TMMOB NŞAAT MÜHEND SLER ODASI ESK ŞEH R ŞUBES

5.

YAPI ŞLETMES / YAPIM YÖNET M KONGRES

B LD R LER K TABI
22-23 EK M 2009 ANEMON OTEL – ESK ŞEH R

TMMOB nşaat Mühendisleri Odası Eskişehir Şubesi Büyükdere Mah. Bayraktepe Sk. No:22 ODUNPAZARI/ESK ŞEH R Tel:+90(222) 229 28 00 / Fax:+90(222) 229 28 01 e-posta:imoeskisehir@imo.org.tr Web: www.imoeskisehir.org.tr

ISBN:

41. DÖNEM MO YÖNET M KURULU ÜYELER H.Serdar HARP Alaettin DURAN Levent DARI Züber AKGÖL Abdullah BAKIR Metin KORKMAZ lker ÜNDEZ ( Başkan ) ( 2. Başkan) ( Sekreter Üye ) ( Sayman Üye ) ( Üye ) ( Üye) ( Üye)

ESK ŞEH R ŞUBE YÖNET M KURULU ÜYELER Erman GÖLET Bülent ERKUL Berrin Ç FTÇ Ömer ARIÖZ S.Selim ŞENGEL Mert KAYA Murat ÖZARSLAN (Başkan) (Sekreter Üye) (Sayman Üye) (Üye) (Üye) (Üye) (Üye)

SUNUŞ Yaklaşık otuz yıl önce mezun olan nşaat Mühendisleri; Yapıları hem tasarlar, hem de inşa ederlerdi. Ancak dünyadaki ekonomik gelişmeler, teknolojik ilerlemeler ve insanların talepleri değişimi zorunlu kıldı. Pek çok kişinin uzun zamanda bitirilen inşaatlara tahammülü yok artık. Yapım işleri başlamadan önce projenin ne kadar parayla biteceğini bilmek gerekli hale geldi. Yapım sürecindeki paranın ve sürenin yönetimi teknik bilgi ile yarışır hale gelince uzmanlaşma kaçınılmaz oldu. Bizler, uzmanlık alanlarının gerekliliğine yürekten inanıyoruz. Ancak nşaat Mühendisliği kavramını da bir bütün olarak algılıyoruz. Bu bağlamda başarılı bir tasarımcı olmak için yapım koşullarının çok yakından bilinmesi; iyi bir Yapı şletmecisi olabilmek için de tasarımın ana unsurlarının hiçbir zaman unutulmaması gerektiğini düşünüyoruz. Daha önceki dönemlerde sadece yapı, hidrolik ve ulaştırma alanında yapılan master ve doktora çalışmaları günümüzde çok çeşitlendi. nşaat Mühendisleri Odası da gelişmelere paralel olarak pek çok yetkinlik alanı tanımladı. Bunlardan birisi de Yapım Yönetimi yetkinlik alanıdır. Şubemiz de bu noktadan hareketle Yapı şletmesi ve Yapım Yönetimi kongresinin 5.sini düzenleme görevini üstlenmiştir. Düzenleme Kurulu olarak temel amaçlarımızdan biri, akademisyenler kadar konunun uzmanı olan uygulamacıların da kongreye katılımlarını sağlamak idi. Ancak bu konuda istediğimizi tam olarak elde edemedik. Uygulamada çalışan meslektaşlarımızın ne yazık ki bilgiyi derleme, yazma ve paylaşma alışkanlıkları yok. Bunun bir kültür sorunu olduğunu ve en kısa zamanda da aşılması gerektiğini düşünüyoruz. Çünkü şantiyenin tozunu yutarak, çilesini çekerek elde edilmiş pek çok deneyim en az akademik çalışmalar kadar önemli ve değerlidir, ayrıca ilgililerce de mutlaka paylaşılmalıdır. Bilim Kurulumuz gönderilen 51 bildiriyi inceleyerek değerlendirmiş; konu, amaç ve kapsam bakımından uygun bulunan bildiriler kongre kitabında toplanmıştır. Kongre’yi düzenleyen MO Eskişehir Şubesi Yönetimi’ne, bildiri sahiplerine, bildirileri değerlendiren Bilim Kurulu üyelerine, katılımcılara, Kongre süresince değerli görüş ve eleştirileriyle katkı sağlayan herkese teşekkür eder, Kongre’nin başarılı geçmesini ve amacına ulaşmasını diler saygılar sunarız.

Kongre Düzenleme Kurulu adına Fercan YAVUZ

B L M VE DANIŞMA KURULU Prof.Dr. Doğan SORGUÇ Prof.Dr. Orhan Yüksel Prof.Dr. lker ÖZDEM R Prof.Dr. David ARDITI Prof.Dr. Talat B RGÖNÜL Prof.Dr. Ekrem MAN SALI Prof.Dr. Emin ÖCAL Prof.Dr. Recep KANIT Prof.Dr. Haluk ÇEÇEN Prof.Dr. Hakkı ÖNEL Prof.Dr. Alaattin KANOĞLU Prof.Dr. Heyecan G R TL Prof.Dr. Nurten ERDOĞAN Doç.Dr. Ahmet Murat ÇIRACI Doç.Dr. rem D KMEN TOKER Doç.Dr. Murat GÜNDÜZ Doç.Dr. Aynur KAZAZ Doç.Dr. Gökhan ARSLAN Doç.Dr. Emel LAPTALI ORAL Doç.Dr. Ahmet ÖZTAŞ Yrd.Doç.Dr. Uğur MÜNGEN Yrd.Doç.Dr. Osman AYTEK N Dr. Murat KURUOĞLU Dr. Hüseyin GENCER Dr. Ümit IŞIKDAĞ

DÜZENLEME KURULU Fercan YAVUZ lker ÖZDEM R Osman AYTEK N H.Selim ŞENGEL Hakan KUŞAN Erman GÖLET Bülent ERKUL Berrin Ç FTÇ

SUNUŞ Son yıllarda inşaat sektöründeki gelişim ve değişimlere paralel olarak “Yapım Yönetimi ve Yapı şletmesi” alanında da gelişmeler olmaktadır. Bilimsel ve teknolojik alanlardaki ilerlemelerin ve yeni bilgilerin meslektaşlarımıza ulaştırılması ve gelişmelerinin sağlanması da kaçınılmaz bir gereksinim ve örgütümüzün temel görevidir. Bilgilerin güncelleştirilmesi, gelişmelere daha çabuk ve kolay ulaşma olanaklarının sağlanması ve meslek grubumuza dahil projeci ve uygulayıcıların kendilerini yenilemeleri de gerekmektedir. nşaat Mühendisleri Odası Eskişehir Şubesi, 1996 yılından bugüne kadar çeşitli aralıklarla yapılan ve 4 kongreden oluşan zincirin yeni bir halkası olarak düzenleyeceği “5. YAPI ŞLETMES /YAPIM YÖNET M KONGRES ” ile bu alandaki eksikliği kapatmayı hedeflemektedir. lki 1996, ikincisi 2000, üçüncüsü 2005 yılında gerçekleşen kongreler, Yapı şletmesi Kongresi adı altında, dördüncüsü de 2007’de nşaat Yönetimi Kongresi adıyla gerçekleştirilmiştir. Bu kez ise MO Yönetim Kurulunca Yapı şletmesi ve Yapım Yönetimi Kongresi adı altında yapılması uygun görülmüştür. Kongrenin temel amacı, inşaat mühendisliği alanında öne çıkan yapım yönetimi konusundaki eğitim, mesleki sorunlar, önemli uygulamalar, teknolojik gelişmeler ve inşaat sektörünün ulusal ve uluslar arası sorunlarının ele alınmasıdır. Konuyla ilgili akademisyen, uzman, bürokratların özgün çalışma ve birikimlerinin paylaşılması; özellikle de uygulamacıların başarılı yönetilmiş projelerinin sergilenmesi, ayrıca başarısızlık ve sorunlarının tartışılarak çözüm önerilerinin geliştirilmesi de amaçlanmıştır. Şubemizce düzenlenen kongreye bildiri sunanlara, bilim ve danışma kurulu ile düzenleme kuruluna ve kongre sürecine katkı sağlayan herkese teşekkür ederim.

Erman GÖLET TMMOB nşaat Mühendisleri Odası Eskişehir Şube Başkanı

Binyılda Yaşayan Osmanlı Köyü – Cumalıkızık Projesi Nilüfer Taş – Murat Taş nşaat Sektöründe Y D (Yap. V.Ç NDEK LER Sıra No Bildiri 1 nşaat Projelerinde Süresel Planlamayı Etkileyen Faktörler ve Etki Derecelerinin Türkiye Koşullarında Belirlenmesi Murat Kuruoğlu – Merve Sevim – Hilal Şaşmaz – Volkan Eczan – Ümit Işıkdağ Günümüz Şantiye Koşullarının Literatür ile Kıyaslanması ve Mevcut Durumun Değerlendirilmesi Murat Kuruoğlu – Merve Sevim – Volkan Eczan Yapı şletmesi ve Yapım Yönetimi Kapsamında Eskişehir TED Koleji Örneğinin rdelenmesi Zeynep Arda – Zuhal Özçetin – Mehmet Eminel Teknik Üniversite Konseptinde Gelişmeler Karşısında nşaat Yönetiminde Olanaklar ve Sınır Koşulları Prof.-Ing. Dr. Doğan Sorguç Yönetimsel şbirliği: 3.şlet-Devret) Modeli Sözleşmeler le 4735 Sayılı Yasada Belirtilen Yapım şleri Sözleşmelerinin Karşılaştırılması Muhammed Koçer – Osman Aytekin – Hakan Kuşan – lker Özdemir Kamu hale Mevzuatında Yapılan Değişikliklerin Mühendisler Açısından Tarihsel Süreçte Değerlendirilmesi Hüseyin Gencer Sürdürülebilirlik Kavramının Yapım Proje Yönetimi Açısından Değerlendirilmesi Selin Gündeş – Sema Ergönül – Nur Atakul Mühendislik ve Tasarım Hizmeti Sunan Firmalarda Bilgi Teknolojilerinin Kullanımı Gül Polat – Atilla Damcı Kamu halelerinin Değerlendirilmesinde Bulanık Mantık Yaklaşımı ve Uygulaması Sayfa No 13 Bildiri 2 23 Bildiri 3 31 Bildiri 4 53 Bildiri 5 61 Bildiri 6 71 Bildiri 7 83 Bildiri 8 95 Bildiri 9 107 Bildiri 10 117 .

Emre Gürcanlı 4734 Sayılı Kamu hale Kanunu’nun Yapım şleri haleleri Uygulamalarında Karşılaşılan hale Uyuşmazlıkları ve Çözüm Önerileri Gökhan Çiçek – Serkan Kıvrak – Gökhan Arslan htiyaç Programı Hazırlama Sürecinin Proje Yönetimi Bağlamında rdelenmesine Yönelik Bir Uygulama: l Özel dare Binaları Gülden Gümüşburun Ayalp – Erkin Erten Yapı şletmesine Emeği Geçenler Özge Akboğa – Orhan Yüksel Yapı şletmesi Eğitiminde Yurtdışı Eğitim Programlarının ncelenmesi Selim Baradan – Özge Akboğa – Gülben Çalış – Orhan Yüksel Staj ve Bitirme Projelerinin nşaat Mühendisliğinin Yapım Yönetimi Eğitimindeki Katkısının ncelenmesi: Gaziantep Üniversitesi Mezunu nşaat Mühendisleri Üzerine Bir Uygulama M. Öngörülemeyen Maliyetlerin 129 139 151 Bildiri 14 161 171 Bildiri 15 Bildiri 16 177 Bildiri 17 191 Bildiri 18 203 Bildiri 19 213 225 231 241 Bildiri 20 Bildiri 21 Bildiri 22 Bildiri 23 .Burak Öz – Ekrem Manisalı Bildiri 11 Bildiri 12 Bildiri 13 Türkiye’de nşaat Sektöründe ş Sağlığı ve Güvenliği Ayşegül Ercan ş Kazalarında Cezai Sorumluluk ve Yaptırımlar Uğur Müngen – G. Emin Öcal – Berna Şekerci nşaat Yönetiminde Veri Madenciliği Uygulamaları Eda Noyan nşaat Firmalarında Bilgi Yönetimi Stratejisi Erkan Karaman – Serdar Kale Beton Prefabrikasyon Sektöründe Pazar Yönlülüğü Tülay Çivici – Erkan Karaman – Serdar Kale Üst Yapı nşaat Projelerinde. Halil Gerek Eşzamanlı Mühendislik Kavramının Türk nşaat Sektöründe Uygulanabilirlik Düzeyinin rdelenmesi M. Hüseyin Ertaş – Ahmet Öztaş – Mehmet Tekinkuş nşaat Sektöründe Benchmarking Yönetim Tekniğinin Uygulanmasına Yönelik Bir Model Önerisi M. Emin Öcal – .

Emin Öcal – Feyzullah Kadırhan 2007 Türk Deprem Yönetmeliği Zemin Kriterlerinin Sanayi Yapılarının nşaat Maliyetine Etkileri Senem Özek – S. Ümit Dikmen Yapım Firmaları’nda Entelektüel Sermaye Değerinin Finansal Verilerle Hesaplanması Tuğçe Ercan – Almula Köksal Yüklenici Firmaların Uyguladıkları Teklif Stratejilerinin ve Firma Özniteliklerinin Bu Sürece Etkilerinin ncelenmesi Hilmi Coşkun – Nesrin Katırcı Tünel Kalıp Maliyetleri le Geleneksel Kalıp Maliyetlerinin Karşılaştırılması Aynur Kazaz – Betül Soyçopur nşaat Sektöründe Genel Gider Kavramı ve Yapı Maliyetine Yansıtılma Düzeyi M. Ümit Dikmen 253 Bildiri 24 Yapay Sinir Ağları Yöntemi le Kalıp şlerinde Bir Adam-Saat Tahmini Modeli Murat Sönmez – S.Belirlenmesine Yönelik Bir Karar Destek Modeli Ömer Bisen – S. Ümit Dikmen nşaat Projelerinde Örgüt çi Çatışmanın Nedenleri ve Boyutlarının Belirlenmesi Esin Ergen – Mehmet lker Genç – Ülkü Uzunçarşılı Korelasyonlu Aktivite Şebekesi Risk Analizi Modeli Ve Bir nşaat Projesi Üzerinde Örnek Uygulaması Önder Ökmen – Ahmet Öztaş nşaat Yatırım Projeleri çin Arazi Yer Seçiminde AHP (Analytıc Hierarchy Process) Uygulaması Ömür Tezcan – Osman Aytekin – Hakan Kuşan – lker Özdemir Başbakanlık Toplu Konut daresi (TOK ) Tarafından Yaptırılan Toplu Konutların nşaat Kalitelerinin Değerlendirilmesine Yönelik Bir Alan Çalışması Latif Onur Uğur – lknur Bekem Yüklenici nşaat şletmelerinde Markalaşma Süreci Gül Polat – Ümit Dönmez 261 Bildiri 25 271 Bildiri 26 281 Bildiri 27 291 Bildiri 28 299 Bildiri 29 309 Bildiri 30 317 Bildiri 31 329 Bildiri 32 339 Bildiri 33 347 365 Bildiri 34 .

Murat Günaydın Yalın Üretim lkelerinin nşaat Endüstrisinde Uygulanabilirliği Selin Gündeş – Sema Ergönül Türk nşaat Sektöründe ERP Uygulamalarında Karşılaşılan Riskler Burç Yıldız – S. Ümit Dikmen 377 Bildiri 36 387 Bildiri 37 399 .Zeynep Doğan – H.Bildiri 35 nşaat Ruhsatı Alımında Gecikme Sebeplerinin ve Sürelerinin Analizi Aysu Demirciefe – S.

.

stanbul Tel ve Faks : 0 212 285 36 55 E-posta: kuruoglu@itu. Maslak. bütçesi ve ortaya konuluş süresi açıkça tanımlanmış ve bir defaya mahsus gerçekleştirilen. Buradaki etki derecesi faktörlerin birbirlerine göre önem sırasını ifade etmektedir. Yapı şletmesi Anabilim Dalı.Dr. TÜ nşaat Fakültesi. Maslak. “inşaat projelerinde süresel planlamayı etkileyen faktörler ve bunların etki derecelerinin Türkiye Koşulları’nda belirlenmesi” amaçlanmıştır. Gör. Müh. Müh. Süre. dolaylı olarak da kalite hedeflerinin tutturulmasını güçleştirir. Müh. Maslak. Projenin gerektirdiği koşullarda ve istenen niteliklerde yapılabilmesini sağlamak için proje yönetimi sisteminin uygulanması önemlidir.nşaat Projelerinde Süresel Planlamayı Etkileyen Faktörler ve Etki Derecelerinin Türkiye Koşullarında Belirlenmesi Murat Kuruoğlu Ögr. Bu çalışmada.com Merve Sevim nş. Yapı şletmesi Anabilim Dalı. 1989). ilk planda hedeflenen maliyeti.tr nş. stanbul Tel ve Faks: 0 212 285 36 55 E-posta: mrvsvm@yahoo. Yapı şletmesi Anabilim Dalı. Başlangıçta belirlenen hedeflerden sapma oluşmadan ya da olabilecek en az sapmayla projenin tamamlanabilmesi için planlamaya özelliklede süresel planlamaya önem verilmesi kaçınılmaz bir ihtiyaçtır.edu.com Öz Proje. Çalışma yapılırken Mimar Mürvet Türesoy’un hazırladığı “Yapı Üretiminde Süre Tahmini ve Yapım Süresini Etkileyen Faktörler” konulu yüksek lisans tezindeki anket çalışması temel alınarak. faktörlerin önem sıraları ve bunların gruplara göre değişimi ve baz alınan 13 . kapsamı. belirli bir başlangıç ve bitiş noktası olan.. Proje için belirlenen süreden sapılması. konu süresel planlama şeklinde genişletilmiş ve faktör sayısı günümüz koşulları ve yeni kapsam doğrultusunda arttırılmıştır (Türesoy. projelerin ana hedeflerinden biridir ve diğer hedefleri doğrudan etkiler.. Yapı şletmesi Anabilim Dalı. stanbul Tel ve Faks: 0 212 285 36 55 E-posta: eczan@itu.tr Volkan Ezcan Ümit Işıkdağ E-posta: egetera@superonline. Projenin yapısından ve çevresinden kaynaklanan ve süresel planlamaya etki eden birçok faktör bulunmaktadır. Maslak. Yapılan çalışmadan elde edilen veriler ışığında oluşturulmuş değerlendirme tablolarındaki.. aktiviteler bütünüdür.edu. stanbul Tel ve Faks: 0 212 285 36 55 Hilal Şaşmaz nş.

birçok fonksiyonu olan bir yönetim ve kontrol süreci doğrultusunda sürdürülen ve koordinasyon ihtiyacının üst düzeyde olduğu projelerdir. Dünya genelinde yapılmış bir inceleme sonucunda inşaat projelerinin büyük bir çoğunlukla iş programı hedeflerini gerçekleştirme başarısına ulaşılamadığı görülmüştür. sapma analizi. Organize çabadan kasıt ise Proje Yönetimi olmaktadır. ekonomik kalkınmalarını gerçekleştirmek adına pek çok girişimlerde bulunurlar. Bu sebeple yapı sektöründeki projelerde. uygulama aşamasında beklenenden farklı gerçekleştiği ve yeniden planlama gereksinimi ortaya çıkardığı bilinir. ancak. ortaya çıkan ürünün yapısı itibariyle çok çeşitli uzmanlık alanlarının ortak çalışmasını gerektiren ve dolayısıyla bünyesinde bu alanlardan çok sayıda uzman barındıran. nşaat projelerinin tek ve tekrarlanamaz nitelikte olması. mal sahibi tarafından talep edilen süre sınırlamaları ile birleşen yüksek belirsizlik ve risk faktörlerinin oluşturduğu şartlar sonucunda ortaya çıkan karmaşık ve dinamik bir çevrede başlamaktadırlar (Mulholland and Christian . Bunca değişken içerisinde projeyi hedefe ulaştırmak ancak organize bir çabanın ürünüdür. mal sahibi tarafından talep edilen süre sınırlamaları ile birleşen yüksek belirsizlik ve risk faktörlerinin oluşturduğu şartlar sonucunda ortaya çıkan karmaşık ve dinamik bir çevrede başlamaktadırlar. Süre-Kalite-Maliyet 3’lüsü olarak bilinen bu denge taşları projenin sonuna kadar proje başlamadan belirlenen denge içerisinde götürülmelidir ki bu da projenin başarısını ortaya koymaktadır. bu konularda yorumlar getirilerek. planlama sürecinde ön görülen birçok konunun. Proje yönetiminin en önemli alt fonksiyonlarından biri olan Planlamanın temeli olan süresel planlama. nşaat sektörünün lokomotif sektör olması. Birçok değişkene bağlı olarak bir dinamizm içerisinde yer alan inşaat projeleri. iş programının ilerleyen safhalarda yeniden değerlendirilmesi gereksinimi muhtemel görülmemiş. Süresel planlama projenin bir parçası olduğundan birçok dış ve iç faktörün etkisi altında kalacaktır. verim. Süresel planlamanın temel aracı olan iş programı da bu durumun somut sonuçlarının açıkça görülmesini sağlamaktadır. projenin hedefe başarılı bir şekilde ulaşmasında esas rol oynamaktadır. süresel sapmayı etkileyen faktörler Giriş Gelişim süreci içerisinde olan ülkeler.çalışmanın sonuçlarıyla. Planlamanın diğer aşamalarına oranla belirsizliklerden etkilenme ve değişiklik ihtiyacı süresel planlamada çok daha fazladır. Ayrıca bu projeler dış çevreyle birebir bağlantılı oluşları nedeniyle. 1999). proje yönetim süreci içerisinde belirsizliğin ve bununla beraber riskin da maksimum düzeyde olduğu bir ortamda gerçekleşmektedirler. nşaat projeleri. süresel planlama. yapılan yeni çalışmanın sonuçları arasında ortaya çıkmış dikkat çeken farklılıklara değinilmiş. dış etkilere çok açıktırlar. emek odaklı ve kıt kaynaklar ile gerçekleştirilme mecburiyetinin olması ekonomiyi en önde etkileyen sektör olmasını sağlamıştır. bu ülkelerin kalkınma projeleri olarak inşaat projelerini seçmelerine sebep olmaktadır. bazı önerilere yer verilmiştir. nşaat projeleri. Anahtar Kelimeler: nşaat proje yönetimi. zaman zaman 14 . nşaat projeleri. Bu projelerin birçoğunda. temel olarak 3 denge taşı üzerinde durmaktadır. projenin başlangıcında.

Yapılan bu çalışmada daha önce de belirtildiği gibi öncelikli hedef. sınıflandırılması. 1999). Çalışma esnasında süresel planlamayı etkileyen faktörler. • Kaynak kullanımı ile ilgili faktörler • Yönetimle ilgili faktörler ve • Kontrol edilemeyen faktörlerdir. Çalışmanın Yöntemi Bu çalışma esnasında verilerin toplanması. • Proje ile ilgili faktörler.deneyimli inşaat proje yöneticilerinin ve süresel planlama görevlilerinin bile ummayacakları. Bu amacın yanı sıra bu faktörlerin değerlendirilmesi aşamasında bugüne dek yapılan çalışmaların yanında süresel planlama konusunda sektörel çalışanların fikirleri de dikkate alınarak çalışmanın gerçekleri yansıtması amaçlanmıştır. Çalışmanın Amacı Bu çalışmada öncelikli olarak hedef. beklenmedik olaylar yüzünden iş programı hedefleri tutturulamamıştır. Saram ve Ahmed’in Journal of Management in Engineering adlı dergide 2001 yılında yayınlanan “ nşaat Yapım 15 . sunumu. proje yönetiminde süresel planlamanın önemi ve süresel planlamayı etkileyen faktörleri etki derecelerine göre sınıflandırmak ve ortaya çıkarmaktır. süresel planlamayı etkileyen faktörleri ortaya çıkarmaktır. Her etki grubu ve her faktör anketin uygulandığı kişiler tarafından skorlanmış ve sonuçlar da oranlanarak bir önem derecesi bulunmaya çalışılmıştır. 1989 yılında Mim. Bu 4 ana başlıkta toplanarak grupsal bir değerlendirme yapılması amaçlanmıştır. Mürvet Türesoy tarafından hazırlanmış olan “ Yapı Üretiminde Süre Tahmini ve Yapım Süresini Etkileyen Faktörler” konulu tezden yola çıkılarak. özetlenmesi ve yorumu aşamalarında çeşitli yöntemler kullanılmıştır. bundan sonra yapılması planlanan projelerde ve akademik çalışmalarda yol gösterici olmaktır. Bu anketin yanında. proje yönetiminin temel taşlarından biri olan süresel planlamada bugüne dek yapılmış çalışmaların ve inşaat sektöründe yönetim ve planlama kademelerinde görevli kişilerin değerlendirmelerinin derlenerek. Mulholland ve Christian’ın Journal of Construction and Engineering adlı dergide. Çalışmanın tümünde önem derecelerinin bulunmasındaki amaç. lk olarak verilerin toplanmasında anket metodu seçilmiş ve bu anketlerde yer alacak faktörler belirlenirken Türesoy’un “Yapı Üretiminde Süre Tahmini ve Yapım Süresini Etkileyen Faktörler” konulu tezinin içindeki anket çalışması temel alınmıştır. “ nşaat projelerinde süresel planlamayı etkileyen faktörler ve etki derecelerinin Türkiye koşullarında belirlenmesi” isimli bir tez çalışması yapılarak 1989 yılından 2005 yılına kadar olan süredeki değişimlerin üzerine çalışılmıştır. “ nşaat ş Programlarında Risk Belirleme” konu çalışmaları başlamaktadırlar (Mulholland and Christian .

Ayrıca. 2001). 0: Hiç etkilemez. Didem Karslı’nın TÜ Fen Bilimleri Enstitüsü bünyesinde 1998 yılında hazırladığı “ nşaat Süresini Etkileyen Faktörler ve nşaat Süresi Tahmin Modelleri” konulu tez çalışması kapsamında. her faktörün aldığı ortalama skor. Kaming ve O. alabileceği toplam skora oranlanarak bir yüzde önem derecesi bulunmuştur. bir önem derecesi belirlenmiştir. farklı bakış açılarından bulunarak. 1: Çok az etkiler. teknik ofis ve yönetim görevlilerinin bakış açılarından ayrı ayrı değerlendirilmiş ve sonuçta elde edilen önem sıraları da kendi içlerinde karşılaştırılmıştır. bu iki grup için faktörlerin önem sıraları karşılaştırılmış. 1998). katılımcıların tümünün yanıtları doğrultusunda elde edilmiş bir değerdir. temel alınan otuz üç faktöre yenileri eklenmiştir. Burada: 1: Çok az. 4: Çok. her faktör 1’den 5’e kadar derecelendirilmiştir. Bu cetvelde. 2: Az. 5: Çok fazla etkileri ifade etmektedir. “Proje Yöneticisi Profil Anketi” şeklinde adlandırılmıştır. anketin uygulandığı kişilerin profili ile ilgili bilgiler araştırılmaktadır.Koordinasyon Aktiviteleri: Neler Önemlidir ve Zamanı Neler Tüketir?” konulu çalışmaları (Saram and Ahmed. saha uygulamacıları. anketin uygulandığı kişiler tarafından verilen cevaplar toplanmış ve her biri için bir önem derecesi bulunmuştur. Bu anket yirmi dört adet yüklenici inşaat kuruluşunda uygulanmıştır. Didem Karslı’nın tez çalışmasında yer verdiği. soru olan “görev tanımınız” sorusuna verilen cevaplar doğrultusunda tespit edilen. 16 . Elde edilen veriler analiz edilirken her faktörün aldığı skorlar planlamacıların bakış açısından. 1994 yılında Raymond Nkado’nun yaptığı ve “Etkileyen Faktörler: Yüklenicinin Bakış Açısından” adıyla Construction Management and Economics adlı dergide 1995’te yayınlanmış araştırmada. ki kısımdan oluşan anketin birinci kısım. Her faktör için. Anketin kinci kısmında araştırılan faktörlere yer verilmiştir. Değerlendirme yapılırken. inşaat süresini etkileyen faktörleri inceleyen çeşitli araştırmacıların araştırmalarının sonuçları doğrultusunda. anketin bütün katılımcılarının bakış açısından değerlendirilerek. Paul Olomolaiye’nin yaptığı ve “Endonezya’da nşaat Sürelerini ve nşaat Maliyetlerini Etkileyen Faktörler” adıyla Construction Management and Economics adlı dergide 1997’de yayınlanmış çalışmada yer verdiği sonuçlardan faydalanılmıştır (Karslı. 4: Çok etkiler. 3. Yapım süresini etkilediği düşünülen faktörler 0’dan 6’ya kadar sayıların yer aldığı bir puanlama cetveli yardımıyla değerlendirilmiştir. kinci kısımda bulunan 56 faktör 4 ana başlık altında toplanmıştır. Mürvet Türsoy’un araştırması kapsamındaki anketin yapım sürelerini etkileyen faktörlerle ilgili sorular kısmı. 3: Orta. 1995 yılında Peter F. Bu değer. Bu kısımda ordinal ölçeklendirme kullanılarak değerlendirilmeye çalışılmış. Önem derecesi. Anket çalışması çeşitli inşaat firmalarında ve kamu sektöründe yönetim ve planlama kademelerinde görevli toplam 55. o faktöre verilen toplam puanın. otuz üç adet faktörden meydana gelmiştir. 2: Orta derecede etkiler. 3: Etkiler. Bu kısımda inşaat projelerinde planlama ve yönetim kademelerinde görev alan. 5: Çok fazla etkileri ifade etmektedir. inşaat mühendisi ve mimara uygulanmıştır. alabileceği maksimum puana bölümüyle elde edilmesi sayesinde ulaşılan faktörün kendi içindeki yüzde önem derecesidir. her faktörün aldığı toplam skor.

kaynak ve maliyet düzenlemesinin ne düzeyde yaptığı.) 2 3 1 9 17 . Teknik ofis görevlilerinde de bu oran. eğitim durumları. Bu tablolarda dikkati çeken ilk ayrıntı. Kişiler meslek alanları. bu iki grup için faktörlerin önem sıraları karşılaştırılmıştır. Benzer şekilde saha uygulamacılarının da yüzde elli sekizinin toplam mesleki deneyimi beş yıldan az. az olanlar yüzde otuzda kalmıştır. Planlama. Saha Uyg. henüz uygulamada yeterli deneyim sahibi olmadıklarını ve sahadan gelen verilere nazaran. projelerde hedeflenen süreyi tutturma oranının yaklaşık kaç olduğu. Faktörlerin Bütün Gruplarca Yapılan Sıralamalarının Karşılaştırılması Süresel Planlamaya Etkiyen Faktörler Malzemenin zamanında teslimi şgücü verimliliği Etkin bir iş programının kullanımı Proje-Yapım koordinasyonu Teknik Of. Ancak yöneticilerde bu durum tersine dönmüş ve toplam mesleki deneyimi beş yıldan fazla olanlar bu grupta yüzde elliye ulaşırken.Araştırma Sonuçları Ve Bulgular Bu araştırmanın hedef kütlesi inşaat sektöründe yönetim ve planlama kademelerinde görevli kişilerdir. her grubun ilk sıraya kendi iş tanımını daha fazla ilgilendiren faktörlerden birini koymuş olmalarıdır. Bu 3 grup ile baz alınan Mürvet Türesoy’un anketinin sonuçları. anketin bütün katılımcılarının bakış açısından değerlendirilerek. genişletilmiş konu için eklenmiş yeni faktörleri göstermektedir. Saha Uygulamacısı. Verilerin analizi esnasında katılımcılar Teknik Ofis. Elde edilen veriler analiz edilirken her faktörün aldığı skorlar planlamacıların bakış açısından. Yönetim Grubu ve Planlamacılar olarak gruplandırılmış ve bu 56 faktörün bu 4 farklı kademedeki görevli kişilerce farklı bakış açıları ile değerlendirilerek önem sıraları karşılaştırılmıştır. çeşitli inşaat firmalarında ve kamu sektöründe yönetim ve planlama kademelerinde görevli toplam 55 inşaat mühendisi ve mimara uygulanmıştır. çalıştıkları proje sayısı. yüzde elli yediye yüzde yirmi dokuz şeklindedir. planlamacıların sıralaması ve katılımcıların tamamının verdiği skorlara dayanılarak elde edilen önem derecesi sıralaması tabloda toplu olarak gösterilmiştir. yirmi altısının fazladır. lk bölümde Proje yöneticisi profil anketi adı altında bir anket uygulanmış ve bu kısımda anketin uygulandığı kişilerin görev tanımları ve kişiler ile ilgili bilgiler araştırılmıştır. açık renkli satırlar ise. 2 7 2 6 3 15 2 17 1 5 2 9 Katılımcı (önem d. Bu da bu gruba dahil olanların teorisyen konumuna bir hayli yakın olduğunu. Tablo 1. 1 2 3 4 11 2 4 13 Yönetim Mürvet T. Tablolarda koyu renkle taranmış satırlar Mürvet Türesoy’un anketindeki faktörleri. Bu tablolar yardımıyla bütün grupların değerlendirmesi karşılaştırılmıştır. Anket çalışmasının uygulandığı kişiler. teorik bilgilerini ön planda tutarak değerlendirme yaptıklarını düşündürmektedir. hangi sıklıkla güncellendiği ve çalışmakta olduğu firma arşivlerinin kaç yıllık olduğuna dair sorular sorulmuş ve kişilerin verdikleri cevaplar doğrultusunda çeşitli özellikler altında gruplandırılarak sonuçlar farklı bakış açılarından değerlendirilmeye çalışılmıştır. Çalışmaya katılan planlamacı grubuna dahil kişilerin yüzde kırkının mesleki deneyimlerinin toplamı beş yıldan az. kırk birinin fazladır.

Faktörlerin Bütün Gruplarca Yapılan Sıralamalarının Karşılaştırılması (Devamı) şgücü temini Projede yapılan değişiklikler Planlama yapılırken dikkate alınması gereken stratejik aktiviteler ve potansiyel gecikmeler Yönetim personelinin sayısının yeterliliği ve deneyimi Alt yüklenicilerin seçimi Proje tipi ve özellikleri Efektif organizasyon yapısı Firma bazlı finansal problemler Projede kullanılan teknoloji şin sürekliliğinin sağlanması lave çizim. şartname ve teknik detayların.Tablo 1. uygulama için zamanında elde edilmesi şin çapındaki artış Alt yükleniciler arasındaki koordinasyonun sağlanması ş gücünün motivasyonu Doğal afetler Projenin inşa edilebilirliği Proje.Planlama koordinasyonu Etkili denetim ve kontrol Yer teslimindeki gecikmeler Ekipmanların rasyonel kullanımı Projelendirmede tecrübeli elemanların yer alması Uygun şantiye koşullarının sağlanması Yapım hataları Hava koşulları Tasarım danışmanlık hizmetlerinin yeterliliği Mühendislik verimliliği Uygun ekipman seçimi Enformasyon teknolojisinin etkin kullanımı Uygulanan teknolojiyi kullanma tecrübesi Ekipman arızası Bürokrasi fazlalığı 12 13 14 14 15 16 16 17 18 19 10 19 7 3 7 13 16 21 14 2 5 14 13 7 6 16 16 8 6 8 10 5 9 19 8 19 16 17 12 10 11 17 20 4 13 27 18 8 14 19 21 30 20 12 12 21 11 18 26 7 8 9 9 10 11 12 9 15 15 18 2 4 1 1 13 6 16 3 12 11 1 6 3 7 10 13 3 15 7 18 6 14 15 5 19 18 25 4 10 7 7 17 4 6 17 5 6 4 24 6 7 16 17 5 11 6 24 19 20 20 21 22 23 24 12 7 5 22 3 3 12 11 3 9 15 3 6 15 11 20 8 25 17 13 14 26 12 23 15 19 36 11 16 28 4 17 24 25 26 27 6 8 13 10 7 13 12 11 23 22 21 22 22 29 18 .

“proje süresince uygulanacak iş güvenliği programının hazırlanması”. “malzemenin zamanında teslimi”. “şantiyenin uzaklığı”. “yönetim personelinin sayısının yeterliliği ve deneyimi” ve “firma bazlı finansal problemler” faktörlerinin ilk sıralarda yer aldıkları ve en önemli faktörler olarak kabul edildikleri görülmüştür. sosyal faktörler Hırsızlık 42 24 18 22 35 46 41 24 21 38 48 35 20 17 32 41 34 11 13 28 32 28 28 29 30 15 16 23 26 13 15 15 9 21 14 9 25 24 28 27 25 33 34 38 43 31 31 32 25 10 25 15 16 21 18 10 27 24 33 42 31 45 33 20 20 32 40 36 37 38 39 40 41 10 28 27 16 13 23 16 19 17 15 13 22 22 24 26 29 31 34 33 30 37 35 50 47 39 37 49 43 12 18 36 44 44 45 29 28 24 23 39 40 51 52 Bütün gruplar incelendiğinde süresel planlamaya etkimede “etkin bir iş programının kullanımı”. “uygulamanın yapılacağı yerdeki 19 . “yapı endüstrisine yönelik uygulamaya konulan vergi ve teşvikler”. kültürel. “işgücü verimliliği”. “mevzuat değişiklikleri”. kriz yönetimi. Faktörlerin Bütün Gruplarca Yapılan Sıralamalarının Karşılaştırılması (Devamı) şe adaptasyon ve öğrenme isteği Malzeme seçimi Ulusal bazlı finansal problemler Yapım danışmanlık hizmetlerinin yeterliliği Proje tarafları arasındaki hak talebi sorunları (itilaflar) Şantiye zemini ve topografyası Dış otoritelerle iletişimin sürekli kılınması Aktivitelerinin önem derecelerindeki değişiklikler Oluşabilecek aksaklıklara yönelik acil durum.Tablo 1. risk yönetimi planlarının önceden oluşturulmuş olması Kayıt ve dokümantasyon yönetimi (Arşiv çalışması) Sözleşme türünün proje tipine uygunluğu thal malzeme kullanımı Malzeme depolama imkanı Proje prosedürleri Kalite kontrol Şantiyenin uzaklığı Yapı endüstrisine yönelik uygulamaya konulan vergi ve teşvikler Mevzuat değişiklikleri ve yasal düzenlemeler Proje süresince uygulanacak iş güvenliği programının hazırlanması Uygulamanın yapılacağı yerdeki dini. Yine aynı şekilde bütün gruplarca.

Bu iki faktör grubu dışında kalan diğer faktörlere. görev tanımı sorusuna verilen yanıtların çeşitliliğidir. Bu standardizasyon çalışması için. sosyal faktörler” ve “hırsızlık” faktörleri en alt sıralarda kabul edilerek. en önemliler ve en önemsizler olarak kabul edilen faktörler dışındaki faktörler. kişilerin dâhil oldukları grupla yakından ilgili faktörleri daha önemli ve etkili kabul etmeleriyle de büyük oranda alakalı olduğu anlaşılmaktadır. Burada birbirinin aynı işleri yapan birçok sektör çalışanının. Sonuç ve Tartışma Bu çalışma kapsamında gerçekleştirilen anket çalışması ve toplanan verilerin analizleri ışığında proje yönetiminin en önemli alt fonksiyonlarından biri olan planlamanın süresel planlama alanı incelenmiştir. Bunun yanında. Bu durumun düzeltilebilmesi için bir standardizasyon çalışması yapılmalı. sektörün önde gelen firmalarının temsilcileri ve Bayındırlık ve skân Bakanlığı’ndan temsilcilerin koordine olması ve bu oluşturulan grubun konuyu derinlemesine incelemesi sonucunda da bir görev tanımı şablonuna ulaşılması doğru olacaktır. firmalar bazında uygulanan bir anket olduğu için ve bireylerin çalışma alanlarına göre bir ayrım yapılmadığı için sonuçlara bu durum yansımıştır. meslek odaları mensupları.dini. Süresel planlamaya etki eden faktörler. çeşitli gruplarca çok farklı önem sıralarında yer verilmiştir. kültürel. ortak bir ifade biçimine yani görev tanımı standardizasyonuna ulaşılamadığı anlaşılmaktadır. gruplara göre birbirinden bir hayli farklı oluşunun. Sektörde birçok başka konuda olduğu gibi. Objektifliği engelleyen bu bakış açısını ortadan kaldırabilmek için. Bu çalışmanın sonucunda ortaya çıkan verilerle ilgili en çok dikkati çeken konulardan biri. kişilerin unvan konusunda çok tutucu oldukları ve herkesin kendi tanımlama biçimini kullanmayı tercih ediyor oluşu da durumun standardizasyonunun güçleşmesine nedendir. Dolayısıyla da aynı işi yapan birçok kişi. departmanlar ve bireyler arasında doğru bir iletişim sağlanması gereklidir. 20 . karşılaştırmada büyük bir dağılım göstermiştir. mesleki kavramlara getirilecek ortak tanımların kullanımının yaygınlaştırılması ve benimsetilmesi noktasında. bu çalışmanın sonucunda elde edilen tanımlamaların kabul görmesi ve kullanılmaya başlanması için de. lisans ve yüksek lisans düzeyinde yapı işletmesi konusunda verilen dersler önemli bir rol üstlenecektir. 1989’da Mimar Mürvet Türesoy tarafından yapılan çalışma. görev tanımlaması konusunda da yeterli bir çalışmanın yapılmadığı. Anket çalışmasının ikinci kısmında yapılan skorlamalar doğrultusunda elde edilen veriler ve faktörlerin önem sıralarının. bu gruplara dâhil olan kişilerin mesleki deneyim süreleri ve çalıştıkları proje sayısıyla alakalı olduğu kadar. birçok farklı unvanla anılmaktadır. süresel planlama konusunda en etkisiz faktörler olarak belirlenmiştir. Grubun üstünde görüş birliğine vardığı. çeşitli üniversitelerden benzer konularda çalışan akademik görevliler. anketin ilk kısmı olan profil belirleme kısmında. sektörde çalışacak olan mühendis ve mimarların mesleki eğitimleri sırasında konuyla ilgili bilgilendirilmeleri ve yönlendirilmeleri gereklidir. görevlerini birbirinden farklı ifadelerle tanımladığı görülmüştür. Yani bütün gruplarca ortak olarak. sektör çalışanlarına uygulanan bir anket yardımıyla irdelenmiş ve çeşitli veriler elde edilmiştir.

. nşaat Fakültesi. Yüksek Lisans Tezi. Journal of Management in Engineering.K. stanbul.... stanbul. G. Çalık.T. Yüksek Lisans Tezi. Mulholland. stanbul. 202-213. M. 1.. . N. stanbul. Construction Coordination Activities: What Is Important and What Consumes Time. O. Polat G. No. and Christian. J. Sosyal Bilimler Enstitüsü.F. nşaat Süresini Etkileyen Faktörler ve nşaat Süresi Tahmin Modelleri. 1998. .Ü. Türesoy..T. 1998. Information Systems Project Management: How To Deliver Function and Value In Information Technology Projects. Sosyal Bilimler Enstitüsü. E.. B. Bir Planlama Doktrini.. and Ahmed. Ergen E. 1995. 1994. stanbul Üniversitesi. Yamak. J.. Proje Yönetimi. Proje Yönetim Teknikleri.. Yüksek Lisans Tezi. 1989. Doğan. M. 1997. Şti. Hallows. Ünlü G.Ü. AMACOM. Karamemiş.Ü.. January/Fabruary. G. D. nşaat Sektöründe Proje Yönetimi ve Proje Yöneticisinin Rolü. 1998. Vol...D.. Risk Assessment in Construction Schedules. ASCE. Komputron Ltd. 21 . 8-15 Saram. 4.. Ö.T. 1999. Bitirme Ödevi .E.Kaynaklar Bukağılı. Kültür V. October. Fen Bilimleri Enstitüsü. A. ve Alabay C. S. No. Şahbudak.E. stanbul Üniversitesi. Türen.. Vol. D. New York. 17. Yüksek Lisans Tezi. Journal of Construction Engineering and Management. Fen Bilimleri Enstitüsü. stanbul.. 2001. Yapı Üretiminde Süre Tahmini ve Yapım Süresini Etkileyen Faktörler. ASCE. Karslı. 125. stanbul.

.

stanbul Tel ve Faks: 0 212 285 36 55 E-posta: mrvsvm@yahoo. Yapı şletmesi Anabilim Dalı Maslak. Çalışma metodu olarak anket uygulaması şeklinde bir yola başvurulmuştur. TÜ nşaat Fakültesi Yapı şletmesi Anabilim Dalı Maslak. şantiye ünitelerinin yerleşimi ve büyüklüklerinin belirlenmesi ile ilgili geçmiş yıllardan bu yana süregelmiş bir takım bilgi ve kuralların ortaya konarak bu birikimler ışığında hali hazırdaki bazı şantiyelerin ilgili konularda incelenmesi. stanbul Tel ve Faks: 0 212 285 36 55 E-posta: eczan@itu. bu incelemeler akabinde. bu kuralların günümüzde ne derece uygulandığının saptanması. stanbul Tel ve Faks : 0 212 285 36 55 E-posta : kuruoglu@itu. Unutulmamalıdır ki bu şekilde tasarlanmış uygun bir şantiye düzeniyle işlerin aksamasından kaynaklı gecikmelerin büyük çoğunluğunun ve ekonomik anlamda çok ağır olabilecek birtakım faturaların önüne geçilmiş olacaktır.com Merve Sevim nş. Müh. Şantiye kurulum ve yerleşimi ile ilgili hali hazırda bulunan bilgi ve büyüklüklerin karşılaştırmalı bir değerlendirilmesi niteliğindeki bir anket formunun farklı şantiyelerde uygulanması sonrasında ortaya çıkan veriler istatistiksel değerleme yöntemi kullanılarak tek tip parametreler haline getirilerek şantiye kurulumu.edu. yapılan işin tipi ve büyüklüğü ile üretim alanları dışında kalan şantiye ünitelerinin boyutları arasında analitik bir sonuca varmak amaçlanmıştır. içerisinde çalışan ve aynı zamanda yaşayan insanların temel ve sosyal ihtiyaçlarına cevap verebilecek. Gör.Günümüz Şantiye Koşullarının Literatür ile Kıyaslanması ve Mevcut Durumun Değerlendirilmesi Murat Kuruoğlu Ögr. sağlıklı ve güvenli bir şantiye kurulumu öncelikli işlerimizin en başında yer almaktadır.edu. Müh. Anahtar sözcükler : Şantiye mobilizasyonu. tesis yönetimi 23 .Dr. Yapı şletmesi Anabilim Dalı Maslak.tr nş.tr Volkan Ezcan Öz nşaat projeleri hayata geçirilirken imalatın yapılacağı bölge üzerine belirli bir düzene sahip. bu çalışma içerisinde temel şantiye tekniği kavramlarının dünü ve tüm bu kavramların bugüne yansıması incelenmek istenmiştir. imalat esnasında oluşabilecek birçok sorunu atlatabilecek.. Temel amaç şantiyelerin kurulum ve yerleşim planlarının değerlendirilmesinde ne durumda olduğumuzu gösteren bir çalışma sunmaktır..

belirli bir sözleşmenin ışığında yapıma hazır duruma gelmiş olur.. Planlanmamış bir iş başlangıcının olumsuz etkileri tüm iş süresince kendini hissettirmektedir. A. M. Ortaya çıkan eserin kurulan hayalle ne kadar örtüştüğü ve ne kadara mal olduğu. şantiye personelinin genel performansında net bir artışa imkân vererek yapılan işin kalitesine doğrudan katkı sağlar. araçlar ve insanların bir uyum içerisinde çalıştığı geçici süreli işletmelerdir. Şantiyeler. onarım ya da yıkım işini ruhsatına. Bunun için ya hiç şantiye tekniği kitabı yazmamak veya her yıl kitabı ve toplanan dökümantasyonu yeniden gözden geçirerek yenilikleri eklemek ve modası geçen şeyleri çıkarmak.1957) Şantiye.) Tek başlarına koca bir üretim sahası olan şantiyeler aynı zamanda geçici süreli üretim yerleridir. bir inşaatın yapımını veya mevcut bir yapının tadilat. yani eseri aktüel teknik duruma adapte etmek gerekir. birimlerin ve çalıştırılacak kişilerin sayısı doğru öngörülmeli ve çalışacak bu insanların. 2003. onarımının ve/veya yıkımının tamamlanması amacıyla. işin tüm altyapısı. bir inşaat alanının. aletlerin ve makinelerin koordinasyonları uyum içerisinde sağlanmalıdır. yol ve baraj gibi tüm yapılara genel olarak verilen addır. fransızcası “chantier” ve almancası “Baustell” olan şantiye kelimesi dilimize fransızcadan uyarlanma ‘şantiye’ olarak yerleşmiştir.F. fabrika. Fiili üretim sürecinin fiziki boyutunu oluşturan şantiyelerin kurulum ve yerleşim planlarının başarısı. Önceden hazırlanan projeye göre tesisleri. Şantiye Kavramı Ve Şantiye Kurulumu ngilizcesi “construction site”. Bilindiği gibi bir yapının talebi üzerine bu talebin yapılabilirliğinin değerlendirilmesi ile başlayan yapı üretim süreci. inşaat yapımının. 24 . kullanılan makine araç ve gereçlerin oluşturduğu geçici işletmedir. düzenlenmesinin.” (Berkman. şartnamelere. Bu bağlamda önemi açıkça görülen şantiye yerleşimi planlaması bu çalışmanın konusunu oluşturmaktadır. kurulan tesislerin. bir başka deyişle projenin başarısı. “Şantiye tekniği bütün hayat boyunca tecrübe ve etüd ile öğrenilebilen bir konudur. yapım aşamasındaki bina. U.Giriş Bir yapının hayalinin kurulması ile başlayıp bu yapının kullanıma hazır duruma getirilmesine kadar devam eden inşaat sürecinde birbirini takip eden sayısız karar aşamaları bulunur. Projelendirme aşamasının tamamlanmasının ardından ihale işlemleri yapılan yapı. gerekli verilerin toplanması ve değerlendirilmesi sonucunda tasarım çalışmaları ile devam eder. yürürlükteki mevzuata uygun biçimde gerçekleştirmek için çalışan insanların. Bir bütün olarak Şantiye yapı malzemelerinin yığılıp saklandığı yer.. olayların doğru değerlendirilmesi ve bu değerlendirmelere göre alınan kararların düzgün bir şekilde uygulanabilmesine bağlıdır.( Müngen. Yenilikler ile çok yakından ilgilidir ve devamlı değişmektedir. şartnamesi ve ilgili mevzuatlarına uymak koşulu ile öngörülen süre içerisinde güvenlikli bir şekilde tamamlanması amacıyla makine. projesine.

sosyal tesisler ise. Çalışma toplam 19 farklı şantiyede şantiye şefi. Şantiyelerin türlerine göre farklılıklar gerektirmesinden ötürü şantiyeler o o o o o o o o o Konut Metro Otoyol Alışveriş Merkezi Stadyum. depo alanı. Şantiye ve şçilere ile lgili Bilgiler. çizelge ve diyagramlar yardımıyla da bu verilerin değerlendirilmesi sağlanmıştır. teknikerlerin. yapıyla ilgili çalışmakta olan idari personelin( Mühendislerin. spor tesisleri gibi diğer 3 alanın dışında kalan.) bulunduğu binalar. Araştırmanın sonunda “50 sene öncesine göre modernleştik mi yoksa geriye mi gittik?” konulu bir değerlendirme yapabileceğimiz önerisi üzerinde durulmuştur. proje müdürü ve kamp amiri ile yapılan yüz yüze görüşmeden çıkan sonuçları sunmaktadır. Şantiyelerin üretim faaliyetleri dışındaki durumunu ortaya koymak amacıyla çeşitli şantiyelere uygulanmak üzere bir 63 sorudan oluşan anket hazırlanmıştır Hazırlanan sorularla gezilen şantiyeler ile ilgili veriler toplanmış. soyunma yerleri. idari alan. yatakhane. dari Alan 3.Sosyal Tesisler Üretim alanı. sekreterlerin vs. 25 . Genel Bilgiler. yemekhane. spor salonu Kültür Merkezi Kamu Binası (Adliye SARAYI. Çalışanlara Ait Bilgiler. Belediye Binası vs. Araştırma Yöntemi Bu çalışma kapsamında verilerin toplanması ve kıyaslanması için anket yönetim seçilmiştir..) Hastane Diğer olmak üzere gruplandırılmıştır.Depo Alanı 4. bu ifadeyle üretimi yapacak işçi ve idari personel sayısına ulaşılması hedeflenmiştir. ş Güvenliği ile lgili Bilgiler ve Sosyal Binalar ile lgili Bilgiler olmak üzere toplam beş ana başlıktan oluşmaktadır. Yapının inşa süresince kişi / ay ifadesinin öneminin altı özellikle çizilerek belirtilmiş olup. yapının aktif olarak inşa edildiği alan. Anket.nşaat alanını 4 kısım halinde incelenmektedir: 1. açık veya kapalı olmak üzere yapıda kullanılacak malzemelerin koyulduğu alan.Üretim Alanı 2. yaşamın süregeldiği alanlar olarak tanımlanmıştır. Konu ile ilgili çeşitli kaynakların taranması sonucunda geçmiş yıllara ait birikimler ortaya konarak bu bilgiler ışığında günümüzdeki şantiyelerin değerlendirilmesi amacıyla çeşitli soru ve çizelgeler hazırlanmıştır.

Şantiye sahasına yerleşim planlanırken. (Ozan Çelik vd. Şantiyelerin %80’inde servis olanakları mevcuttur. Şantiyelerin %25’inde sahada ofis bulunmamaktadır. Şantiyelerin tamamında çaycı ve kapıcı bulunmakta. %10’u artezyenden. 3. %85’inde sahaya trafo yapılmıştır. %15’i tanker ile taşıyarak. 4. 5. bu sayede alınan ortalama sonuçların karma yapıda olması sağlanmıştır. 7. 2. 12. Şantiyelerin %10’unda yerleşim alanlarına ait su drenaj çalışması yapılmamıştır. ncelenen şantiyelerin %30’unda özürlü personel çalışmaktadır. 26 . 8. 11. Şantiyelerin %55’inde arşiv için oda ayrılmıştır. Ofislerin %50’sinde sigara kullanılmaktadır. şantiyelerin %50’sinde hakim rüzgar göz önüne alınmamış olup. Tüm şantiyelerde ofislere özel WC ve Lavabo bulunmakta olup otapark alanı ayrılmıştır. Şantiye ofisi olan şantiyelerin %45’inde misafir (ziyaretçi) odası bulunmaktadır. ncelenen şantiyelerin %70’inde bayan çalışan bulunmaktadır. ancak %90’ında çaycıya ait bir oda vardır.Anketin Değerlendirilmesi ve Bulgular ncelenen örnek şantiyelerin sonuçlara sağlıklı biçimde yansıması ve her bir proje tipinin farklı özelliklerinin dikkate alınması açısından sadece tek bir tipe bağlı kalınmamış. 9. 1. 10. Şantiyeler suyunun %55’i ana şebekeden. 6.2009) Çalışmada elde edilen çarpıcı bulgular aşağıdadır. Değerlendirmelerin bu şekilde farklı bölge ve şantiyelerde yapılması çeşitliliği artırmış ve bizi daha doğru bir değerlendirmeye sevk etmiştir. %10’u hem ana şebeke hem artezyen ve %10’u ana şebeke ile birlikte tanker ile su taşıyarak temin etmektedir.

Ancak kişi başına düşen çalışma alanı bakımından standartlarla aradaki büyük farklılığın yalnızca teknik ve idari personelle sınırlı kalmış olması gün geçtikçe üst düzey çalışanlarla daha düşük kıdemli işçilerin çalışma şartları arasındaki farkın açıldığını gözler önüne sermektedir. 20. Projede çalışanlara %80 şantiyede ilk yardım eğitimi verilmektedir. Şantiyeler atık sularını ise %65’i ana şebekeye vererek. Şantiye tekniği açısından gereksinimleri ortaya koyan Sn. şantiyelerin %80’inde revir bulunmaktadır 15. Şantiyelerin %85’inde iş güvenliği eğitimi verildiği ifade edilmiştir. Dr. Şantiyelerin %45’inde 8 saat. duş. Diğer bir değişle 15 kişi için bir tuvalet gerekirken (olması gereken) 27 . %90 şantiyede yüksekte çalışanlar için emniyet kemeri verilmektedir. Diğer yandan şantiyelerde her işçiye bir baret vermekte ancak %75’ine çelik burunlu ayakkabı sağlanmaktadır. Sonuçlar Sonuç değerlendirmesi yapılırken. Şöyle ki şantiyelerin %45’inde bekâr lojmanı. 14. %5’i kira yardımı yapmakta %45’i ise şantiye sahası ve kiralama seçenekleri ile konaklama imkânları sağlanmaktadır. Kurulum aşamasında birçok şantiyede sosyal alanlar ortalama işçi sayılarına göre düzenlendiği için toplam işçi sayısı çok değişken olan şantiyelerde özellikle maksimum işçi sayısına ulaşıldığında lavabo/duş/WC/yemekhane gibi ünitelerin kişi başına düşen sayıları yetersiz kalmakta olduğu gözlemlenmiştir. Şantiyeler yemek işlemini %70’i hazır yemek firmaları ile %30 u kendi aşçı ve mutfakları ile çözmektedirler.13. dinlenme alanı. soyunma giyinme kabin sayısı gibi temel ihtiyaçlarda geçen 50 senede hiç ilerleme olmadığı gibi aksine geri gidilmiştir. Ord. Buna karşın şantiyelerin %20’sinde yangın tehlikesine karşı herhangi bir önlem bulunmamakta. tuvalet. %10’u fosseptik kullanarak. %5 i ev kira yardımı ve kısmi lojman . %10’u vidanjör ile çektirerek ve kalan %15’ide ana şebeke ve fosseptik uygulamalarını birlikte yaparak uzaklaştırmaktadır. Şantiyeler teknik personeli için konaklama imkânları değişik biçimlerde sağlanmaktadır. 21. örnek şantiyelerin değişken sayıda alt işveren çalıştırması ve yine bunların çalıştırdığı işçi sayılarının da oldukça geniş bir aralıkta değişim göstermesi nedeniyle değerlendirme aşamasında özellikle barınma ve sosyal birtakım ihtiyaçların giderilmesi konusunda maksimum sayılara bakılmıştır. 19. Şantiyelerin %65’inde işçiler için çamaşırhane yapılmıştır. Şantiyelerin %80’inde işçiler için üretim sahasında WC ve lavabo bulunmakta. 17. banyo. Ali Fuat Berkman’ın hazırlamış olduğu kişi başına değerler açısından. sosyal tesis alanı. kantin alanı. şçiler için ancak şantiyelerin %65’inde soyunma giyinme kabinleri bulunmaktadır. 16. şçi başına yatak. 18. %30’inde 9 saat ve %25’inde 9 saatten fazla mesai yapılmaktadır. hazırlanmasından günümüze kadar geçen 50 yılı aşkın sürede teknolojinin kat ettiği büyük mesafe de dikkate alındığında donanım bakımından ofislerin zenginleşmesi normal karşılanmalıdır. Şantiyelerin %90’ında iş güvenliğinde sorumlu kişi yada birim mevcut olup %90’ında iş güvenliğine uymayanlar için değişik yaptırımlar uygulanmaktadır. Prof. dolap.

