERKMAN. mühendislik hizmetleri. nşaat Mühendisliği’nin uygulamaya dönük yüzüdür.tr Gülben Çalış Öz Çalış ma inşaat mühendisliğinde uygulamaya yönelik konulardan olan yapı iş letmesi anabilim dalının kurulmasında emeği geçen. inşaat mühendisliği ise. yapılan hukuki düzenlemelerde. elde edilebilen yayınları ve yönettikleri tezler görev yaptıkları üniversitelerden temin edilerek biyografi biçiminde sunulmaya çalışılmıştır. Şantiyedeki mühendislik. Adı geçen hocalarımızın kısa özgeçmişleri. inşaat mühendisliğinin yedi anabilim dalından ayrı yapıda bir anabilim dalıdır.edu. mühendislik bilgisinin yanı sıra özel hukuk ve mikro ekonomi bilgilerini de gerektirmekte. Bu amaçla stanbul Teknik Üniversitesi’nde görev yapmış Ord. Yapı şletmesi de benzer biçimde. onlara hem inşaat mühendisliğini sevdiren ve hem de ilerde pek çok sorunun çözümünde yardımcı olacak küçük bilgilerin verildiği “Yapı Elemanları” anabilim dalının 171 .tr EÜ nşaat Mühendisliği Bölümü 232-388 60 26 E-posta: gulben. “eser sözleşmesi” adı altında özel bir alanın kapsamında yer almış olup. Dr. diğer mühendislik hizmetlerinden ayrılmaktadır. aramızdan ayrılmış.com Orhan Yüksel EÜ nşaat Mühendisliği Bölümü 232-388 60 26 E-Posta: orhan. yayınladıkları kitaplar. bu komşu alanlarda çalışanların anabilim dalı konularına girmelerini de engellemekte. Diğer anabilim dalları fiziğin temel kuralları üzerine inşa edilmiş olmasına karşın. Yapı şletmesi Anabilim Dalı. diğer anabilim dallarında incelenmeyen ancak. Besim Yüksel ve Orta Doğu Teknik Üniversitesi’nde görev yapmış olan nşaat Yüksek Mühendisi Ekrem YEŞ LADA çalış ma kapsamına alınmıştır. Bu özelliği. Prof. Anahtar sözcükler: Yapı işletmesi. Prof. yapı işletmesi. eserin kabulünde gözle görülemeyen işler kapsamında olduğundan “gizli ayıp” adı altında. Prof. Sedat Ersoy.calis@ege. Giriş Hukukta. ekonomi ve hukuksal sorunlar dış ında. mühendis adaylarına temel tanımların verildiği. mikro ekonomik incelemelerde onun ayrı bir yerde olmasına neden olmaktadır.

1947 yılında TÜ nşaat Fakültesi nşaat Mühendisliği Bölümü bünyesinde Yapı Elemanları-Makineleri ve şletmesi Kürsüsü kurulmuştur. burada. mimarlık bilgisi ve yapı makineleri. Makine ve Elektrik fakültelerinden. 1957 yılı başında “Orta Doğu Teknik Üniversitesi” adı ile yoluna devam eder (Erdoğan. Fuat Zadil’in anlattığı “Construction Planning and Cost ll” adlı dersler olduğu görülür. güvenilirlik. yapı elemanları. kagir yapı. 1773 yılında Mühendishane-i Berri-i Hümayun adı altında kurulan stanbul Teknik Üniversitesi’nde. yapı işletmesi idaresi. Bu çalış ma. Yapı Makineleri. mimarlık bilgisi dersleri ise kürsü elemanı olan bir mimar öğretim üyesi tarafından verilir. Dr. ş emniyeti.Y. Aynı yıl göreve Prof.Dr. Bölüm Başkanlığı’nın bulunduğu binalardaki ofislere yerleşmişti”. bugün olduğu gibi. Yapı şletmesi Anabilim Dalı ile ilgili bilgiler bölüm öğretim üyesi Sayın Yrd. Yapı şletmesi. şte bugüne kadar üniversitelerde anlatıla gelen derslerden bazıları. Şantiye Tekniği. 1956 yılında “Orta Doğu leri Teknoloji Enstitüsü” adıyla öğretim hayatına başlayan bir diğer önemli kuruluşumuz. 1970’lerde ‘Yapım Teknolojisi ve Stratejisi’ olarak anılmakta olan fakat bugün ‘Yapım Yönetimi’ denilen Bilim Dalıydı. … yeni başlıklar altında uygulamaya yönelik bu anabilim dalının kapsamında yerlerini alacaktır kuşkusuz. 1944 yılında nşaat Fakültesi kurulur. skele Kalıp. Kürsüde verilen bazı derslerin alt yapısı gibi düşünülebilecek makine bilgisi ve elektrik bilgisi dersleri. O dalın hocaları ve asistanları. Sedat Ersoy atanmıştır. “ nşaat Mühendisliği Bölümü’nde laboratuarı olmayan bir başka bilim dalı daha vardı: Bu Bilim Dalı. Doç. yapay sinir ağları. Uğur Müngen’in desteği ile TÜ Rektörlük Arşivi’nden sağlanmıştır. genetik algoritma. Zadil beyin dersinde yapı makineleri ve maliyet konularını anlattığı anlaşılmaktadır. Yukarıda sözü geçen anılarda.kapsamında olagelmiştir. TÜ nşaat Fakültesi’nin tarihçesinde. anabilim dalının ilk derslerin. bilgi yönetimi.Müh. Anıları şeklinde düzenlenen ve bir ölçüde ODTÜ nşaat mühendisliği Bölümü’nün tarihçesi olan bu çalışmada Sayın Erdoğan. Anabilim Dalı’nın kurulmasının kısa bir tarihçesidir bir anlamda.Prof. Yapı şletmesi. Yapı şletmesi Anabilim Dalı’nın geliş mesinden şu cümlelerle söz eder. nşaat Mühendisliği’nin şantiye ortamında uygulamaya yönelik en önemli konularından olan yapı makineleri ile ilgili dersler Zemin Mekaniği Kürsüsü elemanları tarafından. Hüsamettin Güz tarafından verilen “Engineering Laws and Contracts” ve nş. iskele-kalıp. 2006). Ali Fuat Berkman tarafından yürütülmüştür.Y.Müh. Yapı şletmesi Anabilim Dalı için şu notlar görülür1. şantiye tekniği. 172 .” Kürsüde verilen dersler kürsünün kuruluş amacını belirler niteliktedir. Yapı Elemanları. şçi Sağlığı ve ş Güvenliği. Sonraki çalışmalarda daha fazla bilgi toplanabileceği umuduyla. yapı elemanları ile ilgili dersler ise Mimarlık Fakültesi öğretim elemanları tarafından verilmiştir. “1944 yılında TÜ nşaat Fakültesi’nin kurulmasından 1947 yılına kadar geçen süre zarfında. Türkiye’de. 1 TÜ nşaat Fakültesi.… Gelecekte yöneylem araştırması. 1960-61 ders yılında son sınıf öğrencilerine nş. anabilim dalının kuruluşundan bu yana emeği geçen ve halen hayatta olmayanların tanıtılması amaçlanmaktadır. Kürsü Başkanlığı görevi 1973 yılına kadar Ord.

Berkman’ın ahşap. Daire Başkanı ve Teknik Müşavir olarak görev yapar.1956 tarihinde Ordinaryüs Profesör unvanını alır. çevirileri halen TÜ Merkez Kütüphanesi raflarında bulunmaktadır. EKREM YEŞ LADA 14. 27. işletmeci olarak da kombina müdürlüğü görevinde bulunur.03. yol yapım teknolojisi ve makineleri üzerine kurs görerek sertifika alır. O zamanki Yüksek Mühendis Mektebi‘nin giriş sınavını kazanır ve altı yıl olan bu öğrenimini 1942 Haziran döneminde tamamlayarak Yüksek Mühendis diplomasını alır. 313 sayfa).06. ş Emniyeti (1961-1972 baskı. 29. 74 sayfa).1922 tarihinde Ankara-Sivas Demiryolu Mühendisliği’ne atanır. 1960–1980 arasında.1929 tarihinde Demiryolları nşaat Reisliği’ne atanan Sayın BERKMAN.12. 09. masif ve çelik demiryol köprüleri. Yapı şletmesi Anabilim Dalı’ndaki eserleri anabilim dalının bugünkü durumuna biçim veren ve bir kısmı da başvuru eseri niteliğini koruyan türdedir. yeni metotlar ve Alman Betonarme Şartnamesi konularında. 173 . Kagir Yapı (1963 baskı).1923 tarihinde Ankara-Sivas Demiryolu Kısım Mühendisliği’ne getirilir.1917 tarihinde Kıbrıs Lefkoşa’da doğan Ekrem YEŞ LADA ilk. orta ve lise tahsilini tamamlayarak 1936 yılında stanbul’a gelir. 352 sayfa).03. Milli Savunma Bakanlığı nşaat Dairesi’nde. 07. 1967 yılında Bakanlıkça geçici görev olarak KTÜ’de bir süre çalış ır ve görevine döndüğü yıl olan 1967’de ODTÜ’de yarı zamanlı öğretim üyesi olarak ders vermeye başlar.Yapı şletmesine Emeği Geçen Hocalarımız Ord. AL FUAT BERKMAN 1900 yılında stanbul’da doğan Ali Fuat BERKMAN 01. 1947 yılında TÜ nşaat Fakültesi’nde kurulan Yapı Elemanları Makineleri ve şletmesi Kürsüsü’nde Kürsü Başkanı olur. çelik inşaat hesap esasları. Ankara Nafia Müdürlüğü’nde. 1952–1960 arasında. 06. uygulamadan ve Alman ekolünden gelen bir mühendis olarak Yapı şletmesi Anabilim Dalı’na Türkiye’de biçimini verir. Et Balık Kurumu Erzurum ve Ankara kombinalarında nşaat ve Montaj Kontrol Amirliği.1973 tarihinde yaş haddinden emekli oluncaya kadar Kürsü Başkanlığı görevini sürdürür. Yapı şletmesi daresi (1950-1963 baskı.03.1922 tarihinde Yüksek Mühendis Mektebi’nden mezun olur. Bayındırlık Bakanlığı’nda Reis Muavini. Berkman. 1980 yılında kendi isteğiyle Araştırma ve Eğitim Dairesi Başkanlığı’ndan emekli olur.1945 tarihinde TÜ nşaat Fakültesi Yapı şletmesi ve Maliyet Hesapları Profesörü görevine atanır. 463 sayfa).1927 tarihinde Ankara Demiryolu Fen şleri Mühendisi olarak görev yapmaya başlar. 1950 yılında baskısı bulunan.02. 1952 yılında Hollanda Delf Üniversitesi’nde fotogrametri kursu görür.03. Bayındırlık Bakanlığı Demiryolları Fen Heyeti Müdürü ve Yüksek Mühendisi görevinden 25.04. Prof. Şantiye Tekniğ i (1957-1962-1970-1973 baskı.07. Yapı Elemanları (1966-1970-73 baskı. 1942–1952 arasında. Bayındırlık Bakanlığı Milli Şoseler Fen Heyeti’nde çalışır ve Karayolları’nın kuruluş dönemi olan 1949–1950 yılları arasında Amerika’ya gönderilir. Eski baskıları kütüphane raflarında bulunan bu kitapların baskı tarihleri ve sayfa sayıları şöyledir. BERKMAN 01.

“Yapı Makineleri Cilt II Zemin Kazma ve Sıkıştırma Makineleri (232 sayfa)” ve “Yapı Makineleri Cilt III Beton ve Bitümlü Karışım Tesisleri (149 sayfa)” adlı kitapları ve kendisinin “albüm” diye adlandırdığı “Makine Bilgisi ve Yapı Makineleri (211 sayfa)” kitapları çalışmalarından bir kısmını oluşturur. 31.1945 tarihinde nşaat Fakültesi Zemin Mekaniği ve Temel nşaatı Kürsüsü asistanlığına atanır. 1947 yılında nşaat Fakültesi Yapı Elemanları. 31. Yapı Makineleri üzerine yazdığı üç ciltlik kitap serisi. 2007 yılında aramızdan ayrılan Ersoy’un “ nşaat Mühendisleri için Makine Bilgisi (H. adlı çevirileri ve “Yapı Makineleri Cilt I Taş Kırma. 174 . 1968.1920 tarihinde Akşehir’de doğan Ersoy. SEDAT ERSOY 14.2005 tarihinde aramızdan ayrılır.1980–1984 arasında. 1935 yılında Akşehir Ortaokulu’nu ve 1938 yılında Konya Lisesi’ni bitirir. 1984–1987 arasında Doğu Akdeniz Üniversitesi’nde öğretim görevlisi ve nşaat Mühendisliği Bölüm Başkanı ve daha sonra da ODTÜ’de yarı zamanlı öğretim görevlisi olarak akademik çalışmalarını sürdürür. 07. 1962 yılında Profesör olur. Makineleri ve şletmesi Kürsüsü asistanlığına başlar.1944 tarihinde TÜ Makine Fakültesi Teknoloji Kürsüsü asistanlığına ve 31.1946 tarihleri arasında askerlik görevini yapar. Ayrıca ODTÜ’deki görevi süresince 8 adet lisansüstü tezde yöneticilik yapar (Haber Bülteni. Anabilim dalına aynı zamanda akademisyen olarak emeği geçen Yeşilada. Teknik kongrelerde sunulmuş 16 bildirisi.01. ODTÜ’de tam zamanlı öğretim görevlisi.07.03. 1938 yılında olgunluk sınavını da pekiyi derece ile başarır ve aynı yıl stanbul Yüksek Mühendis Mektebi’nin giriş sınavlarını kazanır. 1998). ODTÜ. Hanner. 1939 da Dresden Technische Hochschule’sine girer 1944 yılında Makine Yüksek Mühendisliğ i öğrenimini pekiyi derece ile tamamlar. çeşitli dergilerde yayımlanmış 33 makalesi. Bayındırlık Bakanlığı.1987 tarihine kadar bu görevi sürdürür.1945 ile 02. Bu çalışmaların tamamı Yapı şletmesi Anabilim Dalı kapsamında olup bir kısmı da ilginç literatür taramaları biçimindedir. Eskişehir DMMA ve Kara Kuvvetleri’nce bastırılmış 5 adet kitabı mevcuttur.12. 1932 yılında Akşehir Gazi lkokulu’nu.07. 3 ay kadar derslere devam ettikten sonra Avrupa müsabaka sınavını kazanarak Milli Eğitim Bakanlığı adına 1938 de Almanya’ya gönderilir. 1950 yılında da (Şantiyelerde rasyonalizasyon) çalışması ile Doçent olur ve 30.12.12. 1947 yılında (Bandlı leticiler) isimli yeterlik çalışmasını yapar. Uygulamadan gelen.1950 tarihinde çalıştığı kürsüye Eylemli Doçent olarak atanır. Prof. Dr. Ali Fuat Berkman’ın 1973 yılında emekliye ayrılması üzerine Kürsü Başkanlığı’na atanır ve yaş haddinden emekli olduğu 01. Eleme ve Yıkama Makineleri (164 sayfa)”. Mezuniyet dereceleri hep pekiyi olur. Kara Harp Okulu ve diğer özel mühendislik okullarında öğretim görevleri yapar. Ersoy. parasız yatılı olarak kaydolur. Weihe ve J.07. inşaat mühendisliği için halen kaynak niteliğinde önemli çalışmalardır. 490 sayfa)”. 1959 – 1961 tarihleri arasında dahili vibratörler üzerinde yapmış olduğu çalışma Aachen Technische Hochschule’si tarafından doktora travayı olarak kabul edilir ve kendisine 1962 tarihinde Doktor Mühendis unvanı verilir.

1952 tarihinde yeterlik sınavını başarır. mühendislik. Yapı Elemanları Makineleri ve şletmesi Kürsüsü’ne dönerek asistanlığa yeniden atanır. 31.05. Dünya’da da 1950’lerden sonra tanımlanmaya başlayan. ODTÜ’nün Yarım Asırlık Tarihinde nşaat Mühendisliği Bölümünün Kırkdokuz Yılı (1957-2006).12.Prof. BES M YÜKSEL 1921 yılında Silifke’de doğan Besim Yüksel. arkadan gelen yapı işletmecilerinin görevi olacaktır.1948 tarihinde asistan adayı ve 31. Son Söz nşaat mühendisliğinin uygulamadaki yüzünü oluşturan.05. T. Yapı şletmesi Anabilim Dalı’nın Türkiye’de kuruluşuna öncülük etmiş ve bu nedenle ayrıcalığı olan kişilerdir yukarıda söz edilen bilim insanları.03. 31.05. (2006). Erzincan’da ortaokulu ve 1941 de Sivas Erkek Lisesi’ni bitirir.02.10. Anabilim Dalı’nın kuruluşunda bu farklı alanları.1956 tarihinde aynı Kürsüde Eylemli Doçentliğe atanır.1976 tarihinde vefat eder.Y. hukuk ve işletme mesleklerinin arakesitinde yer alan. 1998. Gülnar’da ilkokulu.1954 tarihleri arasında yapar.1953–30.1956 tarihinde Üniversite Doçenti unvanını alır ve 31. Kaynaklar Erdoğan.. Ankara. yurtdışı uygulamalarına göre. Teknik Yayınevi. sayı 88.12. nşaat Mühendisliği Bölümü Haber Bülteni. 1941’de TÜ’ye parasız yatılı olarak girer ve 1947 yılında Betonarme opsiyonundan Yüksek Mühendis olarak mezun olur. ODTÜ. Disiplinlerarası gelişmeleri birlikte izleyerek ötelere götürmek. Ankara. 175 . Askerlik görevini 05. daha doğru biçimde birleştirmeyi başarmış lardır bu öncüler.02.1968 tarihinde Üniversite Profesörlüğüne yükseltilen Besim Yüksel 25.1949 da asli asistanlığa atanır ve 20.07. Yayınlanmış “ nşaat skele ve Kalıpları (351 sayfa)” bir kitabı kütüphanede yer almaktadır.1948 tarihinde Yapı Elemanları Makineleri ve şletmesi Kürsüsü’ne stajyer asistan. 12. Şubat. 28.

.

yuksel@ege.tr Öz Türkiye’de yapı işletmesi alanında eğitim veren sınırlı sayıdaki inşaat mühendisliğ i bölümlerinin eğitim stratejileri ve ders programlarının günümüzün ihtiyaçlarını karşılayacak şekilde düzenli olarak güncellemeleri gerekir. Asya ve Avustralya’da üst sıralarda yer alan mühendislik eğitim programları seçilmiştir. Bu bildiride. muhasebe ve finans gibi temel işletme derslerini de almalıdır. yüksek lisans ve doktora yapabilme olanakları. yelpazesi en geniş dallardan biridir.tr Orhan Yüksel Ege Üniversitesi.Yapı şletmesi Eğitiminde Yurtdışı Eğitim Programlarının ncelenmesi Selim Baradan Ege Üniversitesi.edu. yönetmelikleri bilmesi ve hukuk sisteminin işleyiş i konusunda da gerekli bilgiye sahip olması gerekmektedir. yapı işletmesi. Giriş Son yıllarda inşaat mühendisliği eğitiminin vazgeçilmez anabilim dallarından biri haline gelen “Yapı şletmesi”. Bornova / zmir Tel: (232) 3886026 E-posta: ozgeakboga. Yapı işletmesi anabilim dalının kapsam olarak inşaat mühendisliğinin diğer anabilim dallarına göre hayli geniş olduğu görülmektedir. metraj ve iş güvenliği gibi pratiğe yönelik konular bu anabilim dalının altında toplanmaktadır. Bornova / zmir Tel: (232) 3886026 E-posta: orhan. Avrupa. Bu özelliklere sahip bir kiş inin ilgili kanunları. yapım yönetimi. Bornova / zmir Tel: (232) 3886026 E-posta: selim. proje planlama. Seçilen eğitim programlarının web sayfaları araştırılıp eğitim programlarının sonunda verilen dereceler.baradan@ege. sıralama sistemleri. Şantiye tekniği. Yapılacak güncellemelerin dünyada aynı dalda eğitim veren ve üst sıralarda yer alan eğitim programlarının örnek alınarak yapılmasında fayda vardır. Bir inşaat mühendisi ayrıca yönetici olma yolunda kendini geliştirmek istiyorsa iş letme yönetimi. dünyadaki üniversiteleri çeşitli kriterlere göre sıralayan QS ve ARWU sistemleri incelenip Kuzey Amerika.ege@gmail. Bornova / zmir Tel: (232) 3886026 E-posta: gulben. yurtdış ı üniversiteler. Konuların çeşitliliği. öğretim kadrosunun yapısı ve açılan dersler incelenir.tr Özge Akboğa Ege Üniversitesi. Sonuçlar tablolar halinde sunulmaktadır.edu. üniversiteler arası farklı uygulamalara neden olmakta ve öğrenciler yukarıda sayılan konuların bir kısmını 177 .calis@ege.com Gülben Çalış Ege Üniversitesi. gerekli kredi sayısı. Anahtar sözcükler: Mühendislik eğitimi.edu. Bu çalış manın Yapı şletmesi eğitim programı kurmak isteyen veya var olan eğitim programını geliştirmeyi ve güncellemeyi düşünen inşaat mühendisliğ i bölümlerine faydalı olacağı ve örnek olabileceği düşünülmektedir.

Bunun yanında. 2005).org/) ve “QS (Quacquarelli Symonds) World University Rankings” (http://www. konuya bilimsel olarak yaklaşmakta ve sıralama için çeşitli kriterler kullanmaktadır. “mühendislik ve teknoloji” kategorisine göre yapılan sıralamada üst basamaklarda yer alan üniversiteler ve bu üniversiteler içinde yapı işletmesi eğitimi veren kurumlar belirlenir. tablolar halinde sunulmakta ve böylece eğitim programlarındaki uygulamalar ve dersleri bir arada görme ve karşılaştırma fırsatı sağlanmaktadır. dünyada aynı dalda eğitim veren ve üst sıralarda yer alan eğitim programlarının örnek alınarak yapılmasında fayda vardır. Bu yüzden. ncelenen Eğitim Programlarının Ana Hatları ncelenen onsekiz üniversitenin eğitim programlarının ana hatları ve açılan derslerin dağılımı Tablo 1’de özetlenmektedir.arwu. inşaat yönetimi gibi terimler sıkça kullanılmaktadır. aynı zamanda incelenen eğitim programında yapı iş letmesi anabilim dalının nasıl adlandırıldığına da yer verilmektedir. yüksek lisans eğitimi için gerekli kredi sayısı ile 178 .com/worlduniversityrankings/) adlı sıralama sistemlerinden faydalanılarak karar verilir. ARWU. sektördeki yeniliklerden en fazla ve en çabuk etkilenen dal olduğu söylenebilir. dünyada söz sahibi üniversitelerin yapı işletmesine yönelik eğitim programlarının incelenmesi ve inceleme sonuçlarının özetlenerek eğitimcilerle paylaşılması amaçlanmaktadır. Türkçe literatürde yapı işletmesi haricinde yapı yönetimi. eğitim kurumunun ve öğretim üyelerinin kazandığı ödüller. bu anabilim dalında faaliyet gösteren akademisyenlerin sektördeki yenilikleri yakından takip etmesi gereklidir. piyasa taleplerinin ve mevzuat değişikliklerinin sürekli izlenmesinin gerekliliğidir. Sonuçlar. Yapı işletmesi alanının. Asya’dan üç ve Avustralya’dan bir adet olmak üzere toplam onsekiz üniversite seçilip eğitim programlarındaki uygulamalar (tezli/tezsiz yüksek lisans. Yapılacak bu güncellemelerin. Bu özelliğinden dolayı. öğretim kadrosunun çıkardığı yayınlar.topuniversities. inşaat mühendisliğindeki diğer alanlara göre. Tabloda. Yapı işletmesi odaklı bir eğitim programı hazırlanırken dikkat edilmesi gereken önemli bir konu da inşaat sektöründeki teknolojik gelişmelerin. Avrupa’dan dört. Araştırma kapsamına alınan eğitim programlarına.öğrenmeden mezun olmaktadır. incelenen üniversitenin adı. Çalışmada. doktora eğitimi. Kuzey Amerika’dan on. bulunduğu ülke ve sıralama sistemlerindeki yeri gibi bilgiler bulunduğu gibi. yapım yönetimi. öğretim kadrosu ve açılan dersler detaylı olarak incelenir. Bu çalış mada. bu kadar farklı ve çok konunun öğrenciye verilmesi gerçekçi bir yaklaşım değildir. Aynı zamanda. Terim karmaşasını azaltmak için yapı işletmesi teriminin yabancı literatürde kullanımı tabloda gösterilmektedir. Türkiye’de yapı iş letmesi anabilim dalında eğitim veren sınırlı sayıdaki inşaat mühendisliği bölümlerinin de eğitim stratejilerini ve ders programlarını günümüz ihtiyaçlarını karşılayacak şekilde düzenli olarak güncellemeleri gerekir. kredi sayısı. gibi). eğitim programını hazırlayan kişilere ve danış manlara büyük yük düşmektedir. kurumun büyüklüğü ve akademik performansı arasındaki oran gibi kriterleri dikkate alarak sıralama yapmaktadır (Liu ve Cheng. QS sıralama sisteminde ise yukarıdakilere ek olarak öğrenci anket ve geri bildirimleri. mezunlarının iş bulma olasılığı ve uluslararası eğitime bakış açısı gibi kriterler de dikkate alınmaktadır. Her iki sistem. “Academic Ranking of World Universitites (ARWU)” (http://www.

Bu tabloya incelenen eğitim programlarında açılan tüm dersler işlenmemiş. New York Georgia Institute of Technology. California University of Illinois at UrbanaChampaign University of California at Berkeley University of Michigan. Atlanta University of Toronto University of British Colombia Imperial College. sadece sıklıkla karşılaşılanlar eklenmiştir. Tablo 1 Yurtdışındaki üniversitelerin yapı işletmesi eğitim programlarının ana hatları. Birçok dersin ismi her üniversitede farklı adla kullanıldığı için bu derslerin Türkçe karşılıkları tabloya konulmuş ve bazı dersler gruplanmıştır. London 2 3 Construction Engineering & Management Construction Management Engineering & Project Management Construction Engineering & Management Construction Engineering & Project Mgmnt Project Management Engineering Management Construction Engineering Construction Engineering & Management Project & Construction Management Business Management ABD Hayır Evet 45 Evet Evet Evet Evet Evet Evet Hayır Evet Evet Evet Hayır Doktora Yüksek Lisans Eğitimi Öğretim Kadrosu (Kadrolu + Kadrosuz) 5+25 ABD 3 20 Evet Evet 36-40 5 ABD 4 2 Hayır Evet 40 7 ABD 5 38 Hayır Evet 30-34 4 ABD 6 13 16 8 32 81 24 8 Evet Evet Hayır Evet Evet Evet Evet Evet 30 30 30 30 10 ders 7+7 9+12 7+3 2+5 Kanada ABD ABD ABD 21 10 Evet Evet 2 Kanada 5175 22 Evet Evet 30 3+5 ngiltere 25 7 Hayır Evet Ek modül - 179 .bitirme tezinin gerekli olup olmadığı ve öğretim üyelerinin kadro durumları da Tablo 1.’de incelenmektedir. Eğitim programlarında açılan derslerin dağılımı ise Tablo 2’de incelenmiştir. Ann Arbor University of Texas at Austin University of Maryland Cornell University. ARWU Sıralamasındaki Yeri QS Sıralamasındaki Yeri Üniversite adı Ülke Yapı şletmesi anabilim dalının adı Tezli Tezsiz Kredi Stanford University.

Bu çalış mada.com/ articles/education/worldsbest-colleges/2009/06/18/worlds-best-colleges-engineering-and-it-universities. Eğitim üç ana gruba ayırmaktadır: Sürdürülebilir nşa Edilmiş Çevre. ARWU sıralama sisteminde daha belirgin olarak ortaya çıkmaktadır.Tablo 1 Yurtdışındaki üniversitelerin yapı işletmesi eğitim programlarının ana hatları. Stanford. (devamı) Chalmers University of Technology Swiss Federal Institute of Zurich University of Twente Nanyang Technological University Tsinghua University Technion.usnews. Israel Institute of Technology University of Sydney 5175 5175 5175 5175 50 39 55 Construction Management Construction Engineering & Management Construction Management & Engineering Centre for Infrastructure Systems Construction Management Construction Management Project Management Evet Hayır 4 dönem 120 ECTS sveç Evet Evet Evet Evet Evet Evet Evet 11+3 sviçre 13 Evet Hayır 3 Hollanda 117 Evet Hayır 30 23 Singapur 26 Hayır Evet 30 - Çin 12 29 Hayır Evet Evet Evet 40 12+5 5+2 Avustralya srail 5175 41 Evet Evet 48 2+6 Bu bölümde incelenen üniversiteler kıtalara göre gruplanmış ve her üniversite için eğitim programının ana hatları belirtilmiş ve eğitim sistemi hakkında genel bilgiler sunulmuştur. Kuzey Amerika Amerika’nın en bilinen dergilerinden U.stanford. küresel ısınmaya karşı duyarlı bir tutum sergilemekte ve çevrenin korunmasına yönelik eğitimi benimsemektedir.html) Benzer durum. listede verilen sırayla ABD üniversiteleri incelenerek yapı işletmesi eğitimi veren üniversiteler belirlenir ve içlerinden sekiz tanesi seçilerek eğitim programları mercek altına alınır. iki tane Kanada üniversitesi de çalış maya dahil edilmektedir.S. Bu üniversiteler içerisinde beş Kanada üniversitesi dışında hepsinin Amerika Birleşik Devletlerinde bulunduğu dikkat çekmektedir. Ayrıca. 180 . Stanford University (http://cem. News’un 2009 yılı “Dünyanın en iyi üniversiteleri: mühendislik ve biliş im teknolojisi alanında” listesindeki ilk elli üniversitenin yirmiden fazlası Kuzey Amerika kıtasında yer almaktadır.edu/index.html) Stanford Üniversitesi dünya sıralamasında ikinci sırada yer almakta ve nşaat ve Çevre Mühendisliği Bölümü adı altında klasik inşaat mühendisliği eğitiminden hayli farklı bir eğitim sistemi yürütmektedir. (http://www. Atmosfer ve Enerji. Su Çevresi.

nşaat ve Çevre Mühendisliği Bölümü’nün dört anabilim dalından bir tanesi olan “Yapım Mühendisliği ve Yönetimi”nde mühendis adaylarına farklı eğitim seçenekleri sunulmaktadır. Bunlardan ilki 24 kredi ders ve sınav ile yaklaşık bir yılda tamamlanabilen “Master of Science”. Bunlardan ilki. University of California.ce. yapım yönetimi) uzmanlaşma fırsatı verilir.berkeley. Üniversitenin nşaat ve Çevre Mühendisliği Bölümü 2008 yılında yüksek lisans eğitiminde birinci. çift dal seçeneği bulunmakta olup istenirse “Mimarlık ve Şehir Bölge Planlama” veya “ şletme” fakültelerinden ders alınarak çift derece elde edilebilmektedir. lisans seviyesinde birçok ders açılmakta ve 45kredilik tezsiz yüksek lisans seçeneği de bulunmaktadır. lisans seviyesinde “Yapım Mühendisliği ve Yönetimi” uzmanlık dalında mühendis derecesi. Hayli etkin olarak çalıştığı gözlemlenen bu anabilim dalında altı farklı derece verilmektedir.edu/home/index. piyasada çalışmayı düşünenler için pratiğe yönelik derslerin ağırlıkta olduğu “Master of Engineering” derecesidir. Illinois Üniversitesi nşaat ve Çevre Mühendisliğ i Bölümü’nün sekiz anabilim dalından bir tanesini oluşturmaktadır. Tezli yüksek lisans derecesi için 20 kredi ders ve tezin tamamlanması gerekmektedir. mimarlık ve işletme branşlarında birleşik derece ve beş yıllık “Küresel Lider” programı ile lisans artı yüksek lisans derecesi verilmektedir. Tezsiz yüksek lisans derecesi için iki alternatif bulunmaktadır. “Yapım Mühendisliği ve Yönetimi” programında. Bilinen yüksek lisans ve doktora derecelerinin yanı sıra. Tez çalışması doktora seviyesinde istenilmekte. Berkeley (http://www. University of Illinois (http://cee.html) Michigan Üniversitesi. tasarım. Bu bölümde ayrıca iki farklı yüksek lisans derecesi verilmektedir. University of Michigan (http://www. Diğeri ise yüksek lisansın ardından doktora yapmayı düşünenler için araştırmaya yönelik derslerin ağırlıkta olduğu “Master of Science in Engineering” derecesidir. Bölümün altı anabilim dalından biri olan “Mühendislik ve Proje Yönetimi” programında yüksek lisans ve doktora dereceleri verilmektedir. diğeri ise yaklaşık iki yılda 40 kredi ders alarak elde edilebilen “Master of Engineering” dereceleridir.illinois. Bunun dış ında. Öğrencilere eğitimlerinin son yılında seçtikleri anabilim dalında (örn.“Yapım Mühendisliği ve Yönetimi” adı altında elli yılı aşkın süredir çalışmalar yapılmakta ve halen sürdürülebilir inşa edilmiş çevre alanının altında yer almaktadır.umich.cem. com/sections/education).usnews. “Yapım Mühendisliği ve Yönetimi” grubu ek dersler alınması şartıyla inşaat mühendisliği dışındaki adayları da programlarına kabul etmektedir. lisans eğitiminde ise ikinci sırada yer almaktadır (http://www. yüksek lisans dereceleri için gerekmemektedir.edu/ConsMgt) “Yapım Yönetimi” grubu.edu/epm/) University of California veya daha bilinen adıyla Berkeley Üniversitesi hem mühendislik hem de diğer eğitim dallarında dünyanın sayılı üniversitelerinin arasında yer almaktadır. yeşil yapım gibi konularla ilgilenenler için “Sürdürülebilir Tasarım ve Yapım” yüksek lisans programları da bulunmaktadır. Yapı iş letmesi dalında dünyada iyi bir yer elde etmiş bu bölümde. yapım ve ileri proje teslimat sistemleriyle ilgili çalışmak isteyenler için “Tasarım-Yapım Entegrasyonu” ve çevresel etkin tasarım. Yüksek lisans eğitimi tezli veya tezsiz olmak üzere ikiye ayrılır. 181 . ayrıca.

her ne kadar işletme yüksek lisansına (MBA) alternatif olmaksa da.ce.html) “Yapım Mühendisliği ve Proje Yönetimi” anabilim dalı. incelenen diğer yapı işletmesi eğitim programlarından farklı bir program sunmaktadır.edu/dept/area/construction/Construction. Doktora programı ise minimum 30 kredi ders ve doktora tezinden oluşmaktadır. Yapı işletmesi konularıyla ilgilenen dal “Yapım Mühendisliği” olarak adlandırılmaktadır.caee. isteyenlere Cornell Üniversitesi’nin şletme Fakültesi ile ortak beş dönemlik bir çift dal MBA programı sunulmaktadır. inşaat ve çevre mühendislikleri için yüksek lisans ve doktora dereceleri ayrı ayrı verilmektedir. Yüksek lisans seviyesinde üç farklı seçenek bulunmaktadır. öğrencilerden temel ve seçmeli proje yönetimi ilgili dersleri ve bunların yanında da üç adet kendi branşlarıyla ilgili dersleri almaları istenmektedir. Tez yapmak ise öğrencinin tercihine bırakılmaktadır.gatech. Austin (http://www. bu çalışmadaki kapsamındaki diğer Amerikan programlarına kıyasla daha düşük sıralarda yer almaktadır. Mimarlık.php?id=1) Maryland Üniversitesi.edu/about-cee/programs-of-study/construction/) Dünyanın mühendislik eğitiminde önde gelen üniversitelerinden biri olan Georgia Teknoloji Enstitüsü’nün nşaat ve Çevre Mühendisliği Bölümü’nde altı anabilim dalı bulunmaktadır. Programda. Lisans seviyesinde belli bir not ortalamasının üstüne çıkan öğrenciler “Proje Yönetimi” dalında yan dal yapma hakkına sahip olmaktadır. Georgia Teknoloji Enstitüsü’nün “Yapım 182 . Bu programda.edu/page. temel olasılık ve istatistik bilgilerini almış tüm mühendislere açıktır ve mezunlara “Master of Engineering” derecesi verilmektedir. Cornell University (http://www. Texas Üniversitesi nşaat. Bunlardan iki tanesi University of Michigan’daki uygulama ile aynıdır.edu/graduate-programs/meng-in-engineering-management. 30 kredi ders alınması gereken yüksek lisans programında alınan kredilerin en az altısı. 12 kredilik dersten oluşan sertifika programı mevcuttur.cornell. beş farklı derece sunulmaktadır. Öğrenci. Bu programın amacı. en çok onikisinin inşaat mühendisliği dışından alınan dersler olması şarttır. Georgia Institute of Technology (http://www. University of Maryland (http://pm.University of Texas.cfm) Cornell Üniversitesi’nin nşaat ve Çevre Mühendisliği Bölümü. Çevre Mühendisliği Bölümü’nün altında otuz yılı aşkın süredir faaliyetlerini devam ettirmektedir.cee. nşaat ve Çevre Mühendisliğ i Bölümü’nün altı anabilim dalından bir tanesi olan “Proje Yönetimi”nin hayli kuvvetli bir kadro ve ders programına sahip olduğu yapılan araştırmalarda ortaya çıkmaktadır.utexas. “Master of Science” araştırmaya yönelik tezli yüksek lisans olup “Master of Engineering” pratiğe yöneliktir ve tez yapılmadan 30 kredi dersle mezun olunabilmektedir.umd. Ayrıca. Ancak. Dünyadaki diğer yapı işletmesi alanında çalışan birçok eğitim programına göre akademik kadrosu güçlü olan bu programda. Bölümde. “Mühendislik Yönetimi” adlı program. Bu fırsattan faydalanmak isteyen öğrencilerin konuyla ilgili beş adet seçmeli dersi almaları yeterli olmakta ve bu haktan mimarlık öğrencileri de yararlanabilmektedir. yüksek lisans ve doktora dereceleri verilmektedir. tez yapmak isterse 24 kredilik ders alarak programı tamamlayabilmektedir.

Eğitimin sonunda “Master of Engineering (MEng)” derecesi verilmektedir.B. Çin’de alıp geri kalan 24 krediyi Kanada’da tamamlamaktadır. öğrenciler. nşaat Mühendisliği Bölümü’nde biri çevre mühendisliği olmak üzere toplam sekiz anabilim dalı bulunmaktadır. Bunlardan ilki bitirme tezi yapmadan derece elde etmek isteyenler için düzenlenmiş olup 30 kredi ders alma şartı bulunmaktadır. Proje yönetimi ve işletme dersleri ders programında lisans seviyesinde yer almaktadır. kinci seçenek. ancak.imperial. Bu programın amacı. Araştırmacılar ve akademisyenler için ise “Master of Applied Science (MASc)” programı mevcuttur.civil.ca/current_students/graduates/programs/pcm. büyük projelerin gerçekleştiği Çin ile ilişkileri kuvvetlendirmek ve Çinli öğrencilerin programa katılımıyla uluslararası bir eğitim ortamı oluşturmaktır. 183 . sviçre ve Hollanda’dan birer üniversite seçilmesi yeterli görülmüştür. Farklı bir uygulama olarak. Doktora programı ise lisans derecesinin üzerine 36 kredilik ders ve doktora tezi olarak tasarlanmıştır.ac. Bu nedenle Avrupa ile ilgili incelemede ngiltere. Bunun yanında. lk seçenek. daha çok piyasada çalışacak mühendisler için olup mezun olmak için on ders veya sekiz ders artı tasarım projesi almak gerekir. London (http://www3.ca/sect/coneng/) Mühendislik eğitimi sıralamalarında Kanada’nın bir numaralı üniversitesi olarak dikkat çeken Toronto Üniversitesi’nin nşaat Mühendisliği Bölümü’nde.ubc. yapı. iki farklı ülkede tamamlanan MEng programı da mevcuttur.php) Bu çalışma kapsamında seçilen ikinci Kanada üniversitesi British Columbia Üniversitesi’dir. bölümün onüç araştırma grubundan bir tanesidir ve bu daldan ders alıp uzmanlaşan mezunlar için ayrı bir derece verilmemektedir. Bu programda. “Yapım Mühendisliği ve Yönetimi”. bu dalda verilen derslerin çokluğu programı yeterli düzeye getirmektedir.utoronto. Kadrosunda iki profesör olan bu grupta sekiz adet yüksek lisans ve dört adet lisans dersi verilmektedir.uk/civilengineering/study/masters/business%20management) ngiltere’nin ve dünyanın en önemli üniversitelerinden biri olan Imperial College’da yapı iş letmesi alanında kadrolaşmanın ileri seviyede olmadığı. Bu dalda uzmanlık yapmak isteyen öğrencilere farklı yüksek lisans seçenekleri sunulmaktadır. University of British Columbia (http://www. 6 kredilik iki adet dersi Pekin. University of Toronto (http://www. Bu programda 18 kredi ders ve tezin tamamlanması gerekmektedir. Yüksek lisans seviyesinde ise yapı işletmesi uzmanlık dalı olarak sunulmamaktadır. bölümün işletme eğitimi konusunda hassas davrandığı görülmektedir. araştırmacı ve akademisyenlere yönelik tasarlanmış bir program olup mezun olmak için bitirme tezi şart koşulur.civ.’deki üniversitelerin çoğunluğunda yapı işletmesi alanıyla ilgili bölüm olmasına karşı Avrupa’da durum farklıdır. sveç.D. Bu bölümde yüksek lisans yapmak isteyenlere sunulan yüksek lisans seçenekleri “Master of Engineering” ve “Master of Applied Science”dır.Mühendisliği” anabilim dalında az sayıda öğretim üyesi olsa da. Imperial College. Avrupa A. lisans eğitimine ek olarak iki farklı yüksek lisans ve doktora eğitimi verilmektedir. Yapı işletmesi konusuyla ilgili dal “Proje ve Yapım Yönetimi” olarak adlandırılmaktadır.

Geoteknik. Bunlardan ilki “ nşaat Mühendisliği ve Yönetimi” adlı programdır.ulaştırma.se/en/sections/education/ masterprogrammes/programme-descriptions/design-construction) Mühendislik eğitim programları sıralamalarında ilk 100 üniversite arasında iki sveç üniversitesi bulunmaktadır.chalmers. Bu programa inşaat mühendisi ve mimarların yanı sıra şehir bölge planlamacılar. “Su Mühendisliği ve Yönetimi”. üç dönem ders ve bir dönem tez çalışmasından oluşmaktadır. Bu anabilim dalında lisans. “Yapım Mühendisliği ve Yönetimi” bölümdeki dokuz adet anabilim dalından biridir. University of Twente (http://www. Hollanda’nın diğer iki büyük üniversitesi Delft ve Eindhoven Teknik Üniversiteleri ile işbirliği içinde yürütülmektedir. Twente Üniversitesi’nde lisans ve doktora eğitimlerinin yanında iki ayrı yüksek lisans programı da mevcuttur. mühendislik öğrencisinin iş letme yüksek lisansı yapmasına gerek kalmadan işletme eğitimi almasıdır. Bu nedenle. ortak temel dersler alınmakta. “Mimarlık ve Hizmet Yönetimi” ile “Tasarım ve Yapım Proje Yönetimi” yüksek lisans eğitim programlarını yürütmektedir. Bu program. Bu iki üniversiteden biri olan Chalmers Teknoloji Üniversitesi. lk dönem. yüksek lisans. Program. Lisans eğitimi ise sveç dilinde gerçekleşmektedir. Ülkemizde lisans seviyesinde yapılan yan dal uygulamasına benzeyen bu programdaki amaç.ethz. “Yapım Yönetimi” olarak adlandırılan bu grup. “Yapım Yönetimi ve Mühendisliği Grubu” Mühendislik Teknolojisi Fakültesi’nin nşaat Mühendisliği Bölümü’nde kuvvetli bir kadro ve ders programıyla faaliyet göstermektedir.ibb. 30 kredilik ders ve bitirme tezi ile mezun olunan bu programda. ve doktora seviyesinde dersler verildiği gibi araştırmaya da önem verilmektedir. dünya sıralamasında yukarı sıralarda bulunmamasına rağmen mercek altına alınmıştır. Malzeme ve Mekanik) ikisini seçmektedir. sonrasında yapım veya mimarlık ağırlıklı dersler seçilmektedir. ilgili program. topograflar ve endüstri mühendisleri de başvurabilir. Diğer program ise “Yapım Yönetimi ve Mühendisliği”dir.utwente. Seçilen iki dalın temel dersleri ve seçmeli derslerinin alınmasından sonra son dönemde bitirme tezi tamamlanarak mezun olunur. üç dalda uzmanlaşma seçeneği verilmektedir:”Yapım Süreç Yönetimi” “Ulaştırma Mühendisliği ve Yönetimi”.ctw. bu sistemde altı uzmanlık dalından (Yapım Mühendisliği ve Yönetimi.nl/) Bu çalışma kapsamında yapılan araştırmalarda Hollanda’nın mühendislik eğitiminde ön sıralarda olan kurumlarından Twente Üniversitesi’nin yapı işletmesi konusuna verdiğ i önem göze çarpmaktadır. Mezuniyet için 184 . her dönem ikişer ders ek alarak diplomalarına “ şletme Yönetimi” ek modülünü ekleyebilir. Chalmers University of Technology (http://www.ch/index. nşaat Mühendisliği Bölümü bünyesinde aynı zamanda çevre ve jeodezi mühendisliğini de bulundurur. Ulaştırma. Hidrolik ve Su Kaynakları Yönetimi. geoteknik ve çevre mühendisliği anabilim dallarında yüksek lisans yapan öğrenciler. araştırma yapan ve eğitim veren geniş bir kadroya sahiptir. Yapı.php) ETH Zurich Üniversitesi dünyanın ve sviçre’nin önde gelen üniversitelerinden biridir. nşaat mühendisliğ i bölümünde yüksek lisans yapanlar ülkemizdeki gibi yüksek inşaat mühendisi unvanı almaktadır. Swiss Federal Institute of Zurich (ETH Zurich) (http://www. Yüksek lisans ve doktora eğitim dili ngilizcedir ve bunu desteklemek için öğrenci değişim programları mevcuttur. nşaat Mühendisliği Bölümü’nün yapı işletmesi anabilim dalı.cme. Öğrenciler.

“Altyapı Sistemleri Merkezi” olarak adlandırılmaktadır. mezunlara. nşaat Mühendisliği Bölümü yapı işletmesi konusuna bir hayli önem vermektedir. “Uluslararası Yapım Yönetimi” adı altında bir yüksek lisans programı sunulmaktadır. Nanyang Techological University (http://www3.sg/CEE/cis/msc.il/eng/ Templates/showpage. hızla büyüyen Çin ekonomisinin ihtiyaçlarına cevap verebilecek ve uluslararası inşaat pazarında söz sahibi olabilecek mezunlar yetiştirmektir. Bu bölümde. bir senelik iş tecrübesi ve 15 kredi ders alınması yeterli olunan bir başka programda.civil.ntu.tezle beraber 30 kredi gerekmektedir. “Tasarım Süreçleri ve Mühendislik” olmak üzere altı adettir. Bu programda alınan seçmeli derslerle uzmanlaşmak mümkündür. “Şehir Arazi Gelişimi”. “Yapım Yönetimi” ve “Hidrolik Mühendisliği” nşaat Mühendisliğ i Bölümü’nden ayrı iki bölüm haline gelmiştir. Asya Asya kıtasında incelenen üç üniversiteden ikisi Uzakdoğu ülkeleri olan Singapur ve Çin’den diğeri ise srail’den seçilmiştir. Uzmanlık alanları “Canlı Bina Kavramı”. steyen öğrenciler belli bir uzmanlık dalı seçip o daldan seçmeli dersler alarak diplomalarına uzmanlık alanını da yazdırabilir.edu. “Proje Yönetimi” alanında “Master of Engineering” derecesi de verilmektedir. Ayrıca. Bölümde uzmanlaşmanın lisans eğitiminde başladığı görülmektedir.edu.htm) Singapur’un önde gelen eğitim kurumlarından olan Nanyang Teknik Üniversitesi’nin nşaat Mühendisliği Bölümü’nde yapı işletmesi konusunda önemli atılımlar olduğu görülmektedir. “Yapım Yönetimi” bölümünün amacı. “Yapım Yönetimi Mezunu” derecesi verilmektedir. Bu programa başvurabilmek için en az iki sene iş tecrübesi aranır.cn/english/) Çin Cumhuriyeti’nin mühendislik eğitiminde bir numaralı üniversitesi Tsinghua Üniversitesi. “Planlama ve Geliştirme. “Pazar Dinamiği”. Aynı uzmanlık alanında yüksek lisans ve doktora eğitimi de verilmektedir.asp?DBID=1&LNGID=1&TMID=84&FID=207) “Yapım Yönetimi”. Bu bölümde öğrenciler.tsinghua. 30 kredi ders alınarak tamamlanan ve özellikle uluslararası platformda çalışacak mühendisler yetiştirmeyi amaçlayan bu programı yürüten anabilim dalı.technion. Bu uzmanlık dallarından bir tanesi de “Yönetim ve Yapım”dır. Tsinghua University (http://cm. 185 . lisans seviyesinde “ şletme Bilimi ve Mühendisliği” konusunda uzmanlaşma şansı elde eder.ac. tezli de ise “Master of Science in Civil Engineering (Construction Management) derecesi alınmaktadır. Tez yapılmasına gerek olunmayan yüksek lisans eğitiminin sonunda “Master of Engineering”. Technion Israel Institute of Technology (http://cee. lgili anabilim dalında doktora ve iki farklı yüksek lisans eğitimi verilmektedir. Ayrıca. Yüksek lisans eğitiminin her ikisinde de 40 kredi tamamlanılması gerekmektedir. nşaat ve Çevre Mühendisliği Fakültesi’nin dokuz anabilim dalından biridir.

“Construction Engineering” yani “Yapım Mühendisliği” terimiyle sıkça karşılaşılmakta ve zaman zaman “Project Management” yani “Proje Yönetimi” teriminin de kullanıldığ ı görülmektedir. “Proje Yönetimi” yüksek lisans programında dersler dört ayrı gruba ayrılmaktadır: temel dersler. bazı Avrupa ülkeleri dışında. sunulan eğitimdeki farklı strateji nedeniyle bu çalış ma kapsamına alınmıştır. en az otuz kredi tamamlanılması gerektiği görülmektedir.edu. stratejik proje yönetimi uygulaması olmak üzere dörde ayrılmaktadır. Sonuçlar Yapılan araştırma ve incelemelerin sonucunda. Bunun yanında birçok üniversitede tezli yüksek lisans eğitimi devam etmektedir. University of Sydney (http://www. Öğrenciler.Avustralya Mühendislik eğitim programlarının sıralamasında Avustralya üniversitelerine de rastlanılması nedeniyle Sydney Üniversitesi çalışma kapsamına alınmıştır. araştırma ya da mesleki uygulamaya yönelik bir eğitimi de tercih edebilmektedir. nşaat Mühendisliği Bölümü’nün yapı işletmesi dalı. bu alanda çalışan yeterli öğretim üyesi bulunan tüm bölümlerde açılmaktadır. uzmanlık dersleri. bu farklılıklar vurgulanmakta ve ortak noktalar belirlenmektedir. proje risk yönetimi. Özellikle Stanford. Ülkemizde tercih edilmeyen bu eğitimin. Bu çalışma kapsamında incelenen üniversitelerin çoğunluğu bu niteliğe sahiptir. Ayrıca. araştırma projesi ve mesleki uygulama dersleri. Bu bölümde. uluslararası proje yönetimi.usyd. Programın bütün mezunlarına “Master of Project Management” diploması verilir. Bazı üniversitelerde bu rakamın kırklara çıktığı görülmektedir. dünyadaki üniversitelerin eğitim programları arasında önemli farklılıklar olduğu görülmektedir. Piyasada çalışanlara yönelik tezsiz yüksek lisans programları sonunda “Master of Engineering”. Bu çalış mada. lkinde 36 kredi ders ve 12 kredilik araştırma projesi. ikincisinde ise 48 kredi dersinin tamamlanması gerekmektedir. terimin her eğitim programında standart olarak kullanılmadığı görülmektedir. araştırmacı ve akademisyenlere yönelik tezli yüksek lisans programları sonunda ise “Master of Science in Construction/Engineering Management” dereceleri verilmektedir. Yüksek lisans eğitimini tamamlamak için gereken kredi sayısına bakıldığında. birçok eğitim programının birden fazla yüksek lisans seçeneği sunduğu görülmektedir. Türkçe literatüre “Yapı şletmesi” ve “Yapım Yönetimi” olarak giren terimin ngilizce karşılığı “Construction Management” olmakla beraber. Berkeley. 186 .pmgp. yapı işletmesi alanında tezsiz yüksek lisans eğitim programları da araştırılmıştır.au/) Sydney Üniversitesi. Cornell ve University of Michigan gibi dünyaca ünlü üniversitelerde tezli yüksek lisansın terk edilmesi dikkat çekicidir. Yapılan araştırmada. Yapı işletmesi uzmanlık alanında doktora eğitimi. Uzmanlık dersleri de kendi içinde proje ekonomisi ve programlama yönetimi. ncelenen ülkelerde anabilim dalının adlandırılmasında terim bütünlüğünün olmadığ ı görülmektedir. yaygın olduğu görülmektedir.

Tablo 2 Yurtdışındaki üniversitelerde verilen yapı işletmesi derslerinin dağılımı Brit. işletme yönetimi. çoğu üniversitede “Proje Yönetimi” veya “Yapı Mühendisliği” adıyla bir temel ders okutulduğu görülmektedir. finans. küresel ısınma etkisiyle giderek çevreye duyarlı yaklaşımın ön plana çıkması ve bu konuyla ilgili derslerin yapı işletmesi uzmanlık alanı kapsamına alınmasıdır. Bu tabloya bakıldığında bazı genellemeler yapmak mümkündür. proje planlama. Cornell. dışarıdan öğretim görevlisi desteği alınıp alınmadığı hakkında bir bilgiye de rastlanılmamaktadır. Dersin içeriğinde genel olarak inşaat projeleri ve sektörü hakkında genel bilgiler. inşaat hukuku ve mevzuatı. maliyet analizi ve metraj. inşaat sözleşmeleri. ekonomi. Texas. Özellikle konunun tasarım kısmında mimarlık bölümlerinden destek alındığı da gözlemlenmektedir. Birçok yapı işletmesi ağırlıklı mühendislik eğitim programının üniversitelerin diğer bölümlerinden gelen akademisyenler ve piyasa tecrübesi olan mühendislerle ortak çalıştığı düşünüldüğünde. Örneğin. maliyet hesapları ve iş programları gibi konular bulunmaktadır. Colombia Georgia Tech Imperial Col. Maryland. Ayrıca. Stanford. Chalmers. Yapı işletmesi eğitim programı müfredatının araştırılması da bu çalışmanın amaçlarındandır.Üniversitelerin eğitim kadrosu incelendiğinde ortaya değişken bir tablo çıkmaktadır. biliş im sistemleri ve bilgisayar uygulamaları gibi derslere eğitim programlarında sıkça rastlanılmasıdır. Toronto ve Zurich üniversitelerinde ise öğretim üyesi sayısının az olduğu görülmektedir. proje teslimat sistemleri. Illinois. Twente ve Tsinghua gibi üniversitelerde on ve üzeri kiş inin kadrolu olduğu görülmektedir. Bu konuyla ilgili olarak. akademik kadrosu yetersiz gözüken üniversitelerin açıklarını bu şekilde kapattığı düşünülmektedir. Michigan. “Sürdürülebilirlik” ve “Enerji Etkin Tasarım” gibi derslerin eğitim programlarına girdiği görülmektedir. iş güvenliği. Tablo 2’de çalışmanın derslerle ilgili olan kısmı özetlenmektedir. Tablo 2’de göze çarpan bir başka nokta. incelenen eğitim programlarında inşaat ve çevre mühendisliklerinin tek bir bölümde toplanmış olmasının etkili olduğu söylenebilir. ETH Zurich Chalmers Technion √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ Maryland Michigan Nonyang Berkeley Stanford Toronto Sydney √ √ √ Twente √ √ √ √ Cornell √ √ √ Illinois Texas √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ Yapım Mühendisliği / Proje Yönetimi Finans Ekonomi Maliyet Analizi & Metraj Hukuk / Mevzuat Sürdürülebilirlik / Enerji Etkin Tasarım Şantiye Yöntemi Risk Yönetimi / Analizi Proje planlama / programlama / kontrol √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ 187 . ihaleler. lgi çekici bir başka bulgu.

D. sveç. Bunun nedeni Amerika’daki yaşamın küresel bakıştan uzak olmasıdır. Avrupa kıtasında. bu bildirinin kaynaklar kısmında verilen üniversitelerin web sayfası adreslerini kullanarak daha detaylı bilgilere ulaşabilir. her kıtada belli bir yaklaşım ve ekol izlenmektedir. yapı iş letmeciliğinin Kuzey Amerika’daki kadar popüler olmadığ ı görülmektedir.Tablo 2 Yurtdışındaki üniversitelerde verilen yapı işletmesi derslerinin dağılımı (devamı) Kalite yönetimi ş Güvenliği statistiksel Yöntemler Gayrimenkul Verimlilik şletme Yönetimi Bilişim Sistemleri / Bilgisayar Uyg. Araştırmadan çıkan bir başka sonuç. bölümlerinde yapı işletmesi ağırlıklı eğitim programı kurmak isteyen akademisyenler için iyi bir başlangıç noktası olabilir. Hollanda ve Danimarka ülkelerinin uluslararası yüksek lisans eğitimine odaklanmış üniversitelerinde yaygın olduğu görülmektedir. Çalışmanın yurtdışında yapı işletmesinde lisansüstü eğitim yapmak isteyen adaylar için de yararlı olacağı düşünülmektedir.B. Çin. Seminer Uluslararası Projeler √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ Sonuç olarak. özellikle ngiltere’de. programları yorumlamadan örnek almak doğru olmayabilir. Yapı iş letmesinin en yaygın olduğu ülkeler A. ve Kanada’nın esnek bir yaklaşım içinde olduğu görülmektedir. bu çalışmada izlenen yöntem. etik. Takım çalışması. Yapı işletmesi programlarının özellikle sviçre. ncelenen çok az programda ayrı bir yapı iş letmesi bölümüne rastlanmaktadır. Tezsiz yüksek lisansın yaygın olduğu programlara inşaat mühendisliğ i dışında öğrenci kabul edildiği. Tüm sıralama sistemlerinde bir numarada yer alan Massachusetts Institute of Technology (MIT).mit. Bu değişimlerde. vb. 188 . politik durumu ve piyasadan gelen taleplerin rol oynadığı unutulmamalıdır. Asya kıtasında ise mühendislik eğitiminde ön sıralarda yer alan Japon üniversitelerinde yapı işletmesi eğitiminin olmadığı görülmektedir. çift ve yan dala izin verildiği gözlemlenmektedir. ülkenin sosyoekonomik yapısı. Önemli bir diğer nokta ise eğitim programı yapılarının ülkeden ülkeye değiştiğidir. Bu yüzden. Liderlik. Eğitim programında ve ders içeriklerinde güncelleme yapmak isteyenler. Tayvan ve Singapur’da ise farklı bir tabloyla karşılaşılmaktadır. nşaat ve Çevre Mühendisliği Bölümü’nün (http://cee.edu/) yapı işletmesi uzmanlık alanında lisans veya yüksek lisans seviyesinde ders açmaması ve dolayısıyla konuya önem vermiyor gibi görünmesi ilgi çekicidir. Özellikle Çin’de yabancı firmalar tarafından yapılan büyük yatırımların etkisiyle yapı işletmesi alanı gündeme gelmektedir. Aynı zamanda. Kuzey Amerika dışındaki üniversitelerde uluslararası proje yönetimi adlı bir dersin bulunmasıdır. Bu çalışmada ortaya çıkan sonuçlar ve elde edilen bulguların Türkiye’de yapı işletmesi alanında eğitim veren ve araştırma yapan tüm akademisyenlere ve inşaat mühendisliğ i bölümlerine faydalı olabileceği düşünülmektedir.

Temmuz 2009.edu/about-cee/programs-of-study/ construction/. http://www.php?lang=en. Liu. Higher Education in Europe. Vol. Temmuz 2009. Civil and Environmental Engineering Department. 30. Temmuz 2009.ibb.uk/ civilengineering/study/masters/business%20management. http://www. Instititution for Construction and Engineering Management ETH Zurich web sayfası. The University of Texas. http://www. http://www. Türkiye’deki yapı işletmesi eğitim programlarının bu bildirideki sonuçlarla karşılaştırılması gelecekteki çalış ma konusu olarak düşünülmektedir.org/.edu/epm/.edu/ Temmuz 2009. Temmuz 2009.Bu bildiride. http://cee.umich. Civil and Environmental Engineering.berkeley. Construction Engineering and Project Management.mit..cem. mühendislik eğitiminde sıralama sistemlerinde üst sıralarda yer alan üniversiteler incelenmektedir. Extension Modules in Business Management web sayfası. Temmuz 2009. Y.caee.cfm). College of Engineering. Imperial College London.imperial. University of Michigan web sayfası. Temmuz 2009. Chalmers: Design and Construction Management web sayfası. Massachusetts Institute of Technology web sayfası. Temmuz 2009.utexas.html.arwu.C. chalmers.ch/index.html. Berkeley web sayfası.gatech. http://www. Cornell University School of Civil and Environmental Engineering. No 2. Yapı işletmesi eğitim programlarını sıralayan güvenilir bir sistem bulunamadığı için sıralamalarda üst sıralarda olmayıp yapı iş letmesi bölümü kuvvetli olan üniversitelerin incelenmemiş olma olasılığı bulunmaktadır. Cheng. Engineering and Project Management. N. Department of Civil and Environmental Engineering. Austin web sayfası. Gelecekte bu konuda araştırma yapacak olanlar bu olasılığı dikkate almalıdır.ce..edu/dept/area/construction/Construction. MEng in Engineering Management web sayfası.ethz. Department of Civil. http://www. Architectural. University of California.cornell.edu/home/index. http://www. Construction Engineering and Management. (2005) Academic Ranking of World Universities – Methodologies and Problems. http://www3. Temmuz 2009. Department of Civil and Environmental Engineering.ce.ac. Temmuz 2009.se/en/sections/education/masterprogrammes/programme-descripti ons/designconstruction. 189 . and Environmental Engineering. Kaynaklar Academic Ranking of World Universities (ARWU) web sayfası. Construction Engineering web sayfası.cee.edu/graduateprograms/meng-in-engineering-management. http://www. Georgia Tech School of Civil and Environmental Engineering.

civil. Civil and Environmental Engineering. http://cm.topuniversities. Technion Faculty of Civil and Environmental Engineering. Tsinghua University Department of Construction Management web sayfası. Haziran 2009. Stanford Construction Engineering and Management web sayfası.pmgp. edu/page. University of Illinois at Urbana-Champaign. QS World University Rankings web sayfası. Temmuz 2009.civ.edu. Temmuz 2009.au/.ca/sect/coneng/. Temmuz 2009.cme. Project Management Graduate Programme web sayfası. (http://www. http://www.ubc. http://cee. http://www. http://www.il/eng/Templates/showpage.com/sections/education. Project Management at the University of Maryland web sayfası.tsinghua.cn/english/. Department Construction Management and Engineering. Centre for Infrastructure Systems. Temmuz 2009.Nanyang Technological University. Civil Engineering.civil.htm. Temmuz 2009. http://www.ca/current_students/ graduates/programs/pcm.umd.technion. UBC Engineering. http://cee. Construction Engineering & Management web sayfası. Temmuz 2009.ntu.nl/. Master of Science (International Construction Management) web sayfası. Department of Civil Engineering. Construction Management web sayfası.utwente. http://pm. US News dergisi web sayfası. Project and Construction Management web sayfası.ctw. http://cem.illinois.utoronto.com/ worlduniversityrankings/.usyd.asp?DBID=1&LNGID =1&TMID=84&FID=207. edu/index.edu/ConsMgt. Temmuz 2009. http://www.stanford. University of Twente.edu.php. 190 .html. Temmuz 2009. http://www3.php?id=1. University of British Columbia.edu.usnews.sg/ CEE/cis/msc. Construction Management web sayfası. Temmuz 2009. University of Sydney. University of Toronto.ac. Temmuz 2009. Temmuz 2009.

Ahmet Öztaş Öğretim Üyesi nşaat Mühendisliği Bölümü Epoka Üniversitesi. şletme Bölümü Gaziantep Üniversitesi. teklif hazırlama ve planlama alanlarında gerekmektedir. saha. iş geliştirme.com Doç.edu. Mehmet Tekinkuş Öz Globalleşen dünyada diğer sektörler gibi inşaat sektörü de uluslararası bir nitelik kazanmıştır. Arnavutluk E-Posta: aoztas@epoka. Dr. ofis ya da proje mühendisi olarak çalışan mühendisler tarafından kullanılmaktadır. Stajlar ve bitirme projeleri ise inşaat mühendisliği eğitiminde mesleki becerilerin kazanıldığ ı safhalardandır. Yapım yönetimi dalından alınan eğitim. yapım yönetimi bilgilerine sahip olarak inşaat yönetiminin her aşamasında. Türkiye E-Posta: husertas@hotmail. nşaat Mühendisliği Eğitimi. Hüseyin Ertaş nşaat Yüksek Mühendisi nşaat Mühendisliği Bölümü Gaziantep Üniversitesi Gaziantep.Staj ve Bitirme Projelerinin nşaat Mühendisliğinin Yapım Yönetimi Eğitimindeki Katkısının ncelenmesi: Gaziantep Üniversitesi Mezunu nşaat Mühendisleri Üzerine Bir Uygulama M. Dr. Tiran. liderlik. mesleki becerilerin uygulandığ ı ihale. çeşitli ortamlarda ve çeşitli biçimlerde mesleğin uygulamasını yapan inşaat mühendisleri arasında bir araştırma yapılmıştır. Rekabetin artmasıyla birlikte yeni mezun olmuş bir mühendiste aranması gereken özellik olarak teknik özelliklerin yanında.edu. Bu amaç doğrultusunda nşaat Mühendisliği lisans eğitimini tamamladıktan sonra. kişisel ve yönetsel beceriler de aranması gerektiği ön plana çıkmıştır.al Öğretim Üyesi. Araştırmadan elde edilen sonuçlara göre stajların ve bitirme projelerinin meslek hayatının yapım yönetimi aşamalarında ne kadar etkili olduğu belirlenmiştir. Gaziantep. Elde edilen veriler SPSS paket programı kullanılarak analiz edilmiştir.tr Y. iş hayatına atıldıkları devrenin başlangıcında bile çalış malarında başarılı olabilmektedirler. Türkiye E-Posta: tekinkus@gantep. Doç. Yapım Yönetimi Giriş 191 . Bitirme Projesi. Bu bilgiler. inşaat mühendisliği eğitiminde stajların ve bitirme projelerinin meslek hayatındaki yapım yönetimi aşamalarında katkısının incelenmesidir. Anahtar sözcükler: Staj. Bu çalışmanın amacı. Üniversite eğitiminden sonra hayata atılan ve değişik ortamlarda çalış maya başlayan genç mühendisler. Otuzun üzerinde Gaziantep Üniversitesi mezunu inşaat mühendisi ile yüz yüze görüşmeler yolu ile bir anket çalışması uygulanmıştır.

staj ve bitirme ödevlerini akademik eğitim ve öğretime ek veya tamamlayıcı olarak inceler. Genellikle stajlar. Bilimin ve teknolojinin baş döndürücü bir hızla ilerlediği ve bilginin katlanarak çoğaldığı çağımızda çok kısa olan bir eğitim sürecinde bir öğrencinin bütün mesleki becerileri kazanması imkânsızdır ve de gereksizdir. Bunun yanında projenin kendisi öğrencilere yeni yetenek ve bilgi kazandırmalı ve sonradan öğrendiklerini güçlendirmelidir. sonuçları değerlendirme ve karar verebilme gücünü kazandırmaktır (Sorguç. 2004). 1999). Bundan dolayı uygulamalı öğrenimde haberleşme becerilerinin ve dış dünyayla ilgilenebilme kabiliyetinin geliştirilmesinin gerekli olduğu düşünülür (Scholz ve diğ. Örneğin öğretim üyelerinin sadece konuya hâkim olmaları değil aynı zamanda sınıfın sosyal realitesine de hâkim olmaları gerekmektedir. Dünyadaki değişik mühendislik eğitim programlarına bakıldığı zaman. gereğince denetlenmediği veya denetlenemediği ya da göstermelik yapıldığı durumlarda değişik eksiklikler meydana gelir. öğrencilerin öğretmenlik veya yapı mühendisliği gibi meslekleri yapabilmesi için gereklidir. Gürel. Söz konusu eğitimin amacı öğrencilere sadece bilgi aktarmak değil. Burada esas olan mesleğini tam olarak icra edebilmesi için gerekli olan bilgi ve beceriyi yaşamı boyunca edinebilme yeteneğini kazandırmaktır (Çiçek ve diğ. Bu çalış ma Gaziantep Üniversitesi mezunu genç mühendislerin bakış açısıyla staj ve bitirme projelerinde kazanılan pratikliklerin mesleki yaşamdaki pratikliğe nasıl dönüştüğünü ve işe girerken ve meslek hayatının öncesinde ve sonrasında mesleki pratiklik olarak nasıl değer kazandığını inceler. bilgilerin ve eğilimlerin nasıl geliştirilmesi gerektiği anlaması istenir. Bu çalışmanın temel amacı. adaptasyon zorluğu.nşaat mühendisliği eğitiminde temel hedef toplumun bugünkü ve gelecekteki ihtiyaçlarına yanıt verebilecek nitelikte elemanlar yetiştirmektir. zamanı kullanma. Geliştirilmiş deneyim çalışmaları olan staj ve bitirme ödevlerinden meslek şartlarındaki uygulanabilir problemler üzerinde hangi becerilerin. . Stajlar ve bitirme projeleri birçok bilim dalında müfredatın bir parçası olarak düşünülür. 2003). son ürün ve hesaplamalarda farklılıklar görülebilir (El-Raghy. stajların ve bitirme projelerinin iş hayatında yapım yönetimi alanında yararlılığının incelenmesidir. Almanya. pratikteki karmaşık. 2004). . daha sonra öğrenci iş hayatına atıldığında. Bu eksiklikler. öğrendiğini uygulama. 1993). 192 . sviçre ve Amerika gibi ülkelerde stajlar üniversitelerin eğitim programları içersinde. kendine güvensizlik gibi çeşitli sorunlar halinde kendini gösterir (Yenigün. Bitirme ödevleri mezun olmadan önce birikmiş mühendislik bilgilerini ve deneyimlerini ölçmek için öğrencilere sunulan en büyük alıştırma olarak düşünülebilir. Bu çalışma. sorunları anlama. proje yönetimindeki farklı görevlendirmeler. . inşaat mühendisliğ i alanında. çok katmanlı problemlerle uğraş ı gerektiren işlerle birleşerek üniversite müfredatının bir parçası haline geldiği düşünülür. . Uygulamalı eğitiminin önemli bir parçası olan staj çalışmalarının yeterli düzeyde yapılmadığı.

şantiye yönetimi.0 Geçerli % 61. Birinci Bölüm Anket Sonuçları Araştırmaya katılan mühendislerin çalışma alanları Tablo 1’de verilmiştir. ile karayolu.7 80. Buna göre mühendislerin % 12. ulaşım ve yapım yönetimi alanlarında çalışmakta olan otuz bir inşaat mühendisi ile yüz yüze görüşülerek bir anket uygulanmıştır. çelik. 2007). Tablo 1.06’sı CV’ lerinde yapmış oldukları stajlardan bahsetmişlerdir. betonarme.3 6.0 Stajların Analizi nşaat firmaları işe aldıkları yeni mühendislerde akademik birikimlerinin yanı sıra bazı kişisel ve yönetsel becerilere de sahip olmalarını beklemektedir (Birgönül ve diğ. araştırma yöntemi olarak Gaziantep Üniversitesi nşaat Mühendisliğ i bölümünden mezun olmuş yapı.3 67.0 Toplam % 61. Anketten elde edilen veriler SPSS 15.Araştırma Bu çalışmada. yapı mekaniği. iş hukuku.3 6. Şekil 1’de belirtildiği gibi mühendislerin %58.9 u yapım yönetimi alanında faaliyet gösteren bir firmada çalışmaktadır. ulaştırma müh.4 100.6 100. Bu becerileri elde etmek için stajlardan kazanılacak çok şey vardır. su kaynakları.5 12.0 paket program kullanılarak analiz edilmiştir. Üç bölümden oluşan anketin birinci bölümdeki ilk 9 soru firma bilgilerini ve kişisel bilgileri toplamaya yöneliktir. jeoteknik. üçüncü bölümdeki 21 soru ise bitirme ödevlerini analiz etmeye yöneliktir.4 100.9 19. Hatta mühendisler iş başvurusu yapmak için hazırladıkları CV’lerinde bu stajlarından bahsetmek isterler.9 19. 193 . Sizce çalıştığınız firmanın çalışma alanı aşağıdakilerden hangisine girmektedir? Frekans Yapı mühendisliği (mühendislik mekaniği.5 12. deprem) Ulaştırma mühendisliği (mühendislik mekaniği. iş güvenliği) Diğer Total 19 2 4 6 31 % 61. kinci bölümdeki 23 soru stajları. raylı sistem hava limanı yapıları) Yapım yönetimi ( yapım stratejisi. trafik müh. kıyı. Stajlar öğrenciye üniversitede kazanılmayacak deneyimler kazandırır.

2 16. ş başvurusu için hazırladığınız CV'nizde yapmış olduğunuz stajların kaç tanesinden bahsettiniz? Yapım yönetimi eğitiminden elde edilmesi beklenen yönetsel becerilerden olan sorumluluk duygusu. sorumluluk alabilme ve dağıtabilme diye de tarif edilebilir.2’si ise yazılı iletişim yeteneği kazandıklarını düşünmektedirler. Şekil 2 ve 3’e bakıldığında stajların yazılı ve sözlü iletişim becerilerini nasıl kazandırdığı görülebilmektedir.5 6.8 45. Yöneticilerin kişilerde aradığı önemli becerilerden olan yazılı ve sözlü iletişim kurabilme. 194 . Bunlardan biri de işte bu sorumluluk duygusudur.1 6.5 100. Bazı özellikler insanlarda doğuştan var olsalar dahi birçoğu öğretilebilir niteliktedir ve eğitimle bu becerilerin geliştirilebileceği düşünülmektedir (Birgönül ve diğ. Katılımcıların %65’i sözlü % 61. Bence staj yapan öğrenciler verilen görevi en iyi şekilde tamamlamaya çalışarak sorumluluk duygularını geliştirirler.0 87.2 16.5 100. Tablo 2.1 6.35 % Şekil1. özellikle kurumsallaşmış şirketlerde hayati önem taşıyabilmektedir. 2007).5 100.45 % 41.94 % 32.0 Toplam % 25.0 Yapım yönetimi eğitiminin insana yaptığı katkılardan biri de kiş isel becerileri arttırmasıdır.0 Geçerli % 25. Araştırma anketine göre Tablo 2’de görüldüğü gibi mühendislerin % 71’i stajların kendilerine sorumluluk duygusu kazandırdığını söylemiştir. Frekans Tamamen katılıyorum Katılıyorum Kararsızım Katılmıyorum Hiç katılmıyorum Total 8 14 5 2 2 31 % 25.1 93.26 % 19.8 45.5 6.8 71.6.

0 195 . Tablo 3’de ise hiyerarşik bir çalışma ortamında stajların deneyim kazandırması ile alakalı sorulan soruda stajların olumlu etkisi gözlemlenmektedir.5 61.5 100.3 16.68 % 51.0 Geçerli % 6. Tablo 3’e göre katılımcılar %67.5 67.0 Toplam % 6. Yapmış olduğum stajlar yazılı iletişim kurabilme yeteneğimin gelişmesi hususunda faydalı ve yol gösterici olmuştur.81 % 9.5 100.7 83.3 16.1 9.5 100.61 % Şekil 3.7 oranında stajların bu hususta katkısının olduğu görüşünde birleşmiştir.03 % 9.68 % 45.1 9. Frekans Tamamen katılıyorum Katılıyorum Kararsızım Katılmıyorum Hiç katılmıyorum Total 2 19 5 3 2 31 % 6.7 6. Stajlarım.7 6. Tablo 3. Yapmış olduğum stajlar sözlü iletişim kurabilme yeteneğimin geliş mesi hususunda faydalı ve yol gösterici olmuştur. hiyerarşik bir kurumda deneyim kazanmamı sağlamıştır.68 % 9.9 93. 29.5 61.19.35 % 25.16 % Şekil 2.

1 kararsız.4’ü bitirme projelerini önemsemiş.9 6.3 6.7’si stajların zamanı etkili kullanabilmede faydasının olduğu görüşünde birleşmektedirler.0 Şekil 4’te mühendislerin genellikle iş başvurusu için hazırladıkları CV’lerinde yapmış oldukları bitirme projelerinden bahsetmedikleri anlaşılmaktadır. 196 .5 19.0 Toplam % 12.5 61. % 64.2 19.5 80. Tablo 5’te de görüldüğü gibi işverenlerin sadece %19. Bunun birçok nedeni olabilir.5 19. % 16.5 100.7 74.0 Geçerli % 6.Tablo 4’te stajların.2 93.4 100. şverenim beni işe alırken yapmış olduğum bitirme projesine önem vermiştir. Öğrencilerin bitirme projelerinden kazanacakları çok şey vardır.9 19. Frekans Tamamen katılıyorum Katılıyorum Kararsızım Katılmıyorum Hiç katılmıyorum Total 2 19 2 6 2 31 % 6.1 45.6 100. Tablo 4.5 100. Katılımcıların %67.5’i ise önemsememiştir. zamanı etkili kullanabilme becerisine katkısı gözlemlenmektedir.5 16.4 35. Tablo 5.4 100.0 Bitirme Projelerinin Analizi Bitirme projesi bir öğrencinin kapsamlı tek çalış masıdır.5 61.1 45.4 6.9 6.3 6. Frekans Tamamen katılıyorum Katılıyorum Kararsızım Katılmıyorum Hiç katılmıyorum Total 4 2 5 14 6 31 % 12. Mesela öğrencilerin bitirme projesi yaparken firmalarla stajlardaki kadar iletişime geçmemesi ya da mühendisin işe giriş şekli olabilir.5 100.5 67.4 6.0 Toplam % 6.2 19. Stajlar iş hayatımda zamanımı etkin bir şekilde nasıl planlamam ve kullanmam gerektiği konusunda katkısı olmuştur.5 16.0 Geçerli % 12. ş başvurusunda işverenin bitirme projelerini işe alacağı mühendise sorması beklenir.

90 % 41. Herhangi bir beceride olduğu gibi iletişim de temel bilgi ve deneyim ister.94 % Şekil 5.19. ASEE’de (American Society of Engineering Education) yapılan bir araştırmaya göre. ş başvurusu için hazırladığınız CV’nizde yapmış olduğunuz bitirme projenizden bahsettiniz mi? Bir mühendis genellikle bir organizasyonda takımın bir üyesi olarak çalışır. 197 .45 % 22. 6.65 % Hayır Şekil 4. Şekil 5 ve 6 bitirme projelerinin iletişim yeteneğine katkısını göstermektedir. Katılımcıların %58’i.13 % 12. Özellikle doğru dil ve mantık çok önemlidir. . Yapmış olduğum bitirme projesi sözlü iletişim kurabilme yeteneğimin gelişmesi hususunda faydalı ve yol gösterici olmuştur. 1999). uygulama yapan bütün mühendisler için iletişim en temel beceri olarak ele alınır (El-Raghy.58 % 16. letişim sözlü ya da yazılı olabilir.35 % Evet 80. bitirme projelerinin sözlü ve yazılı iletişim kurabilmeye katkısının olduğunu düşünmektedir.

6 64.1 12. Takım üyesi olarak verilen işi esaslarına uygun bir şekilde yerine getirme hususunda bitirme projesinin bana katkısı olmuştur. Tablo 7’de takım üyesi olarak verilen işi esaslarına uygun bir şekilde yerine getirme hususunda bitirme projeleri %61.7 61.9 9.6 32.6 9.3 faydalı görülmüştür.0 Geçerli % 19. Tablo 6. Sorumluluk duygusu da bitirme projeleri sürecinde kazanılan becerilerden biridir.3 olarak tespit edilmiştir. Tablo 7.7 100 9.4 58.3 100. Frekans 3 13 4 8 3 31 Geçerli % 9.4 oranında bir birliktelik vardır.3 100 198 . Frekans Geçerli Toplam % % Tamamen katılıyorum Katılıyorum Kararsızım Katılmıyorum Hiç katılmıyorum Total 3 16 2 7 3 31 9.2 32.0 Toplam % 19.68 % 45.13 % 19.5 90.9 25.7 90.16 % Şekil 6.7 100.3 67.6 6.9 100 Toplam % 3. Frekans 1 9 7 10 4 31 Geçerli % 3. Tablo 6’dan de anlaşılacağı üzere bu hususta %77.0 Tablo 7’de bitirme projelerinin yönetimsel ve organizasyonel kabiliyetleri arttırdığ ı fakat stajlarda olduğu kadar etkili olmadığı gözlemlenmektedir.9.7 51.4 90.8 87.3 100 Bitirme projesi hiyerarşik bir kurum çalışma ortamında deneyim kazanmamı sağlamıştır. Bence bitirme projesini yapan öğrenciler verilen görevi zamanında en iyi şekilde tamamlamaya çalışarak sorumluluk duygularını geliştirirler.1 12.1 100 Bitirme projesi iş hayatımda zamanımı etkin bir şekilde nasıl planlamam ve kullanmam gerektiği konusunda katkısı olmuştur.6 oranında zamanı kullanma hususunda faydalı olduğunu göstermektedir.2 29 22. Tabloya göre hiyerarşik bir kurum çalışma ortamında bitirme projesinin deneyim kazandırması %32. Yapmış olduğum bitirme projesi yazılı iletişim kurabilme yeteneğimin gelişmesi hususunda faydalı ve yol gösterici olmuştur.35 % 9.3 12.8 9.7 41.4 77.7 100 Toplam % 9.4 58.9 9. Bitirme projelerinin yönetimsel ve organizasyonel kabiliyetlere etkisi. Tablo bitirme projelerinin %51.9 12.3 54.68 % 16.7 100.5 22. Frekans Tamamen katılıyorum Katılıyorum Kararsızım Katılmıyorum Total 6 18 4 3 31 % 19.7 51.

yazılı iletişim becerisinin Ki-kare değeri 0. anlam düzeyi olan α = 0.kare 23. Buradaki beklenen frekanslar H○ hipotezi doğru kabul edilerek hesaplanan frekanslardır.kare 19.021 0. Anlam düzeyi α = 0.014 ve hiyerarşik bir kurum çalış ma ortamında çalışabilme becerisinin Ki-kare değeri 0.469(a) 9 0.024’tür. Ki-kare değeri olup.489(a) Yazılı letişim Kurabilme Becerisi Pearson Ki . Çalışmada Ki – kare testine göre 230 adet anlamlı ilişki tespit edilmiştir. sayımla belirtilen verilerde.0 paket programı kullanılarak var olan anlamlı ilişkiler ki–kare testinin yardımı ile kolaylıkla hesaplanmıştır. takım halinde çalışabilme. Burada X². Ki–kare testine göre iki değişken arasında anlamlı ilişki olabilmesi için hesaplanan Ki–kare değerinin olasılık değeri. Bence stajlar ileride meslek yaşamında karşılaşabileceğim sorunları mantık ve bilgi çerçevesinde en uygun şekilde çözebilmem için yeni beceriler kazandırır. Bu değerler 0.lişkilerin Analizi Bu çalışmada en önemli noktalardan biri de sorulan sorular arasındaki anlamlı bir ilişkinin olup olmadığı konusudur.021. gözlenen frekanslarla beklenen frekanslar arasındaki farkın analizine dayanan bir testler grubudur. Tablo 8’e göre Ki-kare olasılık değeri 0. Demek ki stajların yapım yönetimi bilgilerine katkısı yadsınamaz. takım halinde çalışabilme becerisinin Ki-kare değeri 0. Ki – kare testi Sözlü letişim Kurabilme Becerisi Değer Pearson Ki . G. Tablo 8. SPSS 15.024 Serbestlik derecesi 9 9 9 Ki – Kare Olasılık Değeri 0. Bu çalış ma 53 soruluk anket 31 denek üzerinde uygulanması neticesinde elde edilmiş olup her bir maddenin diğer madde ile anlamlı ilişkisi olup olmadığı Ki-kare testi uygulanarak ortaya konmuştur.021 ‹ 0. hiyerarşik bir kurum çalışma ortamında çalışabilme becerileri ile anlamlı ilişki oluşturduğu görülmektedir. 05’in altında ise H○ hipotezi reddedilir ve bu değişkenler arasında anlamlı bir ilişki olduğu anlaşılır.691(a) Hiyerarşik Bir Kurum Çalışma Ortamında Çalışabilme Becerisi Pearson Ki .008 0.014 199 . Örnek verilecek olursa: H○ hipotezi : ‘Bence stajlar ileride meslek yaşamında karşılaşabileceğim sorunları mantık ve bilgi çerçevesinde en uygun şekilde çözebilmem için yeni beceriler kazandırır’ sorusu ile ‘Yapmış olduğum stajlar sözlü iletişim kurabilme yeteneğimin gelişmesi hususunda faydalı ve yol gösterici olmuştur’ soruları arasında anlamlı bir ilişki yoktur.05 olduğu için H○ hipotezi reddedilir.kare 22. her bir kategorideki gözlenen frekansları ve B’de bu kategorilerin beklenen toplam frekanslarıdır. Ki-kare.008. Tablo 8’de bu becerilerin Ki-kare değerleri verilmiştir.05’ten küçük olduğu için anlamlı ilişki var denilmiştir.021 olduğu için ve 0. 05’in üstünde ise hipotez doğrudur. Bu soruyla sözlü iletişim becerisinin Ki-kare değeri 0.kare 20.353(a) Takım Halinde Çalışabilme Becerisi Pearson Ki . Tabloya bakıldığında ‘Bence stajlar ileride meslek yaşamında karşılaşabileceğim sorunları mantık ve bilgi çerçevesinde en uygun şekilde çözebilmem için yeni beceriler kazandırır’ sorusu ile yapım yönetimi açısından çok önemli olan sözlü ve yazılı iletişim kurabilme. Pearson Ki-kare formülü X² =∑ (G-B)²/B dir.

pratiklik kazanma. Yazın otuz iş günü gibi kısa bir zaman zarfına sığdırılan ve okul müfredatından kopuk bir şekilde bitirilen staj. sözlü ve yazılı iletişim kurabilme şeklinde sıralanabilir. öğrenciye yaptığı staj neticesinde ücret verebilir. Üniversiteler staj yapılan firmalardan yapım yönetimi bilgilerinin uygulanışını da görebileceği belirli standartlara sahip olmalarını istemeli ve her firmayı kabul etmemelidir. Öğrenciler için staj ve bitirme projelerinin önemi. bir hafta sonu hidroloji mühendisliği alanında. Örneğin öğrenci birinci sınıftayken bir hafta sonu yapı mühendisliği alanında. yapım yönetimi eğitimi açısından yetersizdir. ş hayatında gerekli olan bilgiler okul yıllarında pek verilmez. Ya da işveren. Sonra anketlerle hangi alana eğilimli olduğu tespit edilmelidir. Eğitim boyunca yapılan stajların ve bitirme projelerinin üniversite ikinci sınıfta seçilmiş bir alanda devam etmesi daha faydalı olabilir. Örneğin staj yaptığı alanla ilgili olan derste ek bir puan verilebilir. Burada eğitimcilere ve işverenlere ciddi sorumluluklar düşmektedir. Bilinç oluşturmak için yapılacak şeylerden biri öğrencilere teşvikler verilmesidir. Bir inşaat mühendisi meslek hayatına atılmadan evvel yönetimsel becerileri kazanma kabiliyetini staj ve bitirme projeleri ile elde etmektedir. 200 . 2. daha yararlı hale nasıl getirileceğidir. bir hafta sonu jeoteknik mühendisliği alanında ve diğer alt branşlarda faaliyet gösteren firmaların faaliyetleri gösterilmelidir. Bu bağlamda proje konusu öğrencinin insiyatifine bırakılmamalı ve öğretim üyesi de öğrenciye yapım yönetimi bilgilerini kazandıracak konular seçmelidir. 3. Yapım yönetimi bilgilerinin teorikten daha çok uygulamaya bakan yönleri olduğu için staj ve bitirme projelerinin verimli hale getirilmesi gerekmektedir. Burada yapılması gereken bunların gerekliliğini tartışmak değil. Öğrencinin daha birinci sınıftayken hafta sonları inşaat mühendisliğinin alt mühendislik disiplinleri olan değişik çalışma alanlarından hangisine eğilimi olduğu tespit edilmeye çalışılmalıdır. Bunun için okul devam ettiği dönemlerde şirketlerle öğrencilerin alakalarının kesilmemesine önem verilmelidir. Hatta staj alanında üniversite ile anlaşmalı firmalar oluşturmalıdır.Sonuç Önceki bölümlerde de anlatıldığı üzere staj ve bitirme projeleri inşaat mühendisliğ i eğitiminde ve özellikle yapım yönetimi eğitiminde vazgeçilmez temel safhalardandır. Yapım yönetimi eğitiminde önemli olan teorik bilgilerin akılda kalıcı olması için staj süresinin kısıtlanmaması gerekir. Staj ve bitirme projelerinin iş hayatına katkıları oldukça fazladır. Bitirme projelerinin yapım yönetimi eğitimine gerçek anlamda katkısı sağlanmalıdır. Yapılan stajlardan biri bilgisayar kullanımı ile ilgili olmalıdır. 5. Bu bilgiler ancak piyasa içerisindeki meslektaşlardan öğrenilir. profesyonel bağlantılar. kariyer planlaması. Bunun için bilinç şarttır. Öğrenci yapacağı stajı bu alanda yapmalıdır. 4. iş tecrübesi. yeni beceriler kazanma. Bazı Öneriler: 1. Bu bağlamda lisans eğitiminde branşlaşmaya gidilmelidir. vizyon kazanma. Öğrencilerin sektöre gireceği ve sektör çalışanları ile tanışacağı alanlar stajlardır.