Özellikle salgın hastalığın hızla yayılmasının mümkün olduğu şantiyelerimizde hijyen için lavabo.109 0. Sonuç değerlendirmesi kapsamında dikkatimizi çeken en önemli husus ofis mahallerindeki yaşam alanı ve donanım koşulları bakımından Sn. Özellikle stanbul’da yer kısıtı olan şantiyelerde her türlü imkanı yaratmak elbette zor olacak ancak buralarda da en azından temel ihtiyaçların mümkün olan en iyi şekle getirilmesi yerinde bir karar olacaktır. tuvalet. Ord. Ord.340 Birim m2/ kişi m3/ kişi adet/ kişi adet/ kişi adet/ kişi Birim m2/ kişi adet/ kişi adet/ kişi Kişi/adet Kişi/adet Kişi/adet m2/ kişi Şantiyeler Ortalaması 5.647 27.491 26.ortalamada bu değer yaklaşık 27 kişi başına bir tuvalet biçimindedir. Prof. Diğer yandan şantiyelerde ortalama her kişiye bilgisayar düşüyor olması teknolojinin sahalara yerleştiğinin bir göstergesi olarak algılanmaktadır.888 Birim m2/ kişi adet/ kişi adet/ kişi kişi/adet kişi/adet kişi/adet m2/ kişi Değerlendirmesi yapılmış olan eksiklikler üzerine gidilerek yapılacak olan iyileştirme çalışmaları ile daha sağlıklı bir çalışma ve yaşam ortamı yaratılmış olacaktır.840 1.927 1. Ali Fuat Berkman’ın hazırlamış olduğu kişi başına değerler ve şantiyeler ortalama karşılaştırması (Ozan Çelik vd.298 0. Prof. duş imkanlarının arttırılması çalışma kalitesinin arttırılması açısından önemlidir.2009) Büro Mahali Taban Alanı Hava Hacmi Masa Bilgisayar Sandalye Şantiye Gece Barınakları Alan Yatak Dolap Lavabo WC Duş Mahali Yemekhane Alanı Olması Gereken 4 10 1 1 1 Olması Gereken 5 1 1 15 15 15 2 Birim m2/ kişi m3/ kişi adet/ kişi adet/ kişi adet/ kişi Şantiyeler Ortalaması 16.655 28. Dr.966 1. Bu husus tabloda 4 m2 kişi başına ihtiyaç olan alanın şantiyeler ortalamasının 16.4 m2 olarak bulunması ile kendini göstermektedir. Çalışma ve barınma ortamının teknik ve idari personel için gayet yeterli olmasına rağmen işçilerin barınma ve sosyal imkanlarının geliştirilmesi çok olumlu yönde atılmış adımlar olacaktır.047 1. Dr.410 42. Teknik personelin ihtiyaç duyduğu alanlarda ise teknolojinin artmasına bağlı olarak artış olmuştur. 28 . Kişi başına bir dolap dahi düşmemektedir. Ali Fuat Berkman’ın hazırlamış olduğu kişi başına değerler göz önüne alındığında ortaya büyük farklılıklar çıkmaktadır.

TÜ nşaat Fakültesi Yapı şletmesi Anabilim Dalı. nş. MÜNGEN. 29 . A. nş. TÜ Sürekli Eğitim Merkezi Sertifika Programı Şantiye Tekniği Ders Notları. Mühendislik Tasarım Projesi . 49.Müh. 41-42. 2003. nş.Müh. M. Yürütücü Dr.. nş. nş. 170.Müh. 1957.F. nş. 67.Müh. Alican Ankay.Müh. 175. 65. stanbul Teknik Üniversitesi. stanbul Teknik Üniversitesi Matbaası. Murat Kuruoğlu “Şantiyelerin Kurulumu ve Yerleşim Planlarının Değerlendirilmesi”. 28-31.1-5.). 157. 33-34. 37-39. Hasan Tahsin Boz .. Şantiye Teknikleri. 2009. Erdi Akbayrak. U. 47. 55. nş. Esra Topkaya (Kocaeli Üniv.Kaynaklar BERKMAN.Müh. Emrecan Türkeş . Erman Yiğit Tuncel. 19-20. pp. Ozan Çelik .Müh. pp. smail Gülbetekin.

.

Bir yapı projesinin işverenin isteklerini karşılamak amacı ile mimari tasarım sürecinin başlangıcından bitimine kadar planlanması. denetlenmesi ve koordine edilmesi için yapının belirtilen süre. Gör.com Araş. Bu nedenle proje yönetiminde yapı ile ilgili disiplinlerin eş güdümünün ve akılcı yapım yönetiminin gerçekleştirilmesi konusu iş gücü. 31 .com Öğr. zaman ve para açısından ekonomi sağlanması ve kaliteli yapımın gerçekleştirilmesi için önem kazanmaktadır. Yozgat Tel: 0 354 242 10 01. Eskişehir TED Koleji örneği şantiyede yapım yönetimi. TED Koleji. Mehmet Eminel Bozok Üniversitesi Müh.-Mimarlık Fakültesi Mimarlık Bölümü. Projesi tamamlanan yapıların iyi yönetilmeden inşa edilmesi.2199 E-Posta: ardazeynep@gmail. Bu yapılarda gelişen ve değişen teknolojik olanaklarla standart yapım tekniklerinin yanı sıra yeni ve modern yöntemlerde kullanılmaktadır. teslim sürelerinde gecikmelere ve iş kazalarına yol açmaktadır. Zeynep Arda Bozok Üniversitesi Müh.com Öz nsanoğlu gereksinimlerini karşılamak amacıyla belirli konfor ve güvenlik koşullarını sağlayarak çeşitli işlevde yapılar oluşturmuştur. Yozgat Tel: 0 354 242 10 01-2136 E-Posta: mehmeteminel@gmail. yapım süreci ve yönetim eylem ve etmenleri başlıkları altında irdelenecek. Gör. yürütülmesi. Gör. Zuhal Özçetin Bozok Üniversitesi Müh. Anahtar Sözcükler: Yapı şletmesi. Bu çalışmada. Çalışmadan elde edilen sonuçlar ile yapı işletmesi ve yapım yönetimi konusunda önerilerde bulunulacaktır.Yapı şletmesi ve Yapım Yönetimi Kapsamında Eskişehir TED Koleji Örneğinin rdelenmesi Araş. Eskişehir TED Koleji. Yozgat Tel:0 354 242 10 01-2131 E-Posta: zuhalozcetin@gmail.-Mimarlık Fakültesi Mimarlık Bölümü. yapı işletmesi ve yapım yönetimi kapsamında örnek yapının olumlu ve olumsuz yönleri karşılaştırılacaktır. bütçe ve kalitede tamamlanması gerekmektedir. hatalı malzemeyle üretimin gerçekleştirilmesine. proje hatalarının ve yapı maliyetinin artmasına.-Mimarlık Fakültesi Mimarlık Bölümü. organizasyon eksikliklerine. Yapım Yönetimi. Yapı Yönetim Eylem ve Etmenleri.

2. nterdisiplin olarak yapı yönetimi [2] 1. 3. Yönetim Eylem ve Etmenleri Bir yöneticinin. Yapının Tasarımı Karar Projelendirme Denetim ve Organizasyon Yasalar Yapımın Yönetimi Uygulama Yürütme Tasarımı Yargı Teslim Şekil 1. 7. 4. 4. dikkate almak zorunda olduğu yönetim bileşenleri mevcuttur ve ayrıca bu bileşenler yönetim tanımını da yapmaktadır. bir yapım programının yönetim metotlarını uygulayarak yürütülmesine yapım yönetimi denmektedir. YÖNET M YÖNET M EYLEMLER YÖNET M ETMENLER 1. PLANLAMA TASARLAMA VE PROBLEM ÇÖZME KARAR VERME DENET M LET Ş M Şekil 2. bütçe ve kalitede tamamlanmasını sağlamak. 5. işverenin isteklerini karşılamak i ç i n başlangıcından bitimine kadar planlanması. ORGAN ZASYON KOORD NASYON VER ML L K STANDARD ZASYON KISITLAR EKONOM KAL TE 1. denetlenmesi ve koordine edilmesine yapım proje yönetimi denir [1].Giriş Zaman. 5. maliyet ve kaliteyi denetlemek amacıyla. 2. Bir yöneticinin süreç içinde yapması gereken eylemlere ‘yönetim eylemleri’ . Bir yapım projesinin belirtilen süre. yönetim eylemlerini yaparken önemli olan ve yönetimi etkileyecek bileşenlere ‘yönetim etmenleri’ denmektedir [3]. 3. yürütülmesi. 6. bulunduğu konuma ya da yapı üretim süreci içindeki durumuna göre. Yönetim Süreci Eylemleri ve Etmenleri [3] 32 .

proje maliyeti yaklaşık 22. arsa kullanma emsali. Bu evre. Şti. rayiç kira değerleri. plan düzenleri. Ltd. Teknik ve idari/yasal şartnameler hazırlandıktan sonra 50 dekar arsa alanı içinde 6400 m2 kapalı alan (2000 m2 ortaokul kısmı. Mimari proje TED kolejinin merkezi olan Ankara’ da Yeşim-Nami HATIRLI tarafından yapılmıştır. Proje Süreci Temel Evreleri [1.3] 2. değişik çözüm yollarının araştırıldığı evredir [1]. fizibilite etüdü ile devam etmektedir. San. Eğimli olmayan bir arsa yapısı mevcuttur. YAPI YAŞAM SÜREC Ön hazırlık evresi Fizibilite çalışmaları Planlama/ Programlama (ihale) Tasarlama Yapım evresi YAPI ÜRET M SÜREC KULLANIM SÜREC YIKIM Şekil 3. arsa maliyeti. Şantiye kurulumuna hafriyat işleriyle eş zamanlı olarak başlanmıştır. Projenin bir kısmının 2008-2009 öğretim yılında faaliyete geçmesi amaçlanmıştır. Proje şehir merkezinden yaklaşık 10–15 km uzaklıkta bulunan Yukarı söğüt önü mevkiinde konumlandırılmıştır (Resim 1). Bu nedenle. park yeri zorunluluğu vb. ihtiyaçların belirlenip. ve Batu nşaat A. Eskişehir TED Koleji.Ş.2. Alan (Yerleşke) Tanımlaması: Bir kent alanının hangi özel amaçlarla tahsis edilmesi gerektiği yerleşme ölçeğinde bir fizibilite çalışması gerektirir. Yapı Üretim Süreci Yapı üretim süreci. Yüklenici firmalar Müpasan nşaat Tic. ülkedeki 22. yapım sistemi alternatiflerinin değerlendirilmesi. Projenin boyutları 50 dekar arsa alanı içerisinde belirlenmiş olup. bunları karşılayacak ürünün yapılması kararı ile başlayıp. yapı birim sayısı.’ dir. 2000 m2 ilkokul kısmı ve 2400 m2 anaokulu kısmı) tasarlanmıştır. sorunları incelenmelidir [1].1. 33 . ihtiyaç ve talebe. Temelleri 12 Mart 2008 tarihinde atılmıştır. TED okuludur. kaynakların durumuna göre analizlerin yapıldığı. bu alanla ilgili mümkün olabilecek fonksiyon tipleri.000 dolar olarak belirlenmiştir.

2009 tarihleri arasında mevcut durum incelenmiştir.5).2. spor alanları ve anaokulu yola göre konumlandırılmıştır.Yapı Bütününün ncelenmesi: Resim 2. Binaların Şekillenme Kriterleri. 01. Yönlenme kuzeybatı-güneydoğu ve kuzeydoğu-güneybatı doğrultusundadır.1.04. Yerleşke bütününde yurt ve lojmanlar hem arsanın biçimlenişine uygun olarak hem de eğitim birimleri ile olan ilişkisi göz önünde bulundurularak eğitim birimlerinden ayrı olarak tasarlanmıştır. Eskişehir TED Koleji Alanı (Google Earth) Eskişehir TED Koleji örneğinde. 34 . yapı bütünü Vaziyet Planı. Diğer Binalar ve Çevre le Ulaşım. Eskişehir TED Koleji Alanının Şehir Merkeziyle lişkisi [5] 2.2008 ve 01.11. Yerleşim planında her binanın kendine ait otoparkı bulunmaktadır. Plan Özellikleri.4. 2.2. Bina Konumları.Resim 1. Yerleşkede araç ve yaya girişleri kullanıcılar dikkate alınarak yoldan uzaklaştırılmıştır ve iki ayrı giriş düşünülmüştür (Resim 3. Vaziyet Planı: Yerleşke bütününde var olan binalar arazi ve yola göre konumlandırılmış olup.

Batu nşaat A.Ş. Şti. Şantiye alanı eğimli olmayan bir arazi üzerinde konumlandırılmıştır (Resim 6). Arşivi) 2.2.Resim 3.2.Batu nşaat A. Projenin Genel Görünümünü Gösteren Üç Boyutlu Çizimler (Müpasan nşaat Ltd. Şti. Eskişehir TED Koleji Vaziyet Planı (Müpasan nşaat Ltd.. Arşivi) Resim 4-5.Ş.. Diğer Binalar ve Çevre le Ulaşım: Şehir merkezinden yaklaşık 10-15 km uzaklıkta Yukarı Söğüt önü mevkiinde Söğüt ve Uludere Yolu Caddesi üzerinde konumlanan yapı bütünü ön cephesinde özel şahsa ait bir çiftlikle komşu parselde bulunmaktadır. 35 .

Kapalı spor salonuna ait ayrı bir otopark bulunmakta ve giriş buradan sağlanmaktadır (Resim 22.2. sınıflar.27). Anaokulu binasında omurga şema düşünülmüştür. kış aylarında oyun alanı için iç avlu. yurt.8.19.Resim 6. yaz aylarında sınıflara ait terasla ilişkilendirilmiş bahçe içerisindeki oyun alanları tasarlanmıştır (Resim 7.24.Batu nşaat A. sınıflar ve 9. 6. merkezinde bulunan sosyal aktivite mekanlarına takılan iki sirkülasyon aksı ve bu akslara takılan sınıflardan oluşmaktadır. Diğer Binalar ve Çevre lişkisi 2. laboratuarlar ile öğretmen odalarından oluşmakta. lojman ve spor merkezinden oluşmaktadır. sirkülasyon aksının bir ucuna takılan sınıflardan ve diğer uca takılan müzik ve görsel sanatlar işlikleri. eğitim bloğu.10.-12.20). Anaokulu Zemin Kat Planı (Müpasan nşaat Ltd. Plan Özellikleri: Eskişehir TED Koleji yerleşkesi anaokulu. Açık mekânlar ulaşım kolaylığı ve aynı işlevlerin bir arada bulunması açısından kapalı spor salonu ile ilişkilendirilmiştir. Yapı.12. Eskişehir TED Koleji Alanı.-6.25.9). Eğitim birimleri 1. Tören alanları her bir bloğa ait açık spor alanları ile ilişkilendirilmiştir (Resim 3. Spor merkezi açık ve kapalı mekânlardan oluşmaktadır. Yapıda kullanıcı gereksinimleri göz önünde bulundurularak.. Eğitim birimleri bloklarının her birinin kendine ait girişi ve tören alanı bulunmaktadır.3. Arşivi) 36 . Resim 7. Eğitim bloklarında tarak şema düşünülmüş olup.11.23. kütüphane ve idare sosyal tesisler ile sonlanmaktadır.-8. Şti.Ş. sınıflar olmak üzere ayrı bloklar olarak düşünülmüştür.26.

Resim 8... Arşivi) 37 . Kat Planı (Müpasan nşaat Ltd. Eskişehir TED Koleji Anaokulu Bloğu Görünüşleri (Müpasan nşaat Ltd. Eskişehir TED Koleji B Blok 1. B Blok Zemin Kat Planı (Müpasan nşaat Ltd. B Blok Bodrum Kat Planı Resim 11. Şti. Şti.Ş.Ş. Arşivi) Resim 10..-9.Batu nşaat A.Ş.Şti.Batu nşaat A.Batu nşaat A. Arşivi) Resim 12.

Şti. Arşivi) Resim 15. Eskişehir TED Koleji B Blok ç Mekân Görünüşleri (Müpasan nşaat Ltd.Batu nşaat A.. Arşivi) 38 .Şti.. Eskişehir TED Koleji B Blok Görünüşleri (Müpasan nşaat Ltd..Batu nşaat A.Ş.Ş.-16. Eskişehir TED Koleji B Blok ç Mekân Görünüşleri (Müpasan nşaat Ltd. Arşivi) Resim 17-18.Batu nşaat A. Şti.Resim 13.Ş.-14.

.Batu nşaat A. Eskişehir TED Koleji C Blok 1.Batu nşaat A. Arşivi) Resim 21. Eskişehir TED Koleji C Blok Bodrum Kat Planı Zemin Kat Planı (Müpasan nşaat Ltd. Eskişehir TED Koleji Spor Tesisleri (Müpasan nşaat Ltd. Kat Planı (Müpasan nşaat Ltd. Şti.Ş.Batu nşaat A.Ş. Şti..Resim 19. Arşivi) Resim 22.-23. Arşivi) 39 . Şti. Eskişehir TED Koleji C Blok Resim 20.Ş..

eksik kalan dekorasyon işlerine devam edilmektedir.Ş.Batu nşaat A. sınıflar bloğu kaba işleri tamamen bitirilmiş.Batu nşaat A.Ş.-6. ince iş ve dekorasyon işleri devam etmektedir. 40 . Eğitim bloklarında ise 1.11. Diğer blokların yapımına ise henüz başlanmamıştır.2009 Tarihleri Arasında Yapılan ncelemelerde Mevcut Durum: Eskişehir TED Koleji şantiyesinde yapılan incelemelerde anaokulu binasında kaba ve ince işler bitmiş olup..-8. Eskişehir TED Koleji Örneğinde 01. sınıflar bloğunda ise kaba inşaat sürdürülmektedir. Arşivi) 2. 6. Şti. Eskişehir TED Koleji Spor Tesisleri (Müpasan nşaat Ltd.4.2008 ve 01..2.04.-27.Resim 24-25. Arşivi) Resim 26. Eskişehir TED Koleji Spor Tesisleri Kesit-Perspektif (Müpasan nşaat Ltd. Şti.

ne zaman yapılacağı ve kimin yapacağı organizasyon kurgusunda belirlenmiştir. neden. nasıl. Planlama: Fizibilite çalışmalarından projenin boyutu hesaplanmış ve yapının belli bölümlerinin yapılıp faaliyete geçmesi düşünülmüştür. Ayrıca projenin Ankara bağlantısından dolayı (Mimari proje Ankara’ da hazırlanmıştır) değişiklikler yapılmış ve uygulanmaktadır. Eskişehir TED Koleji Binası Şantiyesinin Yönetim Eylemlerine ve Etmenlerine Göre ncelenmesi 3. Ana okul ve ilkokul kısmı faaliyete geçmiş durumdadır. finansmanı belirlenmiş. 41 . Nelerin. Porsuk Yapı Denetim şirketiyle anlaşılmış ve organizasyon şeması sağlanmıştır.3.1. Projenin şu an ki aşaması ortaokul kısmıdır. Eskişehir TED Koleji Örneğinde Organizasyon Şeması [4] ş bölümü yüklenici tarafından sağlanmaktadır. Yönetim Eylemleri YÖNET M EYLEMLER Planlama Tasarlama/ Problem Çözme Karar Verme Denetim letişim Şekil 4. PROJE KOORD NATÖRÜ/ F RMA SAH B ŞANT YE ŞEF KABA ŞLER ŞEF NCE ŞLER ŞEF Şekil 5. Projenin konumu.1.1. Yönetim Eylemleri Şeması [4] 3. Proje boyutunun geniş olması yapım aşamasını parçalara ayırmıştır ve anaokulu kısmından başlanan yapım süreci belli aşamalarda bitirilmiştir.

Amaçların Saptanması

Projenin aşamalı ilerlemesi ve ortaokul kısmının bir daha ki dönem (2009-2010) faaliyete geçmesi amaç edinilmiştir. Daha sonra mali durum, personelin nicelik ve niteliği, araç ve gereçlerin durumu, rekabet gücü, karlılık durumu, örgüt yapısının uygunluğu gibi durum değerlendirmeleri yapılmıştır. Pazar durumu belli aralıklarla izlenmeye devam etmektedir. Ham madde ve malzeme kaynakları incelenmiş halende uygun yerler araştırılarak malzeme temini yapılmaktadır. Kullanıcı profilinin, öğrenciler olması ve okulun bir kısmının faaliyette olmasından dolayı değişimler yapılabilmektedir. nşaat sürecinde gelecek tahmini kaçınılmazdır. Yapılan her iş aslında bir önceki günün tahmininden ibarettir. Tabii bunun içinde uyarılara rağmen, oluşan olumsuz tahminlerde mevcuttur. Örneğin; ekonomik kriz... Plan kontrolü her zaman, Revizyon önerisi Ankara’ da ve proje koordinatörü-firma sahibinin onayı üzerine yapılmaktadır.

Mevcut durumun değerlendirilmesi

Verilerin toplanması, değerlendirilmesi

Gelecek tahmini yapmak

Planın kontrolü ve revizyonu

Şekil 6. Planlama Aşamalarının örnekte incelenmesi [4] 3.1.2. Tasarlama / Problem Çözme: Problemlerin çözümü, çözüm getirenin bilişsel düzeyi ile ilişkilidir. Problemi, iyi tanımlanmış problem haline getirmeye çalışmak önemlidir. Problemlerden biri mevcut projedeki bir odanın kapısının çizilmemesi olmuştur. Bu sorun şantiye şefi ve proje koordinatörü tarafından Ankara’ ya bildirilerek, uygun bir şekilde proje düzeltilmiştir. 3.1.3. Karar verme: Karar verme süreci, yapı yaşam sürecinde her düzeyde gerçekleşen yönetim eylemidir. Karar vermenin üç yöntemi mevcuttur. 1. Sezgisel karar verme: Kararların duygunun yönlendirdiği şekilde alınmasıdır. Şantiye şefinin işçi seçiminde hislerine de güvenmesi gibi. 2. Yargıya dayanan karar verme: Bilgi ile edinilen deneyimler ile örgüt faaliyetlerine ilişkin rutin kararların alındığı yöntemdir. Mobil vincin gerekli yerlerde kullanılması gibi. 3. Problem çözmeye dayanan karar verme: Problemi oluşturan etmenler belirlenip, birbirleriyle olan ilişkileri ile nasıl sonuca varılacağı araştırılır.

42

Tüm uyarılara rağmen kasklarını giymeyen işçiler, şantiye şefi tarafından yevmiyeleri kesilerek cezalandırılmış, böylece problemin çözümüne dayalı karar verilmiştir. Karar verme Eskişehir TED Koleji şantiyesinde Konsensüs yöntemiyle yapılmaktadır. Yani tüm ilgililerce düşünülüp karar verilmektedir. (3 kişilik heyet kararı) ncelenen örnekte var olan ve oluşan problemlerin çözümünde yapılan işlerin aksamaması için, bazı zamanlarda anında problem çözümüne ilişkin kararlar verilip uygulanmaktadır. 3.1.4. Denetim: Mevcut durumla; örgüt takımın hedefe varmak için etkili ve verimli çalışıp çalışmadığını araştırma sürecidir. Denetim, geçmişe ilişkindir [3]. Denetim Porsuk Yapı Denetim şirketi tarafından yapılmaktadır. Yapı denetim şirketi elemanları, arama üzerine şantiyeye gelmektedirler. Şantiyede denetim ve yönetim tutanağı bulunmamaktadır. ( ş yoğunluğundan dolayı bunlara vakit kalmamıştır) Denetim şirketinde düzenli olarak tutulmaktadır. Fakat gerek şantiye şefinin gerekse proje koordinatörü ve firma sahibinin gösterdikleri özen dolayısıyla planlanan işlerin zamanında ve doğru bir şekilde yapılmasının da önem arz ettiği belirtilmektedir. 3.1.5. letişim: Sonuca ulaşmak ve davranışları etkilemek amacıyla insanlar arasında sözlü ya da sözlü olmayan diğer araçlarla anlayış sağlamaya iletişim denmektedir [3]. letişim modeli olarak; yıldız ağ kullanılmaktadır. Bu modelde; komuta zincirindeki bir yönetici ile (firma sahibi ve proje koordinatörü) etkileşimde bulunan bir uzmanı (şantiye şefi) yansıtmaktadır. letişim kurgusunda görev tanıtımı, işe alınan her işçi için yapılmaktadır. Yöneticinin (şantiye şefi) işe alınacak elemanları tanıması deneme-yanılma yöntemiyle, deneyimle ve teknik personelden soruşturmakla sağlanmaktadır. Teknik şartname şantiyede mevcuttur. letişim kurgusunda kimin ne yapacağı 1-2 gün önceden planlanıp, o gün şahıslara yapacakları işler açıklanmaktadır. Mesela; şu an ki inşaatta çalıştırılan işçilerin bir kaçının faaliyete geçecek anaokuluna askı asılması için 1-2 gün önceden görevlendirilmesinin yetkililer tarafından (firma sahibi) istenmesi gibi... Projenin Ankara’ da yapılması iletişimde bazı aksaklıklarda getirmektedir. Ayda bir mimari proje için görüşmeler yapılabilmektedir. Mesafeden dolayı kaynaklanan iletişimler (telefon görüşmesi v.b. ) maliyeti de etkilemektedir.

43

3.2. YÖNET M ETMENLER
YÖNET M ETMENLER Organizasyon Koordinasyon Verimlilik Standardizasyon Kısıtlar

Şekil 7. Yönetim Etmenleri Şeması [4] 3.2.1. Organizasyon: Bir örgütün amaçlar doğrultusunda, elemanlarının yetki ve sorumluluklarının belirlenmesi, yönetsel eylemlerin kurgulanması durumu organizasyon olarak tanımlanabilir. Uzmanlaşmış kişileri organize ederek verimlilik ve etkinliği arttırmak; örgütlenmedir [3]. Bir inşaat firmasında atılacak en önemli adım, uygun bir organizasyonel yapı ortaya koymaktır. Bu organizasyon yapısı kurulmadan firma bünyesindeki birbirinden farklı işlevlerin etkin ve koordineli bir biçimde yerine getirilmesi pek mümkün olamamaktadır. Bu nedenle her firma, stratejisiyle uyumlu ve işlevsel gereksinimlerine uygun bir organizasyon yapısı kurmak durumundadır [2,3]. Firma çapındaki organizasyonel yapının kurgusu yapılırken diğer yandan kişisel sorumlulukların en etkin şekilde ortaya konulması da gereklidir. Kişilere yüklenen sorumluluklar ne yerine getiremeyecekleri kadar ağır ne de boş kalacakları kadar hafif olmamalıdır. Verilen işle karşılığında alınan sonucun paralelliği sağlanarak üst düzey yöneticilerle çalışanlar arasında iş dağılımı açısından denge ve eşitlik sağlanmalıdır. Uygun ve yerinde bir organizasyon, etkin bir yönetimin ilk koşuludur. Organizasyonda gerekli prensipler şu şekilde sıralanabilir: a-) Firmanın stratejisi ve amaçları doğrultusunda yeteri kadar yönetim pozisyonu oluşturularak belirlenmiş amaç ve hedef stratejilerin başarılması. b-) Firma içi iletişim sistemi açıkça tanımlanarak denetim, emir ve bilgi akışının uygun bir sistematiğe oturtulması. c-) Bir üst düzeydeki yöneticinin ayrılması durumunda, firma işlevlerinin aksamaması için bir alt düzeydeki elemanın en az üstünün yerini alabilecek kadar iş eğitimine tabi tutulması [2]. nşaat firmalarını diğerlerinden ayıran birtakım özellikler organizasyon yapılarını da etkilemekte ve farklılaştırmaktadır. Bunlardan en önemlisi, inşaat firmalarının etkinlikte bulunduğu projelerin çok fazla birbirlerine benzememesi ve özgün o l m a l a r ı d ı r (yani s t a n d a r t l ı k yo k t u r ). Her farklı proje, gereksinim programından başlayıp finans (nakit) akışı, teknik gereksinimler, tamamlanma zaman 44

periyotları ve kalite standartlarıyla bir bütün oluşturmaktadır. Bunun yanı sıra inşaat firmaları için üretim yerleri (alanları) olan şantiyeler de farklı özellik ve koşullara sahiptir. Bunlar, iklim, arazi özelliği, topografya, zemin v.b. sayılabilecek pek çok parametreyi oluşturur. Bu tür farklılıklar hem firmanın hem de şantiyelerin organizasyonunun esnek olması koşulunu da beraberinde getirmektedir. Organizasyon, her projenin özelliklerine uygun olarak şekillenebilmeli ve hedeflenen koşulları yerine getirebilecek niteliğe sahip olmalıdır [2,3].
Aynı tür işlerin bir araya toplanarak gruplandırılması Bireylerin becerilerinin belirlenerek bireylerin gruplandırılması yi bir iletişimin kurgulanması Yetki zincirinin oluşturulması √ √ X X

Şekil 8. Organizasyon aşamalarının Eskişehir TED Koleji Örneğinde ncelenmesi [4]
Amaç Birliği lkesi: Organizasyonun, kuruluşun amaçlarını karşılayacak nitelikte olmasıdır. ş bölümü ve uzmanlaşma ilkesi: Ekip elemanlarına ya da yöneticilerine, bilgi, yetenek ve deneyimlerine göre işler verilmelidir. Kontrol alanı ilkesi: Yöneticinin yetki ve sorumluluğundaki alanın tanımlanmasıdır. Hiyerarşik yapı ilkesi: Alt, üst ilişkisinin belirlenmesidir. Emir kumanda birliği ilkesi: Her bir elemanın bir üstünden emir alması durumudur. Sorumluluk ilkesi: Astların yaptıkları işlerde üstlerine sorumlu olmalarıdır. Yetki ve sorumluluk denkliği ilkesi: Bütün üstler astlarına tanıdıkları yetki ve onların yaptıkları faaliyetlerden de sorumludurlar. Yetki devri ilkesi: Astların kendilerinden beklenen faaliyetleri gerçekleştirebilmeleri için üstler bir kısım yetkilerini paylaşmalıdır. stisna ilkesi: Rutin işlerde risk az olduğu için bir kısım rutin kararların astlara devredilmesidir. Açıklama ilkesi: Elemandan beklenen görevlerin net biçimde aktarılmasıdır. Gerekirse yazılı olarak verilmelidir. Denge ilkesi: Örgüt bölümleri, standartlaştırma ile esneklik, merkezcilik ya da merkezden uzaklaşma arasında denge sağlanmalıdır. Basit ve anlaşılırlık ilkesi: Temel ilişkiler, iş akışı gibi konuların anlaşılır biçimde tanımlanması ilkesidir. Değişebilirlik ve reorganizasyon ilkesi: Günün koşullarına göre değişim esnekliğinin sağlanmasıdır. √ √ √ √ √ √ √ √ √ X X X √

Şekil 9. Organizasyon lkelerinin Eskişehir TED Koleji örneğinde incelenmesi [4] 3.2.2. Koordinasyon: Birimler, elemanlar ve bölümler arasındaki işbirliğinin kalitesini ifade etmektedir. Bu kalite yüksek seviyede ise, bölümler arasındaki çatışma, anlaşmazlık ve amaca yönelme vb. sorunları azalacak; işbirliği düzeyi ve anlayışlılık artacak, koordinasyon sağlanmış olacaktır [3]. Şantiyede koordinasyon yapılmaya çalışılmıştır, fakat istenen düzeyde olamamıştır. Koordinasyonun önemli bir unsuru olan haberleşme, şantiye telsizleriyle sağlanmaktadır.

45

3.2.3. Verimlilik:
Süre

Verimlilik Kalite Maliyet

Şekil 10. Verimlilik Üçgeni [3] Verimlilik, belirlenen şartlara uygun olarak elde edilen ürün miktarı ile bu ürünü elde etmek için sarf edilen kaynaklar arasındaki ilişkidir. Belirlenen şartlara göre elde edilen ürün ‘’kaliteli’’ ürün olarak adlandırılır. Kaliteli ürün elde etme de, iki önemli kaynak vardır. Bunlar; zaman ve ekonomik kaynaklardır. Verimlilik, bu üç unsurun eşit dağılmasıyla oluşan bir faktördür [3]. Eşit dağılım, verimlilik kavramında önemlidir. Hiçbirini diğerlerinden ön plana çıkartamaz mıyız? Bu tercih yapı işletmesi ve sosyal sebeplerle mümkündür. Yapım aşamasındaki ekonomiden, yapının tamamlanarak işletmeye alınmasında elde edilecek ekonominin daha önemli olduğu durumlarda yapı kısa sürede yapılıp faaliyete geçirilebilir[3]. Bu şantiye de olduğu gibi. Bu işletmeye göre değişebilmektedir. Verimlilik süre olarak incelediğinde büyük bir kazanç söz konusudur. Kalite olarak bakılırsa; bu konuda oldukça titiz davranılmaktadır. Fayanslar, pencere kenar derzleri lazerle ölçerek yapılmış, alçıpan kotları alınmıştır. Maliyet bakımından ele alınırsa; kısa sürede çok iş yapılmıştır. 3.2.4. Standardizasyon Standardizasyonun faydaları ‘’kaynakların verimliliği’’ olarak özetlenebilir. Üretim sektöründeki artış ihtisaslaşmayı zorunlu hale getirmiş, bu da verimliliğin arttırılması için standardizasyonun önemini arttırmıştır [3]. Projede keskin hatlar mevcuttur (merdiven vb. yerlerde). Bunun kullanıcı profili olan çocuklar için elverişsiz kullanım oluşturduğu anlaşılmıştır. Bu durum ilgililere bildirilmiş ve ileri ki aşamalarda düzenlemeler talep edilmiştir. Endüstriyel üretimde, geleneksel sistemlere göre inşaatın belirli dönemlerinde insan gücünden çok makine gücüne daha fazla yer verilmesi, işçilik hataları, kalite farklılıkları, süre ve para kaybı gibi bir takım olumsuzlukları azaltmaktadır. ncelenen şantiyede makineleşmeye önem verilmektedir. Çatıya yerleştirilen çelik profiller için vinç kullanılmakta ve gerekli her türlü makineden yararlanılmaktadır. 3.2.5. Kısıtlar Kısıtlar 4 bölümde incelenebilir. 1. Maliyet, 2. Zaman, 3. Teknoloji, 4. Kanun ve Yönetmelikler.

46

Yapının 10 aylık bir süre içinde bu seviyeye gelmesi ve bu süre içinde okulun bir kısmının faaliyete geçmesi maliyet bakımından kazanç sağladığı kadar kısa sürede bitirmek bazı zararlarda getirmiştir. Bu firmaya göre değişebilecek bir bakış açısıdır. Kısa sürede inşaatı bitirmek fayda sağlamış fakat sürenin az olması malzeme miktarının belirlenmesini engellemiştir. Satın alma birimi de olmadığından dolayı stoklama yapılamamış ve gerekli olan malzemenin parça parça (günlük) alınması maliyetin artmasına sebep olmuştur. nşaatın şehir merkezinden uzakta olması, merkezde bulunan 3 deponun kullanılmasında yol maliyetini de arttırmıştır. Süre kısıtlaması şantiye işleyişinde çok sıkıntı yaratmıştır. Fakat yine de zaman şantiyede büyük bir kazanç olarak görülmektedir. Bu kadar kısa sürede yapılan bina olma özelliğinden dolayı takdir alınmıştır. Teknoloji en üst seviyede kullanılmaya çalışılmıştır. Makine-teçhizat vb. Cephe düzenlerinden kullanılan malzemeye kadar bu açıkça gözlenmektedir. Teknoloji bu yapıya sadece yarar getirmemiştir. Projede havalandırmayla ısıtma sistemi tasarlanmış, fakat güzel bir tasarım olmasının yanında Eskişehir’ in ikliminde pek yarar sağlamamıştır. Bu maliyeti de arttıran bir sebep olmuştur. Kanun ve yönetmeliklere göre izinlerin resmi kısmı idareye aittir. (Arada hatır gönül işleri olmaktadır) Yapı denetim izinleri günlük alınmaktadır.

4. Sonuç ve Öneriler
Eskişehir TED Koleji şantiyesinde yapım yönetimi eylem ve etmenlerini araştırmayı amaçlayan bu çalışmada, Eskişehir TED Koleji şantiyesinde yapım yönetim faaliyetlerinin ne şekilde sürdürüldüğünü belirlemek ve değerlendirebilmek için gözlem yöntemi kullanılmış, yüklenici firma şantiye şefi ve şantiye sorumlusu ile yapılan görüşmelerden yararlanılmıştır. Yapılan bu çalışmada gözlem ve görüşme yöntemlerinin bir arada kullanılması çalışmanın önemini arttırmıştır. Gözlem ve görüşme yöntemleri ile elde edilen bilgiler karşılaştırılarak değerlendirilmiş ve bu karşılaştırmada elde edilen sonuçların birbiri ile tutarlılığı gözlemlenmiştir. Eskişehir TED Koleji şantiyesinde yapılan çalışmalar doğrultusunda yapım yönetimi eylem ve etmenleri ile ilgili olarak şu veriler elde edilmiştir: Yerleşke içinde lojman ve yurtların eğitim birimlerinden ayrı düşünülmesi kullanıcılar açısından olumlu bir durum olmakla birlikte, eğitim birimlerinin yola yakın konumlanışı kullanıcılar için ses ve gürültü açısından olumsuz bir durum oluşturacaktır. Bu nedenle kullanıcı isteklerinin belirlenmesi amacıyla tasarım aşamasında kullanıcı, tasarımcı ve işveren arasında iletişim kurulması sağlanmalıdır. Proje için görüşmelerin daha önceden yapılmasının ve projelerin revizyonunun Eskişehir’den bir firmaya yaptırılmasının iletişimde kopukluğu bir ölçüde önleyebileceği düşünülmektedir, dolayısı ile bu durumun maliyete katkısı olacaktır.

47

Şantiye alanında güvenliğin yetersiz olduğu gözlemlenmiştir. Şantiye alanında kamera güvenlik sisteminin kurulması, bu mekânların güvenli olmasını ve şantiyede verimliliğin arttırılmasını zorunlu hale getirecektir. Kamera sistemleri ile pek çok bölgenin aynı anda izlenerek kaydedilmesi sayesinde, çalışanların kontrolünün sağlanması, verimliliği arttırması, olası tehlikelerin gecikmesiz algılanması ve müdahale edilmesi imkânına sahip olunabilecektir. Şantiye alanı içerisinde iş güvenliği tedbirlerinin alınması, bu konuda profesyonel bir uzman çalıştırılması ve şantiye alanında herhangi bir iş kazasının olmaması şantiyelerde aranan özelliklerden biridir. Eskişehir TED koleji şantiyesi dahil olmak üzere tüm şantiyelerde gerekli güvenlik önlemleri alınmalı ve çalışanlar tarafından uygulanması için yaptırım yoluna gidilmelidir. Şantiyede iş güvenliği ve işçi sağlığı sertifikalarına sahip teknik elemanlar ve iş güvenliği ile ilgili olarak profesyonel bir uzman çalıştırılmalıdır. Şantiye alanına girişte ve şantiye alanı içerisinde, o alanda meydana gelebilecek kaza ve risklere karsı uyarı için hazırlanmış levha ve tabelalar gözle görünür bir biçimde yerleştirilmelidir. Malzeme ve işçilik için ayrı anlaşma yapıldığında hata oranı artmakta ve yüklenici firma hem zaman hem de maliyet açısından zarara girmektedir. Bu nedenle taşeron firma ile yapım ve işçilik konusunda iş teslimi şeklinde anlaşma yapılması, taşeron firmanın yapımda daha dikkatli davranmasına neden olmaktadır. Böylece süre ve maliyet açısından yüklenici firmaya yarar sağlamaktadır. Şantiye ortamına gelen malzemenin şantiye alanına yakın bir bölgede ve belirlenmiş malzemelerin yapı çevresinde depolanması maliyet ve süre yönünden kazanç sağlayacaktır. Yapılan işlerin iş planına göre ilerlememesi anaokulu binasına ait iş planında revizyona neden olmuştur. Bu da gerek şantiye şefinin gerekse yüklenici firma sahibinin süre ve maliyet açısından zararına sebep olmaktadır. Özenli bir çalışma ile iş planına sadık kalınarak süre ve maliyet açısından kazanç sağlanabilir. Çalışmanın, var olan potansiyellerin ve eksikliklerin saptanmasını sağlayabileceği gibi diğer uygulamalarda kriterlerin belirlenmesinde de önemli bir rol oynayabileceği düşünülmektedir. Bu çalışmada kullanılan yöntem ileride yapım yönetimi araştırmalarına rehber olurken, elde edilen sonuçlar benzer işlevli çalışmalarda ve yapım kararlarının belirlenmesinde kullanılabilir.

Resim 28.Anaokulu Kısmından Görünüş[4]

Resim 29.Ortaokul kısmından ç Görünüş[4]

48

Resim 30. Şantiye sahası [4]

Resim 31. Eskişehir TED Koleji Binası [4]

Resim 32.-33. Eskişehir TED Koleji Binası (arka cephe) [4]

Resim 34.-35. lkokul ve ortaokul kısmından görüntüler (ön cephe) [4]

Resim 36.-37. nşaattan görüntüler [4]

49

Faaliyetteki okulun inşatla ayrılması [4] Resim 44.-39.Resim 38. Şantiye sahasından görüntüler [4] Resim 42.-41. Şantiye sahasındaki depolar [4] 50 . nşaattan görüntüler [4] Resim 40.-43.-45.

(2007). A. 3.tr 7. Ankara. Türkiye.B.tedeskisehir. Faaliyetteki okul için park alanı ve inşaatla ayrılması (ön cephe) [4] Teşekkür: Bu çalışmaya verdikleri destekten dolayı Eskişehir TED Koleji Yüklenici Firma Sahibi Sayın Sercan Yavuz’a ve Şantiye Şefi Sayın Emrah Dal’a teşekkür ederiz. 2.Resim 46. (2009). Kayseri.B. (2006). Gültekin. Kaynaklar 1. Yapı Yönetimi Dersi Ödevi. Özçetin. Gazi Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Mimarlık A. S.k12. 5. I. Özdemir. nşaat Uygulama ve Yönetim Mühendisliği Kapsamında Proje Yönetiminin Temel lkeleri.T. Palme Yayıncılık. Türkiye. Türkiye. Türkiye.D. Ergönül. 6. Yapı Yönetimi ve Şantiye Tekniği Ders Notları. Ankara. Arda. Yapım Yönetim lkeleri Ders Notları. Sorguç. Eskişehir TED Koleji Binası Şantiyesinin ncelenmesi. Erciyes Üniversitesi Toki Şantiyesinde Yapım Yönetimi Etmenlerinin rdelenmesi.-47. (2009). Erciyes Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Mimarlık A. www. 4. V. Proje Yönetimi Yapım Öncesi Süreci.D.D. (2003). Z. Yapı Yönetimi Dersi Ödevi. 51 . Z.

.

her ülkede. nşaat üretimine özgü Sektör ve Endüstri planlamasına dönük koşulları ayrıntılı biçimde göz önüne serilmektedir. Anahtar Sözcükler: Esnek Teknik Üniversite. ngiltere ve ABD’de College). 1961) Bu nedenle Üniversite.sorguc@gmail. bilimsel metot ve bilgilere dayalı eğitim ve araştırma yapan ve bu nedenle ülkenin beyni niteliğindeki kurumudur. nşaat Yönetim Mühendisliğinin içerik ve özellikleri açısından. nedenleriyle bilmektir) biçiminde tanımlanmıştır (Meinhold.Ü. nedenleriyle ortaya konulmaktadır. V. Yönetim Eğitimi. nşaat Fakültesi Yapı şletmesi Anabilim Dalı (0212) 285 36 53 E-posta: dogan. Doğan Sorguç . bu ülkede orta öğretimde teorik eğitime yatkın olmayan öğrencilerin yönlendirildiği Technikum’lar karşılığı Teknik Okullar da kurulmuştur.com Öz Bildirinin Giriş Bölümünde Üniversite kavramı (eğitim-bilimsel araştırma bütünlüğü). Tolum Mühendisliği Eğitimi nşaat Giriş nsanlığın ve ulusun geleceğini belirleyen eğitim olgusunun en üst düzey kurumu olan Üniversite. Yüksek Teknik Okul (Yüksek Mühendis Mektebi) / Teknik Üniversite aşamaları ve bu aşamalarda ulaşılan konsept ışığında nşaatta –Yönetim eğitiminin çağdaş biçiminde. şletme ve Endüstri Mühendisliği ile kesişmesi örnek ve ilgili yayınlara yapılan atıflarla açıklanmaktadır. Türkiye’deki isim. Fransa’da Grande Ecole. Dr.T. başka bir deyişle. ders programlarıyla birlikte Almanya’dan alınınca. Teknik Üniversite’ye dönüştürülmüş (1946) ve bu dönüşümü zamanla benzer Okulların çoğu izlemiştir.Teknik Üniversite Konseptinde Gelişmeler Karşısında nşaat Yönetiminde Olanaklar ve Sınır Koşulları Prof.-Ing. lisansüstü ve lisans eğitimi zorunlulukları. ilk kez Berlin Teknik Yüksek Okulu. Latince’de bilim ‘scire is per causus scire’ (bilim. bir bilimler topluluğudur. Bildirinin Giriş’i izleyen ana bölümünde şletme ve Endüstri Mühendisliğinin nşaat Yönetim Mühendisliğindeki sınır koşulları. Yönetim Eğitim Konsepti. 53 . Bu kurumun imalat ve hizmetler alanında üretim açısından eğitim ve araştırma yapanları Teknik Yüksek Okul veya Türkiye’de Mühendislik Yüksek Okulu anlamında Yüksek Mühendis Mektebi adlarını almışlardır (Almanya’da Technische Hochschule. Bildirinin Sonuç bölümünde. Bununla birlikte ikinci dünya savaşından sonra Almanya’da teorik ve araştırma/geliştirme ağırlıklı eğitim alan Teknik Yüksek Okulu mezunu mühendislerde sosyal ve yönetsel bilim ihtiyacı ortaya çıkınca.

yönetme.Temel Bilimler – Tıp Yaşam Bilimleri’ biçiminde dört yapraklı yonca sembolünü benimseyerek. Türkiye’nin her alanda etkin yönetici ihtiyacını en uygun biçimde yanıtlayacağı gibi.Böylece Yüksek Teknik Okullar.yy. yeni ölen bir kişiden alınan kolların başarılı biçimde takılması. Bu çerçevede. insanları örgütleme. çok yönlü esnek programları sayesinde. toplum ve insana dönük. bir şartla. bilgisayar. disiplinler arası ekip çalışmasına ideal ortam yaratmıştır. işin gereği (Sorguç. inşaat. Bu durum. (19. ‘esnek’ Teknik Üniversite konsepti /yapısı sayesinde ortadan kalkmaktadır. 1996) gereksindiği ayrı lisans eğitimi (Bölümü) düzenlemesi (Sorguç. Mühendislik /Tıp/Yaşam Bilimleri/ Temel Bilimler’ etkileşimiyle elde edilen sonuçlar. yönetim alanı için yeni bölüm açmak zahmet ve direncinden kurtulmakta. Tıp ile ilişkili olduğu oranda kamuoyunun büyük ilgisini çekmektedir. 1940 .(TUM. 1950 . 2009) Böylece. kendisi için ‘Girişken (yenilikçi) Üniversite’ sloganını benimsemiş bulunan MTU. Bilimler ve Mühendisliğin Gelişmesi Bilim Dalı Pozitif Bilimler Sosyal Bilimler Mühendislik 1900 . bu gün Münih Teknik Üniversitesi (MTU) adı altında ‘Mühendislik . 2008) Yazarın tüm ulusal (ODTÜ) / uluslar-arası deneyimleri yanında. Tablo 1. matematik.1950 Fizik Sosyoloji Bilimsel Müh.1970 Biyoloji Psikoloji Toplumsal M. ortasında (ilk) sosyoloji kitabına ’20. doğadaki malzeme ve gücü kontrol etme sanatıdır’ (Sorguç. ortaya koyduğu öğrenci odaklı. Bunlar arasında iki kolunu kaybetmiş bir işçiye. Böylece nşaat Fakülteleri. başından itibaren yöneticiler mühendis olacaktır. işletme mühendisleri ve yeni malzemeler merkezi üyelerinden kurulu bir ekiple yürütülen ‘Enerji 2030 ’ projesi öne çıkmaktadır. Mühendis’in teknik’ten önce. Ayrıca. 1993). ayrıca tüm diğer Fakülteler kendi yönetici eğitim programlarını ABD Mühendislik tanımına da en uygun biçimde düzenleme olanağına kavuşmaktadırlar. sosyoloji bilmek şartıyla’ diye yazmış olduğu öngörü. Bu husus. 1980 .yy) kuruluşundan beri Almanya’nın klasik (dar) mühendislikte en önde gelen kurumlarından biri olan Münih Teknik Yüksek Okulu (MTH). ABD Mühendisler Birliğini tanımıyla da örtüşmektedir. Bu tanım. Teknik Üniversite eğitim ve bilimsel araştırmalarının çerçevesini çizmektedir. bugün Almanya’nın en iyi Teknik Üniversitesi unvanını almıştır (Deutschland. elektrik. yaratıcı (sanatsal) kişiliğini ön plana çıkarmakta. TÜ nşaat Yönetimi programının felsefesi ve eğitim yöntemi de bunun zaten pilot uygulaması niteliğinde bulunmaktadır. 54 .2000 Hümanist M. sosyolojinin kurucusu Auguste Comte 19.yy. 2005) şletme ve Endüstri Mühendisliği ve nşaat Proje Yönetimi dersleri ile geliştirdiği TÜ nşaat Yönetimi (Yapı şletmesi) Lisansüstü eğitim ve araştırma programı/Anabilim Dalı (Sorguç. Bu ortamda kurulan MTU International School of Science and Engineering’de. yüz yıl sonunda gerçekleşmiştir. 2007).1930 Kimya Ekonomi Ampirik Müh. tekniğin sosyal (toplumsal ve insan) sorunlarıyla birlikte ele alınması doğrultusunda geniş anlamdaki Üniversite kavramıyla bütünleştirilmişlerdir (Tablo 1). Bu tanıma göre ‘Mühendislik.

risk ve maliyeti (şantiye merkez giderleri nedeniyle) artırır. 55 . inşaatta maliyetlerin artmasına yol açabilirler. süre ve fiyatında değişiklik yapamaz. Yurtiçinde en güçlü işveren olan kamu kuruluşlarının politik etkiler sonucu uzun vadeli yatırım programları yap(a)mamaları veya yapılanlara uymamaları. Bu husus yüklenicide finansman güçlüklerine yol açar. 1. (Sorguç.3.1. nşaatın satışını etkileyebilmek amacıyla üretici. inşaat projelerinde: • üretim teknoloji ve sürecinin seçimi ve • bu seçimde eniyileme (optimizasyon) gerektiği gibi. Ayrıca.. 1. enerji olanakları) her projede değişik olduğundan. Bu hususlar işverenin yetkisindedir. Bu olgu aşağıdaki sonuçları doğurmaktadır : 1. 1. Yapı-arsa arası hukuksal bağlantı. inşaatın üzerinde kullanılan malzemelerle birlikte arsa sahibinin (işverenin) mülkiyetine geçmesine ve yüklenicinin stoktan yararlanamamasına.5. nşaatta yükleniciler pazar araştırması. 2. alışma) bölümü bulunur. uzun vadeli faaliyet programları yapamazlar. ürün sabittir. nşaat sanayinde üretim yeri gezici. üretim yöntemleri de –imalat sanayi aksinedeğişiktir.4. Alıcı ile üretici (yüklenici) arasında. yönetimin etkinliğini düşürür. pazarlama ve üretim/finansman gücünü dikkate alan uzun vadeli programlar yapamazlar. toprak. ayrıca. 2. • otomasyon olanağı sınırlıdır 1.7. Maliyet hesabında yardımcı işler (geçici inşaat. Bu nedenle. 1. nşaat işletmeleri ellerindeki proje dışında. ürünün nitelik. işçi. Üretim yerinin işletme merkezi yanında olmaması. üretim süresince (anonim olmayan) kişisel ilişki vardır. üretim faktörleri dış etmenlere maruzdurlar. 1. yüklenici ancak kişisel kredi ve hak ediş kesintileriyle gereken teminatları sağlar. Kredi alabilmek için ipotek verilebilecek sabit tesisler olmadığından. I /1993) Sınır Koşulları 1.3.1.6. 2.Ülke ekonomisinin en geniş alanına hizmet veren inşaat sektöründe yönetim işini üstlenmek veya bu alanda eğitim ve bilimsel araştırmalara katkıda bulunmak isteyen Endüstri ve şletme Mühendislerinin dikkate alması gereken (sektöre has) sınır koşulları aşağıda açıklanmışlardır. işveren tarafından saptanan süresel koşullar.2.2. inşaat sürecinde ortaya çıkan maliyet ve fiyat yükselerinde mülk değerinde doğan artışların sözleşmede aksine hüküm olmaması halinde inşaat sahibinin aktifine geçmesine neden olur. yerleşme. 2. Genellikle açıkta üretim yapılır. yeri ve koşulları (iklim. nşaat tipi. ülkenin saydam inşaat programlarından yoksun kalmasına ve inşaat işletmelerinin kapasite veya stoklarını piyasaya göre ayarlayamamalarına yol açar. ulaşım. Üretim ve maliyet tahmininde daima risk unsuru vardır.

Zira risk bazen öngörülen kar oranını birkaç misli aşar ve yapılan tahminlere dayalı olarak ihalelerde çok farklı teklifler ortaya çıkabilir. (Örneğin. şverenin çeşitli düzeyde yetersiz tasarım ve şartnamelere dayanarak teklif istemesi ve sözleşmede değişken fiyat sistemini kabul etmemesi.2. Bu nedenle geleneksel inşaat sektöründe reklam kullanılmaz ve yüklenici. yüklenicinin kesin teminatı (hakediş kesintileri) uzun süre bağlı kalır. fiyat ise.1. Tahmini maliyet hesabındaki risk ile işin alınabilmesindeki risk (imalat sanayinde satış riski) biribirleriyle ters orantılıdır. maliyet artışları olasılığı yaratır. uygun olmayan koşullarda (fiyat) ile alınacak ihalenin. şverenin inşaatı çeşitli yüklenicilere bölerek yaptırması. Her türlü ihaleye girmek durumunda olan yüklenici. her projede üretim faktörleri insan ve makine ile ilgili insan kalitesinin (verimliliğinin) belirlenmesinde işyeri ve çalışma koşulları. ileride uygun koşullarda bir ihale alarak telafisi planlanamaz. 5.3. formel yerine. yüklenici sadece risk faktörü ve teklif fiyatını yükselterek kendini güven altına alabilir. hale teklifinde öngörülen maliyet. imalat sanayinde yoktur) 3.3. Değişik tecrübe ve tahminler sonucu teklif fiyatlarında ortaya çıkan farklar. tahmin edilir.2. nşaat sektöründe açık rekabet yoktur. teklifler açılana kadar bilinmez. her zaman boş kapasite riski ile de karşı karşıya bulunur (konjonktür riski).5. 56 . Bu sektörde alıcı.6.1. inşaatın önce satılıp sonra yapılması ve değişken fiyat sisteminin kabul edilmemesi nedeniyle. nşaat sürecinde. 3. 4. 4.3. nşaat sektöründe açık rekabet olanağı bulunmadığından. talep yaratmak veya gereksinimi etkilemek olanaklarından yoksundur.6.) 4. 3.iklim vs. Genel giderlerinin beklenen (yıllık) cirolarına oransal dağılımını yapılamaz 4. amortisman vs.4. 3. Birim fiyat usulü ihalelerde kesin hesap işlemi genellikle uzun zaman aldığından. 4. 5.5.2. Sektörde kalite. 5. işveren tarafından şartnamede belirtilir.bu takdirde üretimin zaman zaman durarak yeniden başlaması. çeşitli açılardan ve değişik koşullarda yaşanmış deneyimlere dayanarak belirlenir. onları bizzat seçmesi. 4. üretimde alışkanlık kayıpları nedeniyle. işin yürütülmesini zorlaştırır Zira . Keşiflerde risk unsurunu önemle dikkate almak gerekir. 3. Genellikle ihalede. (Üreticinin denetimi dışındaki bu risk. imalat sektöründeki gibi fiyat ve kaliteyi bir arada görerek seçimini yapamaz. Bu durum (Alman ihale düzeninde özenle tanımlanmış bulunan) “uygun fiyat “ ilkesiyle çelişir ve bu ilkenin işlevini ortadan kaldırır. koordine etmesi ve her türlü karar yetkisini elinde tutması. 4. işveren tarafından hazırlanan tasarım ve şartnamelerdeki belirsizliklere göre artarlar. nşaat sürecinde daima belirsizlikler vardır. enformel (gayrı resmi) ilişkiler egemendir.1. yüklenici indirimini ancak maliyetindeki risk. kendine ait bir riskin yüklenicinin üzerine geçmesine neden olur. nşaat sektöründe konjonktür riski nedeniyle. unsurlarından fedakarlık ederek yapabilir. Özellikle maliyeti karşılamayan fiyatlarla ihale edilen inşaatlarda kalite sorunu ortaya çıkar. 3.4.

geleneksel olarak işin gereğine göre yoruma ve uygulamaya açık bulunmaktadır. Zira işveren ve tasarımcıdan sonra devreye giren yüklenicinin üretim yer ve konusunu dikkate alarak yaptığı ussallaşma sınırlı kalmakta. Ayrıca. Tarımdan gelen bu işçilerin hasat vs. giderleri önemli kayıplara yol açmaktadır.5. eğitilenlerin ücret ve giderleri işçi maliyetini artırmaktadır.) kabul edilir. çalışma ortamının düzenli. sürekli değişen üretim koşulları. Nitelikli yüklenicilerin zaman zaman kalitesiz iş yapanlardan daha düşük fiyat verme zorunda kalarak iflas etmeleri nedeniyle. üretkenliği üzerinden hesaplanamaz.4. Zira sermaye (makine) yoğun teknoloji kullanan sanayiin ekonomik durgunlukta. 7. Bu teknoloji. önlemlerin asıl çap ve etkinliği.3. inşaatlarda kalite sorunu doğurur veya işverenleri yüklenicilerin ek ödeme istekleriyle karşı karşıya getirir. Anılan işçilere her şantiyede barınacakları yerlerin yapılması gerekir. endüstri ülkelerinde bölgesel eğitim şantiyeleri kurulmasına veya bu işe uygun olanlardan yararlanılmakta. b. daha yüksek ücret verilir ve onlar için daha fazla sosyal gider (emeklilik ve kaza sigortası. 7. 5. nşaat tasarım. işveren veya tasarımcı tarafından gerçekleştirilmelidir. inşaat işletmeleri ve sektörünün finansman sorununu hafifletmekte. inşaatta her projede ortaya çıkar. 9. ilgili alanlarda piyasa (konjonktür) koşullarına göre üretim olanağı sağladığından. Bu nedenle. imalat sanayinde fabrikanın üretime başlama aşamasında görülen öğrenme ve alışmanın yarattığı düşük üretim ve daha yüksek maliyet. sermaye birikimini kolaylaştırmaktadır. kış koşulları tazminatı vs. 7.4. bu sektörde nitelikli işletmelerin varlığını tehdit eder. her projede işi ve usulleri öğrenmek.1.3. program ve şartnamelerinde her ayrıntının kesin biçimde belirlenme sindeki yetersizlik. inşaat sanayindeki işçilere göreceli olarak. istihdamın sürekli (stabil) olduğu ülkelerde. inşaat sektöründe menfi seçim mekanizmasının varlığı (Almanya’da) tartışma konusu olur.6. inşaat işlerinin özellikleri nedeniyle konulmuş bulunan “uygun fiyat” ilkesine aykırı olarak ihalelerin –diğer sektörlerdeki gibi. amortisman vs. emel-yoğun teknoloji. nşaatta ‘ussallaşma’ öncelikle projenin tasarım evresinde. 5. ilgili evrak ve uygulamalarda belirsizlikler ortaya çıkarmaktadır. kendisinden önce gelenler tarafından belirlenmektedirler.2. Sürekli çalışan ve şantiyeden şantiyeye gönderilen küçük bir (çekirdek) ekibin dışındaki inşaat işçileri. 7. 8. 7. zira: a. 57 . Geleneksel inşaat sanayinde ve özellikle bu sanayiin en büyük alanını oluşturan bina inşaatında emek-yoğun teknoloji kullanılır. nşaat işçisinin büyük çoğunluğu geçici olarak çalışır. ekiplere ve yöneticilere alışmak zorundadırlar.en düşük teklife verilmesi.6. inşaat üretimi gereksinimine (programına) uymaz. ihzarat sistemi ile birlikte. inşaatta üretkenlik sağlıklı biçimde tahmin edilemez. Değişik yerlerden gelen ve değişik niteliklere sahip yukarıda açıklanan işçiler nedeniyle. nedenlerle izin istekleri. endüstrileşmemiş ülkelerin yararınadır. kendisine parça başına ücret ödenmesini zorlaştırır. nşaat uygulamasında resmi olmayan (gayri resmi) ilişkiler egemendir. 7. nşaat işçisinin ücreti. Ayrıca. nşaat işçisinin düzenli bir meslekiçi eğitim olanağının olmaması. 7. nşaat işlerinin bir kısmı. hale yasasına. Bu nedenle.

anılan savaş. Giriş Bölümünde açıklanan ‘esnek’ Teknik Üniversite konseptinin öngördüğü Mühendislerin. topyekun sevk ve idareyi gerektirmekte ve karşı taraf bunu çok başarılı biçimde kullanmaktadır. Zira. özellikle karmaşık sorunların çözümünde çok aşacaktır. disiplinlararası eğitim ve bilimsel araştırmalar olacaktır. haberleşme güçlükleri vs. Üniversite-sanayi ilişkisinin kurumsal biçimde kurulmadığı endüstrileşmemiş ülkelerde doktoralar daha ziyade. bir ulusun yaşamsal sorunudur. geri kalmış ülkelere ileri ülkeler karşısında en çok gereksindikleri Toplum Mühendislerini yetiştireceklerdir. Bu nedenle. sürekli gayrı resmi ilişkilerin baskısı altında çalışır. ancak kamu yönetiminin kilit noktalarında yer alacak bu insanlarla kendisini (daha kolay) savunabilecek ve kesin başarıya ulaşacaktır. Sonuç 1. resmi ilişkiler ve düzen zayıflar. uluslararası mücadelelerde kilit unsur. işlerin yeterli ayrıntı. Şantiyelerin her zaman farklı yerlerde olması. Son durumun (pilot) uygulamasını halen TÜ Yapı şletmesi Lisansüstü Programı mezunları büyük bir başarıyla gerçekleştirmektedirler. Türkiye içinde bulunduğu örtülü (asimetrik) savaşta. en üst düzeyden başlayarak yönetimin bel kemiğini oluşturması kaçınılmazdır. Öte yandan sektörün çok yönlü özellikleri nedeniyle. TÜ nşaat Yönetimi Lisansüstü Programında görülen (38 kredi saat) ders sıkışıklığına (Sorguç.c. ‘esnek’ Teknik Üniversite’lerde yetişen Yönetici nşaat Mühendisleri de diğer yönetim alanlarına açılacaklardır.Bu bağlamda insan ve toplum bilimleri ile yakın ilişkisi bulunan ‘Yönetim Mühendisliği’ ve nşaat Yönetiminde doktora çalışmalarının yurtiçinde yapılması kaçınılmaz olacaktır. Gerçek ‘Üniversite’ kimliğini benimseyen ‘esnek’ teknik Üniversite’nin en önemli etkinliği. Bu alanda yapısal düzenlemeler sonucu kurulacak ekiplerle ulaşılacak sonuçlar.. Anılan kadrolar daha önce bu ülkelerde (düşünceyi geliştiren) güçlü orta öğretime (genel kültüre-GK-) dayalı sosyal yüksek eğitimle yetiştirilmişler (GK=felsefe+tarih+yazın+matematik bütünlüğü) ve son iki yıldan beri örneğin ünlü Berkley Üniversitesinde (ABD) Toplum Mühendisliği eğitimine başlanmıştır. 2005 ) gelişmesini tetikleyecektir. uzaklığı. şantiyede düzenlenen toplantı tutanaklarının durum ve sorunları yeterli açıklıkla yansıtamaması. 2. Bu gelişmeyle. inşaatta kararların ‘yerinde’ alınmasını zorunlu kılarak ‘prosedür’ gibi formel işlemlerin ikinci plana atılmasına neden olur. Ülke ekonomisinin inşaat gereksinimini karşılayarak en büyük ve çeşitli yatırımlarını gerçekleştiren nşaat Sektörü. Böylece inşaat. atama için 58 . nsan davranışının beynin fonksiyonu olduğu gerçeğinden hareketle. eski anlamdaki Teknik Üniversiteler’inkileri. yönetici kalitesidir. Ayrıca ‘esnek’ Teknik Üniversite konsepti. Gerçekten. ilgili teknolojinin özümsenebilirlik ve etkinliği üzerinde düşünce üretmek olanağını – doğal olarak.bulamayıp kendi toplumlarıyla kaynaşamadıkları ve içlerine kapandıkları görülmektedir. tüm yönetici mühendislere açılmak zorundadır. yönetici eğitimi ve geliştirilmesi. Zira özellikle nşaat Yönetim Mühendisliğinde. kalite ve sıklıkla denetlenememesi. 1996) da son verecek ayrıca bir Bölüm kurma ihtiyacını da ortadan kaldıracak ve öğrencide yaratıcılık-fonksiyon dengesine dayalı bir beyin-düşünce yapısının ( Sorguç. bildirinin ikinci bölümünde açıklanan sınır koşulları karşısında dikkate alınınca. Dünyada. endüstri ülke üniversitelerinde bilimsel çalışma yapanların sayısal sistemler üzerinde uzmanlaşarak.

kedisini belirtilen doğrultuda desteklemiştir. YÖK’ün Üniversite’ye giriş puanına uygun yerlere ‘yatay’ geçiş olanağı tanımış olması.Üniversite’lere hapsedilerek. ülkemizde bir türlü düzenlen(e)meyen orta öğretime karşı. doktora öncesi (2 yıl) Türk nşaat Sektöründe veri hazırlama amacıyla yaptığı Sektör ve Sanayi analizleri. sanayi ve 59 . bir esneklik konusu olsa da çağın gereği ‘esnek’ Üniversite’ye nasıl geçileceği hususuna açıklık getirmemektedir. dolayısıyla Ortak Aklın geliştirilmesini kaçınılmaz kılmaktadır. Üniversite’yi ulusun beyni olmak işlevinden yoksun kılacak ve pasifize edecek niteliktedir. verdiği dersler. büyük Atatürk’ün ‘Uygar Türkiye’ idealinin bilinç ve heyecanını taşıması ve tüm çalışmalarında Kalkınma Stratejisi konularına büyük önem ve öncelik vermesi. 5. sayısal planlama ve uygulamalarının Türk kamu yönetim kültürüne yabancı olması nedeniyle. yaşam. Burkhardt’ın öğrenciliğinden arkadaşı. Bununla birlikte yazarın. demokratik (‘esnek’) YÖK’ü. ülkemizde bu tür çalışmaların değer ve yararın bulunmadığı hususunda kendisini zamanında uyarmışlardır. Galatasaray Lisesi orta öğretiminde kazandırılan bilinç ve heyecanın Türkiye’deki ‘esnek’ üniversite eksiğini nasıl telafi ettiğini göstermektedir. Nitekim yazarın Münih’te doktora konusunu öğrenen bir Başkonsolos yardımcımız ile doktora yöneticim Prof. 4.(Sorguç. kedisine inşaat sektöründe doktora sonrası etkinlik. Bu tebliğ bağlamında. 3. doğrudan doğruya memleketimizin topraklarını koklayarak ve bu topraklarda bizzat çalışan insanların sözlerini işiterek tesbit olunacaktır. 1971) ve 3 yılda ayni biçimde ortaya koyduğu (ardından Doç tezi) ‘ nşaat Sektörü Destekli stihdam Stratejisi’ (Sorguç. ve çok yönlü ilişkiler kazandırmıştır.bir formalite olmakta ve genç akademisyenler ülkede (yanlış) uygulanan tam gün rejimiyle –hastanelere sahip tıp mensupları dışında. Sorunun çözümü. Buna karşın. Yazar. Bu başarı yazara. 1972). Türkiye ve ‘mazlum milletler’in en büyük aydınlanmacısı Atatürk diyor ki ‘Bilhassa iktisadi faaliyetimizi dayandıracağımız esaslar her türlü bilgi ile beraber. 1963) . Bir ülkenin bu koşullar altında ne çağdaş uygarlık düzeyine erişmesi. Zira Üniversite’leri değerlendirme ölçütlerinden yoksun olan YÖK’ün merkeziyetçi zihniyet anlayışı ile ‘esnek’ Üniversite’nin demokratik yapı gereksiniminin birbiriyle çeliştiği tartışmasızdır. katıldığı ulusal ve uluslararası çalışmalar gençlere kariyerleri sürecinde dile getirdikleri kişisel ve mesleksel mutlulukları kazandırmıştır. ne de demokratik yaşama kavuşması beklenebilir. ünlü bir yöneticimiz. anılan konsepti benimseyen üç özel üniversitenin YÖK tarafından ‘eşitliğe aykırı’ sayılarak engellenmeye çalışılması ve ardından.Bu durumdaki bir öğretim elemanının Üniversite gençlerini yaşama hazırlama yönünde yararlı olabileceği düşünülebilir mi? Bu düzen. Yazarın doktorası ardından ODTÜ’de kurduğu Yapım Stratejisi Lisansüstü Programındaki deneyimlerine dayalı TÜ Yapı şletmesi Lisansüstü Programı / Anabilim Dalı kapsamındaki çalışmaları bu çabaların sonucudur Yazarın ayni çerçevede yönettiği tezler. toplam 5 yıl (Almanya’da 3 yıl) yoğun biçimde çalışarak hazırladığı Türkiye ve gelişmekte olan ülke kalkınmasında ‘Konut nşaatı Stratejisi’ (2 cilt) doktorası (Sorguç. Ayrıca yazarın doktorası boyunca. . Bu gerçek. gençlere kişisel ve mesleksel mutluluk yolunu açan ‘esnek’ Üniversite’nin ne derece önem taşıdığını kanıtlamaktadır. yalnızlaştırılmaktadırlar. toplum ve ülke sorunlarından (toplumdan) soyutlanmakta. akademik düzeyde kalmışlardır.

54-68 Sorguç D. nşaat Mühendisleri Odası. (1963) ANKET .35-51 Sorguç D. 307-324 Sorguç D. nşaat Mühendisleri Odası.T. s. TÜB TAK. Max Huber Verlag. şletme Mühendisliği ve Stratejisinin Eğitim Sorunları 4. MAG-ÖE 3 Raporu. Sayı 1523 pp.München (1967) Teknik Bülten Sayı:6. nşaat Mühendisleri Odası. stanbul. zmir pp. bilgiyi insan için bir süs. 19-25 Sorguç D. Frankfurt am Main pp. (1993) nşaat Mühendisliği ve Yapı şletmesi Eğitim ve Meslek Sorunları Yapı şletmesi Ders Notu II . Yapı şletmesi Ders Notu I. Ankara Sorguç D. Ankara Sorguç D. Yapı şletmesi Kongresi Bildiriler Kitabı. nşaat Mühendisliği Bölümü. maddi yaşamda başarılı olmayı sağlayacak uygulamalı ve kullanışlı bir araç haline getirmektir. München Sorguç D.’(1923) Teşekkür Yazar. Ayrıca: ‘Eğitim ve öğretimde uygulanacak yöntem. (1996) Deneyimler Işığında ( TÜ) Yapı şletmesi Programı 1.ticaretimiz için dahi ayni yol izlenecektir’. Kaynaklar Meinhold W. TÜ nşaat Fakültesi Sayı 1522.D. (1972) nşaatta stihdam Olanaklarının ve Optimum Tekno-Ekonomik Stratejinin Araştırılması. (2007) Temel Üretim ve Maliyet şlevleri Işığında nşaat Endüstri. 2 TUM – Kontakt 1 (2009) Wir sind das interdisziplinaerste Team Technische Universitaet München pp. 22-24 Deutschland 1 (2008) Seçkin ve mükemmel en iyi üniversiteler Societaets-Verlag . nşaat Üretiminin Özellikleri. (2005) nşaat Uygulama ve Yönetim Mühendisliği Kapsamında Proje Yönetiminin Temel Ögesi : nsan (Niteliği) 3. nşaat Fakültesi. O. Ankara 60 . veya uygar bir doyumdan ziyade.H. Yapı şletmesi Kongresi Bildiriler Kitabı. katkılarını esirgemeyen meslekdaşlarına en içten teşekkür ve başarı dileklerini sunar. nşaat Yönetimi Bildiriler Kitabı. bir baskı aracı. zmir s. nşaat Mühendisliği ve Yapı şletmesi Eğitimi üzerinde çalışma yaparken kendisinin ilgili eğitimin ‘Temel lkeleri’ (Sorguç 1993) konusundaki yayınlarını inceleyerek. (1961) Grundzüge der allgemeinen Volkswirtschaft. nşaat Fakültesi Matbaası s.T.Ü. 41 Sorguç D. (1971) Konut nşaatı Stratejisinde Makroplan Modeli Struktur und Model eines Wohnungsbauprogrammes für die Entwicklungslaender –anhand des türkischen Beispieles. TÜ.

Dr. özgün yapısıyla günümüze kadar ulaşabilmiş 700 yıllık Osmanlı Köyü olan Cumalıkızık yerleşimini korumak. “3.Binyılda Yaşayan Osmanlı Köyü – Cumalıkızık şbirliği Protokolü” nü imzalamıştır. nasıl bir araya geldikleri. Anahtar Kelimeler: Cumalıkızık.07. yaşatmak ve halkın ekonomik düzeyinin yapılacak çalışmalarla iyileştirilebileceğini göstermek üzere çok ortaklı ve katılımlı olarak yürütülen bir projedir. tarihi ve kültürel sürekliliğin sağlanması ve onarılması amacı ile Özel dare. kültürel ve tarihi mirasa sahiptir. bu mirası yeni mekânsal yorumlarla zenginleştirerek geleceğe aktarmak için çalışmalar yapmaktır. kültür-sanat ve ticaret merkezi olmuştur. kültürel ve doğal zenginliklere sahip Bursa. Bursa’nın en özgün bölgelerinden biri olan Cumalıkızık köy yerleşimi doğal ve tarihi zenginlikleri yanı sıra sosyo-kültürel yaşam ile günümüze kadar korunmuş çok önemli bir mimari mirastır.Yönetimsel şbirliği: 3. işbirliği. Proje kapsamında. bu ortakların sorumlulukları. Cumalıkızık’ın önemi.edu. Nilüfer Taş Uludağ Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Mimarlık Bölümü Yapı Bilgisi Anabilim Dalı 16059 Görükle / Bursa Tel: 0 535 6919671 E-posta: nilufertas@uludag. Gör. Doç. sokak ve meydanların rehabilite edilip. Bursa il Özel daresi ve Yıldırım Belediyesi işbirliği yaparak “3. Giriş Türkiye geçmişten günümüze kadar gelmiş. yönetim. toplumların önemli bir yönetim.Binyılda Yaşayan Osmanlı Köyü – Cumalıkızık Projesi Yrd. Bu protokolün amacı. maddesi ve 15.2005 tarihli 25876 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanan Taşınmaz Kültür Varlıklarının Korunmasına Ait Katkı Payına Dair Yönetmelik’e dayanarak Cumalıkızık’ın yaşam.edu. Bu bildiride. ortaya çıkan problemler ve çözüm yolları için yapılan çalışmalar aktarılacaktır. Dr. yaşatma. sürdürülebilirliğinin sağlanması amacıyla projenin yaşam dönemi boyunca bir araya gelmesi gereken ortaklar.tr Öz 2007 yılında Mimarlar Odası Bursa Şubesi. koruma.07. Geçmişi ile tarihi. mekân.Binyılda Yaşayan Osmanlı Köyü – Cumalıkızık Projesi”.1983 tarihli ve 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’nun 12. 21. Bu projeyi 61 . Murat Taş Uludağ Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Mimarlık Bölümü Yapı Bilgisi Anabilim Dalı 16059 Görükle / Bursa Tel: 0 532 2410691 E-posta: murattas@uludag. korunması gerekli anıtsal ve sivil mimarinin.tr Öğr. Belediye ve Şube’nin işbirliği sağlanarak sit alanı içinde doku bütünlüğü ve karakteri bozulmamış. farklı dönemlere ait pek çok doğal.

büyük kenti olan Bursa'nın 10 km. 1987 yılında Bursa merkezinin üç ilçeye bölünmesinin ardından Yıldırım Belediyesi’ne mahalle olarak bağlanmıştır. 1981 yılında ise yerleşme. Resim 1. tarım kazancının azalması. Osmanlıların Bursa’da ilk yerleştikleri bölgelerden olan Cumalıkızık. kaçak yapılaşma. Yedikızık köyünden biri olan. ekonomik problemler nedeniyle çoğu yaşlı insanların elinde kalan evlerin korunmaması ve bakımonarımının yapılmaması köyün korunarak yaşatılmasını ve var olan değerlerin geleceğe aktarılmasını tehlikeye sokmuştur. Bugüne kadar fiziki üst yapı ile ilgili yapılan çalışmalar. doğusunda. Uludağ’ın kuzey eteklerinde kurulmuş. Diğer özellik ise. tarihi dokusunu bugüne kadar korumuş ve Erken Osmanlı Dönemi kırsal sivil mimarinin özgün örneklerini taşımaktadır. Türkiye’nin 4. Cumalıkızık Köyü Giriş Yolu Resim 2. 180’i halen kullanılan toplam 270 ev ile Osmanlı dönemi konut dokusunu günümüze taşımaktadır. sosyo-kültürel sürekliliğin sağlanması ve onarılmasıdır. Bursa l Özel daresi. sivil toplum kuruluşu ve Cumalıkızık halkının yönetimsel işbirliği çerçevesinde bir araya gelmesidir.bugüne kadar yapılan Cumalıkızık’ı koruma ve yaşatma amaçlı projelerden ayıran en temel özelliklerden biri yerleşimin bütününü kapsamasıdır. 700 yıllık bir Osmanlı Vakıf Köyü’dür. Zamanla tarihi ve doğal dokunun yıpranması. yerel yönetim. Köy. Cumalıkızık’ın ekolojik. Cumalıkızık. Osmanlı sivil mimarisinin en güzel örneklerini oluşturan ve içlerinde hala yaşamların sürdürülebildiği evlerin bulunduğu Cumalıkızık.Binyılda Yaşayan Osmanlı Köyü – Cumalıkızık Projesi Proje’nin Amacı ve Organizasyonel Yapının Oluşturulması Bu projenin amacı. Cumalıkızık Köyü’nün tarihsel dokusu 1980 yılında Anıtlar Yüksek Kurulu’nun kararı ile koruma altına alınarak her türlü yapılaşma izne bağlanmıştır. miras yolu ile malların bölünmesi. şehre göç. “Kentsel ve Doğal Sit Alanı” olarak belirlenmiştir. aile yapısındaki değişim. Cumalıkızık Hakkında Genel Bilgiler Cumalıkızık. Yıldırım Belediyesi ve Mimarlar 62 . bugün tarihsel kimliği ile yaşatılmaya çalışılmaktadır. ya tekil bina ya da sokak-cephe yenilemesi düzeyinde olmuştur. Cumalıkızık tipik yerleşim örneği 3. fiziksel. projenin devamlılığını sağlamak için merkezi yönetim.

inşaat mühendisi. Buna göre. Kaynakların nasıl kullanılacağıdır.Bin Yılda Yaşayan Osmanlı Köyü – Cumalıkızık şbirliği Protokolü” nü imzalamıştır. uzman kişiler görevlendirmiştir. Organizasyonel alt sistem. korunması gerekli anıtsal ve sivil mimarinin. kurum ve kuruluşların nasıl bir araya geleceği. llerdeki merkezi yönetim tarafından yapılması gereken faaliyetleri düzenlemektedir. • Proje içinde yer alacak tarafların sorumluluklarının belirlenmesi • Finans kaynakları ve nasıl kontrol edileceği • Halkın katılımının nasıl sağlanacağı • Prosedürler ve yönetim politikaları. bunların uygulanması. sanayi ve ticaret. sokak ve meydanların rehabilite edilip. Örneğin. Örneğin. gençlik ve spor. Bu protokol çerçevesinde taraflar. l sınırları içinde sağlık.Odası Bursa Şubesi’nin işbirliği sağlanarak sit alanı içinde doku bütünlüğü ve karakteri bozulmamış. nelerin yapılması gerektiği. uygulamanın nasıl yapılacağının belirlenmesidir. tarım. maddesi ve 15/07/2005 tarihli 25876 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanan Taşınmaz Kültür Varlıklarının Korunmasına Ait Katkı Payına Dair Yönetmelik esaslarına dayanarak hazırlanmıştır. Merkezi Yönetim. genel olarak problemlerin çözümünü gerçekleştirebilecek organizasyonun oluşturulma kararı ve bu organizasyonda yer alacak taraflara düşen görevlerin belirlenmesidir. organizasyonel ve teknik olmak üzere iki alt bileşenden oluşmaktadır. finans boyutunun nasıl karışılacağının belirlenmesi. Çalışma grubunda yer alan kişiler aynı zamanda taraflar arasında iletişim ve eşgüdümü sağlamaktadır.l Özel dare’nin Sorumlulukları. bayındırlık ve 63 . 2007 yılında sivil toplum kuruluşu olan Mimarlar Odası Bursa Şubesi. işin yürütülmesi için bir çalışma yöntemi belirlendi. Proje çalışma grubunda yer alan tarafların sorumlulukları aşağıdaki gibi tanımlanmıştır. bu mirası yeni mekansal yorumlarla zenginleştirerek geleceğe aktarmak için çalışmalar yapmaktır. l Özel daresi’nin genel görev ve sorumlulukları 5302 sayılı l Özel daresi Kanunu ile düzenlenmiştir. Cumalıkızık projesinin başarısı açısından son derece önemlidir. Bu çalışma grubu tarafından öncelikle tüm yerleşimi kapsamayı hedefleyen çalışmaların başarıyla tamamlanabilmesi için kapsamlı ve farklı disiplinlerin. Bu protokol 21/07/1983 tarihli ve 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’nun 12. çalışmaların fiilen yürütülmesi için bir çalışma grubu oluşturmuştur. Mimar. şehir plancısı. Yöntem. sanat tarihçisi vb. Teknik alt sistem. ilin çevre düzeni plânı. merkezi yönetim olarak Bursa l Özel daresi ve yerel yönetim olarak da Yıldırım Belediyesi işbirliği yaparak “3. Projede Yer Alan Taraflar ve Sorumlulukları Çalışma grubunun nitelikleri. • lgili projelerin hazırlatılması • Yapım yöntemlerinin ve malzemelerin belirlenmesi • Yerel işgücünün kullanımı • Yapım sürecinin kontrolü • Altyapının iyileştirilmesi.

koruma amaçlı imar planı vb. tescilli yapıların. bunların denetlenmesi ve ruhsatlandırılması. rekonstrüksiyon. tarihi yapı sahibi olup da bu yapıyı onarmak. Tarihi yapı sahibi kişilere istenilen belgelerin sağlanması koşulu ile tarihi yapının bakım ve onarımı.07. kredilendirmelerin nasıl yapılacağı belirtilmektedir. Yerel Yönetim. Tespit edilen yapıların fotoğrafları. kamulaştırma ve uygulama işlerinin maliyetinin %49’una kadar karşılanmak üzere. görüntüleme ve demografik bilgiler. durum tespiti.2005 tarihinden itibaren Kültür ve Turizm Bakanlığı’nca karşılıksız para yardımı (hibe) yapılmaktadır. tarihi kent dokularının sağlıklaştırılması işlerinde. derecede arkeolojik ve doğal sit alanında olup kesin yapı yasağı olan parseller her türlü vergi ve harçtan muaftır. Cumalıkızık Protokolündeki yerel yönetim olarak Yıldırım Belediyesi’nin yükümlülüğü. Yapı Denetim Kanunu’ndan da muaf tutulmuşlardır. Cumalıkızık Protokolündeki l Özel dare’nin yükümlülüğü. Ayrıca tescilli yapı sahiplerine katkı payı yardımı yapılmaktadır. Toplu Konut daresi (TOK ) tarafından verilecek toplam kredilerin en az %10’u. Protokol kapsamında fiilen yapılması gereken rölöve.iskâna ilişkin hizmetleri. bakım. araştırma ve durum tespitlerinin yapılması. Ayrıca tescillenmiş tarihi yapılar. gerekli koşulların yerine getirilmesi ile tescilli yapıların restorasyonu için yaptırılan proje ve alınacak malzemeleri KDV’den muaftır. Tescilli yapıların tapu devir işlemleri. Mali yeterliliği olmayan tescilli yapı sahiplerine karşılıksız restorasyon projeleri hazırlanmaktadır. Yapılan projeler ve bunların uygulanması için gerekli mali kaynağın Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’nun ilgili maddesi ve Taşınmaz Kültür Varlıklarının Korunmasına Ait Katkı Payına Dair Yönetmelik çerçevesinde hazırlanmasıdır. Tescilli yapıların korunma ve değerlendirilmesi amacıyla yapılacak plan. Restorasyon ve bakım-onarım işleri belediye vergi. belediyelerce tahsis edilen emlak vergilerinin %10’u l Özel darelerinin bünyesinde açılacak bir hesapta toplanmaktadır.Yıldırım Belediyesi’nin Sorumlulukları. kotlu kroki. bu proje çalışmalarının uygulama işleri ihalelerinin yapılması ve uygulamanın denetlenmesi gibi 64 . Koruma amaçlı proje hazırlama. proje. onarım ve restorasyonu. kentsel tasarım. Yönetmelik kapsamında getirilen muafiyetler. Tescilli yapı sahiplerine kredi yardımı yapılmaktadır. Valilik ilgili yönetmelik çerçevesinde bu fonu belediyelere kullandırmaktadır. harç ve katılım payından muaftır. kurumlar üzerinde gerçekleştirilen projelere öncelik verilmek üzere kullandırılmaktadır. yapı onarımı ve restorasyonu işleri her türlü vergi ve harçtan muaftır. proje anlaşma ve ihaleleri. uzman desteğinin nasıl sağlanacağı. belediye vb. belediye sınırları dışında ise imara ilişkin hizmetleri yapmakla görevli ve yetkilidir. TOK kredisi. aplikasyon ve imar durumu bilgilerinin sağlanması. veraset ve intikal yoluyla devir işlemleri de ilgili vergilerden muaf olmuşlardır. Bu yönetmelik kapsamında. yıllık %4 faizle 10 yıl vadeyle geri ödemelidir. bakım-onarım işlemlerinin projelendirilmesi ve uygulaması aşamalarında sağlanacak karşılıksız maddi destek ve muafiyetlerin. restore etmek isteyenlere sunulan imkânlar. restorasyonu için 15. Üzerinde tescilli yapı bulunan parseller ile 1. restitüsyon. restorasyon.

Yapılan çalışmaların her aşamasında Cumalıkızık’ta yaşayan halkın katılımı da sağlanmıştır.çalışmaları yasaların öngördüğü bilgiler dahilinde yürütmek ve tüm bu işlerde mali işleri düzenlemek. idari ve finansal modelini içeren koruma. yerel yönetim. konu ile ilgili kurumlar ile yazışma yapılıp onay alınması ve gerekli mercilere karşılıksız kredi başvurusu yapılabilmesi için vekalet verdiklerini belirtmişlerdir. proje maliyetini azaltıcı yöntemler geliştirmek. sivil toplum kuruluşu ve halk arasındaki koordinasyonun ve uygulamaların sürdürülebilir bir yönetim planı çerçevesinde devamlılığını sağlamak için alan yönetim planı kapsamında çalışmalar yapılmaktadır (Tablo 1). restitüsyon ve restorasyon projelerinin hazırlanması için muvafakat ettiklerini. Tablo 1. Ayrıca belediye Cumalıkızık’ın tanıtılması. lgili kurum ve kuruluşlarla bağlantı kurulması. Yapıların tespiti amacı ile yapılan çalışmalara yardımcı olmak. Sivil Toplum Kuruluşu . yönetsel ve işlevsel) Cumalıkızık’ın geleceğe ait vizyonunu belirleyecek. AŞAMALAR Mevcut durum tespiti Alan analizi Stratejilerin belirlenmesi Eylem Planının Hazırlanması FAAL YETLER Alanın yönetim. yönetim. Cumalıkızık halkı projenin uygulama aşamasında yerel işçilik ve malzeme bulunması konularında da katkıda bulunacaklardır. işlev ve koruma ihtiyaçlarının belirlenmesi. üyesi bulunduğu Avrupa’nın en önemli koruma-yaşatma kuruluşu olan Europa Nostra’ya Cumalıkızık projesini taşıyacaktır. proje ve uygulama için kredilendirme başvuruları çalışmaları yapacak.Mimarlar Odası Bursa Şubesi’nin Sorumlulukları. Halkın büyük bir bölümü yapılan çalışmalara imzaladıkları taahhütname ile destek vermiştir. Üyelerine projelendirme çalışmaları sırasında onay ve denetim işlemlerinde kolaylaştırıcı rol üstlenmek. Toplum-Cumalıkızık Halkı. proje kapsamında mal sahibi olarak belediyeye kendilerinden hiçbir ücret talep edilmeden rölöve alımı. Cumalıkızık Alan Yönetim Planı. kullanma stratejilerinin oluşturulması Bütçe analizlerinin yapılması ve finans kaynaklarının belirlenmesi Kısa vadede yapılacak işlere ait eylem planın oluşturulması Orta vadede yapılacak işlere ait eylem planın oluşturulması Uzun vadede yapılacak işlere ait eylem planın oluşturulması 65 . yapılacak işlerde yol gösterici ve koordinasyon görevi yürütmek. yerli ve yabancı kredilendirme fonlarına başvuru işlemlerini de yürütülmesi. Proje Alan Yönetim Planı 3. Sorunların tespiti (alan. Cumalıkızık Protokolündeki Mimarlar Odası Bursa Şubesi’nin yükümlülüğü. Taahhütnamede. projelendirme sürecinde mimarların katılımını sağlamak. Bu bağlamda Mimarlar Odası. işletme.Binyılda Yaşayan Osmanlı Köyü – Cumalıkızık Projesi’nde yer alan merkezi yönetim. Halk görüşleriyle ve yapılan anket çalışmasına katılarak Cumalıkızık’ın fiziksel ve sosyo-kültürel problemlerinin belirlenmesine katkıda bulunmuşlardır.

Bunlar. geliştirilmesi ve değerlendirilmesi bakımından doğru tespit edilmesi. restitüsyon. sivil toplum örgütleri. alanda mülkiyet hakkı bulunanlar. Alan Yönetim Yönetmeliği’ne göre belirlenen hedefler: Alan sınırlarının tarihi. coğrafi. gönüllü kişi ve kuruluşlar ile yerel halkın işbirliği. yöntemler ve araçların geliştirilmesi.yenileme projesi. • lk aşama. Malraux Yasası (1962). Kültür varlıklarının yönetiminde. Cumalıkızık Köyü’nün sosyokültürel ve ekonomik gelişim stratejileri göz önünde bulundurularak.2005 tarihinde resmi gazetede yayınlanarak işlerlik kazanan “Alan Yönetimi ile Anıt Eser Kurulunun Kuruluş ve Görevleri ile Yönetim Alanlarının Belirlenmesine lişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik” esaslarına göre oluşturulmuştur. fiziki alt yapı projelerinin yapılması. A.11. erişim. Belirli bir bölge içinde birbirleriyle ilişkilendirilerek sektör oluşturma potansiyeli bulunan sit alanlarında bölgesel kültür sistemlerinin gelişimi için uygulama planlarının yaratılmasının.Alan yönetimi ile ilgili çalışmalar kısa. uzmanlık ve ekipmanda yüksek standartların kullanılmasıdır. kültürel. Komisyon Kararları. görüşmeler. Hazırlanan bu projelerin Bursa Kültür ve Tabiat Varlıkları Koruma Kurulu’nda onaylanmasıdır. tanzim ve çevre düzenlemesi ile birlikte alan yönetim amaçları doğrultusunda uluslar arası koruma prensipleri ve sözleşme hükümleri çerçevesinde korunarak yaşatılmasının yanı sıra kullanım ve gelişim ilkelerinin ve sınırlarının belirlenmesi. • 66 . rölöve. değerlendirme ve uygulama aşamasıdır. doğal. mali kaynakların belirlenmesi ve yaratılması. T. Sit alanları ve ören yerleri ile etkileşim sahalarının bakım. onarım. sanatsal bir bütünlük içerisinde etkileşim sahaları ve tarihi. anket ve envanter çalışmalarının yapılmasıdır. Kültür turizmini geliştirmek amacıyla uluslar arası işbirliği ve paylaşımı yaratacak etkinlik ağının kurulması. yürürlükteki Koruma mar Planı’nın geliştirilmesi. ekonomik ve fiziksel ihtiyaçların belirlenmesidir. tasarım ve uygulamada. Alanın değerini arttırarak uluslar arası bir seviyeye çıkarmak için genel stratejiler. coğrafi ve sanatsal nedenlerle ilişkili bulunduğu bağlantı noktalarının alanın korunması. sosyal. kentsel tasarım . sosyal. Koruma. gözlemler. konservasyon alanında. Granada Anlaşması (1985). teşhir. Kültür ve Tabiat Varlıklarının Koruma Yasası(2863 nolu yasa) ve 27.C. sosyal. kinci aşama. orta ve uzun vadeli olarak UNESCO. Projenin kavram ve uygulama boyutu hakkında fikir alışverişinde bulunmak için sempozyum ve fikir proje yarışmasının düzenlenmesidir. Bu amaçla literatür araştırması. restorasyon. kültürel. Yönetim alanlarının korunması ve değerlendirilmesinde kamu kurum ve kuruluşları. sürdürülebilir ekonomik kalkınma ihtiyaçları ile yerel toplumun ilgisi arasında uygun bir denge oluşturmanın yollarının yönetim planı ile gösterilmesi. Faro Anlaşması (2005). kültürel. Proje Uygulama Aşamaları şbirliği kapsamında Cumalıkızık Projesi birbirini izleyen üç aşamadan oluşmaktadır.B. restitüsyon ve restorasyon projelerinin hazırlatılmasıdır.

işler. ş programı. tarihleri ve hangi aşamada gerçekleştirilecekleri Tablo 2a ve Tablo 2b’de ayrıntılı olarak gösterilmektedir. bakımonarım ilkelerinin oluşturulmasıdır.• Üçüncü aşama ise kullanım sürecine yönelik yapıların ve çevrenin işletme. YAPILACAK ŞLER FAAL YETLER Protokolün hazırlanması Cumalıkızık tespit çalışmalarının yapılması Anket çalışmasının yapılması Envanter çalışmasının yapılması Aralık 2006-Nisan 2007 Mimarlar Odası Bursa Şubesi Yıldırım Belediyesi Bursa l Özel daresi Çalışma grubunun çalışmaya başlaması Taraf üst yöneticiler arasında imzalanması Mayıs 2007 Protokolün imzalanması Fikir Proje Yarışması Mayıs 2007-Aralık 2007 Şartname çalışmasının yapılması Danışman ve değerlendirme jüri üyelerinin belirlenmesi lgili kurumlarca yazışmalar Şartnamenin oluşturulması Yarışmanın ilanı Projelerin teslimi alınması Jüri değerlendirmesi Yarışmanın sonuçlanması ve kolokyum 1. Cumalıkızık Protokolü kapsamında taraflar arasında yapılacak faaliyetler. Projenin uygulama aşamalarından birincisi öngörülen süre içinde tamamlanmıştır. görev ve sorumluluk paylaşımı. kinci aşamadaki çalışmalar ise devam etmektedir.AŞAMA Sempozyum Eylül 2007Aralık 2007 Sempozyum içeriğinin oluşturulması Bilimsel kurulun belirlenmesi Sempozyumun yapılması Halkın Bilgilendirilmesi Eylül 2007Ocak 2008 Halk ile toplantı ve bilgilendirme Taahhütnamelerin hazırlanması Ocak 2008 Taraf üst düzey yönetici toplantısı Alan Yönetim Planı Genel değerlendirmenin yapılması Alan yönetimi planının hazırlanması 67 . Tablo 2a.

AŞAMALAR YAPILACAK ŞLER hale Ocak 2008.Tablo 2b.- Uzun Vadede Tamamlanması Hedeflenen Yapım şlerinin Başlaması 68 . görev ve sorumluluk paylaşımı.Mart 2008 FAAL YETLER Rölöve ihale çalışmaları Rölöve ihale ilanı Konsept pafta için yarışma birincisi ile görüşme Rölöve ihalelerinin değerlendirilmesi Konsept pafta ihalesinin değerlendirilmesi 2. ş programı.AŞAMA Nisan 2008 Cumalıkızık rtibat Bürosunun Faaliyete Geçmesi Cumalıkızık rtibat Bürosunun Faaliyete Geçmesi Projelerin Onaylanması Haziran 2008-Ağustos2008 Rölöve projelerinin Belediyeye teslimi Rölöve projelerinin Kültür ve Tabiat Varlıklarının Koruma Kurul onayına sunulması Konsept paftasının Kültür ve Tabiat Varlıklarının Koruma Kurul onayına sunulması Basit onarımların tespit edilmesi ve Belediye Fen şleri Müdürlüğünce keşfinin çıkarılması Restorasyon ve rekonstrüksiyon proje çalışmalarının başlaması Kısa Vadede Tamamlanması Hedeflenen Yapım şlerinin Başlaması Kısa vadede-Basit onarım işlerinin tamamlanması (yaklaşık 1 yıl içinde tamamlanacak) 3.AŞAMA Orta Vadede Tamamlanması Hedeflenen Yapım şlerinin Başlaması Orta vadede-Orta derecede zarar görmüş yapıların onarım işlerinin tamamlanması (yaklaşık 2 yıl içinde tamamlanacak) Uzun vadede-Tamamen yok olmuş yapıların yeniden inşa edilmesi işlerinin tamamlanması (yaklaşık (4 yıl içinde tamamlanacak) Ağustos 2008.

Binyılda Yaşayan Osmanlı KöyüCumalıkızık” adı ile sürdürülebilir gelişmenin sağlanması. çok ortaklı ve yeni katılımlara açık toplumsal kalkınma projesi “3. tarım ekonomisinin canlandırılması. sivil toplum örgütleri. bazı parsellerde de binaların cephe rölövelerinin alım işi ihaleleri yapıldı. köyün ekonomik yaşamının canlandırılması (doğal çevrenin korunarak doğal kaynakların sürdürülebilir kullanımı. Proje kapsamında ayrıca Cumalıkızıklılar’ın yerleşimlerinin önemini kavramaları. Projenin başarısı tarafların aralarında sağladıkları uyum ve işbirliği sürecin başarısının sonunda ortaya çıkacaktır. Şu an restitüsyon projeleri ve araştırma raporları ile tescilli olmayan binaları da kapsayacak şekilde sokak ve cephe sağlıklaştırma projeleri hazırlanarak Belediye ön olurundan sonra Bursa Kültür ve Tabiat Varlıkları Koruma Kurulu’na sunulacaktır. ekonomik anlamda güçlenmeleri ve kendi yerleşimlerini kendilerinin korumalarını sağlamak amacıyla eğitim çalışmaları başlamıştır.Sonuç Cumalıkızık yerleşimini koruma-yaşatma hedefiyle çok boyutlu. sivil toplum örgütlerinin ve halkın belirli bir yönetim sisteminde bir araya gelmesi kaynakların belirli bir süre içinde. gerekli görülen parsellerdeki binaların rölövelerinin. doğru. Cumalıkızık Köyü’nde başlatılan proje çalışması Türkiye’de öncü ve örnek rol üstlenmektedir. yapılardaki tahribatın önlenmesi. Diğer yandan Kentsel Tasarım Projesi’nde köyün mevcut ve turizme dönük ihtiyaçlarının karşılanacağı yeni yapıların projeleri de tamamlanacaktır. yapılaşma koşullarının detaylarını belirten çizim ve proje ekleri oluşturulmuştur. sosyo-kültürel ve ekonomik boyutta çalışmalar sürdürülmektedir. hazırlanacak olan özel ve teknik şartnameler doğrultusunda restorasyon uygulama ihaleleri etaplar halinde gerçekleştirilecektir. Ayrıca bir yandan 1/1000 ve 1/500 ölçekli Kentsel Tasarım Projesi hazırlanmaktadır. Öncelikleri saptanarak uygulaması yapılacak binaların uygulama projeleri yapılarak. Kentsel Tasarım Projesi bittikten sonra ya mevcut Koruma Amaçlı mar Planı revizyonu yapılacak ya da yeni bir plan hazırlanacaktır. Projenin gerçekleşmesi hedefinde fiziksel. hale işlemlerinin kolay yapılabilmesi için yedi bölgeye ayrılan Cumalıkızık Köyü’nde ikisi anıtsal olmak üzere yaklaşık 150 evin rölöve projeleri tamamlanarak Bursa Kültür ve Tabiat Varlıklarının Koruma Bölge Kurulu tarafından onaylandı. eko-tarım ve ev-el ürünlerinin geliştirilmesi). Kentsel Tasarım Projesi’nden gelen bilgiler ve restitüsyonlarla birlikte yapıların restorasyon projeleri hazırlanacaktır. Proje kapsamında. Kentsel Tasarım Projesi kapsamında parsel bazında bütüne yönelik plan. 69 . sosyo-kültürel yaşamın arttırılması. altyapı sorunlarının giderilmesi. Merkezi ve yerel yönetim. eşgüdümlü ortaklık geçmişin geleceğe aktarılmasındaki politikaların ve stratejilerin oluşturulmasında önemlidir. sosyal-kültürel ve ekonomik örgütlenmenin sağlanması çalışmalarını kapsamaktadır. yerinde kullanılmasını sağlayacaktır. çağdaş yaşam konforunun sağlanması. halk arasındaki hiyerarşik olmayan. Karar verici ve uygulayıcı rolleri olan merkezi ve yerel yönetimlerin. koruma kültür ve bilincinin oluşturulması. Cumalıkızık’ta sürdürülebilir kalkınma demokratik katılımla gerçekleştirilmektedir.

Environment and Urbanization. N. Taş. Çahantimur. V..Kaynaklar 3.. Portugal 70 . Taşınmaz Kültür Varlıklarının Korunmasına Ait Katkı Payına Dair Yönetmelik. (2009) A Participatory Governance Model for Sustainable Development Of Cumalıkızık: A Heritage Site In Turkey. Taş. (2002) The Problems Of Installation At A New Use Of Histoical Enviroment At The Example Of Bursa Cumalikizik Village Which Was Been Ottoman Settlement For 700 Years. Taş. 27 October 2005. A. Taş.. stanbul.Binyılda Yaşayan Osmanlı Köyü – Cumalıkızık Proje Protokolü (2007). M. Faro. Vol 21/1. N. Council of Europe Framework Convention on the Value of Cultural Heritage for Society. Alan Yönetimi ile Anıt Eser Kurulunun Kuruluş ve Görevleri ile Yönetim Alanlarının Belirlenmesine lişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik(2005) Faro Convention (2005). M. April 29.May 1. International Hvac+R Technology Symposium. pp: 161–184.

uygulamalarda çıkan sorunlar ve bu sorunlar için çözüm önerilerinin neler olabileceği tanımlanmaya çalışılmıştır.tr lker Özdemir ESOGÜ MMF nş./ESK./ESK.Müh. 71 .nşaat Sektöründe Y D (Yap. Yap. Müh. artan nüfus ve bu oranda artan kamu yatırımlarının gerekliliği. Böl. Bu amaçla.şlet-Devret Modeli sözleşmelerin. Tel: 0(222) 239 37 50 / 3234 E-posta: hkusan@ogu. dezavantajları.edu.edu. bu yatırımların gerçekleştirilmesi için gerekli finansmanın sadece devlet bütçesiyle olamayacağı sonucunu ortaya çıkarmıştır./ AFYON Tel: 0(272) 214 06 10 E-posta:muhammedkocer03@hotmail. kamu yatırımları için ayrılan bütçenin yeterli olmaması bu yatırımların gerçekleştirilmesi için yeni finansman kaynaklarının temininde yeni arayışları da beraberinde getirmiştir./ESK. sanayi ve hizmet yatırımlarının dünyada yaygın olarak kullanılmaya başlanan Yap.tr Hakan Kuşan ESOGÜ MMF nş. Müh.şlet-Devret) Modeli Sözleşmeler le 4735 Sayılı Yasada Belirtilen Yapım şleri Sözleşmelerinin Karşılaştırılması Muhammed Koçer Serbest nş. Sözleşme Giriş 1960’lı yıllarda devlet bütçesinin yaklaşık 1/3’ü kamu yatırım harcamalarına ayrılırken 2000’li yıllarda bu oranın % 10 seviyelerine kadar düşüş göstermesinde temel etken. ülkemizde Yap. Dünya ekonomi piyasalarındaki küresel krizler ve gelişmekte olan ülkeler statüsünde yerini almaya başlayan ülkemizde de kamu kaynaklarının azalması.edu. Müh. işletim ve devir aşamalarındaki riskler ve yasal alt yapısı incelenmiştir. Anahtar sözcükler: Y D (Yap. Tel: 0(222) 239 37 50 / 3213 E-Posta: iozdemir@ogu. Yapım Sözleşmeleri. Böl. Özellikle gelişmekte olan ülkelerde alt yapı.şlet-Devret Modeli) Sözleşmeleri.şlet-Devret Modeli sözleşmeler ile gerçekleştirilmesi ülkemizde de benimsenmiş ve birçok önemli yatırımlar bu yapım modeli ile gerçekleştirilmeye başlanmıştır.şlet-Devret Modeli uygulanarak gerçekleştirilmiş örnek bir yatırım projesi ele alınıp yapılan sözleşme irdelenerek yapım işleri sözleşmeleriyle farklı yönleri tespit edilmeye çalışılmış. Tel: 0(222) 239 37 50 / 3223 E-Posta: oaytekin@ogu. Böl. yürürlükteki ihale kanunlarında yer alan yapım işleri sözleşmelerine göre farklılıklarını tespit etmek amacıyla modelin avantajları.tr Öz Bu çalışmada.com Osman Aytekin ESOGÜ MMF nş. yapım.

• “Yapım işlerinde. dezavantajları. şirketin işletme süresi içerisinde ürettiği mal veya hizmetin idare veya hizmetten yararlananlarca satın alınması suretiyle ödenmesidir” olarak tanımlanmıştır (Yerlikaya. ülkemizde Yap. Yapım müteahhidi ise işi yapan. Bu tip sözleşmelerin uygulandığı tüm yapım işlerinde işin tamamlanması için gerekli finansman tamamen kamu idaresi tarafından sağlanmaktadır. kanunun 6.şlet-Devret Modeli sözleşmelerin. bölümlerinde 5. 3996 sayılı Kanun’un 3/a ve 94/5907 sayılı BKK’nın 3/b maddelerinde “ leri teknoloji ve yüksek maddi kaynak ihtiyacı duyulan projelerin gerçekleştirilmesinde kullanılmak üzere geliştirilen özel bir finansman modeli olup. mal veya hizmet alımı işlerinde ise işin ayrıntılı özelliklerine dayalı olarak.Bu çalışmada. sözleşmelerin hukuki yapısı ve işleyişi ile ilgili tüm ayrıntılar 4735 Sayılı Kamu hale Sözleşmeleri Kanunu’nun ikinci ve 3. uygulamalarda çıkan sorunlar ve bu sorunlar için çözüm önerilerinin neler olabileceği tanımlanmaya çalışılmıştır. 4735 Sayılı Kamu hale Sözleşmeleri Kanunu’na Göre Yapım Sözleşmeleri 4734 Sayılı Kamu hale Kanunu’na göre ihalesi yapılacak ve 4735 Sayılı Kamu hale Sözleşmeleri Kanunu’na göre sözleşmeye bağlanacak tüm yapım işleri için sözleşmelerin nasıl yapılacağı. diğeri ise işi yapacak yapım müteahhidir. istenilen kalitede tamamlamaya mukimdir. sözleşmenin nasıl yürütüleceği. yürürlükteki ihale kanunlarında yer alan yapım işleri sözleşmelerine göre farklılıklarını tespit etmek amacıyla modelin avantajları. yatırım bedelinin (elde edilecek kar dâhil) şirkete. 2008). işin tamamı için isteklinin teklif ettiği toplam bedel üzerinden anahtar teslimi götürü bedel sözleşme” • “Yapım işlerinde. 2002). 72 . işletim ve devir aşamalarındaki riskler ve yasal alt yapısı incelenmiştir. sözleşmeye hükümlerine göre işi istenilen zamanda. yapım. idarece hazırlanmış cetvelde yer alan her bir iş kaleminin miktarı ile bu iş kalemleri için istekli tarafından teklif edilen birim fiyatların çarpımı sonucu bulunan toplam bedel üzerinden birim fiyat sözleşme” türleridir.şlet-Devret Modeli uygulanarak gerçekleştirilmiş örnek bir yatırım projesi ele alınıp yapılan sözleşme irdelenerek yapım işleri sözleşmeleriyle farklı yönleri tespit edilmeye çalışılmış. Bu tür yapım sözleşmelerinde taraflar iki olup bir işi yaptıracak kamu idaresi. Bunlar.şlet-Devret) Modeli Sözleşmeler Y D modeli. işin yapımını denetleyen. dare söleşmeye göre işi yaptıran. maddesinin a ve c bendinde belirtilen. uygulama projeleri ve bunlara ilişkin mahal listelerine dayalı olarak. şin bitirilip teslim edilmesinden sonra iş gereği yapının kullanım hakkı kamu idaresinde olup yapım müteahhidinin kullanım hakkı yoktur (Koçer. Y D (Yap. gerekli finasmanı sağlayan ve sözleşme hükümlerine göre işin tamamlatılmasını sağlayan taraftır. madde ile 25 maddeler arasında hükme bağlanmış ve bu hükümlere göre tüm yapım işleri için iki türlü yapım sözleşmesinden bahsedilmiştir. Bu amaçla. Yap. ön veya kesin projelere ve bunlara ilişkin mahal listeleri ile birim fiyat tariflerine.

eksiksiz ve işler durumda ilgili Kamu kuruluşuna devretmesi diye tanımlanabilir ( mre. 1994). Yap. inşa edilmesi. finanse edilmesi. tüm masrafları özel teşebbüs tarafından karşılanarak. taraflar arasındaki sözleşmeleri de Şekil 2’de gösterildiği gibi özetlemek mümkündür.Geniş anlamda Y D modeli. Sadece işleyiş ve taraflar arasındaki hukuki bağlara bağlı düzenelenen sözleşmelerde değişikliklere rastlanmaktadır. Modeli oluşturacak taraflar arasındaki ilişkileri düzenleyen sözleşmelerin sayısı oldukça fazla olup. Y D Modelinde Taraflar Arası lişkiler (UNIDO. korunması ve belli bir süre işletilmesi suretiyle yatırılan sermayenin amortisman ve karının gerçekleştirilmesinden sonra sürenin bitiminde tesisin ve yönetimi bedelsiz olarak ilgili kamu kurum ya da kuruluşa devir ve teslimini sağlayan bir rejimdir. büyüklüğü gibi etkenlere göre değişkenlik gösterse de birçoğunda bulunan taraflar ve taraflar arasındaki sözleşmeler hemen hemen aynı şekilde olmaktadır. diğer yapım işleri sözleşme modellerine göre birçok tarafın ilişkisi ile kurulan karmaşık bir sistem mevcuttur. 1997) 73 . 2001). yatırım yapılıp ülkenin üretilen mal ya da hizmetleri satın alma garantisi altında projelendirilmesi.şlet-Devret Modelinin Yapısı Y D modeli sözleşmelerde. denilmektedir (Uyduranoğlu. Şekil 1. taraflar ve sözleşme sayıları projenin yapısı. Y D Modeli sözlemelerde mevcut olması gereken tarafları Şekil 1’de.Yine yapılan sözleşmelerden yola çıkılarak yapılan bir başka tanıma göre Y D modeli bir kamu hizmet ya da faaliyeti ya da bayındırlık işinin sabit bir bedel üzerinden. bir kamusal yapı yatırım veya hizmetinin finansmanı özel bir şirket tarafından karşılanarak gerçekleştirilmesi ve Kamu tarafından belirlenen bir süre için işletilmesi ve yine bu süre içinde ürettiği mal veya hizmeti. tarafların karşılıklı saptadıkları bir tarife uyarınca Kamu kuruluşlarına satması ve sürenin sonunda işletmekte olduğu tesisleri bakımı yapılmış.

bunları da danışmanlık anlaşmaları çerçevesinde gerçekleştirir. mtiyaz firması söz konusu yatırımı kendisi gerçekleştirebileceği gibi. inşaat ve yapım kontratı çerçevesinde işi yaptırabilir. kendisi dışında müteahhit firmalara da. gerekli finansmanı sağlamak amacıyla.Şekil 2.şlet-Devret Modelinde Tarafların Beklentileri Kamu’nun (Kullanıcı) Beklentileri • • • • • • Hizmetin verilebilmesi Hizmetin sürekliliğinin sağlanması Hizmet etkinliğinin arttırılması Hizmet kalitesinin ve çeşitliliğinin arttırılması Çevrenin ve halk sağlığının korunması Hizmet tarifelerinin optimize edilmesi 74 . Yatırımı gerçekleştirirken çeşitli danışman firmalarıyla bağlantılar kurabilir. 2008). Y D Modelinde Taraflar Arası Sözleşme Yapısı Şemanın merkezinde yer alan imtiyaz firması. Yine aynı şekilde yatırım tamamlandıktan sonra işletmesini kendisi yapabileceği gibi aracı işletmeci başka firmalara da yaptırabilir. Yap. Yatırımcı şirket. kredi veren kuruluşlarla kredi anlaşmaları yapabilir (Koçer. yatırımı gerçekleştirecek olan özel teşebbüs şirketidir ve Hükümet veya ilgili devlet kuruluşu ile uygulama anlaşması çerçevesinde yatırım işini alır.

Etkinlik Özel kesimin hangi projenin gerçekleştirilmesinin daha fizibl olduğu konusunda daha iyi bir değerlendirme yapabileceği. inşa ve işletilmesini de daha etkin gerçekleştireceği ileri sürülerek ekonomik etkinliğin artacağı kabul edilmektedir.şverenin (Kamu daresi) Beklentlerii • • • • • • • • • • Yatırım ve yatırım finansmanının bütçe dışı olanaklardan sağlanması Yasal görevlerin ifasında kolaylık. leri Teknoloji Transferi ve Eğitim Yabancı şirketler eliyle ileri teknoloji gerektiren projelerin gerçekleştirilmesi durumunda ülkeye ileri teknoloji girişi olacaktır. 1997). süreklilik ve etkinlik sletme maliyetlerinin azaltılması ve kontrol altına alınması Yatırımlar için daha fazla öz kaynak ayırabilmek Finansal maliyetlerin azaltılması Varlıkların düzenli ve koruyucu profesyonel bakımının sağlanması Varlıkların ömürlerinin optimize edilmesi ve yeni yatırım ihtiyacının azaltılması şletmenin ve/veya yatırımın yönetim külfetinin azalması ve esas görevler üzerinde yoğunlaşma Özel sektörün esneklik ve süratinden yararlanma Teknoloji transferi ve yeniliklerin kolaylıkla yapılması şletmeci ve/veya Yatırımcı’nın Beklentileri • • • • • Kar (özel sektörde kar üretemeyen kendisini sürdüremez ve hizmet üretemez) Müşteri memnuniyetinin sağlanması (Kamu kurumu ve tüketiciler) Rekabet imkânlarını arttırmak (teknolojik. Aynı şekilde bir Y D projesinde tesisin devrinden önce kullanım konusunda verilecek bir eğitim programı da bulunacaktır. Bu nedenle çalışanların eğitilmesine de imkân tanınmaktadır (Etçioğlu.şlet-Devret Modelinin avantajlarını ana başlıklar halinde şu şekilde sıralamak mümkündür. 75 .şlet-Devret Modelinin Avantajları Yap. aynı şekilde projenin dizayn. kurumsal ve organizasyonel gelişme) Markalaşmak ve itibarını yükseltmek ş hacminin artışı ve sürekliliğinin sağlanması Yap. Yeni ve ek finansman kaynakları yaratması (Finansal Additionality) Modelin gelişmekte olan ülkeler için ileri sürülen en önemli amaçlarından birisi ülkeye yabancı sermaye girişini artırmak ve bunun ekonomi üzerindeki etkilerinden yararlanabilmektir. Bu çerçevede Y D modelinin başka türlü gerçekleştirilemeyecek projeleri gerçekleştirme imkânı verdiği ileri sürülmektedir.

Özelleştirme Y D modeli geleneksel olarak kamu kesimi eliyle yürütülen bir takım faaliyetlerin özelleştirilmesi yönünde de önemli bir adım olacaktır. Bu kârın makul düzeye çekilebilmesi. Yatırımlar Arasında Seçimi Kolaylaştırma Y D modelinde bir bakıma devlet. Kamuda görüşmeleri yürütecek ekibin becerisiyle yakından ilgilidir (Etçioğlu.Değerlendirme Ölçütü (Benchmark) Bir önceki şıkta belirtilen özelliğin uzantısı olarak. Kamunun kendi olanaklarıyla temin edeceği iç ve dış kaynaklarla gerçekleştireceği yatırıma göre bu modelin daha pahalı olması beklenebilir. Çok sayıda tarafın yine çok sayıda ve çeşitli belgeler üzerinde müzakerelerde bulunup anlaşmaya varmaları gerekmektedir. bu durum bütçe üzerinde olumlu etkilerde bulunacaktır. kar maksimizasyonu kriteri ile ekonomik bakımından en uygun projeyi gerçekleştirmektedir (Etçioğlu. Yüksek Maliyet Y D konusunda yapılan ikinci eleştiri bu modelle gerçekleştirilen bir projenin maliyetinin bütçe ya da kredi imkânlarıyla gerçekleştirilen bir projeye göre daha fazla olduğudur. Ancak tesislerin sözleşme süresi sonunda devlete devredileceği göz önüne alındığında bunun tam anlamıyla bir özelleştirme olduğunu söylemek imkânı bulunmamaktadır. Altyapı Yatırımlarında Kamu Payının Azalması Model sayesinde devlet altyapı yatırımlarının gerçekleştirilmesi konusundaki mali baskıdan uzaklaşacak. Özellikle belli bir kar getirisinin verildiği ve mal ve hizmetlerin ‘’maliyet + kar’’ esasına göre fiyatlandırıldığı durumlarda yatırım ve işletme maliyetlerinin olabildiğince yüksek tutulması olasılığı bulunmaktadır.şlet-Devret Modelinin dezavantajlarını ana başlıklar halinde şu şekilde sıralamak mümkündür. 1997). Yap.şlet-Devret Modelinin Dezavantajları Yap. 1997). 1997). bu konuda yetişmiş bilgili insanların bu konuya teksif olmasına ve paraya mal olmaktadır. Hem yatırım aşamasında (Müteahhitlik hizmetleri) hem de işletme aşamasında (işletici olarak) elde edilecek kârın en üst noktalarda oluşmasına çalışılacaktır. 76 . önünde bulunan ve seçmek zorunda olduğu projeleri değerlendirme işini özel girişime devretmekte ve böylece özel sektör. Karmaşık ve Uzun Bir Süreç stemesi Model oldukça kompleks ve karmaşık bir yapıdadır. özel kesim eliyle yürütülen bir proje. Bu ise. belli bir zamana. kamunun elinde bulunan benzer projelerin etkinliğini değerlendirme bakımından bir ölçüt olarak kullanabilecektir (Etçioğlu.