Australia Scholz W. of Engng. 3. (2007). Yenice H. Role of Internship in Higher Education in Environmental Sciences. . nşaat Sektörünün Yapım Yönetimi Eğitiminden Beklentileri. Ulusal Mühendislik Kongresi. Quality Engineering Education: Student Skills and Experiences. (1999). . (2007). Vol. nşaat Yönetim Kongresi.H. Gürel M. . . . page 25 – 30.1. sayfa: 17-26. nşaat Mühendisliği Eğitimindeki Sorunlar. page 65 – 76. Foça. stanbul lkeleri. . (1998). Swiss Federal Institute of Technology. . . . Malayoğlu U. . Nguyen. Dikmen . Ralf H. Global J. Sayı: 368. stanbul Çiçek T. Cöcen . Mesleki Uygulama Düzenlemeleri ve Meslek Kipi Seçiminin Değerlendirilmesi Konularında Bir Alan Çalış ması.Işık Z. 2. (1993).Kaynaklar Birgönül M. (2003). . Educ. Türkiye’deki nşaat Mühendisliği Eğitiminin Değerlendirilmesi Ve Bazı Öneriler. Özorhon B. Global J. No. Türkiye Uğur L. Sayfa: 361 – 376 stanbul Yenigün K.O. 4. zmir 201 . . zmir Duyen Q. Australia El-Raghy S. nşaat Mühendisliği Eğitiminin Temel Mühendislik Haberleri Dergisi.A. I. . nşaat yönetimi kongresi. The Essential Skills and Attributes of an Engineer: A Comparative Study of Academics. Seyrankaya A. Foça. Onur A. . (2004). Educ. . of Engng. (2004). 4. Şafak S.T.Kahraman B. Vol. . Zurich Sorguç D. . . Mühendislik Aktif Eğitiminde Mesleksel Becerilerin Kazanılması. Sayfa: 169 – 181. Regula S. . Ulusal Mühendislik Kongresi. I.

.

nşaat sektöründe de yönetim yetersizliklerinin yaygın olduğu ve bundan dolayı kayıpların oluştuğu bilinmektedir. Sonuç olarak nşaat sektöründe yer alan kuruluşları temsil eden birlikler. inşaat sektöründe yönetim konusundaki yetersizliklerin giderilmesine katkı sağlayacağı düşünülen bir model geliştirilmesi hedeflenmiştir. pazarı ve çevresel şartları inceleyip kendi performansları ile kıyaslayarak rekabet koşullarını 203 .edu. yapı ya da gelişmiş lik düzeyinden bağımsız olarak. Dolayısıyla herhangi iki firma tarafından bir Benchmarking uygulaması yapılması durumunda. uygun bir yönetim sistemini kurması gerekmektedir. Dönüşü sağlanan 23 firmaya ait anket sonuçları farklı kriterlere göre değerlendirilmiştir. puanlandırılmakta ve elde edilen bu puanlar oluşturulan veri tabanındaki diğer firmalarla kıyaslanarak değerlendirilmektedir. önerilen model yardımıyla veri tabanları oluşturarak sektör ortalamalarını belirleyip. Halil Gerek Çukurova Üniversitesi. Ayrıca firmaların bir kriterde en iyi olsa dahi yine de diğer firmalardan öğrenebileceği bazı şeyler olabileceği saptanmıştır.tr Çukurova Üniversitesi.nşaat Sektöründe Benchmarking Yönetim Tekniğinin Uygulanmasına Yönelik Bir Model Önerisi M. inşaat sektöründe tedarikçi olarak yer alan.edu. Isı Su Ses ve Yangın Yalıtımcıları Derneğine ( zoder’e) kayıtlı üretici firmalara yönelik olarak anket uygulanarak bir benchmarking çalış ması yapılmıştır.tr Öz Bir kuruluşun başarılı olabilmesi için. nşaat Mühendisliği Bölümü. sektör. Belirtilen nedenlerle bu çalışmada. büyüklük. Anahtar sözcükler: Benchmarking. üyelerinin sektör içindeki yerlerini görmelerine yardımcı olabileceği düşünülmektedir. Mükemmellik Modeli. Avrupa Kalite Yönetim Vakfı (EFQM) sorumluluğunda uygulanan Mükemmellik Modeli’nin içeriğinden de yararlanılarak hazırlanan sorulara verilen cevaplar. Emin Öcal . sürecin sonunda her iki firmanın da faydalanacağı açıktır. Adana E-Posta: emocal@cukurova. Adana E-Posta: ihgerek@cukurova. şletmelerin tüm faaliyetlerde sürekli olarak rakipleri. farklı firmaların ilk sıralarda olması en iyi kavramının kriterlere bağlı olarak değişken olduğunu ve sadece bir kritere bakıp yorum yapılmaması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. nşaat Mühendisliği Bölümü. Önerilen modelde. Modelin uygulanabilirliğini test etmek ve aynı zamanda firmalarda farkındalık yaratmak amacıyla. Türk nşaat Sektörü Giriş Artan küresel rekabet. Bu değerlendirmeler sonunda her bir kriter ayrı ayrı baz alınarak incelendiğinde. işletmeleri sürekli olarak performanslarını iyileştirmeye dönük çalışmalara yöneltmiştir.

2004). Örnek olarak ngiltere’de birçok organizasyonda benchmarking yıllardır performans geliştirmesi için organizasyonel kültürün bir parçası olarak kullanılmaktadır (Hinton ve diğ. maliyetleri düşürmek.2006). Bu çerçevede benchmarking kavramı kısaca “en iyi uygulamaların adaptasyonu” olarak tanımlanabilir (Aktan. kaliteyi özümsemek. Yazarlar benchmarking’in bir organizasyondaki performans açıklarını. Benchmark terimi topografyadan gelmektedir. Türkiye’de diğer modellere göre daha fazla bilinen 204 . benchmarking yönteminin Türk inşaat sektöründe daha yaygın ve etkin kullanılmasına yardımcı olacak bir model geliştirilmesi amaçlanmıştır. benchmarking kavramının ifade ettiği anlamı tam olarak vermemektedir. bir nesne üzerindeki o nesnenin yüksekliğini gösteren işarete referans yapmaktır. Bu iki kelime. 2005). geleneksel yöntemde rakipler düşman gibi görülmektedir.2003) Benchmarking kavramının Türkçede tam karşılığı bulunmamaktadır.. konusunda en iyi olmak amacıyla. Çünkü. 2006). Çalışmada. Benchmark. Geleneksel performans ölçümlerinde şirketlerin sadece finansal verileri kullandığını. Oluşan koşullara hızla uyum göstermek. kritik rekabet faktörlerinin birkaçıdır. Benchmarking. haritacıların bir referans noktası olarak kullandıkları. Bedük. önceki çalışmalardan farklı olarak. Bunun yanı sıra ngiltere’de yapılan araştırmalarda benchmarking kullanımı ile ilgili olan firmaların oranı %85’lere kadar çıkmaktadır (Anderson. 2004). Kimi yazarlar bu kavramı Türkçeye “kıyaslama” ya da “karşılaştırma” olarak tercüme etmektedirler. ş dünyasına bunun uygulanışı ise. bir şirketin en iyi uygulamalara sahip olmasıyla tanınan diğer kuruluş ya da kuruluşların ürünlerini. bunlardan birine göre benchmarking. kendi süreçleriyle aynı ya da benzer nitelikte olan. (McCabe. 2000). iş süreçlerini kendilerininki ile karşılaştırarak değerlendireceği sürekli ve sistematik bir süreç olarak ifade edilebilir (Yıldız ve Kadir. Benchmarking’de ise. ortaklık ve karşılıklı bilgi alışverişi esastır (Dokuzer. ancak bunların yanında finansal olmayan sonuçlarında kullanılması gerektiğini savunmuşlardır. 2006. Mc Adam. önceden belirlenmiş bir prosedüre göre inceleyen. Benchmarking. hizmetlerini. Amaç ve Metodoloji Bu araştırmada. Benchmarking tekniği gelişmiş ülkelerde yaygın olarak kullanılmakta ve önemli katkılar sağlamaktadır. geleneksel rekabete dayalı analiz yöntemine göre bilgi toplamaktan farklı bir yaklaşımdır. başka organizasyonlarla kıyaslama yaparak en iyi uygulamaları bulmak ve organizasyonun kendi yapısına ve süreçlerine bunları uyarlamaktır. o süreçlerdeki uygulamalardan ders almaya çalışan ve bunu kesintisiz olarak yapan bir uygulamadır (Özkan.belirlemeleri gerekmektedir. firma içinde ya da dışındaki süreçleri. aynı zamanda organizasyonun kendi iç bünyesindeki birimler ya da departmanlar arasında da uygulanabilir. sadece kıyaslama yapmak değil. Benchmarking’in nihai amacı performansı artırmak olan kesintisiz bir öğrenme sürecidir.2003). Benchmarking kavramı için çeşitli tanımlar söz konusudur. fırsatlarını ve organizasyonun süreçleri için gelişme ve sürekli iyileştirme sağlayacağını vurgulamışlardır (Beatham ve diğ. Benchmarking sürecindeki ortaklık kavramı.

cevaplanan anket formlarındaki verilerin düzenlenmesini ve hipotez testleri yapılmasını ve bu testlerin sonuçlarının yorumlanmasını kapsamaktadır. Deming Ödülü. kalite stratejisi ve benchmarking’in kullanımı. önce işletmelerin mevcut durumları ortaya konularak zayıf ve güçlü yönlerinin saptanması. Böylelikle elde edilen puanların bir veri tabanında toplanmasıyla benchmarking çalış malarında örnek alınacak en iyinin belirlenmesi amaçlanmıştır. anket formlarının hazırlanması ve uygulanmasını. sonra da örnek alınacak kuruluşla benchmarking yaparak eksikliklerin giderilmesi için izlenecek yolun belirlenmesi hedeflenmiştir. firmanın çevreye ve topluma karşı sorumluluklarını da dikkate almaktadır. Avrupa Kalite Yönetim Vakfı (EFQM) tarafından oluşturulan ve Avrupa kıtasında yoğun olarak kullanılan EFQM Mükemmellik Modeli’dir (Pakdil. Her kriter için en iyi belirlendikten sonraki aşamada ise benchmarking tekniğini kullanma konusunda istekli olan firmaların izleyebilecekleri süreçler tanımlanmıştır. Araştırmanın metodu. örnek alınacak en iyi firmanın tespit edilmesi. Malcolm Baldridge Ulusal Kalite Ödülü (MBNQA) ve EFQM Avrupa Kalite Ödüllerinin tamamında modern yönetim uygulamalarının ortak yönleri mevcuttur (Emanet. kincisi. hedef kitlenin ve büyüklüğünün belirlenmesini. Topluma ve çevreye saygılı olan firmaların müşterilerinin sadakati de artmaktadır. örnek uygulamaların gerçekleştirilmesi. Mükemmellik Modellerinin en yaygın kullanım amacı. organizasyonlar için bir “özdeğerlendirme” aracı olmasıdır. Böylelikle. 2007). toplum ve paydaşlarla ilgili sonuçlar değerlendirilir. 205 . 2000). Firmaların genel performanslarının değerlendirildiği birçok değerlendirme metodolojisi içinde kalite ödülleri. iş mükemmelliğini sağlamaktır. 1987’de oluşturulan ve Kuzey Amerika kıtasında kullanılan. günümüzün en popüler ve itibar gören yöntemi olarak görülmektedir. Çağımızın müşterileri sadece ürünün kalitesine değil. dönemin Ticaret Bakanı adına atfedilen Malcolm Baldridge Ulusal Kalite Modeli’dir (MBNQA). kuruluşun kuvvetli ve zayıf yönlerinin belirlenmesi. Kalite ödüllerinin temelinde yer alan kalite modellerinin spesifik amacı. Modelde öncelikle kendi durumlarını görme olan özdeğerlendirmenin yapılması ve her firmanın farklı kriterlerde puanlarının belirlenmesi öngörülmüştür. iyileştirmeye açık alanların önceliklendirilmesi ve bu iyileştirmeler için aksiyon planlarının yapılması sağlanabilmektedir (Argüden ve diğ. Uygulamada en çok yer alan bu modellerden ilki 1951’de Japonya’da kalite hareketini başlatan Deming adına atfedilen ve Asya kıtasında kullanılan Deming Modeli’dir. 2003). Böylece oluşturulan Model kullanılmak suretiyle.Avrupa Kalite Yönetim Vakfı (EFQM) sorumluluğunda uygulanan EFQM Mükemmellik Modeli’nin kriterlerinden de yararlanılmıştır. Benchmarking ve Mükemmellik Modelleri lişkisi Kalite ödülleri. Üçüncüsü ise. Kısa bir eğitim ve vaka çalış ması sonucunda herhangi bir organizasyondaki yönetim kadrosu rahatlıkla kendi kuruluşlarını model kriterleri bazında değerlendirebilmektedir. özdeğerlendirmenin yapılması ve kurumsal performansta iyileşmenin sağlanması için modeller ve araçlar önermektedir. Bütün mükemmellik modellerinde müşteriler.

işlevi. Giritli. (Sherif. Model. gerekse beklenen üretim kalitesine ulaşılması konusunda sektörde ciddi yetersizlikler görülmektedir. proje ekibi. eksikliklerini saptamalarını sağlayan ve uygun çözümleri teşvik eden bir değerlendirme aracı olarak kullanılabilecektir. 2004). çıktıları genellikle birbirinden farklı olan süreçlerden oluşmaktadır. Bugüne kadar birçok yönetim tekniği üretim sektöründen sonra inşaat sektöründe kullanılmıştır. mimari özellikleri. tekrarların ortadan kaldırılıp eksikliklerin belirlenmesini hedeflemektedir. Bu bağlamda benchmarking inşaat sektöründe performansı ölçmek ve geliştirmek için oldukça cazip bir araçtır. özellikler her proje için farklıdır dolayısıyla bunların öncelikleri. Belirtilen nedenlerle. Önerilen modelde. Bu sektördeki projeler tekrarı olmayan. malzeme. nitelik ve nicelikleri de birbirinden farklı olacaktır. proje ekibinin nitelikleri vb. tüm işlevsel birimlerce paylaşılacak ortak bir dil ve düşünce şeklinin temelini oluşturmak üzere.nşaat Sektörü için Önerilen Benchmarking Modeli nşaat sektörü diğer sektörlere göre farklılık göstermektedir. yapım tekniği. Her projede bu özellikler farklılaşmakta bu da her bir projeyi özgün kılmaktadır. 1996) nşaat sektörü yatırım ve istihdam büyüklüğü bakımından Ülkemiz ekonomisi içerisinde oldukça önemli bir yer tutmaktadır. Böylece firmalara mükemmelliğe giden yolun neresinde olduklarını gösteren. girdileri bilgi. Bunların bazıları başarılı şekilde uygulanırken bir kısmı uygulamada istenen başarıyı sağlayamamıştır. Bu durum da inşaat sektöründe belirsizliği arttırmakta ve toplam kalite yönetiminin uygulanmasını zorlaştırmaktadır (Güner. işgücü ve makine. Ancak Modeldeki soruların sayısı. içeriği ve değerlendirmeye esas ağırlıkları değiştirilerek sektördeki her faaliyet alanı için kullanılması mümkün görünmektedir. müşteri beklentileri. oluşturulan sorulara verilen cevaplar. puanlandırılmakta ve elde edilen bu puanlar oluşturulan veri tabanındaki diğer firmalarla kıyaslanarak değerlendirilmektedir. Çünkü binanın yeri. Ancak buna karşın sektörde faaliyet gösteren organizasyonların pek çoğu bireysel müteşebbis boyutunda olup geleneksel yöntemlerle üretim yaptıkları görülmektedir. nşaat sektöründe ürünün özellikleri diğer sektörlere göre farklılık göstermektedir. Model inşaat sektöründe faaliyet gösteren tedarikçi firmalara yönelik olarak hazırlanmıştır. iyiyi örnek alma olarak da tanımlanabilen Benchmarking tekniğinin inşaat sektöründe kullanılması durumunda çok yönlü iyileştirmeler sağlanabileceği ve bunun da hem kaynak tasarrufu hem de kalite standartlarına yaklaşmaya önemli katkı sağlayacağı noktasından hareketle sektörde kullanılabilecek bir model önerilmiştir (Şekil 1). yeri. bütçe ve zaman değişkenleri vb. büyüklüğü. verilecek hizmetin kapsamı. finansman. 206 . yürütülmekte olan iyileştirmelerin durum değerlendirmesini. Bu nedenle sektörde çağdaş yönetim tekniklerini kullanmak yerine deneme yanılmaya dayalı ve içgüdüsel davranış ların yönlendirdiğ i yönetim tarzının yoğun olduğu görülmektedir. özelliklere göre biçimlenmektedir. Benchmarking kavramı ise başarılı uygulananlar arasındandır. Dolayısıyla gerek kaynakların verimli ve etkin kullanımı. Proje işlevi.

nşaat Sektörü çin Önerilen Benchmarking Modeli .207 Şekil 1.

inşaat sektöründe tedarikçi olarak yer alan. Böylece firmaların sektör içerisindeki yerlerinin belirlenmesi mümkün olabilmektedir. her bir firmanın. Örnek uygulamada her kriterin ayrı ayrı puanları hesaplanarak karşılaştırılma yapılmış ve firmaların diğer firmalara göre yerleri belirlenmiştir. Firmalarının Toplam Puanlarına göre Sıralanması. Değerlendirmede. Bu sonuçlara göre toplam puan bazında firmaların Şekil 2’de görülen grafikteki gibi sıralandığı saptanmıştır.Modelin uygulanabilirliğini test etmek ve aynı zamanda firmalarda farkındalık yaratmak amacıyla. Önerilen Model. Anahtar Performans Sonuçları kriterlerine göre puanların değerlendirilmesine olanak sağlamaktadır. şbirlikleri ve Kaynaklar. Politika ve Strateji. 1000 900 800 700 600 PUANLAR 500 400 300 200 100 0 Y18 Y3 Y11 Y14 Y12 Y15 Y17 Y22 Y10 Y19 Y20 Y5 Y21 Y9 Y13 Y16 Y23 Y4 Y2 Y6 Y8 Y1 Y7 "" F RMALAR Şekil 2. Isı Su Ses ve Yangın Yalıtımcıları Derneğine ( zoder’e) kayıtlı üretici firmalara yönelik olarak anket uygulanarak bir benchmarking çalışması yapılmıştır. 208 . Müşteri ile lgili Sonuçları. Toplumla lgili Sonuçlar. Liderlik. nsan Kaynakları. nsan Kaynakları ile lgili Sonuçlar. firmaların her kriterden aldıkları puanlar önceden belirlenmiş ağırlık katsayılarıyla çarpılıp toplanarak 1000 puan üzerinden her firmanın aldığı toplam puana ulaşılmıştır. Örneğin değerlendirme kriterlerinden Liderlik ile Politika ve Strateji kriterlerine göre yapılan sıralamalar Şekil 3 ve Şekil 4’te görüldüğü gibidir. Süreçler. Dönüşü sağlanan 23 firmaya ait anket sonuçları değerlendirilmiştir.

100 90 80 70 60 PUANLAR 50 40 30 20 10 0 Y18 Y15 Y12 Y14 Y2 Y21 Y16 Y23 Y17 Y5 Y6 Y10 Y19 Y20 Y22 Y1 Y3 Y4 Y7 Y8 Y13 Y9 Y11 F RMALAR Şekil 3. Firmalarının Liderlik Kriteri Puanlarına göre Sıralanması 120 100 80 PUANLAR 60 40 "" 20 0 Y18 Y11 Y12 Y9 Y23 Y14 Y17 Y19 Y15 Y20 Y16 Y21 Y4 Y3 Y5 Y2 Y10 Y13 Y22 Y1 Y6 Y7 Y8 F RMALAR Şekil 4. Firmalarının Politik ve Strateji Liderlik Kriteri Puanlarına göre Sıralanması Grafiklerden de görüleceği üzere. Y8 nolu firmaların ilk üç sırada oldukları görülmektedir. Politika ve strateji kriteri incelendiğinde ise Y6. Y9 ve Y13 nolu firmalar ilk üç sırada yer almaktadır. Y1 ve Y8 nolu firmalar ilk üç sırada yer alırken liderlik kriteri baz alınarak yapılan sıralamada Y11. Bunun yanı sıra. Bu bağlamda her bir kritere göre farklı firmaların ilk sırada olması en iyi kavramının 209 . Y7. toplam puan bazında Y7.

Benchmarking üzerine sınırlı araştırma dolayısıyla Benchmarking’in inşaat sektörüne sunabileceği potansiyel avantajlar hakkında çok az bilgi vardır. müşteri şikayet oranları arasında anlamlı bir ilişki vardır. en iyi firmayı başarıya götüren uygulamalar araştırılır. Sonuç ve Öneriler Bu çalışmada. Bu bağlamda en iyi olan firma ile aradaki farkın nedenleri saptanmaya çalış ılır. lave olarak firmaların bir kriterde en iyi olsa dahi yine de diğer firmalardan öğrenebileceği bazı şeyler olabilir. Dolayısıyla benchmarking’in daha iyiye gitme yönünde çok etkin bir araç olduğu bilinci sektörde yaygınlaştırılmalıdır. Türk inşaat sektöründeki firmaların rakiplerine göre yerlerini belirleme ve kendilerini geliştirmelerine katkı sağlayacak benchmarking kriterlerini içeren bir model önerilmiş ve yalıtım sektöründe uygulanan bir anket yardımıyla toplanan verilerle modelin iş levselliği test edilmiştir. Ancak. çimento ve kireç üreticileri ile ilgili veriler de halen değerlendirilmektedir. örnek uygulamalar işletmeye uyarlamak için yöntem ve stratejiler geliştirilir. strateji ve bunu 210 . Şirketlerin liderlik kriterinin. çalışanlar kriteri. ortak bulma ve bilgi havuzu kurma faaliyetlerine katılım durumuna. evet diyenlerin oranı az olmasına rağmen kısmen katılabiliriz diyenlerin oranı %70’in üzerinde olduğu gözlenmiştir. hareket planları oluşturularak uygulanabilir hedefler konulur ve üst yönetime sunularak. Doktora tezi kapsamında yürütülen bu çalışmada sektörde tedarikçi olarak faaliyet gösteren prefabrik eleman. değerlendirme kriterlerinin her biri değerlendirildikten sonra benchmarking çalışmalarına başlanması öngörülmektedir. Modelde. Uygulamalardan sonra sonuçların gözlenmesi ve benchmarking’in son bulmayan bir süreç olması nedeniyle periyodik olarak tekrarlanması gerekmektedir.kriterlere bağlı olarak değişken olduğunu ve sadece bir kriterle yorum yapılmaması gerektiği sonucuna ulaşılabilir. firmaların benchmarking faaliyetlerine katılmaya sıcak baktığı ancak bazı çekincelerinin olduğu anlaşılmaktadır. şirketlerin daha önce benchmarking çalışması yapması ile eleman sayıları. Uygulama sonuçları ve elde edilen bu sonuçların yorumlanmasından oluşan öneriler kısmı aşağıda özetlenmiştir. Yapılan hipotez testi sonuçlarına göre şirketlerin daha önce benchmarking çalışması yapması ile karlılık durumları. yabancı dil bilen personel oranı arasında anlamlı bir ilişkinin olduğu gözlenmiştir. eğitim bütçeleri. Dolayısıyla kurumun yönetim sisteminin oluşturulması ve yaşama geçirilmesi konusunda kiş isel olarak önemli role sahip olan liderlik kriterinde iyi olan firmalar. Dolayısıyla herhangi iki firma tarafından bir Benchmarking uygulaması yapılması durumunda. faaliyet süreleri ve liderlerin kurum kültürü oluşturması arasında bir ilişkiye rastlanmamıştır. Benchmarking çalışmalarının sonunda elde edilen çıktıların. Modelde de oluşturulması önerilen. tüm organizasyon sistemini iyileştirmeye yönelik olacak kapsamda yapılması gerekir. Üretim sektöründe geniş ve yaygın olarak kullanılan Benchmarking uygulamalarına inşaat sektöründe aynı oranda rastlamak mümkün değildir. Bu sonuca göre. işbirlikleri ve kaynaklar kriteri. sürecin sonunda her iki firmanın da faydalanacağı açıktır.

.danismend. Kaplan. Sayı 1.. 2003/3.. Best Practice Benchmarking In The UK. E. 2004. 2003.. “Deming. 2000. Yüksek Lisans Tezi. (2003). A. Politika ve strateji kriteri ile çalışanlar kriteri arasında anlamlı bir ilişki vardır. Emanet.. Kaynaklar Aktan. http://www... (2004). “Benchmarking in Construction”. 2003. ktisadi ve dari Bilimler Dergisi. Benchmarking And Improving Construction Productivity. Sayı:1 Hinton M. 11(1):93-117 Bedük. Holloway J.. Benchmarking for Quality Management & Technology. nşaat Sektöründe Toplam Kalite Yönetimi ve Türkiye’deki uygulamalar. Vol 3 No 3. C. stanbul Beatham S. D.Ü. önerilen model yardımıyla veri tabanları oluşturarak sektör ortalamalarını belirleyip. MPM Dergisi. Sherif.. (2005). 2006. aynı zamanda çalışanlarının bilgi birikimlerini ve potansiyellerini geliştirmelerine olanak sağlamaktadır. Arge Danış manlık Yayınları. 327 s. . Balanced Scorecard.. Tasarım Cilt:3. S. Vol.destekleyen uygun politikalar. Özkan. Dokuzer. M. S 50-58 211 . (2000). 1996. Planlama.. s 52-61 McCabe. 2006 Stratejik Yönetim ve Benchmarking. F..7 No 1. KPIs: A Critical Apprasial of Their Use in Construction.. üyelerinin sektör içindeki yerlerini görmelerine yardımcı olabilir ve kritik başarı faktörlerini saptayarak benchmarking çalış malarına zemin ve olanak sağlayabilirler. Anumba C. Y. Niğde. planlar. nşaat sektöründe yer alan yükleniciler ile tedarikçi kuruluşları temsil eden birlikler. Benchmarking. Nobel Yayın Dağıtım A. Giritli H. (2007) EFQM Mükemmellik Modeli le Kamu Sektöründe Özdeğerleme Çalış maları Üzerine Bir Saha Çalış ması. Norton.. Francis G. M. ve süreçler yoluyla hedeflediği noktaya daha kolay ulaşabilmektedir. TÜ Dergisi Mimarlık. R.org/ Argüden..canaktan. B. Adana Güner A. “Stratejik Yönetim Tarihine Kısa Bir Bakış” www... Hedges I.com Pakdil F.. Benchmarking: An International Journal. Malcolm Baldrige ve EFQM Kalite Modellerinin Karşılaştırmalı Analizi. C.. H.. Thorpe T.S. Ankara. Benchmarking: An International Journal. Buna göre politika ve strateji oluşturan işletmeler. Sağdıç. 37-66.. Blackwell Publishing. Cilt 8. Modern Bir Yönetim Tekniği Olarak Benchmarking’in şletmeler Tarafından Bilinirliği Ve Uygulanabilirliğinin Saptanmasına Yönelik Bir Araştırma Örneği.

. s. Sosyal Bilimler Enstitüsü. (2002)... G. K. 24-26 Aralık 1997. Adapazarı. 256. Fırat Üniversitesi.. 212 . Siyasette ve Yönetimde Etik Sempozyumu. M. Elazığ Yıldız. Eğitim Örgütlerinde Kıyaslama (Benchmarking). ‘’Benchmarking’te Bilgiye Ulaşmada Ahlak Sorunu’’. 2006. Yüksek Lisans Tezi. Ardıç.Turhan.

rekabet gücü üzerinde büyük etkiye sahiptir. Dünyada kabul görmüş ve kullanılmakta olan çağdaş yönetim anlayışlarından olan EM’nin sektördeki aktörler tarafından tanınması eğitim yoluyla sağlanabilir.edu. küreselleşme gibi faktörlerin sonucunda oluşan rekabet ortamı. kalite amaçlı tasarım tekniklerinden biri olan Eşzamanlı Mühendislik (EM). proje maliyetleri ve pazara sunum sürecini azaltarak daha kaliteli üretim yapmak herhangi bir ürün geliştirme süreci için anahtar başarı faktörü olmaktadır. düzeltme ve yeniden yapım işleri önlenerek. müşterinin bilinçlenmesi ve beklentilerinin değiş mesi. bu yeni kavramın sektörde %33 oranında bilinmediği ortaya çıkmıştır. ürün yaşam çemberinde yer alan tüm aktörler tasarım sürecine katılmakta ve böylece daha sonraki aşamalarda ortaya çıkabilecek değişiklik. 213 . Teknolojik ilerlemeler. EM.Eşzamanlı Mühendislik Kavramının Türk nşaat Sektöründe Uygulanabilirlik Düzeyinin rdelenmesi M. işletmeci ve malzeme sağlayıcı yönünde hayli azdır. personel eğitimi.tr Berna Şekerci Çukurova Üniversitesi nşaat Mühendisliği Bölümü. EM uygulamasının en önemli safhası olan tasarım kararlarına katılım oranları. taşeron. insan hakları ve demokrasi alanındaki geliş meler. ürün geliştirmenin bütün evrelerini etkili şekilde bütünleştirmeye yönelik bir giriş imdir. EM uygulamalarına zemin hazırlayan altyapı unsurlarından üst yönetim desteği. iletişimin hızlı gelişimi. süre ve maliyetten tasarruf sağlanmaktadır. Bu bağlamda.com Öz Bu çalışmada. Hızla artan bu rekabet ortamında.yüzyılın eşiğindeki dünya. bunun yanında müşteri ve mal sahibinin katılımı da yetersizdir. “Eşzamanlı Mühendislik” (EM) adlı yeni bir yönetim anlayış ının Türk nşaat Sektörü’ndeki uygulanabilirlik düzeyinin irdelenmesi amaçlanmıştır. geleneksel ürün geliştirme sürecinde (Seri Mühendislik) ardışık olarak yapılan çeşitli faaliyetlerin eşzamanlı olarak gerçekleştirilmesiyle. Adana E-Posta: bernasekerci@hotmail. yeni açılan pazarlar. Türk nşaat Sektörü. Multidisipliner Ekip Giriş 21. Adana E-Posta: emocal@cukurova. sektörde yer alan yüklenici firmalara uygulanarak sonuçlar analiz edilmiştir. ekip çalışması ve birimler arası bilgi alışverişinin yetersizliği de EM kullanımını engellemektedir. organizasyonların hem iç hem de dış çevresini sürekli değişime ve gelişime zorlamaktadır. Bu amaç doğrultusunda hazırlanan anket. Anahtar sözcükler: Eşzamanlı Mühendislik. Emin Öcal Çukurova Üniversitesi nşaat Mühendisliği Bölümü. üretilen mal ve hizmetlerdeki çeşitlilik. EM uygulamalarıyla. hızlı bir değiş im sürecindedir. değişen demografik yapı. Analiz sonuçlarına göre.

Türk inşaat sektöründeki uygulama düzeyini saptamaktır. Türk Müteahhitler Birliği (TMB)’ne üye 140 adet firmaya ön yazıyla birlikte internet yoluyla ulaştırılmıştır. kincil amaç da. özellikle ürün tamamlandıktan sonra. Çünkü EM esasları ile projeler daha az bölünmüş olmakta. Materyal ve Metot Çalış mada öncelikle. EM. Daha sonra firmalardaki ilgili kişilerle yapılan yüz yüze veya telefon görüşmeleriyle konu hakkında ayrıntılı bilgi verilmiştir. bu yeni anlayışın. yurt dışında yaygın kullanım alanı bulan “Eşzamanlı Mühendislik” adlı çağdaş yönetim tekniğinin. Bütünleşik Ürün ve Süreç Geliştirme) literatürde yer alan “Eşzamanlı Mühendislik” (EM). SPSS adlı bilgisayar programı yardımıyla yapılmıştır. Türk inşaat sektöründe de bilinmesini sağlamak. literatür taramasıyla edinilen bilgiler ışığında hazırlanmış 29 adet sorudan oluşan anket. elektronik ortamda oluşturulan bir veri tabanına aktarılmış ve bunların istatistiksel değerlendirilmesi. sektörde yer alan aktörlerin bu konuda bilinçlenmelerine ve küreselleşen dünyada Türk inşaat sektörünün yurt içinde ve yurt dışında rekabet edebilirlik gücü kazanmasına katkı sağlanabileceği umulmaktadır. uygulanabilirliğini arttırmak ve bu konuya dikkati çekmektir. Yaşam Çevrimi Mühendisliği. Yazılım ve imalat sektörlerinde yaygın kullanım alanı bulan EM anlayış ının inşaat sektöründe uygulanmasına gün geçtikçe artan bir ilgi vardır. Böylece. Multidisipliner Takım Yaklaşımı. pahalı mühendislik değiş iklikleri ihtiyacının yaşam çevriminin son evrelerinde ortaya çıkma olasılığı azalmaktadır. süresi kısalmakta ve toplam proje maliyeti azalmaktadır. geleneksel ürün geliştirme yaklaşımının sorunlarına ve yetersizliklerine çözüm getirmek amacıyla. kullanılma sebepleri ve sonuçları ile inşaat sektöründeki uygulamaları konularında ayrıntılı literatür taraması yapılmıştır. EM kavramının tanımı. 1980’li yıllarda öncelikle imalat sektöründe ortaya çıkmış. inşaat projelerinin kalitesi artmakta. Geri dönüş yapılan 55 adet ankete verilen cevaplar. Ardından. 1990’dan sonra ise çeşitli araştırmalarla literatürde yerini almıştır. Türk nşaat Sektörü’nde EM yaklaşımının uygulanabilirlik düzeyini belirlemek amacıyla. özellikleri. Araştırma Bulguları Eşzamanlı Mühendisliğe Genel Bakış Gelişimi süresince farklı isimlerle (Simültane Mühendislik. Elde edilen veriler analiz edilmiş ve ülkemizin özgün koşulları da dikkate alınarak bulguların değerlendirmesi yapılmıştır. Proje sürecinde yer alan tüm grupları ilk tasarım evresinde bir araya toplayarak.Bu çalışmanın birincil amacı. destek gruplarından gelen son tasarım girdilerinin sebep olduğu tasarım tekrarlarının sayısını azaltmayı hedeflemektedir. 214 . geliş imi. kesin tasarımının oluşturulmasından önce yapılabilecek tüm revizelerin yapılmasıyla.

nşaat endüstrisinin ürünleri. Çalışanlar arasındaki bilgi paylaşımı ve iletişim sisteminin eksikliği. 7. 8. 3. Çalışanlar arasındaki işi sahiplenme yoksunluğu. ekip çalışması konusunda eğitimin olmaması.2000. müşteri ve tedarikçi etkileşimlerini tekrar gözden geçirmek zorundadırlar. EM. 6.Şekil 1’de.1998). birbirleriyle ilişkileriyle açıklayan bir çerçeve gösterilmiştir. Üst yönetim desteğinden yoksun olunması. Geleneksel fonksiyonel (birimlerin amaçlarına yönelik) ödül sistemlerinin kullanılması. hedefleri. yüksek maliyetli. Eşzamanlı mühendislik çerçevesi (Brookes ve Backhouse. ticari yöntemlerin ve teknolojinin bütünleştirilmesini gerektirdiğinden önemli organizasyon değişikliklerini içerir ve geleneksel hiyerarşik organizasyondan ziyade çapraz-fonksiyonlu ekip çalışmasına dayanır. nşaat Sektöründe Eşzamanlı Mühendislik Uygulamaları nşaat Sektörü bir inşaat işinin projelendirmesinden sonuçlandırılmasına kadar birçok aşamayı ilgilendiren meslek ve sektörlerin bütününden oluşmaktadır. Brookes ve Backhouse (1998)’un hazırladığı. Bu bariyerler: 1. insanların. genellikle büyük. EM uygulamasına geçilmeden önce. Anumba ve diğ. ürün ve süreç geliştirme yaklaşımlarını. EM’nin amaçları. stratejileri ile uygulanması için gerekli araç ve teknikleri. bazı teknik ve kurumsal bariyerlerin kalkması gerekmektedir. 5. taşınamaz 215 . 2. 4. şbirliği ve ekip çalışmasının eksikliği. 9. personel politikalarını. Gelecekteki ortama ilişkin net bir vizyon belirlememek. Müşteri ve tedarikçi katılımının eksikliği ve müşteri odaklı olmamaktır. Süreç iyileştirmeden ziyade bilgisayarlaştırma üzerinde odaklanılması.. EM yaklaşımını yönetim sistemlerine adapte eden şirketler. sistem altyapılarını.(Kamara ve diğ..2001. organizasyonlar yapılarını.2002) Şekil 1. uzun ömürlü. Geleneksel raporlama kalıplarının kullanılması.

. bir işlevsel disiplin kendisine ait görevlerini tamamladığında. yapı mühendisi yapı tasarımını tamamladıktan sonra.1998). Evbuomwan ve diğ. proje yükleniciye iletilir. Bu arada elektrik ve mekanik projelerinin yapılması için ilgili mühendislik proje grupları devreye girer. Tasarım ve inşaat bilgilerinin parçalı yapısı sonucu. sonraki aşamada otomatik olarak tekrar ulaşılabilir ve kullanılabilir olmaması. nşaat süreci. Ayrıca. Bu durum. Bu duvar. Müşteri ihtiyaçlarının tespitinin. Bu çalış malar tamamlandığında. yüklenici yapının inşasıyla ilgili sorumluluğu üstlenir. Projenin geliştirilmesine yönelik bu “Duvarın Üstünden” yaklaşımı inşaat sektöründe birçok soruna yol açmaktadır (Anumba ve diğ. 1998. yoğun iş gücü kullanımı ve refah düzeyine olan katkısı ile inşaat sektörü. (Şekil 2) Şekil 2. bir aşamada oluşturulan bilginin. Projenin kabul ve teslim aşamalarıyla süreç tamamlanmış olur. Anumba.. Khalfan. bir yandan da kaçınılmaz olarak diğerlerini etkileyen kararlar alırlar. projeyi maliyet hesabı çıkarması için kesin hesapçıya verir. 216 . Baugh. Geleneksel tasarım ve inşaat sürecindeki “Duvarın Üstünden Sendromu” (Evbuomwan ve Anumba. her ülkenin ekonomik yapısı içerisinde ayrı bir yere ve öneme sahiptir. Çok çeşitli mal ve hizmet üretimi ile olan bağlantısı. analizinin ve öncelik sırasının doğru yapılamaması. Bir yapının üretilmesine yönelik geleneksel yaklaşım. Bir inşaat sürecinde genellikle farklı amaçların ve hedeflerin kaynaklandığı ve geçici olarak değişen katılımcılar birliği söz konusudur. 2. bir mimari tasarım sunar. disiplinler arasında projenin mecazi anlamda üzerinden aşırtılacağı “duvarların” yaratılmasına neden olur.2002. Bu sorunlar: 1.1997.özelliktedirler ve özel şartnamelere göre isteğe uygun yapılırlar. 2002). her disiplinin birbiriyle etkili şekilde iletişim kurmasını engellemektedir. inşaat yapıları başka endüstriler tarafından temin edilen çok çeşitli malzemeler ve parçalar kullandıkları için üretim süreci karmaşık yapıdadır. bu tasarım yapı mühendisine verilir. bir yapıyı oluşturmak için gerekli tüm faaliyetler ile süreç içerisinde yer alan değişik partilerin arasındaki ilişkiyi içerir. projenin geliştirilmesinde bir ardışık yaklaşım niteliğindedir. Müşteri bilgilendirmesine dayalı olarak mimar. Bu katılımcıların çoğu bir yandan bağımsız olarak çalışırlarken.

yüklenicilerin. 1998.3. 1998. 1998) (Şekil 3). kaliteyi artırmaya ve maliyeti düşürmeye yönelik olarak projenin tasarımını ve inşaat aşamasını optimum kılmaya çalışır…” nşaat sektöründe EM uygulamalarının faydalarını aşağıdaki gibi özetlemek mümkündür (Love ve diğ. fonksiyonel disiplinlerin tasarım sırasında bir araya getirildikleri bir bütünleşik proje ekibinden oluşmaktadır (Anumba ve diğ. gereksiz yükümlülük talepleri ve uyuşmazlıkların ortaya çıkması. Bu sorunların giderilmesi için. EM’yi aşağıdaki şekilde tanımlamışlardır (Khalfan ve diğ. işlevsellik ve işletilebilirlik gibi konular tasarımcıların bilgi ve deneyimine bırakılmaktadır. Anumba. 2001c) : “…EM. Khalfan ve arkadaşlarının (2001) bildirdiğine göre.2002. koordinasyon ve işbirliği. geliştirilmesine ve tedarikine ilişkin bütüncül bir yaklaşım olan EM. Baugh ve Khalfan. Farklı katılımcıların parçalı yapısı. çevre temsilcilerinin. Evbuomwan ve diğ. Geleneksel yöntemde. Evbuomwan ve Anumba (1998) inşaat endüstrisi bağlamında. 2001b. daha fazla tasarım esnekliğe. eksik ve yetersiz tasarım şartnameleri. Müşteri ve son kullanıcı gereksinimlerinin daha iyi anlaşılması ve uygulanması ile müşteri memnuniyeti artar. taşeronların ve işletmecilerin tasarım sürecine katılmaması sonucunda. uygun olmayan tasarım değişiklikleri. fabrikasyon.. 2001a.. 2002). tasarım sürecinin erken aşamalarında sağlanması daha kaliteli tasarımlara. Şekil 3. projeye dâhil olan fonksiyon disiplinleri arasında zayıf bütünleşme.. inşaat projelerinin yaşam çemberinde yer alan aktörlerin projenin erken aşamalarında bir araya getirilerek tasarım kararlarına dahil edilmesi sonradan oluşacak problemleri azaltacaktır. 6. Tasarım maliyetinde ve zamanında artıştır. kullanıcıların. 4. Tasarım mantığının ve niyetinin iletilememesi sonucunda. inşa edilebilirlik. Farklı disiplinlerden alınan bilgilerin. Ürünün tasarımına. 2007) : 1. inşaat ve kurulum faaliyetlerinin bütünleştirilmesi ve uygulamalarda eşzamanlılığın ve işbirliğinin en üst düzeye çıkarılması yoluyla tedarik sürelerini azaltmaya. 5. yaratıcılığa ve yapılabilirliğe olanak verir. bunun sonucunda hataların ve yanlış anlamaların ortaya çıkması. 217 ... tasarım. Anumba. Bütünleşik proje ekibi (Evbuomwan ve Anumba. Projelerin gerçek yaşam çevrimi analizinden yoksun olmaları.

inşaat endüstrisindeki yüklenici. Ekibin ana görevi. EM kavramının inşaat endüstrisinde uygulanmasını kolaylaştırmak. Proje temin sürecindeki evreler arasında ve ekip üyeleri arasında daha sağlam ve doğru bilgi transferi gerçekleşir. 2001). Projenin erken evrelerine (tasarım süreci) daha fazla zaman ayrılması ile proje tanımı daha iyi yapılır. Projenin son aşamalarında yapılacak değişikliklerin. 8. CERAMConstruct Modeli kullanılarak. Anket sonunda elde edilen veriler. 10. yenilikçi ve işlevsel ürün oluşturmak için tasarımın erken aşamaları sırasında işbirliği yapmaktır. 11.2.. inşaat firmaları projenin daha fazla yönünü kontrol etme gücüne sahip olurlar. 7. Proje zamanı ve maliyeti azalır. Analizlerde. sraf azalır. Türk nşaat Sektöründe Eşzamanlı Mühendislik Uygulamaları Bu çalış mada. 2001a. bir projeyle ilgili masrafların yaklaşık %70’inin tasarım aşamasında gerçekleştiğini göstermiştir. tanımlayıcı frekans tablolar ile iki değişken arasındaki ilişkiyi gösterir biçimde düzenlenen çapraz tablolar kullanılmış. yorumlar bu frekans ve çapraz tablolardan elde edilen yüzdelere dayalı olarak yapılmıştır. malat endüstrisindeki çalış malar. müşteri odaklı hale gelir ve ortak amaçlar geliştirirse yukarıdaki faydalar sağlanacaktır. temel olarak imalat ve yazılım mühendisliği gibi endüstrilerde kullanılmak amacıyla 1993 yılında CERC tarafından geliştirilmiş olan “RACE”(Readiness Assessment for Concurrent Engineering . 5. Elde edilen bulgularla.EM için Hazırlık Değerlendirmesi) modeli baz alınarak. imalat sektöründe doğup diğer sektörlere sıçrayan “Eşzamanlı Mühendislik” adlı yeni bir yönetim anlayışının. inşaat endüstrisinde yer alan firmaların EM’nin benimsenmesine ne ölçüde hazır olduklarının da değerlendirilmesi gerekir. nşaat endüstrisinin diğer endüstrisi dallarıyla rekabet edebilirliği artar. Tasarımcılarla diğer ekip üyeleri arasındaki ilişkinin gelişmesi ve toplam inşaat süresindeki azalmalar sayesinde. 12. 3. uygulama için gerekli ortamı sağlamak için. 6. öncelikle “CERAMConstruct”. Proje katılımcıları arasında iletişim ve işbirliği gelişir. Bu işlem. uygunsuzlukların azalması ile proje verimliliği artar. malzeme sağlayıcı ve imalatçı firmaların da EM uygulama düzeyleri irdelenmiştir (Khalfan ve diğ. 2001b. müşterinin gereksinimlerini karşılayan yaratıcı. Türk inşaat sektöründeki uygulama düzeyini saptamak amacıyla bir anket çalışması gerçekleştirilmiştir. Ayrıca. Çatışma ve hukuki problemler azalır. nşaat sürecindeki yönetim ve koordinasyon daha iyi hale gelir. Eğer proje ekibi. Bu amaçla. Daha kaliteli inşaat üretimi sağlanır. SPSS istatistiksel paket programı kullanılarak değerlendirilmiştir. bunun üzerinde revizeler yapılarak da “BEACON” adlı modeller geliştirilmiştir. 4. ngiltere’de ve Pakistan’da yapılan alan çalışmaları ile BEACON Modeli kullanılarak. 9. EM’nin benimsenmesinden önce herhangi bir inşaat organizasyonu için hazırlık değerlendirilmesinin yapılmasıyla gerçekleştirilebilir. 2001c). firmaların EM uygulama düzeyi ve eksiklikleri saptanmıştır (Khalfan ve diğ. 218 ..

Bu değerlere göre.ülkemizin özgün koşulları da dikkate alınarak. Tablo 1.Tablo 4) arasında gösterilmektedir. Ankete katılan yüklenici firmaların faaliyet alanlarının dağılımı (*) Tablo 2. Ankete katılan yüklenici firmaların EM bilgi/ilgi düzeyinin dağılımı 219 . Frekans (Frequency) Değerlerinin Analizi SPSS bilgisayar programı yardımıyla her soruya karşılık verilen cevapların frekans (frequency) değerleri saptanmıştır. oluşturulan tabloların bazıları aşağıda (Tablo 1 . sonuçlar bölümünde bir değerlendirme yapılmıştır.

) Oran (%) 55 100% 55 100% 55 100% 55 100% 55 100% 55 100% 55 100% 55 100% 55 100% 55 100% 55 100% Yeni Bir Sistemin Uygulanmasında Üst Yönetimin Desteği Benchmarking uygulamaları TKY uygulamaları Matris tipi proje ekibi oluşumu Ekip çalışmasına dayalı personel politikası Personel eğitimi Birimlerin amacına yönelik ödüllendirme (1) Birimler arası bilgi paylaşımının sınırlı olması (1) E-posta kullanımı ş süreçlerinin oluşturulması ve kullanımı Müşteri odaklı çalışma (1) : Bu sorular olumsuz sorulmuştur. Ankete katılan yüklenici firmaların tasarım kararlarında ekip elemanlarının yer alma düzeyi (*) Tablo 4. 27 49% 22 40% 45 82% 39 71% 20 36% 26 47% 11 20% 16 29% 49 89% 34 62% 42 76% 22 40% 26 47% 9 16% 15 27% 23 42% 23 42% 9 16% 16 29% 5 9% 15 27% 10 18% 3 5% 3 5% 0 0% 0 0% 7 13% 1 2% 8 15% 3 5% 0 0% 2 4% 0 0% 3 5% 2 4% 0 0% 0 0% 2 4% 3 5% 22 40% 20 36% 1 2% 3 5% 2 4% 220 . Ankete katılan yüklenici firmaların EM uygulamasına zemin hazırlayan alt yapılarının düzeyi Yüklenici Tamamen Katılıyorum EM Uygulamalarına Zemin Hazırlayan Altyapı Unsurları Firmaların Belirtilen EM Unsurlarına Katılım Düzeyi Kısmen Katılmıyorum Hiç Katılmıyorum 0 0% 2 4% 1 2% 1 2% 3 5% 2 4% 5 9% 0 0% 0 0% 1 2% 1 2% Kısmen Katılıyorum Kararsızım Altyapısı Toplam Sayı (ad.Tablo 3.

6 ve 7’de görülmektedir.42% 2.17% 6.07% 18 33.00% (*) Birden çok seçeneğin işaretlenebildiği soruların dağılımı Tablo 1.37% Faaliyet Süresi (Yıl) 31-40 4 7. 3.58% 22.85% 4 7. 221 .42% 2. diğer bazı soruların cevapları arasında.07% 18 33.70% 1 1.33% 10.Çapraz Kontrol (Cross-Check) Değerlerinin rdelenmesi EM bilgi ve ilgi düzeyinin sorulduğu soruya verilen cevaplarla.67% 35.00% 12.93% 9 16.) Oran (%) 14 25.) Oran (%) 11 4 5 1 11 Biliyoruz ve uyguluyoruz 22.08% 14 7 11 4 17 Hiç bilgimiz yok 29.33% 10.70% 11 20.25% 0.81% 11 20.50% 100.00% 8.33% 51 94. birbirleriyle olan ilişkilerini gösteren çapraz kontrol tabloları oluşturulmuş ve bu tablolar üzerinden değerlendirmeler yapılmıştır. bilgi edinmeye çalışıyoruz Hiç bilgimiz yok Toplam Sayı (ad.63% TOPLAM Sayı (ad.37% 11 20.85% 2 3.42% 44 17 24 6 48 Toplam Sayı (ad.67% 13 24.) Oran (%) 14 25.78% 41-50 4 7.07% 8 14. henüz uygulanmıyor lgi duyuyoruz. Tablo 5. Bu amaçla oluşturulan tabloların bazıları (Tablo 5 – Tablo7) arasında gösterilmektedir.85% 4 7. Ankete katılan yüklenici firmaların EM bilgi/ilgi düzeylerinin faaliyet bölgelerine göre dağılımı (*) Faaliyet Bölgesi EM Bilgi / lgi Düzeyi Biliyoruz ve uyguluyoruz Biliyoruz.41% 5 9.92% 7 2 3 0 Biliyoruz. Ankete katılan yüklenici firmaların EM bilgi/ilgi düzeylerinin kullandıkları bilgisayar destekli modelleme araçlarına göre dağılımı (*) Kullanılan Bilgisayar Destekli Ürün/Süreç Modelleme Araçları TOPLAM EM Bilgi / lgi Düzeyi CAD CAM CAE H ÇB R Sayı (ad. henüz 7 14.26% 2 3.70% 1 1. Ankete katılan yüklenici firmaların EM bilgi/ilgi düzeylerinin faaliyet sürelerine göre dağılımı EM Bilgi / lgi Düzeyi 0-20 Biliyoruz ve uyguluyoruz Biliyoruz.33% 35.00% 14.33% 54 100.) Oran (%) Yurt çi 12 22.07% 18 33.00% 4 7.41% 11 20.70% 9 16.42% 50.70% 2 3.17% 14.41% 1 1.92% 8.85% 1 1.08% 22.22% 8 14.93% 9 16.00% Tablo 7.41% 1 1.37% 43 79.11% 15 27.81% 13 24.) Oran (%) 4 7. bilgi 13 25.44% Yurt Dışı 13 24.08% edinmeye çalışıyoruz 27.67% 13 24.) Oran (%) 91.67% >50 2 3.00% Tablo 6.41% 6 11.92% 8.37% 21-30 0 0. henüz uygulanmıyor lgi duyuyoruz.85% 4 7.41% 2 3.58% uygulanmıyor 12 4 5 1 lgi duyuyoruz.41% 8 14. bilgi edinmeye çalışıyoruz Hiç bilgimiz yok Toplam Sayı (ad.58% 4.33% 54 100.81% Toplam Sayı (ad.

Sonuç ve Öneriler Sonuçlar Anketin analiziyle ulaşılan en önemli sonuç. EM’yi bilen ve uygulayan firmalarla. bilip henüz uygulamayan firmaların hepsinde CAD %100 kullanılmaktadır (Tablo7). “yurt dışı taahhüt işi üstlenme oranı artınca EM bilgi ve ilgi düzeyi artmaktadır” diyebiliriz. ortak ve çevre temsilcisinin katılımı az sayılabilir. sektörde yer alacak yeni mezunların da bu konuda bilgi sahibi olmaları sağlanabilir. EM uygulamalarındaki önemli bir teknik bariyer göstergesidir. Müşteri (kullanıcı). Öneriler Sektörde yer alan yüklenici firmaların dünyada kabul görmüş ve kullanılmakta olan çağdaş yönetim anlayış ları tanımalarına imkân sağlamak amacıyla. Örgün eğitim kurumlarında. belli dönemlerle şirketlere dönük eğitim programları düzenleyebilirler. işletmeci ve malzeme sağlayıcının tasarım kararlarına katılımı azdır (Tablo 3). özellikle inşaat mühendisliği ders programlarında “Eşzamanlı Mühendislik” kavramına yer verilerek. Bunun yanında.(Tablo 2). makine ve elektrik mühendislerinden oluşmaktadır. şirket içi personel eğitimlerinin ve ekip çalış masını teşvik eden uygulamaların yetersizliği ile en iyi rakiplerle kıyaslama (benchmarking) gibi kaliteyi iyileştirici yöntemlerin az kullanılması da uygulanabilirlik için engel teşkil etmektedir. Ayrıca. Ek olarak. şirket bünyesindeki e-posta kullanımı ve kalite yönetimi ve iş süreçlerini anlatır sistemlerin varlığı ile müşteri odaklı çalış ma stratejisi oranları. EM konusunu bilen ancak henüz uygulamayan ile ilgi duyan kesimin çoğunluğunun 21–30 yıl aralığında faaliyet süresine sahip olduğudur (Tablo 5). meslek odaları bu konulara ilgi duyup. EM konusunda uygulamaya geçmiş sınıfın yaklaşık üçte biri yakın zamanda kurulmuş genç sayılabilecek işletmelerden oluşmakta iken. ankete katılan yüklenici firmaların %33 ünün EM konusunda hiçbir bilgisi olmadığıdır. EM ilgi ve bilgi düzeyinin faaliyet bölgesine göre dağılımını gösteren Tablo 6’da. EM’nin hayata geçirilmesinde önemli yapı taşlarından olan üst yönetimin desteğinin. Bu araçların hiçbirini kullanmayan yüklenicilerin yaklaşık %70’inin EM konusunda bilgisi olmadığ ı ortaya çıkmıştır. Bunun yanında. sadece %14 inin faaliyet süresi 50 yıldan fazladır. Diğer yandan. 222 . Anket sonucu elde edilen bir diğer sonuç ise. EM’yi bilen ve uygulayan yüklenicilerin %57’sinin faaliyet süresi 30 ila 50 yıl arasındadır. Türk inşaat sektöründe yer alan yüklenici firmaların genelinin tasarım kararlarına katılan grupları çoğunlukla inşaat. Taşeron. EM uygulamaları için yeterli sayılabilir (Tablo 4). şirket içi etkin bilgi alışverişi ve iletişimin uygulanma oranı %36 seviyesinde olup. bilgisayar destekli ürün ve süreç modelleme araçlarının (CAD/CAM/CAE) kullanım oranlarıyla ilgilidir. Bu bağlamda. eğitici seminer ve tanıtım fonksiyonlarının geliştirilmesi gerekmektedir. Diğer bir sonuç ise. mal sahibi.

Siemieniuch. pp.E.209216.. Khalfan. Advances in Engineering Software. 102(5-6). J. pp. Kamara.J. A. 7(1). M. International Journal of Project Management. A. Anumba. Kamara. N. C. Anumba. M. (1997) Communication Issues in Concurrent Life-Cycle Design &Construction..O.A.Ankete katılan yüklenici firmalardan bir kısmı (%26). Prasad..M. N. pp.. yeni uygulamacılar için bir veritabanı oluşturulabilir ve bu tecrübelerden yararlanılabilir. J.Kamara.A.337-351.. 15(1). C.199-212. Anumba. Carillo. Ayrıca.. (2001) Assessing the Suitability of Concurrent Briefing Practices in Construction within a Concurrent Engineering Framework. A.260-270.M.J. M. European Journal of Purchasing & Supply Management. B. Anumba.. C. (1998) An Integrated Framework for Concurrent Life-Cycle Design and Construction. (2000) Establishing and Processing Client Requirements-A Key Aspect Concurrent Engineering in Construction. C.Cutting-Decelle editor)..J. 19(6).A.J.F. varsa yetersiz görülen noktalarda tespitler yapmak ve öneriler sunmak amacıyla.Taylor & Francis. çalış mamızda hazırlanan anketin içeriği bu alan çalışmasından elde edilen bilgilerle zenginleştirilerek anket tekrarlanabilir. G. araştırma. Anumba. Dufau. pp.. P.Anumba. Evbuomwan.M. 223 . Khalfan.A....M. C.J. söz konusu firmalarda yapılacak inceleme. J. Khalfan. Evbuomwan. Anumba. C.A. pp. C.M..F. N.M.M.J.M.J. CE:Research and Applications. gözlem ve anketler sonucunda elde edilecek verilerle.. C. M. M. C. Anumba. (C. 7(2). Khalfan.15-28. Bu firmaların uygulamada karşılaştıkları engelleri saptamak.. Baldwin. Baron. Anumba.. C. Cutting-Decelle.F. C. N.O.. Sinclair. D.41-153.J. (2001a) An Investigation of the Readiness of Material Suppliers & Manufacturers for the Implementation of Concurrent Engineering in Construction. P..J. Evbuomwan. (2007) Concurrent Engineering in Construction Projects. 8(3). Bouchlaghem. Carillo. (2001) Readiness Assessment of the Construction Supply Chain for Concurrent Engineering. (2000) Integrating Concurrent Engineering Concepts in a Steelwork Construction Project.. COBRA2001 Conference Paper. Engineering.. Anumba.J. Evbuomwan. J.F.J. 29(7-9). pp. Industrial Management and Data Systems.587-597. Baugh.N. Mommessin. Construction and Architectural Management.F.O. C. EM kavramını bildiklerini ve kullandıklarını belirtmişlerdir. pp.M.BT Technology Journal.O..F.. M. Kaynaklar Anumba. (2002) Organizational Structures to Support Concurrent Engineering in Construction. (2001b) An Investigation of the Readiness of Contractors for the Implementation of Concurrent Engineering in Construction.

Mutluay.S. (2001c) An Investigation of the Readiness of Pakistani Companies for the Implementation of Concurrent Engineering in Construction. Şekerci. Carillo. H.Khalfan..M. Çukurova Üniversitesi. (2008) Eşzamanlı Mühendislik Kavramının Türk nşaat Sektöründe Uygulanabilirlik Düzeyinin rdelenmesi Yüksek Lisans Tezi.J..M. C. Love. (1998) Concurrent Engineering: A Strategy for Procuring Construction Projects.375-383. International Journal of Project Management. H. 16(6). Anumba. 224 . B. stanbul. P.. pp. Gunesekaran.. A. M. P.(2005) Eşzamanlı Mühendislik lkelerinin nşaat Proje Sisteminde Uygulanmasına Yönelik Bir Model Doktora Tezi. Adana. Li.A. stanbul Teknik Üniversitesi.

com Öz Bütün inşaat projeleri. Veri ambarları ve veri madenciliği teknolojilerinin geliştirilmesi bu problemlere makul çözümler önermektedir. iş leri daha da karışık ve zor hale getiren iş programları. bu verilerin dahili kurallar oluşturmak suretiyle müdürlere karar verirken yardımcı olabilmek için nasıl düzenleneceği ve inceleneceğidir. Bu projeler yönetilirken işçilik. Türkiye E-Posta: eda. inşaat yönetimi. şletmenin karar verme kabiliyetini iyileştirmek için yönetimin her adımında bilgi teknolojilerine başvurulmalıdır. inşaat işletmelerinin gereksinimlerine göre veri ambar sistemleri geliştirmenin ve veri madenciliği teknikleri uygulamalarının ne kadar faydalı sonuçlar doğuracağı ve gelecek projelerde karar verme sürecini kolaylaştıracağı anlatılmaktadır. 225 . Dolayısıyla geçmiş projelere ait uygulama bilgileri yeni projelerde karar verme sırasında çok büyük önem taşımaktadır. Aynı zamanda inşaat işletmeleri iş programı. Anahtar sözcükler: Veri Madenciliği. Bu makalede. her ne kadar kendini tekrar etmeyen imalatlara sahip olsa da çoğu üretim safhasında ana fikir aynıdır. nşaat işletmelerinin. inşaat sanayinde veriye dayanan sistemler ezici bir çoğunluğa sahiptir. saha güvenliği ve proje maliyetini de kontrol etmek zorundadır. stanbul. işletmeler geçmişe ait değerli verileri biriktirebilmektedir. Bir işletmenin birkaç projeyi eş zamanlı üzerine alması ve bu kadar çok detayı kontrol etmesi çok iyi derecede yönetim ve karar verme kabiliyeti gerektirmektedir.nşaat Yönetiminde Veri Madenciliği Uygulamaları Eda Noyan Ekrem Manisalı stanbul Üniversitesi nşaat Mühendisliği Bölümü nşaat Yönetimi Mühendisliği Bilim Dalı E-posta: ekremmanisali@yahoo. ayrıca uluslararası platformda çok sert rekabetle başa çıkması gerekmektedir.com nşaat Mühendisliği Bölümü stanbul Üniversitesi. kalite. nşaat yönetimi işlemi sırasında. makine. Giriş Çoğu inşaat projesi büyük ölçeklidir ve karışık bir yapıya sahiptir. teknik şartnameler. ekipman ve finans konuları ele alınmaktadır. Bütün bu bilgilerin ış ığında. bütçeler. veri ambarcılığı. nşaat sanayisi. çevre kanunları ve iş güvenliği gibi kısıtlara sahiptir. inşaat işletmeleri projelerin yönetiminde en son bilgi teknolojilerine başvurmalıdır. Buradaki ana sorun. Bu yönetim sisteminin yardımıyla müdürler işletmenin durumunu ve gelişim eğilimini kestirebilmektedir.noyan@hotmail. bütün bu karışıklıkların haricinde küreselleşmenin iyice kendini gösterdiği şu günlerde. Ayrıca veri madenciliği tekniklerini kullanarak bir yapının yaşam döngüsünün nasıl iyileştirildiğine de yer verilmektedir. Ayrıca inşaat sektörü. Bu nedenle. bütün bu kısıtları bilgisayar destekli bilgi teknolojileri sistemlerine uyarlamaya başlamıştır. malzeme.

Bu yeni gereksinimlere göre veri ambarı sistemi düzeltilmiştir. Veri ambarında toplanan bilgiler işletmenin geçmişe ait olan bilgileridir.Bu makalede. zamana göre değişken. yönetimin kararını destekleyen konuya dayalı. Bu sistemin birincil amacı. veri ambarı tüketicinin tüm gereksinimlerini karşılayabilecektir. Çeşitli çevrimlerden sonra. verinin türünden gelen karakteri anlatabilmektedir. tanımlama ve tahmin etmedir. kalıcı olan verilerin toplanmasıdır. veri ambarı sistemlerinin tam olarak nasıl bir sistem olduğunu bilmemektedir. sistemin çok amaçlı ve karışık olduğu hesaba katıldığında kademeli ve dairesel bir işlemdir. Geliştiriciler. Şekil 1. Tahmin etme ise daha değerli bilgileri ya da bazı güncel verilere dayanan sonuçları kestirebilmektedir. Genellikle inşaat işletmesi veri ambarı sisteminin gereksinimlerini veri ambarı projesinin başında net olarak tanımlayamamaktadır. 1. fakat diğer taraftan problemlerin çözümü olan bir fikirdir. Veri madenciliği. nşaat şletmelerinin Veri Ambarı Sistemleri Veri ambarı sistemlerinin geliştirilmesi. Veri madenciliğindeki başlıca iki görev. inşaat işletmesine projelerin yönetimi sırasında karar vererek yardımcı olmaktır. Bu bilgilerin çoğalması uzun bir süre almaktadır ve veri ambarının geliştirilmesi devamlı olarak iyileştirme işlemine dayanmaktadır. Veri ambarı bir çeşit teknolojidir. büyük veri tabanlarından ya da diğer verilerden yararlı ve örtülü bilginin çıkarılması tekniğidir. Veri ambarı sisteminin kurulma prosedürü 214 . Çünkü işletmeler. işletme geliştiricilere devamlı olarak güncel gereksinimlerini sunabilmektedir. inşaat işletmelerinin gereksinimlerine göre veri ambarı ve veri madenciliği teknolojilerinin kullanıldığı bir araştırma anlatılmaktadır. bütünleşmiş (tümleşik). Tanımlama. Ayrıca veri madenciliği tekniklerini kullanarak bir yapının yaşam döngüsünün nasıl iyileştirildiğine de yer verilmektedir. Bir kere veri ambarı kavramı açıkça anlaşılmışsa. 2. tüketicilerin sistemi anlayabilmesi için veri ambarı modeli kurmaktadır ve veri ambarını inşa etmek ve yönetmek için araçlar sağlamaktadır. Veri Ambarı ve Veri Madenciliği Bir veri ambarı.

215 . düzeltilmemiş bir takım özel tabloları içeren. Bu bileşenler başlıca: • Sunucu üzerindeki araçlar ve bileşenler için veri çıkarma ve temizleme. Yıldız şeması.1. insan kaynakları. analitik işlemleri desteklemek için kullanılan özel bir veri tabanı tasarım türüdür. Veri ambarı modelinin konu yapısı. • Sunucu üzerindeki yapı veri küpü ve yönetimi için olan bileşenler • Müşteriler üzerindeki veri kesişmeleri için araçlar. Malzeme envanterine ait yıldız şeması 2. Olay tabloları. malzeme. güvenlik. kalite. Yıldız şeması iki tür tabloyu içermektedir: olay tabloları ve boyut tabloları. Boyut tabloları ise daha küçüktür ve bir varlığın boyutlarını yansıtan tanımlayıcı bilgileri içermektedir. maliyet vb. inşaat yönetimi varlıkları hakkındaki nicel ya da gerçek verileri içermektedir. bilgileri içeren birçok konu inşaat işletmelerine ait veri ambarında tanımlanmıştır. yıldız ve kar tanesi şemalarını içermektedir. Şekil 2. makine.2. Veri Ambarı Sisteminin Geliştirilmesi Hem sunucudaki hem de müşterideki bileşenlerin tasarlanması ve geliştirilmesi veri ambarı modellerine dayanan veri ambarı sisteminin geliştirilmesi için gerekmektedir. iş programı.2. Veri Ambarı Modellerinin Tasarımı nşaat işletmelerindeki araştırmalara göre.

veri madenciliği makinesi iki esas bileşeni içermektedir. 216 . Veri ambarına dayanan bir veri madenciliği sistemine ait tipik bir yapı 3. Müşterilerin araçları. Veri Madenciliği Modelleri Sistemdeki sunucuda. Analiz Servisi tarafından önerilmiş olan veri madenciliği aritmetiğinden gelmektedir. Diğeri ise üçüncü şahıs aritmetiğinden gelmektedir. küme analizi ve ilişki kuralı analizi. nşaat Yönetimi çin Veri Madenciliği Sistemleri nşaat işletmelerine ait veri ambarlarının kurulma amacı veri madenciliğini desteklemektedir.3. Bu sistemde üç aritmetik kullanılmıştır: karar ağacının sınıflandırılması. Aksi takdirde. kullanıcılar bir veri kaynağı sağlayarak ve veri madenciliği aritmetiği tayin ederek kendi veri madenciliği modellerini kurabilirler.2. veri madenciliği modellerini gözlerinde canlandırabilmekte ve işletmenin proje yönetimi sırasında karar vermesine yardımcı olabilmek için faydalı verileri tahmin edebilmektedir. Şekil 3. bir inşaat işletmesindeki proje yönetiminin gereksinimlerini karşılayan. Kullanıcılar. tahminleri ve kararları uygun olarak iş leyebilirler. Veri Madenciliği Makinesi ( Aleti ) Sistemde. Birisi. şletmenin proje yönetimini karşılayan bir takım veri madenciliğ i modelleri. bir takım tipik veri madenciliği modelleri vardır.1. bu modellerle kesişmeleri. 3. inşaat işletmesinin veri ambarındaki geçmiş verilerle kurulmuştur.

bu sistemi muhtelif inşaat projelerinde kullanmanın inşaat işletmelerinin yönetim projeleri esnasında karar vermeye yardımcı olduğunu desteklemektedir. bilimsel karar vermek ve projelerin fizibilite değerlerini ölçmek için kullanılmaktadır. “Using Data Mining Techniques for Improving Building Life Cycle”. J. insan kaynakları. Rosenblatt. inşaat işletmelerinin gereksinimleriyle yüzleşerek kaynak. Gero. [ 2 ] J. Teşekkür Bu çalış maya verdikleri destekten dolayı Sayın Hocam Prof. kullanıcılar bir tahmin sorgusu ileri sürerek ve bazı etkileyen faktörlere karar vererek tahmin kesişimini kullanabilirler. 2002. The Ministry of Science and Technology of China. Peng. Shen. güvenlik vb. 217 . Örneğin. Sonuçlar Bu makale. Australia. Aynı zamanda. kullanıcılara sonuçları anlaşılır bir şekilde göstermektedir. 2003. Ayrıca.S. Zhang. “Application of Data Warehouse and Data Mining in Construction Management”. Liew. Ayrıca veri madenciliği tekniklerinin kullanılması. R. W.3.3. China. kullanıcılar veri madenciliğ i modellerini uygun olarak yönetebilirler. Ekrem MAN SALI’ya şükranlarımı sunarım. Kaynaklar [ 1 ] J. için muhtelif özel analiz araçlarının geliştirilmesi anlatılmaktadır. Veri Madenciliği Sisteminin Uygulanması Sistem malzeme. Sonuçlar. bakım konularını teşhis etmede yardımcı olmakta ve yapıların yaşam döngüsüne değer katmak için stratejik planlamanın iyileştirilmesini yönetmektedir. kalite ve güvenliği içeren muhtelif özel fonksiyon modüllerini içermektedir.4.Dr. University of Sydney. Q. bir inşaat işletmesinin proje yönetimi için veri ambarı ve veri madenciliğ i sistemlerinin geliştirilmesini içermektedir. P.M. Hong Kong. 4. iş programı. Böylece gelecekteki malzeme kullanımını tahmin edebilirler. makine. Aynı zamanda. MA. kullanıcılar malzeme kullanımının karar ağacı modeli ile her bir anahtar düğümündeki özdeğerlerin dağıtımını bulabilirler. Bunlar genellikle inşaat yönetimi sırasında. 3. iş programı. tesis ve inşaat müdürlerine hizmet. kalite. T. Reffat. Veri Madenciliğinde Grafik Kullanıcısının Kesişim Noktası Veri madenciliği sistemine ait grafik kullanıcısının kesişimi.

.

Bir firmada bilgi yönetiminin etkili ve etkin biçimde uygulanabilmesi. (3) firmanın organizasyonel yapısı olarak ifade edilmiştir. Balıkesir E-posta: skale@balikesir. servis ve süreç üzerinde profesyonel alan bilgisinin ortaya çıkartılması. inşaat yönetimi literatürlerine (örn. nşaat firmalarında uygulanan kaynağına göre bilgi yönetimi stratejisine ilişkin küme analizi yapılmış. firmaların bilgi yönetim altyapısı bağlamında incelenmiştir. Anahtar sözcükler: nşaat firmalarında bilgi yönetimi.nşaat Firmalarında Bilgi Yönetimi Stratejisi Erkan Karaman Balıkesir Üniversitesi Müh. Çağış kampüsü. para. Çağış kampüsü. mevcut bilgi yönetimi uygulamalarında gerçekleşen değişiklikleri ve bu değişikliklere ulaşmanın yollarını tanımlamaktadır. kaynağına göre bilgi yönetimi stratejisi kavramı inşaat sektöründe ana yüklenici konumunda bulunan firmalar için araştırılmaktadır. her bir kümedeki bilgi yönetim stratejisi. Araştırma bulguları. içsel ve dışsal yönlü olarak gruplandırılmaktadır. Üretim tabanlı ekonomilerde temel bileşenler hizmet ve malların üretimindeki finansal sermayenin (örn.(2) firma kültürü. bilgi yönetiminin açıklanmasında kullanılan önemli kavramlardan biridir. 231 . üretim tabanlı ekonomilerde göreceli olarak azdır. Böl.edu.edu. uygulanması ayrıca firma içinde korunması süreçlerini kapsayan entegre bir yaklaşım olarak tanımlanmıştır. Mimarlık. makine.tr Serdar Kale Balıkesir Üniversitesi Müh. Literatürdeki bilgi yönetimi tanımları incelenmiş ve bu çalış mada inşaat sektörü için bilgi yönetimi. Bu çalışmada. Bilgi yönetimi stratejisi ile ilişkili literatür çalış maları incelendiğinde. Fak. Giriş nşaat firmaları. iş gücü) kontrolünde gerçekleşmektedir. nşaat firmalarının b-ekonomiye doğru geçişi. Kululanga 2001. dağıtılıp yayılması. üretim tabanlı ekonomiden (ü-ekonomisi) bilgi tabanlı ekonomiye (bekonomisi) doğru bir geçiş içerisindedirler (örn. bilgi yönetim stratejileri. firmaların bilgi yönetimi stratejisinin belirlenmesinde önemli etkenlerden biri olduğu görülmektedir. Balıkesir E-posta: ekaraman@balikesir. küme analizi. kaynağına göre bilgi yönetimi stratejisinin her firmada belirli bir ölçüde uygulandığını göstermekte ve ‘bilgi yönetimi stratejisi’ ile ‘bilgi yönetimi altyapısı’ arasında birbirini etkileyen anlamlı bir ilişkinin olduğunu ortaya çıkarmaktadır. Bilgi ekonomisinin temel bileşenleri ise mal ve servislerin üretiminde kullanılan bilginin ölçümü ve yönetimi üzerine kurulmuştur. Kamara ve diğerleri 2005) bilgi yönetimi kavramının girmesini sağlamıştır.tr Öz Bilgi yönetimi stratejisi (BYS). Üretim faktörü olarak bilginin kullanılması. Seetharaman ve diğerleri 2002). Fak. kaynağına göre bilgi yönetimi stratejisi. ürün. kaynağına göre BYS. nşaat Müh. öncelikle bu süreçleri sağlayacak bilgi yönetim altyapısı (sağlayıcıları) ile mümkündür.-Mim. Kaynağına göre BYS.-Mim. Literatür incelemesi sonucunda bilgi yönetimi altyapısı: (1) firma teknolojisi. Bilgi yönetimi stratejisi. Böl.

Bilgi yönetiminin ilk adımında. 1998). Kıvrak 2005. yayma. Bu çalışmada.Küresel ekonomide bir firmanın en büyük rekabet avantajı olan bilgi. firma performansını arttırmak için bilgiyi eyleme dönüştürmeye yönelik bilinçli bir strateji olarak tanımlanmıştır (Plunkett 2001). Choi ve Lee. Plunkett (2001) bilgi yönetimini. bu çalışmada inşaat sektörü için bilgi yönetimi. yönetilmesi ve paylaşılması işlemlerini firmanın yapısına göre uyarlayan ve uygulayan bir bilim dalı olarak tanımlar. 20. lk olarak Dr. Gold ve diğerleri (2001) bilgi yönetimini. Çıdık. Bilgi yönetimi kavramına gösterilen bu ilginin artması. eğitim. firmaların bilgi yönetim altyapısı bağlamında incelenmiştir. ürün. 21. Bilgi Yönetimi Bilgi. uygulanacağı ve yönetilebileceğini tanımlayan sistematik bir süreç olarak adlandır. bilgi yönetimi stratejisi kavramı inşaat sektöründe ana yüklenici konumunda bulunan firmalar için araştırılmaktadır. Nonaka 1994. şletme/yönetim literatüründeki bilgi yönetimi tanımları incelenmiş. nşaat firmalarında uygulanan bilgi yönetimi stratejisine ilişkin küme analizi yapılmış. bilgi yönetimi konusu birçok araştırmacı tarafından (örn. 2008) incelenmiştir. açık ve örtülü her türlü bilgi kaynağının belirlenmesi. işgücü ve sermaye bileşenlerinden oluşan yeni bir yapılanma gerçekleşmiştir. Alavi 1997. aynı zaman da o firmayı diğer firmalardan farklı kılan bir unsurdur (Davenport ve Prusak. Wiig 1995. Bu yapılanmanın içerisinde bilginin yönetilmesi. 2002) bilgi yönetimi ile ilişkili çalışmaların büyük bir bölümünde. Karl Wiig (1986) tarafından işletme/yönetim literatürüne kazandırılan bilgi yönetimi. servis ve süreç üzerinde profesyonel alan bilgisinin ortaya çıkartılması. öğrenim ve deneyimlerin firma faaliyetlerini etkilemesi sonrasında oluşan bireye ve firmaya ilişkin. Bilgi ve bilgi yönetimine gösterilen ilginin artmasından dolayı. rekabet yeteneğini arttırmak için bilgiyi üretme. Kim (2000) bilgi yönetimini. her bir kümedeki bilgi yönetim stratejisi. günümüz iş dünyasında yer alan inşaat firmalarının dikkatini çekmiştir (Kululanga 2001). düzenlenmesi. uygulanması ve firma içinde korunması süreçlerini kapsayan entegre bir yaklaşım olarak tanımlanmıştır. uygulama ve korumaya yönelik stratejiler ve süreçler bütünü olarak tanımlar. bilgi yönetimi iki başlık altında incelenmiştir: (1) bilgi yönetimi stratejileri ve (2) bilgi yönetim altyapısı. tanımlanması. günümüz ekonomisinde firmaların başarısı için hayati önem taşımaktadır. yüzyılda endüstrileşme makineleşme ve sermayenin oluşturduğu kentsel işgücüne dönüşmüştür. firmaların izleyeceği stratejinin tanımı yapılmıştır. firmaların hedeflerini gerçekleştirmek için bilginin nasıl üretileceği. 232 . bugünün ve yarının firmaları için önemli bir konu haline gelmiştir. yüzyılda ise üretim alanı. Bilgi Yönetiminin artan önemini kavrayamayan firmalar ise rekabet etme gücünü kaybedebilmekte ve sektörden çekilmek zorunda kalabilmektedir (OECD 2001). Literatürde (örn. 1800’lü yılların sonlarında tarıma dayalı arazi kullanımı.

oldukça pahalı bir yöntemdir. 999). kültürel değiş imin. alındığı zaman belli değildir. çsel yönlü bilgi yönetim stratejisi. mevcut bilgi yönetimi uygulamalarında gerçekleşen değişiklikleri ve bu değişikliklere ulaşmanın yollarını tanımlamaktadır (Back ve Moreu 2001). Etkili bir bilgi yönetim stratejisi. Firma içerirsinde üretilen bilgi ne kadar doğru ve çok miktarda olursa. sınıflandırıldığını. firma sınırları içerisindeki bilgi paylaşımına ve üretimine odaklanan bir stratejidir. Diğer ifadeyle. bunun en önemli nedenidir. Dışsal yönlü BYS. Zack 1999) kullanılan iki bilgi yönetim stratejisi vardır: (1) odağına göre BYS. bilgiyi ya kendi iç kaynaklarından üretme ya da dış kaynaklardan temin etme yoluna giderler. iç kaynaktan yeteri kadar bilgi edinilemediğinin en önemli göstergesidir. değişim ve gelişimin. Dolayısıyla.Bilgi Yönetim Stratejisi Bilgi yönetim stratejisi.2003). zaten örtülü bir bilgi mevcuttur ama henüz kolektif bilgi tabanına ulaşılmamıştır. firma sınırları içerisindeki bilgi paylaşımına ve üretimine odaklandığında. firmada mevcut ama şu ana kadar kullanılmamış hammaddelerin kullanılması olarak tanımlanmaktadır. Bundan dolayı bu sınıflandırma içsel yönlü ve dışsal yönlü bilgi yönetimi stratejisi olarak iki boyutta ele alınır. kaynağına göre BYS bağlamında incelenmiştir. gerekli değişimi sağlayabilmek için firma iç bilgilerinin yeterli olmaması durumunda dış kaynaktan bilgi alımı tercih edilmektedir. saklanmasına. firma içinde üretilen bilginin. paylaşılmasına ve kullanılmasına odaklanmaktadır (Wiig 1997). bilginin nasıl üretildiğini. Bu stratejide firmalar. Bilgi yönetim stratejisi. firma çevresindeki tüm bilgiyi transfer etmek ve diğer kazanımlar veya gözlem yoluyla dışarıdaki bilgiyi firmaya getirmeye çalışan bir stratejidir. Firmada. Çalışanların deneyimlerini firmaya aktaramaması. Bu çalışmada. Firma içi bilginin doğruluğu. bir kurumda teknolojik sistemlerin. yeni bir ödüllendirme sistemi kavramının firmada uygulanmasına odaklanmaktadır. ancak firma 233 . o firma sektördeki diğer firmalara göre avantajlı bir konumda olacaktır. bir firmada gerçekleştirilen her faaliyet noktasında firmanın en uygun bilgiye sahip olması için bilginin yaratılmasına. organize edilmesine. Dış kaynaklardan bilgi edinimi. kurumsal bilgiden daha fazla olması. sosyal ve kültürel unsurların. teknik ve kurumsal girişimler. çsel kaynaklardan bilgi elde edilmesi süreci. Kaynağına göre bilgi yönetim stratejisinin başarıyla uygulandığ ı firmalar. (2) kaynağına göre BYS. dış kaynaktan elde edilen bilginin firma içinde kullanılmasında ve uygulanmasında sorun yaşanabilmektedir. çsel yönlü BYS. yeni bilginin yaratılması veya mevcut bilginin kapsamının geliştirilmesi için önemli bir kaynak olacaktır. dağıtıldığını ve kullanıldığını açıklayan. Çünkü bu bilgiler yeni bilgilerin oluşturulmasında en önemli kaynak olarak kullanılır. Literatürde (Bierly ve Chakrabarti 1996. Ayrıca. Bilginin firma temeline yayılması ve firmada kullanılması. Bilgi yönetim stratejisi (BYS). bilgi yönetim sürecini destekleyecek sağlam birer adımdır. Firmalarda. bilginin yararlı olup olmadığı. inşaat sektöründe uygulanan bilgi stratejileri. büyük belirsizlik ve risk içeren. içsel yönlü ve dışsal yönlü bilgiyi birlikte yönetebilenlerdir. yeni bilgilerin üretimi açısından önemlidir. yenilenmesine. çalışanların bilginin. bilginin nasıl yönetileceğini ortaya koyan bir plan veya yönetimsel yaklaşımdır. kurumların en önemli bilgi kaynağının belli kısmı sürekli atıl durumdadır (Klimecki ve Lassleben. teknolojinin. Bilgi yönetim stratejisi. Bu kavramlar firma içerisine iyi uyarlandıkları ve bütünleştirildikleri takdirde. Firmada. insan kaynakları yönetiminin ve tüm çalışanların sürece gönüllü katılımlarını sağlar (Tiwana.