Yatırımların yabancı para birimi üzerinden yapılması. karşılaşılabilecek olası riskler ayrıntılı bir biçimde analiz edilmelidir. Devlet politikalarında köklü değişiklikler olma riski. Yatırım Safhası nşaat Riskleri • • • Yatırımı bitirememe riski. Bunlar ana başlıklarıyla söyle sıralanabilir (Atasoy. Finansal Riskler • • • • • • Yatırım ve işletme dönemlerindeki borçlanma maliyetlerinde anormal artışlar. projenin finansman kaynaklarının bulunması. Yatırım maliyetinin bütçesinden pahalıya mal olma riski. Devlette ya da hükümette siyasi belirsizliklerin bulunması. 1990).şlet-Devret Modelinde Karşılaşılan Riskler Yapılacak olan yatırım tutarının büyüklüğü. Girdap etkisi adı verilen bu durumdan kaçınmak için mümkün olduğunca her aşamada diğer tarafların da kararlara olumlu yönde katılmalarını sağlamak gerektirmektedir ki. bu durum diğer tarafları da aynı yönde etkilemekte ve olumsuz etkiler giderek artıp projenin gerçekleştirilmesine bile engel olabilmektedir. Talepte beklenenin aksine düşme olması. Politik Riskler • • • • Yatırıma devlet tarafından el konulma ve/veya yatırımın ilerde devletleştirilmesi riski. Ekonomik stikrara Aşırı Duyarlılık Modelin diğer bir dezavantajı olarak. geri dönüşünün uzun olması ve sözleşmede karşı tarafın kamu idaresi olması nedeniyle özellikle yabancı sermayenin yatırım yapmak için siyasi ve ekonomik istikrar konusunda çok büyük duyarlılık göstermesi eklenebilir (Etçioğlu. 77 . 1993). Altyapı hizmetinin özel sektör tarafından verilmesine karşı halkın aşırı ve olumsuz tepki gösterme riski. Enflasyon riski. Bu nedenle Y D projeleri değerlendirilirken. Yatırımın işletmeye alınmasının gecikmesi. bu durumda yukarıda değinilen gecikmeye neden olmaktadır (The World Bank Industry. 1997). Girdap/Tayfun Etkisi Belli bir aşamada alınan kararlardan herhangi birisinin bir tarafın kararını olumsuz yönde etkilemesi durumunda. yapılacak yatırımın çok büyük tutarlara ulaşması.Siyasi. yatırımın zamanında tamamlanması ve borçlanma oranının yüksek olması gibi faktörler Y D projelerinin gerçekleştirilmesinde taraflar açısından bir takım riskler doğurmaktadır. Faiz oranlarının artması. Yap. Döviz kurları riski.

Tablo 1. Bu prensiplerden yola çıkılarak yukarıda belirtilen risklerden politik risklerin tümü ile finansal risklerin bir kısmının devlet. işletmeci ve sigorta şirketlerine aktarılabilir. Hız önemli faktördür. Çevre koruma ile ilgili yasaların sıkılaşma riski. Bu durumu daha iyi irdeleyebilmek için kamu kaynaklı finansman temini ile özel sektör kaynaklı finansman teminin yararlarını incelemek gerekir. geri kalan potansiyel risklerin ise yatırımcı şirket tarafından üstlenilmesi Modeli finanse edilebilir hale getirecektir. Yapımda hız faktörü esas değildir Yapım Finansmanının Bütçe Dışı Kaynaklardan Karşılandığı Yapım Modelinin Özellikleri (Yap.şlet-Devret) Modeli Sözleşmeler ile 4535 Sayılı Kamu haleleri Sözleşmeleri Kanunu’nda Belirtilen Sözleşmelerin Karşılaştırılması Y D Modeli sözleşmeler ile 4735 Sayılı Kamu hale Sözleşmeleri Kanunu’nda belirtilen sözleşmeler arasındaki en büyük farklılık finansman kaynakların temin ediliş biçiminden kaynaklanmaktadır. 2008). süresinde bitirilememe riski mevcuttur. Devletin üstlenmesi gereken risklerin bir bölümü de aynı şekilde Dünya Bankası'nın sigorta kuruluşu olan MIGA'ya sigorta ettirilebilir (Koçer.şlet-Devret) Modeli Sözleşmeler ile 4535 Sayılı Kanun’da Belirtilen Sözleşmelerin Karşılaştırılması Yapım Finansmanının Bütçe Kaynaklarından Karşılandığı Yapım Modelinin Özellikleri (4735 Sayılı Kamu hale Kanunu’nda Belirtilen sözleşme türleri) Kamu kaynaklarına dayalıdır. Uygun proje olduğu takdirde kısa sürede yatırım programına alınabilmektedir. Hiç kimsenin kontrol edemeyeceği riskler için ise sigorta seçeneği uygulanmalıdır. Y D (Yap. Pazar ve Gelir Riskleri • • Üretilecek olan mal ya da ürünün fiyatının belirlenmesi stenilen gelirin elde edilmesindeki belirsizlik Yukarıda bahsedilen risklerin tümünün yatırımcı firma tarafından karşılanmasını beklemek modeli çıkmaza sokacaktır. Y D (Yap. 78 . Y D Modeli sözleşmeler ile 4735 Sayılı Kamu hale Sözleşmeleri Kanunu’nda belirtilen sözleşmeler arasındaki farklılıkları Tablo 1’de gösterildiği gibi çeşitli kriterlere göre sınıflamak mümkündür (Koçer. Yatırım programına alınması uzun süreç gerektirebilmektedir. şin. Zira risk paylaşımının ana kuralı herhangi bir riskin.şlet-Devret Modeli sözleşme türleri) Özel teşebbüs kaynaklarına dayalıdır. Yatırımcı tarafından üstlenilecek risklerin bir kısmı müteahhit. 2008).Operasyonel Riskler • • • Planlanan üretim verimliliğinin tutturulamaması. Çoğunlukla belirlenen süreden önce bitirilmektedir. riski kontrol etme gücüne sahip olan tarafça üstlenilmesidir. Rekabet ortamının değişme riski.

Y D (Yap. Hukuki altyapımız dünyadaki teknolojik ve sosyal gelişmeleri yakalayabilecek değişimleri gerçekleştirememiştir ve dahası Y D Modeline uygun değildir. toplumun gelenek ve alışkanlıklarının modele uygunluğu. Kamuya planlanandan çok daha pahalıya şin maliyetinin artması kamuya ek maliyet mal olabilmektedir.şlet-Devret Modeli sözleşme türleri) Teknoloji transferini zorunlu kılmaktadır. Yapım Finansmanının Bütçe Dışı Kaynaklardan Karşılandığı Yapım Modelinin Özellikleri (Yap. Geleneklerimiz ve alışkanlıklarımız açısından Y D Modelinin toplum yapımıza 79 . haleye çok fazla firmanın katılımı olmaktadır. Tüm yapım işlerinde uygulanabilir. üst düzeyde olmaktadır. şi mali ve teknik açıdan güçlü firmalar alabilmektedir. Birçok farklı ulusal. politik sistemin şeffaflığı ve güvenilirliği ile mevcut özel sektör şirketlerinin teknolojik ve finansal altyapılarının gücü parametreleri sistemin başarısını ağırlıklı bir şekilde etkilemektedir. şletme dönemi kaynaklı geri dönüşümü uzun zaman almaktadır. siyasi ve ekonomik stabilize özellikleri). Avan proje ile ihaleye çıkılabilmektedir. şletme Yapım işinde kar etmek tek hedeftir. haleye katılım az sayıda güçlü firma tarafından olmaktadır. yerel piyasalarının gücü. Ortak girişim zorunluluğu yoktur. Bundan dönemi karı esastır. hukuki altyapının. bölgeler arasındaki mevcut gelir dağılımları. Ortak girişim modelin önemli özelliklerindendir. Sözleşme gereği işi. Yerli sermayeye dayalıdır. Yapımda istenen kalitenin sağlanmasında şletme dönemini de barındırdığından kalite zorluk çekilmektedir. Uygulama projeleri ile ihaleye çıkılmaktadır. Tüm yapım işi dışındaki projelerde uygulanabilir. faiz hadleri. Azami sayıda birçok danışmanlık faaliyetini barındırır.şlet-Devret) Modeli Sözleşmeler ile 4535 Sayılı Kanun’da Belirtilen Sözleşmelerin Farklılıkların Karşılaştırılması (Devamı) Yapım Finansmanının Bütçe Kaynaklarından Karşılandığı Yapım Modelinin Özellikleri (4735 Sayılı Kamu hale Kanunu’nda Belirtilen sözleşme türleri) Teknoloji transferi sağlamayabilir. Karlı ve kısa dönemde geri dönüşüm sağlayan projelerde uygulanabiliyor. Yabancı sermaye transferini sağlamaktadır. Yapım işinde kalite dolayı kaliteden sapma olabilmektedir. Geri dönüşüm kısa sürelerde olmaktadır. Sonuç ve Değerlendirme Y D modelinin uygulanacağı ülkenin makro ekonomik göstergeleri (dış ticaret açığı enflasyon. mali ve teknik açıdan güçlü birden fazla firmanın oluşturduğu ortak girişimler almaktadır. Geri dönüşümü kısa sürede olabilecek ve işletme unsurunu içeren projelerde uygulanabilmektedir.Tablo 1. sağlanabiliyor. Taraflar idare ve yüklenici firmadan oluşur. uluslar arası taraf mevcuttur. getirmemektedir. Danışmanlık faaliyetleri asgaride kalmaktadır. Yapım işinde karlılık hedef değildir.

teknoloji. Yapılan düzenlemeler ile Yap. döviz ve kredi yetersizliği nedeniyle uygulama alanı bulan Yap. finansal ve yönetimsel altyapılarının gücü uluslararası şirketler ile beraber büyük altyapı projelerinin yatırımlarını üstlenebilecek yerel özel sektör şirketleri mevcuttur. Ancak. özellikle enerji kaynaklarının sağlanmasında bu modelin istismara açık olduğu görülmektedir. Y D Modelinin teorik planda ileri sürülen ekonomik ve finansal yararlarının uzun vadede istenen düzeye ve ülkenin yararına ulaşamayacağı şüphelerini yaratmaktadır.şlet-Devret Modeli. firmaların kuruluş. Sistemin istenilen hedefe ulaşabilmesi için. Bu suistimallerin ortadan kaldırılabilmesi için gerekli altyapı ivedilikle hazırlanmalı ve uygulamaya konulmalıdır. ülkede giderek küçülen iç tasarrufların gayri safi milli hâsılaya oranı sonucunda yapılamayan önemli altyapı yatırımlarının Y D Modeli devreye sokularak sağlanabilmesi sistemin getirdiği en belirgin yarar olarak gözükebilmektedir. Aksi takdirde bu modelin yarar değil. gerekli tedbirlerin alınması durumunda ülkenin altyapı. projelerle ilgili olarak bakanlıklar arası koordinasyonlar iyi sağlanmalı ve vergisel boyutları dâhil edinilen deneyim ve görünen sorunlar dikkate alınarak sistem özel girişimcinin ilgisini çekecek hale getirilmelidir. Bu model sayesinde kamu bütçe açıkları azalmakta. Türkiye’ de temelde alt yapı yatırımlarında finansman yetersizliklerini giderme ile hızlı bir ekonomik kalkınma ve refahı sağlama amacı taşıyan Yap. Temelde kamu kesiminin sermaye. Başta gelişmekte olan ülkeler olmak üzere bütün ülkeler için hayati önem taşıyan Yapşlet-Devret Modelinin önündeki engeller kaldırılmalı ve bu modelin gelişmesi için gerekli çalışmalar yapılmalıdır. Buna karşın. inşaat. Teknolojik birikimleri yetersiz olmakla beraber. devletin lehine olacak şekilde düzenlenmesine özellikle dikkat edilmesi sağlanmalıdır. uygulanma aşamasında. Firmalara tanınan imtiyazların sınırları belirlenmeli. Belirli bir tesise ihtiyaç duyan kamu kurum veya kuruluşu bu tesisi yerli veya yabancı şirketlere yaptırmakta ve belli bir süre sonunda da hiçbir bedel ödemeden tesise sahip olmaktadır. istihdam ve ileri teknoloji sorunlarının çözümüne büyük faydalar sağlayacaktır. ihale sistemlerimiz ve anlayışımız şeffaflık ilkesine uygun değildir. Fakat bunu yaparken de tekelleşmeye imkân tanınmamalıdır. ödemeler dengesi. finansman.şlet-Devret Modeli imtiyaz sözleşmelerinin kapsamı genişletilerek. yatırımlar ve istihdam imkânları artmaktadır. Ayrıca yabancı sermaye ve teknoloji girişi hızlanmaktadır. sözleşmelerde etütleri yeterince iyi yapılmamış projelerin öncelikle bu eksiklikleri giderilmeli. Ancak. gerekli denetim mekanizmaları çalıştırılarak. tarafsız olarak devreye sokulmalıdır. Zira mevcut koşullar altında Modelin uygulanabilirliği ağır ve kapsamlı devlet garantilerine dayanmaktadır. Politik sisteme ve özellikle politikacılara güven yoktur. işletme ve işletmenin devri sırasında sağladıkları kazanımların. önce hedefleri belirleyip bu hedeflerle ilgili projelere öncelik tanınmalı. sistem iyi kurulmadığı için özelleştirmede olduğu gibi istenen sonuca ulaşılamamıştır. asli görevidir ve bunu yapmalıdır. özellikle gelişmekte olan ülkeler için avantajları bünyesinde bulundurmaktadır. 80 .uygunluğu şüphelidir.şlet-Devret Modeli. Bunun önünü tıkayacak tedbirlerin alınması. zararlar doğurduğu/doğuracağı kesindir. anlaşmaya taraf olan kamunun.

Yasal Çatısı. Türk Dünyası Araştırma Vakfı Basım Evi. Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığı. “Yap. “Bütçe Dışı Finans Tekniği Yap.şlet-Devret Modeli ve Türkiye Uygulamasının Analizi”. Ankara. G. Ankara. The World Bank Industry and Energy Department.şlet-Devret Modeli. E. Infrastructure Development Through BOT Projects Seminar. DLH ve TCK Uygulama Örnek Sözleşmeleri”. V. Working Paper. Yüksek Lisans Tezi (Yayınlanmamış). 2001. “Türk Hukukunda Yap. “Private Sector Participation in Power Through BOT Schemes”. “ nşaat Sektöründe Y D (Yap. 5 (1990). Türk Dünyası Araştırma Vakfı Yayınları. Yerlikaya.. N. The Bot Strategy. 95s. Eskişehir. (2002). Hukuki Mahiyeti ve Vergilendirme”. Uyduranoğlu. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi FBE. M.şlet-Devret) Modeli Sözleşmeler ile Yapım şleri Sözleşmelerinin Karşılaştırılması: DHM .Kaynaklar Atasoy..25. Trading Modules of BOT Programme. K. Koçer. Yayın No. stanbul. “Türkiye’de Yap. E. “Türkiye’ de Kamu ktisadi Teşebbüsleri ve Özelleştirme Sorunu”. Etçioğlu. Yayın No:187 (1993). Yayın No:14-15 (1997).şlet-Devret Modeli ve Benzeri Müesseseler”.36.şlet-Devret Modeli.. (1997). Seçkin Yayıncılık. Yayın No. Uygulaması”. Yüksek Denetleme Kurulu. 6.. mre. stanbul.. Uzmanlık Tezi. 81 . Vienna. (1994).. UNIDO. Yayın No: 34 ( 2001).

.

uygulama yönetmeliklerini. iş yönetme belgesi ve mezuniyet belgelerinin ihalelerde iş deneyim belgesi olarak değerlendirilmesi. Gedik ş Merkezi B Blok 162/28 Maltepe. Kanunun 10. ş deneyim belgeleri.com Öz Kamu kurum ve kuruluşlarının mal alımı. mesleki ve teknik yeterlik kriteri. yürürlüğe girdiği tarihten bu yana on yedi defa değişikliğe uğramıştır. Mesleki ve teknik yeterliğin belirlenmesindeki diğer bir kriter de ihaleye katılan isteklilerin organizasyon yapısına ve personel durumuna ilişkin belgelerdir (Anahtar teknik personel). yapım işlerinde ihale konusu iş veya benzer işlerle ilgili deneyimini gösteren iş deneyim belgelerinin istenilmesi zorunludur. Müh.stanbul Tel: (0216) 399 64 98 E-Posta: gencerhuseyin@hotmail. mezuniyet belgesi.Kamu hale Mevzuatında Yapılan Değişikliklerin Mühendisler Açısından Tarihsel Süreçte Değerlendirilmesi Dr. Anahtar sözcükler: Kamu hale Kanunu.2003 tarihinde yürürlüğe giren 4734 sayılı Kamu hale Kanunu’na göre yürütülmektedir.01. mühendis ve/veya mimarların anahtar teknik personel olma koşullarında yapılan değişiklikler ile Kamu hale Kanunu’nda ve Uygulama Yönetmeliklerinde yapılan diğer değişikliklerin mühendisler açısından olumlu ve olumsuz yönleri tarihsel süreçte ele alınarak değerlendirilecektir. genel tebliğleri. Yük. iş durum belgesi. anahtar teknik personel Giriş Kamu kurum ve kuruluşlarının mal alımı. iş yönetme belgesi ile mühendis ve mimarların mezuniyet belgeleridir. Bu çalışmada.01. geliştirmek ve 83 . iş bitirme belgesi. Kamu hale Kanunu’na ilişkin bütün mevzuatı. ş denetleme ve iş yönetme belgelerine sahip olmanın ilk koşulu da mühendis veya mimar olmaktır. Hüseyin Gencer GENCER Mühendislik&Müşavirlik&Danışmanlık Bağdat Cad. Bu Kanun. mühendis ve/veya mimarların kamu yatırım projelerinin ihalelerine katılmaları için istenen ekonomik ve mali yeterlik kriteri ile mesleki ve teknik yeterlik kriteri olarak istenen iş denetleme belgesi. iş yönetme belgesi. iş denetleme belgesi. hizmet alımı ve yapım işleri 01.2003 tarihinde yürürlüğe giren 4734 sayılı Kamu hale Kanunu’na göre yürütülmektedir. Yapım ihalelerinde asgari yeterlik kriteri olarak anahtar teknik personel istenilmesi halinde anahtar teknik personel olmanın da ilk koşulu en az beş yıl deneyimli mimar veya mühendis olmaktır. maddesine göre. iş denetleme belgesi. hizmet alımı ve yapım işleri 01. standart ihale dokümanlarını ve tip sözleşmeleri hazırlamak. kamu yapım ihalelerine katılan isteklilerin mesleki ve teknik yeterliğinin belirlenebilmesi için.

şube müdürü. kamu kuruluşlarında.2008 tarih ve 5812 sayılı Kanunla yapılan değişiklikle bu oran %80’e çıkarılmıştır. kimlerin. kontrol şefi.01.2002 tarihli Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğine göre.09. sözleşme bedelinin en az yüzde yetmişlik bölümünde görev yapmış olmak koşulu ile sözleşmeyi yapan makam tarafından tek sözleşmeye ilişkin olarak iş denetleme ve iş yönetme belgesi düzenleniyor ve veriliyordu. denetledikleri işlerin kendi meslekleri (yüksek öğrenimini gördüğü mesleki alan) ile 84 . yüklenici iş durum. nasıl anahtar teknik personel olabileceği de Kamu hale Kurumu tarafından belirlenmektedir. nasıl düzenleneceği ve verileceği. şantiye mühendisi. il müdürü ve yardımcıları. Kamu hale Kanununun yürürlüğe girdiği 01.11. şantiye şefi. geçerlik koşulları.2002 tarihli Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğine göre. ş Denetleme ve ş Yönetme Belgelerinin Tarihsel Süreçte Değerlendirilmesi ş Denetleme ve ş Yönetme Belgesi Düzenlenme Koşulları ş denetleme ve iş yönetme belgesine sahip olmanın ilk koşulu mühendis veya mimar olmaktır. iş denetleme ve iş yönetme belgeleri ile mezuniyet belgeleridir.11.uygulamayı yönlendirmek Kamu hale Kurumunun görevleri arasında bulunmaktadır. ş Denetleme Belgesi Kimlere Verilir? 18. 18. iş denetleme belgesi. 09. Bu koşulların sağlanması halinde ilk sözleşme bedelinin en az %80 oranında denetlenen ve yönetilen işlere iş denetleme ve iş yönetme belgesi düzenlenebilecektir. yüzde yetmişlik oran.11. kontrol amiri. alt yüklenici iş bitirme. Yapım şleri halelerinde ş Deneyim ve Mezuniyet Belgeleri Yapım ihalelerine katılan isteklilerin mesleki ve teknik yeterliğini belirlemek için istenilen en önemli alt kriter iş deneyim belgeleridir. yasal iş artışı olan işlerde ise ilk sözleşme bedelinin tamamlanması koşulları getirilmiştir. kontrol şefi ve şantiye şefine sözleşmeyi yapan yetkili makam tarafından verilmektedir. Denetleme görevlerinde bulunanların iş deneyimi.2003 tarihinde. ş deneyim belgeleri.2003 tarihinden günümüze kadar olan süreçte iş deneyim belgeleri ve anahtar teknik personel ile ilgili çok köklü değişiklikler olmuştur. şantiye mühendisi. yüklenici iş bitirme. yani dokuz ay sonra yapılan değişiklikle. kendi meslekleri ile ilgili olarak mahallinde fiilen denetledikleri işlerde.2004 tarihinde yapılan değişiklikle iş denetleme belgeleri artık sadece kontrol mühendisi. Böylelikle mühendis ve mimarların iş denetleme ve iş yönetme belgesine sahip olma olanağı artırılmıştır.06. anahtar teknik personelin tanımı. yasal iş artışı olmayan işlerde ilk ilan tarihinden geriye doğru son on beş yıl içinde geçici kabul yapılması. sözleşme bedelinin en az yüzde ellilik bölümünde görev yapmış olmak şeklinde değiştirilmiştir. Bu çerçevede iş deneyim belgelerinin neler olduğu. kamuya ait inşaat ve tesisat müdürü ve yardımcıları ve bunlarla aynı teknik seviyede görev yapanlara veriliyor iken Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğinde 08. Ancak 4734 sayılı Kamu hale Kanunu’nda 20. Ayrıca iş denetleme ve iş yönetme belgesi düzenlenebilmesi için sözleşmenin bir bedel içermesi. kontrol mühendisi. Böylece son yapılan bu değişiklikle iş denetleme ve iş yönetme belgesinin düzenlenmesi koşulları zorlaştırılmış olup %80 oranını sağlamayan mevcut iş denetleme ve iş yönetme belgeleri de ihalelerde artık iş deneyim belgesi olarak kullanılamayacaktır. proje müdürü. bölge müdürü ve yardımcıları.

kendi meslekleri ile ilgili olarak mahallinde fiilen denetledikleri işlerde.06. murahhas üye. şantiye mühendisi. En az 10 yıllık mühendis veya mimarların. kamu kuruluşlarında kendi meslekleri ile ilgili olarak yönettikleri işlerde. 08.2004 tarih ve 25486 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğinde yapılan değişiklikle sadece kontrol mühendisi veya kontrol şefi olarak görev yapanlara sözleşmeyi yapan yetkili makam tarafından iş denetleme belgesi verilmektedir. şantiye şefi. aldıkları lisans eğitimlerine bakılmaksızın denetledikleri işin tamamı üzerinden dikkate alınacaktır. Kamuya taahhütte bulunan yüklenici bünyesinde. Ancak 4.2002 tarihli Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğine göre. Kamu kuruluşlarının ihale ettikleri işlerde. yurt içinde veya yurt dışında idare adına danışmanlık hizmeti veren kontrol teşkilatında kontrol amiri olarak görev yapanlara yapılan değişiklikle artık herhangi bir iş deneyim belgesi verilmemektedir.11. kontrol mühendisi. işin sözleşmesinde teknik personel olarak öngörülmüş olması kaydıyla proje müdürü olarak görev yapanlara iş sahibi idare (sözleşmeyi yapan yetkili makam) tarafından tek sözleşme ile ilişkili olarak düzenleniyordu. yapım ve/veya teknik işler daire başkanı. Bir iş veya işin kısmında aynı sıfat ve unvanla eşzamanlı görev yapan birden fazla elemanın olması halinde ise. kamuya taahhütte bulunan özel sektör kuruluşlarında kendi meslekleri ile ilgili olarak yönettikleri işlerde her hangi bir ortaklık şartı aranmaksızın anonim şirketlerde genel müdür. fenni mesul veya bu işle ilgili yapı denetim görevlisi veya yüklenici bünyesinde şantiye şefi ve proje müdürüne kendi meslekleri ile ilgili olarak mahallinde fiilen denetledikleri işlerde ilgili belediye veya valilik tarafından tek sözleşme ile ilişkili olarak düzenleniyordu. Bu değişiklikle iş denetleme belgelerinin tutarı artırılmış olmaktadır.2004 tarih ve 25486 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğinde yapılan değişiklikle proje müdürü çıkarılmış ve sadece fenni mesul veya bu işle ilgili yapı denetim görevlisi veya şantiye şefine iş denetleme belgesi verilmektedir. yurt içinde veya yurt dışında idare adına danışmanlık hizmeti veren kontrol teşkilatında. kurumların merkez yönetiminde görevli yapım ve/veya teknik işler şube müdürü. 08.06. ş yönetme belgeleri. Kamu kuruluşlarının ihale ettikleri işlerde.03. yapım ve/veya teknik işlerden sorumlu müsteşar yardımcısı ve müsteşar olarak görev yapanlara işin sahibi idare (sözleşmeyi yapan yetkili makam) tarafından tek sözleşme ile ilişkili olarak düzenlenir ve verilirdi. kontrol şefi veya kontrol amiri olarak görev yapanlara iş denetleme belgesi veriliyordu. 08.06.2009 tarihinde yayınlanan Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğinde yapılan değişiklikle kontrol şefi ve şantiye şefi ile işin tümünden sorumlu olarak görevlendirilen kontrol mühendisinin iş deneyimi. bu görevlilerin sayısına bölünerek bulunmaktadır. Özel sektöre taahhütte bulunulan işlerde iş denetleme belgesi. Proje müdürüne artık iş yönetme belgesi düzenlenmektedir. Değişiklik yapılıncaya kadar geçen süreçte proje müdürüne verilmiş olan iş denetleme belgeleri artık geçerliğini kaybetmiştir.ilgili tutarlar üzerinden verilmektedir. iş deneyim tutarı. yönetim kurulu üyesi 85 . ş Yönetme Belgesi Kimlere Verilir? 18.2004 tarih ve 25486 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğinde yapılan değişiklikle sadece şantiye mühendisi veya şantiye şefi olarak görev yapanlara iş denetleme belgesi verilmektedir. yapım ve/veya teknik işlerden sorumlu genel müdür yardımcısı ve genel müdür.

yapım ve/veya teknik işlerden sorumlu genel müdür yardımcıları ve genel müdür. 08. bölge müdürü ve yardımcıları ile yapım ve/veya teknik işler daire başkanı.ve yönetim kurulu başkanı. ilk sözleşme bedelinin en az % 80’i oranında sözleşme konusu işte proje müdürü olarak görev yapan en az beş yıllık mühendis veya mimarlara. ş Denetleme Belgesinin halelerde Değerlendirilme Oranları 18. Bu değişiklikle iş yönetme belgesinin değeri artırılmıştır.03. Ayrıca “kurumların merkez yönetiminde görevli” ifadesi de kaldırılmış. kontrol şefliği ve şantiye şefliği yapan mühendis ve mimarların aldığı iş denetleme belgelerinin değeri beş kat artmıştır.06.2002 tarihli Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğine göre. şube müdürü. yurt dışında denetledikleri işler 1/10 oranında dikkate alınır şeklinde eskiye dönüş yapılmıştır. bu görevlilerin sayısına bölünerek bulunur. yapım ve/veya teknik işlerden sorumlu müsteşar yardımcısı ve müsteşar olarak görev yapanlara işin sahibi idare (sözleşmeyi yapan yetkili makam) tarafından tek sözleşme ile ilişkili olarak düzenlenir ve verilir şeklinde değişiklik yapılmıştır.06.11.2003 tarihinde yani dokuz ay sonra gerçek kişilerce yurt içinde denetim faaliyetleri nedeniyle alınan iş deneyim belgesi tutarlarının tam olarak değerlendirileceği şeklinde Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğinde değişiklik yapılmıştır. bu işte ilgilinin işi yöneten olarak çalıştığına dair yüklenicinin imzası ile ilgilinin sosyal sigorta prim ödemelerini gösteren belgelerin verilmesi gerekir. il müdürü ve yardımcıları. tek sözleşme ile ilişkili olarak düzenlenebilmektedir. Sürenin on yıldan beş yıla indirilmesi mühendis ve mimarlar için olumlu olarak değerlendirilmektedir. gerçek kişilerce mühendis veya mimar olarak yurt içinde denetim faaliyetleri nedeniyle alınan iş denetleme belgesi tutarları 1/5 oranında. inşaat ve tesisat müdürü ve yardımcıları ve bunlarla aynı teknik seviyede görev yapanlar. Bir iş veya işin kısmında aynı sıfat ve unvanla eşzamanlı görev yapan birden fazla elemanın olması halinde. gerçek kişilerce mühendis veya mimar olarak yurt içinde denetim faaliyetleri nedeniyle alınan iş deneyim belgesi tutarları 1/5 oranında.2004 tarih ve 25486 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğinde yapılan değişiklikle. şantiye mühendisliği.2004 tarih ve 25486 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğinde yapılan değişiklikle “kendi meslekleri” ifadesi kaldırılmış. Ancak bu durum dokuz ay devam etmiştir. yapım ve/veya teknik işlerden sorumlu olan. 09. proje müdürü. kontrol amiri. 04. özel sektöre taahhütte bulunulan işlerde de. yurt dışında denetledikleri işler 1/10 oranında dikkate alınıyordu. Böylece kontrol mühendisliği. ş yönetme belgesinin verilmesinde. 86 .2009 tarihli Y UY’nde yapılan düzenleme ile ş deneyim belgesi düzenlemeye yetkili kurum ve kuruluşlara taahhütte bulunan yüklenicilerde. yönetme görevlerinde bulunanların iş deneyimi yönettikleri tutarlar üzerinden tespit edilir şeklinde değişiklik yapılmıştır.09. idareye bildirilmesi kaydıyla. işin sözleşmesinde proje müdürü olarak belirtilmiş ve ilk sözleşme bedelinin en az % 80’i oranında fiilen görev yapmış olmak kaydıyla en az on yıllık yerine en az beş yıllık mühendis veya mimarlara. limitet şirket müdürü olarak görevlerini aralıksız en az 5 yıl yaptıklarını Türk Ticaret Kanununa göre tevsik edenlere işin sahibi idare (sözleşmeyi yapan yetkili makam) tarafından tek sözleşme ile ilişkili olarak düzenlenir ve verilirdi. iş deneyim tutarı. Kendi meslekleri ile ilgili yönettikleri işlerde iş yönetme belgesi düzenlenirken 08.

yurt dışında yönettikleri işler 1/20 oranında dikkate alınıyordu. yurt dışında denetledikleri işlerin ise 1/2 oranında değerlendirileceği şeklinde Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğinde yeniden değişiklik yapılmıştır. ş Yönetme Belgesinin halelerde Değerlendirilme Oranları 18.2002 tarihli Y. 18. 4.2009 tarihinde yayınlanan Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğinde gerçek kişilerce yönetim faaliyetleri nedeniyle alınan iş yönetme belgesi tutarları 1/5 oranında dikkate alınacaktır.11.Ayrıca iş deneyim belgesi sahibi gerçek veya tüzel kişilerin.11.2002 tarihli Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğine göre. ş denetleme belgelerinin 1/5 oranında değerlendirilmesi yaklaşık on sekiz ay uygulanmıştır. daha sonraki yıllarda tam olarak dikkate alınacaktır. Artık mühendis veya mimarlar tüzel kişiliklerin en az bir yıl sermayesinin yarısından fazlasına sahip olmadıkları takdirde iş yönetme belgelerini bu tüzel kişiliklerde iş deneyim belgesi olarak kullandıramayacaklardır. daha sonraki yıllarda tam olarak dikkate alınacaktır. ş denetleme belgesinin tüzel kişiliklerde kullandırılması halinde ise en az bir yıldır o tüzel kişiliğin yarıdan fazla hissesine sahip olmak gerekecektir.2009 tarihine kadar devam etmiştir. 4. belge sahibinin yarıdan fazla hisseye sahip olduğu tarihten itibaren ilk beş yıl beşte bir oranında. gerçek kişinin ilgisine göre ticaret ve/veya sanayi odasına veya esnaf ve sanatkâr odasına kaydolduğu tarihten itibaren ilk beş yıl beşte bir oranında. bu tüzel kişilerin sadece birinde kullandıracağına. mühendis ve mimarlar mezuniyet belgeleri ile ihalelere katılamaz iken. iş deneyim belgelerini bu tüzel kişiliklerin hepsinde de kullandırabildikleri halde. Ancak 4734 sayılı Kamu hale 87 .11.03. “ ş Deneyim Belgesini Başka Bir Tüzel Kişilikte Kullandırmayacağına lişkin Taahhütname” vermeleri gerektiği şeklinde değişiklik yapılmıştır.2005 tarihinde gerçek kişilerce mühendis veya mimar olarak yurt içinde denetim faaliyetleri nedeniyle alınan iş denetleme belgesi tutarlarının tam olarak. ş yönetme belgesinin tüzel kişiliklerde kullandırılması halinde ise en az bir yıldır o tüzel kişiliğin yarıdan fazla hissesine sahip olmak gerekecektir.Y.U. en az bir yıldır yarısından fazla hissesine sahip gerçek kişi ortağının iş denetleme belgesi ile ihaleye katılmasında. yapılan değişiklikle. 4734 sayılı Kamu ihale Kanununda yapılan düzenleme ile mühendis ve mimarların mezuniyet belgeleri ile ihalelere katılmalarına olanak sağlanmıştır.2009 tarihinde yayınlanan Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğinde iş deneyim belgelerinde çok kapsamlı değişiklik yapılmıştır.” Hükmü bulunmaktadır.’de. 25.03. Bundan böyle gerçek kişilerce denetim faaliyetleri nedeniyle alınan iş denetleme belgesi tutarları. Tüzel kişiliğin.03. gerçek kişilerce mühendis veya mimar olarak yurt içinde yönetim faaliyetleri nedeniyle alınan iş yönetme belgesi tutarları 1/10 oranında. Artık mühendis veya mimarlar tüzel kişiliklerin en az bir yıl sermayesinin yarısından fazlasına sahip olmadıkları takdirde iş denetleme belgelerini bu tüzel kişiliklerde iş deneyim belgesi olarak kullandıramayacaklardır. Mezuniyet Belgelerinin Tarihsel Süreçte Değerlendirilmesi 2490 sayılı Kanun ve 2886 sayılı Devlet hale Kanunu’na göre yapılan yapım işi ihalelerinde. birden fazla tüzel kişiliğin sermayesinin yarısından fazlasına sahip bulunmaları halinde. . “Kendi meslekleriyle ilgili faaliyetlerini sürdürmeleri şartıyla fiilen denetim veya yönetim görevlerinde bulunmayan mühendis veya mimarların mezuniyetlerinden sonra geçen her yıl için 4734 sayılı Kanunun 62 nci maddesinin (h) bendinde belirtilen tutar kadar iş deneyimi olduğu kabul edilir ve bu tutar tam olarak dikkate alınır. Bu uygulama 04.

Ortak Girişiminde …. daha önce aynı idareye karşı bazı yapım işlerinde taahhüt üstlendiği anlaşıldığından. yapım ihalelerine girebilmeleri için mezuniyetinden sonra geçen her yıl için altmış milyar Türk Lirası olarak hesaplanmak üzere dikkate alınır ve bu Kanunun 10 uncu maddesi kapsamındaki mesleki ve teknik yeterlilik şartı ilgilinin işe başladığı yıl için aranmaz.’de yapılan değişiklikle.05..” Hükmü ile her yapım ihalesinde mühendis veya mimarların mezuniyet belgeleri ile ihaleye girebilmelerini sağlamak için ilan ve idari şartnamede belirtilmesi zorunlu hale getirilerek mühendis ve mimarların diplomaları ile tüm yapım ihalelerine katılabilmeleri sağlanmıştır.2006 gün ve E:2006/2125. 22.Kanunu’nun 62/ h maddesinde..Y.” Hükmü bulunduğundan 09. dareler.U. K K 2008/UY. Olayda ise. “Kendi meslekleri ile ilgili faaliyetlerini sürdürmeleri şartıyla iş deneyim belgesi yerine mezuniyet belgelerini sunan mühendis ve mimarların. mezuniyetlerinden sonra geçen her yıl 4734 sayılı Kanunun 62 nci maddesinin birinci fıkrasının (h) bendinde belirtilen tutar kadar dikkate alınır ve bu kişilerden mezuniyet belgelerinin değerlendirmeye alınmasını talep etmeleri halinde Kanunun 10 uncu maddesindeki iş deneyimine ilişkin mesleki ve teknik yeterlik şartı aranmaz...“işe başlanılan yıl” kavramından ne anlaşılması gerektiği hususunda mevzuatta ve Danıştay kararında uygulamayı yönlendirici bir ifade bulunmamaktadır. hangi mühendislik veya mimarlık bölümlerinin ihale konusu iş veya benzer işe denk sayılacağına dair ihale dokümanına hüküm koyacaklardır. Mühendis ve mimarlar iş deneyim belgesi olarak mezuniyet belgeleri ile ihalelere katılabilirken Danıştay’ın bu kararından sonra mühendis ve mimarın iş deneyim belgesi yerine mezuniyet belgelerini 88 . tüm mühendis ve mimarlar için yeterlik koşulu aranmayacağı anlamına gelmeyeceği. “.” şeklinde değişiklik yapılarak “bu kişilerin işe başladığı yıl için” ifadesi kaldırılmıştır. aldıkları akademik eğitime göre ehliyetli oldukları görev alanı ile sınırlı yapım işlerinin ihalelerinde.2005 tarih ve 25583 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Y. maddesinin (h) bendi hükmünün anılan Yasanın 10/b–2 maddesini ortadan kaldırmadığı..Z-908 sayılı kararında da. Denetim veya yönetim görevlerinde bulunmayan mühendis veya mimar isteklilerin mezuniyetlerine binaen ihaleye girmesinde bunların gerçek kişi olmaları şartı aranır..09. bütün istekliler açısından eşit muamele yapılmasını teminen ilk işe başlanılan yıl olarak ilgili Ticaret Odasına kayıt tarihinin dikkate alınması gerekmektedir. “4734 sayılı Yasanın 62. mezuniyetlerinden sonra geçen her yıl 4734 sayılı Kanunun 62 nci maddesinin (h) bendinde belirtilen tutar kadar dikkate alınır ve Kanunun 10 uncu maddesindeki mesleki ve teknik yeterlik şartı bu kişilerin işe başladığı yıl için aranmaz.Y.10. .’in işe başladığı ilk yıl olmadığı. Nitekim Danıştay Onüçüncü Dairesinin 11.” ifadesine yer verilmiştir. “Hangi mühendislik veya mimarlık bölümlerinin ihale konusu iş veya benzer işe denk sayılacağının ilan ve ihale dokümanında belirtilmesi zorunludur.” hükmü getirilmiştir.” Denilmiştir.. . ”h) Yapım işlerinde denetim ve yönetim görevlerinde bulunmayan mühendis veya mimarların. “Kendi meslekleriyle ilgili faaliyetlerini sürdürmeleri şartıyla fiilen denetim veya yönetim görevlerinde bulunmayan mühendis veya mimarların aldıkları akademik eğitime göre ehliyetli oldukları görev alanı ile sınırlı yapım işlerinin ihalelerinde. K:2006/3910 sayılı kararında da.U. davacı ….2003 tarihinde Y. tek istisnanın işe başlanılan ilk yıl için olduğu açıktır. Ancak bu değişiklik 4734 sayılı Kamu hale Kanunu’nun 62/ h maddesi ile çelişmiştir.’ne göre. bu istisnadan yararlanamayacağı açıktır.

Ancak burada sadece mühendisten söz edilmiş. Bu belge sahiplerinin kuracakları veya ortak olacakları. iş deneyimi olarak mezuniyet belgelerini sunmaları durumunda. tüzel kişiliğin en az beş yıldır en az % 51 hissesine sahip olmaları. her iki ortağın mezuniyet belgesinin de teklif kapsamında sunulması zorunludur. Bu tarihte çıkan 5812 sayılı Kanun ile 4734 sayılı Kanunun 62/h maddesi.’ne göre. b) ş deneyimi bulunan mühendis veya mimarların. Kanunun 62 nci maddesinin birinci fıkrasının (h) bendinde belirtilen tutar kadar. mezuniyetlerinden sonra geçen her yıl Kanunun 62 nci maddesinin birinci fıkrasının (h) bendinde belirtilen tutar kadar.2008 tarihine kadar devam etmiştir. tüzel kişiliğin en az % 51 hissesine sahip ortağına ait olması halinde. Bu karar ile mezuniyet belgeleri artık iş deneyim belgesi olarak kullanılamaz hale gelmiştir. mezuniyetten sonra geçen sürenin onbeş yıldan fazlasının değerlendirmeye alınabilmesi için. Mezuniyet belgeleri. Bu durumda. toplam süresi onbeş yılı geçmemek kaydıyla mezuniyetlerinden sonra geçen her yıl. Tüzel kişi tarafından iş deneyimi olarak sunulan mezuniyet belgesinin.Y. Bu durum 20. Mezuniyet belgelerinin iş deneyimini tevsik için sunulması durumunda. “Mühendis veya mimarların. Bu değişiklikle mühendis ve mimarların mezuniyet belgelerini iş deneyim belgesi olarak tekrar kullanma olanağı sağlanmıştır. Ayrıca mezuniyet belgelerini iş deneyim belgesi olarak kullanılmasında gerçek kişi olma koşulu aranırken bu değişiklikle her iki ortağın da mühendis olup % 50-% 50 ortak olduğu tüzel kişiler tarafından da kullanılabilmesine olanak sağlanmıştır. ve teminat süresince (kesin kabule kadar) bu oranın muhafaza edilmesi zorunludur. . 4. a) ş deneyimi bulunmayan mühendis veya mimarların. aldıkları lisans eğitimine uygun yapım işleri ihalelerinde. onbeş yıllık sınırlamaya tabi tutulmaksızın. Zira yapılan bu düzenleme ile mimarların %50-%50 ortak olması veya bir mühendis ile bir mimarın %50-%50 ortak olması halinde bu tüzel kişiliklerde mezuniyet belgelerinin kullanılmasına olanak sağlanmamıştır. bu ortağa ait mezuniyet belgesi teminat süresi sonuna kadar başka bir tüzel kişiye kullandıramayacaklardır.U. b) Her iki ortağın da mühendis olduğu tüzel kişilerin ihaleye girebilmesinde.” Şeklinde değiştirilmiştir.11. mimardan söz edilmemiştir. başvuru veya teklif kapsamında mezuniyet belgesi sahibine ait yapım işine ilişkin bir iş deneyim belgesinin sunulması zorunludur.” Hükmü getirilmiştir.kullanabilmelerinin ön koşulu. toplam süresi onbeş yılı geçmemek kaydıyla mezuniyetlerinden sonra geçen her yıl. benzer iş deneyimi olarak dikkate alınır. Bu süre iş deneyimi bulunan mimar ve mühendisler için uygulanmaz.03. Bu bent kapsamında elde edilen deneyim mühendis ve mimarın beş yıldır en az % 51 hissesine sahip olduğu veya her iki ortağın da mühendis olup % 50-% 50 ortak olduğu tüzel kişiler tarafından da kullanılabilir. 89 .2009 tarih ve 27159 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Y. aldıkları lisans eğitimine uygun yapım işi ihalelerine başvurularında. “ ş deneyimi bulunmayan mühendis veya mimarların. belge sahibi dışındaki aday ve istekli tarafından kullanılamaz. denetim ve yönetim görevinde bulunmamaları ve daha önce hiç iş bitirme belgesine sahip olmamalarıdır. yüzyirmiikibinüçyüzseksenyedi Türk Lirası olarak hesaplanmak üzere 10 uncu madde kapsamındaki benzer iş deneyimi olarak dikkate alınır. Bu durum uygulamada karışıklığa neden olacaktır. Ayrıca Ticaret Odasına kayıt olduğu tarihten itibaren de ancak bir yıl içinde mezuniyet belgelerini iş deneyim belgesi olarak kullanılabilecekleri şeklinde uygulama başlamıştır. a) Her iki ortağın da mühendis olup % 50 – % 50 ortak olduğu tüzel kişiler dışındaki tüzel kişilerin ihaleye girebilmesinde. tüzel kişiliğin % 50 hissesine sahip olmaları.

2002 tarihli Y. Ancak mezuniyet yılı ile meslek odasına üye kayıt tarihi veya kamuda işe giriş tarihi aynı yıl olmayabilir.” Hükmü bulunmaktadır. halenin ilan edildiği yıl ile ihalenin yapıldığı yıl farklı olabilir. Danışmanlık hizmet alımı işlerinde istisna getirilmiş. 08. Bu karar uygulamada karışıklığa neden olmuştur. Ancak Yönetmeliğe göre.12. ihalenin yapıldığı yıldan meslek odasına kayıt olduğu yıl çıkarılarak hesaplanmıştır.U. mezuniyetten sonra geçen yıl ile 4374 sayılı Kanunun 62 inci maddesinin ( h ) bendinde belirtilen tutar çarpılarak hesaplanacaktır. ihalenin ilan edildiği yıldan meslek odasına kayıt olunduğu yıl çıkarılarak hesaplanmıştır. Anahtar Teknik Personelin Deneyim Süresi Hesabı Kamu hale Kurulunun anahtar teknik personelin deneyim süresinin hesaplanması ile ilgili verdiği 2004/UK-Z-1049 sayılı kararında.’de. kıst olarak yani ay ve gün hesabı yapılarak değil.” Hükmü bulunmaktadır.Y. ihalenin yapıldığı yıldan mezuniyet yılı çıkarılarak hesaplanmıştır.Z-486 sayılı kararında da mezuniyetten sonra geçen yıl. anahtar teknik personelin asgari beş yıllık deneyim süresi.’de. Ancak K K 2006/UY.’nde. Deneyim süresi ilgili meslek odası üye kayıt belgesiyle.2000 tarihinde meslek odasına kayıt yaptıran 90 . kamu ve/veya özel sektöre taahhütte bulunan bir yüklenicinin bünyesinde on yıldır şantiye şefi olarak mesleğini icra ettiği halde.2009 tarih ve 27159 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Y. Anahtar Teknik Personelin Tarihsel Süreçte Değerlendirilmesi 18. “Bu kişiler ihaleyi yapacak idareye mezuniyet belgeleriyle birlikte kamuda veya özel sektörde mesleklerini icra ettiklerini tevsik eden meslek odası kaydı veya hizmet çizelgelerini verirler.’nde.Y. “anahtar teknik personelin en az beş yıl deneyimli mimar veya mühendis olması ve halen isteklinin bünyesinde çalışıyor bulunması şartı aranır.11. ihale tarihi ile ilgili meslek odasına kayıt tarihi arasındaki sürenin asgari beş yıl olması gerekir. “ihale tarihinden önce işe alınmış olması” şartı ile “kamuda geçen deneyim süresi hizmet çizelgesi ve/veya meslek odası üye kayıt belgesiyle tevsik edilir.03. meslek odasına kayıt olmadığından veya beş yılı doldurmadığından bu mühendis anahtar teknik personel olarak kabul edilmez iken. “Bu kişiler ihaleyi yapacak idareye mezuniyet belgeleriyle birlikte kamuda veya özel sektörde mesleklerini icra ettiklerini tevsik eden meslek odası kaydı veya hizmet çizelgelerini verirler. . . kıst (ay ve gün) olarak ihale tarihinden meslek odası üye kayıt tarihinin çıkarılması ile hesaplanmalıdır. anahtar teknik personelin aynı zamanda ihale konusu işte teknik personel olarak çalıştırılmasına olanak sağlanmıştır.Y.U.06. 04.12.11. Bu durumda ihalenin ilan edildiği yıl baz alınacak demektir.2002 tarihli Y. On yıllık bir mühendis. isteklinin bünyesinde halen çalışmakta olduğu hususu ise sosyal güvenlik kurumu onaylı prim ödeme belgeleri ile tevsik edilir. .U. Mezuniyet belgelerinin sunulması halinde Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğine göre iş deneyim tutarı. 2000 tarihinde mezun olup 31.18. Bu asgari beş yıllık sürede. Bu durumda da Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğine göre iş deneyim tutarının hesaplanmasında mezuniyetlerinden sonra geçen her yıl denildiğinden yine mezuniyet yılı baz alınacaktır.” Hükmü kaldırıldığından iş deneyim tutarının hesaplanmasında artık mezuniyet yılı baz alınacaktır.U.” Hükmü getirilmiştir. Nitekim Kamu hale Kurulunun K K/2004-UK.Z-2182 sayılı kararında. Anahtar teknik personel aynı zamanda “Teknik Personel Taahhütnamesi”nde yer alamaz. 30.Y. .2004 tarih ve 25486 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Y. mezuniyetten sonra geçen yıl.

ihale konusu işin niteliğine uygun ve işin mimarlık ve mühendislik alanlarının ağırlığı ile orantılı olarak belirlenmesi gereklidir. oda kayıt tarihinden ihale tarihine kadar geçen bütün sürelerin (ay.03. Yapılan değişiklikle. Bu durumda. ancak. Turan K. 2. (3) Anahtar teknik personelin meslek alanlarının. Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğinin 3. kesinti olarak kabul edilmeyecektir. Değil son sınıftaki deneyimini. b) Yarısı ile eşik değer arasında olan işlerde en fazla iki. “.01. yıl) dikkate alınarak yapılacak bir hesaplama sonucunda elde edilebileceği aşikardır. Yaklaşık maliyeti eşik değerin.üncü maddesinde anahtar teknik personel.Sonuç olarak.2010 tarihinde yürürlüğe girecektir. bu kişilerin tamamının deneyim süresinin mezuniyet belgeleri ile tevsik edilmesi zorunlu kılınmıştır.2001) ilgilinin meslek odasına kayıt tarihinin üzerinden dört yıl.2009 tarihinde anahtar teknik personel ile ilgili köklü değişiklikler yapılmıştır. Anahtar teknik personelin ilk ilan veya davet tarihinden geriye doğru en az bir yıl boyunca gerçek veya tüzel kişiliğin ticari faaliyette bulunduğu yerde kesintisiz şekilde çalıştırılması ve bu durumun belgelendirilmesi şartı. 1) Deneyim süresi.” Denilerek bu yanlış uygulamadan ancak iki yıl sonra dönülmüştür.bir mühendis. şikayete konu ihalede. dört ay.’nin meslek odasına kayıt tarihi çıkarıldığında (16. deneyim süresinin son sınıf öğrencisi iken başlatılması Yönetmeliğe tamamen aykırı düşmektedir. Nitekim K K 2006/UY. Bunun da anlamı son sınıfta iken deneyim süresi başlamış demektir. “Gerçek veya tüzel kişi tarafından. istenildiği kadar belirlenebilirken sınırlama getirilmiştir. Bundan dolayı deneyim süresi hesabının ay ve gün olarak yapılması gerekir.2005 tarihinde yani 4 yıl 2 günlük mühendis asgari beş yıllık deneyimli mühendis olarak kabul edilmektedir. Yıl içinde toplam olarak otuz günü aşmayan kesintiler. anahtar teknik personelin deneyim süresinin hesabına ilişkin 4734 sayılı Kanunun 5 inci maddesine uygun sağlıklı bir tespitin.Z-1472 sayılı kararında. dolayısıyla başvuru sahibinin idarece değerlendirme dışı bırakılmasının doğru olduğu ve iddianın doğru olmadığı anlaşılmıştır. dokuz gün geçtiği ve Turan K.11. mezun olmuş bir mühendisi bile sırf meslek odasına kayıt yaptırmadı diye deneyimli saymayan bir Yönetmeliğin. taahhüt ettiği işlerden bağımsız olarak istihdam edilen ve şantiyede yürütülen çalışmaları merkezden yöneten kişi” olarak tanımlanmıştır. meslek odası üye kayıt süresini gösteren belge ile değil mezuniyete ilişkin belgeyle tevsik edilecektir. a) Onda biri ile eşik değerin yarısına kadar olan işlerde en fazla bir...03. gün. Bu şart aynı pozisyon için tek bir mühendis veya mimar ile tevsik edilebileceği gibi farklı mühendis veya mimarlarla da tevsik edilebilecektir.200607. Anahtar teknik personel şartının aynı meslek alanına ilişkin farklı kişiler bildirilmek suretiyle karşılanması halinde. ihale tarihinden. 4734 sayılı Kamu hale Kanunu’nun eşitlik ilkesi gereği 1 yıl sonra yani 05. 2) Anahtar teknik personelin ihaleden önce işe alınması yeterli iken artık ilk ilan veya davet tarihinden geriye doğru en az bir yıl boyunca gerçek veya tüzel kişiliğin ticari faaliyette bulunduğu yerde kesintisiz şekilde çalıştırılması ve bu durumun belgelendirilmesi şartı aranacaktır.’nin deneyim süresinin dari Şartnamede ve Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliğinde istenen en az beş yıllık deneyim süresi şartını karşılamadığı. Aynı mimarlık ve mühendislik alanı ile ilgili birden fazla anahtar teknik personel artık istenemeyecektir. 91 . (4) Anahtar teknik personelin sayısı. 04.03.

Tüzel kişiliğin. aday veya isteklinin bünyesinde çalıştıklarına ve ihale konusu işte isteklinin anahtar teknik personeli olarak çalışacaklarına ilişkin yazılı beyanlarını vereceklerdir.ş denetleme belgeleri ile ihalelere gerçek kişi olarak katılacak mühendisler ve mimarlar için beş yıllık süre.ş denetleme ve yönetme belgelerinin verilmesinde işin geçici kabulünün yapılma koşulu aranmamalıdır.Anahtar teknik personelin deneyim süresi mezuniyet belgesi ile tevsik edileceğinden meslek odaları devre dışı bırakılmıştır. Bu oran %50 olarak tekrar değiştirilmelidir.ş yönetme belgeleri sadece beşte bir oranında değerlendirilirken iş denetleme belgeleri ile aynı haklara sahip olmalıdır. (7) Gerçek kişi istekliler hariç.Sözleşmenin fesih edildiği işlerde. 4. bu kişilerin tüzel kişilikteki görev ve/veya ortaklık süreleri. 1- 92 .ş denetleme belgeleri tam olarak değerlendirilirken ilk beş yıl için beşte bir oranında değerlendirileceği şeklindeki değişiklikle mühendislerin hakları ellerinden alınmıştır. mühendislere iş denetleme ve iş yönetme belgesi düzenlenmeyeceği hükmü değiştirilmeli. yeminli mali müşavir veya serbest muhasebeci mali müşavir tarafından düzenlenen belge ile tevsik edilecektir. Ticaret Odasına kayıt olduğu tarihten değil ilgili meslek odalarına kayıt olduğu tarihten başlatılmalıdır. ş denetleme belgelerinin tam olarak değerlendirilmesi için Yönetmelikte yeniden değişiklik yapılmalıdır. 8. 2.Mezuniyet belgelerinin her iki ortağın da mühendis ve/veya mimar olup % 50-%50 ortak olduğu tüzel kişiler tarafından da kullanılabilmesine olanak sağlanmalıdır. 6. Sonuç ve Öneriler ş denetleme belgeleri kendi meslekleri ile ilgili kısmın %50’lik bölümünde denetleme görevi yapanlara verilirken yeni düzenleme ile bu oran %80’e çıkarılarak mühendis ve mimarların hakları ellerinden alınmıştır. Deneyim süresinin meslek odası üye kayıt süresini gösteren belge ile tevsik edilmesi şartı yeniden getirilmelidir. (5) Anahtar teknik personel olarak bildirilen mimar ve mühendisler artık. başka bir gerçek veya tüzel kişide anahtar teknik personel olarak çalışamayacaklardır. Ticaret Sicil Memurluğu. 9. Bu düzenleme ile diğer mühendis ve mimarlara da iş olanağı sağlanmış olmaktadır. (6) Anahtar teknik personel olarak bildirilen kişiler artık. sözleşme bedelinin %50’lik bölümünde görev yapan mühendis ve mimarlara iş denetleme ve iş yönetme belgesi verilmelidir. 10. 3. 7. şin ilk sözleşme bedelinin %50’lik bölümünde görev yapan mühendis ve mimarlara iş denetleme ve iş yönetme belgesi verilmelidir. 5.c) Üzerinde olan işler ile yeterlikleri tespit edilenler arasından belli sayıda adayın davet edilmesinin öngörüldüğü belli istekliler arasında ihale usulüyle yapılan ihalelerde en fazla üç olarak istenebilecektir. yarısından fazla hissesine sahip gerçek kişi ortağının iş denetleme belgesi ile ihaleye katılmasında iş denetleme belgesi hemen değerlenebiliyor iken en az bir yıldır yarıdan fazla ortak olma şartı ile mühendis ve mimarların hakları geri alınmıştır. aday veya isteklinin bünyesinde görev yaptıkları süre boyunca. En az bir yıldır ortak olma koşulu kaldırılmalıdır.Sözleşmenin fesih edildiği işlerde sadece yüklenici iş bitirme belgesi düzenlenmemelidir.

Yapım işleri Uygulama Yönetmeliği.Kaynaklar Bakanlar Kurulu. Güncel Mevzuat.06. H. (2003). Ankara. Kamu hale Kanunu. “Yapım şleri halelerinde Sözleşme Usulleri ve Yapılması Gereken Değişiklikler” Mali Hukuk.2004. Şti.. Resmi Gazete Tarih/Sayı: 22. (2002). Sh. (2002). Sh. Denetim Yayıncılık Ltd. nşaat Yönetimi Kongresi. Sayı: 107. Süleyman Demirel Kültür Merkezi. Resmi Gazete Sayı:27059 Kanun:5812. 22. kik. "Kamu hale Kanununda Yapılan ş Deneyim Belgeleri ile lgili Değişikliklerin Değerlendirilmesi". Resmi Gazete. (2009). Yapım şleri Genel Şartnamesi.2005. Değişiklik: Resmi Gazete Sayısı: 27277 Resmi Gazete Tarihi: 03.11. Resmi Gazete Tarih:25.:45-61. Sayı: 106. www.2008. Resmi Gazete Tarih:08. Resmi Gazete..2002/24658. Kamu hale Genel Tebliği Gencer.11.: 48-56. “Kamu ihale Kurulunun Verdiği Çelişkili Uyuşmazlık Kararları Üzerine Bir Araştırma” TMMOB nşaat Mühendisleri Odası 4.. Şti. Ankara.. Kamu hale Kurumu. Ankara.gov.. Ankara. 30/31 Ekim 2007. Yapım şleri Uygulama Yönetmeliği.01. stanbul Gencer. Resmi Gazete Tarih/Sayı: Bakanlar Kurulu. (2003). Ankara. Resmi Gazete Sayısı: 27159/Mükerrer Resmi Gazete Tarihi: 04. Resmi Gazete Sayı:25486 Yapım işleri Uygulama Yönetmeliği.2002/24658. Sh.01. H. Kamu hale Sözleşmeleri Kanunu.. Ankara.2009 93 . Resmi Gazete Tarih:19. Gencer. Mali Hukuk. Sh. H. (2002).: 72-81.03. Resmi Gazete Tarih:05. Kamu hale Kurumu.2009 Yapım işleri Uygulama Yönetmeliği. Resmi Gazete Sayı:26004 Yapım işleri Uygulama Yönetmeliği.tr.2008 Resmi Gazete Sayı:27075 Yapım işleri Uygulama Yönetmeliği.07. "Yapım şleri halelerinde ş Deneyimi". Ankara.: 16-20. (2007). Gencer. (2002). Denetim Yayıncılık Ltd. Sayı: 36.12. H.

.

Teknolojinin hızla ilerlemesi endüstrilerin gelişimine yol açmış. Zaman içinde diğer aktörler de bu değişime uyum sağlamak ve bazen de fırsata dönüştürmek için çalışmalara başlamışlardır. kurum ve kullanıcıların beklenti ve düşünce yapılarını anlamak sağlıklı bir sistem oluşturulmasına temel teşkil eder. bu ilerleme yerkürenin yeni ve modern yaşam biçimini ne ölçüde kaldırabileceği sorusunu gündeme getirmiştir. Özellikle projede rol alan kişi. artan sürdürülebilirlik talepleri ile bu akımın öncüleri olmuşlardır. Bu çalışmada. algıladıkları 'değer' kavramını. proje yönetimi.tr Nur Atakul Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Mimarlık Fakültesi. stanbul 0212 2521600 E-posta: ergonul@msgsu. yüklenici. stanbul 0212 2521600 E-posta: selin. Özellikle son yıllarda enerji fiyatlarının hızla artmasıyla. Anahtar sözcükler: Sürdürülebilir yapım.gundes@msgsu.com Öz Dünyada 'sürdürülebilirlik' kavramı her ne kadar uzun bir süredir ele alınsa da. Aktörlerin sürdürülebilirlik hedefine bakış açılarını. değişim sürecinde karşımıza çıkabilecek engeller belirlenmiş ve bunların proje yönetimine getirdiği ekstra yükler belirlenmiştir. işveren. tedarikçi. kullanıcı Giriş Son yıllarda uzmanlar. Ekonomik gelişmenin çevreye olan etkilerinden bahsedilmesi 95 . ekonomik ve sosyal faydalarını.edu. inşaat sektöründe bu alana geçiş döneminin oldukça yavaş olduğu gözlenmektedir. Henüz embriyonik evrede olan bir sistemin daha sağlıklı büyüyebilmesi için tespitler yapılmış ve yeşil proje yöneticilerine bazı önerilerde bulunulmuştur. Bu kapsamda. özellikle gelişmiş ülkelerin doğal kaynakları tüketme hızına ve şekline dikkat çekmişlerdir.tr Sema Ergönül Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Mimarlık Fakültesi. tasarımcı. stanbul 0212 2521600 E-posta: nuratakul@yahoo. maliyetlerini ve aldıkları riskleri net olarak görebilmek bu geçiş döneminde ortaya çıkması muhtemel bazı sorunların iyi yönetilmesine ışık tutacak önemli bir olgudur. sürdürülebilirlik hedefinin önündeki en önemli engellerden biri olan 'insan' ve 'önyargı' kavramları başlıca aktörlere odaklanarak incelenmiştir. Bu sektörde özellikle işveren ve kullanıcılar.Sürdürülebilirlik Kavramının Yapım Proje Yönetimi Açısından Değerlendirilmesi Selin Gündeş Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Mimarlık Fakültesi.edu. bu konuda alınacak önlemlerin ülkelerin ekonomilerine sağlayacağı faydalar tartışılmaya başlanmıştır.

Bu sorunların başında. Sürdürülebilir kalkınma bu raporda şöyle tanımlanmıştır: “Sürdürülebilir kalkınma. Sürdürülebilirliğin farklı şekilde tanımlanması sürdürülebilirliğin her alanda yavaş işlemesinin ana sebeplerindendir. öncelikle bu kavrama bakış açılarının ve düşüncelerin değişmesi ile ilgilidir. Sürdürülebilir yapım kavramı da. bugünün ihtiyaçlarını karşılayan kalkınmadır. toprak kaybı. Bu faktörler bir toplumun sağlık.” Pearce (2006)’a göre ise sürdürülebilirlik ‘iyi’ bir toplum oluşturma yolunda atılacak bir adımdır. hızlı şehirleşmenin yol açtığı hava kirliliği ve atık sorunları gelmektedir. Öncelikle 5. hem olumlu hem de olumsuz etkilerinden dolayı önemli bir rol oynar. 2002)’na göre inşaat sektörü. Bina ve altyapı oluşturulması şüphesiz bir ulusa toplumsal ve ekonomik olarak büyük faydalar sağlar. ABD’de ise sera gazı emisyonlarında inşaat endüstrisinin büyük bir rolü olduğu belirlenmiştir. ulaşım. Bu ölçekten bakıldığında. Birleşmiş Milletler Çevre Programı (UNEP. Konut. işletmeler kısa vadedeki ekonomik göstergelere önem verirler.6 trilyon dolar kadar bir büyüklük ile bu endüstri dünya toplam gayrı safi milli hasılasının (GSMH) yaklaşık 10% unu oluşturur (ENR. gelişmiş ülkelerde olduğu gibi sadece tasarım. ormanların hızla azalması. su kaynaklarının kıtlığı. kullanımı ve geri dönüşümü. Sürdürülebilirliğin uygulamada yavaş ilerlemesinin diğer bir nedeni ise işletme yönetimlerinin ‘kısa vadeci’ bir görüşe sahip olmalarıdır. 1987)’nin ‘Ortak Geleceğimiz’ adlı raporu ile girmiştir. üretimde ve binalarda suyun verimli kullanımı gibi konular da göze alındığında dünyadaki toplam kaynakların %50’sinin inşaat endüstrisi tarafından tüketildiğini söylemek mümkündür. Dolayısıyla. inşaat endüstrisinin insanların refah düzeyleri ile doğrudan ilişkili olduğu gözlemlenebilir. barınma ve güvenlik gibi temel ihtiyaçlarına cevap verdiği için inşaat endüstrisi insan yaşamında hayati önem taşır. Gelişmekte olan ülkeler için sürdürülebilirlik çevre ile ilgili sorunlar sebebi ile de gittikçe önem kazanmaktadır. su ve sıhhi altyapı gibi sürdürülebilir kalkınmanın temelini oluşturan faktörler inşaat endüstrisinin kapsamına girer. inşaat malzemelerinin üretimi. bu kavram her grubun kendi ‘iyi toplum’ değerlerinin farklı olmasına ve ‘iyi toplum’un farklı şekilde ifade edilmesine bağlanmıştır. 2009). teknoloji ve malzeme seçimlerinden ibaret değil. Bu durumda sürdürülebilirlik işletme yönetiminin kısa vadedeki çıkarlarına ters düşmektedir. ulusal seviyede istihdama %5 ila %10 arasında katkıda bulunur ve GSMH’nin %5 ila %15’ini oluşturur.aslında 1950’li yıllara dayanır. Bir başka deyişle. Dünyada’da tüketilen enerjinin ortalama %20’sini inşaat endüstrisi tüketir. Gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerin sürdürülebilirlik kavramını benimsemesi açıkça farklı yollardan olacaktır. Bunun yanı sıra. Sürdürülebilir Yapım nşaat endüstrisi sürdürülebilir kalkınmada. 96 . ‘Sürdürülebilir kalkınma’ kavramı ise terminolojiye 1987 yılında Brundtland Komisyonu olarak da bilinen Dünya Çevre ve Kalkınma Heyeti (WCED. Sürdürülebilirliğin getireceği ekonomik faydalar ise sadece uzun vadede gözlemlenebilinir. gelecek nesillerin gereksinimlerinin karşılanmasından ödün vermeden.

kamu kurumları ve idari kuruluşların giderek sürdürülebilirliğe verdikleri önem artmaktadır. Hill ve Bowen (1997) sürdürülebilir kalkınma ve sürdürülebilir yapılaşma arasında ortak bir payda bulmaya çalışmışlar ve sürdürülebilir yapılaşmayı dört ana alanda -sosyal. bir inşaat projesi yapılması planlandığında. denizler. flora ve fauna ile yapılaşma arasındaki ilişkilerdir. sürdürülebilir yapılaşmanın. barınma. Yazarlar. sağlık. halen dar bir kapsamda işlemektedir. yapımda uygulanacak prensipler ve her bir alana ne kadar ağırlık verileceği gibi konularda fikir birliğine varılması mümkün olabilir. Bugüne kadar yapılan çalışmaların büyük bir kısmında. tüm dünyada. Temel ihtiyaçlar olan yiyecek. Burada biyofiziksel alandan kasıt. kalitesine ve hizmet ömrüne işaret eder. ilgili tüm tarafların her bir kolondaki maddeleri bir kontrol/yoklama cetveli olarak kullanmalarını önermişlerdir. Günümüzde. toprak. giyim.ele almışlardır. Ancak.nşaat endüstrisinin toplumsal ve ekonomik etkilerinin büyüklüğü anlaşıldıkça. Çoğu durumda. Bu alanların her biri. sürdürülebilir yapılaşma sadece çevresel ve teknik açıdan ele alınmıştır. belli başlı ülkelerde uygulanmaya başlayan sertifikalandırma sistemleri. bir yapının aynı veya birbirine yakın safhalarında doğrudan role sahip olan mimar. binaların çevresel performanslarını ölçen LEED (ABD) ve BREEM ( ngiltere) gibi sertifika sistemlerinin kullanımı yaygınlaşmaktadır. Ülkemizde 2009 yılı içinde yürürlüğe girmesi beklenen 'binalarda enerji performans yönetmeliği' gibi girişimler ile sürdürülebilirlik hedefi'ne doğru ilk adımlar atılmaktadır. ekonomik. Sürdürülebilir yapılaşmanın sosyal kanadı eşitlik ve toplumsal adalet temeline dayanır. Burada önemli olan sütunlar arasındaki dengeyi iyi kurabilmek ve her bir sütuna verilecek ağırlığı proje bazında değerlendirebilmektir. Böylece. genellikle sadece çevre ile ilişkilendirilen sürdürülebilir yapım kavramının getireceği fayda ve maliyetler bu yoklama cetvelindeki maddelere bakılarak daha iyi anlaşılabilir ve daha da önemlisi kapsamlı olarak anlatılabilir hale gelmektedir. Türkiye'de sürdürülebilir yapılaşmaya geçiş dönemi çok uluslu firmaların kurumsal sorumluluk ve güvenilirlik hedefleri kapsamında gelişmeye başlamış ve son zamanlarda 'sürdürülebilir' toplu konut projeleri ile kamu sektöründe de gündeme gelmiştir. eğitim gereksinimleri bu kanadın başlıca elemanlarıdır. Teknik sütun ise bir yapının performansına. ‘Sürdürülebilir Kalkınma’ kavramındaki kargaşa kısmen yapılaşmada da yaşanmaktadır. Ayrıca kanımızca. sürdürülebilir kalkınmanın ana ilkelerini desteklediği gözlemlenebilir. gelişmiş ülkeler başta olmak üzere. Özellikle yapım faaliyetinde rol oynayan ve yapı ömrünün tüm safhalarında bu süreçten etkilenen gruplar arasındaki iletişimsizlik ve uyum sorunları sürdürülebilirliği destekleyen girişimlerin başarısızlığına neden olmaktadır. Bu bağlamda işlevsel. sürdürülebilirliğin ulaşılmasında önemli etkenlerdir ve Şekil 1’de gösterildiği gibi ‘sürdürülebilir yapımın sütunları’ olarak ifade edilmişlerdir. Ekonomik sütun incelendiğinde. Tüm bu ilgiye ve gelişmelere rağmen Türk inşaat sektörü bu zorlu sürecin henüz başlangıcında yer almaktadır. biyofiziksel ve teknik. doğa güçlerine karşı dayanıklı ve uzun ömürlü yapılar inşa etmek başlıca hedef olmalıdır. ekosistemlerin taşıma kapasitesini zorlamadan toplumun yaşam kalitesinin artırılmasını öngörür. Modernleşme sürecinde inşaat endüstrisindeki yatırımlar kâr kavramı üzerinde odaklanmış. yeraltı kaynakları. çatışan çıkarlar ve kısa dönemdeki ekonomik faktörler hep ön plana çıkmıştır. Biyofiziksel sütun. yüklenici. atmosfer. ‘sürdürülebilir yapım’ başlıca hedefler arasında yer almamıştır. Son zamanlarda sürdürülebilir yapılaşmanın pazarlanabilir hale gelmesi ve rekabetçilikte 97 . tedarikçi gibi taraflar bile bir iş ve fikir birliğine varamamışlar.

SÜTUN B R: SOSYAL SÜRDÜRÜLEB L RL K • Yoksulluk azaltılması dahil olmak üzere yaşam kalitesinin yükseltilmesi • Kalkınma planlanmasında toplumsal kimlik ve kültürel çeşitliliğin göze alınması • Sağlıklı ve güvenli bir çalışma ortamının temin edilmesi ile insan sağlığını korumak ve bu yöndeki atılımları teşvik etmek • Özel olarak korunması gereken kişiler için beceri eğitim programları uygulanması ve kabiliyetlerinin geliştirilmesi • Yapımın sosyal maliyetlerinin adil veya eşit şekilde paylaşılmasını temin etmek • Yapımın sosyal faydalarının eşit şekilde paylaşılmasını temin etmek • Nesiller arası eşitliğin sağlanması SÜTUN ÜÇ: B YOF Z KSEL SÜRDÜRÜLEB L RL K • Fosil yakıt ve minerallerin çıkarılması ve doğaya yabancı maddelerin üretimi gibi işlemlerin.oynayacağı önemli rolün dile getirilmesi ile özellikle işverenler ve yapsatçı firmalar tarafından bu konulara ilgi artmıştır. 1997) 98 . güvenilir ve işlevsel yapıların inşa edilmesi • Yapılaşmada kalitenin ön plana çıkarılması • Sürdürülebilir yapımın teşvik edilmesi için hizmet planlamasının yapılması • Büyük binaların iç mekan koşullarının kullanıcılar tarafından kontrol edilebilecek şekilde yapılması • Şehir altyapısının yaya yolu ile birbirine bağlanmış. karışık kullanımlı birimler oluşturacak şekilde planlanması veya mevcut altyapının bu kriteri göz önüne alacak şekilde tekrar hayata geçirilmesi Şekil 1. kültürel. tarihi ve mimari değerlere zararın en aza indirilmesi SÜTUN K : EKONOM K SÜRDÜRÜLEB L RL K • Faydalanması istenilen gruplar için satın alınabilirliğin temin edilmesi • nşaatta istihdam yaratılmasının teşviki ve bazı durumlarda insan gücüne dayalı bir sistem kurulması • Fiyat ve tarifelerin belirlenmesinde tam maliyet muhasebesi ve gerçek maliyet fiyatlandırılmasının kullanılması • Piyasalarda sürdürülebilirliğin ilerlemesini sağlayacak politikaların ve uygulamaların benimsenmesi ile rekabetçiliğin artırılması • Çevreye duyarlı tedarikçilerin ve yüklenicilerin seçilmesi • Gelecek nesillerin ihtiyaçlarına karşılık verecek kapasitenin muhafaza edilmesi için. Bazı durumlarda yatırım kararlarının mali sonuçlar yani kâr maksimizasyonunun dışında politik sebeplerle de alınabildiğini söylemek yanlış olmaz. geleneksel olarak fayda maliyet analizi yapılması zorunlu olmasına rağmen. su. malzeme ve toprak kullanımının azaltılması • Kaynakların tekrar kullanımının ve/veya geri dönüşümünün en yüksek seviyeye çıkarılması • Yenilenebilir kaynakların yenilenemeyen kaynaklara tercih edilmesi • Hava. Kamu projeleri yapılabilirlik çalışmalarında. bu tür maddelerin yeryüzüne geri depolanmasından daha hızlı bir oranda yapılmaması • nşaatta kullanılan dört ana kaynağın yani enerji. yenilenemeyen kaynakların kullanımından gelen kazancın toplumsal ve insan yapımı sermayeye yatırılması SÜTUN DÖRT: TEKN K SÜRDÜRÜLEB L RL K • Dayanıklı. 2006). toprak ve su kirliliğinin küresel ve yerel olarak en az seviyeye indirilmesi • Sağlıklı ve zehirli maddelerden arınmış bir çevre oluşturulması • Dünyanın yaşanabilirliğinin/canlılığının ve ekolojik çeşitliliğinin korunması ve düzeltilerek eski haline getirilmesi • Hassas bir yapıya sahip olan doğal. yapılan çalışmalarda çevresel ve toplumsal fayda ve maliyetlerin parasal olarak ifade edilmesindeki güçlükler sebebiyle ihmal edildikleri ve fayda maliyet analizlerinin sadece doğrudan parasal değerler ile ifade edilebilecek verilere odaklanarak eksik yapıldığı gözlemlenmiştir (Propersi ve Gundes. Sürdürülebilir Yapım Prensipleri (Hill ve Bowen.

Sağlanacak ekonomik faydanın yanı sıra. Başka bir sınıflandırmaya göre ise. Bu işlemler zinciri fizibilite ve tasarım aşamalarından başlayarak. sürdürülebilir yapımın öncüleri olmuşlardır.Günümüzde yönetmeliklerin öngördüğü çevresel analiz ‘engelleri’ girişimciler tarafından kolaylıkla aşılsa bile. Kamu sektöründeki 99 . Enerji kaynakları üretimi ve tüketimi arasındaki bu farkın ülkenin ekonomik yapısına getirdiği yükler açıktır. ikinci derecede ise inşaat sektöründe tecrübeli veya tecrübesiz olarak sınıflandırmaktadır. mimar/mühendis. 2007). en önemli işveren konumunda olan kamu sektörü. Bu kapsamda ele alınması gereken başlıca aktörler ise kamu sektörü. Çevre ve topluma duyarlı imar kanunları. en önemlisi dünyada süregelen bu akımın ülke çıkarlarına ne ölçüde hizmet edebileceği gibi soruların yanıtı önem kazanmaktadır. işveren. bu akımın öncülerinin bu yönde atılan adımları hangi sebeplerle ve ne ölçüde destekleyecekleri. bu süreçten iyi veya kötü yönde kimlerin etkileneceği. kalan %75 dış ülkelerden ithal edilmektedir (WEC. oradan işletme safhasında yer alan bakım ve onarım işlemlerine ve yapının ömrünü doldurup yıkılması. işverenler projeyi kendi endüstriyel veya ticari faaliyetleri için yaptıracak olanlar ya da nihai yapıyı satmak veya kiralamak amacı ile yaptıracak olanlardır. Masterman (2002) işverenleri. sürdürülebilir yapımın hangi kurum ve kişilerin ilgi alanına girdiği. Kamu sektörüne bağlı işveren. yönetmelikler ve uygulamalar tüm inşaat endüstrisi için itici bir güç olacaktır. Aslında bir işverenin sürdürülebilir yapılaşmayı hangi ölçüde benimseyeceğini anlamak için öncelikle işverenin özelliklerine ve binayı ne amaç için yaptırdığına bakmak gerekir. geniş iş hacmi ve kanun koyucu olarak sürdürülebilirliğin teşvikinde önemli bir role sahip olmaktadır. bir yapının ömrü boyunca geçirdiği tüm evrelerde ele alınmalıdır. projeyi gerçekleştirmek için yararlanılacak teşvik ve kredi kullanımında çevresel etkileri en aza indirme konusu yeniden gündeme gelmektedir. Bu durumda. finansör. Sürdürülebilir Yapılaşmada Rol alan ve Etkilenen Gruplar Sürdürülebilirlik. inşaat safhasına. kullanıcılar ve proje yöneticileridir. yüklenici. birinci derecede kamu veya özel sektör kapsamına girenler. ülke için önemli ekonomik faydalar sağlayabilir. tedarikçiler. Çevresel koruma teknolojilerine. ve yıkım sırasında oluşan atıkları azaltmak için kaynakların geri dönüştürülmesine kadar uzanır. Kamu sektörü Ülke yönetim organları için yapıların çevre ve topluma olumsuz etkilerinin en az seviyeye indirilmesi birçok yönden önem taşıyabilir. ekipmanlarına ve yeni üretim metotlarına yatırım yapmak bir ülke için önemli bir fırsattır. Binaların işletme ve bakım enerji maliyetlerindeki ufak bir düşüş. Ülkemizde tüketilen enerjinin sadece %25’i üretilmekte. bu faaliyetlerden çıkar sağlayabilecek grupların neler olduğu. malzemelerine. Türk inşaat piyasasına örnek teşkil etmektedir. Zaten. kamu sektörünün ilk görevi o ülkede yaşayan kişilerin refahını artırmaktır ve sürdürülebilir yapılaşma doğru şekilde planlandığı sürece kamu amaçları ile birebir örtüşür. Binaların enerji tüketimlerinin bir ülke ekonomisi için önemi büyüktür. şverenler Tüm dünyada işverenler.

Projenin tüm safhalarında yer alan kişiler ve kullanıcıların sürdürülebilirlik konusunda bilinçlendirilmesi bu sürecin daha kolay atlatılmasına sebep olacaktır. Riskten kaçınan kamu işveren. ‘ilk kez’ uygulamadan kaynaklan bazı sorunları göze almak istemeyecektir.yapılar. Daha önce belirtildiği gibi Masterman (2002)’ın işveren sınıflandırmalarında ikinci derecede inşaat sektöründe tecrübeli veya tecrübesiz işverenler yer almaktadır. Özellikle inşaat sektöründe tecrübeli. büyük ölçüde toplumun ödediği vergiler ile finanse edildiği için maddi kaynakların verimli kullanımı ve büyük riskler almaktan çekinilmesi dikkat çeken unsurlardır. Bunun sürdürülebilirlik açısından anlamı ise şöyledir: sürdürülebilirlik ile sağlanan gelişmiş bina performansı binanın piyasa değerini artırdığı sürece veya nispette bu tip işveren tarafından benimsenebilir. ücret.bir pazarlama stratejisi haline gelmiştir. Olumlu taraf. sürdürülebilir yapım açısından. Şüphesiz bahsedilen ‘ilk deneme’ zorlukları inşaat safhasında gecikmelere ve maliyet artışlarına sebep olacaktır. Ülkemizde. işletme ve bakım safhasında gözlenebilir hale gelecek ve bu tür yapılar gerek maliyet gerekse kalite açısından hak ettikleri değeri bulacaklardır. sürdürülebilirlik özellikle kullanım maliyetlerindeki düşüş ön plana çıkartılarak pazarlanabilir hale gelmeye 100 . kurumsal sorumluluk ve güvenilirlik kapsamında sürdürülebilir yapılaşmayı benimsemiş çokuluslu şirketler hariç. Nihai yapının değişim değeri. Olumsuz yönler iki ana başlık altında incelenebilinir: risk ve maliyet. binalarının uzun dönemdeki ekonomik ve çevresel performanslarını dikkate aldıkları için sürdürülebilir yapılaşmayı teşvik edecek önemli bir role sahiptirler. kâr. Benzer bir sorun. Üçüncü tip sınıflandırmaya göre ise. Son zamanlarda. iyi bir yönetim stratejisi geliştirilirse sonraki uygulamalarda bu engel gittikçe küçülerek önümüze çıkacaktır. şverenler aynı zamanda kullanıcı oldukları takdirde. bakım safhasında beliren bilgi eksikliği bu sorunların başında gelir. Sürdürülebilirliğin sağladığı çevresel ve ekonomik faydalar sıklıkla işletme ve bakım safhasında gözlemlenebilir hale geldiklerinden kullanıcı-ister kamu ister özel işletme olsun-işveren öncü konumdadır. özellikle inşaat ve bakım safhalarında ortaya çıkabilecek. Dünyada yeşil bina maliyetlerine ilişkin kaynaklar kısıtlıdır. Gelişmiş bina performansı sadece kullanım safhasında gözlemlenebilir olduğu için bugüne kadar. Fakat ilk kez karşılaşılacak zorlukları önceden belirleyip. Sürdürülebilir yapılarda maliyetlerin geleneksel yapılara göre daha fazla olması genel bir kanıdır ve işverenlerin sürdürülebilirliği desteklemelerinin önünde önemli bir engel teşkil eder. Bu olgu. fiyat gibi verilere dayanır. yeşil binaların o binada çalışan işletmelerin performans ve verimliliklerine olumlu etkilerinin nasıl ölçülebileceği ile ilgilidir. işverenler projeyi kendi endüstriyel veya ticari faaliyetleri için yaptıracak olanlar ya da nihai yapıyı satmak veya kiralamak amacı ile yaptıracak olanlar olarak ikiye ayrılırlar. Bu tip işverenler yapının değişim değeri ile ilgilidirler. kamu veya özel sektörde çok önemli bir tecrübe bulunmadığı için kanımızca bu sınıflandırmayı sürdürülebilirlik kapsamında değerlendirmek gerekmez. sürdürülebilirliğin gelişmesinde hem olumlu hem de olumsuz bir rol oynayabilir. nşaat safhasında ‘yeni’ malzeme. Bunun başlıca sebebi bazı tür faydaların. Örneğin doğal aydınlatmadan sağlanacak enerji tasarrufunu ölçmek çok zordur. ekipman ve teknolojilerin kullanılması. sayısal olarak ifade edilmesinde yaşanan güçlüklerdir. şveren-sürdürülebilirlik zincirinde en zayıf halka ise nihai yapıyı satmak veya kiralamak amacı ile yaptıran özel işletmelerdir. nihai yapıyı satmak için yaptıran işveren bu konularla ilgilenmemiştir. kendi üretim ve ticari faaliyetleri için sürekli inşaat yapan veya yaptıran zincir işletmeler için sürdürülebilir yapılaşma – kendi ürünleri için.

arzı gerçekleştirildikten sonra talebini arayan yapsatçılar olarak gruplandırabiliriz. Bu tip yükleniciler için. 2000).başlamıştır. Dolayısıyla bu grup tarafından da sürdürülebilirliğin gittikçe benimsenmesi beklenmektedir. Fakat. ek maliyetler ve içerdiği riskler hakkında bilinçlendirilmelidir. işveren bölümünde bahsedildiği gibi. Yükleniciler Yüklenicileri. çıkarılan yönetmelikler ve toplum bilinçlendirme çabaları -sadece enerji alanı ile kısıtlı kalmasına rağmen. sürdürülebilir yapılaşma yaygınlaşmadığı için ve faydalarının kısa dönemde izlenmesi güç olduğu için. Çünkü. En kolay başlangıç iç mekan kalitesini artırmaya yönelik sensörlü ışıklandırma ve güneş enerjisinden faydalanma gibi atılımlardır. Tasarımcılar Yakın bir zamana kadar işverenler yaptırdıkları projelerde. Birinci gruptaki yükleniciler. Proje şirketinde hissedar rolünde ve dolayısıyla projeye öz kaynak sağlamış olan bir yüklenici. yapının uzun dönemli performansına önem verecektir. binaların kolay satılmasına imkan verecek her tür yeniliğe açık olmalarını öngörür. mimarlık öğrencilerine. sözleşme ile yüklenicilik görevini yapanlar ve yapıyı satın alacak kişi ve kurumların önceden bilmediği. sözleşme ve teknik şartnamenin gereklerini yerine getirdikleri için sürdürülebilirliğin teşvikinde rol alamazlar. şveren ve aynı zamanda yüklenici olan grup. genel olarak bu konuda özel bir eğitim almadıkları ve yeterli bilgi ve tecrübeye sahip olmadıkları için sürdürülebilir mimarlık öğelerini projelerinden uzak tutmuşlardır. Bugüne kadar. Geleneksel sistemde proje yöneticisi olarak görev yapan mimarlar. konu bu grubun gündemlerinde geniş biçimde yer almamıştır. yöneticilere yönelik eğitim ve bilinçlendirme çalışmalarının yapılması gerekmektedir. mimar ve mühendislere. ve krediden sonra geri ödemesi yapılan temettülerin ödenmesini ise zora sokacak veya bazı durumlarda imkansız kılacaktır. Sürdürülebilir mimarlık ve yapım teknikleri hakkında. üniversiteler ve kamu kuruluşları eğitim ve bilinçlendirme konularında aktif bir rol oynamak zorundadırlar. karşılığını para olarak alamayacakları ek bir iş olarak görülmektedir (Bordass. Tasarımcılar.bu yönde bir talep açığı ortaya çıkarmaya başlamış ve sonuçta ‘enerji verimliliği’ pazarlanabilir bir hale gelmeye başlamıştır. Son zamanlarda ülkemizde yaşanan gelişmeler. öncelikle kredi veren kuruluşlara olan borcun ve faizinin geri ödenmesini engelleyecek. sürdürülebilirlik sadece proje finansmanı modelinin uygulandığı projelerde önem kazanacak ve yüklenicilerin de sürdürülebilir yapılaşmaya sıcak bakmalarına sebep olacaktır. Proje finansmanı modeli ve sürdürülebilirlik ilişkisi özellikle yap-işlet-devret modelinde yüklenicinin kullanıcı-yüklenici rolünü alması sebebi ile önem kazanır. tasarımcılara sürdürülebilir mimarlık ilkelerini uygulamalarını yönünde bir talepte bulunmamışlardır. piyasaların doğal yapısından ötürü. sürdürülebilir yapımın sağlayacağı katma değer. Mimarlar için sürdürülebilirlik. 101 . Bu kapsamda. işletme ve bakım sırasında ortaya çıkabilecek bazı sorunlar. kalite ve estetiği artıran her ürün ve teknolojik gelişme pazarlamaya katkıda bulunduğu sürece bu ikinci grup yüklenicilerden destek görmüştür.

ısıtma ve soğutma sistemlerinin çalışanların verimliliğini artırdığı. sosyal ve ekonomik etkilerini değerlendirir. Stanhope Plc. Çünkü günümüzde bu tür değerler bir projenin risk haritasını belirlemede en az ekonomik faktörler kadar etkilidir. işe gelinmeyen günlerin azaldığı ve yapılan işin kalitesinin arttığı tespit edilmiştir. Kullanıcı işveren grubu. pazarlanabilirlik ve satış önde giden değerlerdir. alınan kredinin geri ödenmesine temel teşkil edeceği için bu durum daha da önem kazanır. Ticari yapılarda çevresel kalitenin artması ve dolayısıyla kullanıcı memnuniyetinin artmasının verimliliği artırdığını savunan diğer yazarlar arasında Leaman and Bordass (1999) ve Heerwagen (2000) da yer alır. bina ile ilgili sorunlardan doğan sağlık problemlerinin azalması. en önem verilen konuların başında yerleşim yeri’nden sonra çevresel konuların geldiği belirlenmiştir (BRECSU 1999. Buna göre.). ve bu olgunun sürdürülebilir yapım gelişim sürecini ters yönde etkilediğini belirtmiştir. Pearce (2008). Fakat Bordass (2000). Özellikle üretim faaliyetlerini sürdürülebilir yapım üzerine yoğunlaştıran bir tedarikçi erken davrandığı takdirde bu gelişen pazardan büyük payı kapabilir. Ticari yapılarda kullanıcıların üretim verimliliğine etkilerini inceleyen birçok çalışma yapılmıştır. Bu noktada sürdürülebilir yapılaşmanın benimsenmesinin artan verimlilik sebebi ile dolaylı olarak da olsa ülke ekonomisine katkısı gözden kaçırılmaması gereken bir konudur. sürdürülebilirliğin teşvikinde en önemli role sahip olan kullanıcı işveren grubunun sayıca gittikçe azaldığına dikkat çekmiş. yüksek moral ve dolayısıyla çalışanların devamsızlığının azalması ile özellikle insan gücü varlığında önemli bir artış olduğuna dikkat çeker. Finansal Piyasalar ve Kurumlar Günümüzde başta Dünya Bankası olmak üzere. Kullanıcılar ngiltere’de yapılan işveren kullanıcıların tercihlerini ölçen iki ayrı çalışmada. bazı finans kuruluşları bir yapının çevreye duyarlı olmasını ve kullanıcının performans gereksinimlerinin yapı ömrü boyunca en iyi şekilde karşılanmasını projelere kredi vermek için önkoşul olarak görürler. banka sindakasyonu veya finansal kuruluş öncelikle projenin tüm çevresel. yapının işletme süresince sağlayacağı gelirler. Özellikle proje finansmanı modelinin benimsendiği projelerde. Kullanıcı açısından sürdürülebilirliğin başka bir boyutu da ticari yapılarda çalışanların verimliğinin artmasıdır. Pearce (2008) artan verimlilik. Sözleşme ile görev alan yükleniciler için geçerli olan rekabet avantajına benzer bir potansiyel tedarikçiler için de geçerlidir. sürdürülebilir yapılaşmanın faydaları arasında varlıkların daha iyi şekilde kullanımına dikkat çekmiştir. Örneğin. sürdürülebilir yapıma bakış aslında yüklenicilerinki ile benzerlikler gösterir.Tedarikçiler Tedarikçiler için. ekonomideki sarsıntılar ve belirsizlik sebebi ile ticari ve endüstriyel faaliyetlerinde kullanacakları yapıları piyasadan sözleşme ile veya hazır binalar ile temin etmektedirler. yargıya gidilecek 102 . Konumlandığı bölgedeki doğal yapıya ve yerel toplumlara zarar verecek bir etkiye sahip proje büyük ihtimalle toplumsal tepki ile karşılaşacak. yap işlet devret modeli ile inşa edilen bir yapı için kredi veren bir banka. Romm ve Browning (1995)’in 8 adet bina üzerinde yaptıkları diğer bir çalışmada ise etkin ışıklandırma. özellikle malzeme tedariğinde.

inşaat ve tasarım maliyetleri yüksek olacak dolayısıyla işveren kullanıcının sermaye yatırımının artmasına ve işletme kâr marjının da azalmasına sebep olacaktır. maliyetler ve riskler ile doğrudan ilişkilidir. Sürdürülebilirliğin destekleyeceği bakım kolaylığı. Dolayısıyla verilen kredinin ve faizlerin tamamen geri ödenmesi mümkün olmayacaktır. Proje yöneticileri yukarıda saydığımız yedi faktörden dördüne etki etme gücüne sahiptir (Turner. güvenilirlik ve işletme masraflarındaki düşüşlerin işletme kârı üzerinde önemli etkileri olabilir. işletmenin menfaatlerini göz önüne alarak desteklemesi kullanıcının işletme kârını olumlu yönde etkileyebilir. bir proje yöneticisinin sürdürülebilir yapımın teşviki üzerindeki rolü öncelikle projenin örgütlenme yapısı ve aktörlerin bu kavramdan sağlayacakları faydalar. Bu nedenle etkin bir sürdürülebilir yapım proje yönetimi öncelikle yukarıda listelenen tüm aktörlerin yapı ömrünün her bir sürecine dahil edilmesi ile sağlanabilir. Fakat bu meblağların bir işletmenin değerine olan etkileri yukarıdaki iki maddede yer alan faktörlere göre daha azdır. McKinsey tarafından yapılan bir çalışmada yeni bir ürünün piyasaya sürülmesindeki gecikmenin yeni ürünün toplam karlılığına etkisinin kat kat fazla olduğunu göstermiştir (Dumaine. Bu ve kullanılacak Bütünleştirilmiş Tasarım Metodu (BTM) gibi araçlar 103 . nakit vergi oranı. Sürdürülebilir yapım ilkeleri benimsendiğinde proje maliyetleri muhtemelen daha yüksek çıkacaktır. 1989). Bu sebeple proje yöneticileri. Sürdürülebilir kapsamda ele alınan bir yapıda. Örneğin. yapı ömrünün fizibilite aşamasından başlayan ve yapının ömrünün tamamlanması ile son bulan döngünün tüm aşamalarındaki performansı ile ilgili olmasıdır. faaliyet kâr marjı. Bu faktörlerden ilk üçü nakit akış çizelgesinde girişleri belirlemek için kullanılır. Bahsedilen girdiler ve çıktılar arasındaki fark ise serbest nakit akımı denilen ve finansman kuruluşlarının kullanabileceği nakti gösterir. Sürdürülebilir tasarım ve yapım süreci ülkemizde henüz başlangıç seviyesinde olduğu için. Geleneksel proje yönetimi ve sürdürülebilir yapım proje yönetimi arasındaki en önemli fark. Faaliyet kâr marjı: proje yöneticilerinin tasarımın her safhasında sürdürülebilirlik ilkelerini. kullanıcı işletmelerin satış büyüme oranlarına etki etme potansiyeline sahiptirler.ve inşaat veya işletme faaliyetlerine son verilecektir. Proje Yöneticileri Bir işletmenin değerine yön veren yedi ana faktör vardır: satış büyüme oranı. işletme sermayesi yatırımı. sabit sermaye yatırımı. sürdürülebilir yapımın. Görüldüğü gibi. 1995): Satış büyüme oranı: proje yöneticileri ürün satışına dolaylı olarak projeleri zamanında teslim ederek etki edebilirler. Sabit ve işletme sermayesi yatırımları: Proje yöneticilerinin bu değere etki faktörü proje maliyeti ile ölçülebilir. uygun teknoloji ve malzemelerin zamanlı ve doğru şekilde tedarik ve montajları yapının teslim süresini geciktirebilir. Fakat kullanıcı işletmenin aynı zamanda işveren olduğu durumlarda işletme kâr marjında ortaya çıkabilecek bazı olumsuz etkiler de göz ardı edilmemelidir. planlama dönemi ve sermaye maliyeti. Sabit ve çalışma sermaye yatırımları ise nakit çıktılarını belirleyen faktörlerdir.

Sürdürülebilir yapım proje yönetimi ise geleneksel proje yapım sürecine göre ek planlama ve aktörler arasında daha güçlü bir işbirliği gerektirir. sivil toplum kuruluşları. mimar. B. bazı ülkelerde inşaat tamamlandıktan altı ila dokuz ay sonra.proje yöneticilerinin değişik meslek gruplarından oluşan bir takımı yönetme yeteneklerinin geliştirilmesini zorunlu kılar. tedarikçi gibi aktörlerin rekabetçiliğini artırma potansiyeline sahip olduğu için büyük bir fırsat olabilir. Bu görevin yürütülmesi işlemi de proje yöneticilerine verilmiştir. Sürdürülebilir yapımın sorunsuz gelişebilmesi için belki de en önemli faktör. (2000) Cost and value: fact and fiction. sürdürülebilir yapım ile kullanım ve yıkım safhalarına kadar uzamış olacaktır. işverenler başta olmak üzere. Dolayısıyla proje yönetimi açısından bakıldığında sürdürülebilir yapımın değerlendirilmesinde Yaşam Boyu Maliyet Analizi tekniklerinin kullanımının yaygınlaştırılması ve standart hale getirilmesi büyük önem taşır. Geleneksel proje yönetimi. Bunun yanı sıra yukarıda açıklanan BTM. Dolayısıyla proje yöneticilerinin yapının teslimi ile son bulan görevleri.119. Sürdürülebilir yapım tekniklerinin uygulanması ile proje yöneticisinin kullanım ve yıkım safhalarında da aktif rol almasının gündeme gelmesi beklenmektedir. Görüldüğü gibi sürdürülebilirliğin. Fortune. mühendis. DETR Good Practice Guide 274. E&FN Spon 28 (5/6) pp 338-352 BRECSU (1999) Environmentally smart buildings – a quantity surveyor’s guide to the cost-effectiveness of energy efficient offices. üniversiteler ve diğer eğitim kurumlarına bu alanda önemli bir görev düşmektedir. Sürdürülebilir yapılar arttıkça bu sistemin ülkemizde de gelişmesi beklenmektedir. pp54-59 104 . tüm aktörlerin aynı amaç üzerine odaklanmasını ve dolayısıyla proje yönetiminde karşılaşılabilecek sorunların en az seviyeye indirgenmesini sağlayabilir. Genel Sonuçlar Çevresel faydaların yanı sıra. Kaynaklar Bordass. sürdürülebilir yapım hem ülke ekonomisini canlandırma hem de yüklenici. yapı ömründe rol alan kişiler tarafından farklı şekilde algılanmasının arkasındaki en önemli faktör aslında bir yapının “değişim değeri” ve “kullanım değeri” arasındaki farktır. B. yüklenici ve kullanıcıların bu konuda bilinçlendirilmesi. proje yöneticisinin rolünün yapının teslimi ile tamamlanmasını öngörür. No. Kullanıcıları sürdürülebilir yapının işletmesi ve bakımı konularında bilinçlendirmek bu görevlerden biridir.4. Başka bir yenilik ise gelişmiş ülkelerde yaygınlaşmaya başlayan kullanıcı memnuniyetinin ölçülmesidir. Kamu organları. (1989) How managers can succeed through speed. Dumaine. Son zamanlarda. Building Research & Information. fayda. maliyet ve risklerin açıkça ortaya konulmasıdır. kullanıcıların sürdürülebilir tasarım ve yapımdan ne derece memnun olduklarını belirlemek için değerlendirmeler yapılmaya başlanmıştır. Vol.

Belgum. Building Research & Information. http://www. (1995) The commercial Project Manager. ve Gundes. 18-20 October 2006. Taylor & Francis Pearce.D. Brussels. D.com/magazines/fortune/fortune_archive/1989/02/13/71614/index. W.construction. Taylor&Francis 25 (4) pp 291-300 Propersi. World Commission on Environment and Development (WCED).htm Engineering News Record (ENR). A. second edition. Bordass. J. Building Research and Information. Proceedings of the Joint International Symposium of CIB Working Commissions. R. pp 4-19 Masterman. Oxford. (2006) Is the construction sector sustainable?: definitions and reflections. R. (1995).. Berkshire. W. 34 (3) pp 201-207 Pearce. J.worldenergy.rmi. Oxford University Press.com/ Heerwagen. (2009) http://enr.http://money.cnn. 27 (1). (2008) Sustainable capital projects: leapfrogging the first cost barrier. World Energy Council (WEC) Turkish National Committee (2008) Energy Management in the Building Sector. R. Building Research & Information. United Nations Environmental Program (UNEP) (2002) Industry as a partner for sustainable development. (2002) Introduction to Building Procurement Systems. Civil Engineering and Environmental Systems. (2006) “Project Finance and Hydropower Projects: Case Study of Birecik Dam and Hydroelectric Power Plant Project in Turkey”. W. (2000) Green buildings. A. Romm. organisational success and occupant productivity. Bowen P. ve Browning. Rome.org/ 105 .org/images/PDFs/BuildingsLand/D94-27_GBBL. . J.. (1987) Our common future. England. J. http://www. A. Greening the building and the bottom line: Increasing productivity through energy-efficient design Rocky Mountain Institute. E&FN Spon 15 pp 223-239 Leaman. Colorado. C. McGraw-Hill Book Company Europe. (1999) Productivity in buildings: the “killer” variables. E&FN Spon 28 (5/6) pp 353-367 Hill. United Nations Environmental Program and Reports. E. S. A. J. (1997) Sustainable construction: principles and a framework for attainment.pdf Turner. Construction Management and Economics.

.

bilgi teknolojilerinin kullanımında tecrübeli ve yeterli bilgi birikimine sahip personel eksikliği. uluslar arası bağlantıların daha kolay sağlanması. inşaat sektörü.tr Öz Günümüzde. Anket sonuçlarının değerlendirilmesi sonucunda. yazılım kullanımı. Her ne kadar bilgi teknolojilerinin kullanımı firmalara önemli avantajlar sağlasa da. bilgi teknolojilerinin kullanımının mevcut durumunun araştırılması hedeflenmiştir. stanbul Tel: (0212) 285 36 53 E-Posta: damcia@itu.edu. donanım ve bilgi teknolojilerinin kullanımının faydaları ve karşılaşılan problemleri tespit etmeye yönelik toplam 21 sorudan oluşmaktadır. inşaat sektöründe bilgi teknolojilerinin kullanımı diğer sektörlere kıyasla oldukça düşük seviyede kalmaktadır. sektördeki yoğun rekabet ortamında farklılık yaratabilmek amacıyla. firma tarafından verilen hizmetlerin daha hızlı tamamlanması. Türk inşaat sektöründe mühendislik ve tasarım hizmeti sunan firmalarda. mühendislik firmaları. tüm dünyada olduğu gibi Türkiye’de de. 107 . yönetim kadrosunun bilgi teknolojilerine yeterli önemi vermemesi. Anahtar Kelimeler: Bilgi teknolojileri.Mühendislik ve Tasarım Hizmeti Sunan Firmalarda Bilgi Teknolojilerinin Kullanımı Gül Polat stanbul Teknik Üniversitesi nşaat Fakültesi. teknolojideki hızlı değişimlere ayak uyduramama. firma içi iletişim ve evrak takibinin daha hızlı olması. Maslak. Bu çalışmada. stanbul Tel: (0212) 285 37 37 E-Posta: polatgu@itu. muhasebe. inşaat projelerinin birçok aşamasında bilgi teknolojilerinin kullanımının sağladığı avantajlardan faydalanmaktadır. firmanın rekabet gücünü arttırması. gerek yüklenici inşaat işletmeleri gerekse de mühendislik ve tasarım hizmeti sunan firmalar. genel idare. Yapı şletmesi Anabilim Dalı. Yapı şletmesi Anabilim Dalı. iletişim masraflarının ve zamanlarının azalması. Ankete katılan mühendislik ve tasarım hizmeti sunan firmalar. Anket gönderilen firmalardan 62 tanesi anketi eksiksiz olarak doldurarak geri göndermiştir. Ayrıca anketi cevaplandıran mühendislik ve tasarım hizmeti sunan firmalar. bilgi teknolojileri hakkında bilgi eksikliği. mühendislik ve tasarım hizmeti veren firmaların büyük çoğunluğu tasarım/çizim. Türk Müşavir Mühendisler ve Mimarlar Birliği üyesi olan 119 firmaya elektronik posta yoluyla anket gönderilmiştir. Bu amaçla. Maslak. bilgi teknolojilerinin faydalarının yeteri kadar farkında olunmaması. evrak işlerinin azaltılması gibi faydalarının olduğunu belirtmişlerdir. bilgi teknolojilerinin kullanım maliyetinin yüksek olmasını ve bilgi teknolojilerinin entegrasyonunda yaşanan problemleri göstermişlerdir. bilgi teknolojilerinin kullanımının gerekli bilgilerin daha kolay elde edilmesi. bilgi teknolojilerinin Türk inşaat sektöründe kullanılmasını engelleyen faktörler olarak. tasarım firmaları.tr Atilla Damcı stanbul Teknik Üniversitesi nşaat Fakültesi.edu. teknik/mühendislik hesaplamaları gibi alanlarda bilgi teknolojilerini kullanmaktadırlar. anket çalışması. Anket.

Türk Müşavir Mühendisler ve Mimarlar Birliği (TMMMB) üyesi olan 119 firmaya elektronik posta yoluyla 21 sorudan oluşan bir anket gönderilmiştir. bilgi ve iletişim teknolojilerinin Türk inşaat sektöründe ne ölçüde kullanıldığını tespit etmek için çeşitli araştırmalar yapılmıştır. 2009). gerek yüklenici inşaat işletmeleri gerekse de mühendislik ve tasarım hizmeti sunan firmalar. elektronik aygıtlarla sağlayan teknolojilerin hepsi olarak tanımlanabilir (Bjork. Araştırma Yöntemi Türk inşaat sektöründe mühendislik hizmeti sunan (MHS) firmalarda ve tasarım hizmeti sunan (THS) firmalarda. sürekli artan kaliteli ürün ihtiyacını karşılamak. Anketi cevaplayan 62 firmanın 37 tanesi mühendislik (% 60). 2004). tamamlanan proje tipleri. teknik personel sayısı. Diğer bir ifadeyle. 25 tanesi ise tasarım hizmeti (% 40) sunmaktadır. 2004.. birçok sektörde olduğu gibi inşaat sektörü katılımcılarını da. Güleş. bilgisayar ağları.. Diğer bir tanımı ise. yapılan çalışmalar inşaat sektöründe bilgi teknolojilerinin etkili olarak kullanımının verimliliği artırdığını göstermiştir (Ahmad ve diğ. 2000. 1996. “bilgisayarlar ve dijital veri setleri üzerine dayanan teknolojiler bütünü” olarak yapılmaktadır (Grigg ve diğ. Bu amaçla. Bilgi teknolojisi. tüketicinin değişen ve gelişen ihtiyaçlarını karşılama yönünde yenilikler yaratmaya zorlamaktadır. % 52 cevaplama oranı elde edilmiştir. teknik açıdan karmaşık olan projelerle daha iyi mücadele edebilmek ve sektördeki yoğun rekabet ortamında farklılık yaratabilmek için. 2000. bilgi teknolojilerinin kullanımının mevcut durumunun araştırılması hedeflenmiştir. yazılımlar. Birinci kısımda.Giriş Dünyadaki ekonomik durum. depolanmasını ve gerektiğinde iletilmesini. Türk Müşavir Mühendisler ve Mimarlar Birliği üyesi olan 119 mühendislik ve tasarım firmasına elektronik posta yoluyla anket gönderilmiştir. inşaat projelerinin birçok aşamasında bilgi teknolojilerinin sağladığı avantajlardan faydalanmaktadır (Brown ve diğ. Daha önceki yıllarda. Anket gönderilen firmalardan 62 tanesi anketi eksiksiz olarak doldurarak geri göndermiştir. telefon ve faks makineleri gibi birçok teknolojiyi kapsar. Polat. Günümüzde. 1999.. 1999). Kanoğlu. hizmet sunulan müşteri profili ve kalite yönetim sistemi olup olmadığı gibi firmaların genel özelliklerini belirlemeye yönelik 5 soru bulunmaktadır. depolanması. Anket. Taş ve Irlayıcı... Stewart et al. toplam 21 sorudan ve iki ana kısımdan oluşmaktadır. 2002). tüm dünyada olduğu gibi Türkiye’de de.. Buna ek olarak. 2005. Sonuç olarak. 2007. Türk inşaat sektöründe mühendislik ve tasarım hizmeti sunan firmalarda. Grigg ve diğ. bu bilginin kullanılmasını. “bilginin işlenmesi. 2005). Bu araştırmaların bulguları arasında bilgi teknolojilerinin Türk inşaat sektöründe verimli bir şekilde kullanılmadığı yer almaktadır (Sarshar ve Işıkdağ. Acar ve diğ. 2005. 2000). tamamlanmış olan projelerin ihale bedelleri toplamı. dağıtılması ve sunumu için elektronik aygıtların ve programların kullanılması” olarak tanımlanmaktadır (Bjork. Bu çalışmada. bilgi teknolojileri bilginin toplanmasını. bilgi teknolojilerinin kullanımının mevcut durumunun araştırılması amacıyla. kinci kısım 108 . Rivard. Amacı bilginin paylaşılması ve faydalı bir şekilde yönetimi olan bilişim teknolojileri bilgisayarlar.

000 3 4 29.) 57 52 Konut ve toplu konut projeleri 70 72 Ticari yapılar (ofis.990. 2THS: Tasarım hizmeti sunan Ankete katılan mühendislik hizmeti sunan firmaların % 36’sının ve tasarım hizmeti sunan firmaların ise % 32’sinin bugüne kadar tamamlamış olduğu projelerin ihale bedelleri toplamı 500. okul.) 59 68 Özel Yapılar (hastane.000 .000 8 8 199. Bu sorular yazılım kullanımı. vb.990. Türk inşaat sektöründe mühendislik ve tasarım hizmeti sunan firmalarda.000.000 3 0 14.000.15.000.990. Tablo 2 Firmaların Tamamlamış Olduğu Projelerin hale Bedelleri.000 . Mühendislik hizmeti sunan 37 firmadan 19 tanesi (% 51) 100 kişiden fazla teknik personel çalıştırdığını belirtmiştir.20. Tablo 3 Firmaların Tamamlamış Olduğu Proje Tipleri.990. vb. 2THS: Tasarım hizmeti sunan hale Bedelleri ( $ ) Firmaların bugüne kadar tamamlamış oldukları proje tipleri ve bunların yüzdeleri Tablo 3’te gösterilmiştir. Tablo 1 Teknik Personel Sayısı. alışveriş merkezleri. Teknik Personel Sayısı Yüzde (%) MHS1 Firmalar THS2 Firmalar 1-49 32 36 50-99 16 16 >100 51 48 1 MHS: Mühendislik hizmeti sunan.000 . donanım.000. Yüzde (%) MHS1 Firmalar THS2 Firmalar Endüstriyel Yapılar (fabrika.000 6 4 < 9.) 57 52 Altyapı Projeleri 41 36 1 MHS: Mühendislik hizmeti sunan.990. bilgi teknolojilerinin kullanımının faydaları ve karşılaşılan problemler gibi konuları içermektedir.100.000 .000.000.000. depo.000 14 12 49.10.000 .000 36 32 499. Yüzde (%) MHS1 Firmalar THS2 Firmalar > 500.000.990.000 3 8 19.990.200. Tablo 2’de firmaların tamamlamış olduğu projelerin ihale bedelleri gösterilmiştir.000. Tasarım hizmeti sunan 25 firmanın ise % 48’i 100 kişiden fazla kişi çalıştırdığı cevabını vermiştir (Tablo 1). Araştırmanın Bulguları Ankete Katılan Firmaların Genel Özellikleri Ankete katılan firmalara bünyelerinde teknik personel olarak kaç kişi çalıştırdıkları sorulmuştur.000 $’ı aşmaktadır. 2THS: Tasarım hizmeti sunan Proje Tipleri 109 .990. vb.000 .000 . bilgi teknolojilerinin kullanımının mevcut durumunun saptanmasına yönelik 16 sorudan oluşmaktadır.50.30.000 8 12 99.ise.000 19 20 1 MHS: Mühendislik hizmeti sunan.

Mühendislik hizmeti sunan firmaların % 43’ü ISO 9001 “Kalite Yönetim Sistemi” belgesine sahip olduklarını belirtirken. 2THS: Tasarım hizmeti sunan Müşteri Profili Mühendislik ve tasarım hizmeti veren ve Türk Müşavir Mühendisler ve Mimarlar Birliği (TMMMB) üyesi olan firmalara ISO 9001 “Kalite Yönetim Sistemi” belgesine sahip olup olmadıkları sorulmuştur.Tablo 3’te görüldüğü gibi mühendislik hizmeti sunan firmaların % 70’inin konut ve toplu konut projelerinde. bilgi teknolojilerinin kullanımının mevcut durumunun saptanmasına yönelik 16 sorudan oluşmaktadır. Tablo 5 Firmaların Sahip Olduğu Bilgisayar Sayısı. Tasarım hizmeti sunan firmalarda ise bu oran % 44’tür (Tablo 5). % 59’unun ticari yapılar projelerinde. tasarım hizmeti sunan firmaların da % 56’sı hem kamu sektörüne hem de özel sektöre hizmet vermektedir. Mühendislik hizmeti sunan firmaların % 65’i. Türk inşaat sektöründe mühendislik ve tasarım hizmeti sunan firmalarda. Ankete katılan firmaların hizmet sundukları müşteri profilleri ve yüzdeleri Tablo 4’te gösterilmiştir. % 11’i ise bu belgeyi alabilmek için gerekli girişimleri başlattıklarını belirtmiştir. o firmanın bilgi teknolojilerine verdiği önemin göstergelerinden biri olarak kabul edilebilir. Tablo 4 Firmaların Hizmet Verdikleri Müşteri Profilleri. Firmaların Bilgi Teknolojileri Kullanımındaki Durumu Anketin ikinci kısmı. 2THS: Tasarım hizmeti sunan Bilgisayar sayısı 110 . Firmalar ilk olarak sahip oldukları bilgisayar sayısını tespit etmeye yönelik olan soruyu cevaplamışlardır. Yüzde (%) MHS1 Firmalar THS2 Firmalar Kamu Sektörü 0 0 Özel Sektör 35 44 Kamu Sektörü + Özel Sektör 65 56 1 MHS: Mühendislik hizmeti sunan. % 12’si ise bu belgeyi alabilmek için gerekli girişimleri başlattıklarını belirtmiştir. % 46’sı bu belgeye sahip olmadıkları cevabını vermiştir. Firmanın sahip olduğu bilgisayar sayısı. % 57’sinin de endüstriyel yapılar ve özel yapılar içeren projelerde çalıştıkları görülmektedir. Yüzde (%) MHS1 Firmalar THS2 Firmalar 1-10 43 44 11-50 14 12 51-100 19 16 101-200 5 4 201-500 5 4 > 500 14 20 1 MHS: Mühendislik hizmeti sunan. % 52’sinin de endüstriyel yapılar ve özel yapılar içeren projelerde çalıştıkları görülmektedir. % 40’ı bu belgeye sahip olmadıkları cevabını vermiştir. % 68’inin ticari yapılar projelerinde. Tasarım hizmeti sunan firmaların ise % 72’sinin konut ve toplu konut projelerinde. Tasarım hizmeti sunan firmaların ise % 48’i ISO 9001 “Kalite Yönetim Sistemi” belgesine sahip olduklarını belirtirken. Ankete katılan mühendislik hizmeti sunan firmaların % 43’ü 1-10 adet arasında bilgisayara sahip olduğunu belirtmiştir.