Firmalara dışarıdan bilgi getirilmesinde en çok kullanılan yöntemlerden biri diğer firmalarla anlaşma veya işbirliği yapmaktır. Ayrıca firmalar tarafından karşılıklı verilecek eğitim seminerleri. Gupta (2000) firma kültürünü. yaptıkları işlerde bilgi ve iletişim teknolojileri kullanımının başlamasıyla firmanın ve firmayı oluşturan birimlerin etkinliğinin arttığı görülmüştür (Hope 1997). Şüphesiz bilgi yönetimi. kurum geleneklerinde. Bilgi Yönetim Altyapısı Bir firmada bilgi yönetiminin etkili ve etkin biçimde uygulanabilmesi öncelikle bu süreçleri sağlayacak bilgi yönetimi altyapısı ile mümkündür (Tiwana. Chuang 2004) sonucunda bilgi yönetim altyapısı (1) firma teknolojisi. kültürel altyapı. normlar. Bilgi kavramı sosyal bir nitelik taşıdığından dolayı kurum kültürü. firmaların teknolojik. 1999). Dışarıdaki bilgiyi getirmeye çalışan bir strateji olduğundan. rakiplerinin yaptıkları hakkında sürekli bir bilgiye sahip olmalı. yeni bilginin büyük bir kısmı rakip firma bilgisinin geliştirilmesi ya da analizi ile elde edilir. Lassleben. onları kontrol altında tutmalıdırlar. personelin firma içinde ve dışında diğer insanlarla etkileşimini etkileyen bir kavram olarak tanımlar. Bu açıdan bilgi yönetimine uygun bir yapının firmalarda kurulması bilgi yönetiminin başarısı için 234 . Bilgi yönetim altyapısını oluşturan unsurlardan ilki “firma teknolojisi”dir. firmaya uygun personel tiplerini belirleyen.(2) firma kültürü. Bu tip ortaklıklar. Gold 2001). Bilgi yönetim altyapısını oluşturan unsurlardan ikincisi “kurum kültürü”dür. Bilgi yönetim altyapısını oluşturan unsurlardan üçüncüsü ise “firmanın organizasyonel yapısı”dır. 2000). bilginin yayılımı bağlamında önemlidir. Bilgi yönetimi uygulamalarının başarısında. Firmalar. sektördeki geliş melerin ve yeniliklerin gerisinde kalmamalı. sosyal süreçlerde. uygun bir zeminin hazırlanması ve tüm bunları destekleyen bir kurum kültürünün oluşturulması gereklidir (Koulopoulos ve Frappaolo 1999) Miller (1995) firmalardaki iletişim üzerine yaptığı çalışmada firma kültürünü tahminler. 1980’li yıllardan itibaren bilgi ve iletişim teknolojilerinde yaşanan köklü değiş imler is dünyası için birçok fırsatı beraberinde getirmiştir. firmalarda çalışan personelin ortak projelerde birbirleri ile diyalog kurma imkanı sağlayacaktır. bilgi yönetiminin kesinlikle vazgeçilmez bir parçasını oluşturmaktadır (Davenport ve Prusak 1998. Firmaların uyguladıkları bilgi yönetim stratejilerini etkileyen önemli faktörlerden biri bilgi yönetim altyapısıdır (örn. bilgi yönetiminin başarılı biçimde uygulanabilmesi bağlamında son derece önemlidir (Lang 2001). kadar firmanın organizasyonel yapısı da önemli rol oynar. Thierauf 1999). değerler ve faydaların bir kümesi olarak tanımlamıştır. (3) firmanın organizasyonel yapısı olarak ifade edilmiştir. yalnızca teknolojiye bağımlı değildir ancak teknolojik altyapı. Firmada bilginin önemli bir bölümü. uygulamalarında ve değerlerinde saklıdır. Literatür incelemesi (Gold 2001. Dessler’e (1998) göre kurum kültürü bir firmada tüm çalışanlar tarafından paylaşılan inançlar. gelenekler ve değer yargılar olarak ifade edilmiştir.üyelerinin alınan bilgiye uyum sağlaması ve onun geliştirilmesi için çaba sarf etmesiyle mümkün olur (Klimecki. Bu bakımdan firmada bilgiyi harekete geçirebilmek ve firmanın sahip olduğu bilgi birikiminden maksimum düzeyde istifade edebilmek için çalışanların gönüllü katılımının sağlanması. bir firmanın çalışanlarının resmi ve resmi olmayan beklentilerini yönlendiren. Firmaların bünyelerinde.

inşaat sektöründe uygulanması için yeniden düzenlenmiştir. uyguladıkları bilgi yönetim stratejilerine göre. kullanılan ölçüm soruları literatürden (Lee ve Choi 2003. bilgi yönetim stratejisini ölçmeye yönelik 11. Güvenilirlik analizi. bilgi üretimin önündeki engellerin aşılmasını kolaylaştıracaktır (Pfeffer 1992). bünyelerinde insan kaynakları birimi bulundurmaları da örneklem alanının belirlenmesine etken olmuştur. biçimsel bir yapı olmaktan çok insan merkezli bir örgütlenmedir. Son olarak inşaat firmalarını. Firmaların bilgi yönetim stratejilerinin. Hedef Yanıtlayıcılar ve Yöntem Bu çalış mada. Anket sorularının değerlendirilmesi. Bu nedenle firma yöneticileri. Türk nşaat Sektöründe yer alan firmaların uyguladıkları bilgi yönetim stratejileri incelenmiştir. Bu araştırmanın örneklem alanı. yukarıda belirtilen kriterlere uyan Türkiye’deki 300 inşaat firması gerek ziyaret edilerek gerekse telefon yolu ile temasa geçilip e-posta yolu ile toplam 300 anket formu araştırmaya katılmayı kabul eden firma yetkililerine dağıtılmıştır. üst konumdaki yöneticileri kapsamaktadır. Hiyerarşik bir yönetim yapısında. Narasimha 2001). firmadaki bilgi yönetim altyapısının değerlendirilmesi ANOVA (varyans analizi) ile yapılmıştır. Bu çalışmada. Ana kütle ve hedef yanıtlayıcılar belirlendikten sonra. Bu metotta örnekler. hiç katılmıyorum ile tamamen katılıyorum arasında değişen yedili Likert ölçeği ile yapılmıştır. ölçüm konuları içerisinde yer alan soruların kendi içerisindeki tutarlılığını belirlemek amacıyla Cronbach's Alpha (α) değerine bakılarak yapılmaktadır. firmalarının finansal ve beşeri ölçeği dikkate alınarak oluşturulmuştur. Etkin bilgi yönetimini kolaylaştıracak bir organizasyonel yapı kurulurken. Örneklem. genel müdür ve yardımcıları. Bilgi yönetimini uygulayan firmaları gösteren herhangi bir veritabanı olmadığından araştırma örnekleminin belirlenmesinde yargısal örnekleme yoluna gidilmiştir. Nonaka ve Takeuchi 1995). 235 . Gold 2001. Bilgi birikiminin etkin yönetimi ve uygulaması etkin örgütsel yapıların varlığına bağlıdır ve bu yapılar bilgilerin firma içinde yayılmasına yaramaktadır (Storck ve Hill. Anketlerden elde edilen veriler istatistiksel değerlendirme için SPSS 16 analiz programına aktarılmıştır. 2000). nşaat firmalarında uygulanması için bir anket formu hazırlanmıştır. Anket formunda. öğrenen. Choi ve Lee 2002) alınmış. nşaat firmalarının. proje müdürleri ve teknik ofis müdürleri araştıranın hedef yanıtlayıcıları olarak tespit edilmiştir. araştırmaya katkıları dikkate alınarak araştırmacılar tarafından belirlenmektedir (Kinnear 1991). bilgi yönetim altyapısı üzerindeki etkisi ölçülmüştür. Firma içi örgütlenmenin insan merkezli olması. bilgi yönetim altyapısını ölçmeye yönelik 34 soru yer almaktadır. Ayrıca. çalışanlarla danış manlar arasındaki haberleşme ve bilgi paylaşımı sınırlı olmaktadır. Bilgi üreten firmaların yapısı. SPSS 16 programı ile ankette bulunan soruların güvenilirlik analizleri yapılmıştır. uyguladıkları bilgi yönetim stratejilerine göre sınıflandıracak küme analizleri yapılmıştır. bilginin üretilmesini ve paylaşımını destekleyen bir firmaya ihtiyaç duyulur (Davenport ve Prusak 1998. çalışanların kendi aralarındaki. Güvenilirlik analizi sonucunda 0 ile 1 aralığında (0 ≤ α ≤ 1) değişen bir Cronbach's Alpha (α) değeri hesaplanmıştır. inşaat firmalarının yirmi ve daha fazla personele sahip olmaları.büyük önem taşımaktadır (Beijerse 1999. Araştırmada yer alan bilgi yönetim altyapısı kavramı.

standart sapması ve Cronbach's Alpha değerleri Tablo 3’te gösterilmiştir. Küme analizi.31 0.68 24. Berkhin 2002. Bilgi yönetim stratejilerinin bilgi yönetim altyapısı üzerindeki etkilerini belirleyebilmek için firmalardan elde edilen veriler analiz edilmiştir. Grup 2.71 5.95 Firmaları uyguladıkları bilgi yönetim stratejisine göre gruplandırabilmek için küme analizi yapılmıştır. Tablo 3. Tablo 1.73 0. Nunally 1978). 105 büyük ölçekli Türk inşaat firmasından elde edilen sonuçlar istatistiksel olarak değerlendirilmiştir.95 5.83 0. en basit tanımıyla benzer özellik gösteren veri elemanlarının kendi aralarında gruplara ayrılmasıdır.Araştırma Bulguları ve Tartışma Bu çalışmada .80 0.65 5.88 0. geri kalanlar zamansızlıktan veya daha başka sebeplerden dolayı anket formunu doldurmamışlardır.94 Std Sapma 1. Bu çalışmada bilgi yönetim stratejileri dört kümede değerlendirilmiştir (örn.66 5. Grup 2.105 büyük ölçekli inşaat firması anket formunu doldururken. Grup 3.83 0. Bu tanımlara göre her küme temsil ettiği nesneleri en iyi ifade edecek şekilde düzenlenir. Ölçüm parametrelerine ilişkin dağılım.00 2.000 236 3. Grup 5.54’ü Müteahhitler Birliği’ne üye . Bu nesneler iki boyutlu düzlem üzerinde noktalarla gösterilir. Bu çalışmada küme analizi sonucu elde edilen değerler Tablo 1 ’de verilmiştir. statistiksel değerlendirme için hazırlanan soruların dağılımı ve elde edilen yanıtların ortalaması. Çalış ma sonunda nihai cevap oranı %35 olmuştur. Güvenilirlik analizi sonucu Cronbach Alpha değerleri incelendiğinde.000 Dışsal Yönlü çsel Yönlü Grup Sayıları . Cronbach Alpha değerinin 0.81 76.70).18 5. Bierly ve Chakrabarti.79 4. Bu cevap oranı analiz birimi firma olduğundan ve soru formu örgütsel boyutta kapsamlı sorular içerdiğinden kabul edilebilir bir orandır. ortalama.53 5. Karypis 1999.70’den büyük olması (α ≥ 0. Küme işleminin uygulandığı veri setindeki her bir veriye nesne adı verilir. Bilgin 2003). Karypis 1999). Bilgi yönetim stratejisine göre sınıflandırma için küme analizi 1. veri indirgeme veya nesnelerin doğal sınıflarını bulma gibi çeşitli amaçlarla kullanılmaktadır (Berkhin 2002. Küme analizi.91 0. ilgili ölçüm konusuna ait soruların güvenilir olarak kabul edilebileceğini gösterir (örn. Literatürde küme analizini açıklayan birçok tanım bulunmaktadır (örn. her bir ölçüm konusuna ait Cronbach Alpha değerleri verilmiştir. içsel yönü BYS ve kültürel bilgi yönetim altyapısına ilişkin iki soru Cronbach Alpha değerini çok düşürdüğü için bu sorular değerlendirilmeye alınmamıştır.000 4.84 Ölçüm Konuları Dışsal yönlü BYS çsel yönlü BYS Teknolojik BY Altyapısı Kültürel BY Altyapısı Yapısal BY Altyapısı Soru sayısı 5 6 11 12 11 Ortalama 3.80 0. Tablo 1’de. 1996). standart sapma ve Cronbach's Alpha değerleri Cronbach's Alpha (α) 0.

1996). Yapılan analiz sonucunda 5 inşaat firması bu grupta yer almıştır.048*** 13. Şekil 2) 4.708 4. ** p≤0.01 . grupta yer alan firmalarda içsel ve dışsal yönlü bilgiye verilen önem çok fazla ve bu grupta 24 inşaat firması yer almaktadır.726 0. 3.Yüksek 1. Yapılan analizde dışsal yönlülüğü kuvvetli içsel yönlülüğü zayıf firma sayısı sıfırdır. Küme analizine ilişkin ortalama değerler 1 Kümeler 2 3 5.001*** 2.981 statistiksel Uygunluğu F değeri p anlamlılık değeri 6.561 0.849 5. dışsal yönlü bilgi yerine içsel yönlü bilgiye daha çok önem vermekte ve bu grupta 76 inşaat firması yer almaktadır. firmaların dışsal ve içsel yönlü öğrenmelerinin düşük olduğu grup.645 Düşük çsel Yönlü Yüksek Şekil 2.661 3. nşaat firmalarının bilgi yönetim stratejisine göre sınıflandırılması Tablo 1’den elde edilen değerler Şekil 2’de gösterilmiştir.380 5.254 2. Grup Sömürücü ort = 3. Elde edilen sonuçlar ve bu sonuçlara ilişkin F ve p (istatistiksel anlamlılık) değerleri Tablo 4’te gösterilmiştir.001*** Kültürel Teknolojik Yapısal * p≤0. Kaynağına göre bilgi yönetim stratejisinin. Grup Yenilikçi Dışsal Yönlü 4. Bierly ve Chakrabarti. Grup Yalnızlığı Seven 2. firmaların dışsal yönlü öğrenmelerinin.917 4. (3) Yalnızlığı seven. firmaların bilgi yönetim altyapısı üzerinde nasıl bir etkisi olduğu hesaplanmıştır.05 . Her bir grup uyguladıkları bilgi yönetim stratejisini ifade edecek biçimde adlandırılmıştır: (1) Sömürücü. ***p≤0.727 4 5.767 4. içsel yönlü öğrenmelerine göre daha kuvvetli olduğu grup.001 237 . (4) Yenilikçi. grupta yer alan firmalar. Tablo 4. Bu etkinin belirlenmesi için değişkenlere ilişkin varyasyon (ANOVA) analizi yapılmıştır. (2) Araştırıcı.468 0. firmaların dışsal ve içsel yönlü öğrenmelerinin yüksek olduğu grup (örn. grupta yer alan firmalarda içsel ve dışsal yönlü bilgiye verilen önem çok azdır. Grup Araştırıcı Düşük ort = 5. dışsal yönlü öğrenmelerine göre daha kuvvetli olduğu grup.891 5. Yapılan analiz sonucu (Tablo 3. firmaların içsel yönlü öğrenmelerinin. 2.

Berkhin P. Dışsal ve içsel yönlü BYS’lerinin her ikisini de uygulayamayan firmaların bilgi yönetim altyapısına ilişkin göstergeler en düşük seviyededir. içsel yönlüğe göre daha baskın olması durumu. Back. Bhatt. yapısal BY altyapısı göstergeleri dört grup içerisinde. ikinci sıradadır. Yenilikçi olarak adlandırılan -2.D. 238 . yapısal BY altyapısı göstergeleri diğer üç gruptaki firmaya göre en yüksek düzeydedir. California. Kaynaklar Alavi. analize ilişkin F ve p anlamlılık değerleri incelendiğinde. 5. (1996). teknolojik BY altyapısı.: One giant brain. techniques. Araştırıcı olarak adlandırılan . firmaların bilgi yönetim altyapısına ilişkin değerlerinin nasıl değiştiği gösterilmiştir.4. Information management strategy for project management.05) görülmüştür. Harvard Business School. 68-75. 3. E. grupta yer alan. San Jose. 123-135. Elde edilen sonuçlarda firmalar. (1999). firmaların bilgi yönetim altyapısı bağlamında incelenmiştir. G. USA. 75-95. Knowledge management in organizations: examining the interaction between technologies. Beijerse. Project Management Journal. Bierly. (1997) KPMG peat marwick U. Journal of Knowledge Management. and people. Accrue Software Inc. Questions in knowledge management: defining and conceptualizing a phenomenon. grupta yer alan. Sömürücü olarak adlandırılan 1. teknolojik BY altyapısı. Moreu K. Araştırma bulguları. her bir kümedeki bilgi yönetim stratejisi. her bir değerin istatistiksel açıdan anlamlı olduğu (p≤0.. 2. 32.firmaların..A.Tablo 4’te. teknolojik BY altyapısı. Chakrabarti. kültürel BY altyapısı. Kaynağına göre bilgi yönetim stratejilerinin oluşturduğu dört grupta. yapısal BY altyapısı göstergeleri dört grup içerisinde. Journal of Knowledge Management. içsel yönlü BYS’ni dışsal yönlü BYS’ne göre daha fazla tercih etmektedir. M. P. bilgi yönetimi stratejisinin her firmada belirli bir ölçüde uygulandığını göstermekte ve ‘bilgi yönetimi stratejisi’ ile ‘bilgi yönetim altyapısı” arasında birbirini etkileyen anlamlı bir ilişkinin olduğunu ortaya çıkarmaktadır.S. en kötü durumdadır. Yalnızlığı Seven olarak adlandırılan -3. Survey of clustering data mining techniques. elde edilen sonuçların istatistiksel açıdan tesadüfü bulunmuş değerler olmadığı. çsel yönlü stratejinin. dışsal yönlüğe göre daha baskın olduğu firmalarda bilgi yönetim altyapısına ilişkin göstergeler önem derecesine göre ikinci sırda yer almıştır. nşaat firmaları bağlamında. (2001). (2001). “Generic knowledge strategies in the US pharmaceutical industry”. kültürel BY altyapısı. grupta yer alan. 94-110.. grupta ise firma bulunmamaktadır. A. analize katılan firmalarda görülmemiştir. nşaat firmalarında uygulanan bilgi yönetimi stratejisine ilişkin küme analizi yapılmış. Sonuçlar Bu çalışmada. 1. Strategic Management Journal. bilgi yönetimi stratejisi kavramı inşaat sektöründe ana yüklenici konumunda bulunan firmalar için araştırılmıştır.firmaların.firmaların. dışsal ve içsel yönlü BYS’lerinin her ikisini uygulayabilen firmaların bilgi yönetim altyapısına ilişkin göstergeler en üst seviyede çıkmıştır. kültürel BY altyapısı. Dışsal yönlü stratejinin. (2002). 1. R.

ve Frappaolo. stanbul Teknik Üniversitesi. S. Gold. UK. 34. ve Segars A. Sloan Management Review. (2008). Dessler. Capstone Publishing Limited. H.K.. Lee.. Harvard Business School. Çıdık M. zmir. Lassleben. Journal of Management Information Systems. Expert Systems with Applications. 173-87. Chuang S. Boston. CHAMELEON: A hierarchical clustering algorithm using dynamic modeling.R. 8. Davenport. (1999). In: M. (2000). Kıvrak S. Management.). C J ve Carrillo. 2. R. Yüksek Lisans Tezi. P M.Bilgin T.H. Competing in the third wave. 551-577. (2005) Knowledge management in construction. Bilgisayar ve Kontrol Eğitimi. Arslan G. (2001). 103-120. IEEE Computer. (2003). (2002). 68-75. T. B. 1. A resource-based perspective on knowledge management capability and competitive advantage: an empirical investigation. Lancaster. A. Anumba. p. Burgoyne (Eds. Kim. Veri madenciliğinde kümeleme analizi yöntemi uygulaması. Expert System with Applications. T. ve Govindarajan. (2005) '' nşaat Sektöründe Yüklenici Firmalar için Web-Tabanlı Bilgi Yönetimi Sistemi: Yükleniciler için Bilgi Platformu (YiBiP)''. 18. Yapı şletmesi Kongresi. Singapore. McGraw-Hill. (2004). Easterby-Smith. (1997).H. Marketing research: an applied approach. The roles of knowledge professionals for knowledge management. Smart things to know about knowledge management. England. INSPEL-International Journal of Special Libraries. H. What causes organizations to learn? . T. Knowledge management: an organizational capabilities perspective. (2005) '' nşaat Sektöründe Yüklenici Firmalar için Web-Tabanlı Bilgi Yönetimi Sistemi''. A.. Blackwell Science Publishers. 3. ve Kumar V. R.H. 27. 239 . (1999). 214-225. Knowledge management's social dimension: lessons from nucor steel. Choi. Vol.. V.1. Yüksek Lisans Tezi. J. Koulopoulos. 1.. (1998). Yüksek Lisans Tezi. ve Taylor. sf. Marmara Üniversitesi. 23. H. Kıvrak S. Klimecki. 42. Malhotra A. 1-8. (1999). 459-465. Kinnear. C. (1998) Working knowledge. USA. Organizational learning (proceedings of the 3rd international conference on organizational learning). Han E.. Kamara. (2000).. (1991). 185-214. Araujo and J. ve Prusak L. Boston. fourth edition. 29-30 Eylül 2005.S. Fen Bilimleri Enstitüsü. J M. Hope T. Prentice-Hall. Anadolu Üniversitesi. Knowledge management strategy and its link to knowledge creation process.45. L. 32. Türk nşaat Sektöründeki Bilgi Yönetimi Uygulamalarında Yaşanan Problemler ve Çözüm Önerileri. Gupta. Oxford.C. G. 71-81. Harvard Business School.. Karypis G.

Wiig. (1999). J. Nonaka. Storck. (2001).K. (2003). Psychometric Theory (2nd edition). J. Tiwana. H. Quorum Books.13. 346-354. 14-37. 15.. (1999).. Sooria H. Wadsworth Publishing Company. (2001). K (1995). I. H. B. 5. Plunkett. ve Takeuchi. stanbul. Knowledge diffusion through strategic communities. Narasimha. (1986). (2002) Intellectual capital accounting and reporting in the knowledge economy. (1995). Oxford University Press. Managerial concerns in knowledge management. I. R. USA. P. ve Spek R. M. 128-148. Dışbank. Nunally J. Journal of Knowledge Management. 240 . K. 5. Thierauf. Boston. K. Proceedings of the International conference held in London. Wiig. (2001) Knowledge Management: Learning-by-Comparing Experiences from Private Firms and Public Organizations. Expert systems: impacts & potentials. (1978).. 125-145. Lee.Kululanga G. J. Construction and Architectural Management. Wiig.M. Zack. ve Choi. Miller.T. 2. ve Saravanan A. Westport. 3. Sloan Management Review. New York.27. (2000). Harvard Business School Press. (2001) Measuring knowledge management for construction organizations. 179-228. Organizational communication: approaches and processes. 8. A. Journal of Intellectual Capital. The knowledge creating company. C. Salience of knowledge in a strategic theory of the firm. (2001).. 2. Developing a knowledge strategy. Hoog R. S. Çev. 41. P. Nonaka..H. California Management Review. 2. 41. Engineering. Knowledge management methods. Knowledge Management Working Group of the Federal Chief Information Officers Council. (2003).S. The knowledge management toolkit. K. 1.C. 1. processes. Knowledge management systems for business. (1995). 215-224. (1994) A dynamic theory of organizational knowledge creation. ve Hill. Managing knowledge@work: an overview of knowledge management. California. 1. Schema Press. 1-10. 3. McGraw-Hill. 1. Tiwana. Expert Systems With Applications. OECD. Managing with power: politics and influence in organizations. (1992). Knowledge management enablers. Prentice Hall. Elif Özsayar. Organization Science. 63–74. 3. (2000). Supporting knowledge management: A selection of methods and techniques. Pfeffer. (1997). Bilginin yönetimi. Lang. Lead Article in KBS 86 Knowledge Based Systems. A. New York. 5. Journal of Intellectual Capital. 20. and organizational performance: An integrative view and empirical examination. Journal of Management Information Systems. ve McCaffer R. 43-59. Seetharaman A.

Araştırma bulguları beton prefabrikasyon sektöründe faaliyet gösteren firmaların. Balıkesir. Böl. Fak.-Mim. Çağış Kampüsü. Pazar yönlülük. Bu çalışmada beton prefabrikasyon sektöründe faaliyet gösteren firmaların pazar yönlülüklerini incelemek için kuramsal bir model geliştirilmiş ve geliştirilen kuramsal modeli ampirik olarak test etmek amacıyla bir anket çalışması yapılmıştır. Pazar yönlülük kavramı üstün müşteri değeri yaratarak rekabet avantajı elde edilebilmesi için rakip ve müşteri yönlülüğünün benimsenmesi ve fonksiyonlar arası koordinasyonun sağlanmasıdır.edu. E-posta: ekaraman@balikesir. Fakat bu çalış malarda pazar yönlülük kavramıyla ilgili bir kuramsal model geliştirmekten çok. E-posta: tulay@balikesir.tr Öz Yoğun bir rekabet ortamının yaşandığı beton prefabrikasyon sektöründe.-Mim. farklı tanımlamalar yapılmış ve pazar yönlü firmaların sadece 241 . bu geliş im sürecinde 1990’lı yıllar önemli bir dönüm noktası olmuştur.-Mim. Çağış Kampüsü.Beton Prefabrikasyon Sektöründe Pazar Yönlülüğü Tülay Çivici Balıkesir Üniversitesi Müh. Mimarlık. E-posta: skale@balikesir. 1990 yılından önce de ‘pazarlama yönlülük’ (Payne 1988). pazar yönlülükleri ile kurumsal performansları arasında doğrudan ve dolaylı ilişkilerin varlığını ve bu ilişkilerin pozitif ve anlamlı olduğunu doğrularken. Böl. Böl. Balıkesir. Fak.tr Erkan Karaman Balıkesir Üniversitesi Müh. ‘pazar yönelimlilik’ (Shapiro 1988) ve ‘müşteri yönlülük’ (Houston 1986) gibi kavramlar adı altında çeşitli çalışmalar yapılmıştır. nşaat Müh. Kısmi en küçük kareler yöntemi Giriş Pazar yönlülük kavramı yaklaşık olarak 50 yıl önce ortaya çıkmış olmasına rağmen aradan geçen zaman içerisinde güncelliğini kaybetmemiş ve farklı bir çok disiplinden araştırmacı tarafından sıklıkla kullanılan bir kavram olarak günümüze kadar gelmiştir.edu. pazar yönlülüğü kavramının beton prefabrikasyon sektöründe faaliyet gösteren firmaların kurumsal performanslarının iyileştirilmesine yönelik önemli fırsatlar sunduğunu da ortaya koymaktadır. Fak.edu.tr Serdar Kale Balıkesir Üniversitesi Müh. Çağış Kampüsü. Balıkesir. Anahtar sözcükler: Beton prefabrikasyon sektörü. Yıllar içerinde pazar yönelimi kavramı evrimleşerek önemli değişimler geçirmiş. firmaların rekabet üstünlüğü sağlayabilmelerinin önemli koşullarından biri de pazar yönlülüğüdür. Bu kavramın ortaya çıkışında yönetimsel bir alt disiplin olan pazarlama disiplini önemli bir rol oynar. Mimarlık.

pazarlama yönlülüğü kavramın ise firmanın pazarlama birimin eylemlerine ve süreçlerine karşılık geldiğ i konusunda literatürde ortak bir görüş oluşmuştur. yapım girişimcilerinin içinde pazarlama fonksiyonunun etkinliğinin arttırılması için bir çerçeve önermektedir. Bu firmalarda pazarlama süreçlerinin ve eylemlerin büyük bir çoğunun veya tamamının ya firmanın ortakları ya da yöneticiler tarafından üstlenildiği gözlemlenmiştir. Cicmil ve Nicholson. Araştırmacılar inşaat sektöründe orta ve küçük ölçekteki girişimcilerin. Ganah vd. ‘pazarlama yönlülüğü’ ve ‘müşteri yönlülüğü’ kavramları ile eş tutulmuş ve bir kavram kargaşası ortaya çıkmıştır. Bennett. Sonraki yıllarda ise ‘pazar yönlülük’ kavramının. bir firmanın tüm eylemlerine ve süreçlerine karşılık gelirken. inşaat firmaların çok azının kendi pazarlama birim veya bölümünün bulunduğunu rapor etmiştir. Pazar yönlülük kavramının literatürde doğru olarak tanımlanmasında ve incelenmesinde önemli rol oynayan çalış malardan birisi Narver ve Salter (1990) tarafından geliştirilen pazar yönlülük modeldir. Morgan (1990). Yisa vd. Bu çalışmanın sonuçlarına göre yapı mühendisliği ve danışmanlığı alanında faaliyet gösteren çok sayıda firmanın pazarlama biriminin olmadığı ve pazarlama fonksiyonlarında gerekli olabilecek personelinin de istihdam edilmediği ortaya konmaktadır. pazarlama yeteneğinin. Pazar yönlülük kavramı. Yisa vd. Yapılan araştırmalar inşaat sektöründe faaliyet gösteren firmaların pazarlama prensiplerine adapte olmakta yavaş kaldıklarını ve pazarlama işlevlerinin firmanın yapısı içinde bütünleşmediğini ortaya koymaktadır (örn. (1996). Bu iki kuramsal model ilk olarak farklı üretim sektörleri. pazar yönlülük kavramının literatürde yaygın kabulünü ve kurumsal performans ile arasındaki pozitif ilişkinin geçerliliğini bir kez daha doğrulamıştır. (2008). bu sektörde pazarlamanın önemini kavrayamadığını bildirmektedir. pazarlama karşısında Türk inşaat firmalarının tutum ve pazarlama algılarını incelediği çalış masında. Jaafar vd. 2005.’nin (2005) çalışması. sözleşmecilerin çoğu tarafından stratejik başarı olarak görüleceği sonucuna varmıştır. Pazar yönlülüğü ile firma performansı arasında ilişkiyi inceleyen çalışmaların meta-analizi olan Kirca vd. ‘pazarlama yönlülüğü’ ve ‘müşteri yönlülüğü’ kavramlarından farklı bir kavram olduğu literatürde yaygınlık kazanmıştır. inşaat sektöründe pazar stratejilerini araştırmış ve bu stratejilerin orta ve küçük ölçekli giriş imcilerin zorluklarla karşı karşıya kaldıkları sonucuna varmıştır. Dikmen vd. (2005). Arditi ve Davis (1988) zaman içerisinde inşaat sektöründe faaliyet gösteren birçok firmanın. Bu süreçte ‘pazar yönlülük’ kavramı. (2008) yapı mühendisliği ve danışmanlığı yapan firmalarının pazarlama süreçlerini ve tekniklerini incelemiş lerdir. yapım ve pazarlama stratejilerinden yoksun oldukları sonucuna varmışlardır. Benzer bir gözlemi Winter ve Preece (2000) de ileri sürmekte ve inşaat sektöründe pazarlama konusunun son yıllarda önem kazanmaya başladağını belirtmektedirler. sonraları ise farklı hizmet sektörleri bağlamında ampirik olarak test edilmiş ve firmanın pazar yönlülüğü ile kurumsal performansı arasında pozitif ve anlamlı bir ilişkinin olduğu belirlenmiştir. 1996.). Yukarıda incelenen makaleler ış ığında inşaat yönetimi liteartüründe pazar yönlülük ve pazarlama yönelimi kavramları arasındaki farkın tam olarak anşılmadığı ve bu nedenle 242 . Pazar yönlülük kavramının geliş im sürecinde önerilen bir diğer önemli kuramsal model de Kohli ve Jaworski’in (1990) modelidir. 1998 Winter ve Preece. 1990’a gelindiğinde ise literatürde pazar yönlülük kavramının tanımına ilişkin büyük ölçüde belirsizlik hakim oluşmuştur. nşaat yönetimi alanında da pazarlama ve pazar yönlülük kavramları farklı araştırmacılar tarafından incelenmiştir.özelliklerine değinilmiştir. 2000..

Bu tanımlama firmalarda pazar bilgisinin elde edilmesi için etkin bir bilgi sisteminin varlığını kaçınılmaz kılmakta ve pazara verilecek cevabın her aşamasında bütün departmanların katılımını gerekli görmektedir. üstün müşteri değeri yaratarak rekabet avantajın elde edilebilmesi için rakip yönlülüğün ve müşteri yönlülüğün benimsenmesi ve fonksiyonlar arası koordinasyonun sağlanmasıdır (Narver ve Slater 1990). Bu iki grup araştırmacının pazar yönlülük kavramına getirdiği bu yeni yaklaşımları izleyen çok sayıda araştırmacı da pazar yönlülük kavramına farklı bakış açıları kazandırmışlardır. Narver ve Slater (1990) ise pazar yönlülük kavramının kurumsal kültür boyutu ile incelenmesi ve değerlendirilmesi gereken bir kavram olduğunu ileri sürerek pazar yönlülük kavramına bu açıdan yaklaşmış lardır. Araştırmanın belirtilen bu amaçlara ulaşması için öncelikle pazar yönlülüğü kavramı tanımlanmış ve kuramsal bir model önerilmiş.söz konusu iki kavramın eş kavramlar gibi incelendiği ortaya çıkmaktadır. Bu makalede sunulan araştırmanın birinici hedefi. Pazar Yönlülük Kavramı Pazar yönlülük kavramı ile ilgili araştırmalar incelendiğinde. Bu araştırmacılara göre pazar yönlülük kavramı davranışsal bakış açısından. Diğer bir deyişle. pazar yönlülük firmanın paydaşlarıyla ilgili (müşteri. Rukert (1992) pazar yönlülük kavramına stratejik bir açıdan bakarken. (1998) ise pazar yönlülük kavramına değer zinciri açısından yaklaşmıştır. rakipleri ve diğer alıcı-satıcıları da dikkate alarak ilgi gösterilmesinin gerekliliğini vurgulamış lardır. müşterinin şimdiki ve gelecekteki ihtiyaç ve tercihlerindeki değişime ilişkin bilgilerin toplanması. ve önerilen kuramsal model ampirik olarak incelenmiştir. işletmedeki bütün hak sahiplerinin de çıkarlarını dikkate alarak üstün müşteri değeri yaratmak anlamına gelirken. 1994) tarafından yapılan çalışmalarda pazar yönlülük kavramı için yeni modeller ve ölçüm yöntemleri geliştirilmiş olduğu ve bu araştırmaların diğer bilimsel araştırmalara öncülük ettiği görülmektedir. Kurumsal kültür açısından pazar yönlülük. bir firmanın müşteri ihtiyaçlarına cevap verecek üstün ürünler oluşturmasının ön koşulu olduğunu öne sürmektedir. elde edilen bu bilgilerin organizasyondaki bütün departmanlar arasında dağılımının sağlanması ve pazara verilecek tepkinin bu bilgiler doğrultusunda belirlenmesi ve uygulanmasıdır. tedarikçi ve içsel iş levleri) örğütsel davranış ilkeleri üzerine kurulmuş bir kurum kültürüdür. Kohli vd. Baker (1999) pazar yönlülüğü kavramına eylemler açısından yaklaşmış ve pazar yönlülük kavramını firmanın stratejik eylemlerini uygulamak ve koordine etmek için paydaşlarına ilişkin bilgiyi incelediği ve kullandığı süreçler olarak tanımlamıştır.. Kohli ve Jaworski (1990) ve Kohli vd. Lado vd. Deshpandé vd. özellikle iki grup araştırmacı (Kohli ve Jaworski 1990. 1993. pazar yönlülük kavramına ilişkin inşaat yönetimi alanındaki gözlenen kavram karışıklığını giderirken ikinci amacı ise pazar yönlülük ile firma performansı arasındaki ilişkiyi ampirik olarak Beton Prebafrikasyon Sektöründe faaliyet gösteren firmalar bağlamında incelemektir. (1993) müşteri yönlülüğü açısı ile yaklamış ve müşterilerle sadece bugünü dikkate alarak değil gelecekteki olası tercihlerini anlayacak şekilde. Narver ve Slater 1990. (1993) ’nin öne sürdüğü pazar yönlülük kavramı 1990 öncesi literatürde kullanıldığı gibi pazarlama iş levi gibi dar bir bakış açıdan yaklaşmamakta ve pazar yönlülük kavramına davranışsal bir bakış açısı getirmektedir. 243 . Deshpandé ve Farley (1998) pazar yönlülükle müşteri yönlülüğün aynı anlama geldiğini ve pazar yönlülüğün kültürel bir odaklanmanın yansıması olduğunu ileri sürmüşlerdir. Bu davranışlar. Beton Prebafrikasyon Sektörünün genel özellikleri tanımlanmış. Day (1994)’e göre pazar yönlülük.

Firma çalışanlarının iş memnuniyeti. Müşteri memnuniyeti sadece bugün için değil. müşteri değeri yaratmalarına ve rakip firmaların stratejik eylemlerine ilişkin bilgi ve deneyimlerinin serbestçe paylaşmasıdır. farklı pazarlarda. Firma içinde herkesin. (2) rakip yönlülük. firmanın bütününde. 2005). farklı pazarlama eylemleri ile rakipleri saf dışı bırakmayı ve aynı zamanda rakiplere karşı her zaman önlem almayı gerekli kılan bir anlayıştır. Rakip yönlülük de rekabet. Narver ve Slater’in (1990) kuramsal modeli. zamanla pazar değişikliklerine bağlı olarak gelişebilecek durumlarda bile tam bir müşteri değer zincirinin işletmeler tarafından yaratılmasını ihtiyaç göstermektedir (Narver ve Slater1990). Müşteri memnuniyeti. (3) geliştirilen kuramsal modeli ampirik olarak doğrulamak ve (4) önerilen kuramsal model ile kurumsal performansı arasındaki ilişkiyi incelemek olmuştur. Pazar yönlülük ve kurumsal performans arasındaki ilişki bir çok çalış maya konu olmuştur (Bakınız Kirca vd. Önerilen bu kuramsal modele göre müşteri memnuyeti ve rakip yönlülük. Pazar yönlülük kavramına ilişkin geliştirilen bu modeller incelendiğinde en yaygın olarak kullanılan kuramsal modelin Narver ve Slater (1990) tarafından gerçekleştirilen model olduğu ortaya çıkmaktadır. Bu çalışmalardan çıkan ortak sonuç ise pazar yönelimini oluşturan üç bileşenin her biri ile kurumsal performansı arasında anlamlı ve pozitif bir ilişkinin var olduğudur. firmaların çeşitli süreçlerin/bileşenlerin farklı şekillerde bir araya gelmesiyle oluşan varlıklar olması nedeniyle. firmanın içsel koordinasyonunu doğrudan etkilerken. personel ve diğer kaynakların uyumlu olarak çalışmasıdır. süreçler/bileşenler arasındaki dolaylı ve doğrudan etkileşimler göz önüne alınarak süreçlerin/bileşlerin incelenmesi gerekir. ekonomik düzeylerinin iyileştirilmesi. her birinin kurumsal performansı doğrudan etkilediği kabulü üzerine geliştirilen bir modelin olması dolayısla. Fakat Narver ve Slater’in (1990) kuramsal modeli pazar yönlülük kavramını oluşturan üç ana faktörün. farklı ödüller için bir savaş olarak düşünülmeli ve müşteri yönlülükle beraber rakip yönlü olmanın gereği de unutulmamalıdır (Narver ve Slater1990). Yakın dönemde kurumların performansını inceleyen çalışmalarda en yaygın olarak izlenen çağdaş yaklaşımlardan biri de yapılandırmacı yaklaşımdır. modelin geçerliliğinin çok sayıda araştırmada doğrulanmış olmasıdır. pazar yönlülük kavramını oluşturan üç bileşen ile kurumsal performans arasındaki ilişkiyi yeniden tanımlakta ve bileşenler arasındaki doğrudan ve dolaylı ilişkileri de değerlendirmektedir. ve (3) içsel koordinasyon. modeli oluşturan bileşenler arasındaki dolaylı ilişkin tamamı ihmal edilmiştir. içsel koordinasyon ise firmanın motivasyonel performansını ve pazar performansını doğrudan etkilemektedir. Kuramsal modeli oluşturan faktörler. Narver ve Slater’in (1990) modelinin yagın olmasındaki temel neden. müşteri memnuniyeti. firmanın ticari hedeflerinin oluşturulmasında müşteri memnuniyetini temel alan bir yaklaşımdır. bilgi ve yeteneklerinin arttılmasına yönelik faliyetlerin desteklenmesi gibi ölçütler ile değerlendirilebilir. (1) müşteri memnuniyeti. rakip yönlülüğü ve içsel koordinasyonun. (Narver ve Slater1990). Motivasyonel performans firmanın çalışanlarının motivasyon düzeyinin arttırılmasında ve iyileştirilmesinde firmanın gösterdiği performansın bir ölçütüdür. (1) pazar yönlülük kavramını tanımlamak (2) pazar yönlülük kavramına ilişkin kuramsal model geliştirmek. Bu yaklaşımın temelinde müşterinin ihtiyaçlarının tam olarak anlaşılması ve firma içerisinde müşterinin beklentilerinin sistematik biçimde incelenmesi ve değerlendirilmesi yatmaktadır. pazar yönlülük kavramını üç ana faktör ile açıklamaktadır.Yukarıda özetlenen çalışmaların temel amaçları. çsel Koordinasyon. Firmanın pazar performansı ise firmanın rakip firmalara müşteritaleplerini karşılama yeneteğinin geliştirlmesi ve iyileştirilmesi ayrıca pazar payı 244 . Rakip Yönlülük. Bu yaklaşıma göre. Şekil 1 de sunulan kuramsal model önerisi.

20. tek katlı endüstriyel yapılar ile sınırlı iken sonraki yıllarda uygulama alanları alt yapı ve çevre düzenleme elemanlarını da içine alacak şekilde genişlemiştir. üretim. yüzyılın ilk yarısında endüstriyel gelişmeler ve Avrupa’daki yoğun yapı talebi ile beton prefabrikasyon uygulamaları yaygınlık kazanmıştır. Bu firmalarda toplam 3909 personel istihdam edilirken firma başına düşen ortalama personel sayısı 122’ dir (YEMAR. artık beton prefabrikasyon tekniği ile karşılanmaktadır. daha ekonomik üretim olduğundan. Bugünkü anlamıyla prefabrikasyonun ilk temelleri 19. bir ürünü oluşturan parçaların fabrikada kontrol altında ve seri olarak üretildiği ve bir bant sistemi üzerinde bu parçaların bir araya getirildiği endüstriyel sistemler için kullanılmaktadır. Bu alandaki ilk uygulamalar. yüzyılın başlarında atılmıştır. Pazar yönlülük için kuramsal bir model önerisi Prefabrike Beton Sektörüne Genel Bir Bakış Prefabrikasyon sözcüğü.gibi ölçütler ile değerlendirilebilir. Bu anlamda. insanlığın artan ve çeşitlenen gereksinimlerinin karşılanması için üretim sistemlerinin rasyonelleştirilmesi. daha kaliteli. 2008). Ülkemizde ise ancak 1960'lı yılların sonlarında beton prefabrikasyon uygulamalarına başlanabilmiştir. Son yıllardaki endüstrileşme hızına paralel olarak artan endüstriyel yapı ihtiyacının hemen hemen tümü. kısacası daha çok ve daha nitelikli yapı üretim yapılması gereğinden doğmuştur. MÜŞTER MEMNUN YET MOT VASYONEL PERFORMANS ÇSEL KOORD NASYON RAK P YÖNLÜLÜK PAZAR PERFORMANSI Şekil 1. daha çok. teknolojilerinin yenilenmesi. genel anlamda. beton prefabrikasyonu. 2008). 245 . artan dünya nüfusu ve gelişen uygarlıkla birlikte. dır. Kurumsal performansın iki farklı bileşenden oluşmasının temel gerekçesi ise yakın dönem de performans kavramında incelenen çalışmalarda çoklu paydaş yaklaşımın kullanılması ve bu yaklaşımın günümüz piyasa koşullarında kurumların performanslarının tek ölçütle kavramlaştırılmalarının yetersiz olacağıdır. fabrikalara alınmakta ve sürecin tüm aşamaları konrol altında tutulmaktadır. Endüstriyel bir üretim olan beton prefabrikasyonun ana amacı. Beton prefabrikasyonun bu uygulamalardaki pazar payı günümüzde %85-%90’lara ulaşmıştır (Anadol 2008). 2007 yılı itibarıyla Türkiye Beton Prefabrikasyon sektöründe faaliyet gösteren kayıtlı firma sayısı 76’dır (YEMAR.

Bu nedenle firma yöneticileri. Şekil 2 de anket çalışmasına katılan firmaların tam zamanlı çalışan personel sayına göre dağılımı sunulmuştur. Bu araştırmanın örneklem alanı. Bu çalışmada. Narver ve Slater (1990) ve Lai (2003) tarafından kullanılan ölçüm soruları. katılımcı firmaların %74’ü 11 veya daha fazla yıldır bu sektörde faaliyet göstermektedir. Araştırmada yer alan pazar yönlülüğüne ilişkin kavramlar. Beton prefabriksayon sektöründe kayıtlı toplam 76 adet firmanın faaliyet gösterdiği göz önüne alındığında örnekleminin populasyonu temsil etme oranı (45/76) %59’ dır. firmalarının finansal ve beşeri ölçeği dikkate alınarak oluşturulmuştur. Firmaların Tam Zamanlı Personel Sayısı Dağılımı 246 . Anket çalış masına katılan firmaların %69’u 40 veya daha fazla tam zamanlı personel istidham etmektedir. Bu süreçte Türkiye Betonarne Prefabrikasyon Birliği. Şekil 3 de ise anket çalışmasına katılan firmaların yaşlarına göre dağılımı sunulmuştur. Bu temsil oranı araştırma sonuçlarının genellenebilir olduğu göstermektedir. birliğe üye firmalara ankete katılımlarını teşvik etmiştir. üst konumdaki yöneticileri kapsamaktadır. anket formu araştırmaya katılmayı kabul eden firma yetkililerine e-posta yolu ile dağıtılmıştır. proje müdürleri ve teknik ofis müdürleri araştırmanın hedef yanıtlayıcıları olarak belirlenmiştir. Anket formununda firmaların kuruluş yılları ve çalıştırdıkları tam zamanlı personel sayıları açık uçlu soru şeklinde yöneltilmiştir. genel müdür ve yardımcıları.Araştırma Yöntemi Örneklem ve Hedef Yanıtlayıcılar Beton prefabrik sektöründe pazar yönlülüğü incelemeyi amaçlayan bu çalışmaya katkıda bulunabileceğini düşündüğümüz beton prefabrik firmları dikkate alınarak araştırmanın örneklemi belirlenmiştir. yukarıda belirtilen kriterlere uyan Türkiye’deki beton prefabrikasyon üretimi yapan firmaları belirlemek için Türkiye Betonarne Prefabrikasyon Birliği ile bağlantı kurulumuş ve birliğin veri tabanında yer alan firmalarla gerek ziyaret edilerek gerekse telefon yolu ile temasa geçilip. prefabrikasyon sektörüne uygulanabilmesi için yeniden düzenlenmiştir. 80~199 2 4% 4 0~7 9 31 % 2 00 ≤ 1 4% ≤ 20 1 2% 21 ~30 19% Şekil 2. Firmaların Pazar yönlülüğü ve performansları ise ‘hiç katılmıyorum’ ile ‘tamamen katılıyorum’ arasında değişen yedili Likert ölçeği ile değerlendirilmiştir. Anket çalışmasına toplam 45 firma katılmıştır. Ana kitle ve hedef yanıtlayıcılar belirlendikten sonra. Prefabrik firmalarında uygulanmak üzere“Beton Prefabrikasyon Sektöründe Pazar Yönlülük” başlıklı anket formu hazırlanmıştır.

çsel tutarlık kriteri ise her degişken için hesaplanan ortalama varyansın korelasyon matrisinin diyagonelinde yer alan değerlerle karşılaştırılması ile incelenmiştir. Kısmi En Küçük Kareler yönteminde ölçüm iki aşamada gerçekleşmektedir öncelikli olarak modelinin sonuçlarının incelenmesi belirlenen istatistiksel kriterleri sağlaması koşulunda ise yapısal modelin sonuçlarının değerlendirilmesi yapılmaktadır.21~30 12% 31~40 12% 5% 11~20 45% 5~10 26% Şekil 3. 247 . bu yöntemin örneklem gereksinimlerinin eş varyans tabanlı ikinci nesil çoklu istatiksel yöntemlere göre küçük olmasıdır. güvenirlilik.70 olan eşik değerinin üzerinde olması ve kompozit güvenirlilik değerlerinin de 0. Bu çalışma kapsamında en karmaşık bağımlı değikeni açıklamada kullanılan degişken sayısının 2 olması ve çalışmanın örneklem büyüklüğünün 45 olması nedeniyle gerekli örneklem büyüklüğü koşulu sağlanmaktadır (N=45>20).60 olan eşik değerinin üzerinde olması nedenleriyle ölçüm sorularının güvenirlik kriterini sağladığ ı sonucuna varılmıştır (Tablo 1). Ölçüm Modeli Ölçüm modelinin değerlendirilmesinde. Kısmi En Küçük Kareler yönteminin bu çalışma kapsamında seçilmesinin temel nedeni. Cronbach alfa ve kompozit güvenirlilik değerleri ile incelenmiştir (Tablo 1). Değişkenlerin ölçülmesinde sorulan ölçüm sorularının güvenirliliği. ölçüm sorularının iç tutarlık kriterini de sağladığı sonucuna varılmıştır (Tablo 1). Bu yöntem birinci nesil çok değişkenli istatiksel yöntemlerinden farklı olarak ölçüm ve yapısal modeli aynı anda hesaplamaktadır. Firmaların Yaşlarına göre Dağılımı Analiz Yöntemi Anketlerden elde edilen verilerin istatistiksel değerlendirmesi için ikinci nesil çok değikenli istatitiksel analiz yöntemlerinden biri olan Kısmi En Küçük Kareler (Partial Least Squares) yöntemi kullanılmıştır. içsel tutarlılık. en karmaşık bağımlı değişkeni açıklamada kullanılan değişken sayısının 10 katı kadar olması koşulunu zorunlu kılmaktadır. Her değişken için hesaplanan ortalama varyans. korelasyon matrisinin diyagonelinde yer alan değerlerden daha büyük olması sonucu. ve geçerlilik kriterleri göz önünde tutulmuştur. Bu yöntem örneklem büyüklüğünün (N). Modelin tüm değikenlerinin Cronbach alfa değerinin 0.

değerlerinin hesaplanması. anket çalışması ile toplanan veride 5 farklı değişkenin varlığını ortaya koymuştur (Tablo 2).8831 0. Bu doğrulamaya ek olarak ölçüm modelinin yakınsak ve ıraksak geçerlilikleri de sağladığ ı sonucuna varılmıştır.56 0. Yapısal Model Yapısal modelinin değerlendirilmesinde bağımlı değişkenlerin determinasyon katsayıları (R2).66 0.2259 0.4428 0.82 0.4636 0.5712 0. Ölçüm Modeli: Yakınsak ve Iraksak Güvenirlik Analizi Anket Sorusu (Ai) MM3 MM4 MM5 MM6 RY1 RY2 RY3 RY4 K1 K3 K4 K5 MP1 MP2 MP3 MP4 PP1 PP2 PP3 Müşteri Memnuniyeti 0.1888 0.4706 0. Ölçüm Modeli Sonuçları: Kompozit Güvenirlilik.3343 0.2350 0.3807 0.4046 0.51 0.7773 0.65 0.04 0.9265 0.8479 0. Bu amaçla.4752 0. Iraksak geçerlilik ise bir degişkeni ölçmekte kullanılan ölçüm sorularının diğer değişkenler başlığı altında düşük faktör yüklerine sahip olması koşulunu gerektirmektedir.3615 0.8884 0.2761 0.4218 0.3839 0.2872 0.59 0.7968 0. Bootstrap uygulması için 250 benzetim yapılmış ve ardından patika katsayılarına ilişkin standart hata ve t değerleri hesaplanmıştır (Şekil 3).50 0.5902 0.48 0.1943 0.4187 0.7936 0.3152 0. bir örneklem benzetim yöntemi olan Bootstrap uygulaması kullanılarak yapılmıştır.0278 0.55 0.8496 0.14 0.5676 0.3893 -0.1862 0.3186 0. Kısmi En Küçük Kareler yönteminde patika katsayılarına ilişkin standart hata ve t.3552 0.27 0.74 4.83 0.29 0.76 MM 1 0.3737 0.4144 0. Cronbach Alfa ve Korelayon Analizi Sonuçlar Değiken MM RY K MP PP Hesaplanan Ortalama Standart Kompozit Ortalama Cronbach Sapma Güvenirlik Varyans Alfa 0.4905 0.4438 0.6186 0.83 0.2698 0.47 1 0.0959 0.08 0.54 1 Ölçüm sorularının geçerliliği ise yakınsak ve ıraksak geçerlilik kriterlerine göre incelenmiştir.72 4.3484 0.2756 Rakip Yönlülük 0.4853 0.5712 248 . bir degişkeni ölçmekte kullanılan ölçüm sorularının sadece o değişken başlığı altında yüksek faktör yüklerine sahip olması koşulunu gerektirmektedir.74 0.5692 0.3639 0.63 0.3972 0.8221 0.0962 0.3765 0.67 4.8774 0.2467 0.4761 0.4744 0.3281 0.5277 0.1422 0.2933 0.40 RY K MP PP 1 0.7745 0.4106 0.3315 0.5708 0.371 0.3252 Motivasyonel Performans 0.5617 0.4351 0.1888 0.5257 0.4351 0.6218 0.3268 0.6665 0. Tablo 2.3984 0. Yakınsak geçerlilik.3666 çsel Koordinayon 0.4092 0.73 4. Doğrulamacı Faktör analizi sonuçları.3855 0.81 0.42 0.4452 0.3622 Pazar Performansı 0.3786 0.05 0.7241 0.2588 0.71 4.2489 0.224 0.82 0. ve değişkenler arasındaki ilişkiler içinse patika katsayıları kullanılmaktadır. güveninirilik düzeyi (p).55 0.2769 0.78 0.4516 0.1926 0.54 0.5540 0.4091 0.7813 0.3756 0.Tablo 1.4141 0.4998 0.75 0.4507 0.2372 0.

250.1099 0. p≤0. çsel koordinasyon. Pazar Yönelimi için Yapısal Model Sonuçları SONUÇLAR Yapısal modelin analiz sonuçları Şekil 1’de sunulan pazar yönelimi kuram model önerisini doğrulamaktadır.398* Şekil 2.8’ini (R2=0.Değeri 2. 249 .106) 0.1733 0.565 ve β K→PP=0. Tablo 3. p≤0. p≤0. Müşteri yönlülük ile motivasyonel performans arasındaki dolaylı ilişki 0.631* (8. firmanın içsel koordinasyonunu olumlu yönde etkilemekte zira firmanın içsel koordinasyonu da firmanın performansını olumlu biçimde etkilemektedir.01) ve pazar perfomansı değişkenindeki varyansın ise %40’ını (R2=0.396 0. Yapısal Model Sonuçları MM→ K RY→ K K→MP K→PP Tüm Örneklem Tahmini 0.395 p≤0.320.365* (2.207 iken rakip yönlülük ile motivasyonel performans arasındaki ilişki 0.01) açıkladığı.376* RAK P YÖNLÜLÜK 0. ve müşteri memnuyeti (βMM→ K=0. Bulgular çsel koordinasyon ( K) değişkeni ile motivasyonel performans değişkeni ve rakip yönelimi değişkeni arasındaki patika katsayılarının (β K→MP=0. Müşteri memnuyeti ile pazar payı arasındaki dolaylı ilişki 0.0708 t .396* (2. p≤0.231 iken rakip yönlülük ile pazar payı arasındaki dolaylı ilişki 0.01) açıklamaktadır.4157 0.908) PAZAR PERFORMANSI R2= 0. Bu sonuçlar ışığında firmanın müşteri menuniyeti ve rakip yönlülük faktörleri.365.5834 0.631. p≤0.9084 0.1515 0.398 Determinasyon Katsayısı (R2) MÜŞTER MEMNUN YET 0.01) pozitif ve anlamlı olduğunu ortaya koymaktadır.1058 2.152) MOT VASYONEL PERFORMANS R2= 0.9357 0.936) 0.320 8.320* ÇSEL KOORD NASYON R2= 0.376 5.365 0.3917 0.1349 0.398.Yapısal modelin sonuçlarının incelenmesi neticesinde müşteri memnuyeti (MM) ve rakip yönelimi (RM) değişkenlerinin içsel koordinasyon ( K) değişkenindeki varyansın %37.631 Alt Örneklemlerin Standart Ortalaması Hata 0.566 0.378.566* (5.01) ve rakip yönelimi (βRY→ K=0. firmanın müşterlerine ve rakiplerine ilişkin bilgilerin ve deneyimlerin firma içerisinde serbest paylaşılmasını destekleyen kurumsal bir süreçtir. Bu sonuçlara ek olarak içsel koordinasyon değişkeninin ( K) motivasyonel performans değişkinindeki varyansın %32’sini (R2=0.6484 0.224 dir.01) değişkenleri ile içsel koordinasyon ( K) değişkeni arasında pozitif ve anlamlı bir ilişkinin olduğu ortaya çıkmaktadır(Tablo 2).

1998. Jr. R. No. M. D. (1993). Deshpande. 58(4). bilgi ve deneyimlerini serbestçe paylaşabilecekleri bir kurumsal kültür oluşturmaları. “Corporate Culture. bölümlerin. “Measuring Market Orientation: Generalization and Synthesis”. pp. Market Orientation. U. 250 . Birgonul.. K. (2008). Farley.. ve çalışanlara müşteri odaklı bir bakış açısı kazandırılmaları ve rakip firmaların stratejilerini yakından izlemeleri önerilmektedir. Dublin. 23–37. Learning Organization. “The Capabilities of Market-Driven Organizations. pp 297−315. Deshpandé. Journal of Management in Engineering.. R. J. Nicholson A.” Journal of Marketing. müşteri memnuniyeti düzeyini artırmak için de müşterinin talep ve beklentilerinin sistematik biçimde değerlendirilmesi ve incelenmesi gerekliliği. 4. J. YEMAR. Farley and F. Day.36(2):96–101... Vol. S. G. pp 257-265. 2. (1999). E. Journal of Business & Industrial Marketing. 4. Management Decision 1998. Rakip yönlülük ise rakiplerin davranışlarını doğru olarak analiz etmeyi ve uygun stratejik yanıtlar vermeyi gerektirmektedir. Bennett.. pp. bu sektörde faaliyet gösteren firmalara. Baker. (1994). and Innovation: Integrating and Extending Models of Organizational Performance. Vol. and Walker.Webster. and Innovativeness in Japanese Firms: A Quadrad Analysis. and Ozcenk. and Davis. 40. (1988). ‘‘Marketing policies of companies in a cyclical sector: an empirical study of the construction industry in the United Kingdom’’. nadir. bu kurumsal sürecin değerli. Arditi. KAYNAKLAR Anadol. W.” Journal of Marketing.. pp 118–126. Customer Orientation. The role of marketing function in operations of a construction enterprise: misconceptions and paradigms. Sinkula. Journal of Market-Focused Management. (2005). Ganah. No. 295-308. No. Firmanın bu iki farklı gereksinimi karşılaması ancak etkin bir içsel koordinasyon ile sağlanabilir. A. Pye. (2008). U. I. Cicmil S. 4. ‘‘Marketing in construction: opportunities and challenges for SMEs’’. The construction and building research conference of the Royal Institution of Chartered Surveyors – COBRA 2008. (2005). 20. Görüş. 37–52. C. 3. R. and J. Vol.T. I. içsel koordinasyon düzeyini arttırmak için bireylerin. L. ve taklit edilmesi zor olan kurumsal bir kaynak olması ile açıklanabilir. Building and Environment.Bu kurumsal süreç ile firma performansı arasında pozitif ve anlamlı bir ilişki olmasının nedeni. Dikmen. A. Türk Yapı Sektörü Raporu. pp. Beton Prefabrikasyon Sektöründe pazar yönlülük kavramını inceleyen bu çalışmanın sonuçları ışığında. Müşteri menuniyeti. firmaların müşterilerinin ne istediğini anlamaları ve beklentilerini tam olarak karşılamalarını gerektirmektedir. ‘‘Marketing orientation in construction firms: evidence from Turkish contractors’’. Journal of Market-Focused Management. 213-232. ‘‘Marketing of construction services’’. 57(1).

pp 31-57. ve BeardenW. Morgan. A. C.B. “Market orientation. and Narver.” Int. European Journal of Marketing. Narver.” Journal of Marketing. “Market Orientation: Antecedents and Consequences”. Winter. Oxford Polytechnic. (2003). 46–53. (1988). C. 54. Journal of Marketing. YEMAR Yapı Endüstri Merkezi. S. I. R. ve Mason C. J. F. and S.Houston. pp. ‘‘Relationship marketing between specialist subcontractors and main contractors – comparing UK and German practice’’. Shapiro. and Wai.” Business Horizons. Yisa. J. What It Is Not. 3. John C. F. N. Slater. (1990).their implications for the marketing of construction services’’. 1990.” Strategic Management Journal. “Market Orientation: The Construct. “Does the Competitive Environment Moderate the Market Orientation-Business Performance Relationship”. (2008). A. Lai K. J. Vorhies. Journal of Marketing.A.S. pp 973–995. 66 (November-December): 119-25. P. Vol. ‘‘Marketing professional services: an empirical investigation into consulting engineering services’’. stanbul. B. Jaworsky. J. A. Journal of Civil Engineering and Management.62. B. and B. C.. 50: 81-87. (1998). (2000). ‘‘A review of changes in the UK construction industry . pp. 20-35. marketing capabilities. N.. H. pp. “Market oriented in quality-oriented organizations and its impact on their performance. Maydeu-Olivares. Journal of Marketing. 1-8 Lado.L. “The Effect of a Market Orientation on Business Profitability”. (1988) “What the Hell is ‘Market Oriented’?” Harvard Business Review. International Journal for Construction Marketing.E. Jaworsky. and firm performance. 69(2). and Preece. pp 47-64. Ndekugri. Rivera. 53-70 Kirca A. Kohli. and A. 1. (1994). 1990.N. (1996). M. April) “The Marketing Concept: What It Is.. Aziz. No. Vol.. S. (2009)... “Developing a Marketing-Oriented Organization. 23-39. 58 (January). No. 251 .. 3. Measuring market orientation in several populations. A. H. Journal of Marketing . and Ambrose. 57. Türk Yapı Sektörü Raporu 2008. Jayachandran S.R. Vol.. Proceedings of the Annual Conference of the Marketing Education Group. Research Propositions. Volume 32. J. pp 199-206. 31(3). A. Jaafar. (1986. (2005). 2. and Managerial Implications”. A. 30(3). 30. Production Economics. Morgan. Stanley F. Slater. 1993. 909-920. 84(1). Payne. European Journal of Marketing. A structural equations model. pp. No. ‘‘Marketing practices of professional engineering consulting firms: implement or not to implement?’’. “Market orientation: A meta-analytic review and assesment of its antecedents and impact on performance” Journal of Marketing. Kohli. B. D: W. 14. (2008). 17-34. 24-41.

.

ster maddi olarak sehven yapılan hatalar olsun. Fakat inşaat projelerinin teklif ve bütçe çalış malarında. projelerde kar paylarının düşmesine yol açmakta ve buna bağlı olarak ta hem yatırımcı yönünden hem de yükleniciler yönünden maliyet tahmin çalışmalarının önemi artmaktadır. birim maliyetlerin (doğrudan ve dolaylı) doğru analiz edilebilmesine bağlıdır. ister kontrol dışı bilgi eksikliğinden kaynaklanan hatalar olsun. dolayısıyla da karlılık hesapları yüksek hata payı içerebilmektedir. stanbul Tel: (212) 498 4718 E-Posta: udikmen@iku. inşaat projelerinin teklif/bütçe çalışmalarında doğru maliyet tahmininde bulunulmasının çeşitli zorluklar ve bilinmesi veya tahmin edilmesi güç bazı değerlerden dolayı karlılık analizleri ve buna bağlı olarak teklif değerleri ciddi sayılabilecek oranlarda hata payı içerebilmektedir. hesaplanabilen maliyetlerin üzerine belirli bir hata payı veya diğer bir tanımla risk yüzdesi ilave edilmesidir. projelerde kar paylarının düşmesine yol açmakta ve buna bağlı olarak ta hem yatırımcı yönünden hem de yükleniciler yönünden maliyet tahmin çalışmalarının önemi artmaktadır. 34156. Ümit Dikmen Bisen Müşavirlik Divanyolu cad.edu. Bulanık Mantık.Üst Yapı nşaat Projelerinde.. gerçekçi olarak kapsamayabilmektedir. ister sübjektif bilgilerin değerlendirilmesindeki hatalar olsun. Bu hata payının en aza indirilebilmesi amacıyla genel uygulama. maliyetin sağlıklı olarak tahmin edilebilmesi. Genel Gider. ister sübjektif bilgilerin değerlendirilmesindeki hatalar olsun. yapay zekâ metotlarının kullanılması suretiyle bilginin matematiksel veriye dönüştürülmesini sağlayacak bir karar destek sisteminin ortaya konulmasıdır. Maliyet. Risk Giriş nşaat sektöründe artan rekabet dolayısıyla.com stanbul Kültür Üniversitesi nşaat Mühendisliği Bölümü Bakırköy. Hiç şüphesiz ki.tr Öz nşaat sektöründe artan rekabet dolayısıyla. Oğul han No:70/3 Eminönü. ister kontrol dışı bilgi eksikliğinden kaynaklanan hatalar olsun. başta projelerin giderek daha yoğun mühendislik bilgisi gerektirmesi. ster maddi olarak sehven yapılan hatalar olsun. stanbul Tel: (212) 511 4804 E-Posta: obisen@bisenconsulting. hesaplanamayan muhtemel maliyetleri. maliyetin sağlıklı olarak tahmin edilebilmesi. Anahtar Kelimeler: Yapay Sinir Ağları. Diğer taraftan. Öngörülemeyen Maliyetlerin Belirlenmesine Yönelik Bir Karar Destek Modeli Ömer Bisen S. büyük ölçüde tecrübeye dayalı olarak öngörülen bu yüzde. Bu çalış ma ile maliyetlerde hata oranını en aza indirgemek amacı ile teklif ve bütçe hazırlıklarındaki matematiksel olarak hesaplanamayan maliyet kalemlerinin. yapı malzemelerinin çeşitlenmesi. 34110. aynı anda farklı coğrafyalarda iş yapılması gibi nedenlerle doğru maliyet tahmininde bulunulması zorlaşmakta. birim maliyetlerin (doğrudan ve 253 .

254 . sözleşme yönetimi alanlarında yapay zekâ metotlarına ilişkin muhtelif birçok uygulama yapılmıştır. Yapay Zekâ Metotları Yapay zekâ metotları. Elmas. insan beyni üzerinde yapılmış olan araştırmalara paralel olarak insan beyninin çalışma prensipleri üzerine geliştirilmiş yöntemlerdir. Veelenturf. Gizli katman sayısı. üstyapı projelerinde matematiksel olarak hesaplanamayan hata payının yapay zekâ metotları kullanarak en aza indirilmesini sağlayacak bir karar destek modeli oluşturulmasıdır. Konu diğer yapım işlerine nazaran çok daha fazla sayıda iş kalemi içermekte olan üstyapı projelerinde daha da karmaşık bir hal almaktadır. Özellikle teklif aşamasında. hesaplanamayan muhtemel maliyetleri. risk yönetimi. (Zurada. bunların matematiksel veriye dönüştürülmesinde yaşanan zorlukların yanı sıra. Bu hata payı dolaylı maliyetlerden kaynaklandığ ı gibi doğrudan maliyetlerden de kaynaklanabilmektedir. insan beyninin “nöron” adı verilen birimlerin ağış eklinde çalıştığı ile ilgili olan biyolojik bulgulardan esinlenmiştir. aynı anda farklı coğrafyalarda iş yapılması gibi nedenlerle doğru maliyet tahmininde bulunulması zorlaşmakta. (Elmas. Bu yöntemler 1980’lerin ikinci yarısından başlayarak yapı ve proje yönetiminde de kullanılabilirliği araştırmacılar tarafından geniş şekilde araştırılmıştır (Adeli ve Karim. Dikmen ve diğ. gerçekçi olarak kapsamayabilmektedir. maliyet yönetimi. gizli ve çıktı katmanları vardır. Yöntem. Yapay Sinir Ağları Yapay sinir ağları yöntemi (YSA) temel olarak insan beyninin görsel verileri nasıl işlediği ve nesneleri nasıl ayırdığı. uygulama alanına bağlı olarak değişiklik gösterir. 2001. büyük ölçüde tecrübeye dayalı olarak öngörülen bu yüzde. projenin yüklenilmesi durumunda planlama ve bütçe çalışmalarında da benzer zorluklar yaşanmaktadır. Hiç şüphesiz ki. genetik algoritma (GA) ve yapay sinir ağları (YSA) gibi yapay zekâ alt dalları gelişmiştir. bulanık mantık (BM). (1992). Fakat inşaat projelerinin teklif ve bütçe çalışmalarında. Yapay sinir ağları. Konu hakkında daha detaylı bilgi bu alanda yayınlanmış olan çok sayıda kitap ve çalışmadan elde edilebilir. tedarik zinciri yönetimi. Tipik bir yapay sinir ağları modelinde girdi. Bu hata payının en aza indirilebilmesi amacıyla genel uygulama. (1995). Bu çalış manın amacı. ağırlıklı olarak geçtiğimiz yüzyılın ikinci yarısında. başta projelerin giderek daha yoğun mühendislik bilgisi gerektirmesi. 2009). yani öğrendiği prensibi üzerine kurulmuştur. 2007). Bununla beraber inşaat proje yönetiminin alt dalları olan. aradaki gizli katmanlardan da geçerek. hesaplanabilen maliyetlerin üzerine belirli bir hata payı veya diğer bir tanımla risk yüzdesi ilave edilmesidir. yapı malzemelerinin çeşitlenmesi. dolayısıyla da hesaplar yüksek hata payı içerebilmektedir. (2007)). girdi ve sinyalleri sinyali alır.dolaylı) doğru analiz edilebilmesine bağlıdır. Çıktı katmanı. Bu çerçevede. ses tanıma veya görüntü tanıma gibi verilen bir uygulamaya uygun olarak tasarlanırlar. zaman yönetimi. uzman sistemler (US). Aşağıdaki paragraflarda bu devam etmekte olan çalışmanın ilk evresi olan öneri sistem sunulacaktır. Bu yüzde tespit edilirken genel olarak karar verici konumundaki kişiler benzer iş ve tecrübelerden elde edilmiş değerler bazında bir değerlendirme yapmaktadır. girdi katmanından. verimlilik tahmini.

• Kalite standardı . temel kaynak (ısınma. şantiye araçları. kurulması düşünülen atölye ekipmanları. Teori. Bu bağlamda bulanık mantık metodu az veya eksik veri kümesinin mevcut olduğu durumlar için uygun bir yöntemdir. gerçek hayatta karşılaştığımız beklenmedik durumlar ve belirsizlik içeren problemlere bir çözüm oluşturmayı hedeflemektedir. • Projenin geometrik özellikleri (alan. 255 . Bulanık kümeler konusu ilk kez 1965 yılında Lotfi Zadeh tarafından ortaya konmuştur (Zadeh. . Bu noktalar dikkate alınarak önerilen sistemde her iki metot hem ayrı ayrı hem de birleşik hibrid sistem olarak kullanılacaktır. başta aşağıdakiler olmak üzere birçok faktöre bağlıdır. elektrik.Bulanık Mantık Bulanık küme teorisinden türetilmiş olan bulanık mantık yöntemi de diğer bir yapay zekâ metodudur. seyahat. şantiye kuruluş masrafları. su vs. Doğrudan maliyetler veya sektördeki diğer tanımı ile imalat maliyetleri (productive maliyetlerini). • Tasarım ve ihale dokümanlarının nitelik ve niceliği . şantiye kuruşunda işveren ve mühendisin talepleri ve tören giderlerinden meydana gelmektedir. Metodun diğer bir önemli özelliği de diğer tahmin metotları kadar çok sayıda veriye ihtiyaç göstermemesidir. Proje kapsamında kullanılacak vinçler. şantiye işletme giderleri. • Ekonomik durum. vergi giderleri. saha ofisleri. Diğer taraftan yapay sinir ağlarının daha ziyade öğrenme ve tanıma konusunda başarılı metot olmasına karşın bulanık mantık yöntemi bilhassa karar verme konusunda daha başarılı sonuçlar vermektedir. 1965). finansal giderler ve demobilizasyon giderlerinden meydana gelmektedir. şletme Giderleri. endirekt personele ilişkin maaş. nakliye ve gümrük maliyetlerinden meydana gelmektedir. makine ekipman ve taşeron’dan oluşan temel kaynaklar ile beraber. Makine Ekipman Giderleri. laboratuar ekipmanları. kamp ve şantiye binalarının tefrişi. Bulanık mantık metodu. makine bakım ve onarım giderleri bu kapsamda ele alınmaktadır. kat adedi vs) .) giderleri. mutfak. makine ekipman giderleri. malzeme. çözümde hassasiyet eksikliği kaynağının yeterince açık ve kesin olmayan kıstas veya matematik modellerin eksikliğinden olan problemlerin çözümüne imkân tanımaktadır. Öngörülemeyen Maliyetler Yapım işlerinde maliyetler doğrudan (direkt) ve dolaylı (endirekt) olmak üzere iki gruba ayrılır. • Projenin yeri . ulaşım. sağlık. avadanlıklar. Projedeki imalatlar ile ilgili maliyet hesaplamalarının doğruluğu ve hassasiyeti. mobilizasyon giderleri. Dolaylı maliyetler ise. Bulanık mantık ve yapay sinir ağları her birinin kendisine özgü yetenekleri nedeniyle bazı durumlarda birbirlerini tamamlar nitelikte oldukların yakın zamanda her ikisinin beraberce kullanıldığı hibrid teknikler oluşmuştur. belirli bir imalat (poz’a) yönelik olarak kullanılmayıp birçok imalatın yapımında yardımcı olacak amortisman hesabı yapılabilecek makine ekipmanlar bu kapsamda hesaplanmaktadır. kazı dolgu makineleri. şantiye iş letimindeki kırtasiye. kamp ve şantiye binaları. direkt işçilik. Mobilizasyon Giderleri.

Dolaylı maliyetlerin hesaplanmasında hesap hassasiyetini etkileyen faktörler doğrudan maliyetler için olarak faktörlere benzerlik gösterir. Ancak buradaki belirsizliklerin fazla olması nedeniyle kesin bir tahminde bulunmak güç olmaktadır. işletme. Yukarıda belirtilen dolaylı maliyetlerden mobilizasyon. kullanılacak malzemelerin kalitesi gibi kriterlere 256 . teminat mektubu masrafları (ihale teminatı. temizlik ve açılış giderleri bu kapsamda değerlendirilebilmektedir. avans teminatı. teklif/ bütçe çalış malarının yapan mühendis kadrosunun teknik bilgi eksikliği. firmaların teklif/bütçe hazırlık alt yapılarındaki eksiklikler gibi maliyet tahmininin doğru analiz edilmesine engel tüm faktörlerin tariflenen model ile hesaplanabilirliği veya hesaplanamayan sübjektif kriterlerin matematiksel veriye dönüştürülmesini sağlayacak bir karar destek sistematiğ i oluşturulmaktadır. proje risklerinin tam olarak hesap edilememesinden. Demobilizasyon. öngörülemeyen maliyetlerin hesaplanmasındaki zorluklar. eksiksiz ve doğru hesaplanmış bir keşif çalışması. sponsorluklar. Bu güçlükler proje özelliklerinden. finansal. Öneri Model Yukarıda yapılan tarifler ve bahsedilen risk ve belirsizliklerin bir yapının olası maliyetini tahmin etmenin ne denli güç olduğunu ortaya koymaktadır. çelişkili olması. insan gücü. projenin uygulama zorlukları (teknik – finansal). bölge müdürlüğü ve genel merkez yüklemeleri. diğer genel gider ve demobilizasyon maliyetleri büyük oranda hesaplanabilmektedir. projelerin detay seviyesi. imalat ve endirekt maliyetlerdeki belirsizliklerin yanı sıra proje kaynak (zaman. Yukarıda tariflenen kısıtlar ile beraber model aşağıdaki 6 başlık altında toplanan kriterler çerçevesinde tariflenecektir. Proje maliyet hesaplamalarında yukarıda belirtilen. eksikliği. tüm teminat mektup masrafları. piyasa fiyatlarındaki değişkenlikler. veri. piyasa fiyatlarına olan hâkimiyet. mukavele onay masrafları. Şantiye tesislerinin kaldırılması.sigorta masrafları ve işveren/ müşavir’in şantiye işleyiş i esnasındaki talepleri. ihale dokümanlarının yetersiz. vs. Detaylı maliyet analizleri neticesinde işin sonundaki olası sapmalar kabul edilebilir düzeydedir. Öngörülemeyen maliyetlerin hesaplanmasına ilişkin çok fazla kriter olmamak ile beraber genellikle deneyimler neticesinde bir katsayı ile hesaplanmaktadır. ret veya transfer edilme durumlarına karar verip. makine ekipman. Finansal Giderleri. bu kapsamda değerlendirilmektedir. risklerin kabul. eksik. bunların proje maliyetine etkisi hesaplanabilir. Öneri modelde. dokümantasyon. çizimlerin yetersizliği. Ayrıca yukarıda doğrudan maliyetler için ortaya konan belirsizlik şartlarına ilaveten siyasi durum bilhassa bazı ülkeler için önemli bir faktör olarak ortaya çıkacaktır. Proje risklerini analiz edip. sigorta giderleri ve bazen merkez giderleridir. ihale hazırlık süresinin yetersizliği. nakit açığ ı durumunda kullanılması muhtemel kredi faiz maliyetleri bu kapsamda ele alınabilmektedir. performans teminatı) vergiler. malat maliyetlerinin doğruluğu. maliyetlerin yanı sıra proje cirosu oranında hesaplanan maliyet kalemleri.) kısıtları dolayısıyla maliyet tahminlerinde de bir takım güçlükler yaşanmaktadır.

proje uygulama yetkinliği. Proje Uygulama Alanı. Kontrat. tasarım karmaşıklığı. projenin karmaşıklığı. ön yeterlilik şartları. piyasa şartları başlıkları altında. 2000) proje özelliklerini çevresel. işveren’in özel talepleri. (Min liu ve Yean Yng Ling. teklif verme koşulları. ekonomik durum ve işveren kriterleri açısından proje özellikleri tariflenmiştir. finansal. ihalenin durumu. işveren’in ödeme kabiliyeti. maliyet+kar). tamamlanan uluslar arası projelerin tutarı. Tutarsal endirekt maliyet kalemleri net olarak hesaplanabilmekle beraber.P. nakit akımı. Maliyet tahmin hesaplamalarındaki proje özellikleri. ihale dokümanlarının bedeli. Aynı çalışmada ülkesel risk faktörleri.bağlı olmakla beraber. finansal. tasarım. proje riskleri ve dolaylı maliyetlere bağlı kriterler aşağıda tariflendiği gibidir. şirket merkezinin durumu. devam eden projeleri. güvenlik sorunları. işveren karakteristikleri. Ortaklık Yapısı. Proje Riskleri R. şirket karakteristikleri. götürü). alt başlıklara ayrılmıştır.K. Kontratsal. kalite ve çevresel gereklikler. Sönmez ve diğ. Genel. coğrafi özellikler. sahanın konumu. nakit durumu. yüklenici. tasarım aşamasına müdahil olabilme. 257 . dâhili faktörler ve işle ilgili kriter başlıklarıaltında ele almıştır. çizimlerin kalitesi. proje büyüklüğü. genel ekonomi durum. Tasarım. kontrat tipi(birim fiyat. (D. ortaklık tipi. ekonomik durum ve işveren özelliklerini detaylandırırken aşağıdaki kriterleri kullanmıştır. diğer katılımcıların rekabet yeteneği. idari. Chua ve D. sözleşmedeki iş kapsam kriterleri ele alınmıştır. proje dokümantasyonu. işverenin finansal durumu. proje dokümantasyonu. ABouRizk. 1996) tarafından oluşturulan kriterlerle mukayese edildiğinde proje ve ihale karakteristik özelliklerinin daha sistematik olarak ele alındığını göstermektedir. ihale tarihi. alt yükleniciler. Proje Özellikleri Proje özellikleri. (2007) proje risklerini genel. tasarım kalitesi. ekonomik durum. saha yönetim ekibinin yetkinliği. yüklenicinin nitelikleri. teminat gereklilikleri. 2005) proje bedelinin tahmin edilmesinde projenin niteliği. planlama. güvenlik. kontratsal. Proje nitelikleri. işveren’in büyüklüğü ana başlıkları altında ele almıştır. Finansal. politik.Li. hazırlanan dokümantasyonun içeriği.Dozzi ve M. teklif verme durumu. proje büyüklüğü. Burada oluşturulan kriterler (S. şirketin karakteristik özellikleri. hava durumu. malzeme fiyatlarındaki değiş im. birim fiyat. projenin genel karakteristik yapısı. yüzdesel hesaplamalar proje bütçesi ile doğrusal olarak değişmektedir. uygulama yeri ve ortaklık yapısı başlıkları altında ele almıştır. ağır ekipman ihtiyacı. proje süresi. sözleşme koşulları. Dolaylı maliyetlerde ise yüzdesel ve tutarsal hesaplanabilecek şekilde iki gruba ayrılmaktadır. büyük oranda gerçeğe yakın bir maliyet tahmini yapılabilir.. teklif hazırlama süresi. tazminatın kontrat değerine oranı. projenin tipi ve karlılığı. proje tipi. işçilik fiyatlarındaki değişim riski. ihale girenlerin sayısı. hukuki. kaynak ihtiyaçları. kontrat tipi (götürü.

..Managing Construction for Tomorrow konferansı. S. projedeki hesaplanamayan. Li D. and management – a new model based on neurocomputing and object technologies. sübjektif ve kişiden kişiye. Journal of Construction Engineering and Management ASCE Dikmen. (2000). (2007) yaptığı çalışmada teklif kararını vermeye yönelik olarak genel. I.U. Automation in Construction 30-44 Dikmen. teminat mektupları ve vergiler. Sonuç Yukarıda belirtilen kriterler çerçevesinde proje maliyet tahminlerinin doğru yapılabilmesine yönelik olarak.. Key Factors in Bid Reasoning Model. ister teklif hazırlık aşaması olsun (pre master plan). risk ve fırsat ve rekabet kriterleri olmak üzere 3 ana başlık altında detay kriterler oluşturulmuştur. Proje cirosuna bağlı olarak yüzdesel olarak hesaplanacak kalemler. London and New York: Spon Press Chua D. A case-based decision support tool for bid mark-up estimation of international construction proejcts. şantiye işletme giderleri ve finansal giderlerdir. Construction scheduling. Journal of Construction Engineering and Management ASCE 258 . stanbul Dozzi S. cost optimization. Kaynaklar Adeli. “A review of utilization of soft computing methods in construction management” . H.’nin. birikimler doğrultusunda farklı yorumlanabilecek kriterlerin tümüyle ele alınıp doğru bütçe tahminlerinde bulunulmasını sağlamaktır. Schroeder S.. L. etki ağırlığı nispetinde bütçe fiyatına etkisi düşünülerek model oluşturulmuştur. M. makine ekipman giderleri. sigorta giderleridir. mukavele masrafları. Analiz edilmesi sonucu hesaplanabilecek maliyet kalemleri mobilizasyon giderleri. & Karim.. K. A. proje maliyetine etki edebilecek tüm parametreler model içersinde düşünülüp.. proje maliyetlerinin doğru hesaplanıp. Oluşturulan model ile amaçlanan. M. 2001. Ateş. O.Dolaylı Maliyetler Endirekt maliyetler yukarıda ifade edildiği gibi yüzdesel olarak hesaplanacak maliyet kalemleri olduğu gibi. A. M. ister işin alınması akabinde yapılacak bütçe çalışmaları olsun (master plan). (1996). Akbıyıklı. analiz sonucu direkt maliyet tahmini yapılabilecek maliyet kalemler bulunmaktadır. Utility-Theory Model for Bid Markup Decisions. MC4T .. P. R ve Sonmez. Dikmen ve diğ. Ekim 2009. Talat Birgönül.. AbouRizk S. Kemal Gür (2007).

1965.. Information and Control. Analysis and Applications of Artificial Neural Networks. Prentice Hall Zadeh. Fuzzy sets. Baskı.M. Journal of Construction Engineering and Management ASCE Sönmez R. Quantitive Methodology for Determination of Cost Contingecy in International Projects. ve Birgönül T.. Journal of Management in Engineering ASCE Veelenturf. 8: 338–353 Zurada. Modeling a Contractor’s Markup Estimation. Introduction to Artificial Neural Systems.. Ergin A.P. Türkiye. Ç. West Publishing Company 259 . Liu M. (2005). 1995. 1. Seçkin Kitabevi. stanbul. J.Elmas. L. (2007) Yapay Zeka Uygulamaları.J. L. Ling Y. 1992.A. (2007).

.

34881. Ümit Dikmen stanbul Kültür Üniversitesi nşaat Mühendisliği Bölümü Bakırköy. şçilik. 34156. kalıp işçiliği verimliliği bir inşaatın betonarme maliyeti ile ilgili maliyet tahmini. planlama döneminde. Yöntemin en önemli özelliği gerçek veriler ile kurulan modelin eğitilmesi ve eğitilmiş olan modelin yeni veriler için sonuç üretebilmesidir. temelinde insan beyninin çalışma ilkelerini taklit ederek çalışan bir problem çözümleme yöntemidir. Teklif aşamasında yapılacak yanlış verimlilik tahminleri bir ihalenin kaybına yol açabileceği gibi. bina türü projelerde kaba yapı maliyetleri içerisinde önemli yer tutan kalıp işlerine ait adam-saat ve verimlilik değerlerinin sağlıklı tahmini amacıyla yapay sinir ağları yöntemi ile bir karar destek sistemi oluşturulması hedeflenmiştir. stanbul Tel: (216) 377 95 95 E-Posta: murat.tr Öz 1980’li yılların başından itibaren mühendislikte artarak uygulama alanı bulan yapay sinir ağları yöntemi. Üçüncü ve son aşamada ise model farklı projelerden elde edilen veriler ile test edilmiştir. Verimlilik Giriş Bir inşaat projesinin tasarım. bu tahminde yapılacak olası hatalar. Hiç şüphesiz ki. Bu sürenin oluşumu için de adam-saat verisine ihtiyaç duyulur. Maliyet.Yapay Sinir Ağları Yöntemi le Kalıp şlerinde Bir Adam-Saat Tahmini Modeli Murat Sönmez S. Diğer yandan. Bu amaçla çalışmanın ilk aşamasında bir yapay sinir ağ ı oluşturulmuştur. programlama. uygulama ve kontrol gibi tüm aşamalarında verimlilik yani adam-saat değerlerine ihtiyaç vardır. kinci aşamada oluşturulan bu ağ elde mevcut bulunan üstyapı projelerine ait kalıp puantajları eğitilmiştir.dikmen@iku. Bu bağlamda kurulan model sürekli olarak yeni veriler ile sürekli kendini yenileyebilmesidir. Bu bağlamda. yapım öncesinde. Adam-Saat. inşaat yüklenicilerinin sağlıklı adam-saat değerleri tahmini gereği yadsınamaz. Planlamada ulaşılmak istenen önemli bir sonuç da işin bitim süresidir. Diğer taraftan. Kalıp. planlama ve programlama çalış malarında önemli yer tutar. Türkiye’de konut ve işyeri binaları projelerinde çok büyük sıklıkla kullanılan betonarme 261 . işin gerçek bedelinden düşük bir bedelle de üstlenmesine yol açabilir. Diğer bir deyiş le model sürekli öğrenerek kendini geliştirebilmektedir.sonmez@hadeka. Anahtar sözcükler: Yapay Sinir Ağları. projenin sadece fiziki ilerlemesini etkilemeyip bütçesini de olumsuz etkileyecektir.edu. Bu aşamanın en önemli kısmı girdi ve çıktı değişkenlerinin tespitidir. Bu çalışmada.com.tr HADEKA nşaat Kartal. planlama. stanbul Tel: (212) 498 4718 E-Posta: u.

Şekil 1’de tek gizli katmanlı basit bir yapay sinir ağları modelini gösterilmektedir. Gizli katman sayısı. En çok kullanılan yapay sinir ağları modellerinden biri çok katmanlı perseptron modelidir. girdi ve sinyalleri sinyali alır. Çıktı katmanı. insan beyninin ve zekasının nasıl çalıştığına dair çalışmaların yapılmaya başlandığı 1800’lere kadar dayanmaktadır. insan beyninin “nöron” adı verilen birimlerin ağı şeklinde çalıştığı ile ilgili olan biyolojik bulgulardan esinlenmiştir. x1’den xn’e olan girdiler. Minsky ve Papert’in (1969) yayınlamış olduğu bir çalış maya bağlı olarak yavaş ilerleyen çalışmalar 1980’lerin başında yapı yönetimi dalıda dahil olmak üzere tekrar ivme kazanmıştır (Moselhi ve diğ. girdi katmanından. Yapay Sinir Ağları Yapay sinir ağları kavramı.çerçeve yapılarda kalıp işçiliğinin ağırlığı %10 .. Ardından da önerilen yöntem ile birlikte çalışmada elde edilen ilk bilgiler sunulacaktır. Bu tür modelde. 1991). Yöntem. gizli ve çıktı katmanları vardır. Ne var ki. X1 X2 X3 y Çıktı katmanı Gizli katman Xn Girdi katmanı Şekil 1. girdi 262 . Şekil 1’de gösterildiği gibi.%15 arasında olarak bu tür yapıların toplam maliyetinde önemli bir yer tutmaktadır. Aşağıdaki bölümlerde kısaca inşaat projelerinde verimlilik ve verimlilik tahmininde yapay sinir ağları uygulamaları anlatılacaktır. yani öğrendiği prensibi üzerine kurulmuştur. bina türü projelerde kaba yapı maliyetleri içerisinde önemli yer tutan kalıp işlerine ait adam-saat ve verimlilik değerlerinin sağlıklı tahmini amacıyla yapay sinir ağları yöntemi ile bir karar destek sistemi oluşturulması hedeflenmiştir. Öğrenme işlemi nöronlar arasında bulunan sinaptik bağlantıların ayarlanmasını içerir. Çalış manın bu safhasında sadece sistem kalıp ile olan imalatlar ele alınmıştır. Bu çalışmada. Her nöron kendi parçası olan “sinaps”lar vasıtasıyla diğer nöronlar ile sinyal alışverişinde bulunur. aradaki gizli katmanlardan da geçerek. Tipik bir yapay sinir ağları modeli Tipik bir yapay sinir ağları modelinde girdi. Yapay sinir ağları yöntemi (YSA) temel olarak insan beyninin görsel verileri nasıl işlediği ve nesneleri nasıl ayırdığı. uygulama alanına bağlı olarak değişiklik gösterir.

(1992). en son çıktı katmanına varmasına kadar tüm gizli katmanlar için tekrarlanır. (1994) ve daha sonra Ok ve diğ. ayrıca “Yapay sinir ağlarının endüstri ortamında pratik olarak kullanılmasında en önemli konuların (1) girdi faktörlerinin tanımı ve (2) eğitim için yeterli ilgili veri toplanmasıdır” yorumunda bulunmuşlardır. nşaat Projeleri Verimlilik Tahmininde YSA Uygulamaları nşaat projeleri yönetiminde. Çalışmada araştırmacılar yapay sinir ağları ve regresyon analizi kullanarak kalıp işçiliği. “eğitim işlemi” adı verilen işlem ile model spesifik bir problemi çözmek için eğitilir. (1992). Bunu takiben. Araştırmacılar. Sonmez ve Rowings (1998) yapay sinir ağları yöntemini inşaat işçiliği verimliliğini tahminde kullanmışlardır. Chao ve diğ. Dikmen ve diğ. verimlilik tahmini. yapay sinir ağları yöntemi çok çeşitli problemlerin çözümünde uygulanmıştır (Moselhi ve diğ. Maliyet ve fiyat tahmini. Portas ve AbouRizk (1997) yapay sinir ağları yöntemini beton kalıp işlerinin verimlilik tahmininde kullanmıştır. Adeli ve Karim (2001)). Bu eğitimin amacı incelenmekte olan problem için en uygun ağırlıkların bulunmasıdır. Yapay sinir ağları. 1980’lerin ikinci yarısından itibaren. ses tanıma veya görüntü tanıma gibi verilen bir uygulamaya uygun olarak tasarlanırlar. yapay sinir ağları yukarıda bahsedilen ağırlıkları geliş igüzel miktarlar olarak alırlar. kar tahmini. (2001) endüstriyel inşaat aktivitelerinde işçilik üretim değerlerinin tahmini amacıyla 2 kademeli bir yapay sinir ağları yöntemi uygulamışlardır. (2009)). Proje yönetiminde hiç şüphesiz ki verimliliğin takibi ve de tahmini en önemli konulardan biridir. (Zurada. verimlilik. Veelenturf. 263 . zaman ve kaynak takibi. AbouRizk ve diğ. Bu çalışmada Portas ve AbouRizk 22 girdi kullanarak kalıp işçiliği verimliliğini tespit etmek amacıyla bir model geliştirmiştir. (1996). risk değerlendirmesi. başlangıçta gelişigüzel olan sinaptik bağlantı ağırlıkları ayarlanır. Çalışmanın sonucunda araştırmacılar yöntemlerini %84 olasılıkla. Karshenas ve diğ. Başlangıçta. beton dökümü ve perdah işçilikleri konusunda verimlilik modelleri geliştirmiş lerdir. (1995). Elmas. Bu işlem verinin. (1991). Gizli katman içerisinde toplanır ve bir “aktivasyon fonksiyonu” vasıtasıyla işlenerek gizli katmandaki nörondan çıkış hesaplanır.katmanına beslenmelerinin ardından bir “bağlantı ağırlığı” ile çarpılarak gizli katmana aktarılırlar. Eğitim iş lemi esnasında. verimlilik değerlerini %15 yakınlıkla elde ettiklerini belirtmişlerdir. (2007)). (2006) yapay sinir ağları yöntemini toprak işlerinde iş makinelerinin üretim tahmininde kullanmışlardır. Tüm çalışmalar da yapay sinir ağları yönteminin bu tür işlemler için uygun bir yöntem olduğu sonucuna varılmıştır. Boussabaine. talep ve dava sonucu tahmini gibi konularda pek çok değerli çalış ma yapılmış ve yayınlanmıştır (Adeli ve Karim (2001). Çıktı katmanında veri son bir kez daha aynı şekilde işlendikten sonra yapay sinir ağının çıktısı oluşur. Konu hakkında daha detaylı bilgi bu alanda yayınlanmış olan çok sayıda kitap ve çalışmadan elde edilebilir.

Türkiye’de konut ve iş yeri inşaatlarında taşıyıcı sistem olarak sıklıkla kullanılmakta olan betonarme (perdeli veya perdesiz) yapıların kalıp işçiliğindeki verimliliği tahmin edebilmek amacıyla bir karar destek sistemi oluşturulmasıdır. Gerek girdi birimlerinin seçiminde.Yöntem Yukarıda da bahsedildiği üzere bu çalış manın amacı. yöntemin ihtiyaç duyduğu verilerin basit ve kolaylıkla elde edilebilir olmasıdır. Bir yöntemin pratikte uygulama alanı bulması için en önemli konular. verilerin basit ve de şantiye ortamında ek bir külfet getirmeden toplanabilecek olması hedeflenmiştir. Önerilen yöntem tüm bu gibi etkileri otomatik olarak dikkate almaktadır. 264 . Model ve Verilerin Tanımlanması Yukarıda belirtilen kriterler ışığında modelin ana girdileri yapının toplam kat adedi ile verilen bir kattaki toplam sarkan kiriş uzunluğu. Ayrıca inşaatlardaki çalışmalar oldukça mekanize olmuş ve hemen her bina şantiyesinde kalıp montaj ve söküm işlerinde işin karakterine bağlı olarak mobil veya kule vinç kullanılmaktadır. Bu noktalardan hareketle. Bu çalışmada. Aksi takdirde geliştirilen yöntem akademik bir çalışmanın ötesine gidemeyebilir. Bu nedenle önerilen yöntem hemen her büyüklükteki yüklenici firma tarafından kullanılabilir. toplam perde duvar alanı ve bu yapı elemanlarınca taşınmakta olan toplam döşeme alanı ile bu döşemenin kaçıncı katta olduğu olarak tespit edilmiştir. diğer yandan Türkiye’de halen birçok fiyat analizcisi tarafından kullanılmakta olan Bayındırlık Bakanlığı analizleri ise sistem kalıplar için herhangi bir eleman tipi ayrımı. Diğer yandan yapay sinir ağları yöntemi gerçekleşmiş aktivitelerden elde edilmiş bilgilerle olası çözümlere ulaşan bir yöntem olduğu için. 1 saatlik yemek ve dinlenme molası da dahil olmak üzere toplam 10 saat alınmıştır. Bilindiği üzere Türkiye’de son yıllarda artık hemen hemen her yerde betonarme işlerinde sistem kalıp kullanılmaktadır. çalış ılan alanın ölçüleri. gerekse çıktı birimlerinde uygulamaya yönelik olması ile ilgili olarak yazarların uzun yıllara dayanan konu ile ilgili olan tecrübeleri ışığında karar verilmiştir. Bu çalışma yöntemi kalıp alanı bazında bakıldığında eleman bazında farklı verimlilikler arz etmektedir. Diğer bir amaçta bur tür yapıları inşa eden şirketlerin yöntemi kullanmada diğer şirketlerden elde edilecek verilere ihtiyaç göstermeden yöntemi kullanabilmeleri amaçlanmıştır. Bu veriler şantiye ortamında kolaylıkla ölçülebilecek ve sağlıklı şekilde toplanacak verilerdir. Ayrıca Türkiye bina stoğunun büyük çoğunluğunu teşkil eden 515 katlı 10 kadar yapı inşa eden bir yüklenici model için oldukça güzel bir veri setine sahip olacaktır. kurulan YSA modelinin yukarıda bahsedilen eğitimi için sağlıklı ve mümkün olduğunca çok veriye ihtiyaç vardır. Ne var ki. toplam kolon uzunluğu. adam-gün süresi. Modelin ana çıktısı ise girdilere baz yapı elemanlarının betonarme kalıp aktiviteleri için harcanacak toplam adam-gün (yevmiye) miktarıdır. Ortalama bazda bu değerin doğru olacağı kabul edilse de tek bir villa inşaatı ile çok katlı bir iş merkezinin inşasının kalıp işlerinde ciddi verimlilik farkları olacağı açıktır. Türkiye’de sıkça kullanıldığ ı şekliyle. geliştirilmekte olan ve burada sunulacak modelde. çalışma alanının bulunduğu kat gibi verimlilik üzerinde ciddi etkisi olabilecek faktörler bazında bir ayrım yapmayıp tek bir saat/m2 değeri vermektedir.

Fakat sarkan kirişlerin boyu arttıkça işgücü ve işçilik ciddi miktarda artış göstermektedir. kolon kalıpları bir kez oluşturulduktan sonra tüm yapı bu monte edilmiş kalıplarla inşa edilmektedir. 137 adet veri seti ile modelin eğitiminde. perde duvar alanı. kolon uzunluğu. Modelin Eğitim ve Test Veri Setleri Yapılan çalışmada 12 farklı bina projesinden toplam 144 adet veri toplanarak YSA veri seti oluşturulmuştur. kalan 7 veri seti ise test setinde kullanılmıştır. perde duvarlara ait kalıp işçiliğinde ise perdenin yüzey alanı işçiliğ i doğrudan etkilediğinden m2 boyutunda çalışılmıştır. yapıda meydana gelen işçi gücü ve işlik sürekliliği. kullanıldığ ı takdirde kalıp işçiliğine olan etkisi tıpkı kolonlarda olduğu gibi ebatlarından çok uzunluğudur. 265 . Şekilden de görüleceği üzere gerçekleşen değerler ile önerilen yöntem kullanılarak hesaplanan değerler birbirine oldukça yakındır. döşeme alanı ve yapı toplam kat sayısı tasarım üzerinden tespit edilmiştir. sarkan kiriş uzunluğu. Çoğu kez 2 parçadan oluşan kolon kalıpları vinç yardımıyla yerine yerleştirilmektedir.Sistem kalıp teknolojisinde. En büyük fark 2’nolu test setinde %14 olarak oluşmuştur. Test sonuçları Şekil 1’de grafik olarak sunulmuştur. Benzer bir yaklaşımla. Çalış maya konu olan inşaat projelerinde. Analizler için geri yayılım algoritması ve sigmoid aktivasyon fonksiyonu kullanılmıştır. Kirişin ebatları küçülüp büyüdüğünde yapılan işgücü çok fazla değişmemektedir. Döşeme alanı olarak. Konut türü yapılarda çok fazla sarkan kiriş kullanılmamakla birlikte. aynı işin tekrarlanması ve süregelen iş alışkanlığı/ezberleme nedeniyle sonucu etkileyeceğinden bir parametre olarak sisteme dahil edilmiştir. yapıya ait her kat bir veri olarak ele alınmıştır. kalan 7 adet veri takımı modelin test edilmesinde kullanılmıştır. Bunlardan 137 adet veri eğitim setinde. Buradan hareketle kolon kalıp işleri verimliliğinin kolon kesiti boyutlardan bağımsız olduğu kabulü yapılabilir. daha önceden döşeme içerisinde sarkan kirişlerinde bir veri olarak sisteme girilmesi nedeniyle sadece döşemenin izdüşüm alanı kullanılmıştır. Toplam kat adedi ve bulunulan kat. Analizler ve Sonuçları Yukarıda da bahsedildiği üzere oluşturulan YSA veri setinde. Her kata ait adam-gün değerleri ise doğrudan ilgili projenin şantiye yöneticilerinden elde edilmiştir. Katlara ait. Veri setlerinin oluşturulduğu tüm yapılar farklı taban alanları ve kat adedine sahiptir.

kat yüksekliği 3.2 Perde (m2) 366.Bodrum kat Zemin kat Toplam 4 4 4 4 4 Kolon (m) 26.0 65. ayrıca 2 örnek proje vasıtasıyla Bayındırlık Bakanlığının Birim Fiyat Analizlerinde uygulanan verimlilik değerleri ile karşılaştırılmıştır.0 451.4 49.10000 7500 Adam-saat 5000 2500 0 0 Gerçek değer YSA yöntemi 1 2 3 4 5 Test seti no. Yapıda işleve bağlı olarak farklı aks açıklıkları kullanılmıştır. Yapı ile ilgili veriler ile Bayındırlık Bakanlığı birim fiyat analizlerinde önerilen değerlerle yapılan analizler Tablo 1 ve Şekil 3’te karşılaştırılmıştır.6 575.Bodrum kat 2. Bak. Analizleri ile Toplam Adam-saat 4314 5262 5261 2725 17462 YSA yöntemi Bay. Kare kesitli kolon ve kirişli döşeme kullanılmıştır. Lojistik Depo inşaatı.0 574.7 YSA yöntemi ile toplam adam-saat 3624 2987 2004 944 9161 Bay.3 Döşeme (m2) 366. Fiilen gerçekleşmiş veriler ile modelden elde edilen verilerin karşılaştırılması Örnek Uygulamalar Önerilen yöntemin ürettiği sonuçlar.0 m2 kalıp ve 673.0 49. Bak.0 600.4 6000 5000 4000 3000 2000 1000 0 -4 -3 -2 -1 0 1 2 Kiriş (m) 142.Bodrum kat 1.1 782.0 49.6 159. Bodrum katın dış kenarlarında perde duvar vardır. Analizleri Adam-Saat Katlar Şekil 3. YSA yöntemi ve Bayındırlık Bakanlığı analizleri ile elde edilen sonuçlarının karşılaştırılması 266 . Birinci proje. Yapının inşası toplam 4508. Lojistik depo Toplam kat adedi 3.0 m3 beton gerektirmektedir.50 m olan 4 katlı takriben 2000 m2 alana sahip bir lojistik depo tesisidir. 6 7 8 Şekil 2.1 1967.1 271 278 91.0 173. Tablo 1.7 37.

0 18.5 Döşeme (m2) 531.7 29. analizleri Adam-saat 5000 2500 0 -3 -2 -1 0 1 2 3 4 Katlar Şekil 4. Lojistik Depo inşaatı. Tablo 2.6 7.Bodrum kat 1. 4977.6 61.5 Perde (m2) 366. Bak.0 652. Kuruoğlu ve diğ.2 178. Sonuç olarak Bayındırlık Bakanlığı analizleri adam-saat değerlerinin uygulamada elde edilen verilere 267 .8 416. YSA yöntemi ve Bayındırlık Bakanlığı analizleri ile elde edilen sonuçlarının karşılaştırılması Bayındırlık Bakanlığı analizlerinde kullanılan değerler ile uygulamada gerçekleşen değerler arasında benzer farklılıklar Kuruoğlu ve diğ.Normal kat Çatı katı Toplam 6 6 6 6 6 6 6 Kolon (m) 41.Normal kat 2. yapmış oldukları çalışmada farklı inşaat firmalarından görüşerek elde etmiş oldukları verimlilik değerlerinin ortalaması ile Bayındırlık Bakanlığı analizlerinde önerilen değerleri karşılaştırmış lardır.7 29. Bu da yöntemin ne derece gerçeğe yakın sonuçlar verdiğini göstermektedir. Bodrum dış duvarları betonarme perdedir.0 18. kinci proje ise.5 Kiriş (m) 109. Bak.7 29. 2.6 7.8 416.8 420.8 416.92 m kat yüksekliğine sahip 6 katlı takriben 2500 m2 alanlı bir süt ürünleri tesisidir.2 18.Bodrum kat Zemin kat 1. iki analiz yönteminin arasında ciddi farklar mevcuttur.0 29.0 m3 beton olarak hesaplanmıştır.6 7.8 33. Süt ürünleri tesisi Toplam kat adedi 2. Bayındırlık Bakanlığı analizleri yöntemi ile elde edilen sonuçlar %100’e varan mertebede YSA yöntemi ile elde edilen sonuçlardan yüksektir.7 193.0 54. Betonarme işlerinin ana metrajları.6 302. Yapı ile ilgili veriler ile Bayındırlık Bakanlığı birim fiyat analizlerinde önerilen değerlerle yapılan analizler Tablo 2 ve Şekil 4’te karşılaştırılmıştır. Yine aynı şekilden görüleceği YSA yöntemiyle yapılan analizde bodrum katların imalatı için gerekli adamsaatler derine gittikçe artmaktadır. (2001) yapmış olduğu bir çalışmada da ortaya konmuştur. Süt Ürünleri Tesisi. Analizleri ile Toplam Adam-saat 7025 3272 2261 2231 2226 2329 19344 7500 YSA yöntemi Bay.6 201.4 YSA yöntemi ile toplam adam-saat 3526 1877 876 876 876 1196 8845 Bay.Şekil 3’ten görülebileceği üzere.0 m2 kalıp ve 768.6 7. Yine diğer projede olduğu gibi farklı aks aralıklarına sahip betonarme karkas bir binadır.6 2505.

karşın, beton için m3’te 3.31 kat ve kalıp için 1.70 kat fazla olduğunu sonucuna varmışlardır.

Sonuçlar
Yapılan çalış mada betonarme karkas yapılar için bir kalıp işçiliği verimliliğinin tahmini için yapay sinir ağları bazlı bir yöntem önerilmiştir. Yöntemin basit ve elde edilebilir veriler ile çalışması, yöntemin küçük ve orta ölçekli yükleniciler tarafından da kullanılmasına imkan tanımaktadır. Diğer yandan çözüm özellikleri nedeniyle ortalama verimlilik değerlerinde çoğu zaman dikkate alınmayan proje büyüklüğü, çalışılan mekanın büyüklüğü, yapının kat adedi gibi verimlilik üzerinde ciddi etkileri olabilecek değerler dikkate alınmaktadır.

Kaynaklar
AbouRizk S. , Knowles P. & Hermann U.R. (2001) Estimating labor production rates for industrial construction activities. ASCE Journal of Construction Engineering and Management. 127(6) pp 502-511. Adeli H. & Karim A. (2001) Construction scheduling, cost optimization, and management – a new model based on neurocomputing and object technologies. London and New York: Spon Press Boussabaine A.H. (1996) The use of artificial neural Networks in construction management: a review. Construction Management and Economics 14 pp 427-436 Chao L.C. & Skibniewski, M.J. (1994) Estimating construction productivity: neuralnetwork-based approach. ASCE Journal of Computing in Civil Engineering. 8 (2) pp 234-251 Dikmen S.U. , Ateş O. , Akbıyıklı R ve Sonmez M. (2009) A review of utilization of soft computing methods in construction management Managing Construction for Tomorrow , MC4T, stanbul Elmas Ç. (2007) Yapay Zeka Uygulamaları, Seçkin Yayıncılık, Ankara, Türkiye. Karshenas S. , Feng X. (1992) Application of neural networks in earthmoving equipment production estimating. Proceedings of the 8th Conference Computing in Civil Engineering, ASCE, New York, pp 841–7. Kuruoğlu M. , Bayoğlu F. . (2001) Yapı üretiminde adam saat değerlerinin belirlenmesi üzerine bir araştırma ve sonuçları. 16. nşaat Mühendisliği Teknik Kongresi, Ankara, No:65. Kuruoğlu M. , Bayoğlu F.(2002)Yapı üretiminde adam-saat değerlerinin belirlenmesi ve Bayındırlık Bakanlığı’nın değerlerine göre karşılaştırmalı değerlendirmesi, nşaat Mühendisleri Odası stanbul Bülten, stanbul, s. 62 Minsky M.I. & Papert S. (1969) Perceptrons, MIT Press, Cambridge, MA 268

Meslek Standartları Komisyonu MSK (1997) “ nşaat kalıpçısı meslek standardı (ahşap)”. http://www.iskur.gov.tr/mydocu/standart/106.html. Moselhi O. , Hegazy T. & Fazio P. (1991) Neural networks as tools in construction. ASCE Journal Construction Engineering and Management. 117 (4) pp 606-625. mpm.org.tr/verimlilik (2007) “Verimlilik nedir?” Mpm yayınları Ok S.C. & Sinha S.K. (2006) Construction equipment productivity estimation using artificial neural network model. Construction Management and Economics, 24 pp 10291044. Portas J. & AbouRizk S. (1997) Neural network model for estimating construction productivity. ASCE Journal of Construction Engineering and Management. 123(4) pp 399-410. Sonmez R. & Rowings J.E. (1998) Construction labor productivity modeling with neural networks. Journal of Construction Engineering and Management, 124(6) pp 498– 504. Veelenturf L.P.J. (1995) Analysis and Applications of Artificial Neural Networks. Prentice Hall ACM, New York, USA Zurada, J.M. (1992) Introduction to Artificial Neural Systems. West Publishing Company ,New York, USA

269

Yapım Firmaları’nda Entelektüel Sermaye Değerinin Finansal Verilerle Hesaplanması
Tuğçe Ercan
Yıldız Teknik Üniversitesi Mimarlık Fakültesi Yapı Üretimi Bilim Dalı Yıldız Kampüs 34349 Beşiktaş/ stanbul Tel: (0212) 383 26 21 E-Posta: tugcesim@yahoo.com

Almula Köksal
Yıldız Teknik Üniversitesi Mimarlık Fakültesi Yapı Üretimi Bilim Dalı Yıldız Kampüs 34349 Beşiktaş/ stanbul Tel: (0212) 383 26 21 E-Posta: koksalm@iit.edu

Öz
Entelektüel sermaye bilgi ekonomisi içinde işletmelerin yeni zenginliğidir. Ülkemizin ekonomisinde önemli bir yere sahip inşaat sektöründe entelektüel sermaye kavramı oldukça yenidir. Sektörün önemli aktörlerinde biri olan inşaat firmaları ise bu kavrama yabancıdırlar. nşaat sektöründe, stratejik anlamda entelektüel sermaye yönetimi faaliyetlerini uygulayabilmek için öncelikle sistematik entelektüel sermaye ölçümleri yapılmalıdır. Entelektüel sermaye ölçüm yöntemleri nitel yaklaşımlar ve finansal verilerle ölçümler olmak üzere iki odağa ayrılmıştır. Nitel yaklaşımlar entelektüel sermayeyi belirli değişkenler üzerinden raporlama ana mantığına dayanmaktadır. Finansal ölçüm yaklaşımları ise, menkul kıymetler piyasasının işletmeye verdiği değer ile iş letmenin bilançosunda yer alan iş letme değeri üzerinden entelektüel sermayeyi hesaplamaktadır. Bu çalış ma kapsamında stanbul Menkul Kıymetler Borsası’nda işlem gören iki inşaat firmasının entelektüel sermaye düzeyleri finansal verilere dayalı bir ölçüm yöntemi olan “Hesaplanmış Maddi Olmayan Varlıklar Yöntemi (HMOV)”ile hesaplanmış ve karşılaştırılmıştır. Bu araştırma öncelikle entelektüel sermaye konusunda sınırlı araştırmaya sahip inşaat sektörüne katkı sağlamaktadır. Ayrıca, son yıllarda bilgi yönetiminde giderek artan bir öneme sahip olan entelektüel sermayenin inşaat sektöründe de önemini vurgulamaktadır. Bu araştırma sonucunda elde edilen veriler, inşaat firmalarında gelecekte uygulanabilecek entelektüel sermaye yönetim modellerine katkı sağlayacaktır.
Anahtar sözcükler: Entelektüel sermaye, Hesaplanmış Maddi Olmayan Varlıklar, Yapım firmaları, nşaat sektörü, Bilgi ekonomisi

Giriş
21. yüzyılda, bir işletmenin başarısı sahip olduğu fiziksel varlıklardan çok entelektüel sermayesi ve sistem kapasitesine bağlıdır. Entelektüel sermaye organizasyonun görünmeyen zenginliği, iş yapabilme bilgisidir ve ekonomik zenginlik için egemen kaynak olma yolunda ilerlemektedir. Bilişimin günden güne gelişmekte olduğu günümüzde artık en güçlü şirketler, en büyük maddi ve finansal varlıklara sahip şirketler değil, entelektüel sermayelerini güçlendirebilen, bilgiyi kullanabilen ve bu değeri en etkin şekilde yönetebilen şirketlerdir. 271

Bir inşaat firmasının kaynakları göreceli değerleri bağlamında maddi ve maddi olmayan varlıklardan oluşmaktadır. Maddi varlıklar (tangible assets), firmanın kesin ve güncel varlıklarıdır. Maddi varlıklar, ekipman, arsa, stoklar, banka mevduatları ve fabrikalar gibi daha somut varlıklardır. Buna karşın maddi olmayan varlıklar (intangible assets), gözlemlenmesi, tanımlanması ve değer biçilmesi daha zor, gelecek için fayda sağlayan fiziksel veya finansal olmayan varlıklardır (Lev, 2001). Bu tip varlıklar, firma performansı üzerinde de önemli bir etkiye sahiptirler. Maddi olmayan varlıklar, entelektüel mülkiyetten patentlere, ticari sırlardan sözleşme lisanslarına, iletişim ağları, çalışanların bilgi birikimi, veri tabanları, firmanın sahip olduğu olumlu ün ve örgüt kültürü gibi birçok bileşene sahiptir (Kale ve Çivici, 2002). Bilgi ekonomisinde firmaların finansal raporlarının en önemli bileşenlerinden biri “maddi olmayan varlıklar”dır. Ancak “maddi olmayan varlıklar”, geleneksel muhasebe sistemi içindeki tanımından daha içerikli bir hale gelmiştir. Geleneksel muhasebe sisteminde “maddi olmayan varlıklar”ı araştırma geliştirme faaliyetleri, bilinirlilik gibi kavramlar tanımlarken; bilgi ekonomisiyle birlikte insan, organizasyon bilgisi ve paydaşlarla ilişkiler gibi yeni içerikler oluşmuştur (Gallego ve Rodriguez, 2005). Şirket için değer yaratacak bu varlıklar kolay tanımlanabilir ve ölçülebilir formlarda değildirler. Maddi olmayan varlıklara eklemlenen bu yeni bileşenler entelektüel sermayeyi tanımlamaktadır ve finansal tablolara tam anlamıyla yansımamaktadır. Türkiye nşaat endüstrisi, ülke ekonomisinde önemi göz ardı edilemeyecek bir konumda olup, pek çok sektörü içinde barındırmaktadır; ancak diğer endüstrilere nazaran kendini yavaş yenilemektedir. Yapı yapmak karmaşık bir süreçtir, bu karmaşık süreç bilginin ve yeni teknolojilerin kullanılmasıyla basite indirgenebilir ve ‘entelektüel sermaye yönetimi’yle daha hızlı ve etkin yönetim modelleri oluşturulabilir. nşaat sektörünün parçalı yapısı ve Türkiye’de faaliyet gösteren inşaat firmalarının çoğunluğunun küçük ölçekli olma durumu, sektör için entelektüel sermayenin önemini artırırken, diğer yandan hesaplanma zorluğunu ortaya koyar. Küçük ölçekli firmalar için entelektüel sermaye değer yaratmada önem kazanırken, firmaların halka arzının olmaması, bir başka deyişle borsada işlem görmemesi durumu, ölçüm yapmayı ve değerlendirme yapmayı zorlaştırmaktadır(Ercan, 2007). Firmaların entelektüel sermaye ölçüm yöntemleri iki açıdan ele alınabilir: nitel yaklaşımlar ve finansal verilerle ölçümler. Nitel yaklaşımlar, entelektüel sermayeyi belirlenecek değişkenler üzerinden raporlama ana mantığına dayanmaktadır. Finansal ölçüm yaklaşımlarının (Hesaplanmış Maddi Olmayan Varlıklar, Piyasa değeri/ defter değeri oranı, Tobin’in Q değeri, vb..) ana fikri ise hisse senedi piyasasının işletmeye verdiği değerin ne olduğunu tespit etmek, bunu işletmenin bilançosunda yer alan işletme değeri ile kıyaslayarak aradaki farkı belirlemektir. Finansal verilere dayalı ölçüm yöntemlerinin ortak özellikleri, entelektüel sermayenin genel bir karşılaştırılmasının yapılabilmesi için işletmelerin denetlenmiş finansal tablolarından türetilmeleri ve işletme tarafından benimsenen entelektüel sermaye tanımından bağımsız olmalarıdır. Brennan (2001) ‘in belirttiği gibi, bu ölçüm sistemleri makro planda olup sadece piyasanın işletmeye öngördüğü değerin fonksiyonu olarak hesap edilir. Bu nedenle tüm dünyada işletmeler finansal verilerle elde edilen değerlerin yanı sıra, entelektüel sermayelerinin özellikleri ve performansları hakkında uzun vadede daha stratejik bilgiler içeren entelektüel sermaye raporlama yöntemlerine başvurmaktadırlar (Brennan, 2001). 272

M. Shaikh‘in (2004) ‘‘Ölçemediğin bir şeyi yönetemezsin’’ ifadesi bize inşaat firmalarında entelektüel sermayeyi bir avantaja dönüştürecek entelektüel sermaye modellerini uygulamadan önce önemli olanın, bu değeri en doğru şekilde ölçmemiz olduğunu anlatmaktadır. Buradaki temel problem inşaat şirketleri için geliştirilmiş belli bir yöntemin olmamasıdır (Kululanga ve Mccaffer, 2001). Bu eksiklik inşaat şirketlerinde entelektüel sermaye yönetimi anlayışının var olmasının karşısında engel oluşturmaktadır. Bu nedenle bu çalışmanın amacı Türkiye’deki inşaat firmalarında entelektüel sermayeyi var olan finansal verilere dayalı entelektüel sermaye ölçüm yöntemleri bağlamında incelemektir. Bu çalışma kapsamında stanbul Menkul Kıymetler Borsası’nda işlem gören iki inşaat firmasının entelektüel sermaye düzeyleri “Hesaplanmış Maddi Olmayan Varlıklar Yöntemi (HMOV)”ile hesaplanmış ve karşılaştırılmıştır. Maddi olmayan varlıkların yapım firmalarındaki değerlerine ulaşmak, ileride şirket için rekabet avantajına dönüşecek entelektüel sermaye yönetiminin uygulanabilir bir yönetim stratejisi haline gelmesini sağlayacaktır. Entelektüel sermaye yönetimini inşaat şirketlerindeki yönetim anlayış ına en iyi şekilde entegre etmek bilgi ekonomisinin kaçınılmaz bir gerçeğidir.

Yapım Firmalarında Entelektüel Sermaye Kavramsal Altyapısı
lk olarak 1969 yılında John Kenneth Galbraith tarafından kullanılan ‘entelektüel sermaye’ kavramı, özellikle son on yıllık dönemde kavramsal ve endüstriyle ilişkili akademik yayınlar, konferans ve seminerlerin düzenlenmesiyle popülerlik kazanmıştır (Büyüközkan, 2002). Entelektüel sermayenin tüm dünyada kabul görmüş tek bir tanımı yoktur, birçok araştırmacı farklı açıdan entelektüel sermayeyi tanımlamaya çalışmıştır. Brooking (1996), entelektüel sermayeyi, “organizasyonun işlemesine olanak sağlayan bileşik maddi olmayan varlıklar” olarak tanımlamıştır. Klein ve Prusak (1997) ise, entelektüel sermayeyi “Daha yüksek değerlere sahip varlıkları yaratmada onları şekilendirecek, ele geçirecek ve harekete geçirecek entelektüel materyal” olarak tanımlamıştır. Bu tanımda, Klein ve Prusak maddi olamayan varlıklarla entelektüel sermaye arasındaki farkı ortaya çıkarmaya çalışmıştır. Entelektüel sermaye maddi olmayan varlıkları, bir başka deyişle entelektüel mülkiyeti, içine almaktadır burada fark yaratan nokta değer yaratmasıdır, bir başka deyiş le işletmenin içinde değer yaratan maddi olmayan varlıklar entelektüel sermayedir. Entelektüel sermaye maddi olmayan varlıkları de içinde barındıran daha geniş bir yapıya sahiptir. Tek düzen hesap planında maddi olmayan duran varlıkların izlendiği hesap grubu, ‘herhangi bir fiziksel varlığı bulunmayan ve işletmenin belli bir şekilde yararlandığ ı veya yararlanmayı hedeflediği aktifleştiren giderler ile belli koşullar altında hukuken himaye gören ve şerefiyelerin izlendiği hesap grubu’ olarak tanımlanmaktadır (Kotar,1995). Bu hesap grubunda şu kalemler yer alır: Haklar, Şerefiye, Kuruluş ve Örgütlenme Giderleri, Araştırma ve Geliştirme Giderleri, Özel Maliyetler, Birikmiş Amortismanlar ve Verilen Avanslar. 273

Kotar’ın (1995)’de geleneksel muhasebe sistemi içinde tanımladığı maddi olmayan duran varlıklar kavramının içeriği, entelektüel sermaye kavramsal yapısının maddi olmayan duran varlıklara getirdiği yeni içerikten birçok yönüyle farklılıklar göstermektedir. Geleneksel muhasebe sistemi, entelektüel sermayeyi göz ardı etmektedir. nsan sermayesi, müşteri sermayesi, yapısal sermaye, büyüme ve yenilenme gibi unsurlar geleneksel muhasebe sistemi içinde yer almamaktadır. Entelektüel sermayenin gün ış ığına çıkarılması, ölçülmesi ve raporlanması inşaat firmalarına pek çok açıdan rekabet avantajı sağlayabilir. Entelektüel sermaye ölçümünün inşaat firmalarına sağlayacağı avantajlardan ilki, işletmenin görünmeyen entelektüel varlıklarının görünür hale getirilmesi, işletmenin kredi ve fon bulma∗ olanaklarını önemli ölçüde arttıracak olmasıdır. nşaat firmaları, kredi kurumlarına sahip oldukları entelektüel varlıkları (söz gelimi diğer işletmelere göre yüksek olan bir “iş görenlerinin becerilerini geliştirme hızı”nı) bir teminat olarak gösterebilirler. Bir diğer avantaj, yüksek piyasa değerine sahip bir inşaat firmasının, bu yüksek değerin kaynağını yatırımcılara bu şekilde göstermiş olacağıdır. Halka açık ya da açılmayı düşünen bir inşaat firmasının entelektüel sermayesini ve bunun gelecekte yaratacağı gelir potansiyelini göstermesi, firmanın hisse senetlerinin fiyat performansını arttırıcı etki yapacaktır. Son olarak, halka açık olmayan bir işletme herhangi bir amaçla değerlenirken ölçülmüş ve raporlanmış entelektüel sermayesi, satıcı iş letme için pazarlık unsuru olacak ve satış fiyatını arttırıcı etki yapacaktır ve işletmenin yeni ekonomi kurallarına uyum sağlamada, rakiplerine karşı ne durumda olduğunun analiz edilebilmesini, zayıf yönlerinin bulunarak geliştirici çabalara girişilebilmesini sağlayacaktır (Ertuğrul, 2006; [1]).

Metodoloji
Hesaplanmış Maddi Olmayan Varlıklar Yöntemi

Hesaplanmış maddi olmayan varlıklar metodunu Kellog ş daresi Okulu’na bağlı “NCI Research” adlı kuruluş geliştirmiştir. “NCI Research” kuruluşunun başı Thomas Parkinson, bir şirketin piyasa değerinin yalnız maddi varlıkları değil, şirketin maddi olmayan varlıklarına atfedilebilecek bir bileşeni de yansıttığı var sayımından hareket etmiştir. Maddi olamayan varlıkların değeri, bir şirketin benzer maddi varlıklara sahip ortalama bir rakipten daha iyi performans gösterme gücüne eşittir (Stewart, 1997). Hesaplanmış Maddi Olmayan Varlıklar yöntemi, maddi varlıkların getirisinin fazla kısmını hesaplar ve bu büyüklüğü, maddi olmayan varlıklara ilişkin getirinin payını belirlemede kullanır (Luthy, 1998). Bu işlemler sonucunda elde edilen değer, şirketin bilançoda görünmeyen varlıklarının hesaplanmış maddi olmayan değeridir. Ancak elde edilen rakam bu varlıkların piyasa değeri değildir. Piyasa değeri daha yüksek olacaktır,
*Türkiye Vakıflar Bankası T.A.O.’nın Planlama ve ktisadi Araştırmalar Grup Yönetmenliğince 2000 yılında yayınlanan Sektör Araştırmaları Serisi/ No:21/ nşaat Sektörü raporuna göre yurt dışı müteahhitlik hizmetleri sektörü yetkililerinden alınan bilgilere göre, yurt dışında pek çok projeyi gerçekleştiren Türk müteahhitlik sektörünün başta finansal sorunları olmak üzere, rekabet güçlerini azaltan bir takım sorunları bulunmaktadır. Kredi temininde güçlükler yaşanmaktadır, bunun sonucu rekabet güçlüğünü beraberinde getirmektedir. Yurt dışı pazarlarda faaliyet gösterecek firmalarda belli kriterler aranmaması sektörün uzun vadede imajını etkilemekte, kaliteden verilen ödün bir süre sonra iş yapılan pazarın kaybedilmesine kadar varan olumsuzlukları beraberinde getirmektedir.

274

çünkü söz konusu varlıkları sıfırdan kurmak da kendine başına bir değer yaratmaktadır. Bu değeri bilmemiz, düşük bir piyasa değeri/defter değerinin sönmeye yüz tutmuş bir işletmeyi mi, yoksa hisse senedine yansımamış gizli zenginliğe sahip bir işletmeyi mi gösterdiğine karar vermede yardımcı olmaktadır (Stewart, 1997). Hesaplanmış maddi olmayan varlıklar ölçümü finansal veriler kullanılarak uygulanan bir yöntemdir ve entelektüel sermayenin işletme bütününde yaklaşık para değerini belirlemeyi sağlar. Yöntem uygulanırken örneklem kümesindeki firmaların üç yıllık bilançosu ve konsolide gelir tablosu kullanılacaktır. Bu araştırma kapsamında, güncel olarak stanbul Menkul Kıymetler Borsası’nda işlem gören iki büyük ölçekli (çalışan sayısı > 500) inşaat firması incelenmiştir. Firmaların ikisi de çok merkezli bir yapıya sahiptir, faaliyet alanları çok çeşitlidir (alt yapı ve yol, konut, konut dışı bina, ağır inşaat, proje yönetimi) ve uluslararası projelerde yer almaktadırlar. Hesaplanmış Maddi Olmayan Varlıklar yönteminde firmanın entelektüel sermayesi yedi temel adımda elde edilir (Stewart, 1997). Birinci adımda, firmalar için gelir tablosundan söz konusu üç yıl için vergi öncesi ortalama kazançlar hesaplanır (bkz. Tablo 1). kinci adımda, firmaların bilançolarına bakılır ve üç yıl için yıl sonu ortalama maddi varlıkları hesap edilir (bkz. Tablo 2). Üçüncü adımda ise, varlıklardan sağlanan getiri oranını bulmak için kazançlar varlıklara bölünür (bkz. Tablo 3). Bunun için kar ortalaması, maddi varlıkların ortalama değerine bölünür ve maddi varlıkların getirisi bulunur. Dördüncü adımda, söz konusu üç yıl için, sektörün ortalama getiri oranı bulunur (%). Sektörün ortalama getirisi hesaplanırken, Gayrimenkul Yatırım Ortaklıkları (GYO) için 2002-2003 yılları arasında SPK tebliğli Tarihi Maliyetli (Seri XI No:1) bilanço ve Ayrıntılı Gelir Tablosu kullanılmıştır (bkz. Tablo 4). 2004 yılı verileri için Uluslararası Finansal Raporlama Standartları (UFRS)’e göre düzenlenmiş konsolide bilanço ve gelir tabloları kullanılmıştır. GYO’lar için 2002-2004 yılı verilerinin ortalamaları hesaplanmıştır. Sektörün ortalama getiri oranı hesaplanırken sektörde faaliyet gösteren ve mali tablo verilerine ulaşılabilen belli sayıda firma gereklidir. nşaat firmalarının borsada işlem görmemesi durumu inşaat firmalarının yıllık finansal raporlarına ulaşılmasını zorlaştırmaktadır. Bu nedenle faaliyet alanları ve yasal yükümlülükleri itibariyle benzer bir tablo çizen Gayrimenkul Yatırım Ortaklıkları’nın verileri kullanılarak sektörün tahmini maddi karlılık oranı hesaplanmıştır [4]. Dördüncü adımın ikinci aşamasında, üçüncü adımda elde edilen varlıklardan elde edilen kazanç oranları sektörün ortalama getiri oranıyla karşılaştırılır (bkz. Tablo 5). Buna göre B Firması’nın ‘Hesaplanmış maddi olmayan varlıklar yöntemi’yle yaklaşık entelektüel sermaye hesabına devam etmemek gerekmektedir. Bunun nedeni “Ek Getiri”nin B firması için eksi değerde çıkmasıdır. Beşinci adımda firmalar için ek getiri hesaplanır; bunun için sektörün ortalama getiri oranı şirketin maddi varlıklarıyla çarpılır (bkz. Tablo 6). Çıkan sonuç ortalama bir şirketin maddi varlıkların tutarından ne kadar kazanmış olacağını verir. Elde edilen rakam şirketin birinci adımda bulunan vergi öncesi kazançlarından çıkarılır. Bu şekilde, ek getiri bulunur. Bu rakam şirketin sektördeki ortalama bir firmaya göre varlıklarından ne kadar daha fazla kazandığını gösterir. B Firması’nın ek getirisi eksi değerde çıktığ ı için bu adımdan sonra hesaplamaya devam edilmeyecektir.

275

558 ş A.Ş. 115. Yıllar Maddi A Firması Varlıklar irketi(*) B Firması 2002 403. 16.615.192.Ş.977 115.787 Vakıf A. 171.132.027.000 2003 494.288.Ş.Ş 9.000 2004 365.281.020. Firma Adı Varlıklardan Sağlanan Getiri Oranı (%) A Firması B Firması 3 yıl için Ort.223 Ortalama 171.Ş 717.964 22.753 B Firması A.Ş.845 A Firması nşaat ve Sanayi A. 9.047.Ş.632 / 5. Tablo 4 Üç Yıl çin Sektörün Ortalama Getiri Oranı.741 2.132.515.093.470 = %6.401.610 2.975 Garanti A.923 121.583. Vergi Öncesi Kar (YTL) 2002-2004 yılları için Ortalama Maddi Varlıklar (YTL) B Firması nşaat Ticaret A.Ş.899.243 3.329.092 67.254 135.132.000 2003 94.132.9 ≈% 7 276 . 56.179 26.954.960.779. 343.401.577 678.977 2.954.235.323 Alarko A.332 hlas A.583.717.634.386.741 2.472. 2.281. Vergi Öncesi Kar Yıllar A Firması B Firması 2002 56.779.842.843.610 Toplam 385.036. Vergi Öncesi Kazanç(1) 3 yıl için Ortalama Maddi Varlıklar (2) (1) / (2) %8 %5.954.796.515.444.753 Tablo 3 Üç Yıl çin Varlıklardan Sağlanan Getiri Oranı Hesabı*.583.274.678 177.132.998.Ş.Ş 2.883 76.4 171.132.753 (*) Küsüratlar dikkate alınmamıştır.281.632 YTL 5.645.977 115.470 YTL Sektörün Maddi Varlık Karlılık Oranı: 385.741 Tablo 2 Üç Yıl çin Yıl Sonu Ortalama Maddi Varlıklar (Net Aktif Değeri.669. Firma Adı 2002-2004 yılları için Ort.654 Yapı Kredi Koray A.209 136.044 31.000 2004 5.499.Tablo 1 Üç Yıl çin Vergi Öncesi Ortalama Kar Hesabı.779.916 2.429.329.818.671 963.060.610 2.413.633 EGS A.440.YTL).042 122.259 Ortalama 2.

132. Kabul edilebilir karlılık aynı zamanda yeni yatırımlar için sermayenin marjinal maliyeti veya iç verim oranı olarak da hesaplanabilir.660.862= .33.132. Vergi Öncesi Kazancı – Ort.405 x %33 = 7.405. şirketin sermaye maliyeti gibi uygun bir orana bölmek gerekir(Stewart.294.753 x %7= Ortalama şletme Maddi Varlık Kazancı 149. Bu çalış mada hesaplanması ve uygulanışı açısından öz sermaye-alternatif maliyet yöntemi uygulanmıştır.281.Tablo 5 Varlıklardan elde edilen kazanç oranlarını sektörün ortalama getiri oranıyla karşılaştırılması.660.977 -149.. şletmelerde özsermaye (sermaye) maliyeti hesaplaması oldukça teknik bir konu olup öz sermaye-alternatif maliyet yöntemi.753 Sektörün Ortalama Getiri oranıyla çarpılması 2.477.933 22. amortisman maliyeti.954.7. 2002-2004 yılları Ortalama Maddi Varlık Değeri 2.477. Şirket Adı A Firması B Firması Varlıklardan Sağlanan Getiri Oranı (%) Sektörün Ortalama Getiri Oranı %6.933 = 15.121 YTL < 0 A Firması B Firması Ek getiri hesabından sonra gelen altıncı adımda is ek getiri vergiden arındırılır.779.741-149.472 (YTL) Yedinci yani son adımda ek getirinin şirketteki net değeri hesaplanır. şletme Maddi Kazancı 171.280.1997).999. 277 .583.. kinci olarak ek getirinin vergiden arındırılması iş lemi gerçekleştirilir.572= 22.280.660. Vergiden Arındırılmış Ek getiri (A Firması) = 22.4 Tablo 6 Ek Getiri Hesabı.862 Ek Getiri= şletmenin Ort.vb.572 149.132. şletmelerin kendi yarattıkları veya kuruluş aşamasında koydukları.779. Bu rakam maddi olmayan varlıklara atfedilecek primdir. Bunun için ilk olarak üç yılın vergi oranları ortalaması bulunur ve bu oran ek getiriyle çarpılır.405 YTL 115.9 ≈% 7 Sonuç %8 > %7 %5. . Vergi mevzuatı ve kanunlarında oldukça sık değişikliklerin yapıldığı ülkemizde 2005 yılından sonra kurumlar vergisi ve işletme vergilerinde indirimler yapılmıştır.610 x %7= 2. pay senedi çıkarılması yoluyla sağlanmış kaynakların maliyeti. Vergi sonrası geliri elde etmek için çıkan sonuç ek getiriden çıkarılır.132. maddi veya maddi olmayan varlıklardan oluşan özsermaye bütününde hedef ‘kabul edilebilir karlılığı’ yakalamaktır. Hiçbir işletme bilerek zarar edeceği bir iş veya sermaye kaybı yaşamak istemez özellikle inşaat sektörünü gibi ciddi maddi duran varlık ve sermaye gerektiren işletmelerde elde edilen fonların veya özsermayenin ‘risksiz getiri oranları’ dikkatli takip edilmelidir. Ancak incelenen dönemde kurumlar vergisi ve fon payları %33 oranında gerçekleşmiştir [2]. Bunu yapmak için ek getiriyi.610 2.4 < %7 %8 %5.583.294. gibi hesaplama yöntemlerini kullanmak mümkündür.182.

Bunun nedeni entelektüel sermayenin bilançolara henüz tam anlamıyla yansımamasıdır. bu ölçüm yöntemlerinin yapım firmalarına adapte edilmesi bazı zorlukları içermektedir. B Firması’ndan yüksektir. Hesaplanmış maddi olmayan varlıklar yöntemiyle alınan sonuca göre A Firması’nın bu yöntemle ulaşılan entelektüel sermaye değeri. stanbul Menkul Kıymetler Borsası’nda işlem gören inşaat firması sayısı iki olarak belirlenmiştir. literatürde geliştirilmiş entelektüel sermaye ölçüm yöntemlerinin inşaat firmaları üzerinde uygulanabilirliğini araştırılmış ve süreç içindeki problemleri açığa çıkarmıştır. niteliksel analizde farklı olabilir.182. Sonuç Yönetim Bilimi. Finansal verilere göre alınan bu sonuç.944 YTL Ek kazanç tutarının ortalama ağırlıklı sermaye maliyetine bölünmesiyle. Analizimizde 2002-2004 yılları arasında aşağıda belirtilen hazine bonosu ve devlet tahvili faiz oranları alınmıştır [5]. Yinede bu yöntemlerin yapım firmalarına uyarlanması ve uygulanması inşaat sektörünün gelişmesi ve yenilikleri bünyesine katması açısından önem kazanmaktadır.11 2004 yılı için TRT060705T10 tanımlı bir yıl vadeli devlet tahvili nominal faiz oranı:%29.364. 2002 yılı için TRT050203T18 tanımlı bir yıl vadeli devlet tahvili nominal faiz oranı:%69.472/ ~ 0. Ne var ki. Buna gore ek getirinin şimdiki değeri bulunur. firmalar arasında karşılaştırma yapmaya olanak vermesi açısından anlamlıdır.944 YTL ESD(A Firması) > ESD (B Firması) olarak belirlenmiştir.50 = 30.71 Makro ekonomik ve sektörel gelişmelerinde faiz oranları içinde olduğu varsayımı ile ilgili 3 yıl için ortalama alternatif maliyet %50. Ek Getirinin Net Değeri (A Firması) = 15. ortakların elde edeceği karlar(kar payı).54 2003 yılı için TRT031203T34 tanımlı bir yıl vadeli devlet tahvili nominal faiz oranı:%51. verim ve karlık üzerinde de doğrudan etkili olmaktadır. Ancak sonuçlar. tutar olarak firmaların entelektüel sermaye değerine ulaşılmıştır. Buna göre: Entelektüel Sermaye Değeri (ESD) A Firması = 30. aynı zamanda piyasa değeri.12 olarak bulunur. Araştırma sürecinde. Bu durum da Türk 278 . Bu çalışma.364.Türkiye de risksiz getiri oranını bulmakta ve sermaye(yeni yatırım maliyeti) hesaplamasında baz olarak Hazinenin ihraç ettiği yıllık Hazine Bonosu veya Devlet Tahvili Faiz oranı kıstas olarak alınmaktadır. inşaat firmalarının borsada işlem görme azlığı dikkat çekmiştir. Gayrimenkul Yatırım Ortaklıkları ise daha fazladır. literatürde gerek niteliksel gerekse finansal verilere dayalı birçok entelektüel sermaye ölçüm yöntemi geliştirmiştir. şletme sermaye ve yeni yatırım karlılığında baz değer olarak alınan bu oran firmanın sadece entelektüel sermayesinin hesaplanmasında önemli bir etkiye sahip olmakla kalmayıp.

Kaynaklar Brennan. T. Yüksek Lisans Tezi.inşaat firmalarının kurumsallaşma sürecindeki problemlere işaret etmektedir. pp. M. 2002). yetenekli ve uzmanlaşmış çalışanları.3 olan enflasyon oranına göre değerler düzeltilmiştir[3]. yeni yönetim anlayışları.2005 yılına ait Konsolide Gelir Tablosu kaynak olarak kullanılmıştır[3]. Türk Tekdüzen Muhasebe Sistemi içerisinde. Türk inşaat firmalarının uluslar arası piyasalarda da rekabet avantajı elde etmesini sağlayacak ve daha gerçekçi entelektüel sermaye değerlerine ulaşmamızı sağlayacaktır.. Şirket. N. Ercan.18-32. s:35-44.Dr. Daştan. Böylesi bir ek. nşaat sektörünün yapısı ve firmaların ölçeği düşünüldüğünde sektör ortalamalarının sektörün kendi örgütleri tarafından ya da kamu eliyle üretilmesi gerektiğine inanılmaktadır. entelektüel değerlerin finansal tablolara ek olarak “Entelektüel Sermaye Tablosu” olarak yer alması sağlanmalıdır (Çıkrıkçı.43. Accounting Auditing & Accountability Journal 14(4) pp 423-424.2003 yılına ait Tarihi Maliyetli (Seri XI No:1) bağımsız denetimden geçmiş Ayrıntılı Gelir Tablosu’ndan elde edilmiş değerlerdir. (2002) Entelektüel Sermayenin Temel Finansal Tablolar Aracılığıyla Sunulması.. Fen Bilimleri Enstitüsü. Notlar (1) A Firması ‘nın 2002. kullandığı teknolojiler. Çıkrıkçı. A Firması ‘nın 2004. (2) B Firması’nın 2002-2004 yıllarına ait Sermaye Piyasası Kurulu tebliğlerine göre düzenlenmiş. A. Nisan-MayısHaziran. Sayı. (2007). enflasyon düzeltmesi uygulanmış Özet Gelir Tablosu’ndan faydalanılmıştır[3]. (2002) Entelektüel Sermaye Yönetimi. dan: Yrd. Türkiye’deki nşaat Firmaları’na Entelektüel Sermaye Ölçüm Yöntemlerinin Uygulanmsı Üzerine Bir Araştırma. müşteri kazanımları ve kurduğu iyi ilişkilerle yenilenmeye başlayacak ve mikro ölçekte firma düzeyinde de rekabet avantajı elde edecektir. örgüt kültürü ve alışkanlıkları. Yıldız Teknik Üniversitesi. derin sektör bilgileri ve know-how. Bankacılar Dergisi. Daştan.Doç. Entelektüel sermayenin inşaat sektöründe uygulanan bir strateji haline gelmesi ve finansal raporlara ek olarak sunulması. Büyüközkan. sektörün bilgi ihtiyacını en iyi şekilde karşılayacaktır. Kalder Forum. Almula Köksal 279 . G. (2001) Reporting Intellectual Capital in Annual Reports: Evidence from Ireland. Yalnızca entelektüel sermayenin hesaplanmasında değil diğer konularda da sektör ortalamalarına ihtiyaç duyulmaktadır. (3) B Firması’nın 2004 yılına ilişkin gelir tablosu enflasyon oranında düzenlendiği için 2004 yılı Üretici Fiyat Endeksi (ÜFE) verilerine göre % 15.

tr. J. Shaikh. Washington. Proceedings of the Asian Pacific Interdisciplinary Research in Accounting Conference (APIRA).tcmb. (2004) Measuring and Reporting of Intellectual Capital Performance Analysis. stanbul.M. (1995) Genel Muhasebe... (2002) Intangible Resources and Construction Firm.bilgiyonetimi. (1997) Intellectual Capital: The New Wealth of Organizations. D. Journal of Intellectual Capital. stanbul Technical University. nternet Kaynakları [1] Ertuğurul. Luthy D. Bursa. Nicholas Brealey Publishing . Londra.Thomas Business Press.M. Intellectual capital and its measurement.org/cm/pages/mkl_gos.K. A.gov.tr/evdes/dibs/istih/2004xls. Brookings Institution Press.tr. Engineering. Kotar E. London. Construction and Architectural Management..gov.www.gov. (2001) Intangibles Management. s. Mccaffer R. 6 (1) pp. (2001) Measuring knowledge management for construction organizations. Nisan. Rodriguez L.Kululanga G. ngiltere. Stewart T.C. Kale S. 2007. Ekin Kitabevi Yayınları. 105-126. 2007 [4] www. Mayıs. Gallego I.gov. and Reporting.A.tr. Logan. (1996) Intellectual Capital. (1998).php?nt=183. Utah USA. (2006) Entelektüel Sermayenin Ölçülmesi ve Raporlanması.imkb. (2005) Situation of Intangible Assets in Spanish Firms: an Empirical Analysis. Nisan. Utah State University. Brooking. 8 (5/6) pp 346-354.1309-1318. [3] www. Mayıs [2] VUK ve Kurumlar Vergisi Kanunu.gelirler. Çivici T. Mayıs.tuik.H. The Journal of American Academy of Business. Lev B. 4 (1/2). s:35. http://www. 2007 [5] hale Yöntemi ile Satılan Hazine Bonosu ve Devlet Tahvili Faiz Oranı Tablosu. www. 2007 280 . Fifth International Congress on Advances in Civil Engineering. Measurement.

Doç. Giriş Kamu ve özel sektör yatırım planlarının gerçekleştirilmesinde ihalelere çıkarak en uygun şekilde bu yatırımlarını gerçekleştirme yoluna giderler. Mustafa Kemal Üniversitesi Mühendislik Fakültesi nşaat Mühendisliği Bölümü skenderun. Anahtar Kelimeler: hale. Çalış ma için seçilen yüklenici firmalara anket kapsamında 22 adet ölçütün ihalelere giriş kararlarını ne ölçüde etkilediği sorulmuştur. firma şantiye sayısı arttıkça yani firma iş kapasitesi büyüdükçe. ihaleye girişte işin türüne verilen önem azalmaktadır. firma personel sayısı artışı yani firma büyüklüğünün artışı ele alındığında. Mersin Nesrin Katırcı Öz Kamu ve özel sektör yatırım planlarının gerçekleştirilmesinde iş sahibinin hedefi olan en yüksek kalitenin en uygun fiyatla elde edilmesi genelde ihale dediğimiz süreç sonunda oluşmaktadır. verilecek teminatın miktarının ihaleye giriş kararını yüksek oranda etkilediği görülmüştür. Böyle bir ortamda isteklilerin amacı öncelikli olarak bu ihaleyi kazanmak olmalıdır. Mersin Yenişehir Belediyesi. nş. Günümüzde artan rekabet ortamında inşaat şirketlerinin bu amaca ulaşabilmeleri daha da önem kazanmaktadır. Bu noktada iş sahibi olan kiş i veya kuruluş yapmayı hedeflediği yatırımın en yüksek kalitede daha uygun şartlarla kavuşmayı hedeflerken. bu yatırımı yapmayı üstlenen firma bu işten en yüksek kazançla çıkmayı amaçlar. ş kapasitesi. Hatay Yük. statistiksel analiz sonucunda ihaleye giriş kararını en çok oranda işin türünün ve en az oranda ise teminat miktarının etkilediği bulunmuştur. Teminat miktarı. Bir başka örnek olarak. Örneğin. Araştırmada inşaat sektöründe farklı tipteki projelerde (yol. Araştırmanın bir diğer amacı ise halen yükleniciler tarafından genel olarak sübjektif olarak yapılan ihale başvuru sürecinin daha objektif kriterlerle değerlendirilmesi yönünde yüklenicilerin yararlanabileceği bir çalış ma ortaya koymaktır.Yüklenici Firmaların Uyguladıkları Teklif Stratejilerinin ve Firma Özniteliklerinin Bu Sürece Etkilerinin ncelenmesi Hilmi Coşkun Yrd. mar ve Şehircilik Müdürlüğü çel. Müh. Uygun teklif. Ancak bu ölçütlerin etkisinin firmanın bazı öznitelikleri ile bağıntılı olarak değiştiği de belirlenmiştir. Bu da ancak inşaat şirketlerinin iş alma sürecinde dikkat etmeleri gereken noktaları saptamak ve bunların pratikte uygulanabilirliğini belirlemekle mümkün olacaktır. Yüklenici firmalar da varlıklarını sürdürebilmek için bu faaliyetlere katılırlar. Dr. su ve konut gibi) iş yapmakta olan firmaların ihale stratejileri bir anket çalış ması kapsamında ele alınmıştır. ş türü. Bu husus araştırmanın birincil amacıdır. 281 .

ş sahibinin hedefi olan en yüksek kalitenin en uygun fiyatla elde edilmesi genelde ihale dediğimiz süreç sonunda oluşmaktadır. Bu firmaların seçilmesindeki başlıca kriter gerekli verilere daha rahat ulaşılmasıdır. Günümüzde artan rekabet ortamında inşaat şirketlerinin bu amaca ulaşabilmeleri daha da önem kazanmıştır. hale denildiğinde iş sahibinin işi yapmaya istekli olanlar arasında bir nevi yarışma denilebilecek şekilde istekliler arasında karşılaştırma yapabilmesi anlaşılır. 3. 2. Görüşme yapılacak firmaların belirlenmesi: Bu çalışmada Türkiye’de faaliyet gösteren ve genelde kamu ihalelerine katılan orta ve küçük ölçekteki firmalar seçilmiştir. Bu araştırmanın bir diğer amacı ise halen yükleniciler tarafından genel olarak sübjektif olarak yapılan ihale başvuru sürecinin daha objektif kriterlerle değerlendirilmesi yönünde yüklenicilerin yararlanabileceği bir çalışma ortaya koymaktır. Bu çalışmanın amacı inşaat şirketlerinin iş alma sürecinde dikkat etmeleri gereken noktaları belirlemek ve bunların pratikte uygulanabilirliğini belirlemektir. bu anket çalışmasında dikkat edilecek konuların belirlenmesi. anket çalışmasının yerine getirilmesi. Anket sonuçlarının değerlendirilmesi ve yüklenicilere yardımcı olunabilecek konularda sonuçlara ulaşılabilmesi. Çünkü bu yüklenici firmalar varlıklarını devam ettirmek için ihalelere katılmak zorundadır. Bu sayede firma sektör içindeki gücünü ve nerede olduğunu da ortaya koymaktadır. Hazırlanacak veri tabanı için anket çalışması yapılması. nşat endüstrisindeki rekabet sistemi ile ilgili ilk çalışma 1956’da Friedman tarafından yapılmıştır (1). bir yüklenicinin ihaleyi kazanabilmesi için teklifinin diğer bütün rakip tekliflerden düşük olması prensibinden hareket ederek. Friedman teklifte öngörülen kar ile ihalenin kazanılması arasındaki ilişkiyi ortaya koymuştur. Böyle bir ortamda isteklilerin amacı da öncelikli olarak bu ihaleyi kazanmaktır. Farklı yüklenicilerin işi alma arzuları. rakiplerinin geçmiş ihalelere ait verilerinden yararlanarak yüklenicinin rakiplerini yenme olasılığının tek tek bulunması incelenmiştir (2-4). KAPSAM Bu çalışmanın kapsamı aşağıda belirtildiği şekilde belirlenmiştir: 1. ÇALIŞMANIN AMACI nşaat şirketleri de diğer ticari işletmeler gibi hayatta kalabilmek için iş almak ve bu işlerden kar elde etmek isterler. L TERATÜR TARAMASI Herhangi bir firmanın bir ihale için teklif hazırlaması hayati bir karar sürecidir. Farklı araştırmacılar tarafından. o andaki mali durumları ve yüklenmiş bulundukları iş miktarına göre değişmektedir (5). Yüklenici firmalar iş alamazlarsa veya bir işi uygun olmayan bir bedelle yüklenirse geleceği tehlikeye girer. Tüm ticari firmaların temel amacı iş 282 . Ayrıca şirketlerin varlığını sürdürmelerinin yanında ihale süreci önemli bir performans göstergesidir.

Yüksek kar etmeyi denemek hiçbir iş alamamak sonucunu doğurabilir (14). firmanın teknik. sektörün sermaye temelinin düşük olması ve bu yüzden sabit varlıklarla yapılan büyük yatırımlar için planlamanın gerekli olmamasıdır (16). Başka bir neden de yüklenicilerin pazar üzerinde denetime sahip olmadıklarını ve sadece müşterilerin kendilerinden teklif isteklerine cevap vermek durumunda olduklarını düşünmeleridir. Bu kişiler genellikle iflasa ilk gidenler olurlar. hem de işi alacak kadar da düşük tutmaktır. • Kar etmenin tek yolu her işe belli bir karla teklif vermektir.yapmaktır. 2. ş yapabilmek için. • Zararına dahi olsa ihaleyi kazanmak (10). bunlar: • Çok düşük teklif veren olmak genellikle arzu edilmez. Uygun ihale stratejisini geliştirmek için vurgulanması gereken bazı önemli noktalar vardır. Bu da ihaleye giriş kararının ne kadar ciddi bir faaliyet olduğunun göstergesidir. Teklifi aynı anda hem kar edecek kadar yüksek. Bu tür firmaların strateji yokluğu sonucunda 283 . Genel olarak yükleniciler yeterince düşük teklif sunarlarsa iş i kolayca alacaklarına kendilerini inandırır. • Beklenen kayıpları minimumda tutmak. firmanın fiyat hazırlamaya başlayıp başlamamasını belirlemek açısından incelemektir. Diğer yönden inşaat sektörünün hızlı geliş mesine paralel olarak sektörde çalışan firma sayısının artması. Buradaki ‘strateji problemi’ yüklenicinin kazanma şansını maksimum kılan ve aynı zamanda en çok karı sağlayan teklifi bulmak şeklindedir (13). bu tekliflerin maliyetleri bile karşılayamamasına ve bu sebeple de planlanan yatırımların gecikmesine ve maliyet artışlarına sebep olmaktadır. Teklif hazırlama sürecinde stratejik planlamanın genelde yükleniciler tarafından ihmal edilmesinin nedeni. • Sadece iş yapmış olmak için iş yapmak pek doğru değildir.Uygun işi saptayabilmek (7). o andaki iş gücü. gelecekteki olası iş yükü. ş için uygun teklif fiyatı oluşturabilmektir (8). piyasa koşulları. teknik açıdan yetersiz olan bazı firmaların varlığını sürdürebilmek için çoğu kez büyük indirimler teklif etmelerine. halenin sonucu hakkında genel kabul gören yaklaşım. dolayısıyla uygun bir teklif hazırlamak gerekmektedir (6). Bu karar problemleri: 1. • Rakiplerin karlarını minimum kılmak. Bu incelemede. hale sürecinde yüklenici inşaat firmaları açısından aslında iki temel karar verme problemi vardır. Ayrıca işin ve projenin büyüklüğüne göre uygun fiyatın belirlenebilmesi için hazırlanan teklif dosyaları toplam imalat bedelinin %1’i gibi ciddi bir miktar tutmaktadır (12). mali ve yönetim kapasitesi. • Düşük teklif veren isteklileri iflas etme konusunda genellikle yüksek teklif verenler izler. teklif edilen indirim oranı ile ihaleyi alma arasında doğrudan bir ilişki olduğu prensibine dayanmaktadır. Ama çok düşük teklif verildiğinde de muhtemelen elde edilecek kar çok az belki de hiç olmayacaktır. halelere katılmak istenildiğinde veya teklif daveti alındığında. ş yapmanın gayesi kar etmektir ve hiçbir iş hacmi ortalama bir karın yerini tutamaz (15). projenin yeri ve yapısı. yüklenici firmanın üst düzey yönetiminin ilk adımı projeyi. işi alabilmek. • Yatırımın belli bir kısmını geri almak. Yüklenicilerin ihaleye girişlerindeki olası hedefleri şunlardır: • Beklenen karı maksimum yapmak. mal sahibi ve o anda teklif verilen projelerin sayısı açısından fiyatta başarılı olma olasılığı irdelenir (11).

Firmanın üretim yapmasını ve işgücü istihdam etmesini sağlamak. Uzun vadede teklif verme stratejisi.çoğu kez haksız rekabet sayılabilecek teklifler vermeleri. Bu firmalar için herhangi bir strateji olmadığını veya bilinçsizce sadece tek bir stratejinin -işi her ne pahasına olursa olsun almak. yüklenicinin teknik yetersizliği. 4. aşağıdaki hedeflerin belirlenmesi olarak özetlenebilir (18): 1. sözleşmenin büyüklüğü ve coğrafik bölge bakımından uygun bir pazar saptamak. Yeni bir coğrafi bölgeye giriş yapmak. 4. Gelecekte birçok iş için potansiyel iş kaynağı olabilecek mal sahibi ve girişimleri kazanmak. 2. Geliştirilen stratejilerin amacı. şin türü. deneyimsizlik. Yüklenici inşaat firmaları için risk faktörleri de çeşitlidir. Çünkü işi alıp almamak bu süreç içindeki firma davranışlarıyla yakından bağlantılıdır. Bunlar firmaların elinde olmayan riskler olabildiği gibi firmalardan kaynaklanan riskler de (projenin kötü yönetilmesi. Projedeki karı maksimize etmek. 3. Teklif verilen belli bir proje için değerlendirdiğimizde ise teklif vermedeki stratejiler şunlardır (19): 1.Bir projenin finanssal performansını teklif verme aşamasında tahmin edilen maliyetlerle karşılaştırmak. Çalışma için seçilen firmaların uyguladıkları ihale stratejilerinin önceden belirlenmiş olan 22 adet 284 . Yükleniciler genelde teklif verirken kendilerince belirlemiş oldukları bir stratejiyi uygularlar.Şirketin performansını değerlendirmek ve bunu rakiplerle karşılaştırmak. projeyi değerlendirirken bu tür risk faktörlerini de göz önüne almak zorundadır.Ciro için belirlenmiş hedefleri korumak . Bu stratejiler ise genelde tecrübe ile elde edilen yöntemlerin ve sezgilerin bir bileşkesidir. 2. haleye giren firmaların birbirinden habersiz fiyat teklifi verdiği varsayılır. 5. firmanın aşırı iş yüklenmesi gibi) olabilir. Yüklenici firma üst yönetimi. 6. su ve konut gibi) iş yapmakta olan firmaların ihale stratejileri bir anket çalış ması kapsamında ele alındı.Ekonomik sınırlar içerisinde firmanın inşaat hızı ve kalitesi gibi konularda prestij yaratmak.uygulandığını söylemek mümkün olmaktadır. Zararı en aza indirmek. konuya teknik yaklaşan birçok firmanın iş i alamamasına veya iş alabilmek için de diğer tekliflere benzer tutum takınmak zorunda kalmalarına sebep olmaktadır (17). 5. 7. firmanın sektörde rakip güçlere karşı kendisini en iyi şekilde savunabileceği bir konum elde etmektir. Firma sermayesinin geri dönüşümünü hızlandırmak. Prestij projeleri üstlenerek işveren ve yöneticiler üzerinde kişisel statü yaratmak. 3. Sonuçta ihaleye hazırlanma veya teklif hazırlama süreci yükleniciler tarafından önemsenmesi gereken bir dönemdir. ANKET ÇALIŞMASI nşaat sektöründe farklı tipteki projelerde (yol.

Bu çalış ma kapsamında 65 adet anket dağıtılmış ancak bunların 20 tanesinden sonuç elde edilmiştir.66 2.08 2.59 3.12 1. Ancak.77 2.06 6.24 2.ölçütten hangileri tarafından etkilendiği istatistiksel olarak değerlendirildi.36 3. 5 tanesi hem alt hem de üst yapı işlerinde.50 4.08 Literatürde firmaların rakiplerinin izlemekte oldukları stratejiler ve ihalelere yaklaşımları konusunda bir analiz yapmaları tavsiye edilmektedir.56 9.62 3.99 2. Tablo 1.81 6.00 5.75 5.71 2. 285 . ANKET DEĞERLEND RMES lk değerlendirme.93 2.94 2. en az öneme sahip ölçüt “teminat miktarı” belirtilmektedir.01 3.06 5.19 7. Ortalama değerlere göre sıralanmış ölçütler Sıra No 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 Ölçüt teminat miktarı yeni personel istihdamı rakip firmalar şantiyenin firma merkezine uzaklığı iş yapılacak idare işin alınmamasının maliyeti yapılacak işin süresi teklif bilgilerinin detayları yeni bir işveren projenin detay derecesi iklim ve topoğrafik özellikler ihalenin şekli ülkenin ekonomik durumu firmanın mali durumu firmanın makine parkı ülkenin siyasi durumu işverenin mali gücü ve hakediş ödeme koşulları prestij derecesi firmanın teknik kadrosu keşif bedeli iş ile ilgili tecrübe işin türü Ortalama 2.06 7.50 puan)ankete katılan firmaların çoğu ihaleyi sadece işveren ve kendisi arasında bir faaliyet olarak görmektedir. Araştırmaya katılan firmalardan 10 tanesi sadece üst yapı işlerinde.13 5. Anketi yanıtlayan firmalar için gizlilik ilkesi uygulanmıştır.69 2.69 2. Bunların bir kısmında posta ve e-postayla geri dönüş olmuş ve diğer kısmında ise birebir görüşülerek sonuçlara ulaşılmıştır.69 2. Yanıt olarak 1 puan verilmesi sorulan ölçütün teklif verme sürecinde etkili olmadığı ve 10 puan verilmesi ise ölçütün teklif üzerinde çok etkili olduğu anlamına gelmektedir.78 2. Firmaların anket sorularını 1’den 10’ a dek bir ölçekte puanlandırması istendi.13 6.44 7.94 3.79 2.44 7.38 3. Tablo 1 ‘e göre stratejik olarak ihalelere giriş kararı verilmesinde en önemli etken olarak “işin türü” gösterilirken.63 5.00 5. 2 tanesi ise mekanik işlerde deneyimlidir. Tablo 1’e göre (sıra no:3.81 5.31 St.21 2. ortalama=3.85 2. Sapma 2.38 7. yapılan puanlamanın ölçüt bazında ortalamalarının ve standart sapmalarının hesaplanması ile yapıldı.25 6. Sorulara verilen puanlara göre yükleniciler için ölçütlerin önem sıralaması Tablo 1’de verilmektedir.42 2.25 5. 3 tanesi yol ve üst yapı işlerinde.

30 0. varlıklarını sürdürmelerinin ana faktörü olan mali konuların daha çok etkilediği görülmüştür.09 0.32 0.45 0.82 Tablo 2’ye göre ihale stratejileri belirlenirken “işin teminat miktarı” büyük firmalardaki karar mekanizmalarında daha önemli olmaktadır. Bu değişkenler arasındaki ilişkinin belirlenmesinde korelasyon katsayısı (r) hesaplandı ve her bir öznitelik için ayrı ayrı olarak sıralanıp tablolaştırıldı. Firmanın çalışan personel sayısı firma büyüklüğünü gösterirken. Şantiyenin firma merkezine uzaklığının yönetimin etkinliğini azaltacağı düşünülürken anket sonuçlarında bu faktörün ihaleye girişte karar vermeyi çok etkilemediğ i görülmüştür (Tablo 1.Teklif dosyası hazırlanmasının ihale bedelinin içinde çokta küçümsenmeyecek bir değer olduğu öngörülürken firmaların çoğunun bu kaybı göz ardı ettiği görülmüştür (Tablo 1.17 0.81 puan). Firmaların teklif verme kararlarını.25 0. Tablo 2.00 puan).23 0.13 0.38 puan) yeni personel istihdamı daha az önemsenmiştir (Tablo 1.26 0.32 0.39 0.32 0. sıra no:2. sıra no:19. Bu firma öznitelikleri olarak firmada çalışan veya personel sayısı ve firmanın halihazırdaki şantiye sayısı ele alındı.30 0.20 0. ortalama=5. sıra no:6. ortalama=4.38 puan).31 0. Firmaların bazı öznitelikleri ile ihale stratejileri arasındaki ilişkiler de istatistiksel olarak incelendi. şantiye sayısı firmanın iş kapasitesini göstermektedir. Tablo 2’de firma çalışan personel sayısı ile ölçütler arasındaki korelasyon katsayıları tek tek ele alınıp sıralama yapıldı. O anki iş için belirsizlikler. Bir başka deyişle. işin alınması veya alınmaması durumunda gelecek yükler geri planda tutulmuştur. firma büyüdükçe (personel sayısı arttıkça) iş için istenilen teminat miktarına verilen önemde artmaktadır. ortalama=7. Firma personel sayıları ile ölçütler arasındaki korelasyon katsayıları Sıra No 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 Ölçüt iş yapılacak idare işin türü işverenin mali gücü ve hakediş ödeme koşulları iş ile ilgili tecrübe keşif bedeli yapılacak işin süresi projenin detay derecesi işin alınmamasının maliyeti şantiyenin firma merkezine uzaklığı teklif bilgilerinin detayları firmanın makine parkı firmanın teknik kadrosu ülkenin siyasi durumu prestij derecesi iklim ve topoğrafik özellikler ülkenin ekonomik durumu yeni bir işveren firmanın mali durumu ihalenin şekli yeni personel istihdamı rakip firmalar teminat miktarı r -0.07 0. sıra no:4.19 0. ortalama=3. Benzer şekilde ihalelerde firmanın teknik kadrosunun ihaleye giriş için önemli olduğu görülürken (Tablo 1.59 0.35 0.31 0. 286 . Tüm yüklenicilerin ilk baştaki odak noktalarının mali kaygılar ve sektördeki konum olduğu söylenebilir.56 0.

Tablo 1 ve Tablo 3 karşılaştırıldıklarında her ikisinde de “işin türü” ve “teminat miktarı” ölçütlerinin uç noktalarda yer aldıkları görülmektedir. beş tanesinde yönetim kurulunca karara bağlandığı. Fakat birebir yapılan görüşmelerde departman görevlisi olan kişilerin yalnızca bu görevle sorumlu olmadıkları birden fazla işin sorumluluk alanlarına girdiği görülmüştür. Bu tür personel sayısı açısından büyük sayılacak firmalar ihalelere girişte “iş yapılacak idare”nin kim olduğu dahil çoğu özellik fazla önem taşımamaktadır. Tablo 3. bu firmaların üçünde kararı merkez mühendisleri ve genel müdürün birlikte verdiği belirtilmiştir.Bu durum Tablo 1’deki sıralama ile çelişkili gibi görünse de. bir tanesinde keşifçilerin.07 -0.21 0.01 0.48 -0.00 0. Bu noktada yukarıdaki değerlendirmeler ışığında ihale stratejisi belirlenirken en önemli ölçütün teminat miktarı olduğu söylenilebilir.11 0.05 0.44 -0. bir tanesinde merkez mühendislerinin ve yine bir tanesinde merkez mühendisleri ve yönetim kurulunun birlikte etken olduğu görülmüştür.21 Tablo 3’de firma iş alma kapasitesi ile ölçütler arasındaki korelasyon değerlerine göre bir sıralama yapıldı.06 0. Bazı firmalarda ise ihaleye hazırlıkta keşifçi.19 0. üçünde genel müdür ve yönetim kurulunun birlikte etkin olduğu.14 0. Bu sıralamaya göre istenilen teminat miktarı yine en önemli faktörlerden biri olarak görünmektedir.06 0. Bu da demek oluyor ki günümüzde hala bu 287 . Tablo 3’e göre firma şantiye sayısı artıkça firmalar daha seçici olmakta ve iş in türü strateji belirlemekte önem kazanmaktadır.32 -0. Firmaların ihale kararını verme kademelerine göz attığımızda.23 -0.32 -0.05 0. Ankette firmalara teklif hazırlama bölümlerinin varlığı ve kimlerden oluştuğuna dair sorulan soruya bu konu ile ilgili personellerinin olduğuna dair bilgi verilmiştir.28 -0. Altı tanesinde kararın genel müdür tarafından verildiği. Firma şantiye sayıları ile ölçütler arasındaki korelasyon katsayıları Sıra No 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 Ölçüt işin türü projenin detay derecesi iklim ve topoğrafik özellikler işverenin mali gücü ve hakediş ödeme koşulları ülkenin siyasi durumu ülkenin ekonomik durumu iş ile ilgili tecrübe ihalenin şekli yeni personel istihdamı rakip firmalar firmanın makine parkı iş yapılacak idare yeni bir işveren şantiyenin firma merkezine uzaklığı firmanın mali durumu yapılacak işin süresi firmanın teknik kadrosu prestij derecesi keşif bedeli teklif bilgilerinin detayları işin alınmamasının maliyeti teminat miktarı r -0. fiyat analizci. yapılan bu çalışmada daha çok orta ve küçük ölçekli firmalarla anket düzenlendiği ve bunun da sonucu bu yönde etkilediği düşünülebilir.22 -0.19 -0.09 0. tahmin hesapçı ve planlama programlama işini yapan kiş iler aynıdır.15 0.

1999. Yüklenici nşaat Firmalarının Teklif Hazırlama ve Maliyet Yönetim Sistemlerinin Değerlendirilmesi. 4. SONUÇLAR Her firmanın geleceğe yönelik belirli stratejileri olmalıdır ve bunlar değişen koşullara göre tekrar analiz edilerek sürekli yenilenmelidir. firma şantiye sayısı arttıkça yani firma iş kapasitesi büyüdükçe. Seçilen yüklenici firmalara anket kapsamında 22 adet ölçütün ihalelere giriş kararlarını ne ölçüde etkilediği sorulmuştur.. 22s. Yüksek Lisans Tezi. (3) Dikbaş. 27-34s.A. 19-38. Yüksek Lisans Tezi. (7) Işıker. 1999. stanbul Teknik Üniversitesi.B. firma personel sayısı artışı yani firma büyüklüğünün artışı ele alındığında. W.R... Chapin. 1-12s. H.. 1999. Yüksek Lisans Tezi. (5) Polat. Ancak bu ölçütlerin etkisinin firmanın bazı öznitelikleri ile bağıntılı olarak değiştiği de belirlenmiştir. ihaleye girişte işin türüne verilen önem azalmaktadır. nşaat şirketleri... Gazi Üniversitesi. John Wiley and Sons. A Competitive Bidding Strategy. stanbul Teknik Üniversitesi. 1997. Bir Türk nşaat Firmasının Teklif Hazırlama Yöntemi. Construction Bidding. Doktora Tezi. Kamu nşaat halelerinde Teklifin Oluşumunu Etkileyen Faktörler. 1956. 15. Skitmore. 1992. G. Construction Management and Economics. 288 .. KAYNAKLAR (1) Friedman. M. 1995. Ankara. W. Örneğin. Inc. (4) Hatush. Operations Research. B. USA. stanbul.. H. Strategic Pricing for Profit.. stanbul. (6) Irmak. Bir başka örnek olarak. Şirketlerin bünyelerinde teklif hazırlamak için yeteri kadar eleman çalıştırmamaları teklif fiyatını etkileyecek verilerin temininde yetersiz kalınması sonucuna götürmektedir.. stanbul. verilecek teminatın miktarının ihaleye giriş kararını yüksek oranda etkilediği görülmüştür. tüm yüklenici firmalar için mali konular hayati öneme sahiptir. 10412. (2) Park.konuyla ilgili profesyonel bir yaklaşım yoktur. 19s. ihale öncesi sürece gerektiği önemi verip bir teklif hazırlama birimi kurarak sürecin daha profesyonel olması için çaba gösterdiklerinde daha sağlıklı bir ihale sistemi gerçekleşecek ve firmalar sektörde hedeflerine ulaşarak varlıklarını uzun süre koruyabileceklerdir. L. Criteria for Contractor Selection. Türk nşaat Firmalarının Teklif Verme Sürecinde Karar Vermelerini Etkileyen Faktörlerin Analizi. Z. stanbul Teknik Üniversitesi. Analiz sonucunda işin türünün ihaleye giriş kararını en çok oranda etkilediği ve teminat miktarının ise en az oranda etkilediği bulunmuştur. Yapılan araştırma sonuçlarına göre.

L. 1999. Türkiye Kamu Yatırım halelerinde ndirim Oranlarını Etkileyen Faktörler ve Sistemin yileştirilmesine Yönelik Yaklaşımlar. Tendering Theory Revisited. 32(6). 2005.. (10) Drewa. 7s.P.. 289 . Building and Environment. Yüksek Lisans Tezi. Construction Management and Economics. Construction Management and Economics... 405-415. 2004. Gazi Üniversitesi. Boussabaine. M.... Construction Management and Economics. 38s.P.S. (19) Yiu. Start-Up and Steady-State Learning In Recurrent Bidding. stanbul Teknik Üniversitesi. (9) Wanous. 18-185s. 2004. 2006. A. 18.. Doktora Tezi. The Effect of Client and Type and Size of Construction Work on a Contractor's Bidding Strategy.. Yıldız Teknik Üniversitesi. 2003. H... 36. S. Wang. H. 23. stanbul. To Bid or Not To Bid: A Parametric Solution. A.. 2001.K.. (17) Sürdürülebilir hale Yöntemi. D. stanbul. M. M.. 475-484.A. 484-496. 2004. Teklif Verme Sürecinde Olan Yükleniciler çin nşaat Sözleşmelerinde Risk Kaynakları. ve Lo.. Pricing Strategy In the US Construction Industry. H. D. stanbul..Y. G. Yüksek Lisans Tezi. 457-466.Y. M. A General Multivariate Analysis Approach for Determining Bid Mark-Up Strategy.. S. Yüksek Lisans Tezi.. J. ve Skitmore. Türkiye Müteahhitler Birliği.. (15) Irkıçatal. ve Lewis. Ankara (18) Liu. 2001. W. K.S. 19. 2002. (14) Fu. K. ve Lai. ve Arditi. C. 16s. Ankara. Construction Management and Economics. Construction Management and Economics 17. (16) Korkmaz. ve Loc. 24. stanbul Üniversitesi.. 2000. ve Tam. 347-353. C. Building Research & Information. Skitmore..K.H. D. Drew. (13) Uran. nşaat Teklif Stratejileri ve Karar Modellerinin ncelenmesi. (11) Mochtar. Rational Under-Pricing In Bidding Strategy: A Real Options Model.(8) Runeson. 2005. A. (12) Gencer. 27-41s.. 393-406. Kamu nşaat halelerinde Teklifin Oluşumunu Etkileyen Faktörlerin ncelenmesi. 285-296.