Mühendislik hizmeti sunan firmaların %82’si bilgi teknolojilerini tasarım/çizim ve muhasebe alanlarında. mühendislik hizmeti sunan firmaların % 73’ünün. hem mühendislik hizmeti sunan hem de tasarım hizmeti sunan firmaların hepsi firmalarında kullanılan bilgisayarların internet bağlantısına sahip olduklarını belirtmiştir. THS: Tasarım hizmeti sunan Uygulama Alanları Ankete katılan mühendislik hizmeti veren firmaların % 35’i teknik hesaplamalar ve mühendislik analizleri ile ilgili olarak SAP2000 programını. tasarım hizmeti sunan firmaların ise %56’sı bu cevabı vermiştir (Tablo 6). tasarım hizmeti sunan firmaların ise % 89’u sitelerini düzenli olarak güncellediklerini belirtmiştir. sahip oldukları bilgisayarların bağımsız bilgisayarlar mı yoksa bir ağ üzerinden birbirine bağlı bilgisayarlar mı olduğu sorulduğunda. 2THS: Tasarım hizmeti sunan Ağ tipi Ankete katılan firmalara kullandıkları bilgisayarların internet bağlantısının olup olmadığı sorulduğunda. bu firmalarda bilgi teknolojilerinin en çok tasarım/çizim ve teknik/mühendislik hesaplamaları alanlarında kullanılmasını anlaşılır kılmaktadır. Tasarım hizmeti sunan firmaların ise % 76’sı bilgi teknolojilerini tasarım/çizim için. 37 mühendislik hizmeti sunan firmadan 14’ü (% 38). Ankete katılan firmaların mühendislik ve tasarım hizmeti veren firmalar olması. Firmalara elektronik ticaret uygulamalarından faydalanıp faydalanmadıkları sorusu sorulduğunda. Tablo 6 Firmaların Kullandığı Bilgisayarların Ağ Tipleri. % 72’si de muhasebe ve teknik/mühendislik hesaplamalarda kullandıklarını belirtmiştir. mühendislik hizmeti sunan firmaların % 54’ü firmalarında ağ üzerinden birbirine bağlı bilgisayarlar kullanıldığını belirtirken. Buna ek olarak. tasarım hizmeti sunan firmaların da % 76’sının bir resmi internet sitesi bulunmaktadır. Ayrıca. % 76’sı ise teknik/mühendislik hesaplamalarda kullandıkları cevabını vermiştir (Tablo 7). Yüzde (%) MHS1 Firmalar THS2 Firmalar Ağ üzerinden birbirine bağlı bilgisayar 54 56 Bağımsız bilgisayar 24 16 Her ikisi 22 28 1 MHS: Mühendislik hizmeti sunan. firmalara bilgi teknolojilerini iş süreçlerinin hangi alanlarında kullandıkları sorusu yöneltilmiştir. 111 . Bir başka soruda. Yüzde (%) MHS1 Firmalar THS2 Firmalar Tasarım/Çizim 82 76 Muhasebe 82 72 Teknik/Mühendislik Hesaplamalar 76 72 Genel idare 52 48 Şartname Yazımı 52 44 Her Türlü Evrak Takibi ve Yönetimi 45 48 Diğer 6 2 1 2 MHS: Mühendislik hizmeti sunan. % 32’si Sta4CAD programını ve % 19’u IdeCAD (statik) programını kullandıklarını belirtmiştir (Tablo 8). Tablo 7 Firmaların Bilgi Teknolojilerini Kullandıkları ş Süreçleri.Ankete katılan firmalara. bir internet sitesine sahip olan mühendislik hizmeti sunan firmaların % 81’i. tasarım hizmeti sunan 25 firmadan 7’si (% 28) bu uygulamalardan faydalandıklarını belirtmişlerdir.

Programlar SAP2000 Sta4CAD IdeCAD (Statik) XSteel Probina Etabs StaadPro Diğer Yüzde (%) 35 32 19 8 5 5 0 11 Tasarım hizmeti veren firmaların % 96’sı tasarım için AutoCAD programını. özel olarak firmaları için yazılmış olan bilgisayar programları kullanıp kullanmadıkları sorulmuştur. Tasarım hizmeti veren firmaların ise % 44’ü özel olarak kendi firmaları için geliştirilen bilgisayar programları kullandıklarını belirtmiştir. Tablo 9 Tasarım Hizmeti Veren Firmaların Tasarım için Kullandıkları Programlar. 37 tane mühendislik hizmeti veren firmadan 17 tanesi (% 46) bu soruya evet cevabını vermiştir. Yüzde (%) MHS1 Firmalar THS2 Firmalar Teknik/Mühendislik Hesaplamalar 47 73 Her Türlü Evrak Takibi ve Yönetimi 47 36 Muhasebe 47 27 Genel idare 41 18 Tasarım/Çizim 24 9 Şartname Yazımı 18 9 Diğer 18 18 1 MHS: Mühendislik hizmeti sunan. Programlar AutoCAD Autodesk 3ds MAX AutoCAD LT IdeCAD (Mimari) ArchiCAD NetCAD AutoCAD Civil 3D Revit Architecture AllPlan Diğer Yüzde (%) 96 24 20 20 20 16 12 4 4 4 Bazı durumlarda. Tablo 10 Firmaların Bilgi Teknolojilerini Kullandıkları ş Süreçleri. Ankete katılan mühendislik ve tasarım firmalarına. Firmaların kendi ihtiyaçları doğrultusunda özel olarak hazırlattıkları bilgisayar programlarını iş süreçlerinin hangi alanlarında kullandıklarına dair soruya verdikleri cevaplar ise Tablo 10’da görülmektedir. 2THS: Tasarım hizmeti sunan Uygulama Alanları 112 . hazır paket programlar firmaların faaliyet alanları doğrultusunda ortaya çıkan özel ihtiyaçlarına cevap vermez ve firmalar kendi ihtiyaçları doğrultusunda yazılmış bilgisayar programlarına gereksinim duyarlar. % 24’ü Autodesk 3ds MAX programını ve % 20’si IdeCAD (mimari) ve ArchiCAD programlarını kullandıklarını belirtmiştir (Tablo 9).Tablo 8 Mühendislik Hizmeti Veren Firmaların Teknik Hesaplamalar/Mühendislik Analizleri için Kullandıkları Programlar.

Ayrıca. Çalışan Personel Sayısı Yüzde (%) Yüzdesi MHS1 Firmalar THS2 Firmalar % 1-10 3 4 % 11-20 0 0 % 21-30 3 4 % 31-40 5 4 % 41-50 0 0 % 51-60 11 4 % 61-70 3 0 % 71-80 16 12 % 81-90 19 20 % 91-100 41 52 1 MHS: Mühendislik hizmeti sunan. 2THS: Tasarım hizmeti sunan nşaat sektöründe bilgi teknolojilerinin kullanımının yaygınlaşmasında şüphesiz ki üniversitelerin inşaat mühendisliği ve mimarlık bölümlerinin önemli bir rolü bulunmaktadır. Tasarım hizmeti veren 25 firmanın ise 14 tanesi (% 56) bilgi teknolojileri konusunda uzman bir bilgi işlem personeli çalıştırdıklarını belirtmiştir. Mühendislik hizmeti veren firmaların % 53’ü bilgi teknolojileri konusunda uzman bir bilgi işlem personeli çalıştırdıkları yanıtını vermiştir. Ankete katılan firmalara. ankete katılan mühendislik hizmeti veren firmaların % 38’i çalışanlara yönelik bilgi teknolojileri ile ilgili eğitim programları düzenlediklerini belirtmiştir. Tablo 11 Firmaların Bilgisayar Kullanmayı Bilen Personel Sayısı. % 84’ü bilgi teknolojileri kullanımında tecrübeli ve yeterli bilgi birikimine sahip personel eksikliğinin. Anket sonuçları göstermiştir ki ankete katılan mühendislik hizmeti veren firmaların % 89’u kullandıkları yazılım programları ile ilgili olarak üniversitelerde yeterli eğitim verilmediğini düşünmektedir. firmaların bünyelerinde istihdam ettikleri personelin yüzde kaçının bilgisayar kullanmayı bildiği Tablo 11’de gösterilmiştir. bu teknolojilerin kullanımını arttıracaktır. Söz konusu bölümlerde öğrenim gören öğrencilerin gerek bilgi teknolojilerinin sağlayacağı avantajlardan haberdar olmaları gerekse de meslek hayatlarında ihtiyaç duyacakları bilgisayar programlarını kullanmayı öğrenmeleri. Ek olarak. % 80’i bilgi teknolojileri hakkında bilgi eksikliğinin ve bilgi teknolojileri kullanımında tecrübeli ve yeterli bilgi birikimine sahip personel eksikliğinin sebepler arasında yer aldığını belirtmiştir (Tablo 12).Firmaların bilgi teknolojileri konusunda sahip oldukları tecrübeyi tespit etmek amacıyla ankete katılan firmalara bilgi teknolojileri konusunda uzman bir bilgi işlem personeli çalıştırıp çalıştırmadığı sorulmuştur. Tasarım hizmeti veren firmaların ise % 84’ü aynı görüşü paylaşmaktadır. % 81’ de bilgi teknolojilerinin faydalarının yeteri kadar farkında olunmamasının ve teknolojideki hızlı değişime ayak uyduramamanın sebepler arasında yer aldığını belirtmiştir (Tablo 12). 113 . Mühendislik hizmeti veren firmaların % 89’u bilgi teknolojileri hakkında bilgi eksikliğinin. Tasarım hizmeti veren firmaların ise % 36’sı çalışanlarına bu kapsamda bir eğitim verdiklerini belirtmişlerdir. Türk inşaat sektöründe bilgi teknolojilerinin yaygın olarak kullanılmamasının altında yatan sebeplerin neler olduğu sorulmuştur. Ankete katılan firmalara kullandıkları programlarla ilgili olarak üniversitelerde öğrencilere yeterli eğitim verilip verilmediği sorulmuştur. Tasarım hizmeti veren firmaların ise % 84’ü de bilgi teknolojilerinin faydalarının yeteri kadar farkında olunmamasının.

firmanın rekabet gücünün artması ve firma içi iletişim ve evrak takibinin daha hızlı olması. bilgi teknolojilerinin kullanımının mevcut durumunun araştırılması hedeflenmiştir. Birinci kısımda. ankete katılan mühendislik hizmeti veren firmaların % 97’si gerekli bilgilerin daha kolay elde edilmesi. her türlü bilginin işlenmesi. Türk Müşavir Mühendisler ve Mimarlar Birliği üyesi olan 119 firmaya elektronik posta yoluyla anket gönderilmiştir. en genel ifadeyle.Tablo 12 Bilgi Teknolojilerinin Yaygın Olarak Kullanılmamasının Sebepleri. toplam 21 sorudan ve iki ana kısımdan oluşmaktadır. Yüzde (%) MHS Firmalar THS2 Firmalar Gerekli bilgilerin daha kolay elde edilmesi 97 100 Firmanın rekabet gücünü arttırması 95 100 Firma içi iletişim ve evrak takibinin daha hızlı olması 95 100 Firma tarafından verilen hizmetlerin daha hızlı tamamlanması 95 96 letişim masraflarının ve zamanlarının azalması 89 88 Uluslar arası bağlantıların daha kolay sağlanması 84 92 Evrak işlerini azaltması 81 84 1 MHS: Mühendislik hizmeti sunan. 2THS: Tasarım hizmeti sunan Sebepler Bilgi teknolojilerinin kullanılmasının firmalara sağladığı avantajların neler olduğu sorulduğunda ise. Anketi cevaplayan 62 firmanın 37 tanesi mühendislik (% 60). Tablo 13 Bilgi Teknolojilerinin Kullanılmasının Sağlayacağı Avantajlar. dağıtılması ve sunumu için elektronik aygıtların ve programların kullanılması olarak tanımlanmaktadır. Bu amaçla. Ankete katılan tasarım hizmeti veren firmaların ise hepsi gerekli bilgilerin daha kolay elde edilmesi. 25 tanesi ise tasarım hizmeti (% 40) sunmaktadır. Türk inşaat sektöründe mühendislik ve tasarım hizmeti sunan firmalarda. kinci kısım ise. 2THS: Tasarım hizmeti sunan Avantajlar 1 Sonuç ve Öneriler Bilgi teknolojisi. firma içi iletişim ve evrak takibinin daha hızlı olması ve firma tarafından verilen hizmetlerin daha hızlı tamamlanması cevabını vermiştir (Tablo 13). Anket. bilgi 114 . % 96’sı firma tarafından verilen hizmetlerin daha hızlı tamamlanması cevabını vermiştir (Tablo 13). Anket gönderilen firmalardan 62 tanesi anketi eksiksiz olarak doldurarak geri göndermiştir. depolanması. firmaların genel özelliklerini belirlemeye yönelik 5 soru bulunmaktadır. Yüzde (%) MHS1 THS2 Firmalar Firmalar Bilgi teknolojileri hakkında bilgi eksikliği 89 80 Tecrübeli ve yeterli bilgi birikimine sahip personel eksikliği 84 80 Bilgi teknolojilerinin faydalarının yeteri kadar farkında olunmaması 81 84 Teknolojideki hızlı değişime ayak uyduramama 81 72 Yönetim kadrosunun bilgi teknolojilerine yeterli önemi vermemesi 76 76 Bilgi teknolojilerinin kullanım maliyetinin yüksek olması 65 64 Bilgi teknolojilerinin kullanımında yazılım problemlerinin yaşanması 30 28 Bilgi teknolojilerinin kullanımında donanım problemlerinin yaşanması 24 28 Bilgi teknolojilerinin güvenilir olmaması 14 16 Bilgi teknolojilerinin entegrasyonunda yaşanan problemler 35 40 1 MHS: Mühendislik hizmeti sunan. Türk inşaat sektöründe mühendislik ve tasarım hizmeti sunan firmalarda. % 95’i firmanın rekabet gücünün artması. Bu çalışmada.

firma içi iletişim ve evrak takibinin daha hızlı olması. muhasebe. Şüphesiz ki. uluslar arası bağlantıların daha kolay sağlanması. iletişim masraflarının ve zamanlarının azalması. nşaat sektöründe bilgi teknolojilerinin kullanımının yaygınlaşmasında üniversitelerin inşaat mühendisliği ve mimarlık bölümlerinin önemli bir rolü bulunmaktadır.teknolojilerinin kullanımının mevcut durumunun saptanmasına yönelik 16 sorudan oluşmaktadır. nşaat Mühendisleri Odası ve Mimarlar Odası tarafından bilgi teknolojilerinin kullanımı konusunda kursların düzenlenmesi ve üniversitelerin Sürekli Eğitim Merkezleri tarafından konu ile ilgili sertifika programları düzenlenmesi de hem sektöre kalifiye personel yetiştirilmesine hem de sektörde halen çalışmakta olan profesyonellerin bilgi teknolojileri konusunda bilgi sahibi olmalarına katkıda bulunacaktır. yönetim kadrosunun bilgi teknolojilerine yeterli önemi vermemesi. Türk inşaat sektöründe mühendislik ve tasarım hizmeti sunan firmaların büyük bir çoğunluğunun bilgi teknolojilerini önemli ölçüde kullandığı ancak sektörde çalışan mühendislerin bilgi teknolojilerinin etkin kullanımı konusunda firmaların ihtiyaçlarını karşılayacak kadar donanıma sahip olmadıkları ve bu eksikliğin büyük bir ölçüde üniversitelerdeki konu ile ilgili yetersiz veya eksik eğitim sisteminden kaynaklandığı sonucuna varılmıştır. mühendislik ve tasarım hizmeti sunan firmaların büyük çoğunluğunun tasarım/çizim. bilgi teknolojilerinin kullanım maliyetinin yüksek olmasını ve bilgi teknolojilerinin entegrasyonunda yaşanan problemleri göstermişlerdir. veya mevcut derslerin içeriklerinde bilgi teknolojilerinin kullanımı hakkında bilgilerin verilmesi. Üniversitelerin lisans ve yüksek lisans programlarının yanı sıra. teknik/mühendislik hesaplamaları gibi alanlarda bilgi teknolojilerini kullandıkları sonucuna varılmaktadır. Ayrıca anketi cevaplandıran mühendislik ve tasarım hizmeti veren firmalar bilgi teknolojilerinin kullanımının. Bu nedenle. üniversitelerin ilgili bölümlerinin müfredatlarına bilgi teknolojileri konusunda zorunlu ve/veya seçmeli dersler eklemek. genel idare. firmanın rekabet gücünü arttırması. sektörde bilgi teknolojilerinin yaygın bir biçimde kullanılmasının en önemli engelleri olarak görülen konu hakkındaki bilgi eksikliği ve tecrübeli ve yeterli bilgi birikimine sahip personel eksikliği sorunlarını önemli ölçüde giderecektir. Anket sonuçları değerlendirildiğinde. bilgi teknolojilerinin kullanımında tecrübeli ve yeterli bilgi birikimine sahip personel eksikliği. bilgi teknolojilerinin faydalarının yeteri kadar farkında olunmaması. gerekli bilgilerin daha kolay elde edilmesi. bilgi teknolojileri hakkında bilgi eksikliği. bilgi teknolojilerinin kullanımının yaygınlaşması inşaat sektöründe verimliliği arttıracaktır. firma tarafından verilen hizmetlerin daha hızlı tamamlanması. Tüm bu faydaların yanında mühendislik ve tasarım hizmeti sunan firmalar bilgi teknolojilerinin Türk inşaat sektöründe kullanılmasını engelleyen faktörler olarak. 115 . teknolojideki hızlı değişimlere ayak uyduramama. Söz konusu bölümlerde öğrenim gören lisans ve yüksek lisans öğrencilerinin gerek bilgi teknolojilerinin sağlayacağı avantajlardan haberdar olmaları gerekse de meslek hayatlarında ihtiyaç duyacakları bilgisayar programlarını kullanmayı öğrenmeleri. ve evrak işlerinin azaltılması gibi faydalarının olduğunu belirtmişlerdir. bu teknolojilerin kullanımını arttıracaktır. Bu çalışma ile birlikte.

pp. Vol. (2000) A survey on the impact of information technology on the Canadian architecture.E. Vol. No. Grigg N. Abou-Zeid A.. web adresi: http://atlas. 23...G. Işıkdağ U. 5th International Conference on Construction in the 21st Century Bildiriler Kitabı. Ahmad I..J.P. Construction Management And Economics. Sarshar M.K. (2005) Information Technology in Civil Engineering Curriculum. 1.A. Brandon P. ITcon. Kanoğlu A. 116 . 3-16. Construction Innovation: Information. 4..Kaynaklar Acar E. pp 323-335. No. Construction Management And Economics. No. pp 681-694. Construction and Architectural Management.edu. Fontane D.. No. pp 1-16.. Vol. ITCon. MPM Yayını 2000/1. Vol. pp 155-171. International Journal of Computer Integrated Design and Construction. pp. stanbul. Vol. 5. Arditi D. pp. Engineering. (1999). pp 713-722. Criswell M.pdf. nşaat Sektörü ve enformasyon Teknolojisi üçgeninde saptamalar. U. Marosszeky M. Russel J. Dinamikler 2002.. 20-22 Mayıs. (1996) Promoting Computer Integrated Construction Through the Use of Distribution Technology. Rivard H. engineering and construction industry. (2004) A survey of ICT use in the Turkish construction industry... (2007) A survey of the use of IT in building product information acquisition in Turkey. Stewart R. 4.. Verimlilik Dergisi. Process.tr/~kanoglu/ KANOGLU-CP-IPYD-DINAMIKLER2002. Irlayıcı F. Vol.itu.. Koçak I. ITcon.S. No. 11.. 3. Güleş H. (2005) Use of information and communication technologies by small and medium-sized enterprises (SMEs) in building construction. Journal of Professional Issues in Engineering Education and Practice. 131. (1995) Information technology (IT) and integration in the construction industry. Vol. Vol. 37-56.S. pp 163-171. Brown A. (2004) An empirical investigation into the link between information technology implementation barriers and coping strategies in the Australian construction industry.. Sey Y. Management.cc. Yip J.. Cooper G. Bjork B. Information Technology in construction: domain definition and research issues. 1. 7. Taş E. 33.C. Siller T. (2009) Managing Information Technology in Construction: Case of the Turkish Construction Industry. 1167-1175. Rezgui Y. 1. 12. (2002) Küreselleşme. 1. Vol. Mohamed S. pp 26-31. (2000) Rekabet Üstünlüğü ve Bilişim Teknolojileri.. Polat G.

“en düşük fiyat. Anahtar sözcükler: hale kanunu. Proje yönetimi açısından. Maddesinde “ihale ekonomik açıdan en avantajlı teklifi veren isteklinin üzerinde bırakılır. Ekonomik açıdan en avantajlı teklif. diğerini ya da diğerlerini etkilemektedir. bu parametreleri dengede tutabilmek oldukça önemlidir (Turner. dare. işin niteliğine göre. Dr. Bu belgelerle isteklilerin.com Öz Bu çalışmada. en düşük fiyat teklifi olarak kabul edilir” denilmektedir. ekonomik açıdan da en uygun teklif midir? Amacımız doğrultusunda. stanbul Üniversitesi nşaat Mühendisliği Bölümü nşaat Yönetimi Mühendisliği Bilim Dalı stanbul Tel. aşırı düşük teklifler gelmektedir. Kanununun 40. seçimin yapılması aşamasında değerlendirmeye alınacak ölçütler belirlenmiş. Kamu hale Kanununda. sadece en düşük teklife göre değil. bulanık çıkarım.216-312-2066 E-posta: ekremmanisali@yahoo. çok ölçütlü karar verme. Bir projede kalite-maliyet-zaman parametrelerinin dengede tutulamamasının temelinde. ekonomik ve mali yeterlik ile mesleki ve teknik yeterliklerini kanunen ispat etmiş isteklilerin seçim aşamasında. kamu kaynakları rasyonel ve verimli bir şekilde harcanamamakta. özellikle yapım projelerinde 117 . 1998).Kamu halelerinin Değerlendirilmesinde Bulanık Mantık Yaklaşımı ve Uygulaması Burak Öz nşaat yüksek mühendisi stanbul Üniversitesi nşaat Mühendisliği Bölümü nşaat Yönetimi Mühendisliği Bilim Dalı stanbul Tel. bulanık mantık. Kanunun koymuş olduğu aralıkta. kalite-maliyet-zaman gibi üç önemli bileşeni bulunmaktadır. Gerçekte.com Ekrem Manisalı Prof. ekonomik ve mali yeterlilikleri ile mesleki ve teknik yeterlilikleri değerlendirilmektedir. bulanık mantık yaklaşımıyla örnek bir model oluşturulmuş ve ihalesi gerçekleştirilmiş bir projede bu modelin uygulaması yapılarak sonuçlar karşılaştırılmıştır. yapım işlerinde açık ihale usulüyle yaptırılacak işler için. Maddesi ve Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliğinin 67. diğer belgelerin göreceli niteliğine ve niceliğine göre de değerlendirmeye alınması gerektiği üzerinde durulmuştur. ihaleye katılmak isteyen isteklilerin hangi şartları sağlaması gerektiği ve yeterliğin belirlenmesinde istenecek belgeler açıklanmıştır. Giriş Proje yönetiminin. bulanık netleştirme. bulanık TOPSIS. 0. 0. Bu bileşenlerden herhangi birinde meydana gelen değişiklik. Kamu hale Yasası gereği en düşük teklifi veren firmalara ihaleyi vermek durumunda kalındığından dolayı. yeterlilikte hangi belgelerin hangi sınırda isteyeceğine karar vermektedir.212-449-4737 E-posta: ozburak55@yahoo.

Düşük maliyetten dolayı iş. o ihaleyi kazanan firmanın yemek alacak parasının bile olmayacağı söylenmiştir (http://www. ama kamu kurumlarının. kişiden kişiye ve coğrafyadan coğrafyaya değişebilen kavramlardır. hangisinden yoksun olduğu zaman çirkindir gibi. Klir. 2007) Türkiye Odalar ve Borsalar Birliğinin düzenlemiş olduğu Kamu hale Kanununun birinci uygulama yılı sonunda yapım sektörünün sektörel bazda değerlendirilmesi ve sonuç toplantısında ve konuyla ilgili çeşitli değerlendirmelerde. En düşük fiyatı verene iş verilir mantığının doğru olmadığı. olabilirlik teorisine dayanmaktadır. belirsiz ortamda optimum kararlar almak için 1965 tarihinde Zadeh tarafından geliştirilmiş bir teoremdir. hava kararmaya ne zaman başlar. en yüksek kırımı veren firmaya ihalenin verilmek zorunda kalındığından.doc ). Çoğu olaylar kesin sayılarla karakterize edilemediklerinden dolayı bulanık sayı fikri doğmuştur.com. cümlelerdeki. 1997). isteklinin işi yapabilme kabiliyetine yani niteliğine bakılması gerektiği ifade edilmiştir. Gecikmenin ve kalitesizliğin kamuya ve müteahhide bir maliyeti olacaktır (Akçay. geciktirmeden ve kaliteli iş yapabilme kabiliyetlerinin tespit edilmesine dayanan bulanık mantık yöntemi kullanılarak bir model geliştirilmiş ve bir gerçek olay örneği ile modelin uygulaması yapılmıştır.ihale.2007 ).com.tr/egitim/S4. ilgili kurumun vatandaşlar karşısında zor duruma düştüğü.nethaber. 39 trilyon TL yaklaşık maliyeti olan önemli bir yol projesi. Karayolları Genel Müdürlüğü tarafından. konuyla ilgili benzer görüşlerini belirtmişlerdir ( http://www. yaklaşık ve civarında kelimeleri olaylara 118 . stopajı ve diğer faktörler değerlendirildiğinde. aşağı-yukarı. aranması gerekenin düşük tekliften öteye uygunluk olması gerektiği. Bunun.2007). bunun da kalitesizliği getirdiği değerlendirilmesinde bulunulmuştur. yaklaşık % 68 tenzilatla sonuçlanmıştır. kalitesinde yapılmıyor ve zamanında bitirilemiyorsa bu durum planlanan kamu hizmetinin gecikmesine sebep olur. olayın fizibilite düzeyine. Bu çalışmada değerlendirmenin sadece teklif kriterine göre değil. Manisalı. bir sanat eseri hangi özellikleri taşıdığı zaman güzel. bunlar. Örneğin.nethaber.gov. o firmanın geçmişte yaptığı işlere varıncaya kadar bunların değerlendirmeye alınmasının şart olduğu ve iş bitirecek kabiliyette olan kurumların devletten iş alabilecekleri ifade edilmiştir ( http://www. kuruma ve devlete olan güvenin zedelendiği belirtilmiştir ( http://www. Yasa gereği. olayla ilgili verdiğimiz kararın ve olay hakkındaki inancımızın derecesi ile ilgilidir (Zadeh. Yukarıda tespit edilen aksaklıkların çözümüne yönelik.gov. aşırı düşük teklif diye bir ölçüt konulması yerine.doc).11. 1965.işçilik hatalarına ve kalitesiz ürünlerin kullanılmasına sebep olmaktadır. Olabilirlik.tr/egitim/S4. aşırı düşük teklif verenlerin genelde kötü niyetli olduğu ve ihale dışı bırakılması gerektiği. 20.ihale. ve diğ.12. firmaların ekonomik. en düşük teklife niye ihaleyi vermedin diye soruşturmalık oluruz korkusu ile en düşük teklife ihaleyi verdiklerini. yüklenicilerden kaynaklanan sebeplerden dolayı. Diğer bir değerlendirmeye göre. Hâlbuki ihalenin mantığının ekonomik olarak avantajlı teklife ihaleyi vermek olduğu. bunu ararken de işin malzemesinden tutun. Bulanık Mantık Yaklaşımı Bulanık mantık. Bulanık mantık. yetenekli ile dahi arasındaki sınır nedir. Başbakanlık Özürlüler daresi. Toplantıya katılan diğer sektörler. 25.

µ B ( x)] µ A*B ( x) = min[ µ A ( x ). Bütünleştirme kısmı. Diğer bir önemli uygulaması. 1997) Bulanık Sistem Modelleme Girdi Bulanık sistem modellemenin gerçek değeridir. 1997) Bulanık küme teorisinin mühendislik uygulamaları ilk olarak inşaat mühendisliğinde olmuştur. Aşağı yukarı altı ifadesi. Manisalı. Kurallar. bütünleştirme ve sonuç kısmı olmak üzere iki aşamadan oluşur. (Klir. uzun. Buradaki bulanık ifadeler. altı sayısını bulanık hale getirmiştir çünkü aşağı yukarı ifadesi. µ B ( x )] µ A = 1 − µ A ( x) (Mete. kısa. sıcak soğuk gibi dilsel ifadelerdir (Manisalı. büyük. yavaş. eğer-ise kalıbıyla gösterilir ve bulanık ifadeler ile tablo haline getirilir. bulanık operatörler kullanılır. Örneğin mevcut yapıların (köprülerin. yaklaşık. hafif. yukarıda bahsedildiği gibi. Temur. Bulanık yorumlamada. 2007) Bulanık yorumlama. ağır. 2009) Bulanık Yorumlama Mekanizması Eldeki gerçek girdi değerleri için bulanık kural tabanındaki hangi kuralların kullanılacağını veya etkinleştirileceğinin belirlenmesidir. kural tabanının eğer kısmı ile ilgilidir. (Klir. Bunların bazıları aşağıda gösterilmiştir. ve diğ. binaların ve otoyol asfaltlarının) değerlendirilmesinde başarılı olmuştur. Bulanıklaştırma Gerçek değerin (girdinin). Eğer kısmındaki dilsel 119 . civarında. hızlı. karar verme problemlerinin çözümüdür. Bulanık Kural Tabanı Bulanık kural tabanı.bulanıklık katar. µ A+ B ( x) = max[ µ A ( x). uzmanlara danışılarak ve bulanık kümelemede olduğu gibi denetimsiz öğrenme yöntemi ile oluşturulabilir. dilsel değerin hangi terimlerine hangi üyelik dereceleri ile ait olduğunun bulunması işlemidir. aşağı yukarı. altı değerinin sağında ve solunda bazı değerleri içerir. küçük. ve diğ.

120 . 1) 2) 3) Mamdani bulanık çıkarımı (şekil 1). Larsen çarpımsal bulanık çıkarımı (şekil 2). kural tabanının “ise” kısmı ile ilişkilidir. Şekil 2 Larsen çarpımsal bulanık çıkarımı.ifadeler bulanık operatörler vasıtasıyla üyelik derecelerinin birleşimi olan bir değer hesaplanır. Şekil 1 Mamdani bulanık çıkarımı. En çok kullanılan bulanık çıkarım yöntemleri. Sugeno bulanık çıkarımı (şekil 3). Sonuç kısmı.

1) Alanın ağırlık merkezi yöntemi En yaygın olarak kullanılan bir metottur. Çeşitli netleştirme stratejileri vardır. Bunların hangisinin tercih edileceği problemin özelliklerine göre değişir ve karar verici problemin niteliğine göre bir yöntemi tercih eder. 2) Maksimumun ortalaması (MOM-mean of maximum) Yukarıdaki örneğimize göre. %45 az sağlıklıdır. Yöntemin belirlenmesinin sistematik bir yaklaşımı yoktur (El-Sharkawi. %55 orta sağlıklı. boy uzunluğu 1. %100 az sağlıklıdır.Şekil 3 Sugeno bulanık çıkarımı. Netleştirme Netleştirme. boy uzunluğu 1. Yukarıdaki örneğimize göre.72 m olan ve ağırlığı 88 kg olan bir kişi. 121 . Üyelik fonksiyonunun maksimum olduğu tüm değerlerin ortalamasıdır (Şekil 5). bir bulanık çıkarımın olası dağılımını ifade edecek en uygun sayısal değeri yani bulanık olmayan değerin tespit edilmesi için yapılan bir işlemdir. Buna karşılık hesap işlemi karışıktır (şekil 4). M).72 m olan ve ağırlığı 88 kg olan bir kişi.

µ conclusion : Sonuc bulanik kumesinin uyelik derecesi Şekil 4 Alanın ağırlık merkezi. Y* = ∑ y i i =1 l ∑h i =1 l i (Şekil 3) Yukarıdaki örneğimize göre. ağırlık merkezi yöntemine göre daha az hesap gerektirmesine rağmen ağırlık merkezi yöntemine çok yakın sonuç verir (şekil 6) Yukarıdaki örneğimize göre. Şekil 5 Maksimumun ortalaması. boy uzunluğu 1. Şekil 6 Ağırlıklı ortalama.72 m olan ve ağırlığı 88 kg olan bir kişi.72 m olan ve ağırlığı 88 kg olan bir kişi. boy uzunluğu 1. %60 az sağlıklı. hesap çarpım üzerine kurulduğu için hassasiyet azalır. Bundan dolayı çok parametreli işlerde bu yöntem seçilmemelidir (ElSharkawi. %40 orta sağlıklıdır. 3. %40 orta sağlıklıdır. %60 az sağlıklı. M). 122 .a) Sugeno yorumlama mekanizması için ağırlıklı ortalama metodu Sugeno yönteminde eğer parametreler çok ise. 3) Ağırlıklı ortalama metodu Ağırlıklı ortalama metodu.

Kamu halelerinin Değerlendirilmesi Kriterlerin Belirlenmesi ve Modelin Oluşturulması Bulanık sistem modelinin oluşturulmasında Sugeno bulanık çıkarımı kullanılacak ve netleştirme aşamasında öklidyen uzaklık yöntemi kullanılarak bulanık TOPSIS (Techique for Order Performance by Similarity to Ideal Solution) yöntemi kullanılacaktır. 123 .. bulanık “1” üyelik derecesine en yakın ve bulanık “0” üyelik derecesinden en uzakta bulunan istekli firma belirlenir. 1981.2007). 1992. 1) Firmanın mesleki ve teknik durumu 2) Firmanın mali gücü 3) Firmanın teklif durumu Netleştirme Bulanık modelin son aşamasında. Chen and Hwang. Kaya ve diğ. öklidyen uzaklık yöntemini kullanarak (1). yakınlık katsayısı hesaplanır ve ihale bulanık ideal nokta olan 1’e en yakın olan firmaya bırakılır (Hwang and Yoon.

Tablo 1 Firmalara ait kriterler 124 . h) = i:1.) ş. 763.0 . Aşırı düşük teklif hesabı yapılmış ve geçerli sekiz isteklinin de vermiş olduğu teklifler aşırı düşük sınırının altında kalmamıştır ( YM*0.2007 tarihinde bir yapım iş i ihale edilmiş ve ihaleye dokuz istekli katılmıştır.40 ≤ Geçerli teklifler ≤ YM*1. Tablo 1’de görülen stekli 7 mali durum belgesini teklif zarfının içine koymadığı için ihale dışı kalmıştır.d ( µ1.0    2 ………(1) 1 d n : Kriterlerin 1' e olan uzaklik mesafesi 0 d n : Kriterlerin 0' a olan uzaklik mesafesi 0 0 CC n (1' e olan yakinlik katsayisi) = d n ( d 1 + d n ) n Gerçek Durum Örneği 11.06. Aşağıdaki tablo 1 ‘de modelde kullanılacak ve yeterlilik aşamasında isteklilerden istenilen belgeler görülmektedir. Ancak. istekli 8 taahhüdünü yerine getirememiş ve iş aynı ihale şartlarında başka bir firmaya devir edilmiştir.416.3 µ1 : 1 µ0 : 0 ∑ 1 i  µ − hi   1.2. Diğer isteklilerin belgelerinin hepsi kanun gereği uygun görülmüştür.20.96 TL ile en düşük teklifi veren istekli 8 üzerinde kalmıştır (Tablo 1).

aldıkları lisans eğitimine uygun yapım işi ihalelerine başvurularında.gov. modelimizdeki hesabın tam tersi olarak yapılır.2006 tarihli iş durum belgesi vermiştir. Tüm hesap değerleri tablo 2. x2. Sadece istekli 5 hem diplomasını vermiş hem de 14.07. Bu süre iş deneyimi bulunan mimar ve mühendisler için uygulanmaz” denilmektedir (http://www. yüzyirmiikibinüçyüzseksenyedi Yeni Türk Lirası olarak hesaplanmak üzere 10 uncu madde kapsamındaki benzer iş deneyimi olarak dikkate alınır. iş deneyim kriteri aidiyetlik derecesi hesabı.ihale.x8) bulanık sistem modelimize girerek bulanıklaştırılır. toplam süresi onbeş yılı geçmemek kaydıyla mezuniyetlerinden sonra geçen her yıl. tablo 4 ve tablo 5 ve tablo 6’da görünmektedir.tr/mevzuat/) Bulanık Mantık Modeline Göre Hesap lk olarak modelimizdeki tüm kriterlerin değerleri (x1. Netleştirme aşamasında öklidyen uzaklık formülü kullanılarak her bir isteklinin sonuç üyelik derecelerinin bulanık ideal nokta olan 1’e ve 0’a olan uzaklıkları hesaplanarak bulanık 1’e olan yakınlık katsayısı hesaplanır ve çıktı değerine ulaşılır. tablo 3.…. Daha sonra çarpımsal Sugeno bulanık çıkarımı uygulayarak firmaların mesleki ve teknik durumu sonuç üyelik derecesi (h1). 5812 sayılı Kamu hale Kanunu ile Kamu hale Sözleşmeleri Kanununda değiş iklik yapılmasına dair kanunun. Diplomasını ibraz eden isteklilerin.*istekliler iş deneyim belgesi olarak diplomalarını vermişlerdir. mali gücü sonuç üyelik derecesi (h2) ve teklif durumu sonuç üyelik derecesi (h3) hesaplanır. 24/h Maddesinde: “ ş deneyimi bulunmayan mühendis veya mimarların. Tablo 2 Firmaların bulanık sisteme girdi değerleri 125 .

Tablo 3 Firmaların mesleki ve teknik kapasitesi aidiyetlik dereceleri Tablo 4 Firmaların mali gücü aidiyetlik dereceleri Tablo 5 steklilerin teklifinin aidiyetlik dereceleri 126 .

Ancak firma taahhüdünü yerine getirememiş ve işi aynı şartlarda başkasına devretmek zorunda kalmıştır. Çevikcan E. SJ.. Berlin Hwang. isteklilerden mesleki ve teknik kapasitesi en yüksek. böylece kamu kaynaklarının rasyonel ve verimli bir şekilde kullanılarak. stanbul. Bildiriler Kitabı. aynı zamanda firmanın mesleki ve teknik kapasitesine (faaliyeti. Clair. and Hwang. B. (1992) “Fuzzy multiple attribute desicion making methods and applications” Springer-Verlag. TÜ Süleyman Demirel Kültür Merkezi. (2007) Makine-teçhizat seçim problemlerinde bulanık karar verme süreci. Kılınç M.S. Newyork Kaya .. Bu modele göre. Manisalı E. iş zamanında bitmediği için mağdur olacaktır.. (2007) nşaat hale Yönetiminde Karşılaşılan Problemer ve Çözüm Önerileri. . iş in sadece en düşük teklifi verene göre değil. teknik kapasitesi). Dördüncü nşaat Yönetimi Kongresi. Chen. Eğer aynı şartlarda işi devir alacak başka bir firma olmasaydı. işi alan yüklenici hem teminatını yakacak ve hem de cezalı duruma düşecekti.. kredibilitesi) ve teklif durumuna (teklif. iş deneyim süresi ve kapasitesi. USA 127 . (1981) “Multiple attribute desicion making methods and applications” Springer-Verlag. dare de. (1997) Fuzzy Set Theory: Foundations and Applications. CL. and Yoon. iş fesih edilecek.H. Yuan.Netleştirme Tablo 6 steklilerin bulanık ideal noktaya uzaklıkları Modelimize göre değerlendirme sadece en düşük teklife göre değil firmaların diğer özelliklerinin hepsini göz önüne alarak yapılmıştır. Halbuki. Upper Saddle River. 49(576) pp 8-14 Klir. mali gücü kuvvetli ve vermiş olduğu fiyatla en mantıklı teklifi sunan STEKL 3 olduğu tespit edilmiştir. teklifin ortalamadan sapma durumu) göre belirlenmesinde bulanık mantık yönteminin uygulanabileceği.J. U. iş en düşük teklifi veren ve ekonomik olarak en uygun teklif sayılan STEKL 7 üzerinde kalmıştı. NJ. Kaynaklar Akçay C. CL. mali gücüne (sermayesi. Sonuç Kamu ihalelerin değerlendirilmesi aşamasında. K. hem yüklenicinin hem de kamunun yararına olacağ ı düşüncesindeyiz.. Mühendis ve Makine. Prentice Hall PTR. G.

Bildiri Kitabı. Yedinci YAEM Ulusal Kongresi. http://www.gov.Ulusal Kongresi. Mete M. Berkshire.05.washington. (2005) Mevcut Yapıların Risk Analizinde Bulanık Mantık Uygulaması.ee. (1965) “ Fuzzy sets”. Department of Electrical Engineering University of Washington (http://cialab.nethaber. Yöneylem Araştırması ve Endüstri Mühendisliği XXV. 03..tr/egitim/S4.gov...tr/mevzuat/ http://www. Ege Üniversitesi. Turner.. L.edu/index_files/tutorial/fuzzy. England..ihale.R. The McGraw-Hill Companies.Manisalı E.12. (2007) Bakim Stratejilerinin Seçiminde Bulanik Çok Amaçli Karar Verme Modeli. 20.pdf).com/Ekonomi/45665/Artik-ihalelerde-EN-DUSUK-FIYATIVEREN-IHALEYI.11. Manisalı E.ihale. stanbul.com/Ekonomi/50170/BEGENMEDIKLERININ-VAY-HALINETOKI-begendigi-muteahhide-ihale.2007 128 . Zadeh. 25. Information control. Temur R. yapım sonuç toplantısı http://www. J.doc. (1998) The handbook of project-based management Second edt.2004.2007 http://www. E.nethaber. Bildiri Kitabı. Robinson. 8 pp 338-353 El-Sharkawi. Ed. M. zmir.

Türkiye’de nşaat Sektöründe ş Sağlığı ve Güvenliği
Ayşegül Ercan

nş. Y. Müh. Ulaştırma Bakanlığı, DLH Genel Müdürlüğü, 5. Kat, 504, Emek, Ankara 0 312 203 16 42 E-posta: aysercan@yahoo.com

Öz
Türkiye’de iş kazaları ve meslek hastalıkları, birçok kişinin hastalanmasına ve hayatlarını kaybetmesine sebep olmaktadır. Özellikle de inşaat sektöründe bu tür olumsuzluklar fazlasıyla yaşanmaktadır. SSK kayıtlarına göre, 2006 yılında Türkiye’de meydana gelen toplam iş kazası sayısı 79027’dir. Meslek gruplarının içinde, meydana gelen iş kazalarında 11039 iş kazası ile metalden eşya imalatı iş kolundan sonra, 7143 iş kazası ile inşaat sektörü ikinci sırada yer almaktadır, bu sayı toplamda % 9’luk bir değere tekabül etmektedir. Meydana gelen iş kazaları toplamda % 3 değerinde sürekli iş görmezlik, % 2 değerinde de ölümle sonuçlanmaktadır. nşaat sektöründe çalışan işçiler, sanayi sektöründeki gibi kapalı alanlarda (fabrika, vs.) çalışma olanağı bulamamaktadırlar, projelerin çeşitliliği sürekli hareket halinde olmalarını gerektirmektedir. Bununla beraber inşaat alanı tehlikelidir ve çalışanlar için birçok risk içerir. Ayrıca bir projede birden fazla işçi çalıştığından tehlike ve risk de artar. Bu durumda iş sağlığı ve güvenliğini sağlamak da zorlaşmaktadır. Ancak son yıllarda Avrupa Birliği’ne giriş süreci ve inşaat sektöründeki firmaların yabancı firmalarla işbirliği içinde olması nedeniyle, Türkiye’de iş sağlığı ve güvenliğ i konusu gündeme gelerek önem kazanmıştır. Bu durum Türkiye’de iş güvenliğine verilen önem açısından olumlu sonuçlar meydana getirmiş olup, aynı zamanda bu konudaki standartları yükseltme zorunluluğu da oluşturmuştur. Sadece yasa veya yönetmelik çıkarılarak iş güvenliğinin sağlanamayacağ ı bilinmektedir. Tam anlamıyla iş güvenliğinin sağlanabilmesi için, öncelikle gerek işçilerde, gerek işverende, gerekse denetleyicilerde iş güvenliği bilincinin oluşturulması gerekmektedir. Bu bilincin oluşturulması için de en başta gelen unsur eğitimdir. nşaat sektöründe çalışan işçilerin genellikle eğitim durumları düşük seviyelerde olduğundan, bu eğitim açığı meslek içi eğitim ve bu konuda eğitimli işveren ve denetçilerin kontrolleriyle sağlanabilecektir. Bu çalış mada, Türkiye’de inşaat sektöründe iş sağlığı ve güvenliğinin genel durumu, çalışanların maruz kaldığı tehlikeler, bu sektördeki kaza nedenleri ve alınabilecek önlemler derlenmiştir. Ayrıca, iş sağlığı ve güvenliği konusunda geliş miş ülkelerden olan ABD ile Türkiye karşılaştırılmış olup, Türkiye’nin bu konudaki eksiklikleri belirlenmiştir.
Anahtar sözcükler: nşaat sektörü, iş sağlığı, iş güvenliği, iş kazaları.

129

Giriş
Çalış ma alanlarında işin yapılması sırasında ortamdaki fiziksel, çevresel, psikolojik v.s. şeklindeki etkenler sebebiyle çalışanların karşılaştıkları sağlık sorunları ve mesleki tehlikelerin ortadan kaldırılmasına yönelik yapılan mühendislik, teknik ve eğitim gibi sistemli çalış malara iş güvenliği denir (Yılmaz, 1976). Her yıl birçok işçi, çalış ma koşulları ya da çalış ma alanlarındaki zor, sağlıksız, tehlikeli şartlar yüzünden ölmekte, yaralanmakta ya da hastalanmaktadır. Bunun yanında iş sağlığı ve güvenliği konularında yeterli düzeye ulaşamayan ülkelerin ekonomileri de bu durumdan olumsuz etkilenmektedir. Türkiye’de Avrupa Birliği müktesebatına uygun olarak 10 Haziran 2003 tarihinde 4857 sayılı ş Kanunu yürürlüğe girmiş ve bir takım yönetmelik ve tüzükler oluşturulmuştur. nşaat sektörü açısından bakacak olursak, inşaat sektörü, birçok üretim alanı ile ilişkili olup, ülke ekonomisi ve kalkınmaya katkı sağlamada büyük öneme sahip bir iş koludur. Sektördeki teknolojik geliş melere nazaran, iş sağlığı ve güvenliği konusunda yeterli gelişme sağlanamamış olup, hali hazırda bu konuda eksikler bulunmaktadır. Yapı denetim şirketlerinde çalışan yapı denetçileri ve şantiyelerde görev yapan şantiye mühendislerinin sahip oldukları mühendislik eğitiminin yanı sıra evrensel bir kavram olan iş sağlığı ve güvenliği konularında da yeterli bilgi ve birikime sahip oldukları tam anlamıyla söylenemez. Örneğin; her inşaat şantiyesinin önünde, baretini tak, emniyet kemerin olmadan çalış ma şeklindeki levhalar mevcuttur. Ancak çalışma sahasındaki işçilerde çoğunlukla ne baret ne de emniyet kemeri takılmış olmamaktadır. Bu yüzden meydana gelen kazaların büyük çoğunluğu yeterince güvenli olmayan iş iskelelerinde, korkuluksuz merdivenlerde, emniyet kemeri takmadan çalışılan çatılarda veya dış cephe duvarlarını örerken aşağı düşme şeklinde meydana gelmektedir. Türkiye’de inşaat sektörü; istihdam edilen işçi sayısı açısından ilk sıralarda yer almaktadır. Bununla birlikte yaralanma, sakat kalma ve ölümle sonuçlanan iş kazaları açısından da ilk sıralarda yer almaktadır (Özer, 2008). Bunun en önemli sebepleri; sektördeki işçilerin genel eğitim seviyesi, meslek içi eğitimlerinin olmayış ı veya eksikliği, dikkatsizlik, kişinin kendine fazla güvenmesi, işverenin yetersiz denetimleri ve bu konudaki duyarsızlık olarak sıralanabilmektedir. Türkiye’de inşaat sektöründe 2007 yılı sonu itibariyle 1.300.033 kişi çalışmaktadır ve bu rakam Sosyal Sigortalar Kurumu’na kayıtlı işçi sayısının % 16’sına karşılık gelmektedir (SSK, 2006/2007). SSK kayıtlarına göre, 2006 yılında Türkiye’de meydana gelen toplam iş kazası sayısı 79027’dir. Meslek gruplarının içinde, meydana gelen iş kazalarında 11039 iş kazası ile metalden eşya imalatı iş kolundan sonra, 7143 iş kazası ile inşaat sektörü ikinci sırada yer almaktadır, bu sayı toplamda % 9’luk bir değere tekabül etmektedir. Meydana gelen iş kazaları toplamda % 3 değerinde sürekli iş görmezlik, % 2 değerinde de ölümle sonuçlanmaktadır. Bu rakamların yanı sıra SSK istatistiklerine yansımayan iş kazaları ve meslek hastalıkları sonucu ölümlerin olduğu da unutulmamalıdır. 2006 yılı SSK istatistiklerinden iş kazaları ile ilgili derlenen veriler şu şekildedir;

130

Tablo 1. ş kazalarının meydana geldiği dönemler
Aylar Ocak-Şubat-Mart-Nisan Mayıs-Haziran-Temmuz-Ağustos Eylül-Ekim-Kasım-Aralık Toplam ş Kazası Sayısı 21.316 25.572 32.139 79.027 Yüzde Olarak ş Kazası Sayısı % 27 % 32 % 41 % 100

Yukarıdaki tabloda da görüldüğü gibi en çok iş kazasının görüldüğü dönemler sonbahar ve kış mevsiminin başlarıdır. Bunun sebebi; yaz dönemi inşaat sektörünün en verimli ve iş faaliyetlerinin fazla olduğu bir zaman dilimi olmasıdır. Bu yüzden yoğun bir çalış ma sürecinden çıkıp, hiç ara vermeden işe devam etmenin işçiler üzerinde yarattığ ı yorgunluk olabileceği düşünülmektedir. Tablo 2. ş kazalarının meydana geldiği iş saatlerine göre dağılımı
Saatler 1. saat 2. saat 3. saat 4. saat 5. saat 6. saat 7. saat 8. saat 9. saat +…. Toplam ş Kazası Sayısı 12.790 11.698 11.763 9.573 6.171 6.921 8.999 11.106 0 79.027 Yüzde Olarak ş Kazası Sayısı % 16 % 15 % 15 % 12 %8 %9 % 11 % 14 0 % 100

Yukarıdaki tabloda da görüldüğü gibi en çok iş kazası mesainin ilk 3 saatinde ve son saatinde meydana gelmektedir. Günün ilk saatlerinde uykusuzluk, güne alışamama gibi sebeplerden dolayı insanların kaza yapma eğilimleri daha fazladır. Günün son saatlerinde ise, tüm gün çalışmış olmanın verdiği yorgunluk ve stres işçiler üzerinde dikkatin azalmasına ve kaza yapma olasılıklarının artmasına sebep olmaktadır. 2007 yılı SSK kayıtlarına göre iş kazalarının en çok meydana geldiği ilk on iş kolu aşağıdaki gibidir; Tablo 3. ş kazalarının iş kollarına göre dağılımı
Sıra 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 ş Kolları Metalden Eşya malatı nşaat Kömür Madenciliği Nakil Araçları mali Metal Mütea. Esas Endüs. Makine m. Ve Tamiratı Taş, Toprak, Kil, Kum vs. ma. Dokuma Sanayi Nakliyat Toptan ve Perakende Tic. ş Kazası Sayısı 11.039 7.143 6.722 5.807 5.506 5.331 5.311 5.155 4.478 2.610 Sürekli ş Görmezlik 196 428 386 78 54 92 80 127 130 84 Ölüm 31 397 35 23 19 25 35 26 165 70

Tablo 3’de de görüldüğü gibi, en fazla sayıda sürekli iş görmezlik ve ölümle sonuçlanan iş kazası sayısı inşaat iş kolunda meydana gelmektedir. Ayrıca, inşaat sektörünün iş kazasının meydana geldiği sektörlerin arasında ikinci sırada yer aldığı görülmektedir.

131

Yapı şlerinde Kaza Nedenleri
nşaat sektörü, çok çeşitli iş kolları sebebiyle birçok risk taşımakta ve bu riskleri en aza indirgemek için her geçen gün çağın gerektirdiği şekilde teknolojik, yöntemsel ve davranışsal sistemler geliştirmektedirler. Ancak, tüm bunlara rağmen iş kazalarının önüne geçilememektedir. nşaat sektöründe meydana gelen iş kazası sonucu ölümlerin % 30’u düşmelerden, % 26’sı taşıma sırasında yüksekten düşen nesnelerden, % 19’u makinelerin arasına sıkış maktan ve çarpmalardan, % 18’i ise elektrik çarpması, % 7’si ise cisim batması veya kesik gibi olaylar sonucu meydana gelmektedir (Uyan, 2008). Dolayısıyla şantiyelerde iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili kanun ve yönetmeliklerde belirtilen iş kazaları ile ilgili yol gösterici ve önleyici talimatların yerine getirilmesi konusunda duyarlı olunması kazaların önlenmesi veya en aza indirgenmesi açısından büyük önem taşımaktadır. Türkiye’nin inşaat sektöründe meydana gelen kazalar açısından dünya sıralamasında üst sıralarda yer alması durumu, sektördeki eğitim düzeyi düşüklüğü ile yakından ilgilidir. Genelde insanlardaki aşırı cesaret, deneyimlerine fazlasıyla güvenme, işinin ehli olduğu duygusu gibi zihniyetler iş güvenliği konusunda yeterince bilinçli olmadığının göstergeleridir. Bunların yanı sıra, iş yerlerinde güvenlik önlemlerinin alınmaması, işverenin bu tür önlemleri maliyet olarak görmesi gibi nedenler de vardır. Ayrıca kaza sonrasında, kaza nedenlerinin şanssızlık, kaçınılmazlık, dikkatsizlik ve kader gibi kavramlara dayandırılması, kazaların gerçek nedenlerinin araştırılmasına engel olmaktadır. Sektördeki iş kazalarının artmasında rol oynayan temel etkenleri şu şekilde sıralamak mümkündür; Şantiyelerde gerekli denetim ve kontrollerin yeterince yapılmaması, Teknolojide geri kalınması, Hem genel eğitim hem de mesleki eğitimin olmayışı ya da yetersiz oluşu, Tehlikelere karşı alınan önlemlerin yetersizliği, işçilerin yapılan uyarılara uyup uymadığının ve verilen koruyucu malzemelerin kullanılıp kullanılmadığının takip edilmeyiş i, uygulamadaki ihmaller ve önemsememe durumları, Ucuz işçi ve personel çalıştırmak adına deneyimsiz eleman istihdamının yapılması, yeni alınan işçilerin intibak eğitiminden geçirilmeyiş i, dolayısıyla bu işçilerin yapacakları iş in önem ve bilincine sahip olmadan çalıştırılması, nşaat işleri çok çeşitli sahalarda ve kalabalık işçi grupları ile yapılıp, bu işlerde zamanla yarışılmaktadır. şçiler de genelde günlük ya da kısa süreli sigortasız çalışanlardan oluşması, şverenin ya da iş yeri güvenlik şeflerinin ya da şantiye şeflerinin kazaların neden, nasıl meydana geldiği, aynı kazanın bir daha tekrarlanmaması için alınacak önlem ve tedbirlerin ciddiyetini önemsememesi gibi durumlar iş kazalarının önlenememesinde başlıca faktörlerdir.

nşaat Sektörünün Kendine Özgü Koşulları
ş kazaları ve meslek hastalıklarının işyerine ve ulusal ekonomiye kattığ ı olumsuzlukların yanında iş gücü kaybı, üretim kaybı ve hastane masrafları, ilaç

132

bedelleri, mahkeme masrafları, tazminat ödemeleri gibi birçok yan maliyette bulunulmasına sebep olmaktadır. nşaat sektöründe iş kazalarının çok olmasında, ülkenin ekonomik, sosyal, eğitim ve kültür durumunun yanı sıra, inşaat iş kolunun kendine has zorluk ve koşullarının olması önemli derecede etkilidir. Bu koşulları aşağıdaki gibi sıralamak mümkündür (Öcal, 2006); Sektörde çok sayıda küçük işletme ve alt işveren çalışmaktadır. Teknik personel iş sağlığı ve güvenliği konusunda yeterli bilgi birikimine sahip değildir. şçilerin genel eğitim seviyeleri düşüktür. Yapı işleri ile ilgili düzenlemelerde iş sağlığı ve güvenliği konularına yer verilse de uygulamada aksaklıklar bulunmaktadır. nşaat sektörü sürekli üretim ve değişim gösteren bir döngü içerisindedir. Çalış ma alanı genellikle geniş ve dağınıktır. şçiler geçicidir, çalışanlar sık değişir, bu yüzden işçi sirkülasyonu fazladır. Günlük çalışma süreleri uzun ya da çalış ma saatleri düzensizdir. Çevreden kaynaklanan her türlü olumsuzluğa açıktır.

nşaat şçileri çin Sağlık ve Güvenlik Önlemleri
ş güvenliğini sağlamak hem insani bir görev, hem de yasal bir zorunluluktur. ş güvenliğini sağlamak adına iş kazalarının oluşumunu önlemek için alınan tedbirler, oluşan maddi kayıpları ödemekten daha masrafsız ve kolaydır. Günümüzde önemli boyutlara ulaşan, telafisi olmayan sonuçlar doğurabilen iş kazalarının en aza indirgenmesi, güvenli çalışma koşullarını sağlayarak, işverenin ve çalışanların karşılıklı duyarlı ve bilinçli davranmaları ile mümkündür. Neticede işletmelerin iş kazalarından ötürü meydana gelen maddi kayıplarını azaltmak, üretimin kesintiye uğramasını önlemek iş gücü verimini artırır, buna bağlı olarak ülke kalkınmasına da fayda sağlamış olur. ş güvenliğinin temel ilkesi, işçilerin en dikkatsiz ve güvensiz davranış ına karşın iş kazasının oluşmasını önleyecek önlemlerin alınmasıdır. Çünkü, çalışan insanın doğal yapısı gereği ve çok değişik faktörlerin etkisi ile çalışma sürecinde riskli davranış larda bulunması her an olasıdır. Bu tür riskli davranışlara karşı, iş kazalarının oluşmasını önleyecek güvenlik önlemleri geliştirilmelidir. Bu da iş yeri ortamından, çalışma sürecinden, çalış ma araçlarından, yönetim ve denetim aksaklıklarından kaynaklanan tehlikelerin saptanmasını gerektirmektedir (Yılmaz, 1976). Bu bağlamda alınması gereken iş güvenliği tedbirlerini aşağıdaki gibi sıralamak mümkündür;

SSK’nın iş kazası istatistiklerine göre % 26 oranında meydana gelen düşen cisimlerin işçilerin başına çarpması ölümlere ve ağır yaralanmalara sebep olabilmektedir. Bu tür kazalara karşı inşaat alanı içinde sürekli olarak baş koruyucu baret, başlık veya kask kullanılmalıdır. nşaat işçileri çoğunlukla zamk, yapıştırıcı, tutkal, asfalt, katran, solvan gibi kimyasallar, silika ve asbest içeren tozlar ve kumların içinde çalışmaktadırlar (Uyan, 2008). Bu tehlikelere karşı işçiler solunum koruyucu olarak maske veya respiratör (solunum cihazları) kullanmalıdırlar. nşaat alanındaki vinç, greyder, kepçe, yıkım ve beton dökme makineleri yarattıkları gürültü yüzünden gerek bu makineleri kullanan işçiler, gerekse 133

çevredeki işçiler için önemli derecede işitme sorunlarına neden olmaktadır. Bu tehlikeden korunmak için işçiler kulak koruyucu olarak kulaklık veya kulak tıkacı kullanmalıdırlar (Uyan, 2008). nşaat işlerinin her türlü iklim koşulunda gerçekleştirilme koşulu olduğundan, işçiler sıcak, soğuk, kuru, nemli ortamlara karşı uygun koruyucu kıyafetler kullanmalıdırlar. nşaat alanındaki kaynak işleri sırasında işçilerin zararlı ışınlardan ve olası metal parçalarının sıçramasından korunmak için göz koruyucu maske, gözlük, kalkan kullanmaları gerekmektedir. nşaat alanında çalışan işçilerin, iş kazası istatistiklerine göre % 30 oranında meydana gelen yüksekten düşme tehlikesine karşı emniyet kemeri takması gerekmektedir. Yapı alanı içindeki tehlikeli kısımlar, açıkça sınırlandırılacak ve buralara görünür şekilde yazılmış uyarma levhaları konulacak ve geceleri kırmızı ışıklarla aydınlatılmalıdır. Yapının devamı süresince sivri uçları veya keskin kenarları bulunan malzeme ve artıklar, geliş i güzel atılmayacak ve ortalıkta bulundurulmamalıdır. nşaat alanında kazaya sebep olacak veya çalışanları tehlikeli durumlara düşürecek şekilde malzeme istif edilmemeli ve araçlar gelişi güzel yerlere bırakılmamalıdır. Tavan veya döşemelerdeki boşluk ve deliklere korkuluk yapılacak veya bu deliklerin üstleri geçici bir süre için uygun şekilde kapatılmalıdır. Güvenlik önlemlerinin etkili olabilmesi için şu da unutulmamalıdır ki; alınan güvenlik önlemleri ve geliştirilen koruyucular tehlikeyi tamamen ortadan kaldırmalı, çalışmayı zorlaştırmamalı, çalışanı fiziksel açıdan rahatsız etmemeli, kendisi tehlike oluşturmamalı, bakım ve kullanımı kolay olmalıdır. Uygulamaya konulan önlemler sürekli olarak denetlenmeli, herhangi bir aksaklık oluşması durumunda aksaklıklar giderilmeli ve yeniden düzenlenmelidir (Yılmaz, 1976). Tüm bu önlemlerin yanı sıra, inşaat işçileri de, hem kendi güvenlikleri hem de diğer işçilerin güvenliğini korumak açısından aşırı derecede dikkatli olmak, işverenin talimatlarına uymak, tehlikeli durumları yetkililere bildirmek zorundadırlar. Ancak bunların sağlanabilmesi için, işe alınacak işçilerin hem fiziksel hem de zihinsel açıdan işe uygun seviyede olmalarına dikkat edilmelidir. Ayrıca işin faaliyet süresince çalışanlar sürekli olarak denetim altında tutulmalıdır ve güvenlik bilinci oluşturulmalıdır (Ayna, 2008).