.

Geleneksel kalıp sisteminin ve tünel kalıp sisteminin. para ve insan gücü de artmaktadır.com Betül Soyçopur Akdeniz Üniversitesi Mühendislik Fakültesi nşaat Mühendisliği Bölümü Yapım Yönetimi A.Tünel Kalıp Maliyetleri le Geleneksel Kalıp Maliyetlerinin Karşılaştırılması Aynur Kazaz Akdeniz Üniversitesi Mühendislik Fakültesi nşaat Mühendisliği Bölümü Yapım Yönetimi A.B. Maliyet Analizi. yeni kalıp sistemlerinin düşünülmesi ve bunların inşaat sektöründe kullanılması zorunlu hale gelmiştir. Tel: (0534) 745 15 00 E-Posta: betulsoycopur@yahoo.D. masraflar analize dahil edilmemiştir. Bu çalışmada. tünel kalıp sistemi ve geleneksel (konvansiyonel) kalıp sistemi arasında maliyet karşılaştırılması yapılmıştır. konut açığını ortadan kaldırmak için yapı ölçekleri büyümekte ve inşaatın bitirilmesi için gereken zaman. makine ve teçhizat gibi kaynakların en iyi şekilde kullanılması gerekmektedir. Antalya. maliyet ve kalitenin önem kazanmasıyla. geleneksel kalıp sistemine dönüştürülerek. Tel: (0534) 745 15 00 E-Posta: betulsoycopur@yahoo. 291 . kaba inşaatın malzeme ve işçilik bedelleri gibi kalemler ele alınmış olup. Antalya. izolasyon. betonarmenin inşaat alanında yaygın olarak kullanılması ile birlikte düşünüldüğünde.B. Toplu Konut daresi tarafından tünel kalıpla inşa edilmiş olan K tipi binanın projesi. Binaların maliyetleri. Anahtar sözcükler: Geleneksel Kalıp. Hızlı nüfus artışı ile birlikte. tekrar sayısı göz önüne alınarak bir bina üzerinde yapılmıştır. Tünel Kalıp. Kalıp Maliyeti. kalıp sistemleri arasındaki maliyet farklılıklarının saptanabilmesi amacıyla. Bu kriterler. her iki sistem için aynı maliyete sahip olan temel imalatı.D. sadece her iki sistemde değişiklik gösterecek olan. Çalış manın sonucunda. Zaman. doğramalar vb. Bayındırlık ve skân Bakanlığının 2009 birim fiyatları ve serbest piyasa fiyatları kullanılmıştır. klasik yapım metotlarının yetersiz kaldığı görülmektedir. malzeme. Bu nedenle tesis. hafriyat. Hesaplar. Maliyet hesaplarında. yatırımın toplam maliyetinde yarattıkları farkı belirleyebilmek için. kaba inşaata göre hesaplanmış olup ince inşaat maliyetleri göz önünde bulundurulmamıştır. tünel kalıp sistemi ile yapılan imalatların ilk yatırım maliyetlerinin yüksek olmasına karşın toplu konut gibi tekrarlı yapılarda kalıp malzemesinin birçok kere kullanılabilmesiyle toplam yatırım maliyetinin geleneksel kalıp sistemle yapılan imalata göre daha ekonomik bir çözüm olduğu ortaya çıkmıştır.com Öz Gelişen teknolojiyle birlikte insan ihtiyaçları değişmekte ve yeni yapı türleri ortaya çıkmaktadır.

mevcut sistemlerle karşılaştırılması yapıldığında. Kalıbın hareketli parça sayısı az olmalıdır. beton prizini tamamladıktan sonra sökülürler. çelik kalıplar (tünel kalıp bu kategoridedir) ve özel kalıplar olarak sınıflandırılabilirler. yapı ölçekleri her geçen gün daha da büyümektedir. geleneksel ahşap kalıplar. 6. Kalıplar. endüstriyel ahşap kalıplar. Kalıp malzemesi olarak kullanılan ahşap. Tüm şartlan sağlayan bir kalıp sistemi mevcut değildir. Kalıp. betona istenilen şekli vermek. 3. toplam yapım giderlerinin yaklaşık %10'luk bir dilimini kalıp maliyeti oluşturduğu göz önüne alındığında. Ahşap kalıp malzemeleri imalatı itibari ile dikdörtgen kesitli olduğundan. Kalıplar. Ancak yeni tasarıların. Belirli bir amaca hizmet edebilen kalıplar diğer bir amaç için yetersiz kalabilmektedirler. dairesel kesitli olarak 292 . Bunlar.Giriş Gelişen teknoloji ile insanların beklentilerinin hızla değiş mesi. beton prizini alıncaya kadar ağırlığını taşımak ve yanal basıncı önlemek üzere geçici olarak yapılırlar. Beton ve betonarme yapılarda taze betona istenen şekli verebilmek için betonun kendini taşıyabileceği süreye kadar onu taşımaya yarayan ve yapım imalatının bünyesine girmeyen yardımcı sistemlere “yapı kalıbı” denir (Kasapoğlu. su emmeye. Bununla birlikte nüfusun hızlı artışı ile konut gereksinimi de artmakta olup. yapımda kalıp ve kalıp sistemi seçiminin önemli olduğu gerçeği ortaya çıkmaktadır. yeni yapı türlerinin ortaya çıkmasına neden olmaktadır. Bu nedenle bir takım işlemlerden geçirilerek (ahşabın yağlanması vb. Kalıp sistemi yapıdan ve plandan bağımsız olmalıdır. çarpma ve bozulmaya karşı dayanıksızdır. Yapı kalıbından. Kalıptan beklenen en önemli kriterlerden biri de ekonomik olmasıdır. 2008). nşaat sektöründe kullanılan kalıplar. sürtünme. Bu sebeple inşaat sektöründe yeni yapım tekniklerinin geliştirilmesi kaçınılmaz bir hal almıştır. 5. beton ağırlığından ve beton dökümünden dolayı ortaya çıkan yükleri şartnamelerin öngördüğü güvenlikle taşıyabilmelidir. 1. yapının toplam maliyetinin optimize edilmesidir. diğer bir amaç için uygun olmayabilir. yeni tasarlanan imalatların gerçekleştirilebilmesi için yeni kalıp sistemlerinin de tasarlanması gerekmektedir. Bununla birlikte. 2. Kalıbın usta gereksinimi mümkün olduğunca az olmalıdır. taze betona şekil vermesinden başka beklentiler de bulunmaktadır. Kullanılan kalıp temiz.) ahşabın dış etkilere karşı korunması gerekmektedir. Betonarme yapıların inşaat sektöründe yoğun olarak kullanıldığı da göz önüne alındığında. ölçülere uygun ve sızdırmaz olmalıdır. Uygulamada tüm şartları sağlayan bir kalıp sistemi bulunmamaktadır. Geleneksel Kalıplar Beton ve betonarmeden inşa edilecek yapı elemanlarına biçim ve ölçülerini verebilmek amacıyla ahşaptan yapılan yüzey kaplama ile bu kaplamanın bağlanması ve desteklenmesi için kullanılan parçalardan meydana getirilen sisteme “geleneksel kalıp sistemi” denir. bunların içindeki en önemli kazanç. Uygulamada belirli bir amaç için kullanılan kalıp yüzeyleri. inşaat sektörüne ve yapılan imalatlara birçok açıdan kazanç sağlaması gerekmektedir ki. 4.

kalite ve fabrikasyon tutarlılığını esneklik ve tasarrufla birleştiren bir sistemdir. zaman. Tünel kalıp fabrikasyon olarak imal edilir ve kesin boyutları vardır. Tünel kalıp sistemde. Böylece yapının direncinde artış sağlanmaktadır (Apay. 1983). Dış perde kalıp yüzeylerine istenen hazır tekstür elemanları konarak arzu edilen dekoratif dokular elde edilebilir. Tünel Kalıplar Tünel Kalıp Teknolojisi. 1998). imalatın tamamına yakınının perde duvardan oluşuyor olması ile yüksek rijitlikte. betonarme yapılarda taşıyıcı duvar ve döşemenin bir defada dökülmesine olanak veren tünel şeklindeki çelik kalıplar sistemidir. tünel kalıp içinde ya donatıya bağlanabilen özel boruların ya da tünel kalıba yerleştirilen tesisat duvarlarının içinden geçirilmektedir. Beton duvar ve döşemeler yangına karşı tam dayanıklıdır (Sümer. v. Tünel kalıp sistemleri. Tünel kalıp sistemi.) bazı yapı elemanları. Bu sayede duvarda tesisat için yapılacak beton kırımı ve ekstra işçilik önlenmiş olmaktadır. imalatın hızlı ilerlemesine olanak sağlamaktadır. Bu sistemde temeldeki bağlantı kirişlerine duyulan ihtiyaç azalmakta ve tek bir kiriş gibi görev yapmaktadır. Kule vinç yardımıyla monte ve demonte edilir. Bununla birlikte. 2003). yani deprem güvenliği yüksek yapılar elde edilebilmektedir.b. Monolitik yapı sistemi deprem bölgeleri için en elverişli sistemdir. malzemeler. Tünel kalıp sistemde elektrik tesisatı. sahanlıklar. Isı izolasyonu yönetmelik ve ısı açısından tünel kalıba kolaylıkla adapte edilebilir. sıhhi tesisat ve kalorifer tesisatı için kullanılacak olan boru vb. 2003).tasarlanan projelerde zorluk çıkarmaktadır. iyi bir planlama ile yapımda üretim hızının artırılmasının yanı sıra ekonomi de sağlamaktadır (Sümer. 1998). çok hızlı inşaat temposu sağlaması. Sistemin nitelikleri gereği. Ayrıca ahşap doğadan direkt olarak elde edilmektedir ve ağaçların yok edilmesi ile ekolojik dengenin bozulmasında etkin rol oynamaktadır. Tünel kalıplar imalat tekniğ i bakımından milimetrik hassasiyetle üretilir ve belli sayıda bir üretim amaçlandığ ı zaman. 2003). Kalıp malzemesi defalarca kullanıldığı halde tünel kalıpla her seferinde düzgün yüzeyler elde edilmekte ve bu düzgün yüzeyler sıva gerektirmemektedir (Apay ve diğerleri. Tünel kalıbın kurulması ve sökülmesi oldukça kolaydır ve işçilik gereksinimini en aza indirgemektedir. Bu sistemde duvar ve döşeme beraberce yerinde dökülmektedir (Balkabak. yerinde dökülen ana yapıyla birleştirilip kullanılmaktadır (Balkabak. kullanılan kalıp malzemesin çelik olması nedeniyle ısıl yardım kolayca yapılabilmektedir ve böylece betonun priz alma süresi hızlandırılarak imalatın kısa 293 . Gelişmekte olan ülkelerde konut inşaatlarına ait maliyetlerin düşürülmesi için döşeme açıklıklarının 5 metreyi geçmeyecek şekilde module edilmesi gerekir. 2005). Bu nedenle mimari tasarımı sınırlayıcı etkisi vardır. Bu sistemde perde ve döşemeler birlikte kalıplanır (monolitik bir yapı elde edilir). kalıbın kurulmasında uygulama kolaylığı ile öne çıkmaktadır. Tünel kalıp sistemlerinin uygulanmasında. Bu itibarla tünel kalıp sistemiyle betonarme döşeme inşaatının sözü edilen açıklıklarla ekonomik olarak inşa edilebilmektedir. merdivenler. Tünel kalıp imalatı. Kalıptan çıkan yüzeyler duvar kağıdı veya boyaya hazırdır. Sistemin en önemli özelliklerinden biri 8 saatlik çalış ma ile 24 rotasyonlu (rotasyon: yapılan işlem basamakları) bir iş programı uygulanabilmektedir (Apay ve diğerleri. ön yapımlı (cephe elemanları. betonarmenin fiziksel özelliklerinin sağlamış olduğu avantajlardan büyük ölçüde yararlanılmakta ve sistem işlerliği sağlandığı takdirde ekonomik çözümler elde edilebilmektedir.

geleneksel kalıp sistem ile yapılan imalata göre daha kısa sürede tamamlanmaktadır. Tüm bunların yanı sıra. Tünel Kalıp ve Konvansiyonel Kalıp Sistemlerde Süre Karşılaştırılması. tünel kalıp sisteminin ilk yatırım maliyeti yüksektir ve bu nedenle toplu konutların dışında kullanımı ekonomik olmadığından uygun bir yöntem olduğu söylenemez. Kullanma sayısı artınca kalıbın ön maliyeti yüksek olsa bile yatırımın maliyetinde düşüş gözlenmektedir. Tablo 1. Yine malzemede olduğu gibi tekrar sayısı işçilik maliyetinin düşmesine neden olmaktadır. 100 m2’lik bir konutu baz alarak. 294 . kalıbın yapıldığı malzemeler ile kalıp imali için gerekli olan yapım ve söküm işçilikleri oluşturmaktadır. Tablo 1’deki sonuçları elde etmiştir. Kalıp maliyetini etkileyen en önemli faktörlerden biri. Kalıp maliyetini. Geleneksel Sistem 1 Kalıbın hazırlanması 2 a) Demir. Bu nedenle kalıp maliyeti çok önem kazanmaktadır. kalıp malzemesinin tekrar kullanılabilme sayısıdır.Ş. hasır kiriş ve kolon b) Çelik hasır ve elek. tesisatı döşenmesi 3 Elektrik tesisatı döşenmesi 4 Kalıpların takviyesi 5 Beton dökülmesi 6 Beton bakım ve sulama 7 Kalıp sökümü 8 a) Ara duvar örülmesi b) Prefabrik bölme pano montajı 9 Kapı kosası montajı 10 a) Kaba ve ince sıva (iç-dış) b)Prefabrik cephe-merdiven montajı TOPLAM Geleneksel Sistem 5 gün 1 gün ---------1/2 gün 1/2 gün 1/2 gün 8 gün 1/2 gün 1 gün ------1 gün 2 gün ------20 gün Tünel Kalıp 1/2 gün ------1/4 gün ------------1/2 gün 1 gün 1/4 gün ------1 gün 1 gün ------1/2 gün 4 gün Genel olarak yapı kalıpları sınıflandırıldığı zaman uygulanan proje için en ekonomik ve uygun kalıp sisteminin tercih edilmesi gerekmektedir.sürede bitmesine olanak sağlanmaktadır. Bu amaçla iki kalıp sistemi arasında süre karşılaştırılması yapan Mesa malat Sanayi ve Ticaret A. Tünel Kalıp ve Geleneksel Kalıp Sistemlerinin malat Sürelerinin Karşılaştırılması Tünel kalıp sistemi ile yapılan imalat.

geleneksel kalıp sisteminde daha fazla duvar imalatı olması gerekçesiyle. tekrar sayısı göz önüne alınarak bir bina üzerinde yapılmıştır. sığınak ve depolar. Toplu Konut daresi tarafından tünel kalıpla inşa edilmiş olan K tipi binanın projesi. Temelde radye temel sistemi kullanılmıştır. Nervürlü donatı sınıfının S420 (Akma sınırının.Bulgular Bu çalış mada. yapının beton. duvar maliyetinin daha fazla olduğu görülmüştür. 2. “bodrum + 4” katlıdır. Hesaplar. duvar işçiliği ve malzeme fiyat analizleri yapılmıştır. tuğla duvar olarak imal edilmektedir. Tünel kalıp sistemde çelik hasırların kullanılması ile üretim hızı artmakta. Hasır çelik donatı sınıfının S500 (Akma sınırının. Çelik hasırların şantiyede kolay taşınabilecek ağırlıkta olması nedeniyle montajı kolay ve çabuk olmaktadır. Tüm modellerin analizinde: 1. Zemin emniyet gerilmesinin 15 t/m2 olduğu. Normal inşaat demirine oranla çubukların düzeltilip kesilerek 295 .1 paket programından alınmıştır. Bina. Geleneksel kalıp sistemde iç bölmeler ile birlikte dış cepheler de duvar imalatının bünyesine girmektedir. her iki sistem için de aynı maliyete sahip olan temel imalatı. Beton sınıfının C20 (fck = 200 kg / cm2) olduğu. diğer katların her birinde ise 4 adet daire bulunmaktadır. Geleneksel kalıp için kullanılan donatı. 5000 kg/cm2) olduğu. aynı nitelikte olmasına rağmen kullanım miktarları farklıdır. Maliyet hesabı. Tünel kalıp sistemde imalatın büyük bir çoğunluğunun betonarme perde duvarlardan oluşması nedeniyle duvar işçilikleri olabildiğince azdır. Islak hacimler için ara bölmeler ve tünel kalıp elemanlarının demontajı için boş bırakılan cephe. 4. izolasyon. sadece her iki sistemde değişiklik gösterecek olan kaba inşaatın malzeme ve işçilik bedelleri gibi kalemler ele alınmış olup. masraflar analize dahil edilmemiştir. Birim fiyatların güncel değerleri kullanılarak. 5. plak döşeme olduğu. Geleneksel sistem ve tünel kalıp sistem ile çözülen yapı modellerinin. beton metrajları. kabul edilmiştir. vb. Tüm döşemelerin. iki sistem arasında maliyet karşılaştırılması yapılmıştır. kapıcı daireli plana göre yapılmıştır. derece deprem bölgesinde inşa edileceği. Geleneksel kalıp sisteminin ve tünel kalıp sisteminin. demir ve kalıp maliyetleri hesaplanmıştır. Tünel kalıp sistemler ile yapılan tümü perdeli yapılar ile geleneksel ahşap kalıp sistemiyle yapılan perde-çerçeveli yapıların duvar metrajlarının fark getireceğ i düşünülerek. daha az miktarda donatı ile aynı mukavemet sağlanmaktadır. betonarme statik hesapların yapılmış olduğu STA4CAD V12. 3. Maliyet hesaplamalarında. Binaların 2. yatırımın toplam maliyetinde yarattıkları farkı belirleyebilmek için. Tünel kalıp sistemlerde ise ağırlıklı olarak hasır çelikler kullanılmaktadır. Bayındırlık ve skân Bakanlığının 2009 birim fiyatları ve serbest piyasa fiyatları kullanılarak işlem yapılmıştır. hafriyat. Ø8-12 mm ve Ø14-32 mm’lik nervürlü çelik donatılardır. Bu nedenledir ki. geleneksel kalıp sistemde imal edilecek olan duvar miktarı tünel kalıba oranla daha fazla olacaktır ve bu da geleneksel sistemle imal edilmiş yapının duvar maliyetinin daha fazla olacağı anlamını taşımaktadır. Bir dairenin net kullanım alanı 100 m2’dir. 4200 kg/cm ) olduğu. Sonuçta. Örnek olarak alınan projedeki çelik donatıların akma sınırı 4200 kg/cm2 iken. Bodrum katta 1 adet kapıcı dairesi. geleneksel kalıp sistemine dönüştürülerek. demir metrajları ve kalıp metrajları. Tünel kalıp sistemi ile geleneksel kalıp sisteminde kullanılacak tuğla malzemeler. hasır çeliğin akma sınırı 5000 kg/cm2'dir. 6. doğramalar.

Ayrıca tünel kalıp sisteminde ise çelik kalıplar kullanılmakta ve bu sayede betonda pürüzsüz bir yüzey elde edilmekte ve inşaatın kalitesi de yükselmektedir. donatının bükülmesi gibi işçilikler ortadan kalkmaktadır. Sıvanın. Proje verilerine göre. Bu durumda hasır çelik kullanımı bir avantajdır. Tünel kalıp sistem için kurulumun gerçekleşmesi vinç ile yapılmaktadır. K tipi bina. Kule vinç kiralama. vincin nakliye ve kurulum bedelleri hesaplanmış ve tünel kalıbın toplam kalıp maliyetine dâhil edilmiştir. Programdan alınan yaklaşık metraj bilgilerine göre maliyetler hesaplandığında Tablo 2’deki sonuçlar elde edilmiştir. Bu nedenle sıva maliyetleri karşılaştırılmış olup analizler sonucunda. duvarların iç ve dış yüzeylerini. Geleneksel kalıp sistem için kullanılacak olan malzeme ve işçilik maliyetleri ile tünel kalıp sistemi için kullanılacak olan malzeme ve gerekli ekip-ekipman maliyetleri hesaplanmıştır. Binanın dış çeperleri aynı metrekareye sahip olsa bile beton üzerine yapılacak sıva ile tuğla üzerine yapılacak sıvalar farklık arz etmektedir. Sıva. daha kalın sıva gerektiren geleneksel kalıp sisteminin sıva maliyetinin de daha fazla olduğu göze çarpmıştır. 296 . Bu veriler ışığında geleneksel sistemin kalıp maliyeti hesaplanmıştır. toplam kalıp miktarı 1253. bodrum ve zemin katlarda kullanılan kalıplar üst katlara da yeterli geleceğinden. Ahşap kalıpların en fazla 3 defa kullanılabileceği düşünüldüğünde. dolayısıyla beton maliyeti de geleneksel kalıp sistemine kıyasla daha yüksek çıkmaktadır. geleneksel sistem içinde daha fazla donatı kullanıldığı ve bu durumda toplam donatı maliyetinin daha fazla olduğu görülmüştür. Daha az sayıda işçi ile daha kaliteli inşaat yapılabilmektedir. Geleneksel sistemde.hazırlanması ve bağlanması yerine. Son olarak karşılaştırılması gereken maliyet ise sıva maliyetidir. Tünel kalıbın ilk yatırım maliyeti çok yüksektir.4 m2 olur. yapının nem miktarı ve ısı korunumu konusunda ayarlayıcı bir etkisi de vardır. Ayrıca şantiyede donatının taşınması kolaylaşmakta. Bu çalışmada bir binaya ait maliyet hesabı yapılması nedeniyle tünel kalıbın tekrar sayısı (600–1000 kez) göz önünde bulundurulup 600 kez kullanıldığı varsayılarak bir bina için bir oran bulunmuştur ve yapı kalıp maliyeti bu orana göre hesaplanmıştır. taşıyıcı sistemi oluşturmak için ahşap kalıplar kullanılmaktadır. Tünel kalıp sistemde yapının taşıyıcı sistemi tamamen perde duvarlardan oluştuğu için yapının imalinde daha fazla beton kullanılmakta. geleneksel kalıp sistemi (çerçeveli sistem) ve tünel kalıp sistemi (perdeli rijit sistem) için ayrı ayrı projelendirilmiş ve statik betonarme hesapları STA4CAD V12. düzgün aralıklarla teşkil edilmiş çelik hasırların montajı kısa zamanda gerçekleşmekte ve dolayısıyla işçilikten tasarruf sağlanmaktadır.36 m3 olarak belirlenmiştir. gerekli işçilik.2 m3 iken tünel kalıp sisteminde kullanılan beton miktarı 705. Yapıda her iki sistem için de kullanılan beton sınıfı C20 olup projelerden edinilen veriler ışığında. geleneksel kalıp sistemde kullanılan beton miktarı 647. Sıva sayesinde duvar ve tavanlardaki düzgün olmayan yerler düzeltilmektedir.1 paket programı ile yapılmıştır. kaba yapının bütün derzlerini ve pürüzlerini örtecek şekilde kaplamaktadır.

GELENEKSEL KALIP S STEM (TL) BETON DEM R DUVAR SIVA KALIP TOPLAM 68. Isparta.P. Eskişehir..A..00 32. Ekonomikliğin sağlanmasının diğer bir nedeni de. insan gücüyle zorlukla ve uzun zamanda yapılan işler daha az toleransla.E. F. Çukurova Üniversitesi Yüksek Lisans Tezi.55 38.Tablo 2. YILMAZ. tünel kalıpla inşa edilmiş bir binanın projesi geleneksel sisteme çevrilerek. Teknolojik gelişmelerin inşaat alanına yansımasıyla inşaat sektöründe makineleşme artmış olup. yapım süresinin kısa olmasından dolayı işgücü ve anaparanın uzun süre bağlı kalmasının önlenmesidir. Deprem Sempozyumu Sf:907-908. Sakarya Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi Cilt7/Sayı 2.413.064. “Tünel Kalıp Sistemlerle Üretilen Perdeli Taşıyıcı Sistemlerin. Deprem Dayanıklı Yapı Tasarımında Optimum Taşıyıcı Sistem Seçimi. Tünel kalıp sistem de bunun örneklerinden birisidir.67 157. yapı deprem kuvvetlerine karşı daha güvenli hale gelmektedir. Tüm bunların yanında.690.427. Adana. 297 . 2008. Çalış manın sonucunda.64 20. iki sistem arasında maliyet karşılaştırması yapılmıştır. Toplam Maliyet.66 23. yapı toplam maliyetindeki düşüşlerin sebeplerindendir.Y. Ayrıca kullanılan kalıp malzemesinin çelik olması ile betonda pürüzsüz bir yüzey elde edilmekte ve bunun sonucunda inşaat kalitesi yükselmektedir. .. SÜMER. 2005.37 18. Sakarya.73 Sonuçlar Bu çalışmada.598. Kalıbın defalarca kullanılabilmesinin yanı sıra sıva.59 TÜNEL KALIP S STEM (TL) 74. "Seri Kalıp Teknolojisinde Tünel Kalıp Sistemler ve Genel Özellikleri" Süleyman Demirel Üniversitesi Yüksek Lisans Tezi.. tünel kalıp sisteme göre tasarlanan binalar yüksek rijitlikte olup."Türkiye'de Konut Sorunu ve Çözümünde Geliştirilen Yeni Teknolojiler" Anadolu Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Doktora Tezi.883. KASAPOĞLU.154.. kalemlerdeki işçilik ve malzeme bedellerinin geleneksel sisteme nazaran daha az olması. 2003.412.059.97 20.40 20. tünel kalıp sistemin pahalı bir ön yatırım gerektirdiği halde. Kaynaklar BALKABAK. daha iyi nitelikte ve daha kısa sürede gerçekleşmeye başlamıştır.. A. vb. "Depreme Dayanıklı Yapılarda Tünel Kalıp Sisteminin Kullanılması"..40 56.67 215. 1983.243. Kocaeli 2005. duvar. AYDIN. APAY.556. APAY.175. Konvansiyonel Sistemlerle Karşılaştırılması”. 1998. kalıp malzemesinin 600 – 1000 kez kullanılabilmesi ile konut sayısının arttığı durumda en fazla 3 kez kullanılabilen geleneksel kalıp sistemine göre projenin ilerleyen safhalarında ciddi oranda maliyet düşüşüne sebep olmaktadır.

.

Emin Öcal. bunların inşaat ön keşfinde dikkate alınıp alınmadığı. Feyzullah Kadırhan Ç. inşaat işletmelerinin ancak %49. dikkate alınıyor ise hangi gider grubuna dâhil edildiği sorulmuştur. işletmelerin.tr Öz nşaat ön keşfi hazırlama aşamasında yapı maliyetini önemli ölçüde etkileyen genel gider kalemlerinin yeterince dikkate alınmaması nedeniyle ön keşif tutarlarının çoğunlukla gerçeği yansıtmadığı yönünde ülkemizde yaygın bir kanat vardır. Bu çalışmada. Adana/Türkiye Tel: (322) 338 60 84 E-Posta: emocal@cukurova. inşaat sektöründe çok yönlü ve önemli kayıplara kaynaklık ettiği kuşkusuzdur.Ü.27’si genel giderleri. %19.50’si direk giderleri doğru gruplandırabildiği. Bu durumun. Bunun sonucu olarak üretim maliyetleri içinde genel üretim giderlerinin payı artarken. Anahtar Kelimeler: Genel Gider. Özellikle bilgisayar teknolojisi ve otomasyonda ortaya çıkan ilerlemeler. Dönüşü sağlanan 85 adet anketin analizi sonucunda. 299 . Giriş Rekabetin küresel boyuta ulaştığı günümüzde. Sonra da halen inşaat sektöründe faaliyet göstermekte alan yüklenicilere anket uygulanarak konuya yönelik veriler toplanmıştır. mühendislik ve uzman işçilik maliyetlerinin üretimdeki ağırlığını artırmıştır. enerji. inşaat sektöründe karşılaşılması muhtemel 77 adet gider kalemi sıralanarak. varlıklarını devam ettirebilmeleri için yeni üretim ortamıyla uyumlu maliyet yönetim sistemlerini benimsemeleri gerekmektedir. üretimle direkt işçilik arasındaki bağın hayli zayıflamasına neden olmuştur. otomasyonun etkisiyle direkt işçilik maliyetlerinin payı azalmıştır. Maliyet Tahmini. Hatta birçok sanayi dalında gittikçe daha çok işletmenin direkt işçilik kalemini iptal ederek bu maliyeti dolaylı işçilik olarak genel üretim maliyetlerine dâhil ettiği görülmektedir. %41. %25. Türk inşaat sektöründe maliyet analizi yapılırken genel giderlerin ne düzeyde ve hangi doğrulukla dikkate alındığının araştırılması hedeflenmiştir. Maliyet Yönetimi. Bu kadar çok gider kalemi göz ardı edilerek belirlenecek bir ön keşfin gerçeği yansıtması beklenemez. Uygulanan ankette. nşaat Sektörü 1. nşaat Mühendisliği Bölümü.. Üretim alanındaki söz konusu gelişmelere bağlı olarak maliyetlerin yapısındaki bu değişim. Çünkü ürün kalitesi ile ilgili beklentilerin yükselmesi yanında maliyet girdilerinin düzeyi ve niteliği de değişmiştir. maliyet yönetiminde genel giderlerin önemi ve konunun Türk muhasebe sisteminde ele alınış şekli incelenmiştir.66’sının bazı genel gider kalemlerini.edu.nşaat Sektöründe Genel Gider Kavramı ve Yapı Maliyetine Yansıtılma Düzeyi M.07’sinin ise pek çok doğrudan (direkt) gider kalemini ön keşifte hiç dikkate almadığı anlaşılmıştır. Bu kapsamda önce genel gider kavramı.

Türk inşaat sektöründe genel giderlerinin maliyetlere yansıtılması konusunda önemli eksikliklerin olduğu yönünde bulgulara ulaşılmıştır(Kadırhan. Genel Gider Kavramı Üretim ve ticaret işletmelerinde. nşaat sektörü. inşaat sürecindeki parasal hareketlerin muhasebeleştirilmesinde de devam etmektedir. Elde edilen verilerin analizi sonucunda. Dolayısıyla inşaat ön keşifleri çoğunlukla genel kabullere dayalı olarak belirlenmekte ve bu nedenle de gerçekleşme düzeyleri oldukça düşük olmaktadır. aidatlar. 2002).1. Gelenekselleşmiş olan bu davranış şekli. Belirtilen nedenlerle sektörde üretim maliyetinin gerçekçi biçimde tahmini. analiz edilebilir. yatırımların öngörülen süre ve maliyetle gerçekleşmesi ve kaynakların etkin biçimde kullanılması açısından büyük önem taşımaktadır. Bu çalışmada. Ülkemizde toplam yatırımların yaklaşık %50’sini oluşturan inşaat sektörüne 200’den fazla alt sektör girdi sağlamaktadır ( ntes. bütçelendirilebilir ve 300 . Bu tartışmalar işletmelerde. maliyet yönetiminde genel giderlerin önemi ve konunun Türk muhasebe sisteminde ele alınış şekli incelenmiştir. işletmede idari kademelerde çalışan ve esas itibariyle üretim faaliyetleri ile doğrudan ilgisi olmayan bölümlerin personel giderleri. 2005). gözden geçirilebilir. ülkemizde genel olarak yapı üretimine hazırlık aşamasında gerçekçi ve ayrıntılı maliyet tahminine yönelik sistematik yaklaşımlar oldukça sınırlıdır. Ancak maalesef. Genel Giderlerin Gruplanması Üretim mühendisliğinde genel giderler. işletme ile ilgili vergiler. imalat ve hizmet alanlarını da kapsadığından bu sektörde meydana gelen olumsuzlukların etkisi de yaygın olmaktadır. harçlar. işletmeler için “yönetilebilir” gider kategorisinde olup. Bu kapsamda önce genel gider kavramı. Bu da inşaatların vaktinde tamamlanmamasına ve buna bağlı çeşitli kayıplara neden olmaktadır. 2. Sonra da halen inşaat sektöründe faaliyet göstermekte alan yüklenicilere anket uygulanarak konuya yönelik veriler toplanmıştır. Detaylı maliyet analizi ve yönetimi ile ilgili söz konusu yetersizlikler. genel giderler çeşitli ampirik yaklaşımlarla tanımlanmaya ve sınıflandırılmaya çalışılmıştır. inşaat sektöründe yapı ön keşfinin çıkarılması aşamasında özellikle genel gider grubunda yer alan maliyet kalemlerinin ne düzeyde dikkate alındığının saptanması amaçlanmıştır. girdilerin gruplanması ve bunların maliyete yansıtılması konusunda yeni yaklaşımları da beraberinde getirmiştir. Bu bağlamda genel giderleri. Sabit nitelikli olan ve üretim faaliyetine bağlı olarak ortaya çıkan bu giderler. Dolayısıyla tedarikçi kuruluşlar da dikkate alındığında inşaat sektörünün Gayri Safi Milli Hâsıladaki (GSMH) payı yaklaşık %33 ve istihdama katkısı %12 düzeyindedir. hukuki danışmanlık vb. geleneksel maliyet muhasebesinin maliyet analizinde hatalara sebep olduğu ve bu yüzünden mamul maliyetlerinin doğru olarak hesaplanamadığ ı yönünde kuşkular artmış ve tartışmalar başlamıştır. gider türlerinden oluşmaktadır (Maç. inşaat sektöründe parasal kaynak ihtiyacı ve işin süresine yönelik tahminlerde ciddi sapmalara neden olmaktadır.Bunun sonucu olarak. bu bölümde kullanılan demirbaş amortismanları. 2. 2009). işletmelerde ürün veya hizmetlere doğrudan mal edilemeyen giderler olarak sınıflandırmak mümkündür.

Örneğin. satış hacminin büyütülmesi yönündedir. Ancak kontrol edilemeyen genel giderler de mevcuttur ve bu bağlamda genel giderleri kontrol edilebilen ve kontrol edilemeyenler olarak gruplamak da mümkündür. Dolayısıyla işletmenin kâr yeteneklerinin arttırılması için genel gider performanslarının gözetilip denetlemesi konusunda işletmeye özgü farklı tarz ve standartların oluşturulması gerekmektedir. üretim departmanının hedefi. genel giderlerin kârı azaltan önemli bir etken olduğunun farkındadırlar ve bu giderleri asgariye indirerek daha büyük kârlar elde etme peşindedirler. satış departmanının çabası ise. Dolayısıyla genel giderler yöneticilerin karar ve inisiyatiflerinden etkilenmektedir. işletmelerin üretim hacim ve kapasitelerine göre değişiklik göstermekle birlikte ekonominin bütün dallarındaki aktivitelerin genel giderler ile ilgili 301 . kontrol edilebilir genel giderler olarak tanımlanmaktadır. 2. Bu yüzden. Yöneticiler ise. işletme departmanlarında oluşan performans düşüşlerinden kaynaklanan genel giderler büyük ölçüde kontrol edilebilir gider haline gelebilmektedir. mal veya hizmet üretiminde oluşan birim giderlerin azaltılması. Genel Giderlerin Kontrolü Genel giderlerin hesaplanması. Bu nedenle genel giderlerin yönetimi işletmeler için özellikli bir konudur. Kontrol edilen veya edilemeyen genel giderler aynı kontrol mekanizmasına tabi değildir. Farklı motivasyonlar ve davranışlar gerekmektedir. satış giderlerinden veya üretimin kontrolünden farklı bir problemdir. şletme bünyesinde oluşan krizler çoğunlukla genel giderlerin artmasıyla sonuçlanır. Sonuç itibariyle. aynı zamanda finansal ve üretim giderleri alanında da gösterilmesi ve kendilerine özgü denetim mekanizmalarının geliştirilmesi gerekir. Her ne kadar hepsinde aynı yönetimsel kontrol prensipleri uygulansa da bunlar arasında ayrım yapılması ve farklı organizasyon seviyelerinde ele alınmaları maliyet yönetiminde daha sağlıklı sonuç vermektedir. Kontrol edilemeyen genel giderler.2. Şüphesiz genel giderin yönetimi konusunda gösterilen titizliğin. işletmeye özgü olup çoğunlukla aşağıdaki giderlerden oluşmaktadır: • Miras vergi giderleri • Patent giderleri • Ödendi ve alındılar • Bölge bayiliği giderleri • Satışlar ve kazanç vergi giderleri • Komisyon giderleri • Niteliksiz borç ve diğer rezerv giderleri • Sigorta prim giderleri • Niteliksiz hizmet giderleri Yukarıda sıralananlar dışındaki gider kategorileri. dareciler daha fazla mal veya hizmet sunumu. Bu konularda olumsuz tutumlar ve/veya yetersizlikler işletmeyi dönemsel olarak krizlere sürükleyebilir.yöneticiler tarafından tahsis edilebilirler. genel giderlerin kontrolü. dolayısıyla daha büyük bütçe elde etmekle ilgilenir. yöneticinin bakış açısından oldukça etkilenmektedir. Buna göre.

ne de diğer vergi kanunlarında belirtilmiştir.sorunları mevcuttur. Buna göre. veya KVK’nın kabul edilmeyen indirimler başlıklı 15. Yap-sat şeklinde sürdürülen inşaatlardır. madde kapsamında vergilendirme düzenlemeleri getirilmiştir. Yap/Sat (YS) şeklinde. maddelerinde sıralanan giderler. “ nşaat/Taahhüt ve Onarım şleri” olarak adlandırılan ve bir taahhüt kapsamında sürdürülen inşaat işleridir. Buna göre. Diğer taraftan yapılan gider karşılığında gayri maddi bir kıymetin kazanımının olmaması ve giderin vergi kanunlarında yapılan diğer düzenlemeler gereğince maliyete dönüşme zorunluluğunun bulunmaması gerekmektedir. Bu bağlamda. işleyiş leri. genel giderlerin tanımı yerine çerçevesi çizilmiştir. 1996). maddesinde safi kazancın tespitinde indirilecek giderlere yer verilmiştir. Bu her iki grubun da muhasebe uygulamaları açısından çeşitli farklılıkları mevcuttur. işyeri vb. YY O işleri için Gelir Vergisi Kanunu (GVK) 42. konut. Üretim şletmeleri olarak kabul edilmektedirler. Yani ülkemizde uygulanan kanunlarda genel giderin tanımı yoktur. Gelir Vergisi Kanunu Açısından Genel Gider Kavramı Genel giderler deyimiyle neyin kastedildiği. Bu nedenle. bina.1. • Maliyet unsuru olmayan (mal veya hizmet üretimi için yapılmış doğrudan gider vasfı taşımayan). ve 44. 3. Bu nedenle işletmelerde maliyet analizi ve yönetiminde genel giderlerin yeri ve öneminin göz ardı edilmemesi gerekmektedir. Ülkemizde nşaat Sektöründe Muhasebe Uygulamaları Ülkemizdeki mevcut vergi mevzuatı bakımından çeşitli gruplara ayrılan inşaat işlerinden birisi “Özel nşaat şleri” olarak adlandırılmakta olup bunlar. yapılan giderle ticari kazancın elde edilmesi veya devam ettirilmesi arasında bir bağlantının kurulabiliyor olmasıdır. Belli bir sözleşme kapsamında Yıllara Yaygın nşaat/Taahhüt ve Onarım şleri(YY O ) şeklinde yapılan inşaat işleri Hizmet Üretimi niteliğinde olmaları nedeniyle bu tür işletmeler Hizmet şletmeleri olarak değerlendirilmektedirler. Gelir Vergisi Kanunu'nun 40. YY O şeklinde yapılan inşaat işleri ile YS şeklinde özel inşaat yapan inşaat işletmelerinin hukuki yapıları. GVK’nın 40. 302 . inşaat işi yapan işletmeler ise. muhasebe usul ve esasları farklıklar göstermektedir. 3. kanunlarda. YS inşaatlar ise bu kapsamın dışındaki diğer ticari işletmeler için geçerli olan vergilendirme yöntemlerine tabi tutulmaktadır. Uygulamada bir giderin genel gider olarak dikkate alınması için aranılan en önemli şart. Diğer bir grup ise. maddesinin birinci bendinde "ticari kazancın elde edilmesi ve idame ettirilmesi için yapılan genel giderlerin" safi kazancın tespitinde hâsılattan indirilebileceği belirtilmekle birlikte bu giderlerin kapsamının ne şekilde belirleneceğine ilişkin vergi mevzuatımızda herhangi bir belirleme yapılmamıştır. genel gider olarak değerlendirilmektedir. Bu farklılıklar. • Sabit kıymet vasfı taşımayan. ne Gelir Vergisi Kanunu’nda. • GVK’nın gider kabul edilmeyen ödemeler başlıklı 41. YY O ve YS inşaat işlerinin özgün yönleriyle değerlendirilmesini gerektirmektedir (Gelir Vergisi Kanunu.

inşaat sektöründe genel giderlerin algılanma şeklini ve düzeyini belirlemeye dönük bilgi toplanması hedeflenmiş ve bu amaçla geliştirilen anket sektör temsilcilerine uygulanmıştır. Birden fazla olan taahhüt işlerinde veya bu işlerle sair işlerde müştereken kullanılan tesisat. Ankette yer alan işletmeler için.2.3. • Konut • Su Yapıları (Baraj. her yıla ait müşterek genel giderler tahsil olunan hakediş bedelleri ile diğer işlere ait satış veya hâsılat tutarlarının birbirine olan nispeti dâhilinde. havaalanı vb. Maliye Bakanlığıca yayımlanan özelgelerle ve bunlara rağmen belirsizliğin oluştuğu durumlarda da konuya yargı kararlarıyla açıklık getirilmiştir. Araştırma için oluşturulan ankette. anket yöntemi 303 . Gönderilen 233 anketten 85 adedinin dönüşü sağlanmıştır. Ek 1. 1. Yıl içinde tek veya birden fazla taahhüt işinin bu madde şümulüne girmeyen işlerle birlikte yapılması halinde. Şırnak Ticaret ve Sanayi Odası ile işbirliğ i yapılmış ve anketler.) olmak üzere üç faaliyet alanı öngörülmüştür.48 düzeyindeki anket dönüş oranı. her yıla ait müşterek genel gider. maddesinde aşağıdaki şekilde açıklanmıştır: “GVK Madde 43. Türkiye’de nşaat Sektöründe Genel ve Direkt Gider Ayrımı le Yapı Maliyetine Yansıtılma Düzeyi le lgili Bir Araştırma Genel gider kavramı günümüzde fazlasıyla kullanılmakta olduğu halde özellikle inşaat sektöründe maliyet belirlemede yeterince dikkate almadığı bilinmekte ancak bunun düzeyinin ne olduğu konusunda somut bilgi bulunmamaktadır. %36. arıtma tesisi vb. bunların her işte kullanıldıkları gün sayısına göre dağıtılır. müşterek genel giderler ve amortismanlar aşağıdaki esaslara göre dağıtılır.) • Ulaştırma Yapıları (Karayolu. makine ve ulaştırma vasıtalarının amortismanları. köprü. “doğrudan(direkt) giderdir” ve “dikkate almıyordum” şeklinde üç cevap seçeneği sunulmuştur. temiz su ve pis su şebeke döşeme. söz konusu giderlerin sayısı 77 kalemle sınırlandırılmıştır. tahsil olunan hakediş bedellerinin birbirine olan nispeti dâhilinde. tünel. Gelir Vergisi Kanunu’nda Genel Giderlerin Dağıtımı nşaat işlerinin muhasebe kayıtlarında genel giderlerin dağıtımı da önem kazanmakta olup bu konu GVK’da 43. inşaat işi yapan işletmelere iletilmek üzere 81 il ve 33 büyük ilçenin ticaret ve sanayi veya ticaret odasına gönderilmiştir. Bu nedenle bu çalışmada. Yıl içinde birden fazla taahhüt işinin birlikte yapılması halinde. Uygulanan anket sayısını artırmak için. Müşterek Genel Gider ve Amortismanların Dağıtılması: Birden fazla takvim yılına yaygın taahhüt işlerinde veya bu işlerin diğer işlerle birlikte yapılması halinde. 3. Ankette maliyet kalemlerinin her biri için “genel giderdir”. ve Ek 2. kanal.” Niteliği tam belirli olmayan giderlerin nasıl muhasebeleştirileceği.’de yer alan ve inşaat sektöründe karşılaşılması muhtemel gider kalemlerinden derlenen giderler alfabetik olarak sıralanmıştır. 2. otoyol. Dolayısıyla iş letmeler hakkında yapılan değerlendirmeler de bu üç faaliyet alanı için geçerli olmaktadır. demir yolu. Ankette. 4.

Ankete katılan inşaat işletmelerinin direkt gider maliyet kalemlerine verilen cevapların dağılımı 304 . %43. Direkt giderlerle ile ilgili yanıtlara göre de. Genel Gider 49.2’de görüldüğü gibi olmuştur. ankette yer alan gider kalemlerini yapı maliyetine yansıtırlarken hangi gider grubunda değerlendirdikleri sorulmuştur.43’ünün genel gider olarak gruplandırdığı ve %25. Genel ve direk gider kalemleriyle ilgili yanıtların dağılımlarının ortalaması alınarak da.27’sinin genel gider kalemlerini doğru ayırt ettiği. nşaat işletmelerinin % 49.27% Doğrudan (Direkt) Gider 31.2.2). inşaat işletmelerinin % 41. elde edilen veriler işlenerek analiz edilmiştir Kadırhan. 2009). Ankete katılan inşaat işletmelerinin genel gider maliyet kalemlerine verilen cevapların dağılımı Doğrudan (Direkt) Gider 41. %19.50’snini direkt gider kalemlerini doğru tanımladığı.1 ve Şekil 4.1.08% Dikkate Almıyordum 19.açısından yeterli kabul edilip. Bu oranlara göre. %31. Anket sonuçları her bir gider kalemleri bağlamında analiz edildiğinde.50% Dikkate Almıyordum 25.08’sinin direkt gider olarak adlandırdığı. verilen yanıtların dağılımının Şekil 4.1.1).43% Şekil 4.66’sının ise bu genel gider kalemlerini maliyet hesabında hiç dikkate almadığ ı anlaşılmıştır (Şekil 4. işletmelerin genel ve direkt giderleri ne düzeyde doğru algılandıklarına yönelik oranlar tespit edilmiştir.66% Şekil 4.07’sinin ise bu genel direkt kalemlerini maliyet hesabında hiç dikkate almadığı anlaşılmıştır (Şekil 4. 4.07% Genel Gider 33. Bulgular nşaat işletmelerine.

bunların. 305 .2). Bu nedenle inşaat maliyeti içinde oldukça önemli bir ağırlığa sahip olan genel giderler ile birlikte pek çok direkt gider kalemi de gözden kaçmakta ve dolayısıyla ön keşfe dâhil edilmemektedir. ülkemiz vergi hukuku ve bunun maliyet sınıflandırmasına yönelik düzenlemeleri konusunda üyelerinin eksikliklerini gidermek için faaliyetlere önem vermeleri. Örneğin Şekil 4. Özetle. • şletmelerin organizasyonları bünyesinde.50 oranında doğru değerlendirilebildiği anlaşılmaktadır (Şekil 4. Bu araştırma sonuçları da sektördeki maliyet analizi konusundaki söz konusu yetersizliği doğrulamakta ve boyutları konusunda bilgi vermektedir. Benzer şekilde direkt gider maliyet kalemlerinin de ancak %41. mevcut muhasebe ve vergi mevzuatlarıyla uyumlu bir maliyet yönetimi ve raporlama sistemi kurmaları.27 oranında doğru değerlendirdiği görülmektedir. yani yarattıkları değerin de ölçülmesi gerekmektedir. genel giderlerin bir kurumun rekabet gücünü etkileyen önemli araçlardan birisi olduğu göz önünde bulundurularak. Çünkü genel giderlerin sadece “gider” olarak değerlendirilmeyip. aynı zamanda sonuç odaklı olarak yönetilmesi gerekmektedir. Bu konudaki eksikliklerin giderilmesi için sektörde görev alanların bilinçlendirilmesi ve bilgilendirilmeleri gerekir. Sonuç Ve Öneriler 5.1 incelendiğinde görüleceği gibi. Bu kadar çok gider kalemi göz ardı edilerek belirlenecek bir ön keşfin gerçeği yansıtması beklenemez. sorunun çözümüne önemli katkılar sağlayabilir.5. Sonuç ve Öneriler Genel giderleri etkin bir şekilde yönetebilmek için onların doğru sınıflandırılması yeterli olmamakta. sadece girdi odaklı olarak değil. %25. • Örgün eğitim kurumlarının ders müfredatında maliyet planlaması içerikli konulara Örgün eğitim kurumlarının ders müfredatında maliyet planlaması içerikli konulara daha fazla yer verilmesi. Şüphesiz daha da vahim olanı.66’sının bazı genel gider kalemlerini. aynı zamanda getirilerinin. Bu bağlamda.07’sinin ise pek çok doğrudan (direkt) gider maliyet kalemini dikkate almıyor olmalarıdır. Bu durumun yapı üretiminde çok yönlü ve önemli kayıplara neden olduğu kuşkusuzdur. iş letmelerin %19. Bilindiği gibi ülkemizde inşaat sektöründe yapı ön keşifleri çoğunlukla bazı yaklaşık kabuller ve geleneksel yöntemlere dayalı olarak belirlenmektedir.1. • lgili meslek odalarının. ankete katılan inşaat işletmelerinin maliyet hesaplamalarında genel gider maliyet kalemlerini ancak %49.

41 5.29 65.71 55.65 41.06 44. Sempozyum.12 2. Faks Giderleri Yemek Giderleri Genel Ortalama 65.53 51.94 24.35 14.65 4.18 24. Onarım Giderleri Banka Giderleri Belediye Harçları Büro Temizlik Giderleri Damga Vergisi Dava.29 57.76 12.18 7.35 10.94 38.88 54.35 43.35 22. Dergi Giderleri Gecikme ve Tecil Giderleri Genel Kurul Giderleri Hamaliye Giderleri lan Giderleri ş Sağlığı ve Güvenliği Giderleri Kırtasiye Malzemeleri Giderleri Kurs.53 10.82 44.00 34.53 11.06 58.47 24.59 61.94 12.27 306 .06 27.71 20.71 5.76 43.94 42.06 70.53 31.88 41.65 14.53 44.88 37.53 9.12 42.94 9.82 42.59 54.71 30.00 52.35 18.00 51.12 30. cra Giderleri Donanım ve Gayrimenkul Amortismanları Düşük Değerli Demirbaş Giderleri Elektrik Giderleri Emlak Vergisi Gayrimenkul Kira Giderleri Gazete.88 38.53 49.18 3.06 17.71 47.65 45. DOĞRU GENEL G DER MAL YET KALEMLER Genel Giderdir (%) YANLIŞ Doğrudan (Direkt) Giderdir (%) Dikkate Almıyordum (%) 9.94 7.65 25.00 16.35 23.53 21.18 38.35 11.82 42.18 31.59 47.59 37.59 37.12 12.29 40.59 30.88 32.41 12.71 21.59 15.59 17.18 55.71 43.12 4.41 35.65 1.76 50.29 7.06 41. Kargo Giderleri Sağlık Tedavi Giderleri Sağlık.65 22.35 9.76 64.53 64.29 50.35 22. Fuar Katılım Giderleri Sigorta Giderleri Su Giderleri Şantiyenin Kaldırılması Giderleri Şehir çi Ulaşım Giderleri Taşıt Akaryakıt Giderleri Taşıt Araçları Amortismanları Taşıt Bakım.88 2.94 40.41 43.12 5.71 57.59 43. Onarım Giderleri Taşıt Harçları Taşıt Kiraları Telefon.35 27.82 34.53 69.71 43.76 55.12 58.41 3.53 22.71 50.88 27.18 43.06 34.82 17.12 50. Kitap. Kongre Giderleri Misafir Ağırlama Giderleri Noter Harçları Meslek Odası Harçları Personel Taşıma Giderleri Posta.66 Aidatlar Bağış Giderleri Bakım.59 22.06 18.06 52.Ek 1.76 50.65 23.65 47.59 72.08 24.35 49.41 25.18 21.94 19.88 60.82 51. Ankete katılan inşaat işletmelerinin genel gider maliyet kalemlerine verilen cevapların dağılımı. Temizlik Malzemeleri Giderleri Seyahat Giderleri Sergi.82 54.71 37.

76 32.06 25.88 29.24 40.47 29.35 32.41 48.53 22.29 24.41 40.12 58.18 2.06 20.35 11.65 35.06 67.24 12.06 41. Eşantiyon.65 43.65 54.29 52.71 35.24 27.41 4.00 3.35 17.29 23.88 10.82 17. Ankete katılan inşaat işletmelerinin direkt gider maliyet kalemlerine verilen cevapların dağılımı.47 42.71 55.24 9.94 35.00 25.71 35.53 75.12 63.59 47.06 32.41 27.88 1.76 44.76 63.12 69.53 25.94 32.59 36. DOĞRU Genel Giderdir (%) D REKT G DER MAL YET KALEMLER YANLIŞ Doğrudan (Direkt) Giderdir (%) Dikkate Almıyordum (%) 34.65 27.24 1.18 30.41 42.00 24.94 38.18 2.41 45.71 31.53 8.35 24.88 33.41 1.41 9.59 18.07 Ambalaj Malzemeleri Giderleri Bayram Harçlığı Doğum Yardımı Factoring Faizleri Faiz Giderleri Fason şçilik Giderleri Fazla Mesai Ücretleri Giyim Yardımı Hediye. Promosyon Giderleri kramiyeler şçilik Giderleri ş Makineleri Akaryakıt Giderleri ş Makineleri Amortismanları Kıdem ve hbar Tazminatı Makine Amortismanları Malzeme Giderleri Mamul Nakliye Giderleri Numune Giderleri Ölüm Giderleri Patent Ücretleri Reklâm Giderleri Sosyal Yardımlar SSK Primi şveren Payı Şantiye çi Eğitim Giderleri Tanıtım Materyali Giderleri Taşeron Giderleri ş Makineleri Kira Giderleri ş Makineleri Bakım Onarım Giderleri Tatil Ücretleri Proje Hazırlama Giderleri Tercüme Giderleri Teşhir Giderleri Ücret Giderleri Yakacak Yardımı Yapı Denetim Firması ya da Teknik Uygulama Sorumlusu Giderleri Yardımcı Madde Giderleri Genel Ortalama 28.06 15.29 20.47 0.00 9.82 57.76 29.35 37.Ek 2.29 64.65 25.47 31.29 37.00 48.00 23.94 36.82 31.29 47.94 47.41 32.50 307 .53 31.29 0.94 22.06 83.43 37.06 50.53 4.71 28.71 29.47 67.94 7.00 27.53 74.65 52.12 36.35 27.47 74.76 56.06 56.94 40.94 16.53 35.29 20.06 72.35 9.41 23.71 62.06 9.00 55.

Mart 2005 Raporu. M. . Adana Kurumlar Vergisi Kanunu (1949). Ankara Gelir Vergisi Kanunu (1996) 193 Sayılı Kadırhan. (2009) nşaat Sektöründe Genel Gider Kavramı. Kapsamı. Maddesi Açısından Müşterek Genel Giderleri Kapsamı ve Finansman Giderlerinin Durumu.Kaynaklar Çankaya. Nisan Maliye Bakanlığı Özelgesi (1996). http://Turmob. 12502 Sayılı Muhasebe Sistemi Uygulamaları Genel Tebliğ (2000). Önemi Ve Tekliflere Yansıtılmasının rdelenmesi. Çukurova Üniversitesi. (2000) nşaat Muhasebesi. Yüksek Lisans Tezi. (2002) GVK’nın 43. Ankara Maç.. Doc. 5422 Sayılı ntes (2005) Türkiye nşaat Ve Tesisat Müteahhitleri şveren Sendikası. Sıra No: 10 Vergi Usul Kanunu (1961). 213 Sayılı 308 . Yaklaşım Yay. F.302.Org.Tr/Turmob/Basin/M29.

Ülkemizde ki sanayi tesislerinin büyük bir çoğunluğu yüksek deprem riskine sahip bölgelerdedir. prefabrik betonarme ve karma taşıyıcı sistemler için maliyetler hesaplanmıştır. ülkemizdekiler de dahil olmak üzere. Ümit Dikmen stanbul Kültür Üniversitesi nşaat Mühendisliği Bölümü Bakırköy.ozek@hadeka. ülkemizdekiler de dahil olmak üzere. 2007 Deprem Bölgelerinde Yapılacak Binalar Hakkındaki Yönetmelik (DBYBHY-2007) yürürlüğe girmiştir.dikmen@iku. mevcut yönetmelik revize edilerek. Türkiye’de 2007 yılında. yaşanan büyük çaplı depremler tüm dünyada olduğu gibi Türkiye’de de teknik şartnamelerde yeni kuralları ve / veya kısıtlamaları zorunlu hale getirmiştir. deprem. Yeni yönetmelik ile birlikte tüm yapı tiplerini ilgilendiren yeni kurallar veya kapsamlı kural değişiklikleri yürürlüğe konmuştur. betonarme ve prefabrik betonarme gibi veya bunların çeşitli kombinasyonlarından oluşan farklı karma yapım teknikleri kullanılmaktadır.tr Öz Yakın geçmişte. 34156. mevcut yönetmelik revize edilerek. yaşanan büyük çaplı depremler tüm dünyada olduğu gibi Türkiye’de de teknik şartnamelerde yeni kuralları ve / veya kısıtlamaları zorunlu hale getirmiştir. 309 . stanbul Tel: (216) 377 9595 E-Posta: senem. Yeni yönetmelik ile birlikte tüm yapı tiplerini ilgilendiren yeni kurallar veya kapsamlı kural değiş iklikleri yürürlüğe konmuştur. Deprem Bölgelerinde Yapılacak Yapılar Hakkındaki Yönetmelik (DBYYHY-2007) yürürlüğe girmiştir. stanbul Tel: (212) 498 4718 E-Posta: u. betonarme. Bu bağlamda.com. Maliyet hesaplamalarına temel teşkil eden metrajlar ticari paket programlar yardımıyla her alternatif için ayrı oluşturulan tasarımlardan elde edilmiştir.tr Hadeka nşaat Kartal. sanayi yapıları.edu. bilhassa 1999 Kocaeli Depremi’nde sanayi yapılarında görülen geniş çaplı hasar ve göçme oranı etkin olmuştur. bilhassa 1999 Kocaeli Depremi’nde sanayi yapılarında görülen geniş çaplı hasar ve göçme oranı etkin olmuştur. 34880. zemin şartları Giriş Yakın geçmişte. Sonuç olarak değişen şartnameler ışığında farklı sistemler maliyet açısından karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. Türkiye’de 2007 yılında. Bu konuda.2007 Türk Deprem Yönetmeliği Zemin Kriterlerinin Sanayi Yapılarının nşaat Maliyetine Etkileri Senem Özek S. Bu çalışmada. farklı kolon açıklıkları ve farklı zemin şartları dikkate alınarak çelik. tek katlı sanayi yapılarının. Türkiye’de sanayi yapıları inşaatında taşıyıcı sistem olarak çelik. Bu konuda. Bu bağlamda. Anahtar sözcükler: Yapı maliyeti.

prefabrik betonarme veya bunların çeşitli kombinasyonlarından oluşan farklı karma yapım teknikleri kullanılmaktadır. ve 2. Kayseri bölgelerini sanayinin yoğun olduğu 4 bölge olarak kabul edebiliriz. betonarme ve prefabrik betonarme gibi veya bunların çeşitli kombinasyonlarından oluşan farklı karma yapım teknikleri kullanılmaktadır. sıcak şekillendirilmiş yapısal çelik elemanlar ile oluşturulabildiği gibi soğuk şekillendirilmiş elemanlarda kullanılabilmektedir. Türkiye’de ki Sanayi Yapılarının Genel Özellikleri Yukarıda da bahsedildiği üzere. diğerlerinin ise tamamen 1. skenderun. bu çalışmanın kapsamı Z2 ve Z3 zemin sınıfları 310 . Yalova. tek katlı sanayi yapılarının. Ne var ki. deprem bölgelerinde olduğu görülecektir. niteliği veya diğer nedenlerle organize sanayi bölgeleri (OSB) dış ında da inşa edilen çok sayıda sanayi tesisi vardır. yerinde dökme betonarme. OSB’lerdeki zeminler büyük çoğunlukla TDY 2007 ye göre Z3 ve daha yukarı sınıfta iseler de OSB dışında zeminlerde Z4 sınıfı zemine sahip sanayi tesisleri de vardır. Tekirdağ o zmir. Zemin sınıfı olarak Z1 zemin sınıfının nispeten az rastlanan bir zemin sınıfı olması ve Z4 zemin sınıfında ise genellikle farklı temel sistemi veya zemin güçlendirme gereksiniminin doğması bağlamında. ülkemizde gelişen sanayi üretimine paralel olarak yeni ve modern sanayi yapılarına olan talep. bir deprem ülkesi olan Türkiye’de sanayi tesislerinin büyük bir çoğunluğu yüksek deprem riskine sahip bölgelerdedir. Türkiye’de sanayi yapıları inşaatında taşıyıcı sistem olarak çelik. Türkiye’de sanayi yapıları inşaatında taşıyıcı sistem olarak çelik. zmit. prefabrik betonarme ve karma taşıyıcı sistemler için bir maliyet karşılaştırılması yapılmasıdır. o stanbul. Bu çalışmanın amacı. Kırıkkale. yükselen bir ivme ile artmaktadır. betonarme. farklı kolon açıklıkları ve farklı zemin şartları çelik. DBYBHY-2007’ye göre bu bölgeleri incelendiğinde son bölgenin kısmen. Yöntem Analiz modeli ve ilgili kabuller Her ne kadar son yıllarda sanayi yapıları inşaatları ağırlıklı olarak organize sanayi bölgelerinde inşa edilmekte ise de büyüklüğü. Soğuk çekilmiş elemanlar son yıllarda Türkiye’de de kullanılmaya başlanmıştır. Yeni DBYBHY2007’de eski yönetmeliğe göre hem yerinde dökme hem de prefabrik betonarme elemanların tasarım ve imalatı ile ilgili kurallarda maliyeti etkileyebilecek bazı değişiklikler yürürlüğe girmiştir. Türkiye’de sanayi yurt çapına yayılmış olmakla beraber. Bursa. Adapazarı. Denizli o Adana. Çelik sistemlerin yapımında. Manisa. Gaziantep o Ankara. Ama bu konuda henüz yürülükte olan bir ulusal yapım ve tasarım şartnamesi olmadığı için bu tür yapılar bu çalışmanın dışında tutulmuştur.Diğer yandan. Aydın. Betonarme taşıyıcı sistemler yerinde dökmek olarak inşa edilebildikleri gibi prefabrik olarak hazırlanmış betonarme elemanlar ile de inşa edilmektedirler.

Makas aralıkları prefabrik betonarme uygulamada ve çelik sistemde aynı alınmış.0 alınmıştır. kayma kontrolü ve betonarme hesaplar yapılmıştır. Aktif olarak kullanılacak hacimlerin de hem prefabrik betonarme çözümde hem de çelik çözümde aynı olması amacıyla.0 m açıklıklı hangar tipi bir fabrika yapısı şeklinde düşünülmüştür. 24. derece deprem bölgeleri ile kısıtlı olacaktır. yerinde dökme betonarme ve prefabrik betonarme yapılar için uzay aşık çelik çatı. Bu sistemler yine ülkemizde sıklıkla uygulanan sistemlerdir. Yerinde dökme kolonlarda aks aralıkları 8. Betonarme yapıların tasarımında BS25 betonu ve BÇIII donatı çeliği öngörülmüş ve malzeme değerleri beton için fck= 25 MPa ve donatı çeliği için fyd= 365 MPa olarak alınmıştır.00 m olarak tasarlanmıştır. Çünkü bu tür temeller seçilen taşıyıcı sistemden bağımsız olarak yapıdaki üretim prosesine uygun inşa edilmek zorundadır. Çatı kar yükü. Temel hesabı yaparken zemin emniyet gerilmesi kontrolü. 32. Prefabrik betonarme taşıyıcı sistemler için Kocaeli bölgesinde faaliyet gösteren üretici firmalar ile görüşülmüş ve onların verilen tasarım kriterlerine bağlı olarak teklif ettikleri 311 . derece deprem bölgelerinde kalması nedeniyle çalışmanın kapsamı 1. aks aralıkları 10. devrilme kontrolü. Bunlar ülkemizde sanayi işletmeleri tarafından sıklıkla tercih edilen açıklık ve ölçülerdir. Tasarım spektrası. derece deprem bölgesinde olduğu varsayılarak yapılmıştır. Kolonların üst uçlarının mafsal olarak çalıştığı kabulüne bağlı olarak yük azaltma katsayısı. Yerinde dökme betonarme kolonlar için.00.50 m’de kren kiriş i konsolu olacağ ı varsayılmış ve 15 ton taşıma kapasitesi olan bir kreynin yükü hesaplara ilave edilmiştir. Analiz modeli olarak orta ölçekli iş letmelerde kullanılmakta olan takribi alana sahip bir fabrika yapısı öngörülmüştür. Daha önce bahsedildiği gibi Türkiye’de ki sanayi yapılarının büyük çoğunluğunun 1.00 m olan sistemler için ise tekil temel olarak tasarlanmıştır. Betonarme taşıyıcı sistemler yukarıda açıklanan yüklere ve çatı sistemlerine göre ayrı ayrı tasarlanmış ve boyutlandırılmıştır. Tüm yapılar için makas altı yüksekliği 8. R. Çatı kaplaması olarak poliüretan dolgulu trapez alüminyum düşünülmüş ve ağırlığı 20 kg/m2 olarak hesaba katılmıştır. analiz modeli 32. 32. DBYBHY-2007’ye uygun olarak 3.0*40. dolu gövde aşık çelik çatı ve prefabrik betonarme çatı olarak öngörülmüştür. Bu ölçülere bağlı olarak.00 m olarak öngörülmüştür. Çelik yapılar için ise çatı taşıyıcı sistemi uzay aşık çelik çatı ve dolu gövde aşık çelik çatı olarak öngörülmüştür. Esas olarak temel hesabı için etkin olan moment tesirleridir. şartnamenin öngördüğü şekilde Z2 ve Z3 zeminler için ayrı ayrı oluşturulmuştur. Ayrıca. tüm sistemlerde makaslar arası mesafe eşit olarak seçilmiştir.00 ve 10.0 m. Tüm yapılar için ayrıca 6. diğer yönde ise 8.0 m. Kocaeli bölgesi baz alınarak 115.00 ve 28.00 m olan sistemler için mütemadi temel olarak tasarlanmış. Rüzgar yükleri TS 498’e göre hesaplanmış ve yapıya etkitilmiştir.00 m olarak. Deprem yükleri hesabı DBYBHY2007’ye göre ve yapının 1. özel makina/ekipman temelleri de bu çalışmanın kapsamı dışındadır.ile kısıtlı tutulmuştur. çatı eğimleri tüm sistemler için %20 kabul edilmiştir. sıklıkla kullanılması nedeniyle kare kesit tercih edilmiştir. Çatı taşıyıcı sistemi olarak.0*56. Farklı açıklıkların maliyet üzerindeki etkisinin irdelenmesi amacıyla açıklıklar bir yönde 20.5 kg/m2 alınmıştır. Üst yapı ağırlıklarının fazla olmaması nedeni ile temellerin devrilme emniyetlerinin sağlanabilmesi için enine doğrultuları büyük seçilmiştir.0*48.

boyut ve fiyatlar kullanılmıştır. Hesaplarda göz önünde bulundurulan birim fiyatlar 2009 yılı 2. Yük azaltma katsayısı. şartnamenin “Deprem yüklerinin tamamının kolonlar temelden ankastre. Prefabrik betonarme için Bayındırlık Bakanlığı birim fiyat tariflerinde pozlandırma yapılmadığından prefabrik betonarme sistemler için maliyet hesabı birim fıyatlara göre yapılamamıştır. Çelik hangarların maliyet hesabı için hem Bayındırlık Bakanlığı birim fiyatları hem de Kocaeli bölgesinde faaliyet gösteren çeşitli üretici firmaların vermiş olduğu fiyatlar kullanılmıştır. R 3.0 olarak alınmıştır. çelik ve yerinde dökme betonarme yöntemleri ile farklı kombinasyonlar oluşturularak toplam 84 adet çerçeve tasarlanmış ve maliyet analizleri yapılmıştır. farklı çatı sistemleri de dikkate alınarak 2 farklı zemin sınıfına göre çözülmüştür. TS-9967). TS-648. üstte mafsallı tek katlı çerçevelerle taşındığı binalar” için önerilen 4. çeyrek fiyatlarıdır. Fiyatlara KDV dahil edilmemiştir. “Deprem yüklerinin tamamının kolonlar temelden ankastre. 312 . Tasarım ve analizler için SAP-2000 ve STA-4CAD ticari bilgisayar programları kullanılmıştır. Ayrıca tüm cephe ve çatı kaplama malzemeleri ile bunlara ait bağlantı parçaları maliyetlere dahil edilmemiştir. yürürlükteki deprem yönetmeliği (DBYBHY-2007) ve ilgili Türk Standartlarına uygun yapılmıştır (TS-500. Tasarımlar. Tasarlanan yapılar Tablo 1. üstte mafsallı tek katlı çelik çerçevelerle taşındığı binalar” kaydına bağlı olara yük azaltma katsayısı. Prefabrik sistem yapılarda. Üst yapı ağırlıklarının fazla olmaması nedeni ile temellerin devrilme emniyetlerinin sağlanabilmesi için enine doğrultuları büyük seçilmiştir.’de özetlenmiştir. Her bir açıklık ve yükseklik için hesaplanan yapı elemanlarının metrajları yapılmış ve maliyetleri hesaplanmıştır. Maliyet hesaplarında Bayındırlık Bakanlığı birim fiyatları ve çeşitli firmalardan alınan fiyatlar ayrı ayrı göz önünde bulundurulmuştur. Analizler ve sonuçların değerlendirilmesi Yukarıda açıklanan yapı ve çatı sistemlerine bağlı olarak 3 adet farklı tipte oluşan taşıyıcı sistem. Temel sistemi olarak soket temel tasarlanmıştır. Çelik yapıların tasarımında sıcak şekillendirilmiş profiller kullanılmıştır.0 olarak hesaba dahil edilmiştir. R şartnameye uygun olarak. Çelik taşıyıcı sisteme sahip yapılarda kolonların temellere ankastre olarak bağlı olduğu ve çatı makası kolon birleşiminin mafsal olarak çalıştığı varsayılmıştır. TS-498. Prefabrik.

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Zemin Sınıfı Z2 Z3 Z2 Z3 Z2 Z3 Z2 Z3 Z2 Z3 Z2 Z3 Tablo 2. Çatı (BP) Uzay Aşık Çatı (PÇ1) 116 123 112 119 109 115 120 131 116 122 116 118 Prefab. Uzay Aşık Çatı (BÇ1) 111 123 101 110 100 108 122 123 115 117 111 113 Prefab. Her sistem için en düşük değerler tabloda koyu renk fontla gösterilmiştir. Çatı (PP) Uzay Aşık Çatı (ÇÇ1) 129 138 120 128 120 124 138 142 126 132 125 127 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 116 128 100 107 104 105 95 96 - 123 133 109 118 109 115 97 102 - Maliyetlerin belirlenmesinde nakliye bedelleri de gözönünde bulundurulmuştur. Ayrıca sonuçlar farklı zemin tipleri bazında Şekil 1 ve 2 de grafik olarak gösterilmiştir. Sistemlerin Maliyetleri (TL/m2) Yerinde Dökme Betonarme Dolu Gövdeli Aşık Çatı (BÇ2) 104 116 92 101 90 98 108 109 99 100 93 94 Prefabrik Betonarme Dolu Gövdeli Aşık Çatı (PÇ2) 110 117 99 103 99 106 107 117 100 106 98 101 Çelik Sistem Dolu Gövdeli Aşık Çatı (ÇÇ2) 123 131 119 122 110 114 124 128 110 116 107 110 S STEM NO. Tasarlanmış Sistemlere Ait Temel Özellikler Makas Boyu (m) 20 20 24 24 28 28 20 20 24 24 28 28 Makas Arası Mesafe (m) 8 8 8 8 8 8 10 10 10 10 10 10 Alan (m2) 1280 1280 1586 1586 1792 1792 1280 1280 1586 1586 1792 1792 Sistem No. Elde edilen metrekare maliyet değerleri Tablo 2’de özetlenmiş tir.0 km olarak varsayılarak nakliye bedeli hesaplanmıştır.Tablo 1. Yine bu amaçla model yapının Kocaeli bölgesinde olduğu varsayılmış donatı çeliği nakliyesi bu varsayıma göre fiyatlandırılmıştır. 313 . Prefabrik yapılar için şantiyenin üretim tesisine mesafesi 50.

m b.0 m Şekil 1. seçilen taşıyıcı ve çatı sistemleri ile açıklıklara bağlı olarak. çatı sistemine ve açıklıklara bağlı olarak Z2 tip zeminler üzerindekine göre %1 ila % 12 arasında daha yüksek maliyete sahiptir. Tablodan görüleceği üzere Z3 tipi zeminler üzerinde inşa edilecek yapıların maliyetleri yine seçilen taşıyıcı sistem. yerinde dökme betonarme sistemlere nazaran farklı açıklık mesafelerine daha az hassastır. Makaslar arası mesafe = 10. Diğer önemli bir bulgu ise her iki zemin tipi ve farklı açıklıklarda yerinde dökme betonarme taşıyıcı sisteme sahip yapıların maliyet açısından daha avantajlı olmasıdır. Diğer bir deyiş le seçilen sisteme bağlı olarak yapı maliyeti %50’yi aşan mertebede artabilmektedir. m Maliyet. Diğer taraftan Tablo 3’te görüleceği üzere çelik ve prefabrik betonarme taşıyıcı sistemlerin maliyetleri. TL/m2 BÇ1 BÇ2 BP PÇ1 PÇ2 PP ÇÇ1 ÇÇ2 32 140 130 120 110 100 90 80 16 20 24 28 BÇ1 BÇ2 BP PÇ1 PÇ2 PP ÇÇ1 ÇÇ2 32 Maliyet. Ayrıca böyle bir uygulamanın da gerekli olması durumunda çelik yapıların maliyetlerinin diğer sistemlere göre ciddi miktarda daha yüksek olacağı açıktır. TL/m2 Maliyet. Z2 tipi zeminler için 90 – 138 TL/m2 ve Z3 tipi zeminler için 94 – 142 TL/m2’dir. Makaslar arası mesafe = 8. Makaslar arası mesafe = 10. 314 . m a. çelik elemanlar üzerinde yapılması gerekli olası bir yangın koruma katmanı dikkate alınmamıştır. TL/m2 150 140 130 120 110 100 90 16 20 24 28 BÇ1 BÇ2 BP PÇ1 PÇ2 PP ÇÇ1 ÇÇ2 32 150 140 130 120 110 100 90 16 20 24 28 BÇ1 BÇ2 BP PÇ1 PÇ2 PP ÇÇ1 ÇÇ2 32 Makas Açıklığı. Bu çalışmada. Z3 Zemin Sınıfında Sistemlerin Maliyetleri Tablo 2’den görüleceği gibi metrekare maliyetler. TL/m2 Makas Açıklığı. Makaslar arası mesafe = 8.0 m Şekil 2.0 m a.0 m Makas Açıklığı. m b. Z2 Zemin Sınıfında Sistemlerin Maliyetleri Maliyet. Zemin tipinin maliyetler üzerindeki etkisini görmek amacıyla tüm maliyetler her çözüm için Z2 tip zemin değerleri maliyetlerine göre normalize edilmiş ve Tablo 3’te gösterilmiştir. Çelik taşıyıcı sisteme yapılar ise yine Tablo 2’den görüleceği üzere en yüksek maliyete sahip yapılardır.140 130 120 110 100 90 80 16 20 24 28 Makas Açıklığı.

Zemin Tipinin Maliyetlere Etkisi Yerinde Dökme Betonarme S STEM NO. Türk Standartları Enstitüsü.0. BÇ1 111% 109% 108% 101% 102% 102% BÇ2 112% 110% 109% 101% 101% 101% BP 110% 107% 101% 101% Prefabrik Betonarme PÇ1 106% 106% 106% 109% 105% 102% PÇ2 106% 104% 107% 109% 106% 103% PP 108% 108% 106% 105% Çelik Sistem ÇÇ1 107% 107% 103% 103% 105% 102% (ÇÇ2) 107% 103% 104% 103% 105% 103% 2 4 6 8 10 12 Sonuçlar Bu çalışmada. Yapı maliyetlerinde ise yerinde dökme betonarme taşıyıcı sistem maliyetinin. Kaynaklar DBYBHY. TS-9967. prefabrik betonarme taşıyıcı sistem maliyetinden %18. Aralık 1980. TS-498. TS-648.”Yapı Elemanlarının Boyutlandırılmasında Alınacak Yüklerin Hesap Değerleri”. Zemin sınıfının yapı maliyetine etkisinin en az olduğu sistem ise çelik taşıyıcı sistemdir. Ankara. Bu sistemde zemin sınıfının yapı maliyeti üzerindeki etkisi % 11 düzeylerini bulmaktadır. Nisan 1984.Tablo 3. çelik taşıyıcı sistem maliyetinden %24 daha düşük seviyelerde olabildiği görülmektedir. Ankara. Türk Standartları Enstitüsü. Afet Bölgelerinde Yapılacak Yapılar Hakkında Yönetmelik”. Tek katlı sanayi yapısı taşıyıcı sistem seçimlerinde her ne kadar zemin sınıflarındaki farklılığın yapı maliyetine etkisinin en fazla olduğu sistem betonarme yerinde dökme taşıyıcı sistem olsa da genel taşıyıcı sistem maliyetinde mevcut cari malzeme ve işçilik maliyetleri ile en avantajlı sistem olarak gözükmektedir. Tek katlı sanayi yapısının farklı yapım teknikleri ile Z2 ve Z3 zemin sınıfları için analizleri yapılmış inşaat maliyetleri hesaplanmıştır. Mart 1992 SAP2000 v12. “Çelik Yapıların Hesap Ve Yapım Kuralları”. Yapılan analizlerde zemin sınıfının yapı maliyetine etkisinin en fazla olduğu sistem yerinde dökme betonarme taşıyıcı sistemin olduğu görülmektedir. Türk Standartları Enstitüsü. “Betonarme Yapıların Hesap Ve Yapım Kuralları”. “Prefabrik Yapıların Hesap Ve Yapım Kuralları”. TS-500. 2007 Türk Deprem Yönetmeliği zemin kriterlerinin sanayi yapısı maliyetlerine etkisi incelenmiştir. Mayıs 2007. Türk Standartları Enstitüsü. Structual Analysis for Computer Aided Design 315 .2007. Kasım 1987. Computers And Structures STA4-CAD v13. Ankara. Ankara.

.

34469. çatışma yönetimi ile yöneticiler çatışmayı örgütsel verimliliği ve yaratıcılığı arttırıcı bir araç olarak kullanabilirler.ergen@itu.tr Garanti Koza – Akiş Adi Ortaklığı Akkoza Konutları Projesi Esenyurt. E-Posta: esin. Bu bildiride yer alan çalış manın amacı inşaat projelerinde görev alan mimar ve mühendislerin yaşadıkları çatışmaların boyutlarını incelemek ve nedenlerini belirlemektir. stanbul Tel: 0 212 605 08 14 E-Posta: m_ilkergenc@yahoo. Çatışma olumsuz bir durum olarak görülse de. proje ekibinin projeyi gerçekleştirmek için geçici olarak bir araya gelmiş olması gibi sektöre özgü özellikler çatışmaların yoğun olarak yaşandığı bir ortam hazırlamaktadır. stanbul Tel: 0 216 308 56 79 12. proje yöneticileri tarafından inşaat projelerinde yaşanan problemlere etkin çözümler getirmek için kullanılabilecektir. nşaat sürecinde kiş iler gruplar ve örgütler arası çatışma sık olarak gözlemlenmektedir. 317 . Belirlenen çatışma boyutları ve nedenleri. Ancak başarılı bir çatışma yönetimi gerçekleştirilebilmesi için öncelikle çatışma nedenlerinin saptanması gerekmektedir. E-Posta: ulkuuzuncarsili@gmail. Çalış madan elde edilen veriler değerlendirilerek sonuçlar yorumlanmış ve öngörülerin doğruluğu sorgulanmıştır. Çalış mada literatür çalışmasından elde edilen sonuçlara ve kişisel görüşmelere dayanarak çatışma nedenleri ile ilgili öngörüler oluşturulmuş ve bu öngörülere dayalı bir anket hazırlanmıştır. Elde edilen sonuçların değerlendirilmesiyle inşaat projelerinde örgüt içi çatışmanın boyutları ve nedenleri belirlenmiştir. Anahtar sözcükler: Çatışma.edu. örgüt içi çatışma. Ayazağa. nşaat üretim sürecinin tekrarlanamaz olması. stanbul Tel: 0 212 285 69 12. iki veya daha fazla kişi veya grup arasındaki çeşitli kaynaklardan doğan anlaşmazlık olarak tanımlanmaktadır.com Ülkü Uzunçarşılı Marmara Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Almanca şletme Bölümü. çatışma yönetimi.nşaat Projelerinde Örgüt çi Çatışmanın Nedenleri ve Boyutlarının Belirlenmesi Esin Ergen Mehmet lker Genç TÜ nşaat Fakültesi nşaat Mühendisliği Bölümü Yapı şletmesi Anabilim Dalı. nşaat projelerinde yaşanan çatışmalar incelenirken özellikle en çok çatışma yaşayan gruplardan ofis ve saha grubunda yer alan mimar ve mühendislerin durumları incelenmiştir. ulku.com.u@marmara.edu. Anadolu Hisarı.tr Öz Çatışma.

Giriş Çatışma. Bu çok parçalı yapıda. 2004). 2000). kararların gecikmesi veya verilmemesi gibi sorunlarla karşılaşılmaktadır (Schermerhorn. Bu sebeple bu çalış mada inşaat projelerinde çatışma yaşayan kişi ve gruplar incelenmiş ve özellikle en çok çatışma yaşayan gruplardan biri olduğu literatürde de belirlenen ofis ve saha grubunda (Gündoğdu. proje ekibinin projeyi gerçekleştirmek için geçici olarak bir araya gelmiş olması gibi sektöre özgü özellikler de çatışmaların yoğun olarak yaşandığı bir ortam hazırlamaktadır. Örgütlerde çatışmaya yol açan belli başlı faktörler üçe ayrılmıştır (Ertürk. nşaat üretim sürecinin tekrarlanamaz olması. projelerin aksamasına ve gecikmesine sebep olabilmektedir (Göçmen. Çatışma. 2004). maliyet. kişilerin veya çalıştıkları bölümlerin öncelikli hedeflerinin aynı olmaması sonucunda kişiler ve örgütler arasında çatışmalar doğmaktadır. Birçok sektörde çatışma sebepleri ve yönetimi ile ilgili çeşitli araştırmalar yapılmıştır. organizasyonların etkinliğ i için belirli bir düzeyde çatışma olması zorunludur (Schermerhorn. Çatışma yönetimi. iki veya daha fazla kişi veya grup arasındaki çeşitli kaynaklardan doğan anlaşmazlık olarak tanımlanmaktadır. (3) Kiş isel farklılıklardan kaynaklanan çatışma nedenleri. 2008) yer alan mimar. her ne kadar olumsuz bir durum gibi gözükse de. Çalışmanın kapsamı Çatışma türleri şu şekilde gruplandırabilir: (1) örgüt işleyişinin etkisine göre. nşaat sektöründe ise yalnızca örgütler arası (yüklenici ve mal sahibi arasındaki) çatışmalar incelenmiştir. 318 . nşaat projelerinde gözlemlenen yoğun çatışma ortamı. değişim. Bu çalışmada çatışma örgüt içerisindeki yerleri açısından incelenmiş ve örgüt içi çatışma türlerine odaklanılmıştır. Çatışmaların organizasyonel yapıya olumlu etkilerde bulunabilmesi için yöneticiler tarafından etkin bir çatışma yönetimi gerçekleştirilmesi gerekmektedir. Bu çalışmada bu nedenlerin tümü incelenmiştir. yöneticilerin çatışmayı örgütsel verimliliği artırıcı ve yaratıcılık sağlayıcı bir araç olarak kullanmasıdır. Başarılı bir çatışma yönetimi gerçekleştirilebilmesi için öncelikle çatışma nedenlerinin saptanması gerekir. inşaat projelerinde çalışanların farklı organizasyonlarda görev yapması ve farklı çalışma yöntemleri benimsemiş olmasıdır. süre ve verimlilik kaybına neden olmakta. Bunun bir sebebi. (2) Örgütsel yapıdan kaynaklanan çatışma nedenleri. Buna karşın çatışmanın fazla olduğu organizasyonlarda ise. Yapılan anket çalışmasının sonucunda elde edilen veriler yardımıyla çatışmanın sebepleri ve boyutları ortaya konularak çatışma yönetimi için önerilerde bulunulmuştur. 2000): (1) letişimden kaynaklanan çatışma nedenleri. yaratıcılık ve performans düzeyleri olumsuz anlamda etkilenmektedir. kişiler. (2) örgüt içerisindeki yerleri açısından. nşaat sürecinde. (4) ortaya çıkış şekilleri açısından ve rol çatışması (Ertürk. gruplar ve örgütler arası çatışma sık olarak gözlemlenmektedir. Hiç çatışmanın olmadığı organizasyonlarda yenilik. ve diğ. nşaat projelerinde aynı örgüt içinde çalışan kiş iler ve gruplar arasındaki çatışmalarla ilgili herhangi bir çalışmaya rastlanmamıştır. (3) çatışmaya taraf olanlar açısından. 2005). mühendis ve teknikerlere odaklanılmıştır. ve diğ.

Projeler seçilirken proje maliyetlerinin en az iki yüz milyon TL olması ve inşaat mühendisi. çatışmanın boyutları ve çatışmanın nedenleri olarak üç ana başlık altında incelenmiştir. Görüşleri alınan kişilerin %87’si (143 kişi) erkektir ve %48’i 20–30 yaş. lk bağlantı e-posta ile kurulduktan sonra. 319 . Anket Katılımcılarının Demografik Özellikleri Çalış mada öncelikle demografik faktörler belirlenmiştir (Şekil 1). saha grubu ile ofis grubu açısından ayrı ayrı da değerlendirilmiştir. 23 tanesi de e-posta yoluyla gerçekleştirilmiştir. harita mühendisi. makine mühendisi. %5’i (8 kişi) mimar. Anket çalışmasında elde edilen veriler. Çalışmanın yöntemi Çalış mada öncelikle literatür araştırması ve kişisel görüşmelere dayanarak inşaat projelerinde örgüt içinde yaşanan çatışmaların nedenleri üzerine öngörüler geliştirilmiştir. Bu anket çalışması. Gönderilen e-postalara yirmi üç firmada çalışan 165 kişiden geri dönüş olmuştur. Bu sebeple çalışmada bu iki grup arasında yaşanan çatışmalara odaklanılmıştır. bu sırada yaşanan sorunlar çatışmalar yaşanmasına neden olmaktadır. Bu bilgi akış ını sağlamak için saha ve ofis grupları arasında yoğun bir iletişim ve bilgi paylaşımı olması gerekmekte. Aynı zamanda gruplar arasındaki farkı belirlemek için bu üç başlık. mimar gibi farklı uzmanlıklardan kişilere ulaşılabilmesi kriterleri dikkate alınmıştır. Aynı projede çalışan birden fazla kişiyle görüşülmesinin amacı kişilerin hedeflerindeki ayrımın ve görüş farklılıklarının ortaya konmasıdır. %16’sı 50–60 yaş grubundadır. Belirlenen kriterlere uygun yirmi altı firma seçilmiştir. vb. %23’ü 40– 50 yaş. Daha sonra çatışma boyutlarını incelemek ve öngörüleri test etmek amacıyla elli sorudan oluşan bir anket oluşturulmuştur. Saha ve ofis çalışanlarının iş lerini yapabilmeleri için birbirinden sürekli bilgi almaları gerekmektedir.Yapılan ön çalışmada.). Türkiye Müteahhitler Birliği’ne üye. anketlerin 142 tanesi yüz yüze. Görüşülen kişilerin %61’i (100 kişi) inşaat mühendisi. hakediş gibi kontrol ve denetleme ile ilgili görevlerini yapamamaktadır. %22’si 30–40 yaş. %4’ü (6 kişi) elektrik mühendisi ve %24’ü ise diğer mesleklerdendir (jeoloji. Yapılan değerlendirmeler ışığında çatışma nedenleri ile ilgili olarak geliştirilen öngörüler test edilmiştir. inşaat proje çalışanları incelenmiş ve literatürde de belirtildiğ i gibi ofis ve saha çalışanları arasında sürekli bir çatışma ortamı olduğu gözlemlenmiştir (Ergün. 1997). Oluşturulan anket soruları bu firmaların belirlenen kriterlere uygun kırk projesinde çalışan 219 kişiye e-posta ile gönderilmiştir. çatışma yaşayan bölümler. inşaat sektörünün önde gelen yüklenici firmalarının büyük ölçekli projelerinde çalışan mühendis ve mimarlar üzerinde uygulanmıştır. %7’si (11 kişi) makine mühendisi. Bunun sebepleri incelendiğinde bu iki bölüm arasındaki işlevsel bağımlılığın çok yüksek olmasının önemli bir faktör olduğu belirlenmiştir. ofiste çalışanlar da sahadan imalat bilgisi gelmeden planlama. Sahada çalışanlar proje ve planlama verileri olmadan imalat yapamamakta. Her projenin kendine özgü bir proje ekibi ve imalat süreci olması sebebiyle aynı firmaya ait projelerden de farklı sonuçlar elde edilebileceği öngörülmüş ve bu sebeple bir firmaya ait birden fazla projenin çalış maya dahil edilmiştir.

M a k in e M ü h. D o k to r a Sah a D iğ e r Şekil 1. Çatışmanın Yaşandığı Bölümler Katılımcılara saha ve ofis bölümlerinden en çok hangi 2 bölümün çatışma yaşadığ ı sorulduğunda görüşülen 165 kişinin %28’i proje ve saha grupları.60 50 40 30 20 10 0 8 0 M im a r 53 47 80 60 24 16 5 6 4 2 D iğ e r 70 49 27 13 1 L isan s Yü k s e k L isan s O fi s 40 20 0 0 3 2 nşaat M üh. O fis Saha E le k trik M üh. %5’i saha ve makine. Bu sonuçlara göre ofiste çalışan mühendislerin sahada çalışan mühendislerden daha eğitimli oldukları görülmektedir. (2) Örgütsel yapıdan kaynaklanan çatışma nedenleri. Bu sonuçlara göre saha grubu en çok çatışma yaşayan grup olarak belirlenmiştir. %24’ü yüksek lisans düzeyinde. Saha ve ofis grubunun aynı soruya verdiğ i cevaplar arasındaki istatistiksel olarak bir fark olup olmadığı ki-kare ve t testleri ile 320 . (3) Kişisel farklılıklardan kaynaklanan çatışma nedenleri (Ertürk. 2000). (1) letişimden kaynaklanan çatışma nedenleri. Çalış mada katılımcıların öngörülerle ilgili fikirlerinin istatistiksel olarak geçerliliğini belirlemek için bazı testler yapılmıştır. Ofiste ve sahada görüşülen kişilerin meslekleri ve eğitim durumları Bu kişilerin %72’si lisans düzeyinde. E le k trik D iğ e r O f is Saha Şekil 2. %18’i planlama ve saha grupları. elektrik grupları ve %44’ü diğer gruplar olarak cevap vermişlerdir (Şekil 2). katılmıyorum ve fikrim yok. Her bir başlık altında öncelikle çalışmada yapılan literatür taraması ve ön görüşmelere dayanarak geliştirilen öngörülere yer verilmiştir. 1 kiş i de doktora düzeyinde eğitim almıştır (Şekil 1). Bu öngörülerle ilgili verilen seçeneklere görüşülen kişilerin ne oranda katıldığı yüzdelerle belirlenmiş ve sonuçlar yorumlanmıştır. kısmen katılıyorum. Katılımcılar öngörülere ne kadar katıldıklarını şu seçeneklerden birini seçerek belirtmişlerdir: tamamen katılıyorum. nşaat projelerinde en çok çatışma yaşayan iki bölüm Çatışmanın Nedenleri Bu bölümde çatışmanın nedenleri üç ana başlık altında incelenmiştir. 40 30 20 10 0 P la n la m a v e S aha P ro je v e Saha 38 28 14 16 18 4 4 6 3 34 S ah a ve K o n tro l Saha ve M a k in e . %5’i saha ve kontrol grupları.

50 40 30 20 10 0 T am am en k atıl ı yo ru m K ıs m en ka tıl ı yo rum 43 41 30 33 90 75 60 45 79 63 41 39 16 44 9 1 1 5 10 01 T o p lam M e tro Pr o. K a tı lm ıy o ru m S u Pr o . ncelenen projelerde görüşülen 165 kişinin %47’si bina projesinde. Y o l Pr o . kısmen katılıyorum. görüşülen 165 kişinin %51’i (84 kişi) tamamen katıldığını. 16 kişi katılmadığını ve 2 kişi fikri olmadığını belirtmiştir (Şekil 3). Bir soruya iki grubun verdiği cevaplar arasında fark görüldüğünde ise soruya verilen cevaplar ile demografik özellikler arasındaki ilişki ANOVA testi ile belirlenmiştir. letişimden Kaynaklanan Çatışma Nedenleri Çatışma nedenleri incelenirken iletişimden kaynaklanan çatışma nedenlerinden olan yetersiz bilgi alışverişi araştırılmıştır.%38’i metro projesinde. Bu testin sonucunda bilgi akış ının eksik veya yanlış olmasından doğan sorunların taraflar arasında çatışmaya neden olduğu konusunda ofis veya şantiyede çalışanlar istatiksel olarak aynı fikirde oldukları olduğu belirlenmiştir. Sahada çalışanların bu öngörüye tamamen katılma oranı % 48 (41 kişi). bina projesinde görev yapanların ise %38’dir (Şekil 4). 2001). Metro projelerinin büyük ve kapsamlı olmaları ve birbirinden uzak şantiyelere sahip olmaları sebebiyle yetersiz bilgi alışverişinin diğer projelere göre daha yoğun yaşandığ ı ortamlara sahip oldukları gözlenmiştir. Bu iki değer arasındaki farkın istatistiksel olarak önemli olup olmadığını belirlemek için tüm seçeneklere (tamamen katılıyorum. Bir başka deyiş le kısmen veya tamamen katılan kişilerin oranı %89 olmuştur. Bu durum çatışmalara uygun bir ortam hazırlamaktadır.belirlenmiştir. 6 10 1 1 30 15 0 30 7 6 12 1 1 Katı l m ı yo ru m Fi kr im y ok Of is S a ha T a m a me n k a tılıy o ru m Bin a P ro . katılmıyorum ve fikrim yok) t testi yapılmıştır. Görüşülen kiş iler içinde metro projesinde çalışanların oranı düşük olmasına rağmen (%38). “Şirket içinde bilgi akış ının eksik veya yanlış olmasından kaynaklanan iletişim sorunları çatışmaya neden olmaktadır” öngörüsü ile ilgili katılımcıların fikirleri alındığında. Şekil 3. bu öngörüye tamamen katılanların %48’inin metro projesinde çalış ıyor olmasının metro projesine özgü özelliklerle ilgili olduğu düşünülmektedir. 321 . Bu şekilde hangi tür projelerde bu sorunun daha yaygın olduğunun tespit edilmesi amaçlanmıştır. ofiste çalışanların tamamen katılma oranı %54 (43 kişi)’tür. Çatışmanın yetersiz bilgi alışverişinden kaynaklandığını öngörüsüne katılma oranlarına bakıldığında metro projesinde çalışanların tamamen katılma oranı %65. %7’si su projesinde ve %7’si yol projesinde çalış maktadır. Katılma oranlarındaki değerin yüksek olması yetersiz bilgi alışverişinin önemli bir çatışma nedeni olduğunu belirtmektedir. Yetersiz bilgi alışverişinden kaynaklanan sorunlar ve farklı proje türlerine göre dağılımı Çatışmanın yetersiz bilgi alışverişinden kaynaklandığını düşünen kişi sayısının bu kişilerin çalıştığı proje türüne göre dağılımı belirlenmiştir. %38’i (63 kişi) kısmen katıldığını. (Silah.

Elde edilen sonuçlar. Bu fikre görüşülen 165 kişinin %36’sı (34 saha. yetki ve sorumlulukların belirsizliğinin çatışmaya neden olduğu öngörüsüne tamamen katılmaktadır. Elde edilen sonuçlar tarafların işbirliğinden dolayı çatışma yaşanması konusunda ofis ve saha personelinin farklı fikirlere sahip olduğu belirlenmiştir. 49 ofis çalışanı) bu öngörüye tamamen katıldığını. yetki ve sorumlulukların belirsizliğinin yarattığı sorunlar ofis ve saha arasında çatışmaya neden olmaktadır” öngörüsü oluşturulmuştur. %13’ü (10 saha. ncelenen projelerde görüşülen 165 kişinin %62’si (54 saha.Örgütsel Yapıdan Kaynaklanan Çatışma Nedenleri Çatışma nedenlerinden bir diğeri olan örgütsel yapıdan kaynaklanan çatışma nedenlerini araştırmak için “Görev. 12 ofis çalışanı) katılmadığını belirtmiştir (Şekil 5). ofiste çalışanların %33’dür (Şekil 6). Elde edilen sonuçlar tüm seçenekler açısından ofis ve saha çalışanlarının hemfikir olduğunu göstermektedir. Saha ve ofis çalışanlarının verdikleri cevaplara bakarak hemfikir olup olmadıklarını değerlendirmek için bütün cevaplar pearson ki-kare testine tabi tutulmuştur.” öngörüsü hakkında fikirleri sorulmuştur. 25-36 yıllık 322 . 16-25 yıl arası tecrübeye sahip olan ofis ve saha çalışanlarının ise farklı fikirlere sahip oldukları belirlenmiştir. Sonuçlardan görüldüğü gibi. görüşülen kişilerin yarısından fazlası (%62’si) görev. 19 ofis çalışanı) kısmen katıldığını. Kişilerin verdikleri cevapların aralarında anlamlı olduğu bulunmuştur. %24’ü (20 saha. 41 ofis çalışanı) kısmen katıldığını. Bu farklılığın nedeninin sektördeki iş tecrübelerinden kaynaklandığı düşünülerek verilen tüm cevaplarla kişilerin sektördeki iş tecrübeleri arasında anova testi yapılmıştır. Sahada çalışan mühendislerin tamamen katılma oranı %40 (34 kişi). Bu konuda katılma oranlarına bakıldığında işbirliği sorunlarının çatışmaya neden olduğu görülmektedir. 26 ofis çalışanı) tamamen katıldığını. yetki ve sorumlulukların belirsizliğinin yarattığı sorunlar açısından değerlendirme Kişisel Farklılıklardan Kaynaklanan Çatışma Nedenleri Son olarak çatışmalara neden olabilecek kiş isel farklılıklardan kaynaklanan işbirliği ile ilgili sorunlar araştırılırken çalışanlara “Ofis ve saha arasında işbirliği ve koordinasyon sağlama konusundaki sorunlar çatışmaya neden olmaktadır. 0–5 yıl iş tecrübesine sahip olan ofis ve saha çalışanlarının işbirliğinden doğan sorunların çatışmaya neden olduğu konusunda istatistiksel olarak birbirleri ile aynı fikirde olduklarını ve 6-15 yıl iş tecrübesine sahip olan ofis ve saha çalışanları için de aynı sonucun geçerli olduğunu göstermiştir. %46’sı (35 saha. Görev. 12 ofis çalışanı) katılmadığını belirtmiş tir. 60 50 40 30 20 10 0 19 20 12 10 0 1 49 54 Tam am en k a tılıyo ru m K ıs m e n k a tılıyo ru m O fis K a tılm ıyo ru m S aha F ik rim yo k Şekil 5. %17’si (16 saha. Saha ve ofis çalışanlarının bu konuda aynı fikre sahip olup olmadıklarının belirlenmesi için bu soruya iki tarafın seçtiği tüm seçenekler t testine tabi tutulmuştur.

Bu yüzden katılımcılara “Sizce inşaat sektöründeki mühendislerin kariyer hedeflerine ulaşabilmeleri için hem sahada hem ofiste çalışmaları ne kadar gereklidir?” sorusu yöneltilmiştir.tecrübesi olan kişilerin sayısı az olduğu için bu kişilerin verdiği cevaplara ANOVA testi uygulanmamıştır. Bu sonuçlara göre Şekil 9’da da görüldüğü gibi inşaat projelerinde ofis ve saha mühendisleri arasında çatışmanın olduğu ancak aşırı boyutlara varmadığı görülmektedir. Literatürde de buna benzer örnekler bulunmaktadır. Bunun için tarafların her iki bölümde de çalışması veya birbirini daha iyi anlaması için beraber etkin bir takım çalışması gerçekleştirilmesinin gerekli olduğu düşünülmüştür. %4’ü çatışmanın kesinlikle olmadığını ve 1 kişi ise çatışmanın sürekli ve şiddetli olduğunu belirtmiştir (Şekil 7). Katılımcılara “Çalıştığınız firmada ofis ve saha mühendisleri arasında yaşanan çatışmalar konusunda aşağıdakilerden en çok hangisi söylenebilir?” sorusu sorularak çatışma boyutlarının belirlenmesi hedeflenmiştir. %18’i (29 kişi) çatışmaların içten içe olup dışa vurulmadığını ve %12’si çatışmanın sık sık olduğunu. Etkin takım çalışması gerçekleştirmek ve dolaysıyla çatışmayı azaltmak için ofiste çalışan mühendisleri sahaya entegre edilmesi gerekmektedir. Örneğin satın almayla ilgilenen kişinin haftada bir gün sahaya giderek bilgileri toplaması ve malzemeleri yerinde görmesi önerisi gibi (Gündoğdu. Görüşülen 165 katılımcıdan %82’si (135 kişi) çok gerekli olduğunu. 323 . 45 40 35 30 25 20 15 10 5 0 41 34 26 12 16 35 1 Ta m am en k a tılıy o ru m K ıs m e n k a tılıy o ru m K a tılm ıy o r u m 0 70 60 50 40 30 20 10 0 65 70 14 15 1 Ç ok gerekli K ısm en O fis S ah gerekli a 0 F ik r im y o k O fis Saha H iç gerekli değ il Şekil 6 Ofis ve saha arasında işbirliği ve koordinasyon sağlama konusundaki sorunlar ve hem ofis hem de sahada çalışma gerekliliği ile ilgili sonuçlar şbirliğinden doğan sorunları önlemek için mühendislerin her iki tarafı (saha ve ofis) anlaması ve empati kurması gerekmektedir. Görüşülen 165 kişinin %65’i (108 kişi) çatışmaların normal düzeyde olduğunu. Şekil 6’dan de anlaşılacağ ı gibi yapılan değerlendirmede sahada ve ofiste çalışan mühendislerin bu konuda ortak bir düşünceye sahiptirler. %17 ‘si (29 kişi) kısmen gerekli olduğunu ve 1 kişi de hiç gerekli olmadığını belirtmiştir. 2008). Çatışma Boyutları ve Çatışma Durumunda Gösterilen Davranışlar Çatışmanın nedenlerinin araştırılmasının yanı sıra çatışmaların boyutları ve çatışma yaşayan kişilerin davranışları incelenmiştir. Yapılan kiş isel görüşmelerde buna yönelik öneriler olmuştur.

Çatışmanın boyutuna göre farklı davrandıkları görülmektedir. Buna göre kişilerin %33’ü çatışma yaşayan kişilerin çatışmanın kendisinden kaynaklanmadığını savunduğunu belirtmiştir. Bunların yanı sıra incelenen inşaat projelerinde çatışma durumunda kişiler kendilerini acındırma gibi bir tutum içine nadiren girmekte olduğu görülmektedir. Buna karşılık. 30 24 22 20 16 16 30 30 15 10 5 5 2 0 ş o r ta m ın d a n ç e k il ir S a l d ır g a n d a v r a n ış s e r g il e r K e n d i s in d e n o lm a d ığ ı n ı savunur A c ın d ır m a g ib i b ir B ü y ü m e m e s i iç i n ta v ır s e r g ile r ç e k ili r . ofiste çalışan mühendisler ise işten ayrılmak yerine çatışmanın daha fazla büyümemesi için geri adım atmayı tercih etmektedirler. O fis Saha Şekil 8. Ayrıca kişilerin %28’i çatışma yaşayan kişinin saldırgan davranış sergileyeceğini belirtirken %16’sı çatışma yaşayan kişinin iş ortamından çekilmeyi tercih ettiğini belirtmektedir (Şekil 8). Ofis çalışanları ile karşılaştırıldığında. Verilen cevaplardan incelenen inşaat projelerinde çalışan kişilerin çatışma karşısında belirgin bir tutumu olmadığı görülmektedir. Görüşülen kişiler ofiste çalışan mühendislerin. genellikle çalıştıkları firmada yükselmek istemelerinden 324 . Yapılan yüz yüze görüşmeler.60 50 40 30 20 10 0 3 4 58 50 17 12 9 11 1 0 K e s in lik le o lm a z N o rm a l d ü ze yd e ç te n i ç e o l u r . Çatışma yaşayan kişilerin davranış ları Çalış madan çıkan ilginç sonuçlardan bir tanesi çatışma durumunda ofiste çalışan kişiler ile sahada çalışan kişilerin davranışlarının arasında farklılık olmasıdır (Şekil 8). d ış a v u ru lm a z S ık s ık S ü re k li v e ş id d e t li O f is S ah a Şekil 7 Çatışma boyutları Çatışmalar karşısında çatışma yaşayanların davranışlarını belirlemek için görüşülen kişilere “Çalıştığınız firmada çatışma olduğunda çatışma yaşayan kişiler genelde nasıl davranırlar?” sorusu sorulmuştur. iki taraf arasındaki bu farkın nedeninin saha çalışanlarının kendilerini firmaya çok ait hissetmemesi ve iki grubun kariyer hedefleri arasında fark olmasından kaynaklanabileceğini göstermiştir. En büyük fark ise iş ortamından çekilme ve çatışmanın büyümemesi için geri çekilme davranışlarında görülmektedir. sahada çalışan mühendisler çatışmanın büyümemesi için çatışmadan çekilmek yerine çalıştıkları işten ayrılmayı daha fazla tercih etmektedir. Ankete katılanların %28’i çatışma yaşayan kiş inin çatışmanın daha da büyümemesi için çatışmadan çekildiğini belirtmiştir.

Bunun nedenlerinden bir tanesinin sahadaki çatışmaların imalatı doğrudan etkileyerek geciktirme ihtimalinin bulunması olduğu düşünülmektedir.dolayı kariyer hedeflerine ulaşmak için bazı olaylarda alttan alabileceğini belirtmiştir (Yıldırım. 2008). Buradan anlaşılacağı gibi inşaat projelerinde yöneticilerin çatışma karşısında en fazla uzlaşma. işbirliği ya da problem çözme yollarını kullandığı görülmüştür (%58). Sahada çalışanlar ise iş değiştirmeye daha sıcak baktıkları için çatışma karşısında daha sert tutumlar içerisinde olabilmektedirler. 2008). Çatışma Yönetimi Çatışma çıktığında yöneticilerin çatışmanın çözümünde nasıl bir yol izlediğ i sorulduğunda görüşülen kişilerin %58’i yöneticinin çatışmaya taraf olanları dinlediği ve bir çözüm bulmaya çalıştığını. ancak örtbas etme yönteminde kimseye zarar gelmeyecek şekilde çatışmayı sonlandırmak amaçlanır. 50 40 30 20 10 0 13 4 12 9 3 20 5 3 4 74 9 G ö rm e z d e n G ü ç v e g e lir. Sonuç Alan araştırması sonucunda inşaat projelerinde bölümler arası ve kişiler arası çatışmaların yaşandığı tespit edilmiştir. %14’ü yöneticinin çatışmayı örtbas ettiğini. Bunu planlama bölümü ve saha 325 . uyma ve kaçınma ya da geri çekilme yöntemlerini fazla tercih etmediği görülmüştür (%14). Yapılan kişisel görüşmelerde. Diğer bir çözüm olan yöneticilerin başka kişinin yardımına başvurması yöntemi incelenen inşaat projelerinde pek uygulanmamaktadır. malatı geciktirecek bir çatışmaya çözümün bir an önce getirilmesi tercih edilebilir. k a y ıts ız ye tk is in i k a lır k u lla n ır T a ra fla rı Ö rtb a s e d e rB a ş k a s ın ın d in le r ve ya rd ım ın ı ç ö zm e ye is te r ç a lış ır O fis S aha Şekil 9 Yöneticilerin çatışma çözümü için izledikleri yollar Bu sorudan elde edilen ilginç bir sonuç ise incelenen projelerde ofiste çalışanların ve sahada çalışanların cevapları arasında belirgin fark görülmesidir. %13’ü yöneticinin güç ve yetkisini kullandığını. Görmezden gelme yönteminde yöneticiler olay hiç yaşanmamış gibi davranmaktadır. Ofiste yaşanan çatışmalar için verilen cevapların %16’sında yöneticilerin görmezden geldikleri belirtilirken saha için bu oran %4’tür. bunun yanı sıra %14 oranında örtbas etme yöntemine de başvurulmaktadır. Yöneticilerin ofisteki çatışmaları sahadaki çatışmalara göre daha çok görmezden geldiği belirlenmiştir. Bölümler arası çatışma en çok proje bölümü ve saha uygulamaları bölümü arasında yaşanmaktadır. nşaat projelerinde yöneticilerin baskın olma ya da rekabet. %5’i yöneticinin çatışmayı çözmek başkasından yardım istediğini belirtmiştir (Şekil 9). %10’u yöneticinin çatışmayı görmezden geldiğini. Sahada. sahada örtbas etme yönteminin görmezden gelme yöntemine göre daha çok tercih edilmesinin sebebinin sahada tarafların işten ayrılmasını engellemek olduğu belirlenmiştir (Gündoğdu. Bu çözümü sadece %4’lük bir kesim seçmiştir.

Ofis ve saha çalışanlarının çatışma sırasındaki gösterdikleri davranış farkları incelenerek. yetki ve sorumlulukların belirsizliği olarak belirlenmiştir. bunun sürekli bir kontrol düzeni ile işler kılınması ve geliştirilmesi. Ancak ofiste ve saha çalışanlarının çatışma durumundaki davranışları arasında farklılık olduğu tespit edilmiştir. Bölümler arası yaşanan çatışmaların nedenlerinin içinde en önemlisi görev. Çatışma durumunda çatışma yaşayan kiş ilerin çoğunlukla çatışmanın kendisinden kaynaklanmadığını savunduğunu belirlenmiştir. Oğuz Ersun ile Umut Gökçe’ye ve alan çalış masına katkıları olan Osman shakoğlu ve Haluk Martağan’a yardımları için teşekkür ederiz.uygulamaları bölümü arasında yaşanan çatışma takip etmektedir. Bütün bölümler incelendiğinde. Bunu takip eden davranış şekilleri ise çatışma yaşayan kişinin çatışmanın daha da büyümemesi için çatışmadan çekilmesi veya saldırgan davranış sergilemesidir. bölümlerin en çok saha uygulaması bölümü ile çatışma yaşamakta olduğu görülmektedir. Kişilerin çatışma yaşandığında belirgin bir tutumu olmadığı ve çatışmanın boyutuna göre farklı davranacakları görülmektedir. Bu sorunun çözümü için etkili bir iletişim ağının kurulması. Çatışma halinde yöneticilerin davranışları incelendiğinde cevapların yarısından fazlasında yöneticilerin olumlu bir davranış içinde oldukları ve çatışmaya taraf olanları dinledikleri ve bir çözüm bulmaya çalıştıkları belirlenmiştir. 326 . Bu durum inşaat projelerine has dinamik ortamdan kaynaklanmaktadır. Gör. Çalış mada tespit edilen diğer bir çatışma nedeni ise mühendisler arasındaki iletişim eksikliğidir. tüm personelin bu sistem hakkında temel bilgi ve becerilere sahip olmaları ile sağlanabilir. Bu sorunun aşılması için bölümlerin bir arada çalışmasını sağlayacak etkin takım çalış ması yapılmasının gerekli olduğu saptanmıştır. Bu çalış madan elde edilen sonuçlar yardımıyla inş aat yöneticileri çatışma nedenlerini ve boyutlarını dikkate alarak daha etkin bir çatışma yönetimi gerçekleştirebilecektir. Teşekkür Bu çalışmaya verdikleri destekten dolayı Öğ. Bu sorunun çözümlenebilmesi için çalışanların görevlerinin net olarak tanımlanması ve kişilerden görev tanımları dışında hizmet beklenmemesi gerekmektedir. Saha uygulaması zaten imalatın yapıldığı ana bölüm olduğu için bu beklenen bir sonuçtur. Etkin takım çalış masını gerçekleştirmek için de ofiste çalışan mühendislerin sahaya entegre edilmesi gerekir. her iki gruba da farklı çatışma yönetimi uygulanabilecektir. letişim kaynaklı çatışmalarda en önemli sorun bölümlerin/kiş ilerin birbirleriyle olan yetersiz bilgi alışverişidir. Bazı firmalarda is yoğunluğunu karşılamak için veya değişen dinamik is koşullarına ayak uydurmak için bir kişi birden çok işte çalıştırılmaktadır. Dr. nşaat projelerinde bölümler/kişiler arasında işbirliği ve koordinasyon sağlama konusunda sorunlar yaşanmaktadır.

stanbul Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü.G. John Wiley and Sons Inc.. Schermerhorn. 327 . Hunt. stanbul. G. Çalışma psikolojisi. Kişisel görüşme. .. (2005) Türkiye nşaat Projelerinde Yüklenici ve Mal Sahibi Arasında Meydana Gelen Çatışmaların Nedenleri ve Çatışma Yönetimi Yüksek Lisans Tezi. K. Osborn. (2004) Core Concepts Of Organizational Behaviour. (1998) şletme Yöneticiliği. U.Ü. Ankara. Fen Bilimleri Enstitüsü. . Göçmen. R. Ocak Yayınları. USA. . 2008.. Göktekin. Kaan Kitabevi. M. M. Selim Kitabevi. Beta Yayınları. I. Ertürk. 2001.R. (2000) şletmede Yönetim ve Organizasyon.N. (2008) Kişisel görüşme Koçel. Gündoğdu. M. (2008) Kişisel görüşme. 2002. J. T. Ankara. stanbul. Eskişehir. stanbul.Kaynaklar Duran. (1995) Bilimsel Araştırmalarda Bilgisayarla statistik Uygulamaları. J. and Cook. (2004) Paket Programlar ile statiksel Veri Analizi.. Silah. (1999) nşaat Personelinin Çatışma Giderim Yaklaşımının Saptanmasına Yönelik Alan Çalışması Yüksek Lisans Tezi. Upron. S. M. Özdamar. Oxford University Pres. Beta Yayınevi.T. stanbul.. Yıldırım. Ergün. Dictionary of statistics.

.

Oysa inşaat 329 . Bu çerçevede.MCS) dayalı CPM yöntemlerinden elde edilen sonuçlarla karşılaştırılmaktadır. Arnavutluk Tel: 00 355 208 72 10 E-Posta: aoztas@epoka. proje süresinin tahmini. proje ilerleyişinin kontrolü ve kaynakların verimli bir şekilde dağıtılmasında kullanılagelmiştir. CPM her bir aktivitenin öngörülen süresini tek. mevcut çalış ma. Anahtar sözcükler : Aktivite şebekesi. CPM. PERT ve simülasyona (Monte Carlo Simülasyonu . Böl. Korelasyon.. Önder Ökmen Doç. elde edilen sonuçlar aynı proje üzerinde uygulanan CPM. nşaat Müh. Risk yönetimi. Ahmet Öztaş Doktora sonrası araştırmacısı. Denge Çizgisi Yöntemi (LOB) ve Kritik Yol Yöntemi (CPM) 1950’lerden itibaren inşaat proje aktivitelerinin çizelgelemesinde kullanılan başlıca metotlar olmuşlardır (Oberlender. Ayrıca. nşaat Müh.edu. Ancak. CSRAM ile birlikte uygulanan diğer üç yöntemden elde edilen sonuçların karşılaştırılmasıyla inşaat aktivite şebekelerinin değerlendirilmesinde aktiviteler ve belirsizlik oluşturan risk faktörleri arasındaki korelasyonun dikkate alınmasının önemi gösterilmiştir. aktiviteler arasındaki ilişkileri dikkate alarak proje süresinin bulunmasında ve her bir aktivitenin kritikliği doğrultusunda aktivitelerin proje süresi üzerindeki etkilerini ortaya çıkarmada son derece etkili bir yöntemdir. Tiran. Simülasyon modelleri.. Bu uygulamalar CSRAM’in işlerliğini ve belirsizlik etkisine paralel olarak daha gerçekçi sonuçlar ürettiğini göstermiştir. CSRAM’in gerçek bir inşaat projesi üzerindeki uygulaması verilmekte olup. Program Değerlendirme ve nceleme Tekniği (Program Evaluation and Review Technique – PERT) gibi deterministik ve olasılıksal metotlarla incelenmesi yeterli olmamaktadır. kesin bilinen ve değişmez olarak kabul etmekte olduğundan deterministik bir yöntem olarak değerlendirilebilir. Epoka Üniv. Tiran. inşaat projelerinde. Giriş Çubuk Diyagramı Yöntemi. aktivite sürelerinin ve belirsizlik oluşturan risk faktörlerinin korelasyonlu olduğu durumda inşaat aktivite şebekelerinin belirsizlik etkisi altında incelenmesine olanak sağlayan Korelasyonlu Aktivite Şebekesi Risk Analizi Modeli (Correlated Schedule Risk Analysis Model – CSRAM) isimli yeni bir yöntem önermektedir. aktivite şebekelerinin çizelgelemesinde kullanılmakta olup. Dr.. 2000). Böl.al Öz Şebeke tipi aktivite çizelgeleri. Risk analizi.Korelasyonlu Aktivite Şebekesi Risk Analizi Modeli Ve Bir nşaat Projesi Üzerinde Örnek Uygulaması Dr.. Günümüz koşullarında belirsizliklerden bir hayli etkilenen inşaat aktivite şebekelerinin Kritik Yol Yöntemi (Critical Path Method – CPM). Epoka Üniv. Arnavutluk Tel: 0 532 5532828 E-Posta: onderokmen@hotmail.com Öğretim Üyesi. Çalışmada.

Bu yöntemler proje risk yönetim sistemi sürecinde risk analizi yöntemi olarak ta kullanılabilmektedir. nitel ve nicel girdileri kullanarak ürettiği olasılıklı nicel çıktılarla inşaat aktivite şebekelerinin belirsizlik ve 330 . risk analizi ve riske karşı önlem geliştirilmesi gibi işlemler içermektedir (Flanagan ve Norman. PERT. Korelasyonlu Belirsizlik Altında Şebekeler (NETCOR) (Wang ve Demsetz. of the Navy. MCS tekniği ile çalışan. risk sınıflandırması. 2000) ve Kararsal Risk Analizi Prosesi (JRAP) (Öztaş ve Ökmen. Bu modeller risk faktörleri. 1983). aktivite şebekelerinde aynı risk faktöründen etkilenen aktiviteler arasında korelasyon oluşmakta ve bu korelasyon etkisi proje süresi gibi CPM bulguları üzerindeki belirsizliği arttırmaktadır. 2008). Bu çalışma. 1993). PLATFORM (Levitt ve Kunz. Faktörlü Simülasyon (Woolery ve Crandall. inşaat aktiviteleri ve risk faktörleri arasındaki çift yönlü korelasyonu göz ardı etmeden aktivite şebekelerinin belirsizlik altında değerlendirilmesini sağlayan Korelasyonlu Aktivite Şebekesi Risk Analizi Modeli (Correlated Schedule Risk Analysis Model – CSRAM) isimli yeni bir model geliştirilmiştir (Ökmen ve Öztaş. 1979). PERT ve simülasyona (Monte Carlo Simülasyonu . CPM üzerine kurulu olan. Bu prosedür risk tanımlaması. Şartlı Beklenen Değer Modeli (CEV) (Ranashinge ve Russell. risk faktörü duyarlılık analizi yapabilen risk analizi modelleri geliştirilmiştir (Wang ve Demsetz. aktivite kritikliklerinin yanlış değerlendirilmesine ve proje süresinin yanlış bulunmasına yol açabilmektedir (Flanagan ve Norman. 2000): Belirsizlik Karar Modeli (MUD) (Carr. 1985). 1958). Buna bağlı olarak inşaat aktivite şebekelerini belirsizlik etkisi altında değerlendirebilmek amacı ile Program Değerlendirme ve nceleme Tekniğ i (PERT) (Dept. 1992). CSRAM’in genel bir açıklamasını ve gerçekleştirilmiş bir inşaat projesi üzerindeki örnek uygulamasını içermektedir. aktivite şebekelerinde korelasyon etkisini dikkate alarak. bir yatırım veya projede karşılaşılması beklenen risklerin sistematik bir kontrol prosedürü olarak tanımlanabilir (Dikmen ve diğ. aktiviteler arasındaki korelasyon etkisi. Olasılıklı Şebeke Değerlendirme Tekniği (PNET) (Ang ve diğ. Bu nedenle aktivite süreleri gerçekte değişkenlik gösterebilmekte ve CPM. CSRAM’in detaylı açıklaması ise Ökmen ve Öztaş (2008)’da yer almaktadır. 2000). 1985).MCS) dayalı CPM yöntemlerinden elde edilen sonuçlarla da karşılaştırılmaktadır. Bu nedenle. Tam Simülasyon (Touran ve Wiser. Elde edilen sonuçlar aynı proje üzerinde uygulanan CPM.aktiviteleri hava koşulları. belirsizlik etkisi ve belirsizliğin olumlu ve olumsuz yöndeki etkisi gibi hususlardan bir veya birkaçını dikkate alan çözümlemeler üretmekle birlikte hiçbiri risk-faktörleri arasındaki korelasyon etkisini dikkate almamaktadır. Oysa. 2005). Risk yönetimi. 1993). Proje Süre Tahmini (PRODUF) (Ahuja ve Nandakumar. zemin şartları gibi değişik türde risk faktörlerinin ve bu faktörlerin yol açtığı belirsizliklerin etkisi altındadır.. 1992). 2004). Bu çerçevede.. tek tek her bir aktivitenin ve bir bütün olarak aktivite şebekesinin risk faktörlerine karşı duyarlılığını gösterememekte ve aktiviteler arasındaki korelasyon etkisini göz ardı etmektedir (Wang ve Demsetz. 1993) gibi CPM tabanlı deterministik olmayan yöntemler geliştirilmiştir. MCS ve PNET gibi risk analizi yöntemleri belirsizliği analiz edebilmekle birlikte. 1975) ve Monte Carlo Simulasyonu (MCS) (Diaz ve Hadipriono. Korelasyonlu Aktivite Şebekesi Risk Analizi Modeli CSRAM.

mühendislik öngörüsü ve risk tanımlama süreçleri doğrultusunda) risk faktörleri ve risk faktörlerinin “beklenenbeklenenden iyi olma-beklenenden kötü olma” durumlarını yansıtan “risk faktörü durum olasılık sınır değerleri” modele girilir. Ökmen ve Öztaş (2008)’ın çalışmasında MS Excel ve @Risk programları kullanılarak teoriden pratiğe geçirilen CSRAM’in akış çizelgesi Şekil 1’deki gibidir. Şekil 1 CSRAM akış çizelgesi. Şekil 2 CSRAM girdi-çıktı zinciri. Şebekede bulunan aktivitelerin sürelerini etkileyeceği düşünülen (geçmiş işlerdeki tecrübeler. aktivite öncellik ilişkileri. CSRAM. Ancak. ara zamanlar gibi verileri girdi olarak kabul eder. Modelin girdi-çıktı zinciri ise Şekil 2’de gösterilmektedir. inşaat yapım yönetimi karar verme süreçlerinde ve risk yönetiminde kullanılabilen bir risk analizi modeli olarak geliştirilmiştir. Bunun dışında her bir risk faktörünün her bir aktivite üzerindeki etkisi “çok etkili-etkili-etkisiz” ifadelerinden biri ile niteliksel 331 .korelasyon etkisi altında incelenmesini ve değerlendirilmesini sağlayan. CSRAM’in ihtiyaç duyduğu diğer bir veri grubu ise belirsizlik oluşturan risk faktörleri ile ilgilidir. “maksimum” ve “en muhtemel” değerler olarak girilir. CPM üzerine kurulu olduğundan CPM uygulaması için öngörülen aktiviteler. aktivite süreleri PERT’te olduğu gibi “minimum”.

kullanıcıdan geçmiş işlerdeki sayısal verilere bağımlı olan korelasyon katsayısı gibi nicel veriler istenmez. Ayrıca. Uygulamalara geçmeden önce faydalanılan proje hakkında genel bilgiler verilmiştir. Her bir aktivite için bulunan bu süre değerleri kullanılarak CPM tamamlanır ve MCS iterasyon sayısı kadar CPM uygulaması aynı şekilde tekrarlanır (Şekil 1). “etkili/etkisiz” olarak girilmişse bu iki aktivite bu risk-faktörü açısından korelasyonsuz durumları oluşturulmuş olur. “rasgele sayı üreticisi” ile iki ayrı kez risk faktörü sayısı kadar 0 ile 1 arasında rasgele sayı üretir (Şekil 1). Risk-faktörleri arasındaki korelasyon etkisi ise korelasyonlu risk faktörleri için aynı “risk faktörü durum olasılık sınır değerleri” girilerek sağlanır. 332 . “maksimum” ve “en muhtemel” değerler ile temsil edilen aktivite süreleri ile etkileştirerek söz konusu CPM uygulaması (söz konusu iterasyonda) sırasında kullanılacak aktivite sürelerini hesaplamış olur. Diğer bir ifade ile CSRAM’de aktiviteler arasındaki korelasyon etkisi risk faktörü bazlı olarak niteliksel ve dolaylı bir şekilde modellenir. bu süre katsayılarını “minimum”. Simülasyon tamamlandığında proje süresi. aktivite toplam bolluk zamanları (aktivite kritiklikleri) ve aktivite yolu bolluk zamanları (yol kritikliği) gibi şebekeye ait özelliklerin değişim durumları olasılıklı bir şekilde çıktı olarak üretilmiş olur. işleyiş i sırasında bu niteliksel verileri nicel verilere çevirmektedir. CSRAM. hangi risk faktörlerinin proje süresi ve aktivite kritiklikleri üzerindeki belirsizliğin oluşmasında daha etkili olduğu bulunmuş olur (Şekil 2). Risk faktörlerinin meydana geliş şiddetini temsil eden bu sayılar ile her bir aktiviteyi etkileyen risk faktörlerinin “çok etkili-etkili-etkisiz” nitel değerlerinin CSRAM tarafından dönüştürülen nicel değer karşılıkları ile etkileştirilmesi sonucunda (ilk rasgele sayı üretim aşamasında belirlenen risk faktörü durumları da dikkate alınarak) CSRAM. iki ayrı aktivite için belirli bir risk faktörü etkisi “çok etkili/çok etkili” olarak girilmişse bu iki aktivite bu risk-faktörü açısından tam korelasyonlu. risk faktörlerinin “beklenenbeklenenden iyi olma-beklenenden kötü olma” durumlarını yansıtan “risk faktörü olasılık sınır değerleri”nde gerekli ayarlamalar yapılıp simülasyon tekrarlanarak şebekenin risk faktörlerine karşı duyarlılığı ölçülür. Örneğin. lk üretimdeki rasgele sayılar vasıtası ile söz konusu CPM uygulamasında (söz konusu iterasyonda) her bir risk faktörünün “beklenen-beklenenden iyi olma-beklenenden kötü olma” rasgele durumlarından hangisi ile etkinleştirileceğ i CSRAM tarafından belirlenir. MCS iterasyon sayısı ve diğer bir takım simülasyon özellikleri de girildikten sonra çalıştırılan CSRAM. CPM hesaplamalarını girilen iterasyon sayısı kadar tekrarlar. Model. Daha önce de belirtildiği gibi bu olasılık değerleri inşaat yapım yönetimi karar verme süreçlerinde ve risk yönetiminin risk önleme/azaltma safhasında kullanılabilmektedir. kinci kez üretilen rasgele sayılarla ise CSRAM. her bir risk faktörünün söz konusu CPM uygulaması (söz konusu iterasyonda) sırasında ne şiddette meydana geleceğini modeller. Örnek Uygulama Bu bölümde. Her bir CPM uygulaması sırasında (her bir iterasyonda) CSRAM.olarak belirtilir. Örneğin. PERT ve simülasyona (MCS) dayalı CPM yöntemlerinden elde edilen sonuçlarla karşılaştırılmaktadır. “aktivite süre katsayıları”nı hesaplar. elde edilen sonuçlar aynı proje üzerinde uygulanan CPM. CSRAM’in gerçek bir inşaat projesi üzerindeki uygulaması verilmekte olup. “çok etkili/etkili” olarak girilmişse bu iki aktivite bu risk-faktörü açısından kısmi korelasyonlu.

CPM uygulaması.12. Ancak.01. bu aktivitelerin kritik olduğu ve çubuk diyagramındaki gerçekçi olmayan sürelerin değiştirilerek iş programının revize edilmesi gerektiği fark edilememiş. işler planlandığı şekilde gitmemiş ve onaylı iş programına göre 28. PERT gibi yöntemlerin inşaat projelerinin sadece inşaat aşamasında değil. 2007).2005 tarihinde imzalanmış ve işin yapımı 02. 7. Uygulama sonucunda proje tamamlanma tarihi 13.2006 ile 28. dare tarafından risk analizi yapılmadan belirlenen 300 günlük iş teslim süresinin ve iş programındaki eksiklikleri belirlemede yetersiz kalan çubuk diyagramı iş programının bir sonucu olduğu kolaylıkla belirtilebilir. teknik raporları. Çubuk diyagramı. sözleşmede belirtilen 300 günlük proje teslim süre dilimini dikkate alarak 19 aktiviteden oluşan çubuk diyagramını hazırlamış ve bu iş programı dare tarafından uygun bulunarak onaylanmıştır. CPM uygulansaydı ve revizyon ihtiyacı farkedilseydi bile. Yüklenici. “Genel vaziyet ve üst havza planlarının onaylanması” ve “aplikasyon öncesi plan/profil projelerinin onaylanması” işlerinin dare’den kaynaklı olarak iş programındaki sürelere kıyasla gecikmesinden vuku bulduğu tespit edilmiştir.’nin (Yüklenici) yükleniminde gerçekleştirilen ve Balıkesir-Gönen bölgesinde yer alan 3981 ha’lık tarım arazisine basınçlı borulu sistem ile sulama suyu ulaştırmayı hedefleyen bir sulama-drenaj projesi yapım iş idir.2006 tarihine kadar teslim edilmesi gereken iş Haziran 2007 tarihi itibari ile Yüklenici’nin sözleşme hükümlerine dayandırdığı ve dare’nin Yüklenici’yi haklı bularak onay verdiği üç ayrı süre uzatım talebi ile birlikte 214 takvim günü uzamıştır. şe ait arşiv (Proje ve nşaat Dairesi Başkanlığı. Bölge Müdürlüğü ( dare) idaresinde. kıyaslama yapılabilmesi için onaylı çubuk diyagramı iş programındaki aktivite sürelerine sadık kalınarak aktivite şebekesi oluşturulmuş ve şebeke üzerinde CPM uygulanmıştır. Devlet Su şleri Balıkesir 25.10.Proje Bilgisi Örnek uygulamada faydalanılan “Gönen Havzası Pompaj Sulaması Proje Yapım şi”. Bu çerçevede. Ancak. Bar-Su Proje ve nşaat Ltd. aktivitelerin kritiklikleri hakkında herhangi bir bilgi veremediğinden. Oysa. 9 ve 11 no’lu aktiviteler CPM uygulamasında kritik aktivite. Kritik Yol Yöntemi Uygulaması Yüklenici. tasarım aşamasında da kullanılabileceğini göstermektir. Örnek uygulamada inşaat aşamasında olan bir iş yerine projelendirme aşamasında bulunan bir iş in seçilmesindeki gaye CSRAM’in ve beraberinde CPM. 2007) incelenmiş ve Yüklenici tarafından ayrı tarihlerde talep edilen üç ayrı süre uzatımının “Ön Rapor’un onaylanması”. 7 no’lu aktivite ise 3 günlük toplam bolluk zamanına göre kritiğe yakın aktivite olarak tespit edilmiştir.2006 tarihinde iş teslimiyle birlikte başlamıştır. öncellik ilişkilerini kurabilmek için CPM uygulamasında çubuk diyagramındaki gibi 19 aktivite değil toplam 32 aktivite kullanılmıştır. sonuçta süre uzatımları meydana gelmiştir.11. sözleşme gereğince proje çizimlerini.2006 tarihleri arasındaki 300 takvim günü içerisinde tamamlayarak dare’ye teslim etmekle yükümlüdür (Proje ve nşaat Dairesi Başkanlığı. Bu olumsuz durumun. şin sözleşmesi 22.2006’dır.01. Şti. iş sonu aydınger paftalarını ve proje CD’lerini sözleşme. Bu işler ile ilgili olan ve Tablo 1’de belirtilen 5. CPM belirsizliklerin aktivite süreleri ve proje tamamlanma süresi üzerindeki etkisini belirleyemediğinden iş 333 .10.2006 olarak bulunmuştur. aynı aktivite sürelerinin kullanıldığı çubuk diyagramına göre bu tarih 28. şartname ve fenni kurallara uygun olarak hazırlamakla ve işi 02. 9 ve 11 no’lu aktivitelerden 5. metraj/keşif cetvellerini. Primavera Project Planner isimli yazılımla gerçekleştirilmiştir.10.

CPM uygulamasıyla bulunan 316 günde bitirilme ihtimali %10. MS Excel tablo işlemcisi ile programlanmış ve MS Excel programına bir simülasyon programı olan @Risk programı entegre edilmiştir. Program Değerlendirme Ve nceleme Tekniği Uygulaması PERT uygulaması için CPM uygulamasında kullanılan aktivite süreleri en muhtemel süreler olarak kabul edilip öncelikle minimum ve maksimum muhtemel süreler öngörülmüştür (Tablo 1). Uygulama için CPM. PERT uygulaması sonucunda. aktivite şebeke ilişkileri ile ara zamanlar da CPM’e dayalı olarak çalışan PERT. %0 ihtimalle bitirilme süresi 355 gün ve %100 ihtimalle bitirilme süresi 630 gün olarak bulunmuştur. CPM uygulamasında kullanılan aktiviteler. Bu sonuçlar çubuk diyagramı ve CPM uygulamalarıyla bulunan proje bitirme sürelerinin belirsizlik etkisinden dolayı ne denli gerçekçi olmadığını ve ne denli riskli olduğunu göstermektedir. Bu durumun çözümü için bir sonraki bölümde PERT ve CSRAM uygulamaları yer almaktadır. korelasyon etkisi ve risk faktörü duyarlılık analizi dışında PERT’in belirsizlik analizi açısından taşıdığı eksiklikleri giderme noktasında alternatif olarak geliştirilmiş bir yöntemdir. maksimum-minimum-en muhtemel aktivite süreleri. Bu sonuçlar çubuk diyagramı ve CPM uygulamalarıyla bulunan proje bitirme sürelerinin belirsizlik etkisinden dolayı ne denli gerçekçi olmadığını ve ne denli riskli olduğunu bir kez daha göstermiştir. %0 ihtimalle bitirilme süresi 238 gün ve %100 ihtimalle bitirilme süresi 550 gün olarak bulunmuştur. PERT. Oysa kritik yol. CPM ile bulunan kritik aktivite yolunu dikkate alarak. CPM uygulamasıyla bulunan 316 günde bitirilme ihtimali %0. Ayrıca. belirsizlik etkisini sadece kritik yol üzerindeki aktiviteler üzerinden olasılıklı bir yaklaşımla belirlemektedir. MCS ve CSRAM uygulamalarında aynı şekliyle kullanılmaktadır. gerçekte aktivite süreleri üzerindeki belirsizlik etkisinin değiştirici özelliğinden ötürü öngörülenden sapma (değişkenlik) gösterebilir. aktivite şebeke ilişkileri ile ara zamanlar Simülasyona (MCS) dayalı CPM uygulamasında da aynen kullanılmıştır. Bu nedenle gelecek bölümde uygulaması yer alan MCS’ye dayalı CPM. Simülasyona Dayalı Kritik Yol Yöntemi Uygulaması CPM ve PERT uygulamalarında kullanılan aktiviteler. işin onaylı çubuk diyagramı iş programında belirtildiğ i gibi 300 günde bitirilme ihtimali %6. maksimum-minimum-en muhtemel süreler kullanılarak üçgen dağılım olarak oluşturulmuştur. Aktivitelere atanan bu maksimum-minimum-en muhtemel süre üçlemeleri sonuçların kıyaslanabilmesi açısından daha sonra simülasyona (MCS) dayalı CPM ve CSRAM uygulamalarında da aynen kullanılacaktır. Ayrıca. bu sonuçlar PERT uygulamasında elde edilen sonuçlarla karşılaştırıldığında MCS’ye dayalı CPM’in proje tamamlama süresi 334 . Aktivite süreleri. 1000 MCS iterasyonu sonucunda işin onaylı çubuk diyagramı iş programında belirtildiği gibi 300 günde bitirilme ihtimali %0.programının ne şekilde revize edileceği noktasında yanlış yaklaşımlar meydana gelecekti. Ayrıca PERT ile korelasyon etkisi hesaba katılamamakta ve risk faktörü duyarlılık analizi gerçekleştirilememektedir.

Bir başka deyiş le belirsizliğin proje süresi üzerindeki değiştirici etkisi PERT tarafından makul ölçekte ortaya çıkarılamamaktadır.açısından daha kötümser sonuçlar ürettiğini göstermektedir. maksimum-minimum-en muhtemel aktivite süreleri. Daha önce de belirtildiği gibi. korelasyon etkisini dikkate almaması ve sadece CPM tarafından bulunan kritik yol üzerindeki aktiviteler üzerinden sonuca varması.50 olarak bulunmuştur. CSRAM’in PERT’e göre daha kötümser. CPM uygulamasıyla bulunan 316 günde bitirilme ihtimali ise %9. Bu sonuçlar. MCS’ye dayalı CPM’e göre ise daha iyimser bulgulara vardığını göstermektedir. işin onaylı çubuk diyagramı iş programında belirtildiğ i gibi 300 günde bitirilme ihtimali %2. çubuk diyagramı ve CPM sonuçları bu iki yöntemin belirsizlik etkisini hesaba katmaması. beceri. Sonuçlar MCS’ye dayalı CPM sonuçlarıyla karşılaştırıldığında ise CSRAM’in proje tamamlama süresi maksimum muhtemel değeri açısından daha kötümser. MS Excel tablo işlemcisi ile programlanmış ve MS Excel programına bir simülasyon programı olan @Risk programı entegre edilmiştir. Bir başka deyişle belirsizliğin proje süresi üzerindeki değiştirici etkisi CSRAM tarafından PERT ve MCS’ye dayalı CPM’e göre daha geniş bir ölçekte hesaplanmaktadır. aktivite şebeke ilişkileri ile ara zamanlar CSRAM uygulamasında da aynen kullanılmıştır. birikim. Korelasyonlu Aktivite Şebekesi Risk Analizi Modeli Uygulaması CPM. üretkenlik ve performansı) ve risk 335 . MCS’ye dayalı CPM sonuçları ise bu yöntemin risk faktörlerine dayalı bir analiz yaklaşımı içermemesi. korelasyon etkisini dikkate almaması nedenlerinden ötürü risk faktörlerine dayalı bir analiz yaklaşımı içeren. CSRAM uygulaması için gerekli olan bu risk faktörlerine ait aktivite-risk faktörü etki değerleri. sadece kritik yol bazlı iş lem yapmayıp simülasyon boyunca değişen kritik yolları dikkate alan ve risk faktörü duyarlılık analizi yapabilen CSRAM’le bulunan sonuçlar daha gerçekçi ve güvenilir sonuçlar olarak değerlendirilebilir. CSRAM’le gerçekleştirilen proje süresi . 1000 MCS iterasyonu sonucunda CSRAM. proje tamamlama süresi minimum muhtemel değeri açısından ise iyimser bir sonuca vardığını göstermektedir.risk faktörü duyarlılık analizine göre risk faktörü 3 (Genel Müdürlük tarafından yapılan proje değişiklikleri) ve risk faktörü 4’ün (çizim ve raporların tasdikinde yaşanan dare’den kaynaklı gecikmeler) proje süresi belirsizliği üzerinde en etkin faktörler olduğu bulunmuştur. korelasyon etkisini dolaylı şekilde hesaba katan. Uygulama için CSRAM. işin %0 ihtimalle bitirilme süresini 281 gün ve %100 ihtimalle bitirilme süresini ise 735 gün olarak hesaplamıştır. Bu sonuçlar PERT uygulamasında elde edilen sonuçlarla karşılaştırıldığında CSRAM’in proje tamamlama süresi açısından daha kötümser sonuçlar ürettiğini göstermektedir. PERT ve MCS’ye dayalı CPM uygulamalarında kullanılan aktiviteler. Bunun dış ında CSRAM uygulaması sonucunda. risk-faktörü durum olasılık sınır değerleri ile hangi risk faktörlerinin korelasyonlu olduğu Yüklenici’nin teknik ve yönetici personeli ile dare’nin teknik kadrosuyla yapılan görüşmeler neticesinde belirlenmiştir.42. Ayrıca. PERT sonuçları bu yöntemin risk faktörlerine dayalı bir analiz yaklaşımı içermemesi. Ancak bu iki değer arasındaki fark CSRAM sonuçlarına göre daha büyüktür. Risk faktörü 3 (Genel Müdürlük tarafından yapılan proje değişiklikleri) ve risk faktörü 4 (çizim ve raporların tasdikinde yaşanan dare’den kaynaklı gecikmeler) korelasyonlu risk faktörleri olarak CSRAM’e girilmiş ve modele 1000 iterasyon yaptırılmıştır. Risk faktörü 5 (Yüklenici’ye ait personelin tecrübe. aktivite şebekesini etkilemesi muhtemel risk faktörleri.

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 Süre (gün) 1 30 10 75 20 20 10 15 5 30 10 70 60 70 40 10 5 10 5 30 10 10 5 4 4 4 4 4 4 8 4 4 Proje süresi . Daha önce de belirtildiği gibi bu tür duyarlılık anilizi sonuçları yönetimsel açıdan ve risk faktörlerine karşı önceden gerekli tedbirlerin alınması yönünden son derece önemli ve faydalı olmaktadır. CSRAM proje süresi belirsizliği üzerindeki en etkili risk faktörünü belirlemede başarılı olmuştur. Çubuk diyagramı. CPM. Yer kısıtlığı nedeni ile sonuçları bu bildiride verilemeyen bu duyarlılık analizleri vasıtası ile hangi risk faktörlerinin aktivite kritikliği ve aktivite yolu kritikliğ i üzerinde oluşan belirsizliğin oluşmasında daha etkili olduğu bulunmuştur. Süre (gün) 1 35 40 90 50 40 80 40 50 50 90 100 150 90 120 20 40 30 40 40 60 30 60 20 40 10 40 10 40 60 10 60 MCSCPM Min.yakın Krt. PERT ve MCS’ye dayalı CPM yöntemleri ile bu tür bilgilere ulaşmak olanaklı olmamaktadır. Toplam Bolluk 0 45 45 0 0 0 21 21 21 0 0 0 0 129 129 100 100 100 100 0 0 0 0 100 100 0 0 11 11 131 0 0 CSRAM Aktivite Kritikliği Kritik Belirsiz Belirsiz Normal Kritik Kritik Belirsiz Belirsiz Belirsiz Kritik Kritik Kritik Kritik Normal Normal Normal Normal Normal Normal Kritik Kritik Kritik Kritik Normal Normal Kritik Kritik Krt. Süre (gün) 1 20 7 60 15 15 7 10 5 20 7 50 40 60 30 7 5 7 5 20 10 7 5 3 3 3 3 3 3 7 3 3 Max. Başka bir deyişle. Min. Tablo 1 Aktivite kritikliği analiz sonuçları. Toplam Bolluk 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 MCSCPM Max.yakın Kritik Kritik Belirsiz Belirsiz Belirsiz Kritik Kritik Kritik Kritik Belirsiz Belirsiz Belirsiz Belirsiz Belirsiz Belirsiz Belirsiz Belirsiz Belirsiz Belirsiz Belirsiz Belirsiz Belirsiz Belirsiz Belirsiz Belirsiz Belirsiz Belirsiz Kritik CSRAM Min.yakın Normal Kritik Kritik Akt No. 2007). Toplam Bolluk 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 12 12 19 19 19 19 0 0 0 0 19 23 0 0 1 1 19 0 0 CSRAM Max.faktörü 9 (proje tarafları arasında meydana gelen anlaşmazlıklar) ise bu iki faktörden sonraki en etkili faktörler olarak belirlenmiştir (Tablo 2).risk faktörü duyarlılık analizi dış ında CSRAM ile gerçekleştirilen diğer duyarlılık analizleri ise akitivite – risk faktörü ve aktivite yolu – risk faktörü duyarlılık analizleridir. şe ait resmi yazışmalar incelendiğinde risk faktörü 4’ün (çizim ve raporların tasdikinde yaşanan dare’den kaynaklı gecikmeler) haziran 2007 itibari ile gerçekleştirilen 3 ayrı süre uzatımının gerekçesi olduğu anlaşılmıştır (Proje ve nşaat Dairesi Başkanlığı. Tablo 1’de aktivitelerin toplam bolluk zamanlarının nasıl değişiklik gösterdiği ve hangi kritiklik 336 . Toplam Bolluk 0 56 56 5 0 0 61 61 61 0 0 0 0 213 213 133 133 124 124 37 37 37 37 119 138 31 31 43 43 144 31 0 MCS-CPM Aktivite Kritikliği Kritik Belirsiz Belirsiz Krt.

tiplerine sahip olduğu MCS’ye dayalı CPM ve CSRAM uygulama sonuçları doğrultusunda ayrı ayrı verilmiştir. Abdelnour.02 0.44 316.52 16.05 0. (1979) Simulation of construction project duration. Duyarlılık analizi ile proje süresi.79 316. Journal Of Construction Engineering And Management. CPM.02 0.47 328. pp 117–128. Ang A. (1985) Simulation model to forecast project completion time.45 Risk faktörü 8 312. 101(4).68 321.25 0. Bu uygulamalar ve sonuçların karşılaştırılması neticesinde.41 316.91 321. Minimum Maksimum Ortalama Proje Proje Proje Senaryo Süresi Süresi Süresi (gün) (gün) (gün) Tüm risk faktörleri 281.03 315. (1975) Analysis of activity networks under uncertainty. Kaynaklar Ahuja H.61 335.22 378. ASCE 111(4) pp 325– 342.99 Risk faktörü 3 ~ 4 295.79 326.42 Risk faktörü 2 312.39 Risk faktörü 5 299. Korelasyonlu Aktivite Şebekesi Risk Analizi Modeli (CSRAM) isimli yeni bir inşaat aktivite şebekesi inceleme ve değerlendirme yönteminin genel özellikleriyle açıklaması ve gerçek bir projeye ait veriler üzerindeki örnek uygulaması gösterilmektedir.57 Varyasyon Duyarlılık Katsayısı Sırası 0.52 4. pp 373–387.20 450.S.64 5. A.04 114. A.71 17.02 0..01 0.13 3. J. N.66 Risk faktörü 9 311.risk faktörü duyarlılık analizi sonuçları. V. I. aktivite yolu kritikliği gibi şebeke özelliklerinin her bir risk faktöründen ne oranda etkilendiği bulunmuştur.46 2. PERT ve simülasyona (MCS) dayalı CPM yöntemlerinin kabiliyet dahilinde olmadığından bu çalışmada CSRAM ile gerçekleştirilen diğer bir işlem ise aktivite..01 3 3 1 2 3 4 4 2 4 Sonuç Bu çalışmada. CSRAM’in işlerliği ortaya konulmuş.54 Risk faktörü 10 314.91 6.06 Risk faktörü 6 303.11 Risk faktörü 7 311.H.37 362. Örnek uygulamada kullanılan veriler üzerinde CPM.93 659. Journal Of The Engineering Mechanics Division.09 Risk faktörü 1 308. belirsizlik etkisinin tespiti bakımından CSRAM’in diğer yöntemlere göre daha gerçekçi sonuçlar ürettiği bulunmuş ve inşaat aktivite şebekelerinin incelenmesinde aktiviteler ve belirsizlik oluşturan risk faktörleri arasındaki korelasyonun dikkate alınmasının önemi gösterilmiştir.88 322.47 316.73 2.05 0. Sonuçlar arasındaki farklar ve benzerlikler dikkat çekicidir. PERT ve simülasyona (MCS) dayalı CPM yöntemleri de uygulanmış ve sonuçlar karşılaştırılmıştır. Journal Of The Construction Division.01 0.92 317.. 105(2).41 735.04 326. Carr R. Nandakumar. aktivite kritikliği. Chaher. aktivite yolu ve aktivite şebekesi seviyesinde risk faktörü duyarlılık analizleridir. 337 . Tablo 2 Proje süresi .45 457.83 364.71 Proje Süresi Standart Sapma 113.

Phase I Summary Rep. Proje ve nşaat Dairesi Başkanlığı. Ranasinghe M. ASCE 134(1) pp 49–63. Journal Of Construction Engineering And Management. (2008) Construction project network evaluation with Correlated Schedule Risk Analysis Model. U. Wang W. Woolery J.. Öztaş A.. 338 .K. Journal Of Construction Engineering And Management. U.C. Resmi Yazışmalar. Demsetz. 9 pp 17–39. C. ASCE 109(3) pp 342–354. Backwell Scientific. (1985) Using knowledge of construction and project management for automated schedule updating. Washington. (1993) Risk Management And Construction.. Heriot Watt Univ. F. Civil Engineering Systems. Birgönül M. Proceedings of Association of Researchers in Construction Management.. L. E. (2007) Gönen Havzası Pompaj Sulaması Proje Yapım şi Sözleşmesi. ASCE 118(2) pp 258–272.Dept. USA. Journal Of Construction Engineering And Management. 40(9) pp 1244–1254. Türkiye. Norman. Cambridge. C. P. Devlet Su şleri Genel Müdürlüğü. (1958) PERT. Wiser E. (2000) Model for evaluating networks under correlated uncertainty—NETCOR. C. Kunz J.. Cilt 2. Dikmen . Special Projects Office. (1983) Stochastic network model for planning scheduling. R. (2004) A critical review of risk management support tools. (1992) Monte Carlo technique with correlated random variables. Oberlender. Boston..A. Building and Environment. Project Management Journal. of the Navy. Ökmen Ö. D. McGraw-Hill. Ön Raporu. G. 16(5) pp 57–76.1145–1154.. Russell A. Crandall K.. D. Levitt R.. Flanagan. ASCE 119(1) pp 40–57. Ankara. ASCE 126(6) pp 458–466. Journal Of Construction Engineering And Management.. Diaz C. E. (2005) Judgmental risk analysis process development in construction projects. Journal Of Construction Engineering And Management. G.. D. (2000) Project Management For Engineering And Construction. Arıkan A. program evaluation research task. s. Touran A.. T. Öztaş A. (1992) Treatment of correlation for risk analysis of engineering projects. Ökmen Ö.K.C. (1993) Nondeterministic networking methods. Hadipriono F. C.. Bureau of Ordnance..

nşaat Yatırım Projeleri çin Arazi Yer Seçiminde AHP (Analytıc Hierarchy Process) Uygulaması Ömür Tezcan Osman Aytekin Oyak nşaat A. Böl.com./ESK. Böl. nşaat Yatırım Projeleri için gerekli olan arazi yer seçiminde AHP yönteminin uygulanabilirliği araştırılmıştır.edu. Tel: 0(222) 239 37 50 / 3234 E-Posta: hkusan@ogu. bir karara varacak.edu. Bu çalışmada.tr Hakan Kuşan lker Özdemir Öz Bu çalışmada. Müh./ESK. ya da uzun ve rasyonel olmayan analizler sonunda kuşku içerisinde bir karara varacaktır.tr ESOGÜ MMF nş. Tel: 0(222) 239 37 50 / 3223 E-Posta: oaytekin@ogu. Anahtar sözcükler: AHP (Analytic Hierarchy Process). Çok Kriterli Karar Verme. nşaat Yatırım Projeleri için gerekli olan arazi yer seçiminde AHP yönteminin uygulanabilirliği araştırılmıştır. Çok Kriterli Karar Verme Yöntemleri'ni kullanmaktaki amaç alternatif ve kriter sayılarının fazla olduğu durumlarda karar verme mekanizmasını kontrol altında tutabilmek ve karar sonucunu mümkün olduğu kadar kolay ve çabuk elde etmektir. ulaşılmak istenen hedefi birçok parametrenin belirlediğ i ve seçim için değerlendirilecek alternatiflerin her birinin kendine has avantajlarının bulunduğu durumlarda karar verme işi çok zor bir durum alacaktır. Bu amaçla “Hazır Beton Tesisi” kurulacak bir bölgede ihtiyaç duyulan arazinin belirlenmesinde dikkate alınması gerekli olan kriterler belirlenip. bu kriterlerin ağırlık ve önem derecelerine göre karar hiyerarşisi oluşturulmuştur./ESK. Müh. Tel: 0(222) 239 37 50 / 3208 E-posta: otezcan@oyakinsaat. Müh.Ş. nşaat yatırım projelerinin karar verme süreçlerinde kullanabilecek Çok Kriterli Karar Verme Yöntemleri’nden biri olan AHP (Analytic Hierarchy Process) yöntemi. Bu amaçla Hazır Beton Tesisi kurulacak bir 339 .edu. soyut ve somut kriterleri kullanarak kararı etkiyecek faktörleri hiyerarşik bir düzende tanımlamaya imkan vermektedir.tr ESOGÜ MMF nş. Tel: 0(222) 239 37 50 / 3213 E-Posta: iozdemir@ogu.tr ESOGÜ MMF nş. Böyle durumlarda kararı verecek olan kişi ya tüm bu kararsızlık sıkıntısından kurtulmak için. Bu hiyerarşik yapıyı oluşturan tüm kriterlerin ikili karşılaştırmaları yapılarak karar vericinin tercih değerleri saptanmıştır./ ST.. Yer Seçimi Giriş Bir karar verme probleminde. sağlıklı olup olmadığını önemsemeden. Böl.

Arada bulunan değerler (2. AHP (Analytic Hierarchy Process) Çok kriterli karar verme yöntemlerinden AHP metodu. Karar vericinin bu çiftli karşılaştırmalarına yardımcı olması için Saaty (1994a) iki elemanın arasındaki önemi belirleyebilmek amacıyla dokuz noktalı bir skala geliştirmiştir.6. Saaty. ortada alternatifleri tanımlayan kriterler. öğe 2. AHP’nin en önemli yanı. 340 . 1994b). karşılaştırmalı yargılar (pairwise comparison).4. bu kriterlerin ağırlık ve önem derecelerine göre karar hiyerarşisi oluşturulmuştur.’ye göre aşırı derecede önemli veya aşırı derecede tercih ediliyor Ara değerler 2. C3 gibi üç kriter için oluşturulan matris Şekil 1'de. Bu temel prensipler aynı zamanda AHP’nin adımlarını oluşturmaktadır. Bu şekilde oluşturulmuş bir hiyerarşi en az üç seviyeden oluşur: en üstte problemin en üst amacı. Tablo 1 AHP Değerlendirme Ölçeği (Saaty. ki elemanın arasındaki tercih oranını belirleyecek rakamlar ve bunların sözel karşılıkları Tablo 1’de gösterilmiştir. kriter hiyerarşisi formunda görebilmesine imkan sağlamasıdır. karar vericinin “çok kriterli karar verme problemini” görsel olarak. bağıl önemler için yapılan kişisel atamaları. C1.’ye göre çok fazla önemli veya çok fazla tercih ediliyor 1. 1986. 6 ve 8) iki ifadenin arasında kalan kararlar için kullanılabilir. 4.bölgede ihtiyaç duyulan arazinin belirlenmesinde dikkate alınması gerekli olan kriterler belirlenip. ve en altta da seçim yapılacak olan alternatifler bulunur.8 Bu şekilde her seviyedeki kriterler ve en nihayetinde de her kritere göre alternatifler birbirileriyle karşılaştırıldıktan sonra karşılaştırmalar matrisleri oluşturulur.’ye göre fazla önemli veya fazla tercih ediliyor 1. öğe 2. hiyerarşik kompozisyon veya önceliklerin sentezi (synthesis of priorities) ve karma kompozisyona göre nihai kararın alınması (Saaty. öğe 2. C2. Bu şekilde oluşturulan matrisin simetrik olacağı görülmektedir. AHP'nin uygulaması dört temel prensiple şekillenmektedir: ayrıştırma (decomposition). ve A3 gibi üç alternatif için oluşturulan matris ise Şekil 2'de gösterilmiştir. 1980. 1994a) Sayısal Değer 1 3 5 7 9 Tanım Öğeler eşit önemde veya aralarında kayıtsız kalınıyor 1.’ye göre biraz daha önemli veya biraz daha tercih ediliyor 1. Hiyerarşinin oluşturulmasından sonra kriterler arasında çiftli karşılaştırmalar yapılır. Bu hiyerarşik yapıyı oluşturan tüm kriterlerin ikili karşılaştırmaları yapılarak karar vericinin tercih değerleri saptanmıştır. Bir kriter iyi olmak gibi çok soyut ya da geniş kapsamlı olduğunda daha alt kriterler türetilerek çok seviyeli hiyerarşiye yerleştirilir (Zahedi. A1. A2. Topçu. ağırlıklar kümesine dönüştürmekte kullanılan bir tekniktir. 2001. 2004). 1994a). Bu matrislerde satır ve sütunları karşılaştırılan kriter ya da alternatifler meydana getirir ve matrisin her elemanı satırdaki elemanın sütundaki elemana karşılaştırılmasından elde edilen orandır (Kuruüzüm ve Atsan. öğe 2.

kinci düzeyde. (b) yeni kolon normalleştirilir (her değerin değerlerin toplamına bölünmesi).2. n. Ulaşım: Bölgenin müşterilere ulaşım durumu 3. Rakip: Bölgedeki rakiplerin miktarı 3.1. A1-A2-A3 alternatiflerinin Ci kriteri için karşılaştırma matrisi Çiftli karşılaştırmalar matrisinin oluşturulmasından bir sonraki adım. Birçok durumda yakın sonuçlar elde edebilmek için Saaty (1994b). C bölgelerinden kendisi için en uygun olanı seçmek istemektedir. Bedel: Bölgedeki arazilerin ortalama birim ( m2 ) fiyatı Problem ayrıştırılarak kriterlerinin belirlenmesinden sonra karar hiyerarşisi oluşturulur. Malzemeye Uzaklık: Bölgenin malzeme kaynaklarına (çimento fabrikaları vs. matriste bulunan elemanların ağırlıklarının elde edilmesidir. amaca katkıda bulunan dört kriter. 341 .C1 C1 C2 C3 C2 C3 Ci için A1 A2 A3 A1 A2 A3 1 C2/C1 C3/C1 C1/C2 1 C3/C2 C1/C3 C2/C3 1 1 A2/A1 A3/A1 A1/A2 1 A3/A2 A1/A3 A2/A3 1 Şekil 1. Söz konusu firmanın. üçüncü düzeyde alt kiriterler. Müşteri: Bölgenin potansiyel müşteri bakımından durumu 2. En yüksek toplama sahip alternatif en uygun tercihi belirtmektedir. seçim sırasında başlıca dört ana kritere ve iki alt kritere dikkat ettiği varsayılmıştır: 1. Ana amaç olan “En iyi bölge seçimi” hiyerarşinin en üst düzeyinde yer alır. Bu şekilde her kriterin bir üzerinden önem ağırlığı ve her alternatifin de her kriterden aldığı puan bir üzerinden elde edilmiş olur. satırların geometrik ortalamalarının alınmasını tavsiye etmektedir: (a) Her satırdaki n eleman çarpılır.) uzaklığı 4. Bir hazır beton firması yapacağı yeni beton tesisi yatırımı için A. Konum: Bölgenin müşterilere ulaşım durumu ve hammaddeye uzaklığı 3. Hazır Beton Tesisi Arazi Seçiminde AHP Uygulaması AHP yönteminin hazır beton tesisi yatırımı için arazi ve bölge seçimi problemine uygulanış biçimi aşağıda örneklenmiştir. kökü alınır ve elde edilen değerler için yeni bir kolon oluşturulur. C1-C2-C3 kriterlerinin karşılaştırma matrisi Şekil 2. Alternatiflerin nihai değerlerini elde etmek içinse alternatifin her bir kriterden aldığı puanla o kriterin çarpımları toplanır. B. son düzeyde ise söz konusu kriterler cinsinden değerlendirilmek üzere seçenekler vardır (Şekil 3).

278 0.AMAÇ ANA KR TERLER ALT KR TERLER ALTERNAT FLER A Bölgesi Müşteri Rakip En yi Bölge Seçimi Konum Ulaşım B Bölgesi Malzemeye Uzaklık Bedel C Bölgesi Şekil 3. Bu sorunun yanıtını tüm kriterlerin ikili karşılaştırmaları için alarak Karar Vericinin tercih değerlerini saptadığımızda Tablo 2’deki ikili karşılaştırmalar matrisi elde edilir. tesisin bulunacağı bölge açısından daha önemlidir?” türde soru sormak olacaktır. Bu hesaplama için daha önce açıklandığı gibi ikili karşılaştırmalar matrisinin en büyük özvektörü bulunup normalize edilmelidir. Ulaşım ve potansiyel müşteri sayısı ise aynı öneme sahiptir. Bölge Seçimi için Oluşturulan Hiyerarşik Model Seçimin hiyerarşisi oluşturulduktan sonra öğelerin göreli önemlerinin belirlenmesi gerekir. 2000. firma için. Örneğin amaca göre.518 342 . Bu işlem için normalizasyona dayalı yöntem kullanılabileceği gibi Expert Choice programından da yararlanılabilir (Expert Choice Software Tutorials. kriterlerin ana amacı gerçekleştirmesindeki göreli önemleri saptamak ikinci adımdır. lk olarak. bölgedeki arazilerin ortalama m2 birim maliyeti kriteri bölgedeki rakiplerin sayısı kriterine göre karar verici için beş kat daha önemlidir. Birinci Düzeye lişkin Göreli Önem Vektörü KR TER Müşteri Rakip Konum Bedel wAMAÇ 0. 2000). Forman and Selly. Bunun için yapılması gereken kriterlere ikili karşılaştırmalar uygulayıp Karar vericiye Tablo 1 deki ölçek kullanılarak “Karşılaştırılan iki kriterden hangisi. Bu çalışmada Expert Choice programına Tablo 2’deki matris verileri girilerek örnek sorunun birinci düzeyine ilişkin göreli önem vektörü aşağıdaki şekilde elde edilmiştir (Tablo 3): Tablo 3. Birinci Düzey için kili Karşılaştırmalar Matrisi AMAÇ Müşteri Rakip Konum Bedel Müşteri 1 1/4 1/3 3 Rakip 4 1 1 5 Konum 3 1 1 3 Bedel 1/3 1/5 1/3 1 Söz konusu matris kullanılarak. Tablo 2. dört kriterin ana amaç olan en iyi bölge seçimini sağlamadaki göreli önemleri belirlenir.091 0.113 0.

218 0.250 Tablo 5. Ulaşım Alt Kriteri için kili Karşılaştırmalar Matrisi Ulaşım A B C A 1 3 1/3 B 1/3 1 1/4 C 3 4 1 WULAŞIM 0. UZAKLIK 0.297 0.297 Tablo 7.691 0.117 Tablo 8.163 0. ana malzemeye uzaklık kriterleri için aynı tür karşılaştırmalar yapılmış ve sonuçları Tablo 4’de verilmiştir.750 0. Müşteri Kriteri için kili Karşılaştırmalar Matrisi Müşteri A B C A 1 4 1/3 B 1/4 1 1/6 C 3 6 1 wMÜŞTER 0. Firma için bölgedeki rakiplerin sayısı ana amaç için seçenekleri değerlendirirken en az önem verdiği kriterdir (% 9. Daha sonra birinci düzeydeki konum kriterinin alt kriterleri olan ulaşım. Uzaklık A B C A 1 2 3 B 1/2 1 2 C 1/3 1/2 1 WMALZ.091 Tablo 6. Uzaklık Müşteri Rakip 1 1/3 3 1 WALT KR TER 0. Rakip Kriteri için kili Karşılaştırmalar Matrisi Rakip A B C A 1 1/3 1/2 B 3 1 2 C 2 ½ 1 wRAK P 0.1).3 ile bölgenin ulaşım durumu izlemektedir.268 0.614 0. 6’da Müşteri ve Rakip ana kriterleri için.540 343 .8 ile bölgedeki arazilerin birim ( m2 ) maliyetidir. Tablo 5. 8’de Ulaşım ve Malzemeye Uzaklık alt kriterleri için üç alternatifin karşılaştırılmaları ve Expert Choice tarafından hesaplanan göreli önem vektörleri verilmiştir.Bu durumda “En iyi bölge seçimi” amacını en fazla etkileyen kriter % 51. Bu kriteri % 27.540 0. Tablo 7.163 0.8 ile bölgenin müşteri potansiyeli ve % 11. Malzemeye Uzaklık Alt Kriteri için kili Karşılaştırmalar Matrisi Malz. Diğer bir deyişle seçeneklerin kriterleri gerçekleme açısından ikili karşılaştırılmaları söz konusudur. Alt Kriterler için kili Karşılaştırmalar Matrisi ve Göreli Önem Vektörü ALT KR TER Ulaşım Malz. Tablo 4.

518) = 0.243 1 Üçüncü aşamada yapılması gereken seçenekler için toplam bileşik göreli önemleri hesaplamaktır.430 C : (0.540*0. Elde edilen değerler.691*0.25)*113) + (0. Seçeneklerin bileşik göreli öneminin bulunması için. Rakip kriterini amaç açısından en az önemli kabul ettiğinden “B” Bölgesi toplam bileşik göreli önemi en yüksek olan seçenek durumundadır. 344 .278) + (0.75+0.614*0.268*0.518) = 0. toplamlarına bölünerek normalize edildiğinde Bedel kriterine ilişkin göreli önem vektörü hesaplanmış olur (Tablo 9).163*0.75+0.25)*113) + (0.444*0.218*0. Fakat firma.091) + ((0.091) + ((0.75+0.117*0.203 olarak bulunur.001818 0.313 0.367 B : (0.163*0. firmanın yeni yatırım yapacağı hazır beton tesisi için ön görülen kriter ağırlıklarına göre en uygun bölgenin “B” Bölgesi olduğu anlaşılmaktadır.297*0. Bileşik göreli önem sonuçları incelendiğinde. her seçeneğin kriterlere göre göreli önemini söz konusu kriterlerin amaç açısından göreli önemi ile çarpıp elde edilen çarpım değerlerini birbirleriyle toplamak gerekir.Bedel kriteri açısından seçenekler değerlendirilirken gerçek rakamlar (nicel değerler) kullanılacağından ikili karşılaştırmalar matrisi oluşturmak gereksizdir. Bedel Kriteri için Göreli Önem Vektörü Bulunması Seçenek A B C Toplam Fiyat/m2 300 425 550 1275 2 1/(Fiyat/m ) 0.518) = 0. Tablo 9. “A” bölgesi fiyat bakımından en uygun olmasına karşın “B” Bölgesi firma için konum ve potansiyel müşteri bakımından seçenekler arasında en iyi durumdadır.540*0.25)*113) + (0.444 0. Bölgedeki arazilerin ortalama fiyatı yönünden orta düzeyde olup bölgedeki rakiplerin sayısı bakımından ise en kötü durumdadır. Expert Choice programı “distributive mode” seçeneği kullanılarak sentez yapıldığında bulunan aynı değerler Şekil 4’de ve alternatiflerin kriterler karşısındaki göreli önem değiş im grafiği Şekil 5’de sunulmuştur.297*0. Her bir alternatife ait bulunan göreli önem değerleri kriterlerin amaç açısından göreli önemleri ile çarpılıp (Tablo 3) çarpımların toplamı alınırsa her bir bölge için bileşik göreli önem A : (0.243*0.003333 0. Dikkat edilecek özellik arazi ortalama bedeli yüksek olan bölgenin düşük göreli öneme sahip olması için ortalama arazi bedellerini tersine çevirmek gerektiğidir.278) + (0.091*0.002353 0.278) + (0.091) + ((0.007504 wBEDEL 0.313*0.

Bu konu için bahsedilen yöntemi kullanırken oluşturulmuş bulunan model karar vericiye göre adapte edilebilir.Şekil 4. Expert Choice Programından Alternatif – Göreceli Önem Grafiği Sonuç ve Değerlendirme Çalış mada. 345 . Expert Choice Programından Bileşik Göreceli Önem Görüntüsü Şekil 5. Çok kriterli karar verme yöntemlerinde en önemli adımı oluşturan “hiyerarşik yapının kurulması” üzerinde durulmuştur. Burada çok kriterli karar verme yöntemlerinin esneklik yanı da meydana çıkacaktır zira farklı görüşlere sahip olan karar vericiler modeli yeniden kurmak yerine atamalardan uygun görmediklerini değiştirerek sonuçları elde edebileceklerdir. çok kriterli karar verme yöntemlerinden AHP yöntemi tanıtılmış ve uygulamacılara katkı sağlaması amacıyla Hazır beton tesisi yatırımda bölge seçimi örnek olarak ele alınmıştır. burada göz önüne alınmayan bir takım parametreler modele eklenebilir ya da bu uygulamada kriterlere atanmış olan öncelik değerleri ve karşılaştırmaları yeniden düzenlenebilir.

. Atsan. s. L. 74 (3) pp 426-447. L. (1994b) Highlights and critical points in the theory and application of the Analytical Hierarchy Process.A. Expert Choice Inc.Kaynaklar Expert Choice Software Tutorials (2000) Expert Choice Inc. Forman. Pittsburgh. (1980) The Analytic Hierarchy Process.I. N.T. (2004) A decision model proposal for construction contractor selection in turkey. Pittsburgh. Saaty. Selly. Pittsburgh. 14 (1). A. 346 ..T. RWS Publications. Interfaces. 39 (4). McGraw-Hill Comp.S. F. (1994a) Fundamentals of Decision Making and Priority Theory with the Analytic Hierarchy Process. Topçu. 83-105. Saaty. (2001) The Analytic Hierarchy Process approach and its applications in business. (1986) The Analytical Hierarchy Process . Y.T. pp 469-481. 16 (4).. Zahedi. M. Akdeniz Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Dergisi. Kuruüzüm. U.. L. Saaty. European Journal of Operational Research. E.a survey of the method and its applications. (2000) Decision by Objectives.A. Building and Environment. pp 96-108.

Çalış ma ile bu konutların sahiplerinin. şartnamelerde belirtilen kalite spesifikasyonlarını da gerçekleştirecek şekilde yönetilmesi gerekir. Bunun dışında konut sahipleri çevre düzenlemelerinin yeterli olmadığını. teknik şartnameleri ve müteahhitler ile üretim takvimi hakkında konut sahiplerinin çoğunluğunun herhangi bir bilgisi olmadığı görülmüştür. sosyo-ekonomik profilleri. Bu faaliyetlerin kârlılık ana amacı yanında. lavabo-etejer ve boya-badana uygulamaları oluşturmaktadır. daire seçimi ve kullanım süreleri konulardaki deneyim ve beklentileri araştırılmıştır. teknik bilgilenme yeterliliği. Farklı şehir ve projelere göre konut sahiplerinin azımsanamayacak bir bölümü. Bu çalışmada Başbakanlık Toplu Konut daresi (TOK ) tarafından yaptırılan toplu konutların inşaat kalitesi ve konut sahiplerinin sahip oldukları konutların kalitelerinin maliyetleri değerlendirilmeye çalışılmıştır. zemin etüdü raporları ve beton kalitesi konularında da anket uygulanan kişilerin bilgilendirilmediği belirlenmiştir. TOK ’nin inşaat standartları. konutlarını kullanıma başlamadan önce yada hemen kullanıma başladıkları sırada ek yapım ve tadilat işleri yaptırdıklarını belirtmektedirler. Çalışmadan elde edilen verilere göre. lknur Bekem Ahi Evran Üniversitesi Kaman Meslek Yüksekokulu 40300 Kaman/Kırşehir Tel: (386) 712 64 49 E-Posta: latifugur@mynet. Bu amaçla sekiz farklı ilde bulunan TOK konutu sahipleri üzerinde bir anket çalışması yapılmıştır.Başbakanlık Toplu Konut daresi (TOK ) Tarafından Yaptırılan Toplu Konutların nşaat Kalitelerinin Değerlendirilmesine Yönelik Bir Alan Çalışması Latif Onur Uğur.proje seçimi. konut sahiplerinin TOK ’yi tercih etmelerinin başta gelen sebeplerinin daire alanları ve taksit ödemelerinin uygunluğu olduğu belirlenmiştir. taahhüt konusu iş hakkında duyumdan başlayarak gerçekleştirilen yapının teslimine kadar olan süreçteki tüm faaliyetleri kapsar. sosyal ihtiyaçların karşılanabileceği alanların yerleşim bölgesine uzak olduğunu ve ulaşım sorunu yaşadıklarını belirtmişlerdir. Mevcut daireler arasından seçim yapma imkânlarının olmadığını söyleyen daire sahiplerinin yarısından fazlası. bu yapıyı ortaya koymak için gerçekleştirilen diğer faaliyetlerin kalitesini de kapsar. şartname ve müteahhitlerin belirlenmesi. arsa.com Öz nşaat üretimi. dairelerin satın alınmasına ilişkin taksit-aidat ödemeleri. gerek ihale sürecinde gerek teslim ve kullanım 347 . yapım süresi. Bunlara ek olarak teslimattan sonra kullanıma geçene kadarki yapım/tadilat maliyetleri değerlendirilmiştir. Bu verilere göre. Dairenin kullanım sürecinde en çok karşılaşılan sorunları kapı-pencere. üretimin sonunda ortaya çıkan yapının kalitesinin yanı sıra. nşaatların denetlenmesi. şverenin istediğini üretebilmek ve üretileni işverene vermek amacıyla yapılan harcamalar bütünü de kalitenin maliyeti olarak adlandırılır. nşaatta kalite kavramı. oturdukları dairelerin beklentilerini ve gereksinimlerini karşıladığını düşünmektedirler.