Türkiye’de ş Sağlığı ve Güvenliği Organizasyonu
Türkiye’de işçi sağlığı ve güvenliğinin sağlanması görevi, 1945 yılında kurulan Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı bünyesinde şçi Sağlığı Genel Müdürlüğü tarafından yürütülmektedir. Genel Müdürlük 1983 yılında Daire Başkanlığına dönüştürülmüştür. Böylece şçi Sağlığı Daire Başkanlığı, 2000 yılında ş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü olarak yeniden teşkilatlandırılmıştır. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığ ı (ÇSGB) bünyesinde SG faaliyetlerinde bulunan dört birim bulunmaktadır ( SGGM, 2009). Bunlar;

134

SGÜM: ş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü ( SGGM) / ş Sağlığı ve Güvenliği Merkezi TK: ş Teftiş Kurulu ÇASGEM: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Eğitim ve Araştırma Merkezi SSK: Sosyal Güvenlik Kurumu -Sosyal Sigortalar Kurumu
Şekil 1. Türkiye’de ş Sağlığı ve Güvenliği Organizasyon Şeması
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı
Yasal Açıdan Sorumlu Kuruluşlar Teknik Açıdan Sorumlu Kuruluşlar Eğitim Açısından Sorumlu Kuruluşlar

SGGM, SSK

TK

ÇASGEM

ş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğünün görevleri şunlardır (3146 Sayılı Kuruluş Kanunu) ( SGGM, 2009): ş sağlığı ve güvenliği konularında, mevzuatın uygulanmasını sağlamak ve mevzuat çalışması yapmak, Ulusal politikaları belirlemek ve bu politikalar çerçevesinde programlar hazırlamak, Ulusal ve uluslararası kurum ve kuruluşlarla işbirliği ve koordinasyonu sağlamak, Etkin denetim sağlamak amacıyla gerekli önerilerde bulunmak ve sonuçlarını izlemek, Standart çalışmaları yapmak, normlar hazırlamak ve geliştirmek, ölçüm değerlendirme, teknik kontrol, eğitim, danışmanlık, uzmanlık ve bunları yapan kişi ve kuruluşları inceleyerek değerlendirmek ve yetki vermek, Kişisel koruyucuların ve makine koruyucularının imalatını yapacak kişi ve kuruluşlara yetki vermek, ithal edilecek kişisel koruyucuların ve makine koruyucularının standartlara uygunluğunu ve bu hususlarda usul ve esasları belirlemek, ş sağlığı ve güvenliği ile iş kazaları ve meslek hastalıklarının önlenmesi konularında inceleme ve araştırma çalışmalarını planlayıp programlamak ve uygulanmasını sağlamak, Faaliyet konuları ile ilgili yayım ve dokümantasyon çalışmaları yapmak ve istatistikleri düzenlemek, Mesleki eğitim görenler, rehabilite edilenler, özel risk grupları ve kamu hizmetlerinde çalışanlar da dahil olmak üzere tüm çalışanların iş kazaları ve meslek hastalıklarına karşı korunmaları amacıyla gerekli çalış maları yaparak tedbirlerin alınmasını sağlamak, ş Sağlığı ve Güvenliği Merkezi ve Bölge Laboratuarlarının çalış malarını düzenlemek, yönetmek ve denetlemektir.

ABD’de ş Sağlığı ve Güvenliğinden Sorumlu Kuruluşlar ve Görevleri
ABD’de 1970 yılında kurulan OSHA (Occupational Safety and Health Administration= şçi Sağlığı ve ş Güvenliği Kurulu) işçi sağlığı ve güvenliğinin sağlanmasından sorumlu bir kurumdur. OSHA’nın kurulmasıyla işçilerin işyerinde güvenliklerinin 135

korunması yasal zorunluluğu daha da önem kazanmıştır. OSHA bunun için çeşitli yönetmelikler yayınlamış ve bunların ihlal edilmesi durumunda işverenlere ağır para cezaları kesilmesine dayalı bir sistem oluşturmuştur. OSHA’nın kuruluş amaçlarında en önemlisi, ABD’de çalışan her bireye güvenli ve sağlıklı çalış ma ortamı sağlayarak çalışma koşullarını iyileştirmektir, bu da işyerindeki tehlikeleri en aza indirerek gerçekleştirilmelidir. OSHA yönetmeliğine göre, işveren işyerini kazalara, ciddi yaralanma ve ölümlere yol açabilecek tüm tehlikelerden korumakla sorumludur (OSHA, 2009). OSHA’nın başlıca görevleri şunlardır: Yönetmelikleri oluşturmak, şyeri denetimlerinde bulunmak, Yönetmelikleri ihlal eden işverenlere cezai iş lem uygulamak, şverenlere işyeri tehlikelerini azaltmak konusunda yardımcı ve destek olmak. ABD’de OSHA işverenlerin en çok çekindiği kurumların başında gelmektedir. Bunun en önemli nedeni, OSHA’nın titizlikle yürüttüğü denetimler, iş kazası durumunda işverene kestiği ağır cezalar, görev ve yetkilerinden taviz vermemesidir.

Türkiye ve ABD’nin ş Sağlığı ve Güvenliği Konusunda Karşılaştırılması
Tablo 4. Türkiye ABD’nin ş Sağlığı ve Güvenliği konusunda karşılaştırılması
TÜRK YE ş Sağlığı ve Güvenliği konusu SGGM, TK, ÇASGEM, SSK gibi birkaç kurumun yasal, teknik ve eğitim yönünden ortak olarak yürüttüğü bir konudur. Yönetmeliğe aykırı hareket eden işverenlere yeterince caydırıcı cezalar uygulanmamaktadır. Bu da inşaat sektörünün iş kazalarında ikinci sırada yer almasından anlaşılmaktadır. ş yeri denetimleri azami sıklıkta yapılmamaktadır. SGGM ve TK’nın caydırıcı cezaları olmadığından işverenler üzerinde yeterince yaptırımı yoktur. ABD ş Sağlığı ve Güvenliği konusu OSHA tarafından yasal, teknik ve eğitim yönünden tek merkezden ele alınmaktadır. Bu da kurumlar arasında oluşabilecek iletişim eksikliğine engel olabilmektedir. Yönetmeliğe aykırı hareket eden işverenlere ağır para cezaları uygulanmaktadır. Bu da işverenler üzerinde iş güvenliği konusunun ön plana çıkması hususunda olumlu bir etki yaratmaktadır. ş yeri denetimleri sıklıkla gerçekleştirilmektedir. şverenlerin en çok çekindiği kurumların başında OSHA gelmektedir.

Öneriler ve Sonuç
Denetleyici kurum ve kuruluşlar iş sağlığı ve güvenliği konusunda sık sık denetimler yapmalıdır. şçilere bu konuda bilinç ve duyarlılık kazandırmak için eğitimler verilmelidir. Yapı denetim firmalarında iş güvenliği konusunda yetkin kişilerin yer alması sağlanmalıdır. Firma yetkililerini iş güvenliği konusunda bilgilendirmek ve bu konunun sürekli gündemde kalmasını sağlamak adına seminer, sempozyum, panel gibi organizasyonlar düzenlenmesi yaygınlaştırılmalıdır. Ayrıca yasal düzenlemelerde iş güvenliği konusuna yeterince yer verilmelidir, denetimler sırasında bu konuda eksik olan firmalara caydırıcı yaptırımlar uygulanması sağlanmalıdır.

136

(2008) nşaat Sektöründe ş Sağlığı ve Güvenliği. taviz verilmeksizin yapılacak denetimler ve gerektiğinde uygulanan ağır cezalarla bu gibi durumların önüne geçilebilir. şin boyutu küçük dahi olsa. lastik ayakkabı. işçilere yapacakları iş lerle ilgili güvenlik önlemleri öğretilmelidir. G. diğer makine ve araçların. Kaynaklar Yılmaz. ş makinelerinin.b. Özer. işçilerin teknik gözetimi ve sorumluluklarını üstelenecek şantiye şefi ya da teknik eleman bulundurmalıdır. 224. 137 . belgeler mevzuata uygun biçimde bulundurulmalı. iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanmasında görev ve sorumluluk sahibidir.Bu konuda yapılacak işler şu şekilde sıralanabilir (Müngen. şçilere periyodik sağlık kontrolleri yaptırılmalı. Ankara. (1976) ş Güvenliğine Genel Bakış. iş teftişi defteri v. yapı iş defteri. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı SG Genel Müdürlüğü.tr.) çalışanlara tek tek verilmeli. nşaat Sektöründe ş Sağlığ ı ve Güvenliği Semineri SGGM. elektrik işleri v. Burada devreye Çalış ma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ya da ilgili alt kurumlar girmelidir. Düzenli. K. 18 yaşını doldurmayan kişiler ve sigortasız işçi çalıştırılmamalı. Büyük şantiyelerde. Yapılan iş lerin özelliğine göre çalışanlara verilmesi gereken kişisel koruyucu araçlar (baret.) kesinlikle o konuda yeterlik belgesine sahip kiş i veya ekiplere yaptırılmalıdır. Firma düzeyinde ve büyük şantiyelerde periyodik olarak iş güvenliği eğitim seminerleri düzenlenmelidir. güvenlik kemeri. tüm mesaisini doğrudan iş sağlığı ve güvenliği konularına ayıracak iş güvenliği mühendisleri çalıştırılmalıdır.. bunları kullanıp kullanmadığı denetlenmelidir. Mühendis ve Makine Dergisi. Bu nedenle sektördeki tüm çalışanlar önem taşımaktadır.ssk.b. Unutulmamalıdır ki. ş güvenliği eğitimine önem verilmeli. güvenlik açısından önem taşıyan malzemelerin ve tehlikeli yapı kısımlarının periyodik kontrolleri zamanında yapılmalıdır.b. şçi Sağlığı ve ş Güvenliği Kurulu’nun bulunması gereken nitelikteki işyerlerinde bu kurul oluşturulmalı ve ilgili tüzükteki esaslar çerçevesinde aktif görev yapması sağlanmalıdır. iş sağlığı ve güvenliğini sağlamaya yönelik alınan önlemler insan hayatına verilen değerin bir ölçüsüdür. 2008). işveren çalışma sahasında mutlaka. lastik eldiven. SSK statistikleri (2006-2007) http://www.gov.. Uzmanlık gerektiren ve güvenlik açısından önem taşıyan işler (patlayıcı madde kullanımı. Türkiye’de işverenlerin ek masraf olarak gördükleri bu detaylar çoğunlukla atlanmaktadır. Makine Mühendisleri Odası. taşıtların. düzenlenmeli ve yasal açıdan eksik ya da yetersiz bir husus bırakılmamalıdır. maske v. s. nşaat sektöründe yönetim kadrosundan işçilere kadar tüm çalışanlar. Bir kiş inin bile yapacağı bir hata güvenlik açısından telafisi olmayan olumsuzluklar oluşturabileceğinden her çalışanın konumuna göre gerekli yetkinlik ve bilgiye sahip olması gerekmektedir.

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı SG Genel Müdürlüğü. Adana.isggm... K. M. OSHA (2009) www. stanbul.gov. (2008) nşaat Sektöründe ş Güvenliği. (2008) Türkiye’de nşaat Sektörü ve SG Koşulları. (2006) nşaat Sektöründe Görülen ş Kazaları. SGGM (2009) www. M. TÜ nşaat Fakültesi Yapı şleri ABD. nşaat Sektöründe ş Sağlığı ve Güvenliği Semineri SGGM. Ayna. E.. M. 138 . U. nşaat Sektöründe ş Sağlığ ı ve Güvenliği Sempozyumu.gov. nşaat Sektöründe ş Sağlığı ve Güvenliği Semineri SGGM. Ankara. Öcal.osha.. (2008) ş Güvenliği Kurs Notları.tr.Uyan. C. Ankara. Müngen.

idari.tr Öz nşaat sektörümüz iş kazaları sayısı bakımından Türkiye’deki iş kolları arasında ilk sırada yer almakta. iş kazası sayısı bakımından Türkiye’deki iş kolları arasında ilk sırada yer almakta.T. kaza sonucu açılan tazminat davalarını konu alan çok sayıda yayın bulunduğu halde. iş güvenliği konusu inşaat sektörümüz için öncelikle üzerinde durulması gereken bir sorun olmaya devam etmektedir. düzenlenen iddianame. iş kazalarındaki cezai sorumluluk ve yaptırımlar konusunu iş leyen pek fazla çalış maya rastlanmamaktadır.itu. sayısal çokluğun yanı sıra yaşanan olayların sonuçları da ağır olmaktadır. davanın sonuçlanması.ş Kazalarında Cezai Sorumluluk ve Yaptırımlar Uğur Müngen . Doğal olarak bu sayısal veriler. Emre Gürcanlı . Türkiye’deki gerçek iş kazası sayısının çok daha fazla olduğu tahmin 139 . inşaat işverenlerinin ve teknik elemanların iş kazalarındaki cezai sorumlulukları.edu.edu.tr G. Anahtar sözcükler: ş kazası. cezai sorumluluk bakımından dikkat edilmesi gereken önemli hususlar belirtilmiştir. Konuya duydukları ilgi. Bilinçli taksir Giriş ş Kazalarının nşaat Sektörümüz Açısından Önemi nşaat sektörümüz. Bu nedenle. nşaat Fakültesi Yapı şletmesi Anabilim Dalı Ayazağa Kampusü 34469 Maslak . mahkeme kararları verilen hapis cezaları ve Yargıtay aşaması konularında gerekli temel bilgiler açıklanmış. Sosyal Sigortalar Kurumu ( yeni adıyla Sosyal Güvenlik Kurumu ) tarafından her yıl yayınlanan istatistik yıllıklarından elde edilmektedir.stanbul Tel: (0212) 285 36 52 E-posta: egurcanli@ins.Ü.stanbul Tel: (0212) 285 37 36 E-posta: mungen@itu.Ü. hukuksal sorumluluklarını.T. Ülkemizde meydana gelen iş kazalarıyla ilgili sayısal veriler. Bildiride. ş güvenliği. ceza hukuku konusunda uzmanlığı bulunmayan akademisyenlerdir. şverenlerin ve çalışma hayatında sorumluluk üstlenen diğer elemanların. Cezai sorumluluk. bir iş kazası sonucu Cumhuriyet savcısı tarafından başlatılan soruşturma evresinden itibaren. kovuşturma (yargılama) süreci. yürürlükteki çeşitli yasalar ve literatür üzerindeki incelemeleri ile bu çalış mayı hazırlamışlardır. cezai sorumluluklar ile ilgili temel bilgilere sahip olmayı gerekli kılmaktadır. mesleki birikimleri. sigortalı olmayan kişilerin uğradıkları iş kazası sayılarını içermemektedir. ceza (kamu) davasının açılması. nşaat Fakültesi Yapı şletmesi Anabilim Dalı Ayazağa Kampusü 34469 Maslak . Taksir. Ceza hukuku açısından kişisel bir yorumda bulunmamış lardır. Değişen ceza yasamız ile birlikte iş kazalarıyla ilgili hapis cezalarının önemli miktarda artması. Kurum’a bağlı işyerlerinden elde edilen bilgiler olup. Yazarlar.

106 2004 83. inşaat sektörümüzde • Her iş günü yaklaşık 25. ve 1 kişi kaza sonucu yaşamını yitirmektedir.143 2007 80.953 425 1.5’i inşaat sektöründe meydana gelirken . sürekli işgöremezlikle sonuçlanan iş kazalarının %23 ‘ ü. yılda yaklaşık 300 gün çalışıldığı kabulüyle. Tablo 1 Türkiye Genelinde ve nşaat Sektöründe ş Kazası Sayıları Toplam Kaza Sayısı Türkiye nşaat Geneli Sektörü 2003 76.2’si ölümle sonuçlanmaktadır. insan hayatına verilen değerin bir ölçüsüdür.810 7.592 1.374 322 1.581 361 Ölüm Türkiye Geneli 810 841 1. mimarlara ve diğer elemanlara rastlanmaktadır (Müngen 2008). çoğu kez basit ihmallerden kaynaklanan iş kazaları sonunda sakat kalması veya hayatını kaybetmesi küçümsenmeyecek bir olay olup. kaza sonucu sürekli işgöremezlik ve ölüm sayıları Tablo 1’de verilmiştir.615 Ortalama 78.608 346 1. Sayısal çokluğun yanı sıra. 140 . • Her iş günü yaklaşık 1. Bir çalışma arkadaşının sakat kalmasına veya ölümüne neden olmanın verdiği vicdani huzursuzluk.edilmektedir.027 7. Kurum istatistiklerinden elde edilen.043 1072 nşaat Sektörü 274 263 290 397 359 317 Bu beş yılın ortalama değerleri dikkate alınarak ve günde 8 saat. Emeğiyle üretime katkıda bulunan bunca kişinin.4’ü ölümle sonuçlanırken inşaat sektörümüzdeki iş kazalarının % 4. son beş yıla ait iş kazası.480 2006 79. Uygulamada bu yüzden çalış ma şevkini kaybetmiş mühendislere. inşaat sektörümüzdeki iş kazalarının önemli bir özelliği de sonuçlarının ağır olmasıdır. • Öte yandan Türkiye’deki tüm iş kazalarının yaklaşık %9.830 8. Bu husustaki çabalar. sorunu çeşitli yönleriyle inceleyen birçok kaynak bulunmaktadır. iş güvenliğinin sağlanması aynı zamanda çalış ma ortamında can güvenliğinin ve yaşama hakkının korunması anlamını taşımaktadır.072 1.116 2005 73. Yukarıdaki veriler. Aynı verilere dayanılarak yapılan değerlendirmede şu önemli bulgular dikkati çekmektedir : • Türkiye’deki tüm iş kazalarının % 1. ülkemizde ve özellikle inşaat sektörümüzde iş kazalarının yol açtığ ı sosyal yaranın önemini göstermektedir. Ayrıca açılan davalar nedeniyle mahkemelerde geçen huzursuz anlar.668 8.602 7. her 20 dakikada 1 iş kazası meydana gelmektedir.2 kişi sürekli işgöremez duruma düşmekte. kişiyi uzun yıllar etkileyen ve ruhsal rahatsızlıklara yol açabilen kötü bir olaydır. ölümle sonuçlanan iş kazalarının ise %30’ u inşaat sektöründe meydana gelmektedir.421 354 1. Amaç ve Kapsam ş kazaları ve iş güvenliği konusu farklı bilim dallarını ilgilendiren geniş kapsamlı bir konu olup.492 Yıl Sürekli şgöremezlik Türkiye nşaat Geneli Sektörü 1.923 6. Hatalı davranış ı veya ihmali nedeniyle iş kazasında kusurlu bulunan elemanların çektikleri ruhsal sıkıntılar da olayın bir başka üzücü yönüdür. her iş saati 3.550 359 1. karşılaşılan yaptırımlar da benzer etkiler yapmaktadır.

Ceza hukuku açısından kişisel bir yorumda bulunmamışlardır. Bildiride. hukuksal sorumluluklarını. Değişen ceza yasamız ile birlikte iş kazalarıyla ilgili hapis cezalarının önemli miktarda artması.şverenlerin ve çalış ma hayatında sorumluluk üstlenen diğer elemanların. beklenmedik ve sonucu arzu edilmeyen bir olayı belirtmektedir. kavram üzerindeki tartışmalardan ve uzmanlar arasındaki görüş ayrılıklarından anlaşılmaktadır. kaza sonucu açılan tazminat davalarını konu alan çok sayıda yayın bulunduğu halde iş kazalarındaki cezai sorumluluklar ve yaptırımlar konusunu işleyen pek fazla çalışmaya rastlanmamaktadır. Bu hususlarda ayrıntıya girilmeden iş kazasının hukuk sistemimizdeki tanımı üzerinde durulmuştur. kasıt söz konusu olmaksızın meydana gelen. çok yönlü nedensellik teorisi. ş Kazasının Hukuk Sistemimizdeki Tanımı Türkiye’de iş kazasının hukuksal tanımı uzun yıllardan beri sadece 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun madde 11/A da yer almaktaydı. iş kazalarındaki cezai sorumlulukları. mesleki birikimleri. kazaya eğilimli olma teorisi vb. tesadüf teorisi. cezai sorumluluklar ile ilgili temel bilgilere sahip olmayı gerekli kılmaktadır. sigorta kurumları ve diğer bazı kuruluşları ilgilendiren hukuksal sorunlara neden olması ve bu arada. Domino teorisi. inşaat işverenlerine ve teknik elemanlara. mahkeme kararları verilen hapis cezaları. Konuya duydukları ilgi. idari. yürürlükteki çeşitli yasalar ve literatür üzerindeki incelemeleri ile bu çalışmayı hazırlamışlardır. ve Yargıtay aşaması konularında gerekli temel bilgileri aktarmak amaçlanmıştır. düzenlenen iddianame. bir iş kazası sonucu Cumhuriyet savcısı tarafından başlatılan soruşturma evresinden itibaren. işveren. ceza (kamu) davasının açılması. gibi. Çalış ma hayatında iş kazalarının işçi. Ancak evrensel olarak kabul gören bir teori bulunmamaktadır (Gürcanlı. 2006 yılında yayınlanan ancak daha sonra birçok maddesinde değişiklik ve eklemeler yapıldıktan sonra 01 Ekim 2008 günü yürürlüğe giren 5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’ da iş kazası şöyle tanımlanmıştır ( madde 13 ) : 141 . yalıtmak ve kazaya doğrudan neden olan veya oluşumuna katkıda bulunan faktörleri ortadan kaldırmak için kaza nedensellik teorisi geliştirmiştir. ceza hukuku konusunda herhangi bir uzmanlığı bulunmayan akademisyenlerdir. 2006). Kaza kavramının bu genel tanımı üzerinde yaygın bir fikir birliği bulunmasına karşın “iş kazası” kavramının tanımında farklı yaklaşımların bulunduğu. iş kazası kapsamının genişlemesine neden olmuş ve tanımını güçleştirmiştir (Müngen . kovuşturma (yargılama) süreci. işçinin korunması ana kuralı. Pek çok araştırmacı kazaları tanımlamak. davanın sonuçlanması. ş Kazasının Hukuk Sistemimizdeki Tanımı Genel Olarak Kaza Kavramı ve ş Kazası Genel olarak “kaza”. Konu ağırlıklı olarak ceza hukuku konusudur. Yazarlar.1993).

işin durdurulması veya işyerinin kapatılması. işyerinin ve işletmenin yönetiminde görev alan kimselere işveren vekili denir. meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen özre uğratan olaydır. e) Sigortalıların. c) Bir işverene bağlı olarak çalışan sigortalının. şveren vekilinin bu sıfatla işçilere karşı işlem ve yükümlülüklerinden doğrudan işveren sorumludur. işçilerin çalışmaktan alıkonulmasıdır (Baycık 2007) Hukuki Sorumluluk Türk iş hukuku öğretisinde işverenin iş kazası ve meslek hastalığı nedeniyle oluşan zararları tazmin sorumluluğunun hukuki niteliği konusunda görüş ayrılığı vardır. Yasa maddesinin (d) fıkrasında atıf yapılan (a) bendinde „hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılanlar„ ibaresi bulunmaktadır. Dolayısıyla mevzuatta işveren için belirtilen sorumluluklar işveren vekili olarak görev yapan tüm teknik elemanları da kapsamaktadır. Bunlara uyulmaması kamu düzenini bozduğundan devlet bu hükümlere aykırılıkları idari yaptırımlara bağlamıştır (Caniklioğlu 2004). a) Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada. bilgilendirmek amacıyla özet açıklamalar aşağıda verilmiştir. Devletin uyguladığı idari yaptırımlar. hukuki sorumluluk ve cezai sorumluluk. sadece çalışanlara zarar veren olaylar söz konusudur. yasa koyucu çalışanın bedence veya ruhça zarar görmesi koşulunu esas almış ve bu zararın sonradan da ortaya çıkması olasılığını göz önünde bulundurmuştur. maddesinde “ şveren adına hareket eden ve işin.ş kazası. 4857 sayılı ş Kanunu’ nun 2. dari sorumluluk. Kimi 142 . ş kazasının bu tanımında. Geniş kapsamlı olan idari ve hukuki sorumluluklar hakkında ayrıntıya girilmemiş. şverenlerin sorumlulukları üç ana başlık altında incelenmektedir. iş mevzuatı gereğince çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda. görevli olarak işyeri dış ında başka bir yere gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda. dari Sorumluluk 4857 sayılı ş Kanunu’nda ve bu kanuna dayanılarak çıkarılan tüzük ve yönetmeliklerde yer alan iş güvenliğine ilişkin hükümler emredici niteliktedirler. şverenlerin ş Kazalarıyla lgili Sorumlulukları Öncelikle şu hususu vurgulamakta yarar görülmüştür . idari para cezaları. işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş geliş i sırasında. Bu kanunda işveren için öngörülen her çeşit sorumluluk ve zorunluluklar işveren vekilleri hakkında da uygulanır…“ denmektedir. d) Bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki emziren kadın sigortalının. b) şveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle sigortalı kendi adına ve hesabına bağımsız çalışıyorsa yürütmekte olduğu iş nedeniyle. Görüldüğü gibi. Cezai sorumluluk bildiri konusu olarak incelenmiştir.

kanunun açıkça belirttiği hallerde cezalandırılır. Yargıtay da yerleşmiş içtihadıyla risk nazariyesine dayalı kusursuz sorumluluk esasını benimsediğini göstermiştir. caydırıcı yaptırımların gerektiği vurgulanmıştı. bir davranış ın suçun kanuni tanımında belirtilen neticesi öngörülmeyerek gerçekleştirilmesidir. Dolayısıyla. bu halde taksirli suça ilişkin ceza üçte birden yarısına kadar artırılır. Borçlar Kanunu’nda esas olan kusura dayalı sorumluluktur (Baycık 2007). kusurlu olma durumu anlamındadır. Sorumluluk kusur esasına dayanmaktadır. (6) Taksirli hareket sonucu neden olunan netice. yasa. (5) Birden fazla kişinin taksirle işlediği suçlarda. cinayet gibi trafik kazası sonucu ölümlere yol açan faillerin kısa bir süre hapis yattıktan sonra serbest kaldığı kamuoyunca eleştirilmiş. dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık dolayısıyla. yönetmelik ve diğer hukuksal düzenlemelerde belirtilen iş güvenliği kurallarına. Kamu davası sonucunda suçu sabit görülen sanıklar hakkında Türk Ceza Kanunu’nun aşağıdaki maddelerine göre hüküm verilir. (4) Taksirle işlenen suçtan dolayı verilecek olan ceza failin kusuruna göre belirlenir. Taksir sözcüğü kusurda bulunma. münhasıran failin kiş isel ve ailevi durumu bakımından. dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranışlar kusur nedeni olmaktadır. 143 . Dikkatsizlik. trafik kazaları. işverenler.yazarlar işverenin işçiyi gözetme borcundan doğan sorumluluğunu kusursuz sorumluluk esasına dayandırırlar. (2) Taksir. Cezai Sorumluluk ve Yaptırımlar Bir iş kazası ölüm veya yaralanma ile sonuçlanmışsa olayda kusuru bulunan kişiler cezai açıdan sorumludurlar ve haklarında cezai yaptırımlar uygulanır. Türk Ceza Kanunu’nun konuyla ilgili maddesi şöyledir: Taksir (madde 22) (1) Taksirle işlenen fiiller. 2004 yılında çıkarılan ve önemli maddelerinin büyük çoğunluğu 1 Nisan 2005’te yürürlüğe giren yeni Türk Ceza Kanunu’nda ayrıca “bilinçli taksir” kavramı tanımlanmıştır. Hatırlanacağı gibi yürürlükten kaldırılan 765 Sayılı Türk Ceza Kanunu’nun uygulandığ ı dönemde taksirli suçlar için öngörülen yaptırımların çok yetersiz olduğu sıkça gündeme gelmiş. Her failin cezası kusuruna göre ayrı ayrı belirlenir. ş kazaları. (3) Kişinin öngördüğü neticeyi istememesine karşın. herkes kendi kusurundan dolayı sorumlu olur. işveren vekilleri veya diğer elemanlar olabilir. Bu kiş iler. neticenin meydana gelmesi halinde bilinçli taksir vardır. bilinçli taksir halinde verilecek ceza yarıdan altıda bire kadar indirilebilir. bir mesleği icra ederken yapılan hata sonucu şahsa zarar vermek (örneğin bir hekimin tedavi veya ameliyat sırasındaki hatasıyla hastasına zarar vermesi) gibi. özensizlik sonucu bir şahsa zarar vermek biçiminde oluşan suçlardır. Türk Ceza Hukuku’nda iş kazalarıyla ilgili suçlar “taksirli suçlar” olarak adlandırılmıştır. Bu tür suçlarda kasıt söz konusu değildir. tüzük. daha ağır. artık bir cezanın hükmedilmesini gereksiz kılacak derecede mağdur olmasına yol açmışsa ceza verilmez.

(2) Taksirle yaralama fiili. uzun süreli de olsa adli para cezasına çevrilebileceği ancak bu hükmün bilinçli taksir halinde uygulanmayacağ ı belirtilmiştir (madde50/4). birinci fıkraya göre belirlenen ceza. Taksir ve Bilinçli Taksire Örnekler Tipik örnekler trafik kazalarından verilebilir. (2) Fiil. mağdurun. Şehir içinde hız sınırını aşmaksızın. birinci fıkraya göre belirlenen ceza. bir kat artırılır. duyularından veya organlarından birinin işlevinin yitirilmesine. gebe bir kadının çocuğunun düşmesine. Şayet sürücü. neticenin meydana gelmesi halinde bilinçli taksir vardır. Yani sürücünün araç lastiklerinin yıpranmışlığını kontrol etmemesi. birden fazla insanın ölümüne ya da bir veya birden fazla kişinin ölümü ile birlikte bir veya birden fazla kişinin yaralanmasına neden olmuş ise. mağdurun. konuşma ya da çocuk yapma yeteneklerinin kaybolmasına. konuşmasında sürekli zorluğa. altı aydan üç yıla kadar hapis cezasına hükmolunur. yenisiyle değiştirmemesi gibi bir dikkatsizliği. özensizliği söz konusudur. Yani her iki kavram arasındaki temel fark neticenin öngörülmemesi veya öngörülmesidir. gebe bir kadının çocuğunun vaktinden önce doğmasına. bir davranışın suçun neticesi öngörülmeyerek gerçekleştirilmesi halinde taksir. yüzünde sabit ize. kurallara uygun araç kullanan sürücünün. şehir içinde 100-120 km/saat hızla araç kullanmış ve benzer bir kazayı yapmış ise böyle bir olayda bilinçli taksir 144 . (3) Taksirle yaralama fiili. neden olmuşsa. iyileşmesi olanağı bulunmayan bir hastalığa veya bitkisel hayata girmesine. yarısı oranında artırılır.Taksirle öldürme (madde 85) (1) Taksirle bir insanın ölümüne neden olan kişi. iki yıldan altı yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. bu maddenin kapsamına giren suçların soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlıdır. Taksirle yaralama (madde 89) (1) Taksirle başkasının vücuduna acı veren veya sağlığının ya da algılama yeteneğinin bozulmasına neden olan kişi. alkol almış. (4) Fiilin birden fazla kişinin yaralanmasına neden olması halinde. taksirli suçlardan dolayı hükmolunan hapis cezasının. (5) Bilinçli taksir hâli hariç olmak üzere. TCK ‘ da. üç aydan bir yıla kadar hapis veya adli para cezası ile cezalandırılır. kişi iki yıldan onbeş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. yüzünün sürekli değişikliğine. Sürücü böyle bir kaza yapacağını öngörmemiştir. Bilinçli Taksir Kavramı ve Önemi Yeni ceza yasasındaki tanımlara göre. duyularından veya organlarından birinin işlevinin sürekli zayıflamasına. aracın ön lastiğinin patlaması sonucu kaldırıma çıkıp bir yayaya çarpması biçiminde gerçekleşen olayda taksir söz konusudur. kişinin öngördüğü neticeyi istememesine karşın. yaşamını tehlikeye sokan bir duruma. neden olmuşsa. dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık dolayısıyla. vücudunda kemik kırılmasına.

yukarıda açıklandığı gibi bu hapis cezasının para cezasına çevrilmesi de mümkün değildir. ustanın ağırlığını taşımayan (dolayısıyla yetersiz bir imalat olan ) korkuluk yıkılmış ve usta aşağıya düşmüştür. Bilinçli taksir olduğu için bu hapis cezası yarısına kadar artırılabilir ve sonuç olarak sanık 22. Hiçbir önlem alınmadan. güvenlik kemeri vermemiş. dengesini kaybeden usta korkuluk üzerine düşmüş. Yani şantiye şefi gerekli önlemi aldığını düşünmekte. boşluk kenarında kalıp söken ustanın bir an için dengesini kaybedip aşağıya düşebileceği öngörülen bir durumdur. derinlikteki kanal kenarının göçebileceği. dikkatsizliği kusur nedenidir. Yukarıda verilen kanal kazısı kenarının göçmesi örneğinde şayet bilinçli taksir varsa ve olayda birden fazla işçi ölmüş ya da bir ölüm ve bunun yanı sıra yaralanan işçi veya işçiler varsa mahkeme. Şayet şantiye şefi aynı iş i yapması için ustayı görevlendirmiş ancak korkuluklu iskele ya da aşağıya düşmeyi önleyecek benzeri bir tertibat yaptırmamış. yumuşak toprak zeminde şevsiz açılmış.vardır. işveren vekili sıfatıyla görev yapan meslektaşların özellikle dikkat etmesi gereken husus yaşanan bir iş kazasında bilinçli taksir olması halinde mahkemece hükmolunacak hapis cezasının çok önemli olabileceğidir. dayanım bakımından yetersizliği gibi) iksa. Şantiye şefinin korkuluk imalatıyla ilgili özensizliği. olayın . 145 . kanal içinde çalışan işçilerin göçük altında kalabileceği öngörülen bir durumdur. Yukarıda açıklanan TCK maddelerinden anlaşılacağı gibi bilinçli taksir halinde verilecek hapis cezası üçte birinden yarısına kadar artırılabilmektedir. kişi iki yıldan 15 yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılmaktadır. birden fazla insanın ölümüne ya da bir veya birden fazla kişinin ölümü ile birlikte bir veya birden fazla kişinin yaralanmasına neden olmuş ise. bir göçük olabileceğini öngörmemektedir. Zira bu koşullarda araç kullanan aklıselim sahibi bir insan kaza yapacağını öngörür. Bu yaptırım göz ardı edilemeyecek önemde olup genç bir mühendisin tüm yaşamını karartacak niteliktedir. Böyle bir olayda taksir söz konusudur.00 m. kendini tutamayan. derinlikteki kanalizasyon kazısı kenarlarına iksa tertibatı yaptırmış ancak yapılan iksadaki hatalı bir imalat nedeniyle (örneğin kullanılan ahşap elemanların boyut. Bu olayda şantiye şefi önlem aldığını düşünmekte ve ustanın aşağıya düşebileceğini öngörmemektedir dolayısıyla taksir söz konusudur. Taksirle öldürme suçunda fiil. nşaat sektöründeki uygulamalardan şu örnekler verilebilir: Bir şantiye şefi. kendini tutamayan. Şayet bu şantiye şefi aynı kanalda iksa tertibatı yaptırmadan işçileri çalıştırmış ve işçiler göçük altında kalmış olsalardı bilinçli taksir söz konusu olurdu.sanığın niteliğine ve kusur durumuna göre (bu koşullar olumsuzsa) hapis cezasını üst sınırdan uygulayabilir. Bilinçli Taksirin Cezai Yaptırım Bakımından Önemi nşaat işverenlerinin. bir tabure üzerine çıkarak çalışan usta dengesini kaybederek aşağıya düşmüş olsaydı bilinçli taksir söz konusu olurdu.5 yıl hapis cezasına mahkum olabilir. yumuşak toprak zeminde şevsiz açılmış 3. Zira.00 m. Yani sanığa 15 yıl hapis cezası verebilir. Bilinçli taksir olduğu için. binanın onuncu katında. söküm işini yapacak ustayı bu iskelede çalıştırmış. kazı kenarının göçmesine engel olamamış işçiler göçük altında kalmışlardır. Bir bina inşaatının onuncu katında boşluk tarafında kiriş kalıbının söküm iş i yapılacaktır. Şantiye şefi korkuluklu iskele yaptırmış. örneğin 3.

Şüphelinin sadece aleyhine olan hususlar değil. o yer yetkili kolluk kuvvetlerine derhal bildirme yükümlülüğü bulunmaktadır (madde13). yaşanan bir iş kazası sonunda başlayan adli süreç. kamu davasının açılması için yeterli şüphe oluşturacak delil elde edilememesi halinde kovuşturmaya (yargılamaya) yer olmadığına 146 . lehine olan hususlar da ileri sürülür. Cumhuriyet Savcısı. dava sürecindeki önemli aşamalar ve meslektaşlarımızın bilmesinde yarar görülen önemli hususlar. Soruşturma evresi sonunda toplanan deliller suçun işlendiği hususunda yeterli şüphe oluşturuyorsa savcı bir iddianame hazırlar. ddianame görevli ve yetkili mahkemeye hitaben düzenlenir. aynı zamanda tüm toplumun mağduriyeti söz konusudur. Ceza Muhakemesi Kanunu’nda soruşturma kavramı “ Kanun’a göre yetkili mercilerce suç şüphesinin öğrenilmesinden iddianamenin kabulüne kadar geçen evre”. Türk Ceza Kanunu ve Ceza Muhakemeleri Kanunu’ndaki esaslar çerçevesinde ve özet bilgiler halinde açıklanmaya çalışılmıştır. ddianamede şüphelinin (veya şüphelilerin) ve suçtan zarar görenlerin varsa müdafilerinin kimlikleri. yüklenen suç ve ilgili kanun maddeleri.Kamu Davasının Açılması ve Dava Süreciyle lgili Özet Bilgiler Bu bölümde. birden fazla ölüm veya bir ölüm ve bir yada daha fazla yaralanma meydana gelmişse verilecek hapis cezasının üst sınırı 10 yılı aştığı için dava Ağır Ceza Mahkemesi’nde açılır. diğer davalar Asliye Ceza Mahkemesi’nde açılır. ihbar veya başka bir suretle olayı öğrenir öğrenmez kamu davasını açmaya yer olup olmadığına karar vermek üzere soruşturmayı başlatır. ddianamenin sonuç kısmında. Olay mahallinde yapılan inceleme ve tespitler tutanağa bağlanır. soruşturma evresi sonunda. kamu davasının açılması. işlenen suç dolayısıyla TCK ‘ da öngörülen cezalardan hangisine hükmedilmesinin istendiği belirtilir. Bu nedenle ceza davaları toplumun yani kamunun temsilcisi olarak Cumhuriyet Savcısı tarafından takip edilir ve “kamu davası” olarak adlandırılır. şlenen bir suç nedeniyle sadece suçtan zarar gören kiş inin değil. Soruşturma Evresi Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu uyarınca işverenlerin iş kazasını. Kovuşturmaya Yer Olmadığı Kararı (Takipsizlik Kararı) Savcı. suçu oluşturan olaylar mevcut delillerle ilişkilendirilerek açıklanır. Savcı soruşturma evresinde gerek görüyorsa bilirkiş i incelemesi de yaptırabilir. Gerçeğin araştırılması için emrindeki adli kolluk görevlileri marifetiyle şüphelinin (veya şüphelilerin) lehine ve aleyhine olan delilleri toplayarak muhafaza altına almak ve şüphelinin haklarını korumakla yükümlüdür. ddianamenin Hazırlanması ve Mahkemeye Sunulması Kamu davası Cumhuriyet savcısı tarafından açılır. Bu yapılmasa da. kovuşturma kavramı “iddianamenin kabulüyle başlayıp hükmün kesinleşmesine kadar geçen evre “ sanık kavramı “ kovuşturmanın başlamasından itibaren hükmün kesinleşmesine kadar suç şüphesi altında bulunan kişi” olarak tanımlanmıştır (madde 2). şüpheli kavramı “soruşturma evresinde suç şüphesi altında bulunan kiş i” . 2 yıl ve daha az ceza gerektiren davalar Sulh Ceza Mahkemesi’ nde. ş kazalarında.

Uzlaşma Ceza yasasının getirdiği yeni uygulamalardan biri de uzlaşmadır. Özet olarak bu kavram ile amaçlanan. Olayda kusurlu olduğu şüphesi bulunan kişiler aleyhine kamu davası açılabilir. Yani şantiyede şantiye şefinin. Diğer yaralanmalarda şikâyete bağlı olmaksızın kamu davası açılıyordu. Yasada. Soruşturma evresinde şüphelinin tutuklanmasına Cumhuriyet savcısının istemi üzerine sulh ceza hâkimi tarafından. bilinçli taksir hali hariç olmak üzere suçtan zarar gören kişi davacı olmadığı takdirde kamu davası açılmaz. suçtan zarar görenin şikâyetçi olması koşuluna bağlıdır. Tüzel kişiler hakkında ceza yaptırımı uygulanamaz. Soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı suçlar. Örneğin bir yurttaş. ş kazalarıyla ilgili tazminat davaları tüzel kişilik (örneğin işveren inşaat firması) ya da olayda herhangi bir kişisel kusuru bulunmasa dahi işveren kişi aleyhine açılabilmektedir. Ayrıca taksirle yaralama suçlarında soruşturma ve kovuşturma. şüpheli veya sanığın kaçması. uzlaşma sağlandığ ı takdirde kamu davası açılmamaktadır. Kimse başkasının fiilinden dolayı sorumlu tutulamaz. Ceza Sorumluluğunun Şahsiliği Türk Ceza Kanunu’ nun 20. Bu nedenle. Dolayısıyla yaralanma ile sonuçlanan iş kazalarında Cumhuriyet Savcısı’nın tarafların uzlaştırılması doğrultusunda girişimi ve yürüttüğü bir süreç söz konusu olmakta. belediyenin açtığın bir çukura düşerek yaralanmış veya yaşamını yitirmişse bu olayla ilgili kamu davası belediye aleyhine değil. Zira işveren çalıştırdığı elemanın veya elemanların kusurundan kaynaklanan iş kazasındaki maddi zararlardan hukuksal açıdan sorumludur (kusursuz sorumluluk) . 147 . uzlaşmanın nasıl gerçekleşeceği ayrıntılı olarak açıklanmıştır. Ceza Muhakemesi Kanunu’nda hangi suçlar için uzlaştırma yoluna gidilebileceği. saklanması. Tutuklama Ceza Muhakemesi Kanunu’nda. Ceza yasamızdaki bu madde uyarınca tüzel kişiler hakkında da kamu davası açılamamaktadır. Ancak suç dolayısıyla kanunda öngörülen güvenlik tedbiri niteliğindeki yaptırımlar saklıdır” hükmü yer almaktadır. olayda kusuru bulunmayan işveren aleyhine kamu davası açılması söz konusu değildir. belediyenin o çukurla ilgili önlemleri alma yükümlülüğünü taşıyan elemanı veya elemanları aleyhine açılır. taksirle yaralama suçları için uzlaştırma girişiminde bulunulacağı yasada belirtilmiştir (madde 253) . mağdur veya başkaları üzerinde baskı yapma hususlarında kuvvetli şüphe bulunması tutuklama nedenleri arasında sayılmıştır. Eski ceza yasasında olayda zarar gören kişinin 10 günden az geçici işgöremez durumda kalması (yani 10 günden az rapor alması) halinde kamu davasının açılması zarar gören kiş inin şikâyetçi olmasına bağlı idi. kovuşturma evresinde sanığın tutuklanmasına Cumhuriyet savcısının istemi üzerine veya re’sen mahkemece karar verilir.karar verir (takipsizlik kararı). maddesinde “ Ceza sorumluluğu şahsidir. delilleri yok etme gizleme veya değiştirme. kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren olguların ve bir tutuklama nedeninin bulunması halinde şüpheli veya sanık hakkında tutuklama kararı verilebileceği belirtilmiştir (madde100). tanık. Oysa cezai sorumluluk şahsidir. saha mühendisinin ya da bir başka şantiye görevlisinin kusurundan kaynaklanan bir iş kazası nedeniyle. şüpheli ile mağdurun veya suçtan zarar görenin uzlaştırılması ve kamu davasının açılmamasıdır.

daha önce de belirtildiği gibi ağır ihmali bulunan sanık için 22. il adli yargı adalet komisyonları tarafından her yıl düzenlenen bir listede yer alan gerçek veya tüzel kişiler arasından seçilirler. Olayın niteliğine göre bilirkiş iye olay mahallinde keşif yaptırılabileceği gibi sadece dosya üzerinde inceleme yaparak raporunu düzenlemesi istenebilir. belirtilen listelere girmeyenler arasından da bilirkişi seçilebilir. tutuklama kararlarına daha sık rastlanabileceğini göstermektedir. başka bilirkişi görevlendirilir. kovuşturma (yargılama) evresinin her aşamasında. yalnız bulundukları il bakımından yapılmış listelerden değil. Bilirkişi incelemeleri tamamlandığında. diğer illerde oluşturulmuş listelerden de bilirkişi seçebilirler. Yeni yasa uyarınca. stemi uygun bulunan kişi veya kişiler. kamu davasının açılmasından sonra mahkemeye dilekçe verilmesi veya katılma istemini içeren sözlü başvurunun duruşma tutanağına geçirilmesi suretiyle olur. o mahkemede 2009 yılında açılan 55. kovuşturma evresi başlar. Bilirkişi ncelemesi Çözümü uzmanlığı. Mahkeme karar için bir kanaate 148 . sanığın kaçabileceği şüphesini artırmakta. müdafiinin veya kanuni temsilcinin istemi üzerine karar verilebilir. Atama kararında. Cumhuriyet savcıları ve hâkimler. özel veya teknik bilgiyi gerektiren hâllerde bilirkiş inin görüşünün alınmasına mahkemece re'sen. Bu süre üç ayı geçemez. katılan (müdahil) sıfatıyla duruşmalara söz sahibi olarak katılır. Mahkeme bir duruşma günü ve saati tespit eder ve duruşmada hazır bulunması gereken kişileri çağırır. Mahkeme. Davanın Açılması Cumhuriyet savcısı tarafından mahkemeye sunulan iddianame ve ekindeki soruşturma belgeleri mahkemece incelenir. gerekirse aynı bilirkiş iden ek rapor istenebilir. vekiline. ddianame çağrı kâğıdıyla birlikte sanığa (veya sanıklara) tebliğ olunur. tirazlar muhakemece uygun bulunursa. müdafiine veya kanuni temsilciye süre verilir. sanığın (varsa avukatının) dinlenmesinden sonra katılma isteminin uygun olup olmadığına karar verir. yoksa kabul edilir ve dava açılmış olur. iş kazalarında bilinçli taksirin bulunmasına bağlı olarak ağır hapis cezasının gündeme gelmesi. yeni bilirkiş i incelemesi yapılması veya itirazların bildirilmesi için istemde bulunabilmelerini sağlamak üzere Cumhuriyet savcısına. Özel nedenlerle süre en çok üç ay daha uzatılabilir. gerekçesi de gösterilmek suretiyle. Meslektaşlarımızın bu hususu da göz ardı etmemeleri gerekmektedir. Cumhuriyet savcısının.5 yıl hapsin istenebilmesi. şüphelinin veya sanığın. katılana. Bilirkişilere yemini yaptırılır ve bununla ilgili bir tutanak (yemin zaptı) düzenlenir. Dava dosyasına bir numara verilir. Örneğin 2009/55 Esas sayılı bir dosya numarası. Katılan (Müdahil) Kavramı ş kazası sonucu mağdur olanlar. Bilirkişiye raporunu sunması için işin niteliğine göre uygun bir süre verilir. Kamu Davasına Katılma. şüpheliye veya sanığa. katılanın. Yasal açıdan bir hata veya eksiklik varsa hazırlayan savcıya iade edilir. dava olduğunu göstermektedir. suçtan zarar gören gerçek ve tüzel kişiler. Katılma. hüküm verilinceye kadar şikâyetçi olduklarını bildirerek kamu davasına katılabilirler.Eski ceza yasasının yürürlükte olduğu dönemde inşaat iş kazaları nedeniyle tutuklamaya çok ender rastlanmaktaydı. vekilinin. Cumhuriyet savcısının. Bilirkişi atanması ve gerekçe gösterilerek sayısının birden çok olarak saptanması. Bilirkişiler. mahkemeye aittir.

mertebesine ulaşabilmektedir. hükmün açıklanmasından itibaren yedi gün içinde hükmü veren mahkemeye bir dilekçe verilmesi veya bir beyanda bulunulması suretiyle yapılır. Birinci derecede önem taşıyan bu insancıl faktörün yanı sıra iş kazaları sonucu karşılaşılan yaptırımlar göz ardı edilemeyecek kadar önemlidir. Bu konuda özellikle aşağıdaki hususlara dikkat çekmekte yarar görülmüştür.5 milyon TL. bilinçli taksir kapsamına giren asli kusurlu sanık 22. Kusur bakımından çelişkili kanaatler açıklandığı için. • 149 . Süresi içinde yapılan temyiz başvurusu. Temyiz istemi. Yasada. Eski yasada kusur. faktörlere bağlı olarak mahkemece takdir edilir.varıncaya kadar süreç bu şekilde devam eder. sekiz paydasına göre dağıtılırdı. Olayda kusuruz olduğu kanaatine varılan sanık veya sanıklar hakkında beraat kararı verilir. bozma gerekçeleri doğrultusunda yeniden yapılması istenir. iş güvenliği mevzuatında yer alan tüm güvenlik önlemlerinin eksiksiz uygulanmasına özen göstermek gerekmektedir. inşaat uygulamalarında sorumluluk üstlenen teknik elemanların öncelikle dikkat etmeleri gereken husus iş kazalarının insancıl yönüdür. yeni ceza yasasında önemli ölçüde ağırlaşmış olduğu görülmektedir. Dosya mahkemeye geri gönderilir ve yargılamanın. her şeyden önce yükümlülüklerin bilincinde olmak. hükmün kesinleşmesini engeller. Yeni yasada şüpheli veya sanık “asli kusurlu” veya “tali kusurlu” olarak değerlendirilmektedir. yaşanan olayın. bir kişinin ölümüyle sonuçlanan iş kazalarında 1-1.5 yıl hapis cezasına mahkûm olabilmektedir. Özellikle bilinçli taksir kapsamına girebilecek hatalı uygulamalardan ve ihmallerden kaçınmak büyük önem taşımaktadır. Mahkeme kararında hukuka aykırılık varsa Yargıtay bu kararı bozar. Mahkeme Kararı ve Yargıtay (Temyiz) Evresi Kovuşturma ( yargılama ) evresinde mahkeme. kusurun. Yargıtay. hapis cezasının alt ve üst sınırları belirtilmiş olup verilecek cezanın miktarı. yargılanan sanığın niteliğine vb. Bildiri konusu dışında kalan tazminat davalarındaki parasal tutarlar. mahkeme kararını hukuka uygun bulursa onaylar ve hüküm kesinleşmiş olur. • nşaat sektörümüzdeki iş kazası sayısının çokluğu ve özellikle yaşanan olayların sonuçlarının ağır olması dikkate alınarak. Bozma sebepleri ilamda ayrı ayrı gösterilir. Kusurlu bulunanlar hakkında ise kusur durumuna ve olayın niteliğine göre TCK madde 85 veya 89 ‘ da öngörülen hapis cezasına hükmolunur. beyan tutanağa geçirilir ve tutanak hâkime onaylattırılır. olaydaki kusur durumu hakkında kesin bir kanaate varınca dava karara bağlanır. Bu konudaki çabalar her şeyden önce yaşamını sürdürmek mücadelesi veren çalışanın can güvenliğini sağlama amacına yönelik olmalıdır. bazı davalarda çok sayıda farklı bilirkiş i raporu alındığına rastlanmıştır. Yukarıda açıklandığı gibi çok açık ve önemli bir ihmal sonucu meydana gelen iş kazasında birden fazla ölüm veya bir ölümün yanı sıra bir veya birkaç yaralanma olmuşsa. Yukarıda özet bilgilerle açıklanmaya çalış ılan cezai yaptırımların . Sonuç ve Öneriler nşaat işverenlerinin.

stanbul. Doktora Tezi. açılacak davanın süreci ve sonucu bakımından önem taşımaktadır. Doktora Tezi. (2008) ş Güvenliği Ders notu. ayrıntıları ilgili paragrafta açıklanan tutuklama durumu söz konusu olabilmektedir. • • Kaynaklar Baycık. (2007) nşaat Şantiyelerinde Bulanık Kümeler Yardımıyla ş Güvenliği Risk Analizi Yöntemi. Bu nedenle bilirkişilerin konunun uzmanları arasından seçilmesine özen göstermek. Yaşanan bazı olaylarda ve özellikle mahalli karakol elemanlarının olay yerindeki inceleme ve tespitlerinde sonradan telafisi güç eksiklik ve hatalara rastlanmıştır. (2007) nşaat şyerlerinde şverenin ş Sağlığı ve Güvenliği Yükümlülükleri ve Sorumluluğu. Bilirkişi incelemelerinde de zaman zaman hatalı kanaatlere rastlanmaktadır. U. U. Türk Harp – ş Sendikası Eğitim Yayınları. lgili paragrafta belirtildiği gibi soruşturmayı yürüten savcının. Ankara. Meslek Hastalıkları ve ş Kazaları Sempozyumu. Müngen. TÜ nşaat Fakültesi. Şantiye sorumlularının özellikle bu süreçte dikkatli olmaları. TÜ. Müngen. Soruşturma evresindeki tespitler. s. (2004) şverenin ş Sağlığı ve Güvenliği Önlemleri Alma Yükümlülüğü. G. TÜ. (1993) Türkiye’de nşaat ş Kazalarının Analizi ve ş Güvenliği Sorunu. Dolayısıyla. şüpheli lehine olan delilleri de toplama ve şüphelinin haklarını koruma yükümlülüğü vardır. lehteki delillerin tutanaklara geçirilmesini sağlamaları gerekmektedir. Dava sürecindeki bilirkiş i raporları mahkeme kararına dayanak oluşturmaktadır. E. N. ş Sağlığı ve Güvenliği Sempozyumu Bildiriler Kitabı. 47-52 Gürcanlı.• Öte yandan bilinçli taksir kapsamına giren suçlarda verilen hapis cezaları idari para cezasına çevrilmemektedir. 150 . fotoğraf çekme gibi sağlıklı tespitler yapılmıyorsa bunları yapmakta büyük yarar vardır. nşaat Mühendisleri Odası. bu doğrultuda yasal hak kullanılarak mahkemeden talepte bulunmak gerekmektedir. G. 41-62. Olay yeri inceleme ekipleri tarafından video kaydı. Caniklioğlu. s.

itiraz edenin türü. Bu çalışmanın amacı. Bu doğrultuda 4734 sayılı Kamu hale Kanunu’nun uygulanması esnasında yapım işleri ihalelerine yönelik Kamu hale Kurumu’na yapılan 326 adet şikâyet başvurusu incelenmiştir. 2007 yılına ait 143 adet ve 2008 yılının ilk 5 ayına ait 64 adet yapım iş leri ile ilgili Kamu hale Kurumu’na yapılan itiraz başvurusu Kamu hale Kurumu’nun web adresinden temin edilmek suretiyle Ekim 2007 – Haziran 2008 tarihleri arasında irdelenmiştir. ncelemeler yapılırken ihalelerle ilgili itirazların Kamu hale Kanunu’nun ve Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği’nin hangi maddelerine istinaden yapıldığı ve bu suretle uyuşmazlıkların hangi noktalarda yo ğunlaştığı tespit edilmiştir. Kamu kurumlarında görev yapan 1’i sayıştay denetçisi ve 5’i inşaat mühendisi olmak üzere toplam 6 kiş i ile yüz yüze görüşmeler sonucunda Kamu hale Kanunu’nun yapım işleri ihaleleri uygulamalarındaki uyuşmazlıkların yoğunlaştığı noktalar irdelenmiş ve incelemeler sonucunda kanundaki eksiklerin giderilmesi yönünde gerekli önermelerde bulunulmuştur. 2006 yılına ait 60 adet. 26555 Eskişehir Tel: 0222 321 35 50 E-Posta: gokhana@anadolu. 26130 Eskişehir Tel: 0222 211 40 00 E-Posta: gcicek@anadolu.edu. 4734 sayılı Kamu hale Kanunu düzenine ilişkin Kamu hale Kurumu tarafından düzenlenen ikincil mevzuatla birlikte kanunun uygulanabilirlik düzeyi yükseltilmeye çalış ılmıştır.edu. Belediyelerde ihaleleri yapılan 2004 yılına ait 25 adet.edu. Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği.tr Gökhan Arslan Anadolu Üniversitesi nşaat Mühendisliği Bölümü ki Eylül Kampüsü. Anahtar sözcükler: Kamu hale Kanunu.4734 Sayılı Kamu hale Kanunu’nun Yapım şleri haleleri Uygulamalarında Karşılaşılan hale Uyuşmazlıkları ve Çözüm Önerileri Gökhan Çiçek Serkan Kıvrak Anadolu Üniversitesi nşaat Mühendisliği Bölümü ki Eylül Kampüsü. Kamu hale Kurulu’nun verdiği kararlardaki oy birlikteliği ve karar sonuçlarına ait analizlere de yer verilmiştir.tr Tepebaşı Belediyesi. Kamu hale Kurumu. Ayrıca. 2005 yılına ait 34 adet.tr Öz Ülkemizde uygulanmakta olan 4734 sayılı Kamu hale Kanunu’nda çeşitli aksaklıklar mevcuttur. 26555 Eskişehir Tel: 0222 321 35 50 E-Posta: serkankivrak@anadolu. ülkemizde uygulanmakta olan 4734 sayılı Kamu hale Kanunu’nun yapım işleri ihaleleri uygulamalarındaki ihale uyuşmazlıklarının irdelenmesi suretiyle karşılaşılan problemleri tespit etmek ve bu tespitlere yönelik olarak çözüm önerileri sunmaktır. 151 . yapılan çalışmada itiraz yapılan ihalenin türü.