Toplu Konutlar. Bu nedenle performansın gerçek belirleyicisi kullanıcılar olmaktadır (Gültekin. Kullanım Kalitesi. 2000 D E Bina Sayımı kitabında konut. Araştırmalar kalkınma sürecinde konut yatırımlarının.2001). Konut gereksinimi. “etrafı kapalı. belli bir anda mevcut konut sayı ve nitelikleri arasındaki fark” olarak tanımlanmaktadır. • • • • • Kullanıcı gereksinimleri Kalite ölçümü ve ölçütleri Kalite elde etme eylemleri gereksinimi Elde edilen kalitenin sürdürülebilirliği Elde edilen yapı kalitesinin çevresel kaliteye etkisi. konut gereksiniminden farklı olarak. çeşitli alt bileşenlerden oluşan bir sistemdir. en genel anlamıyla insanların en önemli gereksinimlerinden biri olan barınma ihtiyacını karşılayan bir araçtır. doğrudan doğruya sokağa. koridora veya genel bir yere açılan. Konut talebi ise.2001). müstakil kapısı olan bina veya binanın bir bölümü” olarak tanımlanmaktadır [1]. Yapı kalitesinin değerlendirildiği temel alanlar şunlardır (Gültekin. yapı kalitesinin değerlendirildiği temel alanların tanımlanması gereklidir. tavanı örtülmüş bir veya bir grup insanın diğer fertlerden ayrı olarak yaşamasına imkan sağlayan.aşamasında ek kalite maliyetleri ortaya çıkmakta. ekonomik geliş menin uzunca bir döneminde diğer yatırımlardan daha hızlı geliştiğini göstermektedir. Kalite. Yapıda kalite kavramına değinmeden önce. bu maliyetlerin nihai maliyet hesaplamalarında göz önüne alınması gerekmektedir. ekonomide en önemli yatırım araçlarından biri sayılmaktadır. 2002). Bileşenin üretimi ve montajı sırasındaki işçilik kalitesindeki değişkenlik sonucu etkilemektedir. Ancak bu bileşenlerin gerçek performansları kullanım aşamasında ortaya çıkmaktadır. Kentleşme hızı yüksek olan Türkiye’de konut gereksinimi oldukça yüksektir (Şenkaya. Konut yatırımları ülke ekonomisinin önemli göstergelerinden biridir. Kalite Maliyeti Giriş Konut. 2002). Yapı bileşenlerinin hemen çoğunun üzerinde görüş birliğine varılmış teknolojik performans düzeyleri vardır. nşaat Kalitesi. konutlara karşı tüketici tercihlerini içeren ve alım gücü ile desteklenen isteği belirtmektedir (Şenkaya. Konut yatırımları GSY H’nın %2-8’ini ve sabit sermaye yatırımlarının %15-30’unu bulmaktadır. ”Kiş ilerin ödeme güçleri ile bireysel tercihlerinden bağımsız olarak en düşük düzeyde barınabilmelerini sağlamaya yetecek konut sayı ve nitelikleri ile. Literatür Taraması Yapı. Anahtar sözcükler: Başbakanlık Toplu Konut daresi (TOK ). En temel barınma aracı olan konut. 348 .

A. Fakat sonuçları henüz belirtilmemiş olan bu anket formu Tablo 1. 2007). 349 . konut inşaatlarında kalite için yapılan ortalama harcamaların toplam proje maliyetinin % 0. Odaman’a göre kalite (Bozkurt and Odaman. 2009a). TOK web sitesinde TOK idaresinin yürüttüğü ve yürüteceği hizmetleri daha faydalı ve anlamlı kılmak amacı ile “TOK Konut Teslim Alan Müşteri Memnuniyet Anketi” başlıklı 12 sorudan oluşan bir kalite anketi bulunmaktadır. Boydaş. Bu orandaki maliyet artışın proje toplam maliyetine göre hiç de astronomik olmayacağını. Ne var ki. bu konuda yapılacak daha detaylı çalışmalarla. Çalış ması sonucunda vardığı sonuçlardan biri de pek çok kalite uygulamasının ve tedbirinin zaten bunu yapmakla görevli kişilerce yapılıyor/yapılmış olması gerektiğidir. 1998): • • • • • • • • Performans: üründe bulunan birincil özellikler Uygunluk: spesifikasyonlara.’de verilmiştir (TOK resmi sitesi. 2005).R. Boydaş.73’ü olduğunu bulgulamıştır. Olası eksikliklerin gözden geçirilip uygun prosedürlerin oluşturulup uygulamaya konması ve gerekli kontrol ve raporlama sistemlerinin oluşturulup uygulanması ile. bunun yanında olası kalitesizliklerin sebep olacağı maliyetlerin yanında çok düşük bir maliyet ile uygun kalite şartlarının sağlanacağını ifade etmiştir. çok düşük bir maliyetle kalite yönetim ve kalite kontrol süreçlerini uygulamak mümkün olabilecektir. Yurdumuzda Başbakanlık Toplu Konut daresi (TOK ) tamamlanmış 578 ve Haziran 2009 itibarı ile devam eden 215 konut projesini yürütmüş/yürütmektedir (TOK resmi sitesi. ihale ile alınarak gerçekleştirilen bir yapının kullanıcısı başlangıçta bilinmemektedir (Kanıt. 2009b). nşaat sektöründe yapının kalitesi nihai kullanıcının bu yapı ile ilgili beklenti ve ihtiyaçlarının ne derece karşılandığına bağlıdır. özellikle kalitesizliğin maliyetine ilişkin verilerin elde edilmesi ile kalite maliyeti ile kalitesizliğin maliyetinin detaylı olarak karşılaştırılabilmesinin mümkün olabileceğini ifade etmiştir (Boydaş. Bozkurt. belgelere ve standartlara uygunluk Dayanıklılık: ürünün kullanabilirlilik özelliği Güvenirlilik: ürünün kullanım ömrü içerisinde performansının sürekliliği Hizmet görürlülük: ürüne ilişkin sorunların çözülebilme yeteneği tibar: ürünün veya onu oluşturan elemanların geçmişteki performansı Estetik: ürünün albenisi ve duyulara seslenebilme yeteneği Diğer unsurlar: ürünün çekiciliğini sağlayan diğer unsurlardır.

toplam 39 adet soru hazırlanmış ve ankete katılanlardan. Materyal ve Metod Bu çalışmada toplam 8 ilde bulunan toplam 109 adet konut sahibi üzerinde anket çalışması yapılarak.Tablo 1 TOK Konut Teslim Alan Müşteri Memnuniyet Anketi. Bu amaçla 8 ana başlık altında. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 TOK ’den aldığınız konutu kullanışlı buluyor musunuz? Konutun içerisinde kullanılan malzemelerin kalitesi beklentinizi karşılıyor mu? Tuvalet. Bu kimseler sahip oldukları TOK konutlarında halen ikamet etmekte olan kimselerdir. 350 . her soru seçeneği için verilen cevaplar doğrultusunda yüzdeler hesaplanmış. Başbakanlık Toplu Konut daresi tarafından yaptırılan konutlardaki kalite konusu irdelenmiştir. Yanıtların dürüst ve rahat bir şekilde alınabilmesi için isim verilmesi istenmemiştir. Verilen yanıtlar tasnif ve düzenleme işlemlerine tabi tutulmuş. bu çoktan seçmeli sorulara yanıt vermeleri istenmiştir. manav vb.) yeterli mi? Satışa aracılık eden bankadan memnun musunuz? Konutu teslim alırken görevlinin davranışlarından memnun kaldınız mı? TOK konutlarını çevrenize tavsiye eder misiniz? TOK konutlarının pirim yaptığını düşünüyor musunuz? TOK ’den satın aldığınız konut yatırım amacı taşıyor mu? Evet Evet Evet Evet Evet Evet Evet Evet Evet Evet Evet Evet Hayır Hayır Hayır Hayır Hayır Hayır Hayır Hayır Hayır Hayır Hayır Hayır Sınırlı sayıda konunun araştırıldığı bu anketin sonuçlarının bu çalışmanın sonuçları ile hangi oranda paralel olacağı ilerideki günlerde irdelenecektir. banyo ve mutfağın kullanılabilirlik ve kalite açısından kullanımı uygun mudur? Konutunuz plan açısından beklentilerinizi karşılıyor mu? Balkonlar yeterli ve kullanıma uygun mu? Konuta yerleştikten sonra sıhhi ve elektrik tesisat ile ilgili herhangi bir tamirat yaptırdınız mı? Alış veriş merkezleri (market. veriler grafik ve tablolarla ifade edilmiştir.

Bulgular ve Değerlendirme stanbul. %8. Tablo 2 llere göre anket uygulanan konut sahibi sayısı. Manisa.5’i 2-5 yıldır.7’si 8-12 yıldır ve %46.5 11. l stanbul Ankara zmir Kırşehir Kayseri Mersin Adıyaman Diyarbakır Toplam Sosyoekonomik profil Kişi sayısı 15 10 10 44 10 5 5 10 109 Konut sahiplerine “Ne kadar süredir büyük şehirde yöneltildiğinde alınan yanıtlar Şekil 1. zmir. %17.’deki gibidir. %10. şartname ve müteahhit belirlenmesi.5 ortaokul. %2.7 Şekil 1 Konut sahiplerinin büyük şehirde geçirdikleri süre. yaşıyorsunuz” sorusu Kaç yıldır büyük şehirde yaşıyorsunuz? 50 40 Yüzde 30 20 10 0 0-2 yıl 2-5 yıl 5-8 yıl Yıl 8-12 yıl 12 yıldan fazla 17.6 46.6 10.7’si 0-2 yıldır.3 ilkokul. Kırşehir. “Öğrenim durumu” ile ilgili değerlendirmelerin sonucunda %39.7 yüksek lisans/doktora değerleri elde edilmiştir. yapım süreci. %13.1 lise ve %5. daire seçimi ve kullanım süreci konularındaki deneyim ve beklentileri araştırılmıştır. aidat. arsa ve proje seçimi.6 ile yüksekokul mezunları ilk sırayı alırken.6’sı 5-8 yıldır. Kayseri. llere göre anket uygulanan kişi sayısı Tablo 2.8 okuryazar. Adıyaman ve Diyarbakıır illerinde bulunan toplam 109 adet konut sahiplerinin sosyoekonomik profilleri.7 13. 351 . %32.6’sı 12 yıldan fazla süredir büyük şehirde yaşadığı görülmektedir. Ankara. Şekil 1 incelendiğinde konut sahiplerinin %11. %11. teknik bilgi edinebilme.‘de verilmektedir.

3.0 50. %18.6 60-80 m2.’de görüldüğü gibidir.3. %9’u 20-30 km ve %15’i 30 km’den fazla olarak şekillenmiştir.8 3.2 33.0 8.0 20.9 10. Aylık gelir 8000 YTL’den fazla 5000-8000 YTL Yüzde 3000-5000 YTL 1500-3000 YTL 750-1500 YTL 0-750 YTL 0.0 1. ailelerin %6.7 Şekil 2 Ailedeki çalışan fert sayısı.9 57.8 26.Anket uygulananların “sahip oldukları çocuk sayısındaki dağılım” %20. %5.8 4 çocuk ve %2 4’ten fazla çocuk olarak şekillenmiştir. 8000 YTL’den fazla %1.’de verilmiştir.6 3 çocuk. %37’si 0-5 km. “Çalışılan iş yerinin TOK konut alanına hangi mesafede uzaklıkta bulunduğu”na dair dağılımlar.8’inde 3’ten fazla kişinin çalıştığını ortaya koymaktadır.7‘sinde hiç çalışan olmadığını. 750-1500 YTL %44. 3000-5000 YTL %10.7 4.7’sinde 1 kişinin.0 30. “Ailelerin aylık gelirleri” ile ilgili dağılım Şekil 3. “Ailelerin hali hazırda oturduğu evlerin alanlarının ne kadar olduğu”na dair saptamalar Şekil 4.6 1 çocuk.4 2 çocuk. 5000-8000 YTL %1.3 44. Bulgular. 0-750 YTL %8.’de görüldüğü gibi.3 10. 352 . 1500-3000 YTL %33.0 40.4 Gelir miktarı Şekil 3 Konut sahiplerinin aylık geliri.9 olarak gerçekleşmiştir. %57.9 1. %26. %31. %18’i 5-10 km. Çalışan sayısı 70 60 50 40 30 20 10 0 0 1 2 3 3’ten fazla 6. %21’i 10-20 km.9’unda 2 kişinin. Buna göre konut sahipleri %0.9. %9.2.4. “Aile fertlerinden kaç tanesinin çalışıyor olduğu”na dair soruların yanıtları Şekil 2. % 4.8’inde 3 kişinin ve %3.9 60 m2‘den az.

%32. Daire alanı (m2) 40 32.6 Şekil 4 Mevcut dairelerin alanı. Taksit ödeme miktarlarının ödeme gücüne ve şartlara uygunluğu 60 50 40 30 20 10 0 Evet Hayır Kısmen 18. “Taksit ödeme zamanlarının ödeme gücüne ve şartlarına uygunluğu” konusundaki soruya verilen yanıtların dağılımı %42.5 uygun.7 80-100 m2.0 5.7 kısmen şeklindedir.8 uygun değil ve % 29.7 30 20 10 0. %21.5 Şekil 5 Taksit miktarlarının ödeme gücüne ve şartlara uygunluğu. Taksit/aidat ödemeleri Konut sahiplerine “TOK dairelerinin taksit miktarlarının ödeme gücüne ve şartlarına uygunluğu” sorulmuştur.7 51.6 kısmen olarak Şekil 6.’da gösterildiği gibi belirlenmiştir. %18.7 28. %32.7 100-120 m2 ve %28 120 m2’den fazla dairelerde oturmaktadırlar. “Taksit miktarı” konusundaki soruya verilen yanıtlar %51.9 0 60 m2‘den az 60-80 m2 80-100 m2 100-120 m2 120 m2’den fazla 32.6 evet. Alınan yanıtlar Şekil 5.8 29.8 hayır ve %35. 353 .’de görülmektedir.

354 .8’i uyarı yapıldı şeklindedir. %16.8 Evet Hayır Kısmen Şekil 6 Taksit ödeme zamanlarının ödeme gücüne ve şartlarına uygunluğu.5 Şekil 7 Daire planının beklentileri karşılayıp karşılamadığı.6 21. ödeme süresi ve ödeme yapma ile ilgili sorun yaşanıp yaşanmadığı” sorulduğunda alınan yanıtlar %51. %1’i 7-8 katlı ve %23.9 hayır yaşanmadı.4’ü 2.5 Evet Hayır 64. “Konut sahiplerinin oturduğu apartmanlarda her katta bulunan daire sayısı” sorulduğunda. %64. “Ödeme gücüne göre farklı taksit miktarı.8 farklı ödeme planları uygulandı.2’si 5-6 katlı.Taksit ödeme zamanlarının ödeme gücüne ve şartlarına uygunluğu 45 40 35 30 25 20 15 10 5 0 42.6 35. Arsa ve proje seçimi “Konutların bulunduğu apartmanlardaki kat sayısı” sorulduğunda ankete katılan konut sahiplerinin %59’u oturdukları apartmanın 3-4 katlı.5 hayır şeklindedir. %5.5 evet ve %35.8’i 9 ve daha fazla katlı olduğunu belirtmişlerdir. “Oturduğunuz dairenin planı beklentilerinizi ve gereksinimlerinizi karşılıyor mu?” sorusuna karşılık alınan yanıtlar Şekil 7. %29.’de görüldüğü gibi. Oturduğunuz dairenin planı beklentileriniz ve gereksinimlerinizi karşılıyor mu? 35.9’u 1 daire olduğunu belirtmiş lerdir. %27.7’si 3 ve %0. %66’sı 4. %12.5 taksit miktarına gecikme zammı uygulandı ve %5.

“Üretim takvimi hakkında herhangi bir bilginiz var mıydı?” sorusu için verilen yanıtlar. %24 müteahhitler ile tanışmadık. %48.1 kısmen ve %24.4 müteahhitleri hiç görmedim ve %30. Yapım süresi “Sizce aylık taksit ödemesinin miktarı daha fazla olsa inşaat yapım süresi kısalır mı?” sorusunun yanıtlarının dağılımı %40.9 çok bilgilendirildim.8 bu konuda hiçbir fikrim yok şeklinde gerçekleşmiştir.3 az bilgilendirildim ve %41 bilgilendirilmedim şeklindedir.8 5 10 15 20 25 30 35 40 45 24.3 ilgilenmedim şeklindedir. “ şi yapacak aday müteahhitlerle tanıştırıldınız mı? Müteahhit hakkında bilgilendirildiniz mi?” sorusuna verilen yanıtların dağılımı Şekil 8.3 Şekil 8 Müteahhit hakkında bilgi edinme. %31.2 kısmen vardı şeklinde dağılmıştır.8 41.2 evet seçim yaptım. %5.“Alternatif projeler arasından seçim yapma imkânınız oldu mu?” şeklindeki sorulara verilen yanıtların dağılımı.7 biraz bilgim var ve %23. %33. %41. %35. “Zemin etüd raporları hakkında bilgi sahibi misiniz?” sorusu için alınan yanıtların dağılımı.0 30. %18.5 evet olarak şekillenmiştir.5 kısmen olarak şekillenmiştir. %16.8 hayır yapmadım. %30. %3. “Taksitlerin zamanında ödenmemesi inşaat yapım süresini etkiler mi?” sorusunun yanıtları %37 hayır ve % 63 evet olarak alınmıştır.4 böyle bir şeyden haberdar değilim.8 bilgilendirildim. %70. Şartname ve müteahhit belirleme “TOK ’nin inşaat standartları ve teknik şartnameleri hakkında bilgilendirildiniz mi?” sorusunun yanıtlarının dağılımı.9 yoktu ve %19. %22.6 öyle bir seçenek yoktu ve %7.9 evet.5 hayır ve %10.’de görüldüğü üzere. şi yapan müteahhit hakkında bilginiz oldu mu? Bu konuda hiçbir fikrim yok Müteahhitleri hiç görmedim Müteahhitler ile tanışmadık Müteahhitler ile tanıştık 0 3.6 bilgi sahibiyim.8 müteahhitler ile tanıştık. 355 .9 vardı.4 benim için fark etmez olarak gerçekleşmiştir. Teknik bilgi edinebilme “ nşaatların denetlenmesi ile ilgili sorumlu mercilerin kimler olduğunu biliyor muydunuz?” sorusuna verilen yanıtlar. %22.4 hayır. %54. %39. %2.

“Beton kalitesi ve imalat kalitesi hakkında bilgilendirildiniz mi?” sorusu için alınan yanıtlar; %6,3 evet, %66,3 hayır ve %27,4 bu konu hakkında bilgim yok şeklindedir. “ nşaatın belirli aşamalarında diğer üyeler ile birlikte topluca inşaatları gezip görme fırsatınız oldu mu?” sorusu için alınan yanıtlar; %42,7 oldu, %47,9 olmadı ve %9,4 haber verilmedi şeklindedir.
Daire seçimi

Konut sahiplerinin dairelerini tercih etmelerindeki sebepler Şekil 9.’da gösterilmiştir.
Daire tercih sebepleri
Blok tercihi Manzara Cephe yönü (kuzey, güney vb.) Kat tercihi Ödeme tutarı ve seçenekleri Alan (m2) 0 5 10 15 20 25 6,5 9,7 13,4 17,2 25,3 28,0 30

Şekil 9 Daire tercih sebepleri. Şekil 9’da görüldüğü gibi TOK dairelerinin sahiplerinin daire seçiminde dikkat ettikleri unsurların sırasıyla %28 daire alanı, %25,3 ödeme tutarı, %17,2 kat tercihi, %13,4 cephe yönü, %9,7 manzara ve %6,5 blok tercihi olduğu belirlenmiştir.

Yaptıkları daire seçiminden memnun olup olmadıkları sorulduğunda konut sahipleri %23,3 çok memnun ve %50,5’i memnun olduğunu söylemiştir. %18,4’lük bir kısım memnun olmadığını belirtirken, %6,8’i benim için fark etmez yanıtını vermiştir.
Kullanım süreci

“Konutunuzun maliyeti ile kalitesini karşılaştırdığınızda ne düşünüyorsunuz?” sorusuna verilen yanıtlar Şekil 10.’da görüldüğü gibi; %45,4 çok iyi değil, ancak ödediğimiz parayı düşünecek olursak çok daha iyisi olabilirdi, %36,1 çok iyi değil, ancak bu paraya daha iyisi olamazdı ve %18,6 oldukça iyi şeklindedir.

356

Konut hakkındaki fikirler

Oldukça iyi

18,6

Çok iyi değil, ancak bu paraya göre çok daha iyisi olabilirdi Çok iyi değil, ancak bu paraya daha iyisi olamazdı 0 10 20 30

45,4

36,1

40

50

Şekil 10 Sahip olunan konutlar hakkındaki fikirler.

“Kullanma süresince periyodik aralıklarla (1, 3, 6, 12, ay ve 3 yıl sonunda) yapı elemanları, donanımları, armatürleri, malzemeler ve işçilik kalitesini belirlemeye yönelik size her hangi bir anket uygulandı mı?” sorusu için alınan yanıtların dağılımı; %4,3 uygulandı, %86 uygulanmadı ve %9,7 ilgilenmedim şeklinde gerçekleşmiştir. Konutlarda karşılaşılan sorunlara verilen yanıtlar şekil 11.’de görüldüğü gibidir.

Karşılaşılan sorunlar
Kapı-pencere Boya, badana

9% 13%

5%

Mutfak dolabı, tezgâhı

18%
Elektrik tesisatı (prizler vb.)

13%

Su tesisatı (musluklar vb.) Yer döşemesi, kaplaması vb. Banyo, tuvalette bulunan lavabo, etejer vb Fayans işleri Radyatörler, kalorifer petekleri

13% 10%

11%

8%

Şekil 11 Konutlarda karşılaşılan sorunlar.

En fazla karşılaşılan sorunların başında %18 ile kapı ve pencereler gelmektedir. Kapı ve pencereleri %13’er oranlarları ile banyoda bulunan lavabo, etejer vb., yer döşemesi, kaplaması vb. ve boya, badana imalatları izlemektedir. Elektrik tesisatı %11, su tesisatı %10, fayans işleri %9 banyo dolabı, tezgâhı %8 ve radyatörler, kalorifer petekleri %5 ile karşılaşılan sorunlar arasında yer almaktadır. Konut sahiplerine hangi iş kalemlerinin onarım-tadilatı için ne kadar ek masraf yaptıkları sorulduğunda alınan yanıtlar Tablo 3.’de gösterilmiştir. En fazla tadilatonarım yaptırılan iş kalemi daire sahiplerinin %26sı ile kapı ve pencerelerdir. Boya, 357

badana %23 ile ikinci sırada yer almaktadır. Bunu %21 ile banyo, tuvalette bulunan lavabo, etejer vb. tadilatları izlemektedir. Ancak boya, badana için yapılan harcama miktarı kapı-pencereden daha fazladır. Tablo 3 Onarım-tadilat yapılan iş kalemleri ve masrafları. Kişi Sayısı ve Toplam Onarım Masrafı (YTL) %’si Boya, badana 25 (%26) 19.548,00 Kapı-pencere 28 (%23) 14.340,00 Banyo, tuvalette bulunan lavabo, etejer vb. 23 (%21) 13.150,00 Yer döşemesi, kaplaması vb. 17 (%16) 11.275,00 Fayans işleri 13 (%12) 6.195,00 Mutfak dolabı, tezgâhı 10 (%9) 5.700,00 Su tesisatı (musluklar vb.) 21 (%2) 5.400,00 Elektrik tesisatı (prizler vb.) 14 (%1) 2.230,00 Radyatörler, kalorifer petekleri 7 (%0,6) 920,00 Anket uygulanan kişilerin verdikleri yanıtlara göre iş kalemlerine harcanan ortalama onarım-tadilat masrafları şekil 12’de gösterilmiştir. Şekil 12. incelendiğinde en fazla ek harcama yapılan iş kaleminin 781,92 YTL ile boya, badana olduğu görülmektedir. Yer döşemesi, kaplaması vb. 663,24 YTL ile boya, badana masraflarını izlemektedir. Bu iş kalemlerinin ardından banyo, tuvalette bulunan lavabo, etejer vb., mutfak dolabı, tezgahı ve kapı-pencere gelmektedir. En az ek masraf yapılan iş kalemi ise radyatörler, kalorifer petekleridir.
Ortalama onarım-tadilat masrafları (YTL)
Radyatörler, kalorifer petekleri Elektrik tesisatı (prizler vb.) Su tesisatı (musluklar vb.) Fayans işleri Kapı-pencere Mutfak dolabı, tezgahı Banyo, tuvalette bulunan lavabo, etejer vb. Yer döşemesi, kaplaması vb. Boya, badana 0 100 200 300 400 500 600 700 131,43 159,29 257,14 476,54 512,14 570 571,74 663,24 781,92 800 900

Şekil 12 Ortalama onarım-tadilat masrafları.

“Daire teslim edildiğinde çevre düzenlemesinin olup olmadığı” sorulduğunda konut sahiplerinden %82’si çevre düzenlemesinin olmadığını belirtmişlerdir.

358

Çevre düzenlemesi
18%

Evet Hayır

82%

Şekil 13 Çevre düzenlemesine ilişkin yanıtlar.

Daire sahiplerine “TOK bölgesinde asfalt yol olup olmadığı” sorulduğunda alınan yanıtların %54’ü evet iken, %46’sı hayırdır.
Asfalt yol durumu

Evet

46%

Hayır

54%

Şekil 14 Asfalt yola ilişkin yanıtlar.

“TOK bölgesinden şehir/ilçe merkezine ulaşım sorunu olup olmadığı” sorulduğunda daire sahiplerinin %61’i hayır yanıtını vermiştir.
Ulaşım sorunu

39%
Evet

61%

Hayır

Şekil 15 Ulaşım sorununa ilişkin yanıtlar.

Anket uygulanan daire sahiplerine “TOK yakınında sosyal ihtiyaçların giderilebileceğ i mekânların olup olmadığı” sorulduğunda ankete katılanların %76’sı bu tür mekânların olmadığını belirtmişlerdir. Konut sahiplerinin %76’sı TOK yakınında alışveriş merkezi, semt pazarı, market vb. yerlerin mesafesinin uygun olmadığını söylemiş lerdir. 359

Alışveriş merkezi, semt pazarı, market vb. yerlerin mesafesinin uygunluğu 24%

Evet Hayır

76%

Şekil 16 Alışveriş merkezi, semt pazarı, market vb. yerlerin mesafesine ilişkin yanıtlar.

Ankete katılanların %74’ü TOK yerleşim bölgesinde mevcut otoparklar bulunduğunu ifade etmiş lerdir.
Mevcut otopark durumu 26%

Evet Hayır

74%

Şekil 17 Mevcut otopark durumuna ilişkin yanıtlar.

Sonuçlar
Yapılan çalışmanın sonucunda elde edilen bulgulara dayanarak aşağıdaki çıkarımlar yapılabilir; • Konut sahiplerinin yaklaşık üçte biri beş yıldan az süredir büyük şehirde yaşamaktadır. Bu saptama “köyden kente göç” olarak ifade edilen daha küçük ve kırsal alanlardan büyük şehirlere nüfus hareketinin halen güncelliğini sürdürdüğüne karşılık gelmektedir. • Anket uygulanan konut sahiplerinin %40’a yakını yüksek tahsilli olup eğitim düzeyi düşük (okuryazar ve ilkokul mezunu) olanların oranı %15’e varmamaktadır. Profil, genel olarak orta ve yüksek derecede eğitim almış kişilerden oluşmuştur. • Anket uygulanan daire sahiplerinin %30’u 3 ve daha fazla çocuk sahibidirler. Hanedeki fert sayısı ile konut özelliklerinin çok yakından ilişkisi bulunması bağlamında çok çocuklu ailelerin çoğunlukta olmaması, TOK konutlarının sınırlı ferdi olan ailelerce daha çok tercih edildiği anlamına gelebilir. 360

• •

• • •

• •

Aile fertlerinden %60’a yakın bir oranda tek çalışan bulunması, iki çalışan bulunan ailelerin %30’dan az olması halen babaerkil düzenin devam ettiği, hanımların büyük oranda çalış madığı ve gelir kaynağı sayısının düşük olduğu sonuçlarına varmaktadır. Konut sahipleri gelirlerine göre ayrıldığında %78’lik bir dilim 750-3000 YTL aylık gelir grubuna dâhil bulunmaktadır. Bu değerler anket uygulanan kişilerin orta düzeyde gelire sahip olduklarını göstermektedir. Sahip olunan konutun tercihinde önemli bir kriter, konutların çalışan fertlerin işyerlerine yakınlığıdır. Anket uygulanan daire sahiplerinin %55’i evlerine 0-10 km mesafedeki işyerlerinde çalış maktadırlar. Konut sahiplerinin daire alanı konusundaki tercihleri genellikle büyük alanlı dairelerden yana olmuştur. %50 civarındaki bir dilime giren kişiler 100 m2 ve daha büyük alanlı konutlarda oturduklarını ifade etmişlerdir. Buradan her ne kadar aile fert sayısı çok olmasa da geniş alanlı konutların tercih edilmesi “Türk halkının geleneksel geniş alanlı konut tercihi” saptamasına paralellik arz etmektedir. Konut sahiplerinin TOK dairelerinin taksit miktarlarının ödeme gücüne ve şartlarına uygunluğu konusunda %80 mertebesinde uygunluk fikrinde oldukları belirlenmiştir. Buradan genel olarak ödeme gücüne uygun meblağlarda taksitlendirme yapıldığı sonucu çıkarılabilir. Taksit ödeme zamanlarının ödeme gücüne ve şartlarına uygunluğu konusunda da %80’e yakın uygun bulunduğu ifadesi alınmıştır. Konut sahiplerinin %62’si ödeme güçlerin göre farklı taksit miktarı, ödeme süresi ve ödeme yapma ile ilgili sorun yaşanmadığını, %30’a yakını buna yakın bir duruma geldiklerinde ödeme planlarını değiştirdiklerini ifade etmiştir. Kalan dilimdekiler bu durumlardan biri ile karşılaştıklarını ve taksit miktarına gecikme zammı uygulandığını ya da kendilerine uyarı yapıldığını ifade etmişlerdir. Buradan önemli bir çoğunluğun taksit miktarı ve adedi konusunda büyük sıkıntılar yaşamadığı sonucu çıkarılabilir. Anket uygulanan daire sahiplerinin %60’a yakını 3-4 katlı bloklarda yaşamaktadırlar. Bu verilere göre yüksek (4’ten fazla katlı) bloklar daire sahipleri tarafından büyük oranda tercih edilmemektedir. Bu bulguda projelerin gerçekleştirildikleri bölgelerdeki imar uygulamalarının da etkisi bulunduğu düşünülmektedir. Konut sahiplerinin %70’e yakını bir katta 4 daire bulunan kat planlı bloklarda oturmaktadırlar. Anket uygulanan daire sahiplerinin %65’e yakını, oturdukları dairenin mimari planının beklenti ve gereksinimlerini karşıladığını ifade etmektedirler. Konut sahiplerinin ancak %22’si alternatif projeler arasından seçim yapma imkânları olduğunu ifade etmektedir. Kalan önemli bir bölüm böyle bir seçim yapma imkânları olmadığını belirtmiş lerdir. Bu durum, TOK toplu konut arzının halen talebi tam olarak karşılamadığını, ödeme şartları uygun bulunan projelerin diğer seçeneklere itibar edilemeden talep gördüğünü işaret etmektedir. Anket uygulanan daire sahiplerinin ancak %25’i, TOK ’nin inşaat standartları ve teknik şartnameleri hakkında bilgilendirildiğini ifade etmektedir. Konut sahiplerinin %4’ü inşaatı yapacak aday müteahhitler ile tanıştığını, %24’ü bu müteahhitler ile tanış madığını, %41‘i müteahhitleri hiç görmediğini

361

• • • • • •

ifade etmektedirler. Bu durum taahhütçü firmalarla son kullanıcı mal sahipleri arasında önemli bir iletişim eksikliği bulunduğu anlamına gelmektedir. Daire sahiplerinin ancak %25’i aylık yapılan taksit ödemesinin miktarının daha fazla olmasının inşaat yapım süresini kısaltabileceğini düşünmekte kalan %75’e yakın dilim taksit miktarının artırılmasının teslim süresine olumlu katkısı bulunmayacağını düşünmektedir. Anket uygulanan daire sahiplerinin %63’ü taksitlerin zamanında ödenmemesinin inşaat yapım süresini etkileyeceğini düşündüklerini ifade etmişlerdir. Daire sahiplerinin yarıya yakını üretim takvimi hakkında herhangi bir bilgileri olmadığını ifade etmişlerdir. Anket uygulanan daire sahiplerinin %70’i inşaatların denetlenmesi ile ilgili sorumlu mercilerin kimler olduğunu bilmediklerini ifade etmişlerdir. Anket uygulanan daire sahiplerinin ancak %6’sı zemin etüd raporları hakkında bilgi sahibi olduğunu belirtmiştir. Daire sahiplerinin ancak %6’sı beton kalitesi ve imalat kalitesi hakkında bilgilendirildiğini ifade etmektedir. Ankete katılan daire sahiplerinin %43’ü inşaatın belirli aşamalarında diğer üyeler ile birlikte topluca inşaatları gezip görme fırsatı olduğunu ifade etmiştir. TOK dairelerinin sahiplerinin, daire seçiminde dikkat ettikleri unsurların sırasıyla %28 daire alanı, %25 ödeme tutarı, %17 kat tercihi, %13 cephe yönü, %10 manzara ve %7 blok tercihi olduğu belirlenmiştir. Daire sahiplerinin %18’lik bir kısmı yaptıkları daire seçiminden memnun olmadıklarını ifade ederken kalan önemli bir dilimdekiler daire seçimlerinden memnun olduklarını ya da bir şikâyetleri olmadıklarını ifade etmişlerdir. Daire sahipleri, konutlarının maliyeti ile kalitesini karşılaştırdıklarında; %45 “çok iyi değil, ancak ödediğimiz parayı düşünecek olursak çok daha iyisi olabilirdi”, %36 “çok iyi değil, ancak bu paraya daha iyisi olamazdı” ve %19 “oldukça iyi” şeklinde yorum yapmaktadırlar. Ankete katılan daire sahiplerinin ancak %4’ü kendilerine dairelerini kullanma süresince periyodik aralıklarla yapı elemanları, donanımları, armatürleri, malzemeler ve işçilik kalitesini belirlemeye yönelik bir anket uygulandığını, kalan önemli bir kısım ise uygulanmadığını ifade etmektedirler. Daire sahiplerinin en fazla karşılaştıkları sorunların başında %18 ile kapı ve pencereler gelmektedir. Kapı ve pencereleri %13’er oranlarları ile banyoda bulunan lavabo, etejer vb., yer döşemesi, kaplaması vb. ve boya, badana imalatları izlemektedir. Elektrik tesisatı %11, su tesisatı %10, fayans işleri %9 banyo dolabı, tezgâhı %8 ve radyatörler, kalorifer petekleri %5 ile karşılaşılan sorunlar arasında yer almaktadır. En fazla tadilat-onarım yaptırılan iş kalemi, daire sahiplerinin %26’sı ile kapı ve pencerelerdir. Boya ve badana işleri %23 ile ikinci sırada yer almaktadır. Bunu %21 ile banyo, tuvalette bulunan lavabo, etejer vb. tadilatları izlemektedir. En fazla ek harcama yapılan iş kaleminin 781,92 YTL ile boya, badana olduğu görülmektedir. Yer döşemesi, kaplaması vb. 663,24 YTL ile boya, badana masraflarını izlemektedir. Bu iş kalemlerinin ardından banyo, tuvalette bulunan lavabo, etejer vb., mutfak dolabı, tezgahı ve kapı-pencere tadilatları gelmektedir. En az ek masraf yapılan iş kalemi ise radyatörler, kalorifer petekleridir.

362

• • • • • •

Ankete katılan daire sahiplerinin %82’si, daireleri teslim edildiğinde çevre düzenlemesinin yapılmamış olduğunu belirtmektedir. Daire sahiplerinin %46’sı TOK bölgesinde asfalt yol olmadığını belirtmektedirler. Daire sahiplerinin %61’i TOK bölgesinden şehir/ilçe merkezine ulaşım sorunu bulunduğunu ifade etmektedirler. Ankete katılan daire sahiplerinin %76’sı TOK yakınında sosyal ihtiyaçların giderilebileceği mekânların olmadığını belirtmiştir. Konut sahiplerinin %76’sı TOK yakınında alışveriş merkezi, semt pazarı, market vb. yerlerin mesafesinin uygun olmadığını söylemiş lerdir. Ankete katılanların %74’ü TOK yerleşim bölgesinde mevcut otoparklar bulunduğunu ifade etmişlerdir.

Çalış madan elde edilen verilere göre, konut sahibi olacak kimselerin orta halli olmaları ve çoğunlukla tek kaynaktan gelir sağlıyor olmalarına rağmen yaptıkları yıllar süren yatırımlar (TOK ’den konut edinmek) konusunda gerekli ilgi ve araştırma çabaları içinde olmadıkları, TOK ’nin de bu bağlamda bilgilendirme yapmak için önemli bir girişim içinde bulunmadığı izlenimi edinilmektedir. Teslim aşamasında altyapı çalışmalarının ve ulaşım ihtiyaçlarının giderilmemiş olması önemli sıkıntılara yol açabilecektir ve yerel idarelerle gereken uyumda bir işbirliğinin sağlanamadığını işaret etmektedir. Konut sahiplerinin TOK ’yi tercih etmelerinin başta gelen sebeplerinin daire alanları ve taksit ödemelerinin uygunluğu olduğu belirlenmiştir. Daire sahiplerinin yarısından fazlası, mevcut daireler arasından seçim yapma imkânlarının olmadığını ifade etmekte, oturdukları dairelerin beklentilerini ve gereksinimlerini karşıladığını düşünmektedirler. TOK ’nin inşaat standartları, teknik şartnameleri ve müteahhitler ile üretim takvimi hakkında konut sahiplerinin çoğunluğunun herhangi bir bilgisi olmadığı anlaşılmıştır. nşaatların denetlenmesi, zemin etüdü raporları ve beton kalitesi konularında da anket uygulanan kişilerin bilgilendirilmediği belirlenmiştir. Dairelerin kullanım sürecinde en çok karşılaşılan sorunlar; kapı-pencere, lavabo-etejer ve boya-badana uygulamaları oluşturmaktadır. Bunun dışında konut sahipleri çevre düzenlenmesinin yeterli olmadığını, sosyal ihtiyaçların karşılanabileceği alanların yerleşim bölgesine uzak olduğunu ve ulaşım sorunu yaşadıklarını belirtmişlerdir. Farklı şehir ve projelere göre konut sahiplerinin azımsanamayacak bir bölümü, kullanıma başlamadan önce ya da hemen kullanıma başladıkları sırada ek yapım ve tadilat işleri yaptırdıklarını belirtmektedirler. Bu verilere göre, gerek ihale sürecinde gerek teslim ve kullanım aşamasında ek kalite maliyetleri ortaya çıkmakta, bu maliyetlerin nihai maliyet hesaplamalarında göz önüne alınması gerekmektedir. Basit bir hesapla anket uygulaması yapılan kimselerin sahip oldukları dairelerin alanları toplamı 11 370 m2, bu kişilerin oturmaya başlama sırasında yaptıkları toplam harcama 78 758 YTL olmak üzere; metrekare başına yapılan tadilat harcaması (78 758 YTL / 11 370 m2 =) 6,93 YTL/m2 düzeyini bulmaktadır. Bu yaklaşık değer 100 m2’lik bir konut için 693 YTL/daire tadilat (yani kalite) masrafı daha yapılması gerekeceğ i sonucuna varmaktadır. Bu değer kaba bir yaklaşımla, literatür taraması kısmında 363

R. A. Sayı:2. YapıWorld.asp Başbakanlık Toplu Konut daresi Resmi http://www.tr/programlar/uygulamatakip/ilharita. E. Kaynaklar Tosun. MPM Yayınları.toki. (2007) Yapıda Kalite ve Üretim Kalitesizliğinin Maliyeti.gov. Ankara.org. Gazi Kitabevi..gov. (1998) ISO 9000 Kalite Güvence Sistemleri. (YIL) Türkiye’de Konut htiyacı ve Konut Finansmanı.R. inşaatı gerçekleştiren firmaların yada kontrol edenlerin yerine getirmesi/getirtmesi gereken kalitenin. No:549. ISSN 1305-797. Kanıt.verilen Boydaş’ın bulguladığı konut inşaatlarında kalite için yapılan ortalama harcamaların toplam proje maliyetinin % 0. http://www. Başbakanlık Toplu Konut daresi Resmi Web http://www. Cilt:17. (2005) nşaat Sektöründe Kalite Yönetim Sistemi Uygulamaları. 2005. PARADOKS Ekonomi Sosyoloji ve Politika Dergisi (e-dergi). Ankara. pp 199-205. No:3. Odaman.T. No 1. Cilt 12. Gültekin. Bu karşılaştırmaya göre.toki. Bozkurt. Basılmamış Yüksek Lisans Tezi. Gazi Üniversitesi. pp 137-157. Gazi Üniversitesi Mühendislik-Mimarlık Fakültesi Dergisi.118.paradoks. s. Gazi Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi.tr/programlar/anket/c_anket. T.S.73’ü olduğu değerine karşılık gelmektedir. E. Fen Bilimleri Enstitüsü.asp Web sitesi sitesi (2009a) (2009b) 364 . Boydaş E. A. (1999) Yapı Kalitesi Elde Etmede Kullanım Sorunları Girdisi. (2001) Türk Konut Sektörünün Bugünkü Durumu ve Yeni Konut Tipi Trendleri.K. Şenkaya. Gültekin. Ankara. Ankara. (2002) Toplu Konutlarda Yapı Bileşenlerinin Kalite Değerlendirmesi. maliyeti konut sahiplerince teslimden sonra karşılanmaktadır. S.

rakiplerine karşı farklılık yaratarak rekabet avantajı oluşturabilmesi ve bu yolla devamlılığını sağlayabilmesi için marka oluşturması ve onu yönetmesi gerekmektedir. Kiyanly. satın alma kararında önemli bir rol oynamaktadır.edu. nşaat sektöründe faaliyet gösteren işletmeler. Giriş Marka. Türk inşaat sektöründe faaliyet gösteren 71 yüklenici inşaat işletmesinde 16 sorudan oluşan kapsamlı bir anket çalışması gerçekleştirilmiş ve incelenen işletmelerin markalaşma stratejilerinin. Türkmenistan. Bu durum ancak. Marka haberdarlığının oluşturulmasında şüphesiz ki çeşitli kanallar aracılığı ile yapılan gerçek ve sanal reklâmlar oldukça büyük bir pay sahibidir. en basit ifadeyle. geçtiğimiz yıllara oranla daha yoğun bir biçimde yürütülüyor olsa da.Yüklenici nşaat şletmelerinde Markalaşma Süreci Gül Polat stanbul Teknik Üniversitesi nşaat Fakültesi Yapı şletmesi Anabilim Dalı Maslak. Anahtar Sözcükler: Markalaşma. gerek işletmelerini gerekse de sundukları ürün ve/veya hizmetleri markalaştırarak farklılık yaratmak ve bu yolla rakiplerine karşı rekabet avantajı yaratmaya çalışmaktadırlar.com Ümit Dönmez Öz nşaat sektörü. Marka yönetimi. Yoğun rekabet oramında iş yapmaya çalışan bir işletmenin. markanın sağlayacağı faydaların. rekabetin yoğun. 24469. rekabet gücü. Onshore Gas Terminal Project. Bu çalışmada. Bu yetersizliğin başlıca nedeni ise. kâr marjlarının düşük. markalaşma sürecinde gerçekleştirdikleri faaliyetlerin neler olduğu ile ilgili bilgiler edinilmeye çalışılmış ve inşaat sektöründe markalaşmaya gerekli önemin verilmemesinin başlıca nedenleri hakkındaki görüşleri alınarak. bir işletmenin veya işletmenin sunduğu ürünün ya da hizmetin benzerlerinden farklılığını ortaya çıkaran araçtır. diğer sektörlerle kıyaslandığında halâ yetersiz kaldığı gözlenmektedir.tr GAP nşaat. genel olarak. firmaların farklılık yaratma ve rekabet gücünü koruma amacıyla ihtiyaç 365 . risklerin ve belirsizliklerin yüksek olduğu bir sektördür. Tel: +99324355096 E-posta: udonmez@gapinsaat. tüketicinin markadan haberdar olması ile sağlanabilir. yüklenici inşaat işletmeleri. bazı değerlendirmeler yapılmıştır. stanbul. Tel: (212) 285 37 37 E-Posta: polatgu@itu. değerlerin ve vaatlerinin korunması olarak tanımlanabilir. nşaat sektöründeki markalaşma faaliyetleri. inşaat sektörünün kendine has özellikleridir. Tüketicinin iş letmenin veya işletmenin sunduğu ürünün veya hizmetin markasını diğer markalardan kolayca ayırt edebilmesi. nşaat sektöründe son yıllarda yaşanan büyük ilerlemeler sonucunda ortaya çıkan yoğun rekabet ortamı. anket. satışlarını ve dolayısıyla kâr marjlarını yükseltebilmek amacıyla.

satılan ürünün ya da hizmetin farklılığını ortaya çıkaran bir simge. Markalama türleri konusunda çeşitli görüşler mevcut olmakla beraber. yukarıdaki tanımlamalardan daha da geniş bir çerçeveye sahiptir. Bu çalışmanın temel amacı. şekil. şin özünde. tüketicinin ilgisini cezbetmeyecek. o da açıklıktır. doğru iletişim kanallarını kullanarak doğru şekilde kurgulanmış mesajı doğru kişilere ulaştırmak olacaktır (Ellwood. 2000). yoksa ilgili kitleye hitap eden herhangi bir özelliği vurgulanmalıdır. harfler.duydukları uygulamalarda da bazı değişikliklerin oluşmasına neden olmuştur. malların biçimi veya ambalajları gibi çizimle görüntülenebilen veya benzer biçimde ifade edilebilen. Öyle ki. bu araç ürünü ya da hizmeti kesin olarak benzer ürün veya hizmetlerden ayırmalıdır. marka sadece bir işletmeyi diğerlerinden ayıran bir özellik olmayıp. 1990). şekiller. gibi bir araçtır (Aaker. ürünün. Marka yöneticileri haftalar hatta aylar süren toplantılar sonucu markalaşma kararlarını alırken tüketiciler bir malı satın alırken anlık karar verirler (Haig. markanın değerlerinin ve verdiği sözlerin korunması olarak tanımlanabilir (Nicolino. ön plana çıkarılacak özellik iyi belirlenmeli. en genel ifadeyle. tüketiciyi soğutacak. kinci olarak. 2004). Marka Kavramı Marka. markayı farklı olmaktan çok sıra dış ı yapacak ya da çok geniş olup da mesajı silikleştirecek bir özellikten kaçınılmalıdır. isim. kişiliğini ve vaatlerini de ifade eden kurumsal bir kimlik haline gelmiştir. Tüketiciye iletilmek istenen mesajı. Markalaşma da bu uygulamalardan sadece bir tanesidir. “Markaları ne başarılı yapar?” sorusunun cevabı ise oldukça geniş olacaktır ama işin temelinde bir tek kural vardır. markalaşma sürecinde gerçekleştirdikleri aktiviteler ve inşaat sektöründe markalaşmaya gerekli önemin verilmemesinin nedenleri hakkında bilgi edinmek ve edinilen bu bilgilerin değerlendirilmesidir. Bu amaçla. Şöyle ki. 2002). Marka yönetiminde yapılması gereken ilk iş. 1994). Markalaşma ve Marka Yönetimi Marka yönetimi. markanın hedef kitlesinin belirlenmesi ve bu hedef kitlenin temel özellik ve ihtiyaçlarının tespit edilmesidir. Bunun gibi bir tekdüzenin firmanın bütün ürünlerini yansıtmakta eksik kalabileceği düşüncesiyle. baskı yoluyla yayınlanabilen ve çoğaltılabilen her türlü işaretleri içerir”. aynı zamanda işletmenin benliğini. Türk Patent Enstitüsü marka kavramını şu şekilde tanımlamıştır: “Bir teşebbüsün mal veya hizmetlerini bir başka teşebbüsün mal veya hizmetlerinden ayırt etmeyi sağlaması koşuluyla. 71 yüklenici inşaat işletmesinde 16 sorudan oluşan kapsamlı bir anket çalış ması gerçekleştirilmiştir. sade bir dille anlaşılır olarak vermek gerekir. genel kabul gören görüşler şu şekildedir: 366 . kişi adları dahil. vb. Günümüzde marka kavramı. Türk inşaat sektöründe faaliyet gösteren yüklenici inşaat işletmelerinin markalaşma stratejileri. sayılar. Ardından yapılması gereken ise. işletmenin ana prensiplerini yansıtan ana marka şemsiyesi altında çeşitli alt markalar oluşturularak bu markalar tek başına veya hep beraber piyasaya sunulur (Laforet ve Saunders. özellikle sözcükler. Marka Türleri Firmaların büyük bir kısmı ürünlerini veya hizmetlerini tek bir isim altında tutmaktan kaçınırlar. ayırmaç (logo). varsa sektördeki diğer ürünlerden farkı.

Tekil Markalama Bazı şirketler yeni pazarlara açılırken. tüketicilerin satın alırken ürünleri aklında mantıksal olarak bazı sınıflara ayırdığını ileri sürmüştür. 367 . Gizli markalamanın amacı ise. Yine de son tercih her zaman tüketiciye aittir ve bir nokta da bu tercihi kişisel ve davranışsal özellikler neticelendirir. Bu durum. insanların zihinlerinde yürüttükleri bu işlemi kaynak alıp çalışmalarını önce bilinen sonra da kabul edilebilir ve satın alınan marka olmak yolunda yapmaktadırlar. markayı dünyanın her yerinde temsil eden simgedir ve aynı zamanda firmanın kişiliğini de ortaya koyar (Ellwood. 2002). nsanların düşünmeden ilk olarak söyledikleri markalar rekabette bir adım öne geçmiş olurlar ve tüketicinin satın alırken tereddütte kaldıkları durumda belirleyici rol oynarlar. 2002). Gizli Markalama Bu yöntem. satılan ürün veya hizmetin tüketicinin zihninde bir takım fikirler ve duygular uyandırması sayesinde başarılabilir. reddedilen ve kabul edilebilir olarak sınıflamaktadır. Ayırt edilebilirliğin sağlanması ise. nsanların zihinlerinde yakın belirginlikte bulunmalarına rağmen. nsanlar bu ayrım sonucunda tercih ettikleri markayı alma konusunda son kararlarını verip alışverişlerini gerçekleştirmektedirler. ana üreticinin markası ile üretilen ürünün markasının aynı anda piyasaya sunulmasıdır. Bu sayede. en temel olarak tüketicinin işletmenin veya işletmenin sunduğu ürün veya hizmetin markasını diğer markalardan ayırt edebilmesidir. işletmeye rekabette büyük bir avantaj sağlayacaktır (Serin. Tüketiciler ilk olarak markaları bilinen ve bilinmeyen olarak ayırtmaktadırlar. Aksine tüketicinin izleniminin farklı ürünlerde aynı kalmaması için aydınlatılması söz konusudur (Besen. bambaşka amaçları olan farklı ürünlerin üreticilerde aynı çağrışımı yapmaması için alt markaların kullanılmasıdır. 1984). bazı markalar insanların söyledikleri ilk markalar olurlar. 2002). Marka Haberdarlığı Tüketicinin satın alma kararında büyük öneme sahip olan marka haberdarlığı. Gizli markalamada tüketicinin aldatılmasına yönelik bir durum söz konusu değildir. Karma Markalama Karma markalamada yöntem. ürününü daha kolay kabul ettirmesi sağlanabilir. Şüphesiz firmalar da. en başta markanın adı belirler. ilgisiz. Bu durumda ana marka yavaş yavaş ortadan kaldırılarak yan markanın konumu daha da belirginleştirilmelidir (Besen. Markanın bilinirliğini. Tüketicinin gerek işletmenin gerekse de ürünün markasından haberdar olmasında gerçek veya sanal reklamlârın da büyük bir rolü vardır. Hoyer (1984). 2005). Daha sonra bilinen markaları önemsenmeyen. sağlam bir pazar konumu oluşturmak amacıyla daha önceden bilinirliği kanıtlanmış olan firma markalarını koruyarak yeni pazara giriş yaparlar (Besen. ürün yelpazesi geniş olan firmalar tarafından kullanılabilmektedir. Bazen ürünün markası firmanın markasından daha bilinir bir hal alabilmektedir. Markanın adı. 2002). bilinen ana markanın. Son aşamada ise kabul edilebilir markaları satın alınan ve alınmayan olmak üzere ayırmaktadırlar (Hoyer.

Ülkemizdeki ise son yıllarda yaşanan gelişmelerden 1999 yılındaki büyük depremler. Bu imkânlar zaman içerisinde gelişerek internet üzerinden ev. Artan rekabet ortamı ile birlikte. firmalarının güçlü olduğu yanları ön planda tutarak tanıtımlarını yapmaktadırlar (Andi. inşaat sektörünü de etkilemiştir. diğer sektörlere kıyasla oldukça yetersiz kalmaktadır. insanların interneti sıklıkla kullanmalarıdır (Nicolino. Markalaşmaya ayrılan bütçe ise sınırlı da olsa çoğu firma bu konuya bir bütçe ayırmaktadır. bugün dünya çapında firmaların en çok tercih ettiği markalaşma stratejilerinden birisidir. Firmaların markalaşma ile ilgili uzun vadeli planlar bulunmamaktadır. Az sayıda elemana sahip olsa da. Eğer markanın erişilebilir olması isteniyorsa internetin içinde olunması hayati bir meseledir. rekabetin yoğun. ekonomik krizler ve dalgalanmalar. risklerin ve belirsizliklerin yüksek olduğu bir sektördür. Çağımız tüketici toplumu da bu gelişime çok çabuk ayak uydurdu. 368 . geçtiğimiz yıllara oranla daha yoğun bir biçimde yürütülmektedir. Marka izleniminin artması için çok ziyaret edilen sitelere reklâmlar vermek. rakiplerine karşı rekabet avantajı sağlamak istiyorlarsa. firmalarını. Ülkemizde ise bu sayı 16 milyona kadar ulaşmıştır (Central Intelligence Agency. Tabii ki firmalar da bu kolay ulaşımı bir avantaj haline getirmek için ellerinden geleni yapmaktadırlar. Bu konuda sayı bakımından en iyi durumda ise yüklenici inşaat işletmeleri bulunmaktadır. nşaat Sektöründe Markalaşma ve Marka Yönetimi nşaat sektörü. 2000). inşaat sektöründeki markalaşma faaliyetleri. Dünyada inşaat firmalarının markalaşmak konusunda ne gibi açılımlar gerçekleştirdiklerini ortaya çıkarabilmek amacıyla konu ile ilgili yapılan çeşitli araştırmalar ve bu araştırmalarda elde edilen bilgiler şu başlıklar altında özetlenebilir: • Markalaşma konusunda az da olsa iş ile ilgili profesyonel ekiplerin çalışmaya başladığı ama yine de planlamanın yüksek bir oranda üst yönetim tarafından gerçekleştirildiği görülmüştür. araba alım satımına kadar geldi. firmaların bir pazarlama ve markalaşma bölümleri veya bununla ilgilenen kişiler bulunmaktadır. ürünlerini veya hizmetlerini farklılaştırmalı ve tüketicinin aklında güven ve statü imajı yaratmalıdırlar. inşaat sektöründe markalaşma faaliyetleri. • • • Tüm bu olumlu gelişmelerin aksine.nternet Politikası 1969’da internetin ABD’de kullanılmaya başlamasıyla beraber. Bilgi teknolojisinin gelişimi insanların hayatlarını etkilediği gibi. 1998). Bu farklılığı yaratmanın yollarından bir tanesi de markalaşmadır. Şirketlerin bir internet stratejilerinin olmasının en önemli nedeni de. nternet sitelerini hedef müşterilerine daha cazip gelecek biçimde tasarlamakta. bugüne kadar yapmış olduğu işler ve bunun gibi önemli firma bilgilerine erişebilmektedir. tercihlerine burada karar veriyor ve buradan alışveriş yapıyorlar. 2008). insanlar için pek çok yeni imkânlar doğdu. Bugün yalnızca ABD’de yaklaşık 206 milyon internet kullanıcısı bulunmaktadır. kâr marjlarının düşük. firmanın uzmanlık alanı. Bugün bir firma hakkında bilgi almak isteyen kişiler firmanın internet sitesini ziyaret ederek. Bu sektörde faaliyet gösteren yüklenici inşaat işletmeleri. nsanlar bugün ne aramak isterlerse internette arama yapıyor.

Sonuç olarak. ikinci bölümde bulunan 8 soru ile ise firmanın markalaşma ve marka yönetimi sürecinde gerçekleştirdiğ i faaliyetler hakkında bilgi edinilmesi hedeflenmiştir. firmanın bugüne kadarki toplam cirosu. Özellikle depremlerden sonra inşaat sektörünün lokomotifi durumunda bulunan konut sektörüne ve konut inşaatı yapan firmalara halkın bakış açısı önemli ölçüde ve olumsuz yönde değişmiştir. Araştırma Yöntemi Bu çalış manın temel amacı. teknoloji vb. firmayı markalaşmaya iten nedenler. Sektörde geliş menin sağlanması ve marka etkinliğinin artırılabilmesi ancak bu eksiklerin giderilmesi halinde mümkün olacaktır. firmanın bugüne kadar gerçekleştirmiş olduğu projelerde üstlendiği görevler. 2004). Türk inşaat firmalarındaki ürün odaklı sistemin yanı sıra. katıldıkları ihalelerin usulleri. Türk inşaat firmalarının yegâne önem verdikleri konu sadece son üründen yani fiziki olarak yapının kendisinden oluşmakta yapıyı oluşturan emek. ve inşaat firmalarının 369 . Türk firmalarında eksik olan temeller. 2) anket sorularının hazırlanması. Türk firmalarında marka ve markalaşma konusunda alınması gereken daha uzun bir yolun bulunmaktadır. Türk inşaat firmalarının marka ve markalaşmaya bakış açılarına gelince. marka kavramına karşı yüzeysel bakış ve üretim odaklı anlayıştır. Bu süreçler: 1) markalaşma ve marka yönetimi konusunda kapsamlı bir literatür araştırmasının yapılması. 2001). gereksiz ve büyük ölçekli yatırımlar inşaat sektörünü zor durumda bırakmıştır (Binark. Türk inşaat sektöründe faaliyet gösteren yüklenici inşaat işletmelerinin markalaşma stratejileri. göç eden nüfusa karşılık bunları idame ettirecek endüstri ve sanayinin bulunmayış ı. Bu amaçla. inşaat sektörünüm organizasyon yapısı da bu anlayış ının bütünüyle kavranmasını güçleştirmektedir. Anket temel olarak iki bölümden oluşmaktadır. bilinçli yönetimlerin noksanlığı. 71 yüklenici inşaat işletmesinde kapsamlı bir anket çalışması gerçekleştirilmiş ve incelenen işletmelerin markalaşma ve marka yönetimi sürecinde gerçekleştirdiği faaliyetler ayrıntılı bir biçimde incelenmiştir. firmanın markalaşma stratejisi. reklâm bütçesini etkileyen faktörler. işveren profili. Birinci bölümdeki sorular ile kısaca. pek çok dış örnekte olduğu gibi yetersizdir ve firmanın diğer organları ile bir bütünlük oluşturamamaktadır. ve uluslararası projelerde yer alıp almadıkları hakkında bilgi edinilmesi amaçlanmıştır. reklâm yaparken hitap etmeye çalıştıkları hedef kitlenin olup olmadığı. yeni anlayış lara yol vermekte yavaş davranmakta ve ürünün iyi yapıldığı takdirde müşteri bulabileceği görüşüne sahip bulunmaktadır (Dikmen ve diğ. markalaşma sürecinde gerçekleştirdikleri aktiviteler ve inşaat sektöründe markalaşmaya gerekli önemin verilmemesinin nedenleri hakkında bilgi edinmek ve edinilen bu bilgilerin değerlendirilmesidir.inşaat yapan firma sayısının yüksek olması. firmanın sahip olduğu uluslararası kalite belgeleri.. Anket tasarımı iki ana süreçten oluşmaktadır. sitenin ne sıklıkla güncellendiği. kullanılan reklâm kanalları ve bunların toplam reklâm bütçesi içerisindeki payları. firmanın internet sitesinin olup olmadığı ve eğer var ise kaç yıldır kullanımda olduğu. aktivitelere gereken önem verilmemektedir. Anlaşılacağı üzere. kinci bölümde ise. firma tarafından bugüne kadar tamamlanmış projelerin türleri. firmada çalışan teknik ve idari personel sayısı. Mühendis yoğunluklu bu organizasyon. Birinci bölümde bulunan 8 soru ile firma hakkında genel bilgiler öğrenilmeye çalışılmış.

Genel Özellikler Teknik ve idari personel sayısı 1-24 25-49 50-99 100-500 Toplam ciro (Milyon $) 0-50 50-100 100-500 500-1.000 >1. Gönderilen 110 adet anketten 71 tanesi tam olarak cevaplanmış olarak geri dönmüştür.) Konut ve toplu konut projeleri Ticari yapılar (Ofis. Tablo 1’de görüldüğü üzere. Bunun yanısıra. vb.) Özel yapılar (Hastane. ankete katılan firmalar arasında. vb. 1 – 24 teknik ve idari personel istihdam eden küçük 370 . Tablo 1 Ankete Katılan Firmaların Genel Özellikleri. faks veya yüzyüze mülâkat yöntemi kullanılarak ulaştırılmıştır. Ankete katılan firmaların genel özellikleri. alışveriş merkezleri. Tablo 1’de özetlenmiştir.000 Proje türleri Endüstriyel yapılar (Fabrika. sinema. Türkiye Müteahhitler Birliği’ne üye olan yüklenici inşaat firmaları arasından tesadüfi olarak seçilen 100 tanesine elektronik posta.markalaşma faaliyetlerine gereken önemi vermemelerinin nedenleri hakkında sorular sorulmuştur. özellikle konut projeleri konusunda uzmanlaşmış olan 10 adet büyük çaplı inşaat firmasında da anket çalışması gerçekleştirilmiştir. vb. depo. Anket Sonuçları ve Değerlendirme Hazırlanan anketler.) Altyapı projeleri hale usulleri Herkese açık ihale Belirli istekliler arasında ihale Pazarlık usulü Projelerdeki konumu Malsahibi Ana yüklenici Alt yüklenici Ortaklık şveren profili Kamu Kamu ve özel Özel Uluslararası kalite belgeleri ISO 9001 ISO 14001 OHSAS 18001 Uluslararası projelerde görev alıp almadığı Evet Hayır Firmaların Yüzdesi (%) 18 23 14 45 18 11 22 33 16 60 73 60 47 62 75 68 33 39 90 40 49 31 35 34 79 54 54 92 8 Anket sonuçlarını yorumlarken genellleme yapılabilmesi için. ankete katılan firmaların geniş bir yelpazeden seçilmiş olması gerekmektedir. okul.

sosyal ve kültürel özelliklerine uygun olarak reklam yapıyoruz. yüklenici inşaat işletmeleri çoğunlukla rekabet avantajı sağlayarak toplam iş hacimlerini arttırma amacıyla markalaşma faaliyetlerini gerçekleştirmektedirler. Ankete katılan firmalar arasında. Tablo 2 Firmaları Markalaşmaya Yönelten Nedenler. %79’u ise ISO 9001 kalite belgesine sahiptir Ankete katılan firmların %92’si uluslararası projelerde görev almıştır. %41’i ise cirolarını arttırmak amacıyla markalaşma faaliyetlerini gerçekleştirdiklerini belirtmiş lerdir. %49’u ise ortak olarak görev almışlardır. Bu sonuca göre. Firmaların büyük bir çoğunluğu birden fazla proje türünde uzmanlaşmış olup. Tablo 3 Firmaların Hedef Kitle Profili. Bu kitlenin maddi. %54’ü sektördeki rekabetin yoğun olması. Ankete katılan firmaların %48’i tekil markalama stratejisini kullanarak firma isimlerini ön planda tutmayı. %33’ü ise pazarlık usulü ile iş almış lardır.ölçekli firmalar da. Belirli bir hedef kitlemiz olduğunu düşünüyoruz ancak kitlenin özelliklerini net olarak belirlemedik. Firmaların Yüzdesi (%) 39 11 50 371 . firma isimlerinin müşterileri üzerinde üstlenmiş oldukları projelerin isimlerine kıyasla daha büyük bir etki ve güven duygusu yarattığına inanmaktadırlar. Firmaların %35’i hem özel hem de kamu sektöründen işverenler ile çalış mış. 100 – 500 personel istihdam eden büyük ölçekli firmalar da bulunmaktadır. Firma imajı yaratmak veya var olan imajı güçlendirmek ise ikincil derecede önemli amaçlar olarak dikkat çekmektedir. %26’sı ise karma markalama stratejisi kullanarak firma isimleri ve proje markasını içeren karma bir isim kullanmayı tercih ettiklerini belirtmişlerdir. yüklenici inşaat işletmeleri. Hedef kitlemizi belirledik. ankete katılan firmaların %56’sı pazar payını büyütmek. %68’i belirli istekliler arasında ihale. Ankete katılan firmaların %90’u üstlendikleri projelerde ana yüklenici olarak. %26’sı gizli markalama ile her proje için ayrı bir marka oluşturup firma ismini kullanmamayı. %75’i herkese açık ihale. Anket sonucuna göre. Markalaşmaya Yönelten Nedenler Pazar payımızı büyütmek istememiz Sektörde çok sayıda firmanın faaliyet göstermesi Ciromuzu büyütmek istememiz Yeni bir pazara açılmak istememiz Türkiye’de inşaat pazarının büyümesi Deprem sonrasında zedelenen sektörel imajdan kurtulmak ve güvenilir bir firma olduğumuzu duyurmak istememiz Yeni bir firma olmamız Firmaların Yüzdesi (%) 56 54 41 26 11 6 4 Tablo 2’de görüldüğü üzere. Hedef Kitle Profili Herhangi bir hedef kitlemiz yok. toplam cirosu 50 Milyon $’dan küçük olanlar da 1 Milyar $’dan büyük olanlar da mevcuttur. Yüklenici inşaat firmalarının reklâm yaparken hitap etmeye çalıştıkları hedef kitlelerinin olup olmadığı sorusuna verdikleri cevaplar Tablo 3’de gösterilmiştir. Firmalara kendilerini markalaşmaya yönelten başlıca nedenler sorulduğunda verdikleri cevaplar Tablo 2’de özetlenmiştir.

görsel basın organlarını.Tablo 3’de görüldüğü üzere. 1: Biraz önemli. firmanın hedefleri. %73’ü internet sayfalarını. markalaşma sürecinde reklâm faaliyetlerini gerçekleştirdikleri kanallar ve bu aktivitelerin maliyetinin toplam reklâm bütçesi içerisindeki payı Tablo 4’de özetlenmiştir. 3: Çok önemli 372 . Bu soruya verilen cevaplar Tablo 5’de gösterilmiştir.31 2. 2: Önemli.39 2. taksi ve forma reklamı Diğer. Ankete katılan yüklenici inşaat işletmelerine. internet sayfalarında çıkan reklâmların maliyeti. Reklâm Kanalı Yazılı basın nternet Görsel basın Sokak ve caddelerde bulunan reklam panoları Stadyum. enerji. toplam reklâm bütçesinin %44’ünü. firmaların %61’i firmalarının ve/veya ürünlerinin (hizmetlerinin) tanıtımını yapmadan önce hedef kitlelerini belirlediklerini ifade ederken. toplam reklâm bütçesinin %14’ünü oluşturmaktadır. %39’u reklâm yaparken herhangi bir hedef kitleye hitap etmediklerini belirtmişlerdir. Tablo 4 Firmaların Tercih Ettikleri Reklâm Kanalları ve Toplam Bütçe çerisindeki Payları.) Firmamızın ekonomik ve finansal gücü Firmamızın faaliyet gösterdiği alandaki arz-talep durumu Genel olarak ülkenin ekonomik durumu Firmamızın ortaya koyduğu ürünün (veya proje) yeniliği ve tanınmamışlığı Firmamızın projelerine gelen talep durumu Rakip firma sayısı ve bunların pazarlama aktivitelerine verdiği önem Hedef müşteri kitlenizin sosyo-ekonomik durumu Yasalar ve yasal düzenlemelerin sınırlayıcı etkisi (Vergilendirme vb. konut. Reklâm Bütçesini Etkileyen Faktörler Firmanın hedefleri Firmamızın sektördeki bilinirliği Firmamızın faaliyet gösterdiği alandaki mevcut iş hacmi Firmamızın faaliyet alanı (Endüstriyel. firmanın sektördeki bilinirlik düzeyi ve firmanın faaliyet gösterdiği alandaki mevcut iş hacmi. görsel basında çıkan reklâmların maliyeti ise.65 2. vb. vb.16 2.28 2. vb. Yazılı basında çıkan reklâmların maliyeti. gazete. reklâm bütçelerini etkileyen faktörlerin önem dereceleri. dergi. Yüklenici inşaat işletmelerinin.64 Tablo 5’de görüldüğü gibi.96 1. Tablo 5 Firmaların Reklâm Bütçelerini Etkileyen Faktörler. yazılı basın organlarını.55 2.56 2. konser salonu ve gösteri merkezi Otobüs.38 2. ankete katılan yüklenici inşaat 2 Önem derecesi: 0: Hiç önemli değil.) Önem Derecesi2 2.09 1. toplam reklâm bütçesinin %24’ünü. %30’u ise sokak ve caddelerde bulunan reklâm panolarını tercih etmektedir. Firmaların Yüzdesi (%) 79 73 45 30 14 11 18 Bütçe çerisindeki Payı (%) 44 24 14 6 3 1 8 Ankete katılan firmaların %79’u reklâm verirken. sinema. %45’i televizyon.42 2.

%26’sının 3-5 yıldır. Ankete katılan firmaların anılan soruya verdikleri cevaplar Tablo 6’da gösterilmiştir. Tüketicide marka haberdarlığının oluşturulmasında önemli bir rol üstlenen internet kullanımına ilişkin soruda ise. Hedef kitlenin sosyoekonomik durumu ve yasalar ve yasal düzenlemelerin sınırlayıcı etkileri ise. ankete katılan yüklenici inşaat işletmelerine. Tablo 8’de bu soruya verilen cevaplar gösterilmiştir.işletmelerinin reklâm bütçelerini oldukça etkilemektedir. Tablo 7 Firmaların nternet Sitelerini Güncelleme Sıklıkları. %22’si ise 3 aydan bile daha uzun bir süreçte internet sitelerini güncellemektedir. Tablo 6 Firmaların nternet Sitelerinin Kullanımda Olduğu Yıllar. Resmi internet sitesi olan firmalara sitelerinin kaç yıldır kullanımda olduğuna dair bir soru yöneltilmiştir. firmaların %47’sinin internet siteleri 5-10 yıldır. nşaat projeleri genellikle uzun süreli oldukları için yüklenici inşaat işletmelerinin internet sitelerini her gün güncellemeleri beklenmese de. Son olarak. %15’inin 10 yıldan uzun bir zamandır aktif olarak kullanımdadır. firmalar en azından ayda bir kez güncelleme yaparak. bu sitelerin sıklıkla güncellenmesi müşterilerin firma ile ilgili güncel bilgilere ulaşmaları açısından oldukça önemlidir. Ankete katılan firmaların %13’lük azınlığının ise internet siteleri 0-3 yıl gibi yeni sayılabilecek bir zamandır kullanımdadır. internet sitelerini ne sıklıkla güncelledikleri Tablo 7’de gösterilmiştir. Firmaların nternet Sitelerini Güncelleme Sıklığı Her gün Haftada bir kez Ayda bir kez 3 ayda bir kez Daha seyrek Firmaların Yüzdesi (%) 12 12 41 13 22 Tablo 7’de görüldüğü üzere. Ankete katılan firmaların %89’unun resmi bir internet sitesi bulunmaktadır. %41’i ayda bir kez. 373 . ankete katılan firmalara internet sitelerinin olup olmadığı sorulmuştur. Firmaların nternet Sitelerinin Kullanımda Olduğu Yıl 0-1 yıl 1-3 yıl 3-5 yıl 5-10 yıl >10 yıl Firmaların Yüzdesi (%) 2 11 26 47 15 Tablo 6’da görüldüğü üzere. gerek firmalarının isimlerini akıllara yerleştirmek gerekse de projelerinden haberdar etme yolunu tercih etmelidirler. mevcut veya gelecekteki müşterilerine en doğru ve güncel bilgiyi ulaştırarak. Firmaların internet sitelerinin olması kadar. ankete katılan firmaların %24’ü internet sitelerini en az haftada bir kez güncellerken. inşaat firmalarının markalaşma faaliyetlerine yeteri kadar önem vermemelerinin nedenleri sorulmuştur. firmaların reklâm bütçelerini pek fazla etkilememektedir. Ankete katılan firmaların. %13’ü 3 ayda bir kez.

Tablo 8’de görüldüğü üzere. inşaat firmalarının gerek işletmelerini gerekse de sundukları ürün ve/veya hizmetlerini farklılaştırma ve bu yolla rekabet güçlerini arttırma ihtiyacını ortaya çıkarmıştır. yüklenici inşaat işletmelerinin büyük bir çoğunluğu rekabet avantajı sağlayarak toplam iş hacimlerini arttırma amacıyla markalaşma faaliyetlerini gerçekleştirmektedirler. Ankete katılan firmaların %48’i tekil markalama stratejisini kullanarak firma isimlerini ön planda tutmayı tercih etmektedirler. Türk firmalarında eksik olan temeller. Ankete katılan firmaların %79’u markalaşma sürecinde reklâm verirken. Türk inşaat firmalarının markalaşmaya bakış açıları da pek çok yabancı ülkede olduğu gibi yetersizdir ve firmanın diğer organları ile bir bütünlük oluşturamamaktadır. bu uygulamalardan sadece bir tanesidir. Firmanın hedefleri. Ankete katılan firmaların %89’unun resmi bir internet sitesi bulunmakla beraber. Markalaşmaya Önem Verilmeme Nedenleri nşaat ürününün özellikleri gereği reklâm vermeye uygun olmaması Üretilen ürünün zaten önceden bir alıcısının olması Reklâma ayrılan bütçenin geri dönüşünün hesabının çok zor oluşu Sürekli bir müşteri kitlesinin bulunmayışı nşaat firmalarının reklâma ayıracak bütçelerinin kısıtlı olması Firmaların (%) 42 41 25 25 22 Yüzdesi Sonuçlar nşaat sektöründe son yıllarda yaşanan büyük ilerlemeler yoğun rekabet ortamının oluşmasına neden olmuştur. Markalaşma da. Bu çalışmada. inşaat firmalarının reklâma ayıracak bütçelerinin kısıtlı olması %22 ile en önemsiz neden olarak gözükmektedir. 71 yüklenici inşaat işletmesinde 16 sorudan oluşan kapsamlı bir anket çalış ması gerçekleştirilmiş ve incelenen yüklenici inşaat işletmelerinin markalaşma stratejileri ve markalaşma sürecinde gerçekleştirdikleri faaliyetler ayrıntılı bir biçimde incelenmiştir. yüklenici inşaat işletmelerinin reklâm bütçelerini önemli ölçüde etkilemektedir. Firmaların %61’i firmalarının ve/veya ürünlerinin (hizmetlerinin) tanıtımını yapmadan önce hedef kitlelerini belirlediklerini ifade etmişlerdir. %73’ü ise internet sayfalarını kullanmayı tercih etmektedir. Tablo 8 nşaat Firmalarının Markalaşmaya Önem Vermeme Nedenleri. vb. gazete. Bu durum. bilinçli yönetimlerin noksanlığı. %41’i ise üretilen ürünün alıcısının projenin başında belli olması nedeniyle inşaat firmalarının reklâm faaliyetlerine yeteri kadar önem vermedikleri fikrinde olduklarını belirtmişlerdir. Anket sonuçları değerlendirildiğinde ise. Sanılanın aksine. Bu amaçla firmalar farklı uygulamaları benimsemeye başlamışlardır. firmanın sektördeki bilinirlik düzeyi ve firmanın faaliyet gösterdiği alandaki mevcut iş hacmi. %41’i ayda bir kez internet sitelerini güncellemektedir. dergi. ankete katılan firmaların %42’si inşaat ürününün kendine has özellikleri nedeniyle reklâm vermeye uygun olmaması. yazılı basın organlarını. Sektörde geliş menin sağlanması ve markanın etkin bir hâle gelebilmesi ancak bu eksiklerin giderilmesi halinde mümkün olacaktır. nşaat firmalarının markalaşma faaliyetlerine gereken önemi vermeme nedenlerinin başında 374 . markalaşmaya yüzeysel bakış ve ürüne odaklı anlayıştır.

Haig M. the bad and the ugly. inşaat ürününün kendine has özellikleri ve üretilen ürünün alıcısının projenin başında belli olması gelmektedir. . Journal of Consumer Research. Çalış manın yapıldığı yer olan Türkiye’de inşaat sektörünün kendisine has özellikleri ve koşulları mevcuttur.Ü. www. pp 822-829. (2002) Essential Brand Book: Over 100 Techniques to Increase Brand Value. Kaynaklar Aaker D. (1984) Examination of consumer decision making for a common repeat purchase product.S. işteki pozisyonları (Yüklenici. küreselleşme ile birlikte uluslararası pazarlarda iş hacminin artması ve bunun sonucunda gelişen rekabet ortamında.A. bu konunun daha ayrıntılı ve özel bir biçimde incelenmesine olanak sağlayacaktır. nşaat Dünyası Dergisi..ise. U. benzer şekilde firmaların katıldıkları ihale türleri. M. 11 (3). müşteri profilleri ve finansal büyüklükleri gibi özelliklerine göre ayrılıp analiz edilerek benzer bir çalış ma yapılması. pp 47-56. 2nd Edition. . Gelecekte. Kogan Page. 375 . Limited. Türkiye’deki inşaat firmalarının genellikle sabit olmayan ve pek çok alanda değişen iş sahaları neticesinde anket yapılan firmalar yalnızca ana veya alt müteahhitlik yapan veya mal sahipliği yapan firmalar olarak. Kogan Page Limited. Fen bilimleri Enstitüsü. pp 257-265. M. Gelecekte bu konuda yapılacak araştırmalarda. Dikmen. firmaların iş sahaları. Illinois Institute of Technology. (1998) Construction engineering and management and future ideas.T. yine de bu geliş meler halâ arzu edilen seviyede değildir ve diğer sektörlerle kıyaslandığında yetersiz kalmaktadır. Special Report. Son yıllarda inşaat firmaları markalaşmaya daha çok önem vermeye başladıysalar da. Sloan Management Rewiev. 40. mal sahibi. Birgönül. . Hoyer W. T. Binark. (2001) Konut Karlı Olmaktan Çıktı. Chicago.org. (2005) Marketing orientation in construction firms: evidence from Turkish contractors. inşa ettikleri yapı türleri ve müşteri profili değişkenleri homojen bir şekilde tespit edilemediği ve her firmanın sayılan niteliklerin pek çoğuna az veya çok iştirak ettikleri için çalış ma inşaat firmalarının geneli için gerçekleştirilmiştir. ortaklık vb. (2004) Brand Royalty.cia.). (1990) Brand extensions: the good. 31 (4). stanbul. Central Intelligence Agency. Andi G. Milford. Ellwood I. son ziyaret tarihi 10 Mayıs 2009. 222. Besen B. Building and Environment. ve Özcenk. D. (2002) Marka sermayesinin oluşumu ve tüketici satınalma kararındaki etkisinin dayanıklı tüketim malları sektöründe incelenmesi. inşaat firmalarının da markalaşmaya daha fazla önem vermeleri kaçınılmaz olacaktır. Yüksek Lisans Tezi. pp 62-64. London.

Alpha Books. Nicolino P.Laforet S..Ü. Yüksek Lisans Tezi. (2000) Complete Idiot's Guide to Brand Management. (2005) Marka haberdarlığı. Saunders J. 376 . Journal of Advertising Research. stanbul. Serin G.T. (1994) Managing brand portfolios: how the leaders do it. Fen bilimleri Enstitüsü. Indianapolis. 64 (5). . F. algı ve kullanım davranışının satın alma kararı üzerindeki etkisi: TV ve ev sineması ürünleri kategorisinde markalar arası karşılaştırma. pp 34-35.

tr H. inşaat ruhsatı alım sürecindeki iade sebepleri ve bekleme süreleri zmir Konak Belediyesindeki ilgili personel. 377 . zaman alan ve belediye çalışanları. zaman alan ve belediye çalışanları.nşaat Ruhsatı Alımında Gecikme Sebeplerinin ve Sürelerinin Analizi Aysu Demirciefe zmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü Mimarlık Fakültesi Mimarlık Bölümü C Blok/107 Tel: +90 232 750 7040 E-Posta: aysudemirciefe@iyte.edu. Bir apartman binasının inşaat ruhsatı için başvuran proje müellifinin.Zeynep Doğan zmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü Mimarlık Fakültesi Mimarlık Bölümü C Blok/107 Tel: +90 232 750 7040 E-Posta: sevgidogan@iyte. Daha sonra.tr Öz mar kanunlarının yönetilmesi ve uygulanması ağır işleyen süreçlerdir. Bu araştırma kapsamında. Evrak eksikliğinin inşaat ruhsatı alımının gecikmesine neden olan en önemli sebep olduğu görülmüştür. yapı denetim firması yetkilileri ve proje müellifi mimar ve mühendisler gibi birçok ilgili tarafı bağlayan bir süreçtir.edu. artan proje maliyetlerine ve sonradan ortaya çıkan engeller ile iş lerin ağırlaşmasına sebep olmaktadır. inşaat ruhsatı alabilmesi için gereken ortalama bekleme süresinin 78 gün olduğu tespit edilmiştir.Giriş nşaat ruhsatı belgesi alım süreci karmaşık. nşaat ruhsatı alım süreci de karmaşık. inşaat ruhsatı için başvuran fakat iade edilen 29 proje iade sebepleri ve ruhsat alma süreleri bakımından detaylı bir biçimde incelenmiştir.tr S. ade sebepleri. Bölüm Başkanlığı Tel: +90 232 750 7014 muratgunaydin@iyte. yapı denetim firması yetkilileri ve proje müellifi mimar ve mühendisler gibi birçok ilgili tarafı bağlar. artan proje maliyetlerine ve sonradan ortaya çıkan engeller ile işlerin ağırlaşmasına sebep olur.edu. Ruhsat alım süreci. Anahtar sözcükler: nşaat Ruhsatı. Gecikme süreleri 1. yapı denetim firması yetkilileri ve proje müellifleri ile yapılan röportajlarla değerlendirilmiş ve ruhsatlandırma ile ilgili sistemin sonuç odaklı olarak iyileştirilmesine ait öneriler listelenmiştir. Son olarak. Murat Günaydın zmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü Mimarlık Fakültesi Mimarlık Bölümü E Blok. Bu durum çoğu zaman istenmeyen gecikmelere. Bu durum çoğu zaman istenmeyen gecikmelere. ilk olarak zmir Konak Belediyesinin mar ve Şehircilik Müdürlüğünde inşaat ruhsatı alım süreci şematik olarak belgelenmiştir.

Projeleri onaylatırken. zmir Konak Belediyesindeki mar ve Şehircilik Müdürlüğü’ ne bağlı yapı ruhsat şubesinde görevli 4 belediye çalışanı. Bu çalış mada. şef tarafından da onaylanır ise son olarak mar ve Şehircilik Müdürünün onayına sunulur. tapu kayıt örneğini ve aplikasyon krokisini. inşaat ihtiyacının doğması üzerine. nşaat ruhsatının alınmasının ardından inşaat yapım süreci başlar. 378 . zmir deki inşaat firmalarıyla en çok iş yapan 5 yapı denetim firması yetkilisi ve proje müellifi olarak belediyeye gelen 5 mimar ile ruhsat alım sürecindeki gecikmelerin sebeplerinin sorgulandığı ve sürecin hızlandırılmasına ait önerilerinin kaydedildiği röportajlar yapılmıştır. mal sahibi müteahhit bir firma ile müteahhitlik sözleşmesi ve piyasada serbest çalışan bir mimar veya mühendis ile şantiye şefliği sözleşmesi yapar. Tüm bu süreç Figür 1 de şematik biçimde özetlenmiştir. Tüm masaların ilgilileri tarafından onaylanan dosya. Daha sonra sıvalar ve ince işler tamamlanarak inşaat bitirilir. lgili belediyeden yapı kullanma izin belgesi alındıktan sonra mal sahibi bu evrakla zsu ve Tedaş’ a başvurur. Bina kullanıma hazır hale gelir. nşaat bittikten sonra mal sahibi yapı kullanma izin belgesi müracaatında bulunur. Müdür tarafından onaylanan projeler inşaat ruhsatı kesim masasına gider ve inşaat ruhsatı hazırlanır. aplikasyon ve subasman vizesi ile kaba inşaat ve ısı yalıtım vizesi yapılır. Evraklar bir dosya halinde yapı ruhsat şubesi kayıt bölümüne teslim edilir. Mimari projeye bağlı olarak elektrik. Mal sahibi inşaat ruhsatını yapı ruhsat kayıt masasından teslim alır. makine mühendisi ve elektrik mühendisi ile proje müellifleri olmaları için anlaşma yapar. Ayrıca. nşaat ruhsatı başvurusunu mal sahibi ya da vekili olan bir kişi yapar. betonarme tetkik. Bu işlemler devam ederken. 1 Ocak 2008 – 10 Haziran 2008 tarihleri arasında inşaat ruhsatı için başvuran fakat iade edilen 29 proje süreçteki aksamaların ve iade sebeplerinin analiz edilebilmesi için iade sebepleri ve bekleme süreleri bakımından detaylı bir biçimde incelenmiştir. metraj. Müdür tarafından imzalanarak onaylandıktan sonra dosya yapı ruhsat kayıt masasına gönderilir. daha sonra da harita müdürlüğünden yapı yeri uygulama krokisi ile kot krokisini alır. Her mimar ve mühendis. yapı ruhsat şube şefine gider. Her masa ilgili projenin ve evrakların kontrolünü yapar. mevcut arsanın imar durumunu. Bu işlemler tamamlandıktan sonra yasal işlemlerin başlaması için ilgili belediyeye müracaat edilir. Kayıt masasının ardından dosya sırası ile mimari tetkik. Piyasada serbest çalışan bir mimar. Sırası ile temel vizesi. sıhhi tesisat masalarında tetkik edilir. hazırladığı projeyi ilgili odasından onaylatır.Mal sahibi. tesisat ve betonarme projeleri hazırlanır. Mal sahibi daha sonra bir yapı denetim firması ile anlaşma yapar ve tüm projeleri onlara teslim eder. elektrik ve suyu bağlatır. inşaat mühendisi. Ruhsat kesildikten sonra yapı ruhsat şube şefi tarafından imzalanarak onaylanır ve mar ve Şehircilik Müdürüne gönderilir. bağlı oldukları odalardan proje müellifliği belgelerini de alarak tüm evrak ve projeleri mal sahibine teslim ederler.

NŞAAT B T Ş KABA NŞAAT VE ISI YALITIM V ZES GÖREVL : HAKED Ş ŞUBES YAPI DENET M F RMASINA ÖDENEN HAKED Ş M KTARI: %80 APL KASYON VE SUBASMAN VIZESI GÖREVL :HAR TA MÜDÜRLÜĞÜ VE YAPI RUHSAT ŞUBES YAPI DENET M F RMASINA ÖDENEN HAKED Ş M KTARI: %60 YAPI RUHSAT KAYIT GÖREVL : YAPI RUHSAT ŞUBES TEMEL V ZES M MAR TETK K MASASI YAPI DENET M F RMASINA ÖDENEN HAKED Ş M KTARI: %20 BETONARME TETK K MASASI NŞAAT BAŞLANGICI METRAJ MASASI BELGEN N TESL M SIHH TES SAT MASASI proje onayı YAPI RUHSAT ŞUBE ŞEF onaylanmadı YAPI RUHSAT KAYIT MASASI Ruhsat onaylandı ruhsat onayı RUHSAT KES LD MAR VE ŞEH RC L K MÜDÜRÜ YAPI RUHSAT KES M MASASI proje onaylandı Figür 1. nşaat Ruhsatı Alım Süreci Akış Şeması 379 .

imar planı ve imar yönetmeliği ile öngörülen proje yapım koşullarını. komşu parselde imar planına göre aynen muhafazası gereken ve arka cephe hattı çıkma yapılacak binanınkinden ileride olan bir bina bulunması halinde çıkmanın bu hattı aşmamak üzere bu tarafta komşu hududuna kadar devam ettirilmesi mümkündür.2. 4. 8. iade edildikleri masalar ve bekleme süreleri açısından incelenmiştir. Yol Genişliği Belgesi: mar planında belirtilen mevcut yol durumunun imar durumu belgesine işlenmesidir. çıkmaların yan komşu hududuna yaklaştırılmalarına izin verilebileceği gibi. nşaat ruhsatına yazılması gereken bir bedel olduğundan bu evrak istenmektedir. TUS Belgeleri: Mühendis-Mimar Odaları Birliği-Harita ve Kadastro Mühendisleri Odası tarafından her bir ruhsat için verilen tescil belgeleridir. ayrıca. Bu iade yazıları. bulvar. Numarataj Krokisi Aslı: Adres ve Numaralamaya lişkin Yönetmeliğe göre Belediye sınırları içerisinde bulunan meydan. 380 . 2.Evrak Eksiklikleri. 1 adedi tesisat masası. 1 adedi ruhsat masasından iade edilmiştir. 1. 3. 42 iade yazısı 50 farklı başlık altında toplam 249 iade sebebi içermektedir. cadde ve sokaklara cephesi olan yapılara verilen belgedir. 6. Yapı Denetim Hizmet Bedelinin Yatırıldığına Dair Makbuz Aslı: Hizmet bedelinin %20 si peşin geri kalanı hizmet sözleşmesindeki koşullara ve binanın seviyesine göre yatırılmaktadır. Kot Krokisi: mar durumu veya vaziyet planına göre ada ve parsellerin köşe noktaları ile yapılacak binaların köşe noktaları ve varsa kademe noktalarının Ülke Nivelman Sistemine dayalı olarak gösterildiği krokidir. Son Ay Vizeli Parsel Tapusu: Tapu dairesi mal sahibinin değişmediğine ve tapunun geçerli olduğuna dair tapunun arkasına onay vizesi yapar. mar Durumu Belgesi: Bir parselde inşa edilecek yapı veya yapıların mar Kanunu. 15 adedi mimari tetkik masası. 9. parsel ve yapı köşe noktaları ile imar hatlarının kot ve koordinatlarının parsele uygulamasında ve su basman vizesine esas röleve krokisinin düzenlenmesinde yaralanılacak poligonları. 5. Yan parselin Kat Maliklerinden Yanaşma zini Alınması: Bitişik nizama tabi yerlerde. 11. Bu dosyaların tetkikinde toplam 42 iade yazısı elde edilmiştir. 1 adedi betonarme masası. 7. harita mühendisince koordinatlandırılarak gösterildiği. 42 iade yazısının 24 adedi yapı ruhsat kayıt (öntetkik) masası. bu poligonların kot ve koordinatlarını da içeren 1/50 ve/veya 1/100 ölçekli kroki. 10. ilgili belediyelerce tanzim ve onaylanan yapı ruhsatına esas belgedir. Dosyalardan %93’ünün yapı ruhsat kayıt (öntetkik) ve mimari tetkik masalarından iade edildiği görülmektedir.1. Yapı Yeri Uygulama Krokisi: Vaziyet planının. yazı ve kroki ile belirten. nşaat Ruhsatı Başvurularının ade Sebepleri 1 Ocak 2008 – 10 Haziran 2008 tarihleri arasında yapı ruhsat şubesine müracaat etmiş ancak eksikleri nedeniyle iade edilmiş toplam 29 yeni inşaat dosyası bulunmaktadır. iade sebepleri. Elde edilen toplam 50 farklı başlık. iki taraftaki ilgililerin muvafakatı halinde ve ilgili belediyece mahzur görülmediği takdirde. Müteahhit Ticaret Oda Kaydı Aslı: Kişinin müteahhitlik yapabileceğine dair ticaret odasından alınmış kayıt ve onay belgesidir. 6 ana başlık altında toplanmış ve aşağıda kısaca açıklanmıştır (Tablo 1): 2. Arsa Kıymet Bedeli: Bedeller encümen tarafından belirlenmekte ve belge vergi dairesinden alınmaktadır.

B.Ş. Göre Proje Tadilatı Telekom Belgesi Onayı Zemin Etüt Raporuna Jeofizik Mühendisi mzası Elektrik Projelerinde Telekom Onayı Tesisat Projelerinde z-Su Onayı Bekleme Süresi çinde lgilenilmemesi Bekleme Süresi çinde Tadilata lişkin Çizimlerin Tamamlanmaması stinat Duvarı Ruhsatı Müracaatının Eksik Olması Tapu Kaydındaki Tecavüzlerin Kaldırılması Gerekliliği Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğinin 56.0. Kimlik Nosu Mal Sahibi Tc. Zemin Etüt Sorumluluk Belgesi Müteahhit Vergi Levhası Fotokopisi Yapı Denetim Firması Denetçilerinin kametgah Belgesi TUS Belgeleri Şantiye Şefi Sicil Durum Belgesi mar Durumu Belgesi Numarataj Krokisi Aslı Yapı Yanaşma zin Belgesi Yibf Belgesi Yapı Denetim Kuruluşu Onaylı Proje Kontrol Form Belgesi Kot Krokisi Vekaletname Aslı mar Durumu Belgesi Yapı Yeri Uygulama Krokisi .B. Göre Proje Tadilatı Sığınak Yön.2.Maddesine Göre Noter Tasdikli Sözleşmede Belirtilen Bedelin Esas Alınması Gerekliliği nşaat Ruhsatı Verilememesi Statik Proje Hesapları Statik Proje Zemin Etüt Raporu Toplam 15 15 15 15 14 12 11 11 10 9 8 8 7 6 6 6 5 5 4 3 3 3 3 2 2 2 1 1 1 1 1 1 1 5 4 3 1 7 2 1 1 6 3 2 1 1 1 2 1 1 5 EVRAK EKS KL KLER 207 YÖNETMEL K HÜKÜMLER NE GÖRE PROJE TAD LATLARI MZA VE ONAY EKS KL KLER RESM SÜRELER N DOLMUŞ OLMASI 13 11 9 D ĞER PROJE EKS KL KLER 4 249 381 .Göre Proje Tadilatı Yangın Yön. Kimlik Nosu Yapı Denetim mza Sirküleri Son Ay Vizeli Parsel Tapusu Şantiye Şefi Oda Kayıt Belgesi Müteahhitin Sertifikalı Usta Çalıştıracağına Dair Taahhütnamesi nşaat Müh.Tablo 1. Göre Proje Tadilatı Otopark Yön. nşaat Ruhsatı Sürecinde Dosyaların ade Sebepleri Proje Müellifleri Tc. Kimlik Nosu Yol Genişliği Belgesi Arsa Kıymet Bedeli Yapı Denetim Hizmet Bedelinin Yatırıldığına Dair Makbuz Aslı Yapı Denetim Sicil Gazetesi Fotokopisi Proje Müelliflerinin Sicil Durum Belgeleri Müteahhit Ticaret Oda Kaydı Aslı Müteahhit mza Sirküleri Aslı Ve Fotokopisi Müteahhit Sözleşmesi Kanal Belgesi Şantiye Şefi Sözleşmesi Mimari Proje Cd Kaydı Yapı Denetim Firması Denetçilerinin Tc. mar Yön. Kimlik Nosu Müteahhit Tc.

21. Mal sahibi . Mal Sahibi TC. 17. 24.Müteahhit Sözleşmesi: şin nasıl yapılacağını. Belirli bir km sınırlaması vardır. Nüfus ve Vatandaşlık şleri Genel Müdürlüğü tarafından verilmiş olan numaradır. Müteahhit TC. 15. Kimlik Numarası: nşaat sahibi kişiye. koşullarını ve süresini belirten sözleşmedir. 26. Yapı Denetim Sicil Gazetesi Fotokopisi: Yapı denetim firmasının kuruluş adresinin zmir olduğunu teyit etmek için alınır. 28. 382 . Yapı Denetim Firması Yapı Denetçisi nşaat Müh. yazı ve kroki ile belirten. Proje Müelliflerinin Sicil Durum Belgeleri. 33. 25. her proje için işin adı yazılı belgedir. Nüfus ve Vatandaşlık şleri Genel Müdürlüğü tarafından TC. 31. Nüfus ve Vatandaşlık şleri Genel Müdürlüğü tarafından verilmiş olan numaradır. Şantiye Şefi Sicil Durum Belgesi: lgili meslek odasınca düzenlenen. Müteahhit . yapım süresi içerisindeki sorumlulukları ve ücreti kapsayan sözleşmedir 20. her proje için işin adı yazılı belgedir. 27. meslek adamının o andaki durumunu gösterir. Kanal Belgesi: Yapının temiz su. ilgili belediyelerce tanzim ve onaylanan yapı ruhsatına esas belgedir. Kimlik Numarası: Proje tasarımcılarına ait. meslek adamının o andaki durumunu gösterir. Y BF Belgesi: Yapıya ilişkin bilgi formudur. 19. 14. Belirli bir km sınırlaması vardır. 16. mar Durum belgesi: Bir parselde inşa edilecek yapı veya yapıların mar Kanunu. 29. Müteahhit Firmanın Sertifikalı Usta Çalıştıracağına Dair Taahhütnamesi: Çalışan ustalar belirli bir eğitim almak zorundadırlar ve eğitimlerini tamamladıklarında buna dair sertifika alırlar. 30. 32. Ve Yardımcı kontrol elemanının kametgah Belgeleri: kamet adresinin zmir olduğunu teyit etmek için alınır.Şantiye Şefi Sözleşmesi: şin süresini. Müteahhit Vergi Levhası Fotokopisi: nşaat ruhsatında müteahhit firmaya ait bilgileri doldurmak için istenir. Proje Müellifleri TC. vatandaşlarına verilmiş olan numaradır. 18. 22. Kimlik Numarası: Yüklenici kişiye. 13. nşaat Müh. Müteahhit mza Sirküleri Aslı Ve Fotokopisi: Müteahhit firma yetkililerinin isimlerinin ve imzalarının belirtildiği noter onaylı belgedir. Kimlik Numarası: Yapı denetim firması yetkililerine ait. imar planı ve imar yönetmeliği ile öngörülen proje yapım koşullarını. Vekaletname aslı: Bir kişinin başka bir kişiye bazı yetkiler verdiğini gösterir noter onaylı evraktır. Şantiye Şefi Oda Kayıt Belgesi: Şantiye şefinin ilgili odasına kayıtlı olduğunu gösteren evraktır. Yapı Denetim Firması Denetçilerinin TC. pis su ve yağmur suyu parsel içi tesisatının kent şebekesine bağlanması işleminin zmir Su ve Kanalizasyon şletmesi tarafından onaylandığını gösteren ve inşaat ruhsatı eki niteliğinde olan iki kademeli belgedir. Zemin Etüt Sorumluluk Belgesi: nşaat mühendisinin yerinde yaptığ ı tetkik ve zemin etüt sonuçları dahilinde inşaat mühendisleri odasının hazırladığı ve sorumlu mühendisin onayladığı belgedir. Mimari Proje Cd Kaydı: Mimari projenin dijital bir kopyası ruhsat müracaatı sırasında teslim edilmek zorundadır. 23. Yapı Denetim mza Sirküleri: Yapı denetim firması yetkililerinin isimlerinin ve imzalarının belirtildiği noter onaylı belgedir.12. Nüfus ve Vatandaşlık şleri Genel Müdürlüğü tarafından verilmiş olan numaradır. vergi numarası gibi. lgili meslek odasınca düzenlenen. Yapı Denetim Firması onaylı proje kontrol formu belgesi: Yapı denetim firmasının binada neleri incelediğini gösteren formdur.

Mimari tetkik aşamasında projelerin yangın. kayıttan sonraki aşamalarda dosyanın resmi bekleme süresi 30 gündür. nşaat Ruhsatı Başvurularının ade Süreleri şleyiş içerisinde iki farklı bekleme süresi tespit edilmiştir. Telekom uygunluk belgesi.2. Maddesi uyarınca yeni yapılan binalarda ankastre tesisat projesinin Türk Telekom tarafından hazırlanan teknik şartnameye uygun olduğunu gösteren belgedir. Belediyede yapı ruhsat kayıt müracaatında resmi bekleme süresi 10 gün. 4. 2. Maddesine Göre Noter Tasdikli Sözleşmede Belirtilen Bedelin Esas Alınması Gerekliliği: Kamu ihalelerine girerken müteahhitler önceden yapmış oldukları iş leri gösteren işbitirme belgelerini teslim etmek zorundadırlar. Tablo 2 de en uzun sürede inşaat ruhsatı alan ve en kısa sürede inşaat ruhsatı alan dosyaların iade sebepleri listelenmiştir. yapı denetim kuruluşu tarafından fenni mesuliyeti üstlenilmek kaydıyla.0.5. Bu süreler içerisinde tespit edilen eksiklikler tamamlanmaz ise dosya iade edilir ve mal sahibinin yeniden müracaat etmesi gerekir.3. Bunu takiben zemin etüt raporlarının da eksik getirildiği görülmüştür. Tapu Kaydındaki Tecavüzlerin Kaldırılması Gerekliliği: Mevcut parsel sınırlarına bitişik parsellerden herhangi bir taşma var ise. Elektrik ç Tesisleri Yönetmeliğinin Zayıf Akım Tesisleri başlıklı 69. Bu belge belediye. Telekom belgesi onayı ve projelere Telekom onayı en sık rastlanan eksiklik olarak tespit edilmiştir. kincisi ise mal sahibinin kendisinden kaynaklanan bekleme süresi. kot krokisi. 2. Proje Eksiklikleri. kaymakamlık ya da valiliklerce. 2. parsele ait vaziyet planı ve istinat duvarı betonarme projesi ile müracaat edilerek. mza ve Onay Eksiklikleri. ham yollarda yol profili. 3. 2. 2. 1. noter tasdikli inşaat sözleşmesinde belirtilen bedel esas alınarak düzenlenmektedir. 383 . Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğinin 56. nşaat Ruhsatı Verilememesi: mar durumu verilemeyen ya da buna benzer problemleri olan arsalarda inşaat ruhsatı verilememektedir. Yönetmelik Hükümlerine Göre Proje Tadilatları. 3. sığınak ve imar yönetmeliklerine göre revizyonunun en sık karşılaşılan hatalardan biri olduğu tespit edilmiştir. belediyenin ilgili biriminden ruhsat alınması gerekmektedir. Birincisi belediyelerin resmi bekleme süreleri. En çok eksik getirilenlerin betonarme projesi ve statik hesapları olduğu tespit edilmiştir.6. Yapı ruhsat şubesi kayıt bölümünde dosyaların resmi bekleme süresi 10 gün.2. otopark. Bunların toplam bedeli girilecek işin büyüklüğüne göre değişmektedir.4. Bu tür parsellerde yapılacak binalara istinat duvarı tamamlanmadan önce inşaat ruhsatı verilmemektedir. Bu süreler içerisinde dosyaya ait eksik evraklar ya da çizimler tamamlanmaz ise dosya iade edilir ve ikinci bir müracaat gerekir. Diğer Sebepler. bu taşmanın iptal edilmesi ve parselin temizlenmesi gerekmektedir. stinat Duvarı Ruhsatı Müracaatının Eksik Olması: Parsel içinde istinat duvarı yapılması gereken hallerde. kayıttan sonraki aşamalarda ise bekleme süresi 30 gündür.2. Resmi Sürelerin Dolmuş Olması.

zmir’deki inşaat firmalarıyla en çok iş yapan 5 yapı denetim firması yetkilisi ve proje müellifi olarak belediyeye gelen 5 mimar ile 384 . Dosya ilk müracaatından 15 gün sonra yapı ruhsat kayıt (öntetkik) masasından 4 sebepten dolayı iade edilmiştir (Tablo 2). Dosya iade edildikten sonra mal sahibi aynı gün ikinci müracaatını yapmış ve 37 gün sonrada inşaat ruhsatını almıştır.Evrak makbuz eksiklikleri YDK imza sirküleri YDK sicil gazetesi fotokopisi YDK denetçilerinin ikametgah belgesi YDK denetçilerinin TC.Çalış ma kapsamında incelenmiş olan dosyalardan en kısa sürede inşaat ruhsatı alan dosyanın süresi 49 gündür.iade 1. En uzun sürede inşaat ruhsatı alan dosyanın süresi 197 gündür. En uzun ve en kısa sürede ruhsat alan dosyaların dökümü En uzun bekleme En kısa bekleme süresi süresi 197 49 1. Dosya iade edildikten 12 gün sonra mal sahibi ikinci müracaatını yapmış ve 170 gün sonra da inşaat ruhsatını almıştır.iade X X X X X X X X X X X X X X X X X 4 13 ade ve Bekleme Sebepleri Statik proje 1-Proje Statik proje hesapları eksiklikleri Zemin etüt raporu 2. Röportajlar zmir Konak Belediyesindeki mar ve Şehircilik Müdürlüğüne bağlı yapı ruhsat şubesinde görevli 4 belediye çalışanı. Bu dosya ilk müracaatında yapı ruhsat kayıt masasından 13 ayrı sebepten 12 gün sonra iade edilmiştir (Tablo 2).mza ve Telekom belgesi onayı onay eksiklikleri Elektrik projelerinde Telekom onayı Kanal belgesi Müteahhit imza sirküleri aslı ve fotokopisi Proje müelliflerinin sicil durum belgeleri Yol genişliği belgesi YDK hizmet bedelinin yatırıldığına dair 3. Tablo 2. kimlik numaraları Müteahhit ticaret oda kaydı aslı Toplam iade sebebi 4.

Süreç odaklanması gereken temel konulara (deprem. Röportaj sonuçlarında elde edilen ortak görüşler ise. Proje müellifi mimarlar da çalışan personel sayısının yetersiz olduğu konusunda hemfikirdir. Ruhsat alım sürecinin süresinin kısaltılması verimliliğin ve süreç kalitesinin geliştirilmesinde önemli rol oynayabilir. Bunun yanı sıra sistemin değiştirilmesinin ve belediyelerin sadece bir kontrol mekanizması gibi işleyerek yapı denetim firmalarını denetlemesinin uygun olabileceğini. Bununla birlikte. yapı denetim firmalarının tecrübesiz elemanlar çalıştırarak inşaatı denetlemek yerine yavaşlattıkları da proje müellifi mimarların ortak görüşleri arasında yer almaktır 5. Sonuç olarak. sağlık. en uzun sürede inşaat ruhsatı alan dosyanın tek iade sebebi evrak eksikliği olarak tespit edilmiştir. Yapı ruhsat şubesinde çalışan personelin üçüncü ortak görüşü. projelerin yönetmelik hükümlerine uygun olarak hazırlanması ve başvuru evraklarının tamamlanarak müracaat edilmesi gerektiğidir. ve sürecin Yapı Ruhsat Şubesinde çalışan personelin ortak görüşü. gereksiz hükümleri kaldırılmak suretiyle daha sağlıklı bir hale getirilebileceğidir. evraklar kısa süre içerisinde tamamlanabilmektedir. Bunu yapmak için sürecin sadeleştirilmesi önemlidir. 385 . yangın. proje ve evrak eksiklikleridir. öncelikle mimari projenin hazırlanıp. en fazla bekleme ve iade sebebi olarak evrak eksikliği tespit edilmiş olsa da. projelerin yönetmelik hükümlerine uygun olarak hazırlanması ve başvuru evraklarının tamamlanarak müracaat edilmesi gerektiği konusu ile çalışan personel sayısının yetersizliği ve yapı ruhsatı alınması sürecinin çok uzun olduğu ve çok fazla prosedür içerdiği yönündedir. mar Yönetmeliğinin piyasada çalışan.) sadeleşerek yoğunlaşırken karmaşıklığı ortaya çıkaran geciktirici nedenlerin elenmesi ile daha etkin bir hale gelebilir. Sonuç Dosyaların tetkiki sonucunda.ruhsat alım süreçlerindeki gecikme sebeplerinin sorgulandığı hızlandırılmasına ait önerilerinin beklendiği röportajlar yapılmıştır. Ayrıca Yangın. En kısa sürede inşaat ruhsatı alan dosyanın iade sebebi ise. dosya düzenli olarak takip edildiğinde. Yapı Denetim Firması yetkililerinin ortak görüşü ise belediyelerde çalışan personel sayısının yetersiz olduğudur. Özellikle yapı ruhsatı alınması sürecinin çok uzun olduğu ve çok fazla prosedür içerdiği vurgulanmaktadır. Bu çalışmayla sürecin sadeleştirilmesi için el atılabilecek gecikme sebebleri analiz edilerek önemli bir aşama sağlanmıştır. güvenlik. en fazla bekleme ve iade sebebi olarak evrak eksikliğ i tespit edilmiştir. Yapı ruhsat şubesinde çalışan personelin ikinci ortak görüşü. Deprem ve mar Yönetmeliklerinin birbiriyle çakışan bölümlerinin yeniden incelenmesi gerektiğini düşünmektedirler. imar kuralları vb. Bunun yanı sıra. inşaat ruhsatının yapı denetim firmaları tarafından verebileceğini düşünmektedirler. belediyeden ön onay alındıktan sonra diğer projelerin hazırlanması gerektiği ve bu şekilde inşaat ruhsatı müracaatı yapılması gerektiğidir. Bu sıralamanın ruhsat alma sürecini kısaltacağını düşünmektedirler. konusunda uzmanlaşmış mimarlarla birlikte kurulacak bir komisyonla tekrar sorgulanıp.

TÜS AD.Son olarak yaptıkları araştırma kapsamında yazarların önerisi. A. Türkiye. zmir Büyükşehir Belediyesi mar Yönetmeliği (2002). talep ya da değişiklik dilekçelerinin incelenerek analiz edilmesi. Referanslar Adaman. (2005). Kamu Hizmetlerine ve Reforma Bakışı. S. Ena Kitapevi. Journal of Management in Engineering. and Şenatalar.konak. ASCE Vol. Prosedürlerin azaltılması için çalışan personel sayısının yanı sıra kullanılan teknolojinin de iyileştirilmesi gerekmektedir. Toplumun Kamu Yönetimine. Kurumlarla diğer kurumlar ve kişiler arasındaki iletişim teknoloji yardımı ile daha hızlı ve verimli sağlanabilir. (2002).bel. Çarkoğlu.. edinme. (2008) Yapı kullanma birimi hizmetleri üzerine bilgi http://www. Bayındırlık ve skan Bakanlığına iletilen hata.tr/index. Türkiye. Kamu Reformu Araştırması. F. ASCE (1986) Streamlining the building permit process. Türkiye.. 386 . 5.. Aralık 2002. TESEV Yayınları. TÜS AD Yayını. Yayın No: TÜS ADT/2002-12/335. M. 2(4). pp 265-271. Peer.asp?page=hizmetler&sub=yapikullanma. B. mevcut sistemin eksiklikleri belirlenerek daha gelişmiş bir yazılım hazırlanmasıdır.

geçici örgütlenmeler ve yüksek maliyetler) odaklanarak tartışmakta ve bahsedilen özelliklerin etkilerini en az seviyeye indirmeyi hedefleyen bazı yenilikçi girişimleri ortaya koymaktadır.gundes@msgsu. inşaat endüstrisinin kendine has özellikleri. imalattan alınan üretim felsefelerinin ve özellikle Yalın Üretim (YÜ) görüşünün.Yalın Üretim lkelerinin nşaat Endüstrisinde Uygulanabilirliği Selin Gündeş Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Mimarlık Fakültesi. yalın yapım Japon malat Endüstrisi lkeleri ve Batı Dünyası YÜ kavramının tartışılması. stanbul 0212 2521600 E-Posta: nuratakul@yahoo. 1980’lerde Japon otomobil endüstrisinin hızla ilerleyerek. yalın üretim. imalatta benimsenmiş ve performans iyileştirme başarıları ispatlanmış bazı felsefe ve teknikleri örnek alıp uyarlamak önemli bir hedef haline gelmiştir.com Öz nşaat endüstrisi diğer endüstrilerden birçok sebepten dolayı değiş ik bir yapıya sahiptir. imalattan alınan fikirlerin bir çoğunun uygulanmasını güç hale getirmektedir. daha önceleri Amerikan firmalarının hüküm sürdüğü dünya otomobil pazarının önemli 387 . stanbul 0212 2521600 E-posta: ergonul@msgsu. piyasa ve kanunların araştırılması gibi işlerin her seferinde yeniden gündeme getirilmesini zorunlu kılar. imalat endüstrileri.tr Nur Atakul Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Mimarlık Fakültesi. Bu sebeple. ekonomik. stanbul 0212 2521600 E-posta: selin. arsaya bağlı üretim.tr Sema Ergönül Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Mimarlık Fakültesi. organizasyon yapısının ve rollerin belirlenmesi. Anahtar sözcükler: inşaat endüstrisi. diğer endüstrilerde sadece üretim faaliyetinin başında yer alan yerel malzeme ve taşeron temini. Bütün bu farklılıklar inşaat endüstrisine özgü bazı teknik. nşaat endüstrisi. finansal ve yönetimsel sorunlara neden olmaktadır. Fakat. tüm dünyadaki inşaat endüstrilerinde. Üretimin her seferinde yeni bir proje üzerinde ve yeni bir sahada yapılması. Bu çalış ma. inşaat endüstrisinin yapısal farkları göz önüne alındığında ne ölçüde uygulanabileceğini dört temel özelliğe (tek defaya özgü üretim.edu. birçok kere performans ve verimlilik açılarından diğer endüstrilerle karşılaştırılılarak zayıf bulunmuş ve yoğun bir şekilde eleştirilere maruz kalmıştır.edu.

1999). TZÜ görüşünde. Çünkü Toyotizmde hataların düzeltilmesi değil. • Fordizm. öncelikle Fordizme göre daha esnek bir yapıya sahiptir. Japon üretim sistemlerinin Japon kültürü ürünü olduğu ve batı dünyasına transfer edilemeyeceği fikrine odaklanmıştır. ‘Fordizm’ ve ‘Toyotizm’ arasındaki başlıca farklar şöyle özetlenebilir: • Toyotizm. Hatta. Kalite kontrolü. kitle üretim sistemlerinde yedi tür israftan bahsetmiştir. hatalar (üründe). YÜ sisteminin Japonya’da uygulamasının batı dünyasına yanlış aktarıldığı ve Japon 388 . parça ve bileşenler ana firmaya uzun dönemli bir işbirliği ile bağlı olan tedarikçiler tarafından temin edilir. sorunlara zamanında müdahale etme ve çözümler bulma gibi görevler. işçilerin bu sorumlulukları alabilecek yüksek vasıflara sahip olmalarını gerektirmektedir (Womack vd.. yalın üretim. gereksiz işlem. gereksiz taşıma (ürünler) ve beklemelerdir. Araştırmanın sonuçları çarpıcıdır: başarı üstün teknolojiden değil. Ohno (1988). Japon üretim sisteminde örgütlenme yapıları daha basıktır. gereksiz hareket (insan).. Bu sistemde. tedarik edilecek malzeme ve ekipmanın uzun dönemli planlaması yapılarak depolanmasını hedefleyen (just in case) Fordizm ilkelerine tamamen ters düşer. Fakat. işçi uzmanlaşmasını desteklerken.1985). YÜ’ye göre israf azaltılmalı veya mümkünse yok edilmelidir. teknoloji. Değer kavramının merkezinde müşteri yer almaktadır. değişik görevlerde yer alabilmeli ve problemlere müdahale etme yetkisine sahip olmalıdır. • YÜ’de israf ve değer kavramları büyük önem taşır. üretimin müşterinin talep oranına göre ayarlanması ve dolayısıyla stokların azaltılması esastır. tedarikçilere ürünün kalitesi ve tasarımı konusunda büyük yetkiler verilmektedir.. organizasyonda yer alan tüm bireylerin birden fazla görev üstlenmesini temel bir koşul olarak görür (Womack vd. sıfır hata hedefini sağlamak ve sürekli iyileştirme yapmak esastır (Knill.1985). Dohse vd. malat endüstrisinde dünyaya daha önce egemen olan ve ‘Fordizm’ olarak adlandırılan akımın Japon tehdidine yenik düşmesi ile yeni bir üretim çağının başladığı iddia edilmiştir (Womack vd. malzeme ve personel maliyetleri daha düşük ve kalite daha yüksektir (Womack vd. şçiler. ihtiyaçtan fazla üretim. 1950’lerde batı dünyasından alınmıştır (Dohse vd. Fordizmde bulunan katı ve hiyerarşik örgütlenme yapısı Toyotizmde bulunmaz. malzeme siparişi.1990). Kullanılan teknoloji ve beceriler batı dünyasındakilerin aynısıdır.1990). tedarikçilerle olan ilişkilerdir. “Japon tehdidi” olarak adlandırılan bu değişimin sebeplerini araştırmak ve Japon üretiminde rekabetçiliği bu derece artıran sihirli formulü keşfetmek için otomobil endüstrisinden uzmanlar Japonya’ya giderler. YÜ’nün Fordizm’e olan üstünlüğüne yönelik iddiaları birçok çalış mada tartışılmıştır. stoklar. • Tam Zamanında Üretim (TZÜ) esaslı malzeme tedariki.bir payını kapması ile başlamıştır. Müşterinin algıladığı değere katkıda bulunmayan ama kaynak harcayan her işlem israf olarak nitelendirilmelidir. • YÜ ile sağlanan yüksek verimin bir sebebi de. Japon üretim sistemleri arasında en göze çarpanı Taiichi Ohno’nun geliştirdiği “Toyota Üretim Sistemi” (TÜS) olmuş ve bu sebeple yeni çağ çoğu literatürde “Toyotizm” olarak adlandırılmıştır.1990. Yalın Üretim Felsefesine Yönelik Eleştiriler YÜ taraftarlarının. Japonya’da. Birinci grup eleştiri.1990). geleneksel üretim sistemlerinden farklı olarak. özgün bir üretim sistemi ve yönetim tekniklerinin benimsenmesinden kaynaklanmaktadır. Dolayısıyla yönetimin bu tür bir yapılanmaya istekli olması ve işçiler ve yönetim arasında güçlü bir işbirliği kurulması bu akımın temelini oluşturur.. üretim süresi daha kısa. Bunlar.

süre ve güvenlik ile 389 . YÜ adı altında. YÜ prensiplerinin sanılanın aksine Japonya’da imalatçılar arasında belirtildiği kadar yaygın olmadığını ve yapılan çalışmaların sadece TÜS’ne odaklanarak genelleme yaptıklarını iddia ederler. 1996). 2008). nşaat Endüstrisi’nde Yalın Üretim Womack vd. Bir başka sorun. Dohse vd. TZÜ görüşü. Sullivan (1992) ve Berggren (1992). (1990) tarafından yapılan “Dünyayı Değiştiren Makine” adlı çalışmada. (1985). Aggarwal. işin yoğunlaştırılması. YÜ’de ana sanayinin yan sanayi üzerindeki baskı gücü bazen eleştiri konusu olmuştur. Bu akımın önde gelen araştırmacılardan biri olan Lauri Koskela (1992) inşaat endüstrisindeki düşük verim. stokların mümkün olan en düşük seviyede tutulmalarını ve ürünlerin küçük parçalar halinde sık sayıda sevkiyatını hedefler. tedarikçiler üzerinde baskıya yol açmakta ve dolayısıyla. TZÜ ortalamanın üzerinde talep artışına cevap verebilecek bir sistem olmadığı için de eleştirilere maruz kalmıştır (Karmarkar. inşaat endüstrisi kapsamında aşağıdaki bölümlerde daha detaylı incelenecektir. YÜ’nün seri üretime yönelik bir uygulama olması ve herbir endüstri için uygun olabileceğini söylemenin yanlış olacağıdır (Jürgens 1995. Hines vd. Literatürde en çok eleştiri alan konu ise YÜ prensiplerinin işçilere yönelik tutumu ve önerilen takım çalışması ilkeleri ile ilgilidir. (2004) ise. Winch (2003) ise YÜ’nün konut yapımı dışında inşaat endüstrisi için geçerli olmayacağını iddia etmiştir. belirsizlik ortamı ve karmaşık organizasyon yapıları ile karakterize edilen inşaat endüstrisinde benimsemek gerçekten mümkün olabilir mi? Dünyada. yalın düşünce sisteminin imalat sektörüyle sınırlı kalmak zorunda olmadığını belirtmiş lerdir. Tedarikçilerin ana üreticiye olan bağımlılıkları. stokları bir israf olarak nitelendirildiği için. tedarikçilerin bu yapılanmada iş yapmak istememelerine sebep olmaktadır. TZÜ’ye yönelik yaygın bir eleştiri ise sık ve küçük ölçüde yapılan nakliyat işlemlerinden doğacak trafik sıkışıklığı ve kirlilik gibi sorunlara odaklanır. çalışma sırasında zaman kayıplarının azaltılması ve işçi sayısının mümkün olan en düşük seviyede tutulması gibi konulara dikkat çekmiştir. YÜ prensiplerini uygulamanın bazı önkoşulları vardır. Bu önkoşulları yerine getiremeyen imalatçıların YÜ tekniklerini uygulamaya çalış maları uygun bir yaklaşım değildir (Jorgensen ve Emmitt. Womack ve Jones (2007). Bu konu. Bu görüşe göre. 1990’lardan itibaren inşaat endüstrisinde YÜ tekniklerinin kullanım olanakları incelenmeye başlamıştır. Parlak (1999).1985). 1989. kalite. Sullivan 1992). Katayama ve Bennett. TÜS’ün tüm endüstrilere aktarılabileceği ifade edilmiştir. Yine. Peki birçok açıdan farklı bir yapıya sahip olan inşaat endüstrisi için hangi görüş daha doğrudur? Womack (1990) ve Womack ve Jones (2007)’un fikirleri doğrultusunda YÜ prensiplerini. YÜ’deki stresli çalışma şartlarına dikkat çeken ve bu koşullarda güçlü sendikalara sahip batı dünyasına uyarlama yapmanın zorluklarından bahseden diğer yazarlardır. YÜ sisteminde uygulanan çalışma prensiplerinin işçileri zor ve ağır şartlar altında çalışmak durumunda bırakması bu yöndeki eleştrilerin ana hedefi olmuştur.sisteminin raporlarda belirtilen sistemlerden farklılıklar gösterdiği de iddia edilmiştir (Wilkinson ve Oliver 1990.

Green ve May (2005)’de standartlaştırılmış ve tekrarlayan üretime odaklanan YÜ’nün inşaat endüstrisine uygulanmasının birçok soruna yol açacağına işaret etmiş lerdir. inşa edilebilirliğin ve yenilikçiliğin zayıf.ilgili sorunların çözümüne yönelik. israf. 2000. öncelikle YÜ’nün uygulanmasında bazı önkoşullar olduğu ve bu yüzden de tüm endüstrilerde kullanılamayacağı fikrine odaklanmıştır (Berggren. işlemlerin bütünü açısından bakıldığında. Planlamada. inşaat endüstrisinde üretim faaliyetlerine dönüşüm. seri üretimde kullanılan bir felsefedir. Buna göre üretim işlemi girdilerin çıktılara dönüştüğü birbirinden ayrı birçok alt işlemden oluşur. lk bakışta. Yazar. değer. Mevcut eleştiriler. Yapı ömrü boyunca. YÜ ilkelerinde önemli bir yere sahip olan değer ve israf kavramları da inşaat endüstrisinde sorun yaratan bir alandır. akış ve değer kavramları açısından bakmak gereğini savunur. üretimde. ve değişimin çok olmasına sebep olur. Hataların engellenememesi Koskela (1992) tarafından yapılan kalite ile ilgili eleştirilerin temelini oluşturur. YÜ felsefesinin kullanılmasını önermiştir. Koskela (1992). Koskela (2000) ancak akış faaliyetlerini göze alan bir bakış ile inşaat endüstrinin gelişebileceğini dile getirir. Koskela (2000). inşaat yönetiminde kullanılan teori ve tekniklerin projeleri zamanında. “müşteri” olarak nitelendirilebilecek işveren ya da nihai kullanıcılar birden çok sayıda olabilir. Hiyerarşik organizasyon yapısı ise bütün yerine sadece bir işe odaklanmayı ve o işin maliyetini azaltma hedefini beraberinde getirir. Akış faaliyetleri katma değer sağlamadığı için azaltılmalı veya yok edilmelidir. bahsedilen eksikliklerden yola çıkarak. Katayama ve Bennett. Öyle ise YÜ’de bahsedilen değer hangi “müşteri”nin algıladığı değer olmalıdır? 390 . 1999b. döngü zamanı ve değişkenlik gibi kavramlara gereken önem verilmemektedir. yeni üretim felsefesi olarak adlandırdığı. Yalın Yapım Kavramına Yönelik Eleştiriler YÜ’nün imalat endüstrisinde uygulanmasına yönelik eleştirilerin inşaat endüstrisi için bire bir geçerli olduğunu söylemek mümkün değildir. Green (1999a. 1993. hiyerarşik organisyon yapısı ve kalite konularının ihmalinin bu yönetim görüşünün başlıca eksiklikleri olduğunu belirtir. YÜ. Buna rağmen. Örneğin. Yazara göre. 2000 yılında tamamladığı doktora çalışmasında Koskela. bu görüşün her zaman en verimli sonucun elde edilmesine olanak vermediğini belirtir. Oysa inşaat endüstrisinde müşteri sınıflandırmasında sadece işveren yer almayabilir. maliyeti aşmadan ve istenen kalitede gerçekleştirmede başarısız olduğunu iddia eder. Dolayısıyla. projenin gerçekleştirilmesinde sıra hakimiyeti. 1996). geleneksel yönetim anlayışı sadece dönüşüme odaklanmıştır ve dönüşümler arasındaki akışlar ihmal edilmektedir. YÜ’de değer kavramı sadece müşteri açısından ele alınmıştır (Ohno. inşaat üretiminde dönüşüm (transformation) modelinin hakim olduğu görüşünü tekrarlar. 2002). bu sebeplerden ötürü. yapılacak işin zamanlama olarak birbirini izleyen ve uzmanlaşma gerektiren daha küçük işlere bölünmesi. Japon üretim tekniklerinin inşaat endüstrisinde kullanılmasında yaşanacak sorunları dile getiren çalış maların az olması ve bu akımın savunucuları tarafından eleştirilerin gözardı edilmesi dikkat çekici bir konudur. Hatanın tespitinden düzeltilmesine kadar geçen zamanın uzunluğu ve nihai kullanıcının isteklerinin yeterince göze alınmaması yapım sürecinin başlıca sorunlarındandır. inşaat endüstrisine hakim olan belirsizlik ortamı ve karmaşık örgütlenme yapıları göz önüne alındığında YÜ’nün yapı üretiminde uygulanmasında imalat endüstrilerine göre çok daha fazla sorunla karşılaşılması beklenilebilir. malatta da aynı görüşün hakim olduğunu savunan Koskela. yani sıra hakimiyeti.1988).

Yukarıda bahsedildiği gibi. arsa veya tasarımcı için elzem değil ise gerçekleştirilebilir. tedarik zinciri inşaata göre daha esnek ve yönetimi daha kolay olmaktadır. Tabi ki bu eleme. yapının tüm hayatını kapsayan bir yaklaşım ile ele alınmalıdır. Yazarlar. bir inşaat projesinde yer alan mesleksel çeşitlilik göz önüne alındığında çıkar çatışmalarının kaçınılmaz olduğunu vurgularlar. her yeni proje için geçici örgütlenmeler kurulması ve bir üretim döngüsünde gerekli yatırım maliyetlerinin yüksek olması inşaat endüstrisinin kendine has birçok özelliği arasında en çok göze çarpanlarındandır. hatalar. nşaat ve malat endüstrileri: YÜ ilkeleri inşaat endüstrisinde uygulanabilir mi? nşaat ve imalat endüstrileri birçok yönden birbirinden farklıdır. tekrar yapım. Green ve May (2005). inşaat endüstrisinde akış yönetimi. inşaat endüstrisindeki organizasyonlarda. YÜ tekniklerinin inşaat endüstrisinde uygulanabilirliğini tartışan çalışmalarda. 391 . inşaat yatırımlarında işveren ve kullanıcıların imalat endüstrilerinden farklı olarak çok sayıda olması israf kavramına da daha geniş bir açıdan bakmayı gerektirir. işverenin öncelikleri ve ihtiyaçları her bir yeni üretim döngüsünde farklı olmaktadır. tek defalığa özgülük sorununun proje için üretilen ve daha önce kullanılmamış. Koskela (2000) ancak bu sayede inşaat endüstrisinde bir dereceye kadar standartlaşma sağlanabileceğini ve akışların kontrol altına alınabileceğini savunmuştur. Bu sebeple. güvenlik maliyetleri ve malzemelerin gereğinden fazla tüketiminden meydana gelir. tasarım yanlış lıkları. Bu sebeple. değişiklikler. Tek defaya özgü üretim ile ilgili diğer bir sorun. Green ve May (2005)’e göre organizasyonlardaki bu tür çatışmaları sadece ‘güç’ denetleyebilir ve bu olgu da YÜ taraftarları tarafından ihmal edilmektedir. Genel kanı. nşaat sektöründe israf. Green 2002). imalat endüstrisinde olduğu gibi. daha önceki yapılan işlerden elde edilen tecrübelerin ve karşılaşılan sorunlara bulunan çözümlerin bir sonraki işe aktarılmasının diğer endüstrilerdeki uygulamalara göre sınırlı kalmasıdır. değer ve israf kavramları. Bu sebeplerden ötürü. • Tek defaya özgü üretim: nşaat üretimi. seri üretim kapsamına girmez. YÜ felsefesi israftan kaçınmanın herkesin çıkarına olduğunu varsayar. bazı konut projeleri hariç. eğer bu özellikler işveren. Bu tür farklılıklar belirsizliğin yüksek olmasına ve dolayısıyla YÜ’nün önemli bir prensibi olan akış denetimi’nin problemli olmasına yol açar. imalat endüstrilerine göre daha güçtür. nşaat endüstrisinde üretimin tek defaya özgü ve arsaya bağlı olması. batıdaki işçi sendikası kavramının ve geliştirilmiş işçi haklarının YÜ prensiplerinin batıya uyarlanmasında yaşanacak önemli bir engel olduğudur (Green 1999b. işçi haklarına da dikkat çekilmektedir.YÜ’de yer alan israf kavramı ise ayrı bir tartışma konusu olmuştur. malatta ise tekrar eden ürünlerin hakim olması sebebiyle. sadece o projeye özgü bazı tasarım ve uygulama çözümlerinin mümkün olduğunca elenmesi ile çözümlenebileceğini savunur. bireysel ve grup çıkarlarını göz önüne alan bir yaklaşımın daha doğru olacağ ı görüşündedirler. Çünkü her yapı birbirinden farklı olacak ve girdiler her üretim döngüsünde değişecek ve dolayısıyla akışlar da sorunlu olacaktır. Bu özellikler. YÜ tekniklerine başvurulmadan evvel. Her üretim döngüsünde yeni problemlerle karşılaşmak ve bu sorunlara her seferinde çözümler aramak YÜ prensiplerinden olan sürekli iyileştirmeyi zorlaştırdığını söylemek mümkündür Koskela (2000). israf ile sonuçlanan bir dizi değişkenlik ve belirsizliğe sebep olmaktadır. Ayrıca.

korunaksızlık. Arsaya bağlı üretim. bir bölgeye odaklanmamış. imalat endüstrilerinde gözlemlenebilen sorunlara ek olarak. bölgesel tedarikçileri. ürün montaj bantı boyunca hareket eder. yerel tedarikçilerin seçimi. Aslında. yani imalat endüstrilerinde olduğu gibi sabit bir üretim yerinin (ör.• Arsaya bağımlı üretim: Yapı üretiminin her yeni bir proje için değiş ik bir arsada gerçekleştirilmesi. fabrika) olmaması inşaat endüstrisinin belirsizliğe neden olan en önemli özelliklerinden biridir. ticaret kanunlarını. bu dört ana özelliğin hepsi yüksek derecede birbirleri ile ilişkilidirler. dolayısıyla da geçici örgütlenmeler oluşmasına yol açar. Bütün bu sorunlar. malat (a) ve proje temelli (b) endüstrilerde ürün ve kaynak akışı (Lowe ve Leiringer. yerel malzeme ve kaynak bulma zorunluluğuna. birtakım örgütsel. Bu zorlu yapılanma süreci YÜ’nün temellerinden olan karşılıklı güvenin oluşturulması ilkesine ters düşmektedir. değişen yerel yönetim gereksinimlerini. teknik. malat endüstrilerinde ise işgücü sabit olup. her yapı üretiminde. iklim koşullarını öncelikle iyi belirlemek. Nakliyat ve maliyet gibi sebeplerden ötürü. 392 . farklı jeolojik koşullar ve çevresel faktörlere maruz kalma gibi arsaya bağlı üretim özellikleri. öğrenmek ve sonra da bu koşullara ayak uyduracak üretim ve organizasyon yapılanmasını her seferinde yeniden kurmak zorundadır. 2006). neredeyse her üretimde. üretimde değişkenlik ve belirsizlik gibi YÜ ilkelerini uygulamayı zorlaştırabilecek etkiler doğurur. nşaatta taşınmazlığın getirdiği diğer ilginç bir özellik ise. stratejik olarak coğrafi çeşitlendirmeye yönelmiş ve geniş bir alanda (bölgesel veya ülkelerarası) iş yapan inşaat firmalarında daha belirgin şekilde ortaya çıkar. Şantiyede üretim. makine ve insangücünün ürün üzerinde sürekli hareket halinde olmasıdır. Örneğin uluslararası iş yapan bir firma. malat endüstrilerindeki üretim faaliyetlerini doğrudan etkilemeyen iklim koşullarına açıklık. Şekil 1’ de bu durum şematik olarak gösterilmektedir. ekonomik ve finansal sorunlar doğurmaktadır (Propersi. gruplarının oluşturulması ve inşaat makinelerinin şantiyeye getirilmesinin düşünülmesi gereklidir. 2001). Ürünler Ürünler Kaynaklar Kaynaklar (a) (b) Şekil 1. nşaat endüstrisinde ürün taşınamaz olduğu için geleneksel olarak üretim faaliyetleri zorunlu olarak şantiyede gerçekleşmektedir.

Çok disiplinli ve geçici yapılanma ile ilgili başka bir sorun gruplar arasında uyum zorlukları ve çıkar çatışmalarıdır. 1998. bir ülkede ihracat ithalata ağır • 393 . Bu durum YÜ’nün çekim olarak adlandırılan ve talep oranlı üretim prensibine ters düşmektedir. 1992 yılında yaptığı çalışmada otomobil üretimi ve yapı üretimini karşılaştırmış. Yalın Yapımın inşaat endüstrisinde en çok yaygınlaşmış tekniği olan Last Planner (LP) sistemi (Ballard. Proje bitiminde bu yapı doğal olarak kırılmakta. Literatürde bu tür zorlukların aşılması için gruplar arasında kurulacak uzun dönemli işbirliği modelleri önerilmiştir. otomobil üretiminde yer alan iki ana akışa (bileşenlerin montaj hattına akışı ve otomobilin montaj hattında ilerlemesi) ek olarak üçüncü bir akış tipi olduğuna dikkat çekmiştir. nşaatta ise üç tür akış vardır. isteklerini finansman olanaklarına göre ayarlamak ve sınırlamak zorunda kalmaktadırlar. 2000. yüklenici. gemi veya uçak yapımında olduğu gibi. finansörlerin çok güçlü bir role sahip olmalarını beraberinde getirir. Lokasyon akış ı yapının taşınamaz olmasından kaynaklanır. inşaat üretiminde.2007). LP sistemi inşaat endüstrisine oldukça yayılmış olmasına rağmen. malatta ürün değişik iş grupları arasında gittikçe ilerlerken. malzemelerin sahaya akışı. Örneğin. ikincisi bina iskeletinin değişik montaj aşamalarına olan akışı. Birincisi. projede yer alan değişik grupların aynı amaca hizmet etmesini destekleyen ve bu sayede bir dereceye kadar çıkar çatışmalarını önlemeye yönelik girişimlerdir. Çünkü inşaat endüstrisinin ürün talebi. YÜ’nün başlıca ilkelerinden olan ve üretimde yer alan her bireyin ana hedefe odaklanması ve karşılıklı güven ortamının sağlanması gibi hedefler geçici örgütlenme yapılarının doğasına ters düşmektedir. diğer endüstrilerin iş ortamının geleceğine bağlıdır. nihai kullanıcının isteklerinin uygulayıcı gruplara aktarılmasında yaşanan sorunlardır. Finansman sorunu. Bu durum imalat endüstrilerine göre daha yoğun bir koordinasyon çabası gerektirir ve dolayısıyla YÜ’nün akış prensibinin uygulanmasını zorlaştırır. proje akışının geliştirilmesi için kurulmuş bir sistemdir. Proje finansmanı kapsamında yer alan uygulama modelleri de. Koskela (1992) arsaya bağlı üretimden kaynaklanan sorunlara çözüm olarak şantiyede gerçekleşen faaliyetlerin sayısını azaltacak prefabrikasyon ve modularizasyon gibi çözümler önermiştir. • Geçici örgütlenmeler: Her inşaat projesinde daha önce muhtemelen birlikte çalışmamış. tedarikçi.. Ballard ve Howell. altyüklenici gibi grupların oluşturduğu yeni bir örgütlenme yapısı kurulmaktadır. işgücünün sabit olmaması karmaşıklığa sebep olmakta ve dolayısıyla. inşaatta bunun aksine işgücü sabit olmayıp. Yüksek Maliyetler: nşaat endüstrisinin diğer endüstrilere kıyasla daha yüksek maliyetler gerektirmesi.nşaatta. Geçici ve karmaşık yapıdaki örgütlenmelerin YÜ prensiplerinin uygulanmasında yaratacağı diğer bir sorun da. Makroekonomik şartlar nihai yapılara olan talebi etkiler. bir sonraki projede yepyeni bir örgütlenme oluşmaktadır. Koskela. 2003) bu aksaklıkların giderilmesini amaçlayan. nihai kullanıcı. Brodetskaia ve Sacks. işveren. Bu durumda YÜ’deki değer anlayış ı ve çekim prensibi ile ters düşmektedir. Bu tür bir yapılanmada. 2005. yapı üzerinde sürekli hareket halindedirler. Çoğu durumda. önceden tahmin edilemeyen aksaklıklara müdahale etme yeteneğinin olmaması gibi nedenler ile olumsuz eleştirilere de maruz kalmıştır (Bortolazza vd. YÜ prensiplerinden akış denetlenmesini zor kılmaktadır. Ballard ve Howell. tasarımcı. faaliyet ve akışların zamanlamasının ve uyumunun sağlanamaması bir sonraki işin gecikmesine sebep olmaktadır. ve otomobil imalatında bulunmayan ‘lokasyon akışı’. makroekonomik şartların yoğun bir şekilde üretimi etkilemesine sebep olur.

fabrikasyon ve montaj gibi üretim aşamaları tamamen önceden belirlenip standartlaştırılmıştır. kinci grup ise. tamamen şantiye dışında inşa 394 . • Şantiye fabrikası: Bazı firmalar. Bu çözüm.2005). Vrijhoef ve Koskela.basarken. bahsedilen tüm bu özelliklerin yarattığı üretim sorunlarına çözüm arayan iki ayrı grup fikir oluşmuştur. şantiyede gerçekleşen üretim iş lemlerini dış etkilerden korumak için geçici çözümler bulmuşlardır. onun gerisinde kalmaya başlar ise endüstriyel yapı talebi azalır. tüm parçalar prefabrike olup. Ürünler prefabrike olmasına rağmen. Örnek olarak. ile tasarım büyük ölçüde standartlaştırılmakta ve montaj işlemi sahada hep aynı takımlar tarafından yapılmaktadır. • Önceden tasarlanmış yapılar ve konutlar: Küçük işyeri ve konut yapımı için birkaç firma önceden tasarlanmış binalar sunmaktadırlar. Görüldüğü gibi. • Standart konutlar: IKEA ve Skanska tarafından geliştirilen standartlaştırılmış konut konsepti (Bo Klok). rakip firma sayısını ve dolayısıyla da talebi kontrol altında tutmak çok zor olmaktadır. Tasarımın işverenin isteklerine göre şekillendirildiği bu uygulamalarda. imalat endüstrisindeki gelişmelerden faydalanmak için inşaat endüstrisine has bu özellikleri -kısmen de olsa.1998. Bu uygulama ile tek defaya özgü üretim ve geçici örgütlenme yapılarından doğan sorunların aşılabileceği belirtilmiştir. Bina. • Prefabrike modüler konutlar: Sekisui Heim tarafından geliştirilen standart modül ve parçalardan oluşan konutlar. arsaya bağlı üretim ve geçici örgütlenmeyi kapsayan üç ana özelliğinden doğan sorunlarına hitab etmektedir. Yapı şantiyede hep aynı takım tarafından monte edilir (Dekker 1998. az sayıda modelden oluşmaktadır. Makroekonomik koşulların talebe olan etkisini gösteren diğer bir örnek ise. YÜ’nün talep stabilitesi prensibine uyum sağlamak oldukça güçtür. Saha dışında tamamen prefabrikasyona dayanan konutlar için tasarım. az sayıda tip proje mevcuttur. sektöre giriş ve çıkış engellerinin diğerlerine göre daha düşük olması sebebi ile çok sayıda KOB ’ye sahip inşaat endüstrisinde. mühendislik. inşaat endüstrisinin doğasını bozmadan onun dinamik yapısına uyacak teknikler geliştirmeyi önerir (Ballard ve Howell. • Prefabrike işyerleri: 2001 de yapılan Bollard ofis binası geleneksel yapıma çok değişik bir açı kazandırmış ilginç bir yapıdır. Bu uygulamada. tasarım çoğunlukla standart olup. uzun vadeli konut kredilerinin sağlanmasının konut talebine getirdiği artıştır. inşaat endüstrisinin kendine has özelliklerinin elimine edilmesini hedefleyen başlıca girişimleri şöyle sıralamışlardır. tünel inşaatında elemanların fabrikasyonu için) uygulamalar verilebilir. Birinci grup.g. inşaat endüstrisinde. Vrijhoef vd. Bunun yanı sıra. Bu yöntem ile arsaya bağlı üretim ve geçici örgütlenme yapılarından doğacak sorunlar kontrol altına alınabilinir. imalat endüstrilerinde kullanılan tekniklerin inşaatta benimsenebilmeleri için inşaat sektörünün özelliklerinin etkilerini en az seviyeye indirmeyi hedefler.bertaraf etmek mümkün müdür? Vrijhoef ve Koskela (2005). • Açık bina: Açık bina daha çok konut projelerinde uygulanmaktadır. ön montaj fabrikada yapılmaktadır. Literatürde. inşaat endüstrisinin tek defaya özgü üretim. Bu çözüm. inşaatı korumak için tasarlanan büyük tenteler veya şantiyede geçici beton fabrikalarının yapıldığı (e. tek defaya özgü üretim ve arsaya bağlı üretim özelliklerini azaltmayı hedefler. şantiyede montaj ve organizasyonun ayrı olarak organize edilmesi gerektiği için. bu çözüm sadece tek defaya özgü üretim özelliğinden kaynaklanan sorunlara cevap verebilmektedir. 2002). Peki gerçekten.

Sonuçlar nşaat üretiminin kendine has özelliklerinin. G. G. R. pp.(2007) Understanding Flow and Micro-Variability in Construction: Theory and Practice. Proceedings IGLC-15. Proceedings IGLC-13. Formoso. diğer endüstrilerden alınan fikirleri benimsemeden önce tüm bu koşulları göz önüne almak zorundadırlar.8-12 Ballard. Endüstrinin performansının artırılması için yukarıda yedi ana başlık altında toplanan bu örnekler hakkında daha detaylı çalış malar yapılması. MRP. 11-17 Ballard.OPT. Michigan. pp.FMS? Making sense of production operation systems. Berggren. Dekker.edilmiş. Yapının arsaya bağlı üretim sorunlarına hitaben yeni bir çığır açtığı söylenebilir. G.. C. Sydney. G. Building Research & Information. Bu sorunların. artı eksilerinin objektif bir şekilde değerlendirilmesi ve tespitlerin yayımlanması gerekmektedir. Journal of Construction Engineering and Management. geçici örgütlenme yapılarından doğacak sorunlara kısmen çözüm olmaktadır. 31(2). D. 488-497. Bir önceki bölümde belirtilen ve bu özelliklerin olumsuz etkilerini en az seviyeye indirmeyi hedefleyen bazı giriş imler ise. Ballard. deniz yolu ile arsaya nakledilmiş ve vinçle yerine konulmuştur (Maas ve Van Eekelen. yeni sorunlara sebep olmaları sebebiyle yaygınlaşmamış lardır. pp. UK.The End of History?. 2004). (1985).119-133. US. (2005) A Quantitative Analysis of the Implementation of the Last Planner System in Brazil”. 7(2).JIT. Employment & Society. Howell. imalat ile kıyaslandığında ek bazı sorunlara ve yönetim güçlüklerine yol açtığı görülmektedir.T. S.A..(1998) Open building systems: a case study.C. Costa..(1993) Lean Production . 63(5).(2000) The Last Planner system of production control.(2003) Lean Project Management. C. Birmingham.B. Birmingham. K. 311–318. R. nşaat firmaları. imalat endüstrilerinden alınan bazı fikirlerin uygulanmasını çok zor bir hale getirdiği gözlemlenmiştir. Harvard Business Review. 395 . • Uzun vadeli işbirliğine dayalı çözümler: Uzun zamandan beri uygulanmakta olan ve yüklenicilerin altyüklenici ve tedarikçilerle stratejik işbirliği yapmasını öngören bu yöntem. Work. Thesis. Howell.. 124(1). Univ. PhD. Ancak bu şekilde. Kaynaklar Aggarwal. pp 163-188. geleneksel yapım sistemlerinde. G. I. Building Research and Information. Bortolazza. Sacks.. 26 (5).(1998) Shielding Production: Essential Step in Production Control. Brodetskaia. imalattaki fikirlerin tam anlamıyla inşaat üretimine uygulanabilmesi mümkün olabilir.

Int. S. London Maas.994-1011. T. (s. models of diffusion and the meaning of ‘leanness’. B. Rich. USA. 54(11). Green. S.(2000) An exploration towards a production theory and its application to construction..(2005) Lean Construction: arenas of enactment..a brave new world.16(2). Emmitt. G. Journal of Operations & Production Mgmt. 37–51.(1996) Lean production in a changing competitive world: A Japanese Perspective.(1985) From Fordism to Toyotism? The social organisation of the labour process in the Japanese automobile industry. L. 277) Blackwell Publishing Ltd. Commercial Management of Projects: defining the discipline. S. pp.D. Brighton.498-511.. Stanford Univ. Katayama. Jurgens. D. Espoo. Berlin. Journal of Operations & Production Mgmt. Center for Integrated Facility Engineering. PhD Thesis. Jorgensen. pp 21-32..Dohse. pp. Green. pp. (1995) Lean production in Japan: myth and reality.(2006). Van Eekelen.. Leiringer. H.D. 3(1). B. Building Research&Inf. T. U. Walter de Gruyter. U. Malsch.72. P.. Harvard Business Review. Politics and Society. Proceedings IGCL-8. (1989) Getting control of just-in-time. Construction Management and Economics. Green. pp. May.(2004). W.(1992) Application of the New Production Philosophy to Construction. U.. pp. L. Proceedings IGCL-7. v. N. pp. 396 . Holweg. Green. VTT Building Technology.8-23. Jürgens. Koskela. University of California..133-137.D. (1999b) The missing arguments of lean construction. CA. S. Material Handling Engineering. M.. Technical Report No. 122-131.C.D. a review of contemporary lean thinking.349-66.17.. S. pp 383-398. (2004) Learning to evolve. 67(5). VTT Publications 408. 14(2). D. Construction and Architectural Mgmt. 33(6). (1999) How lean manufacturing matches today’s business. R. The New Division of Labour. Charles. Automation in Construction. Koskela. Karmarkar. Berkeley.147-166.. Littek. Lowe.(1999a) The dark side of lean construction: Exploitation and ideology. 13.(2000) The future of lean construction. Knill. Bennett. Engineering. Hines. The bollard: the lessons learned from an unusualexample of off-site construction.(2008) Lost in transition: the transfer of lean manufacturing to construction. S. Journal of Construction Research.. pp. (2002) The human resource management implications of lean construction: critical perspectives and conceptual chasms. K.D.15(4).. S. 87. 115-146 Green. 24(10). CA. Int. B..pp.

J. G.P. Womack. Sydney.(2003) Models of manufacturing and the construction process: the genesis of re-engineering construction. R. J. . 12(1) Winch.(2005) Revisiting the three pecularities of production in construction.. Il sole 24 Ore S.Fordist Paradigmalar.p. NY.T. M. T. Milano.. stanbul. Koskela.P. D. B. (1999) Yeniden Yapılanma ve Post. D. 107-118. Bilgi dergisi. Sullivan. Womack. Roos. Z. Proceedings IGLC-13.(1990) Obstacles to Japanisation: The case of Ford UK. N. 34 (2). L.(2001) Le imprese edili. Productivity Press.(1992) Japanese management philosophies: from the vacuous to the brilliant. Propersi. A. Jones.A. pp.(2007-ilk basım 1996) Yalın Düşünce. Vrijhoef. 397 . Australia...T. Building Research & Information. Italia. California Management Review. Wilkinson. Parlak. Employee Relations. Acar Basım. Oliver. Rawson Associates.66-87. Jones. Portland.D. J. 1(2).Ohno.(1988) Toyota production system: beyond large scale production.(1990) The Machine that Changed the World. 31(2).

.

edu. yönetilmesi ve planlanması gereken bütün kaynakların takip altına alındığı yönetim sistemidir. büyük bölümü inşaat firmalarının karakteristik özelliklerinden kaynaklanırken. Bununla beraber özellikle geçtiğimiz son birkaç sene içerisinde inşaat yatırımlarının yüksek seviyede seyretmesi sonucunda çok sayıda inşaat firması. her geçen gün daha gelişen inşaat sektörünün. Proje Yönetimi Giriş ERP (Enterprise Resource Planning) sözcüklerinin baş harflerinin bir araya gelmesiyle oluşturulmuş bir kısaltmadır. Aynı zamanda. Genel olarak bir kurumun üretmesi gereken mal veya hizmetin sağlanabilmesi için kurum bazında ihtiyaç duyulan. üstlendikleri projeleri daha etkin sistemlerle yönetme gereklerini karşılayabilmek amacıyla ERP (Enterprise resource planning . Anahtar Kelimeler: Kurumsal kaynak planlama (ERP). zamanı. ERP sistemlerinin sayısının artan bir ivmeyle yükseldiği bu günlerde firmaların seçimlerini ve aksiyonlarını doğru bir şekilde yapabilmeleri için bir kaynak oluşturulması amaçlanan bu çalış mada karşılaşılan muhtemel riskler ve sebepleri incelenmiştir.tr Öz Ülkemizde. ERP sistemlerine yatırım yapmıştır. ekipman ve zamandır.Kurumsal kaynak planlama) sistemlerine olan ilgi ve ihtiyacları her geçen gün artmaktadır.com S. Ümit Dikmen stanbul Kültür Üniversitesi nşaat Mühendisliği Bölümü Bakırköy. malzeme. Temel itibariyle amaca yönelik bir çeşit yönetim bilgi sistemidir (MIS). ekipmanları. 399 . bazen yanlış tercihlerin yapılması veya kullanım hataları gibi sebepler de uyarlama ve kullanıma geçiş projelerinin başarısını etkileyebilmektedir. nşaat sektöründe büyük çoğunlukla kaynak olarak kabul edilen başlıca parametreler.dikmen@iku. 34156. malzemeyi. Nedenlerin. Yönetim Bilgi Sistemleri (MIS). iş gücünü. stanbul Tel: (212) 498 4718 E-Posta: u. Sonuçta ortaya çıkan tabloya bakıldığında yapılan bu yatırımların azımsanmayacak bölümünün başarısızlıkla sonuçlanabildiği görülmektedir. nşaat Yönetimi. parayı ve hatta tecrübeyi alabilmektedirler. önde gelen firmaları. ERP sistemleri kaynak tanımının kapsamına sektöre ve ürüne bağlı olarak. rekabet platformlarının global ölçeklere ulaşması sebebiyle daha etkin bir yönetim sistemine sahip olmanın değeri son yıllarda iyice anlaşılmaya başlanmıştır. işgücü.Türk nşaat Sektöründe ERP Uygulamalarında Karşılaşılan Riskler Burç Yıldız M&N Mimarlık stanbul Tel: (212) 213 92 75 E-Posta: yildizburc@gmail.

ERP sistemlerinin en öncelikli hedefi yönetici kademelerinin üretimin devamı için kritik kararlar alınabilmesini sağlayacak yorum ve raporlar üretilmesidir. yazılım sektörü vs. Yerel yazılım geliştiricileri sektöre özel geliştirmiş oldukları yazılımlarla konunun çözümlerini sunmuşlardır. 2009) ve SAP (SAP. veya en azından konuyla ilgili araştırma yapmasını sağlamıştır. Özellikle.) ERP sistemlerini daha önce tercih etmiş ve önemsemiştir. günümüzde gittikçe daha kapsamlı hale gelen. Bununla beraber proje bazlı imalat yapan sektörlerin ERP sistemlerini kabullenmeleri göreceli olarak daha uzun sürmüş ve dünya çapında isimlerini duyurmuş olan ERP geliştiren firmalar bu konunun çeşitli sebeplerle gerisinde kalmışlardır.) önce düzenli imalat yapan sektörler (otomobil. Bu sebeple hemen hemen tüm sektörlerde bu yöndeki talepler giderek artmaktadır. 400 .ERP sistemleri. 2007). kullanım olanakları kolaylaşan ve yaygınlaşan bir görüntü sergilemektedir. Bu bütün ERP sistemlerinin en temel özelliğidir. gemi imalatı. Rekabet koşullarının gün geçtikçe daha zor hale gelmesinin bir sonucu olarak kurumların sahip oldukları kaynaklarının yönetimi artık en önemli konulardan birisi olarak görülmektedir. Proje bazlı imalat yapan sektörlerden (inşaat sektörü. 2009) gibi firmalar seri imalat sektörlerinin ihtiyaçların olabildiğince iyi yanıt vermiş ve geniş kullanım alanları bulmuşlardır. Türk nşaat Sektöründe ERP Sistemlerinin Durumu 1950’li yılların ortalarına kadar kiremiti dahi ithal etmek zorunda olan Türk nşaat Sektörü 1970’li yıllardan beri uluslararası pazarlarda hedef geliştirmektedir. Bütün kolları ve yan sanayileriyle beraber hızlı bir gelişim sürecine giren Türk nşaat Sektörü. Bu sebeple bu tür sektörlerde başarı göstermiş olan dünya şirketleri adlarını yıllar ilerledikçe daha fazla duyurmuştur. 1990’lı yılların başı itibariyle hem inşaat yönetimi hem de yazılım konusunda bilgi ve fikir sahibi olan az sayıda kişi ve kurumun geliş tirdikleri örnekler ve büyük çaplı az sayıda ki inşaat firmasının kendi bünyeleri için özel olarak geliştirdikleri yazılımlar ERP Sistemlerinin inşaat sektöründe kullanımına öncülük etmişlerdir. ardından gerçekleşme değerlerinin kayıt altına alınmasını ve en son olarak da planlanan ve gerçekleşen değerleri birbirleriyle kıyaslayarak kararlara ve iyileştirme yöntemlerinin yaratılmasına ulaşmayı metod olarak kabul eder. rekabet koşullarının ağırlaşması sebebiyle kaynak yönetimine giderek artan bir hassasiyet göstermektedir. ERP sistemlerinin kullanımı üzerinde çok sayıda yayın mevcuttur (Moon. Bunu sağlamak için öncelikle planlama safhasını. tekstil vs. Bilhassa 2000’li yıllarda gelişen işlemci. internet ve veri aktarım teknolojileri sayesinde daha da kolaylaşan uygulamalar bugün çoğu inşaat firmasının ERP sistemlerine yatırım yapmasını. ORACLE (Oracle. yiyecek-içecek. sabit disk. telekomunikasyon. temini kolay olmayan bu kaynakların mümkün olan en yüksek verimle kullanılmasının sağlanmasını hedefler. ERP Sistemlerinin Günümüzdeki Durumu Gelişen teknolojik olanakların da katkısıyla ERP sistemleri.

• Sistem seçimi ile ilgili konular o Sunulan yazılım seçenekleri arasından hatalı seçim yapılması Firmanın genel çalışma sistemine uyarlı olmayan yazılım Firmanın genişlemesine paralel büyüyemeyen ve büyümesi çok güç olan yazılım o Seçilen ERP sisteminin Türk inşaat sektörünün uygulamalarına uygun olmaması ve uyarlanmasında ısrar edilmesi • Yönetim ile ilgili konular o ERP sisteminin yönetim kademeleri tarafından yeterli destek görmemesi o Yönetici değişiklikleri o ERP sorumlusunu yönlendiren birden fazla yönetici o Birden fazla ERP sorumlusu atanması o Veri girişi ve çıkış ı ile ilgili gereksiz yetki talepleri veya kademelenme • Sistemin iş letilmesi ile ilgili faktörler o Yazılımın veya üzerinde çalışmakta olduğu bilgisayar sisteminin güncelliğinin sağlanmaması veya sağlanamaması o Yazılım sisteminin sistematiğinin korunamaması. Türk nşaat Sektöründe Kullanımı Denenmiş ERP Sistemleri Türk nşaat Sektörünün denemiş olduğu ve kullanmakta olduğu ERP sistemlerini başlıca SAP Business Software Solutions Applications and Services (SAP. 2009). özellikle sadece parasal kaynakları takip etmek üzere geliştirilmiş kurumsal kaynak planlama sistemleri başta olmak üzere kısıtlı yapıda bir çok ERP sistemi olarak sınıflandırılabilecek sistem mevcuttur. Bu sorunların oluşmasında etken olan faktörlerin başlıcaları aşağıdaki başlıklar sayılabilir. Bu denemeler en başta seçeneklerin azlığından dolayı biraz daha kontrolsüzken zaman ilerledikçe olumlu gelişmelerin ortaya çıkması sağlanmıştır. paranın. makina ve ekipmanların ayrı ayrı takibinin gerekliliği nedeniyle sık sık denenmesine rağmen sadece muhasebe tabanlı bu sistemlerin inşaat sektöründe kullanımı yetersiz kalmaktadır. Yakın zamana kadar hemen hemen her firmada muhasebe yazılımı adıyla görmeye alıştığımız bu sistemlerin genellikle depo-stok takibi gibi sonradan yapılan ekler ile ERP sistemine dönüştürülme çabaları olmuştur.Tüm bilgisayar yazılımlarında olduğu gibi. 2009). Türk nşaat Sektöründe ERP Uygulamaları Sırasında Karşılaşılan Sorunlar Türk inşaat sektöründe ERP uygulamaları sırasında çok çeşitli sorunlar oluşabilmekte ve sonucunda da seçilmiş olan sistemin sağlıklı çalışabilmesinin önünde ciddi risk oluşturabilmektedir. Bunların yanısıra. 2009) olarak sayabiliriz. Yapıtaşı ERP® nşaat Yönetim Sistemi (Yapıtaşı. Bu bağlamda inşaat sektöründe kaynak planlaması yapılması için malzemelerin. zamanın. 2009) Avinal nşaat Yönetimi (Avinal. Oracle® ERP (Oracle. Sektörde bunların haricinde kullanılan sistemler olduğu gibi şirket bünyesinde geliştirilmiş sistemler mevcuttur. iş gücünün. mükerrer yazılımların oluşması ve sistemin dejenere olması 401 . inşaat sektörü dünyada her geçen gün yeni aşamalar kaydeden ERP sistemlerinin bir çoğunu bünyesinde denemiştir. 2009) Microsoft Dynamics® AX/NAV (Microsoft Dynamics.

firma bilgilerinin yanısıra. Elbette bu faktörlerin tümünü bertaraf etmek mümkün olabilir. Aşağıdaki paragraflarda bu çalışmanın sonuçları sunulacaktır. Bu çalışmanın amacı bu olası faktörlerin sektördeki etkinliğini araştırmaktır. çalışan sayıları ve ciroları değişiklik gösteren firmalara yer verilmiştir. 402 . ilk denemeleri olup olmadığı. Anket çalışmasında firma ortaklık yapıları. Kullanmakta oldukları ERP sistemi ile ilgili olarak ta sisteme neden gerek duydukları. Anketlerde firma adına soruları firmanın ERP sorumlusu cevaplamıştır. Şekil 1’de firmaların yaş bilgileri özetlenmiştir. ERP sistemleri ile ilgili yapmış oldukları çalış malar sırasında edinilen tecrübe. o Kullanıma tam olarak geçilememesi veya sistemin %100 uygun hale getirilmesi beklentisi o Kullanıcı direnci o Daha önceki başarısız ERP deneyimlerinin sisteme olan inancı azaltması Diğer faktörler o Sektördeki kayıt dışı çalış ma alışkanlığı nedeniyle tam entegre sistemin kurulamaması o Genel ekonomik şartlarda bozulma Yukarıda sayılan tüm bu faktörler Türk inşaat sektöründeki bir firmanın başarılı bir ERP sistemi kurup çalıştırmasın önüne çıkabilecek olası risk faktörleridir.• • Kullanıcılarla ilgili faktörler. ortaklık durumu. 20 firma ile yüzyüze görüşme metodu ile yapılmıştır. çalışan sayısı. Sonuçlar Firma Bilgileri Daha önce yukarıda da söz edilen anketler. Bu amaçla bir anket hazırlanmış ve sektörde faaliyet gösteren 20 firma ile birebir görüşerek sonuçlar derlenmiştir. Anket soruları Ankette firmalara. Firma ile ilgili sorularda firmanın yaşı. cirosunun yanısıra yurtiçi ve yurtdışı projeleri ve proje stokları hakkında bilgi sorulmuştur. birikim ve sonuçların tespiti amacıyla bazı sorular sorulmuştur. sektördeki faaliyet süreleri. kullanmakta oldukları sistemin kapsamı ve de başarı değerlendirmeleri sorulmuştur. Yine anketin bir parçası olarak ERP sorumlusunun eğitim seviyesi sorulmuş ve neticesinde 12 yöneticinin lisans derecesi ve 8 yöneticinin de yüksek lisans derecesine sahip olduğu bilgisi alınmıştır.

eğitim ve uyarlama çalışmaları gibi tüm masrafları içermektedir. Bu şirketler ortalama dışına alınırsa ortalama kullanım veya firma deneyimi süresi 2. Bingi ve diğ. Firmaların 7 adedi temel olarak tek ortaklı ve geriye kalan 13 adedi çok ortaklıdır.6 yıldır kullanmaktadır.40 41 .20 21 . Firmalar yine vermiş oldukları cevaplarda ERP sisteminin kurulması amacıyla 16 000 – 350 000 Avro harcadıklarını beyan etmişlerdir.0 yıla düşmektedir.50 Yaş Grubu 50+ Şekil 1. diğeri ise 8 yıldır kullandığını beyan etmiştir. Alınan cevaplarda çarpıcı bir nokta ise. Elbette yapılan bu harcamalar yazılım. Yukarıda verilen tüm bu verilerle firmaların ortalama olarak ortanın üzerinde uluslararası inşaat faaliyetinde bulunan firmalar olduğu söylenebilir. (1999) bulgularına göre toplam masraf yazılım için yapılan masrafın 2 – 3 katıdır. firma başına ortalama yurtdışında 160 milyon Avro ve yurtiçinde 130 milyon Avro olmak üzere toplam ortalama 290 milyon Avrodur. Firmaların Sektördeki Faaliyet Süreleri Firmaların yarısı tamamen taahhüt sektöründe diğer yarısı ise hem taahhüt hem de gayrimenkul geliştirme alanında faaliyet göstermektedir.10 8 Firma Sayısı 6 4 2 0 0 -10 11 . Bu süre ERP gibi kapsamlı bir sistemin tam anlamıyla getirilerini görmek için kısa süreli bir deneyim olarak kabul edilebilir. Firmaların halen yürütmekte oldukları projeler. Firmaların şantiyelerinde ise ortalama 1036’sı kendi kadrolarında ve de 1356’sı taşeron kadrolarında olmak üzere toplam ortalama 2400 civarında personel çalışmaktadır. Elbette bu oranlar ülkelere ve firma büyüklüklerine göre farklılık göstermektedir (Sudzina. Ne var ki firmalardan biri ERP sistemini 14 yıldır. Firmaların merkez teşkilatlarında ortalama çalışan sayısı 54’tür. Tüm firmaların ortalaması ise 94 000 Avro’dur. müşavirlik.30 31 . 2008) 403 . donanım.6’dır. 20 firmanın 6’sında mevcut ERP sisteminin firmanın ilk denemesi olmadığıdır. Yani diğer bir deyişle görüşülen firmaların gelirleri %55 yurtdışı ve %45 yurtiçi şeklindedir. Firmalar mevcut sistemlerini ortalama 2. ERP Sistemi Bilgileri Yapılan anket sonucunda ankete katılan 20 firmanın 5 ayrı ERP sistemi kullandığ ı bilgisine erişilmiştir. Ortaklık sayısı ortalaması tüm firmalar dikkate alındığında 6.

6’dır. sağlıklı proje arşivlerinin oluşturulması ve departmanlar arası iletişimin iyileştirilmesi noktasında odaklaşmaktadır. Şekilden de görüleceğ i üzere firmaların ERP sistemi kurmaktaki öncelikleri kurumsallaşma. Sağlıklı proje arşivlerinin oluşturulması g. Uluslararası çalış ma e.Firmalara. ISO vs. Sonuçlar Şekil 3’te verilmiştir. neden bir ERP sistemine ihtiyaç duyduğu sorulmuş ve cevap olarak aşağıdaki şıklardan bir veya birkaçı işaretleyebilecekleri söylenmiştir. a. Diğer yandan Şekil 3b’den de görüleceği üzere sisteme olan beğeni artmaktadır. Bu sonuca ulaşılmasında muhtemel sebepler kullanım alışkanlığı arttıkça sistemin faydalarının daha iyi görülmesi diye düşünülebilir. Şantiye sayısının çokluğu b. Diğer Bu bazda gelen cevaplar Şekil 2’de grafik olarak gösterilmiştir. Departmanlar arası iletişimin iyileştirilmesi h. Firmalara kullanmakta oldukları ERP sistemini nasıl değerlendirdikleri sorulmuş ve kendilerine sahip oldukları sistemi 5 üzerinden (5=çok başarılı) değerlendirmeleri istenmiştir. Denetim – Şeffaflık d. Bu şekilden görüleceği üzere yapılan masraf arttıkça sistemin başarı notu yükselmekte ise de az masraf yapılan sistemlerde de yüksek memnuniyet dereceleri olabileceği gözlemlenmektedir. Tüm firmaların aritmetik ortalaması 3. 20 18 16 14 12 10 8 6 4 2 0 a b c d e f g h Gerekçe Şekil 2. Firmaların ERP Sistemi Kurma Gerekçeleri Adet 404 . Benzer bir çalışma yapılan masraflar ile verilen başarı notu arasında yapılmış ve sonuçlar Şekil 3c’de verilmiştir. Kurumsallaşma c. Şekil 3a’dan görüleceği üzere firmalar sahip oldukları sistemleri ağırlıklı olarak 3 ve 4 notuyla değerlendirmişlerdir. kalite standartları gereği f.

Seçenekler sırasıyla.0 15. Firmaların Sahip Oldukları ERP Sistemini Değerlendirmeleri Çalış mada ayrıca firmalara ERP uygulamalarında en fazla endişe duydukları olası başarısızlık nedenleri riskler sorulmuş ve cevaplamaları için aşağıdaki seçenekler verilmiştir. Geçiş süreci sırasında kritik yönetici ve karar mercilerinin değişmesi e.0 10. a. Seçilen kod sistemi üzerinde ekleme. Ekonomik daralma sonucunda sistemden vazgeçilmesi 405 . Firmanızın ERP geçiş aşamasından sonraki yönetim ve raporlama yapısının temelini oluşturacak olan kod yapısının hatalı seçilmesi h. ERP Sisteminin yönetici kademeleri tarafından desteklenmemesi c. çıkarma ve değişiklik yapma yetkisinin fazla sayıda ve yanlış kişilere tanınması sonucu kod yapısının bozulması i.10 8 Adet 6 4 2 0 1 2 3 4 5 Değerlendirme Notu 5 4 Başarı Notu 3 2 1 0 0. Kullanıcıların sistemi kullanmaya direnci f.0 Kullanım Süresi (Yıl) a) Başarı Notu – Adet 5 4 Başarı Notu 3 2 1 0 0 100000 200000 b) Başarı Notu – Kullanım Süresi 300000 400000 Toplam Masraf (Avro) Şekil 3. nşaat sektörüne uygun olmayan bir sistemin seçilmiş olması b. Sadece belli bir kişi veya departmanın ısrarı üzerine ERP sistemine geçiş kararının alınması ve bunun sonucunda yeterli desteğin sağlanamaması d. Firmalar bu soruya cevap verirken yine birden fazla seçeneği işaretlemekte serbest bırakılmışlardır. ERP Geçiş süreci ile ilgili sorumlu kiş ilerin sayısının fazla olması nedeniyle kararlarda stabilliğin sağlanamaması g.0 5. Sistemin faaliyete geçmesi için %100 uygun hale getirilmesi beklentisi j.

Şekilden de görüleceği gibi en büyük endişe kaynağı veya daha somut tanımıyla risk kaynağı olarak inşaat sektörünün genel olarak yeniliklere kapalı veya süratle adapte olamama karakteri nedeniyle kullanıcı direnci olarak gösterilmiştir. Bu faktörün arkasından ise 8’er cevapla şirketin sadece kısmi bir bölümünde kullanılma anlamına gelen sistemin kişisel çabalar ile satın alınmış olması veya sadece bazı şantiyelerde kullanıma açılması gösterilmektedir. 20 firmanın 11’i bu noktayı olası bir risk faktörü olarak görmektedir.k. Sonuçlar Şekil 4’te özetlenmiştir. m. Kullanıma tam olarak geçilememesi “Yarım Kullanım” (bazı şantiyelerde ve/veya bazı süreçlerin takip edildiği kullanım) l. Muhtemel Başarısızlık Faktörleri Sonuçlar Bu çalışmada Türk nşaat sektöründe ERP uygulamaları üzerine yapılan bir araştırmanın sonuçları sunulmuştur. Bunda da maalesef muhtemel kullanıcıların ki bu sağlıklı çalışan bir ERP sisteminde tüm şirket çalışanlarını kapsar. Daha önceki başarısız ERP deneyimlerinin sisteme olan inancı azaltması. Elde edilen veriler ERP çalışmalarının Türk inşaat firmaları için henüz oldukça yeni bir uygulama olduğunu göstermektedir. Yine elde edilen sonuçlara göre seçilen ERP sisteminin sektöre uygun olmayan bir sistem olması endişesi ise çok düşük bir seviyededir. Diğer yandan sistemin çalışmasında en önemli risk ve endişe kaynağ ı olarak kullanıcı direnci gösterilmiştir. Diğer şeklindedir. eğitim düzeyindeki düşüklük nedeniyle yeniliklere kapalı olmasından kaynaklanmaktadır. Çalış manın sonucunda çıkan önemli bulgulardan biri de Türk şirketlerinin ERP sistemi kurmak istemelerinin ana gerekçesinin kurumsallaşma olmasıdır. sektörde ERP sistemlerine olan talebin artmasına parallel olarak pazarda sektöre uygun yazılımların da hızlı bir şekilde geliş mekte olduğu şeklinde yorumlanabilir. Bu amaçla bir anket çalışması yapılmış ve 20 firmadan elde edilen veriler derlenmiştir. 406 . Aradan geçen oldukça kısa bir zamanda bu endişe ve şikayetin. Ama bu nokta diğer taraftan sistemin çalışmasının önündeki en önemli engellerden biri olarak görülen çabaların yönetimden yeterince destek alamıyor olma ihtimali ile de kısmen de olsa çeliş ir niteliktedir. Halbuki daha önce Işıkdağ (2002) ve Sharsar ve