Kamu hale Kanunu ile getirilen yeni ihale düzenine ilişkin çerçeve hükümler. 2003). ncelemeler yapılırken ihalelerle ilgili itirazların Kamu hale Kanunu’nun ve Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği’nin hangi maddelerine istinaden yapıldığı ve bu suretle uyuşmazlıkların hangi noktalarda yoğunlaştığı tespit edilmiştir. Bu kanun. Ülkemizde Avrupa Birliği'ne tam üye olma çabaları kapsamında hukuksal alanda çeşitli değişiklikler yapılmakta ve uyum yasaları çıkarılmaktadır. 2006. Kamu kurumlarında görev yapan 1’i sayıştay denetçisi ve 5’i inşaat mühendisi olmak üzere toplam 6 kişi ile yüz yüze görüşmeler sonucunda Kamu hale Kanunu’nun yapım işleri ihaleleri uygulamalarındaki uyuşmazlıkların yoğunlaştığ ı noktalar irdelenmiş ve incelemeler sonucunda kanundaki eksiklerin giderilmesi yönünde gerekli önermelerde bulunulmuştur. Fakat değişik yorum ve anlamalara meydan verir hükümlere ilişkin kesin görüş. Budak. Köksal. Kamu hale Kurulu’nun verdiği kararlardaki oy birlikteliği ve karar sonuçlarına ait analizlere de yer verilmiştir. Dolayısıyla kanunun işleyiş süreci içerisinde uyuşmazlıklar ortaya çıkmıştır. 152 . hizmet ve yapım işleri alımları ülke ekonomisi içerisinde önemli bir paya sahiptir. Analizlerde uyuşmazlık konusu olmayan maddelere yer verilmemiştir. Gencer. 2003. uygulamada ortaya çıkan aksaklıkları gidermede yetersiz kaldığı ve bütün kamu kurumlarını kapsamadığı gerekçeleriyle yeni mevzuat düzenleme çabaları başlatılmış ve 4734 sayılı Kamu hale Kanunu kabul edilmiştir ( ğdeler. Bu bağlamda 2886 sayılı Devlet hale Kanunu’nun günümüzün değişen ihtiyaçlarına cevap vermediği. 2005.Giriş Kamu kuruluşlarının mal. Araştırma Bu çalışmanın amacı. Yücel. 2005. Kamu hale Kanunu’nda yapılması gerekli olan değişikliklerin önemli bir derecede olduğunun göstergesidir (Karapınar. Ayrıca yapılan çalışmada itiraz yapılan ihalenin türü. 4734 sayılı Kamu hale Kanunu ihale sistemimizde önemli değişikliklere neden olmuştur. daha önce uygulanmakta olan kanunlardan çok farklı bir yapıya sahiptir. 2007 yılına ait 143 adet ve 2008 yılının ilk 5 ayına ait 64 adet yapım iş leri ile ilgili Kamu hale Kurumu’na yapılan itiraz başvurusu Kamu hale Kurumu’nun web adresinden temin edilmek suretiyle Ekim 2007 – Haziran 2008 tarihleri arasında irdelenmiştir. Araştırma Sonuçları Genel olarak bakıldığında itiraz edilen 326 adet ihalenin 257 adedi (%79) açık ihale usulüyle yapılmıştır (Şekil 1). aynı konuya ilişkin farklı veya hatalı uygulamaların yapılıyor olması. itiraz edenin türü. 2005 yılına ait 34 adet. ülkemizde uygulanmakta olan 4734 sayılı Kamu hale Kanunu’nun yapım işleri ihaleleri uygulamalarındaki ihale uyuşmazlıklarının irdelenmesi suretiyle karşılaşılan problemleri tespit etmek ve bu tespitlere yönelik olarak çözüm önerileri sunmaktır. Belirtilen amaç doğrultusunda belediyelerde ihaleleri yapılan 2004 yılına ait 25 adet. 2006 yılına ait 60 adet. Kamu hale Kanunu’nda belirtildiği üzere açık ihale usulünün esas ihale usulü olarak benimsendiği ortaya çıkmıştır. Dolayısıyla. Kamu hale Kurumu tarafından hazırlanan ikincil mevzuatlarla uygulanabilir hale getirilmeye çalış ılmıştır. karar ve içtihatların henüz oluşamamış olması. 2003).

“Yaklaşık maliyet” başlıklı 7 inci maddesi. birinci olarak 14 adet uyuşmazlık (%25) ile Kamu hale Kanunu’nun “ haleye katılımda yeterlik kuralları” başlıklı 10 uncu maddesinde. Ar. birinci olarak 12 adet uyuşmazlık (%13) ile Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Aş ırı düşük teklifler” başlıklı 65 inci maddesinde. birinci olarak 10 adet uyuşmazlık (%25) ile Kamu hale Kanunu’nun “Aşırı düşük teklifler” başlıklı 38 inci maddesinde.300 250 hale Sayısı 200 150 100 50 0 257 47 18 Açık Belli st. 2004 yılında Kamu hale Kurulu’nun verdiği kararlar ve Kamu hale Kurumu’na yapılan itirazlar Kamu hale Kanunu açısından incelendiğinde uyuşmazlıkların. Aynı şekilde itirazlar Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği açısından incelendiğinde uyuşmazlıkların. Aynı şekilde 2006 yılında yapılan itirazlar Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği açısından incelendiğinde uyuşmazlıkların. birinci olarak 9 adet uyuşmazlık (%17) ile Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Aşırı düşük teklifler” başlıklı 65 inci maddesinde ikinci olarak 6 adet uyuşmazlık (%11) ile Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “ ş deneyim belgeleri” başlıklı 40 ıncı maddesinde yoğunlaştığı görülmektedir. “ hale ve ön yeterlik dokümanının hazırlanması” başlıklı 19 uncu maddesi ve “Makine ve diğer ekipmana ilişkin belgeler” başlıklı 42 inci maddelerinde yoğunlaştığı görülmektedir. ikinci olarak 8 adet 153 . hale Tipi Pazarlık 4 Devlet hale Kanunu Şekil 1 Kamu hale Kurumuna yapılan itirazların ihale türleri. 2005 yılında itirazlar Kamu hale Kanunu açısından incelendiğinde uyuşmazlıkların. ikinci olarak 12 adet uyuşmazlık (%12) ile Kamu hale Kanunu’nun “Aşırı düşük teklifler başlıklı” 38 inci maddesinde yoğunlaştığı görülmektedir. 2006 yılında yapılan itirazlar Kamu hale Kanunu açısından incelendiğinde uyuşmazlıkların. Aynı şekilde 2004 yılında Kamu hale Kurulu’nun verdiğ i kararlar ve Kamu hale Kurumu’na yapılan itirazlar Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği açısından incelendiğinde uyuşmazlıkların. ikinci olarak 9 adet uyuşmazlık (%16) ile Kamu hale Kanunu’nun “Aşırı düşük teklifler” başlıklı 38 inci maddesinde yoğunlaştığı görülmektedir. birinci olarak 10 adet uyuşmazlık (%22) ile Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Aşırı düşük teklifler” başlıklı 65 inci maddesinde ve ikinci olarak 4’er adet uyuşmazlık (%9) ile Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Temel ilkeler” başlıklı 4 üncü maddesi. ikinci olarak 6 adet uyuşmazlık (%16) ile Kamu hale Kanunu’nun “ haleye katılımda yeterlik kuralları” başlıklı 10 uncu maddesinde yoğunlaştığı görülmektedir. birinci olarak 27 adet uyuşmazlık (%28) ile Kamu hale Kanunu’nun “ haleye katılımda yeterlik kuralları” başlıklı 10 uncu maddesinde.

2008 yılında ise Kamu hale Kanunu açısından incelendiğinde uyuşmazlıkların. ikinci olarak 12 adet uyuşmazlık (%12) ile Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Pazarlık usulü” başlıklı 17 inci maddesinde yoğunlaştığ ı görülmektedir. 9 ptal Kararının ptali 6 Karar Vermeye Yer Yok 3 vedilik Kararı ptal 17 lgili dareyeBildirim. 200 180 160 140 120 100 80 60 40 20 0 182 hale Sayısı 56 33 26 çişleri Bakanlığına Gön. Aynı şekilde. ikinci olarak 14 adet uyuşmazlık (%14) ile Kamu hale Kanunu’nun “Temel ilkeler” başlıklı 5 inci maddesinde yoğunlaştığ ı görülmektedir. Aynı şekilde 2008 yılında Kamu hale Kurulu’nun verdiği kararlar ve Kamu hale Kurumu’na yapılan itirazlar Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliğ i açısından incelendiğinde uyuşmazlıkların.uyuşmazlık (%9) ile Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “ steklinin organizasyon yapısı ve personel durumu ile kaliteye ilişkin belgeler” başlıklı 41 inci maddesinde yoğunlaştığı görülmektedir. birinci olarak 14 adet uyuşmazlık (%13) ile Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “ ş deneyim belgeleri” başlıklı 40 ıncı maddesinde. 56 adet iptal (%17). ikinci olarak 21 adet uyuşmazlık (%11) ile Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Aşırı düşük teklifler” başlıklı 65 inci maddesinde yoğunlaştığı görülmektedir. 33 adet düzeltici işlem tesis edilmesi (%10). birinci olarak 28 adet uyuşmazlık (%15) ile Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Pazarlık usulü” başlıklı 17 inci maddesinde. Kamu hale Kurulu’nun verdiği kararlarda hem istekliler lehine hem de idareler lehine kararları eşit oranda verdiği söylenebilir. Düzeltici şlem ptal Ret Karar Sonucu Şekil 2 Kamu hale Kurulu karar sonuçları. Tüm yıllar birlikte analiz edildiğinde Kamu hale Kurulu’nun 182 adet ret (%53). 4 Cumhuriyet Savcılığına Gön. 26 adet konunun çişleri Bakanlığı’na gönderilmesi (%8) yönünde kararı mevcuttur (Şekil 2). birinci olarak 21 adet uyuşmazlık (%21) ile Kamu hale Kanunu’nun “ haleye katılımda yeterlik kuralları” başlıklı 10 uncu maddesinde. 154 . 2007 yılında yapılan itirazlar Kamu hale Kanunu açısından incelendiğinde uyuşmazlıkların. 2007 yılında yapılan itirazlar Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği açısından incelendiğinde uyuşmazlıkların. birinci olarak 43 adet uyuşmazlık (%26) ile Kamu hale Kanunu’nun “ haleye katılımda yeterlik kuralları” başlıklı 10 uncu maddesinde ikinci olarak 28 adet uyuşmazlık (%17) ile Kamu hale Kanunu’nun “Pazarlık usulü” başlıklı 21 inci maddesinde yoğunlaştığı görülmektedir.

Sonuçlara bakıldığında şikâyet başvurularının %60 oranında kurumsal yapı türüne sahip istekliler tarafından yapıldığı görülmektedir. Tüm yıllar göz önünde bulundurulduğunda Kamu hale Kurumu’na yapılan itirazların 181 adetini (%56) tüzel kişiler. birinci olarak 111 adet uyuşmazlık (%24) ile Kamu hale Kanunu’nun “ haleye katılımda yeterlik kuralları” başlıklı 10 uncu maddesinde ikinci olarak 61 adet uyuşmazlık (%13) ile Kamu hale Kanunu’nun “Aşırı düşük teklifler” başlıklı 38 inci maddesinde ve üçüncü olarak 44 adet uyuşmazlık (%10) ile Kamu hale Kanunu’nun “Pazarlık usulü” başlıklı 21 inci maddesinde yoğunlaştığı görülmektedir (Şekil 4). aldığı kararların 214 adetini (%66) oybirliği ile 112 adetini (%34) ise oyçokluğuyla almıştır. 13 adetini (%4) ortak girişimciler tarafından yapılan itirazlar oluşturmaktadır (Şekil 3). birinci olarak 59 adet uyuşmazlık (%12) ile Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Aşırı düşük teklifler” başlıklı 38 inci maddesinde ikinci olarak 44 adet uyuşmazlık (%9) ile Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Pazarlık usulü” başlıklı 17 inci maddesinde ve üçüncü olarak 43 adet uyuşmazlık (%9) ile Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “ ş deneyim belgeleri” başlıklı 40 ıncı maddesinde yoğunlaştığ ı görülmektedir. Kamu hale Kurulu 16 adet (%5) ihale ile ilgili olarak Kamu hale Kurumu Başkanlığı tarafından yapılan talep üzerine inceleme yapmıştır. Benzer şekilde Gencer (2005) tarafından 2004 yılına ait yapım işleri ihalelerindeki uyuşmazlıkların incelendiği çalışmada şikâyet başvurularının %66 oranında kurumsal yapı türüne sahip istekliler tarafından yapıldığ ı tespit edilmiştir. Tüm yıllar göz önünde bulundurularak. 200 150 hale Sayısı 100 50 0 Tüzel Kişi Gerçek Kişi Öğretim Görevlisi Başkanlık stemi Ortak Girişim Diğer 73 36 16 13 181 7 tiraz Türü Şekil 3 Kamu hale Kurumu’na yapılan itirazların türleri. Aynı şekilde Şekil 5’e bakıldığında 2008 yılında Kamu hale Kurulu’nun verdiğ i kararlar ve Kamu hale Kurumu’na yapılan itirazlar Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği açısından incelendiğinde uyuşmazlıkların. 155 . Kamu hale Kurulu’nun verdiği kararlar ve Kamu hale Kurumu’na yapılan itirazlar Kamu hale Kanunu açısından incelendiğinde uyuşmazlıkların.Kamu hale Kurulu.

araştırmalar ve kişisel görüşmeler neticesinde Kamu hale Kanunu’nun yapım işleri ihaleleri uygulamalarında uyuşmazlıkların sayısının yıllara göre bir şekilde arttığı gözlenmektedir. 70 60 Uyuşmazlık Sayısı 50 40 30 20 10 30 61 24 16 4 32 22 17 24 18 2 33 1 34 3 36 5 37 38 39 40 3 41 4 42 2 44 1 45 55 2 61 62 1 63 ddaa 0 Kanun Maddesi Şekil 4 (devamı) tiraz maddeleri ve sayıları (Kamu hale Kanunu’na göre). Şeffaflık ve Rekabet Kamu alımlarında rekabeti etkili bir biçimde sağlamak ve sürdürebilmek için alımlar hakkındaki ayrıntılı ve anlaşılır bilgilerin mümkün olan en geniş alanda ilan edilmesi 156 . araştırmalar ve yüz yüze görüşmeler (1 sayıştay denetçisi ve kamu kurumlarında görevli 5 inşaat mühendisi) sonucunda Kamu hale Kanunu’nun yapım iş leri ihaleleri uygulamalarındaki uyuşmazlıkların yoğunlaştığı noktalar belirlenmiş ve aşağıda maddeler halinde verilmiştir. Yapılan analizler.120 100 Uyuşmazlık Sayısı 80 60 111 44 40 20 1 0 3 5 6 7 9 10 11 12 13 15 17 20 21 24 26 27 28 35 9 1 1 5 11 3 1 1 3 2 4 11 5 2 29 Kanun Maddesi Şekil 4 tiraz maddeleri ve sayıları (Kamu hale Kanunu’na göre). Yapılan analizler. Kamu hale Kanunu’nun istekliler ve idareler tarafından tam olarak anlaşılamaması ve hak arama sürecinin yeni algılanıyor olması uyuşmazlıkların artış sebebi olarak gösterilebilir.

Yeterlik Belgeleri ve Eksik Evrakların Tamamlattırılması steklilerin yeterliliklerini belirlemeye yönelik olarak "Ekonomik ve Mali Yeterlilik" ile " Mesleki ve Teknik Yeterlilik" kurallarının tek bir belge içerisinde toplanması. 2006). 70 60 Uyuşmazlık Sayısı 50 40 30 20 10 0 ddaa 40 41 42 45 46 48 49 50 53 54 55 58 59 60 61 62 63 65 66 69 70 59 43 40 24 13 4 1 3 3 2 2 1 17 15 1 3 3 17 11 1 1 18 Yönetm elik Maddesi Şekil 5 (devamı) tiraz maddeleri ve sayıları (Yapım şleri haleleri Uyg. (Erol.’ne göre). ihalelere katılımı son derece kolaylaştıracağı gibi haksız rekabet ortamını da ortadan kaldıracaktır (Ustaömer. Yön. 2006). Kamu alımlarında etkinliği bozan siyasi himayecilik.’ne göre). 157 39 0 . yolsuzluk ve dolandırıcılıkla mücadele etmenin en önemli yolu alım sürecinin başından sonuna kadar mümkün olan en üst seviyede saydam tutulmasıdır.gerekmektedir. 50 45 40 Uyuşmazlık Sayısı 35 30 27 25 20 15 10 5 4 5 7 44 21 18 9 6 1 8 9 10 5 3 22 11 10 2 4 2 31 34 35 36 8 9 3 4 2 10 1 11 1 16 17 18 19 3 27 28 29 30 37 38 Yönetm elik Maddesi Şekil 5 tiraz maddeleri ve sayıları (Yapım şleri haleleri Uygulama Yön. Kamu hale Kurumu tarafından hangi evrakların eksik evrak olarak değerlendirilmesi gerektiği yönelik kesin ibarelerin bulunduğu bir düzenleme yapılmalıdır.

2006). Benzer şler Uyuşmazlıkların giderilmesine yönelik olarak Yapım şlerinde ş Deneyiminde Değerlendirilecek Benzer şlere Dair Tebliğ’in ekinde yer alan Benzer ş Grupları Listesi’nin tekrar revize edilmesi ve kapsamının genişletilmesi yeterli olacaktır. gizliliğ i esasından vazgeçilmeli ve Kamu hale Kanunu’nun ilgili maddelerinde. ş Deneyim Belgeleri steklilerin ekonomik ve mali yeterlikleri yanı sıra mesleki ve teknik yeterliliklerinin net bir şekilde belirlenmesine yardımcı olan. Konulacak bu sürenin minimum 2 gün olarak benimsenmesi faydalı olacaktır. Yaklaşık Maliyet Sağlıklı bir yaklaşık maliyetin belirlenebilmesi için idarelerce yaklaşık maliyet komisyonu başlığı altında komisyonların ve bu komisyonları denetleyen mekanizmaların oluşturulması gerekmektedir. Bütün Tekliflerin Reddedilmesi ve halenin ptali halelerin iptaline yönelik uygulamada hukuki gerekçelerinin de içerisinde bulunduğu ihale iptali özel standart formu uygulamasına gidilerek idarelerin ve ihale yetkililerinin 158 .Aşırı Düşük Teklifler 4734 sayılı Kamu hale Kanunu’nun 38 inci maddesinde aşırı düşük tekliflerin tespit ve sorgusunun verimli bir şekilde yapılabilmesi için hangi bilgi ve belgelerden istifade edilebileceği ve hesaplamanın nasıl yapılacağına ilişkin resmi kriterlerin Kamu hale Kurumu tarafından belirlenerek gerekli değişikliklerin yapılması gerekmektedir. haksız rekabete yol açmayan. Bürokrasinin Yoğunluğu halelerin etkin ve verimli biçimde gerçekleştirilebilmesi için tüm sürelerin yeniden gözden geçirilmesinin uygun olacağı düşünülmektedir ( ğdeler. 2003). ihalelerde ihalelere verilen tekliflerin etkilenmemesini sağlayacak şekilde. sağlıklı bir ihale rejimi için büyük katkı sağlayacaktır (Küçük. bu yönde değişiklilikler yapılmalıdır ( ğdeler. denetim altında tutulan “ ş Deneyim Belgeleri”nin oluşturulması ve mesleki yetkinlik belgesine dönüştürülmesi. hale Dosyası Son Alım Tarihi Kamu hale Kanunu’nun ilgili maddesine ihale dosya bedeli esas alınmak suretiyle ihale dosya son alım tarihi ile ihale tarihi arasına bir süre konulmalıdır. Aynı şekilde ihale işlemlerin hızlandırılmasına yönelik elektronik ortamda süreçlerin ilerletilebildiği yeni yöntemler benimsenmelidir. 2003). Tespit edilen yaklaşık maliyetin. hale sürecinin uzamamasını sağlamak amacıyla idarelere veya Kamu hale Kurumuna yapılacak olan itirazlarda yatırılacak olan ücretlerin caydırıcı nitelikte olması gerekmektedir. halelerle ilgili şikâyet olması durumunda ihale süreci uzamaktadır.

hale Dokümanı ve dari Şartnameler darelerce hazırlanacak ihale ilanları ve ihale dokümanlarının kontrol mekanizması oluşturularak denetlenmesi veya ilgili kurumlarda çalışan personellerin idareler ve Kamu hale Kurumu tarafından eğitilmelerine yönelik programların düzenlenmesiyle uzman personellerin yetiştirilmesi sağlanmalıdır. Ek düzenlemelerin yapılması gerekmektedir. Pazarlık Usulü Konu ile ilgili uyuşmazlıkların giderilmesi için Kamu hale Kurumu tarafından denetlenen. Eksik evrakların değerlendirilmesine yönelik olarak. Aynı şekilde Kamu hale Kanunu’nun 37 nci maddesinde tekliflerin değerlendirilmesine yönelik hükümler belirtilmiştir. Tekliflerin Hazırlanması ve Sunulması steklilerin teklif dosyalarını hazırlarken konuyla ilgili olan tutumlarını ciddileştirmeleri durumunda uyuşmazlıklar ortadan kalkacaktır. hale lanı. Kamu hale Kanunu kamu ihalelerinde açıklık ve rekabet açısından yetersizdir. ihalelerde ihalelere verilen tekliflerin etkilenmemesini sağlayacak şekilde gizliliği esasından vazgeçilmelidir. haleye katılımlarda isteklilerden istenen "Ekonomik ve Mali Yeterlilik" ile " Mesleki ve Teknik Yeterlilik" ile ilgili belgelerin azaltılması.ihaleleri hukuki gerekçelere dayandırmadan iptal edememeleri sağlanarak bu konuyla ilgili uyuşmazlıklara çözüm yolu bulunmuş olacaktır. Özellikle ihale öncesi uygulama projelerinin yapılmasının imkânsız olduğu. uygulamada yaşanan en önemli problemlerden birisidir. içerisinde hangi evrakların eksik evrak olup olmadığına dair açık ve net ibarelerin bulunduğu bir düzenleme yapılmalıdır. lgili maddede öngörülen şartlar net olmasına karşın biraz esneklik içermesi birtakım sıkıntılar yaratmaktadır. güçlendirme ve onarım işlerinde Kamu hale Kanunu ve ikincil mevzuatında düzenleme yapılarak Teklif Birim Fiyat sözleşme usulüne göre ihale yapılabilmesinin önü açılmalıdır (Akçay ve Manisalı. Aşırı düşük tekliflerin tespit ve sorgusunun verimli bir şekilde yapılabilmesi için hangi bilgi ve belgelerden istifade edilebileceği ve hesaplamanın nasıl yapılacağına ilişkin resmi kriterlerin Kamu hale Kurumu tarafından belirlenerek gerekli değişikliklerin yapılması gerekmektedir. Yaklaşık maliyetin. 2007). Sonuçlar Yapılan bu çalış ma sonucunda yapım işleri ihaleleri uygulamalarında tespit edilebilen uyuşmazlıklar ve eksiklikler tespit edilmiş ve bunlara çözüm olabilecek önerilerde bulunulmuştur. hale 159 . Ödenek ve Sözleşme Sözleşme türünün seçimi. ihale ilan kontrol mekanizması içerisinde ihale usul denetim mekanizmasına da yer verilmesi yeterli olacak ve yapı iş lerinin doğru olan ihale usulüyle yapılması sağlanacaktır. rekabet ve eşitlik ilkelerinin daha kuvvetli bir zemine oturtturulması amacıyla “ haleye Katılım Yeterlik Belgesi” uygulaması hayata geçirilmelidir.

icisleri. nşaat Mühendisleri Odası. Bildiriler Kitabı. Ankara. stanbul. (2006) ş Deneyim Belgeleri Sorunlar http://www. (2005) 2886 ve 4734 Sayılı hale Kanunlarının ncelenmesi ve Yapım şlerinde 4734 Sayılı Kamu hale Kanunu’nun Uygulamasında Karşılaşılan Sorunlar çin Çözüm Önerileri.tr/06/dergi/?sayi=101&makale=174 ve Çözüm Önerileri. zmir. stanbul. Kamu hale Kurumu. s.. Osmangazi Üniversitesi. Kaynaklar Akçay C. (2005) 4734 Sayılı K K ve 4735 Sayılı K SK Çerçevesinde.dosya bedeli esas alınmak suretiyle ihale dosya son alım tarihi ile ihale tarihi arasına minimum 2 gün olması şartıyla bir süre konulmalıdır. Fen Bilimleri Enstitüsü. Küçük M. Yüksek Lisans Tezi. Yüksek Lisans Tezi. stanbul. ğdeler S. 13-26. nşaat Mühendisleri Odası stanbul Şubesi. Eskişehir. 160 . Gencer. stanbul Teknik Üniversitesi. stanbul Teknik Üniversitesi. Sözleşme Aşamasına Kadar Geçen Sürede Karşılaşılan Sorunlar.org. Uluslararası Kamu Alımları Sempozyumu.intes. (2006) II. Deneyim Yücel R. A. Erol K. H. Fen Bilimleri Enstitüsü. Bildiriler Kitabı. K K. 108. (2005) Kamu hale Kanununa Göre Yapılan Yapım şleri halelerindeki Uyuşmazlıklar ve Uyuşmazlık Kararları Üzerine Bir Araştırma. s.htm Getirdiği Sorunlar. Elektronik ortamda ihalelerin yapılabileceği veya ihale süreçlerindeki işlemlerin elektronik ortam vasıtasıyla yapılabileceği uygulamalara geçiş süreci başlatılmalıdır. (2006) 4734 Sayılı Kamu hale Kanunu’nun Uygulamasında Karşılaşılan Sorunlar çin Çözüm Önerileri. Üçüncü Yapı şletmesi Kongresi. s. stanbul.gov. (2003) Kamu hale Kanununun http://www. (2003) Kamu hale Kanunu ve Uygulamadaki Sorunlar. Manisalı E. Budak O. 453-464. AB Uygulamaları Çerçevesinde Uygulamada Karşılaşılan Sorunlar Açısından ncelenmesi. (2006) Nasıl Bir ş http://www. Sertifikası. Dördüncü nşaat Yönetimi Kongresi. Fen Bilimleri Enstitüsü. nşaat Mühendisleri Odası. (2003) Kamu hale Yasası ve Uygulamadaki Sorunlar. stanbul. (2007) 4734 Sayılı Kamu hale Kanunu ve 4735 Sayılı Kamu hale Sözleşmeleri Kanununun. Yüksek Lisans Tezi. Gencer H. Karapınar O.intes. Mali Hukuk.tr/06/dergi/?sayi=98&makale=91 Ustaömer H. 101-107.org. Belirsizlikler ve Uygulama Farklılıklarının ncelenmesi. Yapım şlerinde. Köksal E.tr/_Icisleri/WPX/kik_sorunlari.

Bunun sonucunda binanın yapım ve kullanım aşamasında birçok sorunla ve eksiklikle karşılaşıldığı bir gerçektir. Mim.edu. Tasarım verilerinin saptandığı ihtiyaç programları oluşturulurken. Giriş Proje hayat döngüsü süreci. Etkin bir tasarımın yapılabilmesi için tasarım verilerinin belirlenmesi gerekir. yapının. htiyaçları tamamen karşılayabilecek mimari tasarıma ancak bu çalışmanın yapılması sonucunda başlanabilir. il özel idare binaları ile ilgili yasal mevzuat göz önüne alınarak söz konusu binalar için ihtiyaç programı belirlenmeye çalışılmıştır. performans ve para kaybına neden olmaktadır. fonksiyonları.edu. tasarım. üretim ve kullanım aşamalarından oluşmaktadır. Fak. tanımlama. bir yandan beklenen hizmetleri. Ancak ülkemizde inşaat sektöründe birçok bina yapısı için ihtiyaç programı hazırlama aşamasına yeterli önem verilmediği bilinmektedir. 161 . konsept geliştirme. yapım ve kullanım aşamasında ciddi boyutlarda parasal. Bu aşamanın başlangıcında ihtiyaç programının hazırlanması gerekmektedir. Mim.tr Öz Yapı üretim sürecinin ilk basamağı mimari tasarlama eylemidir. Adana 03223386394 E-posta: gayalp@cu. işleve bağlı gereksinimler araştırılır ve gereksinimlerin özelliklerine göre mekansal gereklilikler listeler halinde belirlenir.tr Erkin Erten Ç. Bu çalışmada. Sonuç olarak belirli bir ihtiyaç programına göre üretilmeyen yapılarda. Müh. Fak. Proje yönetimi. Mimarlık Bölümü. kullanıcının istek ve beklentilerine optimum düzeyde cevap verebilmesi için hazırlanmaktadır.htiyaç Programı Hazırlama Sürecinin Proje Yönetimi Bağlamında rdelenmesine Yönelik Bir Uygulama: l Özel dare Binaları Gülden Gümüşburun Ayalp Ç. Anahtar Sözcükler: htiyaç programı. zaman.Ü. htiyaç programları. Eksikliklerin telafisi için yapılan her çaba proje maliyetini arttırmakta. işlevsel ve performans kayıpları olduğu belirlenmiştir. Adana 03223386394 E-posta: eerten@cu. öte yandan binanın nicesel ve nitesel yönlerinden fiziksel özelliklerini anlatır ( Yeğin. Müh. bu binalardan hangilerinin belirli bir ihtiyaç programı dahilinde üretilmediği saptanmış ve fiziksel mekan eksiklikleri tespit edilmiştir. 2000 ).Ü. l özel idare binaları. Daha sonra belirlenen bir bölgede bulunan yedi adet il özel idare binaları incelenmiş. htiyaç programları. bina içinde yer alan organizasyonları tanımlarken. Mimarlık Bölümü. Yapı ile ilgili konsept oluşturulduktan sonra yapılması gereken önemli çalışmalardan birisi tasarım aşamasıdır.

ağırlıklı olarak il özel idare binasının içinde bulunan iç kullanıcılar değildir. kullanılacak malzeme niteliğini belirlemekte ve dolayısıyla projenin yaşam döngüsü içerisindeki toplam maliyetini doğrudan etkilemektedir. konu ile ilgili uzmanlardan görüş alınması ve ilgili yasal mevzuatın göz önünde bulundurulması gerekmektedir. encümen üyelerinin gerektiğinde genel sekreterin katılımıyla gerçekleşmektedir.” 5302 sayılı yasayla birlikte il özel idaresinin organları arasında. Ancak ülkemizdeki yapı üretim sürecinde ihtiyaç programı hazırlama aşamasına gereken önemin verilmediği. Bu programlar hazırlanırken. her bir birim için 5302 sayılı yasaya göre ortaya çıkan fiziksel mekan gereksinimleri ve özellikleri belirlenmiştir. l Özel dare Binalarının htiyaç Programının Belirlenmesi l özel idare binalarındaki birimleri. “5302 sayılı l Özel daresi Kanunu il genel meclisi toplantılarının sayılarını arttıracak bir düzenlemeye gitmiştir. ilgili literatürün taraması. önce l Özel dare binaların için. Bunun için meclis salonunun ayrı bir girişinin olması gerekmektedir. kullanıcılarla kapsamlı görüşmelerin yapılması. l genel meclisi toplantıları meclis üyelerinin. son yasal düzenlemedeki işleyiş ve görev tanımları dikkate alınarak bir ihtiyaç programı hazırlanmıştır. bina kullanıcılarıyla ilgili görüşmeler yapılmıştır. Bir yüksek lisans çalışması olarak gerçekleştirilen çalışmada. üretilen yapılar iş lev. toplantıya 162 . Son olarak da tarafımızdan oluşturulan programa göre incelenen örneklerdeki eksiklikler belirlenmeye çalış ılmıştır. görev ve iş leyişlerine göre gruplayarak. 5302 sayılı kanunun 12.htiyaç programları. konfor koşularını. bunun sonucunda da. il genel meclisinin konumu değiş miş ve öncelikli duruma getirilmiştir. fiziksel boyut ve konfor koşulları bakımından amaca uygun olmadığı bilinmektedir. Daha sonra çalışma kapsamındaki Adana ve çevresindeki illerde kullanılmakta olan 7 il özel idare binasında.” 3360 sayılı yasaya kıyasla yeni yasa döneminde il genel meclisinin etkinliğinin artması meclis salonunun kullanımının artmasını beraberinde getirmiştir. “ l genel meclisinin toplantıları açıktır. Meclis başkanının veya üyelerden herhangi birinin gerekçeli önerisi üzerine. maddesine göre. yapıdaki mekânların işlev ve fiziksel boyutlarını. il genel meclisi kendi belirdiği bir aylık tatil hariç her ayın ilk haftası toplanacaktır. Yani meclis salonunun kullanıcıları. yer alan mekanlar tespit edilmiş. Ancak tasarım aşamasında düşünülmeyen ve sonradan telafi edilmeye çalışılan bu iyileştirme çabaları çoğunlukla amacına ulaşamamakta ve proje maliyetini büyük boyutta artırmaktadır. Bununla birlikte genel meclis toplantılarından önce ve sonra kullanıcıların bir araya gelebileceği ve kulis yapabileceği fuaye alanlarına ihtiyaç duyulmaktadır. Sonradan bu olumsuzlukları gidermek için yapıda çeşitli boyutlarda tadilat ve ilavelerin yapılması gündeme gelmektedir. Meclis Salonu ve Birimleri “ l genel meclisi il özel idaresi yönetiminin karar organıdır. meclis başkanının. Yeni düzenlemeye göre.

Meclis Çalışma Birimleri “Yeni yasayla gerçekleşen yeniliklerden birisi meclisin kendi içinden seçeceği ihtisas komisyonlarıdır. Bu veriler sonucunda. Mekan organizasyonu açısından yapılan gözlem ve görüşmeler doğrultusunda meclis salonun yakınlarında ihtisas komisyon odalarının olması olumlu olacaktır. bu komisyonlarda meclisteki üye sayısı oranında temsil edilecektir” (Coşkun ve Uzun. Meclis çalışma birimleri için gereksinim duyulan mekanlar. • htisas komisyonu odaları. 2005). Meclis başkanı odası ve sekretaryası.katılanların salt çoğunluğuyla kapalı oturum yapılmasına karar verilebilir. Denetim Komisyonları yeni yasaya göre il özel idareleri içinde belirli bir dönemde görev yapan servislerdir. • Meclis başkanı odası. 2005).” Bu hükme göre. l özel idare binalarındaki meclis salonu. 5302 sayılı l Özel daresi Kanunu’nun 16. Bu amaçla meclis salonlarında izleyici balkonları veya meclis salonunun arka sıralarında. maddesine göre. 163 . denetim komisyon üyelerinin evraklarını saklayabileceği dolapları bulunan. 5302 sayılı yasada yapılan tanımlamalara ve araştırma yapılan il özel idare binalarındaki kullanıcılarla yapılan görüşmelere göre ihtisas komisyonları meclis çalış ma birimleri içinde yer almaktadır. “ htisas komisyonları 3 ile 5 kiş iden oluşacak ve her siyasi parti. fonksiyon ve görev açısından TBMM’deki meclise ve meclis salonuna benzemektedir. bu evrakları inceleyebileceğ i masa düzeni bulunan denetim komisyonu odasına ihtiyaç duyulmaktadır. meclis üyelerinin oturma düzeninden farklı bir düzende izleyici bölümlerine ihtiyaç duyulmaktadır. sekretaryası. çeviri odası. • Meclis başkan vekilleri odası. meclis başkanının toplantılara katılamadığ ı durumlarda meclise başkanlık eden meclis başkan vekili odası. parti grup odaları meclis çalışma birimleri mekanları arasındadır. sahne. Bu açıdan meclis salonu ele alındığında. 2005). belirlenmiştir. meclis salonunda halkın ve basının toplantıları izleyebileceği mekanlara gereksinim duyulmaktadır. • Denetim komisyonu odası. • Meclis üyeleri çalışma odası. projeksiyon odası salon içinde olması gereken birimlerdir. sahne arkası. • Parti grup odaları olarak. maddesine göre kurulan “Denetim Komisyonu” il özel idaresinin gelir ve giderlerini denetlemek üzere il genel meclisince oluşturulan ve il genel meclisinin etkinliğini arttıran diğer bir faktör olarak göze çarpmaktadır” (Coşkun ve Uzun. “5302 sayılı l Özel dareleri Kanunu’nun 17. üyeleri arasında seçilecek kişilerden oluşan ihtisas komisyonları oluşturulabilmektedir” (Sobacı. Her yılın ocak ve şubat aylarında 60 gün süreyle görev yapan komisyonun toplanması gerekmektedir. il genel meclisi.

il özel idare binalarında encümen toplantı odasına ihtiyaç duyulmaktadır. valinin il genel meclisi başkanlığı görevine son verilmektedir” (Çiftepınar. il encümeninin önceden belirlenmiş gün ve saatte. 3 milyon nüfusa kadar olan illerde en fazla iki. 5302 sayılı l Özel daresi Kanunu. üye sayısı iki katına çıkan encümenin başkanı olma sıfatını korumaktadır” (Coşkun ve Uzun.” “Valiye karşı sorumlu olan genel sekreter. Yeni yasayla valinin yeri son sıraya düşürülüp. özel kalem. 2005). nüfus ölçütüne göre genel sekreter yardımcılığ ı kadrosu da oluşturabileceğini belirtip. 5302 sayılı kanunun 27. vali adına ve onun emirleri yönünde. l genel meclisinin kararları üzerinde geniş ve önemli vesayet yetkilerine sahipti. Genel Sekreter Çalışma Birimleri 5302 sayılı kanunun 35. 5302 sayılı kanundaki düzenlemeyle il encümenini seçilmiş ve atanmışların birlikte görev yaptığı bir yapıya dönüştürülmüştür. il genel meclisi ve il encümeni kararlarına. 5302 sayılı yasadan önceki dönemde valilerin il özel idarelerinde denetim yetkileri ve görev alanları daha geniş olması nedeniyle il özel idare binalarında vali için ayrılmış makam odaları dışında çalışma ve dinlenme odası. vali il özel idaresinin başı ve tüzel kişiliğinin temsilcisidir. Her hafta en az bir kere yapılması gereken encümen toplantılarına katılan vali için toplantılardan önce ve sonra kullanabileceği vali makam odası il özel idare binasının programında düşünülebilir. 5302 sayılı yasanın yapmış olduğu bu tanımlamayla. “Genel Sekreter.Encümen Birimleri “3360 sayılı l Özel dare Kanunun getirdiği yapıda il daimi encümeni il genel meclisinin kendi içinden seçeceği beş kişiden oluşurken. maddesinde. il özel idaresinin amaç ve politikalarına göre düzenler ve yürütür.” Yasadaki bu görev tanımlaması ve kullanıcılarla yapılan görüşmeler doğrultusunda encümenin ihale iş lemlerini yapabileceği bir mekana ihtiyaç duyulmakta ve bu mekan ihale salonu olarak yapıya yansımaktadır. aynı zamanda il genel meclisinin başkanı konumunda bulunmaktaydı. sekreter. validen sonra idari işler için en yetkili bürokrat konumundadır” (Sobacı. bunun üzerinde nüfusa sahip olan illerde ise en fazla dört kişinin genel sekreter yardımcılığına getirilebileceğini belirlemiştir. 2005). haftada en az bir kere toplanması belirtilmiştir. halelere izleyici olarak halk da katılabilmektedir. maddesine göre. l encümeni yürütme organı olmanın dışında 2886 sayılı Devlet hale Yasasına göre. Valilik Çalışma Birimi 5302 sayılı yasanın 29. mevzuat hükümlerine. 2006). Fakat “ Vali 3360 sayılı yasa döneminde il özel idaresinin başı ve yürütme organı. maddesine göre. Sayısı iki katına çıkan encümen üyeleri için encümen üye odalarına ihtiyaç duyulmaktadır. Ayrıca vali. “ l Özel daresinin gelir getirici menkul ve gayrimenkullerinin ihale iş lemlerini de yürütür. 164 . WC-Duş gibi mekanların ayrılmış olduğu gözlenmektedir. il özel idare hizmetlerinin.

” belirtilmiştir. Bunun sonucunda.” (Coşkun ve Uzun. • Genel sekreter makam odası. 2005).Müdür. imar. diğer illerde genel sekreterlik-müdürlük-servisler şeklindedir” (Coşkun ve Uzun). il özel idare binalarında iç denetimi yapan memurlar için mekana ihtiyaç duyulduğu belirlenmiştir. il özel idare binalarındaki rezerv ofisler dış denetçiler tarafından kullanılabileceğ i saptanmıştır. mali işler. geçici süreyle il özel idare binalarında bulunmaktadır. Bu mekanlar. iş ve işlemlerin hukuka uygunluk. • Servisler olarak belirlenmiştir. 165 . • Özel çalışma ve dinlenme odası. maddesinde “ l özel idarelerinde iç ve dış denetim yapılır.Servis Çalışma Birimleri 5302 sayılı l Özel daresi Kanunu’nun 35. şleyiş in bu yönde olması il özel idare binalarında dış denetçi için sürekli kullanımda olan mekana ihtiyaç duyulmamaktadır. Bu mekanlar iç denetçi odası olarak programa yansıyabilir. • Müdürler için makam odası. mali ve performans denetimini kapsar. “ l özel idaresinin örgütlenme yönünden hiyerarşik kademeleri. sağlık. Denetçi Üye Odaları 5302 sayılı kanunun 38. maddesine göre. tarım. Daire Başkanı. Yukarda yapılan tanımlama ve görevlendirmeler kapsamında seçilen örneklerde gözlem ve görüşmeler yapılmıştır. Büyükşehir belediyelerinin bulunduğu illerde genel sekreterlik-daire başkanlığı-müdürlük-servisler. Seçilen örneklerde yapılan gözlem ve görüşmeler sonucunda.” “Yine aynı maddede il genel meclisine ihtiyaca göre. “ l özel idaresi teşkilatı. adı geçen birimlere ilave olarak yeni birimler oluşturma yetkisi tanınmıştır. 5302 sayılı kanunda belirtilen dış denetim ise 2–3 yılda bir Sayıştay tarafından yapılacak denetimi ifade etmektedir.5302 sayılı kanunda yapılan tanımlamalara ve seçilen örneklerde yapılan görüşme ve gözlemlere göre genel sekreter için gereksinim duyulan mekanlar. Genel sekreter yardımcıları içinse. genel sekreterlik. • Daire başkanları için makam odası ve sekretaryası. insan kaynakları ve hukuk işleri birimlerinden oluşur. • Makam odası ve sekretaryadır. Dış denetimde görevlendirilen kişiler 2–3 yılda bir. Denetim. • WC-Duş olarak belirlenmiştir. Yeni yasanın teşkilat yapısına getirmiş olduğu daire başkanlıkları ve/veya müdürlükler ve servisler için mekanlara ihtiyaç duyulmaktadır. • Genel sekreter sekretarya ve bekleme alanları.

. Araştırmalardan elde edilen bulgular değerlendirilmiştir. • Kadroda belirtilen kişi sayısına göre avukat odaları. bu ihtiyacın giderilmesi için tadilatlar yapılmış ve bazı tadilatlar halen devam etmektedir. ncelenen örneklerden ikisi yapı bütünün tamamının özel idare olarak kullanıldığ ı binalardır ( Adana ve Mersin özel idare binaları ). Belirli bir ihtiyaç programına göre tasarlanan ve yapı bütünün tamamını özel idare olarak kullanan Adana ve Mersin özel idare binalarında meclis salonuyla ilgili tüm mekan gereksinimleri ve donatılar mevcuttur. Hatay.Diğer beş örnekte ise yapı bütünün sadece bir kısmı özel idare olarak kullanılmaktadır. Hatay ve Şanlıurfa l Özel darelerinin binaları belirli bir ihtiyaç programı dahilinde oluşturulmuş yapılardır. . Bu katlarda özel teşebbüse ait işletmeler bulunmaktadır. Hatay. Kahramanmaraş. Çalışma Alanındaki l Özel dare Binalarının Değerlendirilmesi Çalış ma alanı içinde olan Adana. il özel idaresinin hukuki işlerine bakmakla görevleri belirtilmiştir. htiyaç programına göre tasarlanmayan binalarda ise birçok eksiklik göze çarpmaktadır. • Hukuk müşavirliği hizmet birimleridir. Kahramanmaraş ve Osmaniye özel idare binaları ise yapılmış olan bir iş merkezinin belirli katlarında hizmet vermektedir.Hukuk Müşavirliği Çalışma Birimi l özel idaresi içindeki hukuk işleri birimi. incelenen örneklerin birimleri tek tek ele alınıp saptamalar yapılmıştır. Bu tadilatlar hem hizmet aksamalarına neden olmakta hem de proje maliyetini arttırmaktadır. Mersin. Gaziantep. ki örnekte meclis salonu için ana girişten ayrı giriş. Şanlıurfa. Osmaniye ve Mersin özel idare binalarında gözlem ve kullanıcılarla görüşmeler yapılmıştır. htiyaç programı belirlenip. Yapılan gözlem ve görüşmeler sonucunda bu mekanlar aşağıdaki gibi belirlenmiştir. bazı katları il özel idaresine gelir getirmesi amacıyla kiraya verilmiştir. ncelenen örneklerin meclis salonları ele alındığında.Beş örnekte salon içinde uygun donatı mevcuttur. 166 .Üç örnekte izleyici bölümü. Şanlıurfa binaları il özel idare olarak yapılmış olmasına rağmen. . Mekan organizasyonu yönünden yapılan değerlendirmede. 2005 yılında değişen yasa ile il özel idarelerinin sorumluluklarıyla birlikte kadrolarının artmasıyla mekansal ihtiyaçlar da artmıştır. Tamamı özel idare olarak kullanılmayan ve belirli bir ihtiyaç programına göre tasarlanmayan binalarda yeni mekanlara ihtiyaç duyulmuş. Kahramanmaraş ve Osmaniye özel idare binaları ise belirli bir programa göre yapılmamıştır. Adana. sadece il özel idare fonksiyonlarını karşılayacak şekilde yapılar olması olumlu bulunmuştur. Seçilen örneklerde yapılan gözlem ve görüşmeler sonucunda. Gaziantep.7 örneğin dördünde fuaye alanı. tasarlanan yapılar ile aksi durumda olan yapıların eksiklikleri şu şekilde belirlenmiştir. Yeni yasayla birlikte bu birimde çalışacak olan kullanıcılar için mekanlara ihtiyaç duyulmaktadır. . Gaziantep. kamu yapısı olan il özel idare binalarının kendi amacına uygun.

. Ancak encümen ihale salonunun ve encümen üye odalarının eksikliği kullanıcılar tarafından vurgulanmıştır. bu durumdan rahatsızlık duymakta ve performanslarını olumsuz yönde etkilediğini belirtmektedir. Daha önceki yasa döneminde de meclis başkanı odası ve parti grup odaları.Altı örnekte encümen hizmet birimi. incelenen örneklerin tamamında encümen toplantı salonun ve birçoğunda da encümen hizmet birimimin mevcut olduğu görülmektedir. Ancak müdürlerin bir kısmının kendine ait odalarının olmadığı tespit edilmiştir. ki örnekte meclis başkan vekili odası bulunmaktadır.Beş örnekte denetim komisyon odası. bazı memurlar mekan yetersizliğ i nedeniyle personeliyle aynı odayı kullanmaktadır. ncelenen üç örnekte encümen üye odası. Bu nedenle bu mekanlar incelenen örneklerin tamamında mevcuttur. 167 . ncelenen örneklerin birinde ihtisas komisyon odası. Mekan organizasyonu kapsamında ele alınan konulardan birisi de mekan kullanımıdır. il özel idare binalarında var olan mekanlardır. .Osmaniye özel idare binasında ise yine mekan yetersizliğinden dolayı iki müdür aynı odayı kullanmaktadır. . denetim komisyonu yeni yasa döneminde il özel idarelerine katılan birimler olduğu için birçok örnekte eksikliği saptanmıştır. Ancak ihtisas komisyonu. Daire başkanı. meclis başkanı odası ve parti grup odaları.Meclis çalışma birimleriyle ilgili değerlendirmede. ncelenen il özel idare binalarında daire başkanlarının kendilerine ait odalarının olduğu belirlenmiştir. Personeliyle ya da başka bir müdürle aynı odayı kullanan müdürler.Bir örnekte de encümen ihale salonu mevcuttur. Encümen birimleri ele alındığında. incelenen tüm örneklerde bulunmaktadır. müdür gibi yönetici sıfatı taşıyan elemanların kendilerine ait odaların olması gerekmektedir. . .Gaziantep ve Şanlıurfa özel idare binalarında. 5302 sayılı yasadan önceki dönemde il özel idareleri içinde yer alan bu birimlerde eksiklik görülmemektedir.

MARAŞ OSMANYE MERSN MEKANLAR Meclis Üye Çalışma Odaları Parti Grup Odaları Encümen Üye Odaları Encümen Hizmet Birimi Encümen Toplantı Salonu Encümen hale Salonu Vali Makam Odası Genel Sekreter Makam Odası Genel Sekreter Çalışma ve Dinlenme Odası Sekretarya ç Denetçi Odası Dış Denetçi Odası Hukuk Müşavirliği Hizmet Birimi Avukat Odası 168 . ncelenen Örneklerdeki Mevcut Mekanların Kontrol Listesiyle Belirlenmesi NCELENEN ÖRNEKLER Ana girişten ayrı meclis girişi Meclis Salonu Fuaye zleyici Bölümü Meclis Başkanı Odası Meclis Başkan Vekili Odası htisas Komisyon Toplantı Odası Denetim Komisyonu Toplantı Odası ADANA GAZANTEP HATAY ŞANLIURFA K.Tablo 1.

bazı il özel idare binalarının ihtiyaç programına göre üretilmediği ve bunun sonucunda söz konusu binalarda çok sayıda tadilat yapıldığı. 1992 ). Tasarım aşamasında düşünülmesi gereken kriterler göz önüne alınmadığından eksikliklerin büyük bir kısmı tadilat yapılmasına dahi müsaade etmemektedir. Yapılan tadilatlara rağmen halen ihtiyaçlar optimum düzeyde karşılanamamaktadır. Bu çalış ma kapsamında yapılan araştırmalar sonucunda. düzeltme ve sonuçta yıkımlara dahi neden olabilmektedir. Mersin l Özel dare binasında. Bu aşamanın ilk basamağında olan bina ihtiyaç programlarının gerekli ayrıntıda hazırlanmasının diğer aşamaları da önemli ölçüde etkileyeceği düşünülmektedir. kullanıcı gereksinimlerinin yapının ömrü boyunca değiştiğidir ( Niskala vd. kamu inşaatlarının öncelikle anahtar teslimim götürü bedel usulüyle ihale edilmesi öngörülmektedir. Çalış ma kapsamındaki Adana l Özel dare binası 2005 yılında yasa değişmeden önce yapılmış olmasına rağmen. diğer bir ifade ile detaylı bir ihtiyaç programı esas alınarak projelendirilerek ihale edilmesi gerekmektedir. teknik şartname. proje ve mahal listesi ile ayrıntılı bir şekilde tanımlanarak. 2006). Dolayısıyla ihtiyaç programı hazırlama aşamasına gerekli önemin verilerek projenin bu çerçevede geliştirilmesi için. htiyaç programları hazırlanırken. konunun birinci derecede muhatapları olan mimarlar ile kamu kurumlarında ihale iş lerini yürütenlerin 169 . işin tamamlanmadan yeniden ihalesi gündeme gelebilmekte ve taraflar arasında anlaşmazlıklar çıkabilmektedir. Bu ihale yönteminde işin sözleşme. Mekanların. Bu süreç hemen hemen tüm yapım projelerinde ortak olan bazı temel özelliklere sahiptir ve fikrin ortaya konulmasından tamamlanmasına kadar bir dizi aşamayı kapsar (Çubukçu.. yapılarda onarım. hiçbir eksiklik bulunmamaktadır. Örneğin. eksikliği gibi ihtiyaçlara cevap verememe sorunlarıyla karşılaşılmaktadır. Bu binalarda ortaya çıkan eksikliklerin bir kısmı. kullanım sürecinde tadilatlar yapılarak telafi edilmeye çalış ılmıştır. iş merkezi olarak tasarlanmış bir yapının belirli katlarında hizmet vermektedir. Aksi halde inşaat sürecinde iş miktar ve çeşitlerindeki artışlar proje yönetimini güçleştirmekte. meclis salonuna fuaye yapılması mümkün olmamaktadır. ihtiyaç programlarının hazırlanması gerekir. meclis salonuna ayrı bir giriş yapılması. Gerekli önlemlerin alınmamış olduğu durumlarda. yeni yasanın tanımlamalarına göre hazırlanan ihtiyaç programı dahilinde üretildiği için. htiyaç programı olmadan üretilen Kahramanmaraş ve Osmaniye il özel idare binaları.Sonuçlar Ve Öneriler Yapı projeleri. yapı ürününü elde etmek için bir üretim sürecine sahiptirler. Bunun sonucunda mekan yetersizliği. bu durumun ciddi boyutlarda parasal harcamalara ve önemli düzeyde hizmet aksamalarına neden olduğu yönünde bulgulara ulaşılmıştır. bu değişimler için gerekli tasarım önlemleri alınmalıdır. Gereklilikler saptanmadan tasarımına ve yapımına başlanan yapıların süreç içinde birçok sorunla karşılaşacağı şüphesizdir. tüm gereklilikleri karşılayacak bir ihtiyaç programına göre üretildiği için yapı kullanım sürecinde hiçbir tadilata veya eklemeye ihtiyaç duyulmamıştır. htiyaç programları hazırlanırken göz önüne alınması gereken diğer bir boyut ise. kullanıcı gereksinimleri doğrultusunda tasarlanabilmesi için. yapıların özellikleri sabit kalırken. Diğer taraftan 2003 yılında yürürlüğe giren mevcut Kamu hale Yasasında.

Doktora Tezi. Emin Öcal’a ve Yrd. Moderisation Of Buildings. Ankara. sayın hocam Prof. Tuppurainen. Dr. Holland. ÇYYD. (2000) Yerel Yönetim Binalarının Tasarım Verileri. Yerel Yönetimler Üzerine Güncel Yazılar I: Reform. Sayı:4. (2005) Yeniden Yapılanma Sürecinde l Özel darelerinin Dünü. s:161. Sobacı Z. (2006) Kamuda Yapı Üretimine Yönelik Bir Risk Yönetim Modeli Yüksek Lisans Tezi. T. stanbul. Yıldız Teknik Üniversitesi. Cilt:14. 170 . 5302 Sayılı l Özel daresi Kanunu. K. Nobel Yayın ve Dağıtım. Hüseyin Özgür ve Muhammed Kösecik (Ed). Rotterdam. E. M.Yasama Dergisi. (2005) l Özel darelerinde Yeniden Yapılanma. Innovations In Management Maintenance. Teşekkür. s: 39.kurum içi veya meslek odalarınca düzenlenen kurslarla bilinçlendirilmelerinin bu konudaki aksaklıkların azaltılmasına önemli katkılar sağlayacağı umulmaktadır. Mustafa Yeğin’e teşekkürlerimi sunarım. Pahlika. Niskala. Kaynaklar Bayram. Çiftepınar R. Doç. M. (2006) Yeni l Özel daresi Yasasına Eleştirel Bir Bakış.. Dr. S. (1992) Comparison Between User Requirements And Building Properties For Renovation. CIB W 70 Symposium: 2-2. Ankara. Y.. C. s:123-145. Çubukçu. Uzun. Bugünü ve Geleceği Üzerine Bir Değerlendirme. Dr. (2005) Sayı: 25745. Bu çalış maya verdikleri destekten dolayı. Sayı:2. M. Erkin Erten ve Prof. Yeğin. Resmi Gazete. Gazi Üniversitesi.

Yapı şletmesi Anabilim Dalı. Dr.yuksel@ege. Yapı şletmesi de benzer biçimde. Bu amaçla stanbul Teknik Üniversitesi’nde görev yapmış Ord. diğer anabilim dallarında incelenmeyen ancak. Giriş Hukukta. mikro ekonomik incelemelerde onun ayrı bir yerde olmasına neden olmaktadır. Şantiyedeki mühendislik. nşaat Mühendisliği’nin uygulamaya dönük yüzüdür. Prof. Prof. Bu yönüyle yapı işletmesi özel olarak incelenmelidir. değerli hocalarımızı bu alanda çalışma yapacak olan kuşaklara aktarmak amacıyla yapılmıştır. Adı geçen hocalarımızın kısa özgeçmişleri. Diğer anabilim dalları fiziğin temel kuralları üzerine inşa edilmiş olmasına karşın.tr EÜ nşaat Mühendisliği Bölümü 232-388 60 26 E-posta: gulben. Sedat Ersoy. yapılan hukuki düzenlemelerde. “eser sözleşmesi” adı altında özel bir alanın kapsamında yer almış olup.edu. mühendislik hizmetleri. Ali Fuat BERKMAN. yayınladıkları kitaplar.com Orhan Yüksel EÜ nşaat Mühendisliği Bölümü 232-388 60 26 E-Posta: orhan. Yapı şletmesi Anabilim Dalı. Besim Yüksel ve Orta Doğu Teknik Üniversitesi’nde görev yapmış olan nşaat Yüksek Mühendisi Ekrem YEŞ LADA çalış ma kapsamına alınmıştır.calis@ege. inşaat mühendisliği ise. özelliği nedeniyle.edu. bu komşu alanlarda çalışanların anabilim dalı konularına girmelerini de engellemekte. diğer mühendislik hizmetlerinden ayrılmaktadır. ekonomi ve hukuksal sorunlar dış ında. onlara hem inşaat mühendisliğini sevdiren ve hem de ilerde pek çok sorunun çözümünde yardımcı olacak küçük bilgilerin verildiği “Yapı Elemanları” anabilim dalının 171 . Anahtar sözcükler: Yapı işletmesi. aramızdan ayrılmış. mühendis adaylarına temel tanımların verildiği. Bu özelliği. mühendislik bilgisinin yanı sıra özel hukuk ve mikro ekonomi bilgilerini de gerektirmekte.tr Gülben Çalış Öz Çalış ma inşaat mühendisliğinde uygulamaya yönelik konulardan olan yapı iş letmesi anabilim dalının kurulmasında emeği geçen. eserin kabulünde gözle görülemeyen işler kapsamında olduğundan “gizli ayıp” adı altında. Prof. elde edilebilen yayınları ve yönettikleri tezler görev yaptıkları üniversitelerden temin edilerek biyografi biçiminde sunulmaya çalışılmıştır. yapı işletmesi.Yapı şletmesine Emeği Geçenler Özge Akboğa EÜ nşaat Mühendisliği Bölümü 232-388 60 26 E-posta: ozgeakboga@hotmail. ya da bu konulardan çekinmelerine neden olmaktadır. inşaat mühendisliğinin yedi anabilim dalından ayrı yapıda bir anabilim dalıdır.

172 . şçi Sağlığı ve ş Güvenliği. Kürsüde verilen bazı derslerin alt yapısı gibi düşünülebilecek makine bilgisi ve elektrik bilgisi dersleri. Sonraki çalışmalarda daha fazla bilgi toplanabileceği umuduyla.Müh. 1960-61 ders yılında son sınıf öğrencilerine nş. güvenilirlik. 1970’lerde ‘Yapım Teknolojisi ve Stratejisi’ olarak anılmakta olan fakat bugün ‘Yapım Yönetimi’ denilen Bilim Dalıydı.Prof.Dr. mimarlık bilgisi dersleri ise kürsü elemanı olan bir mimar öğretim üyesi tarafından verilir.Y.… Gelecekte yöneylem araştırması. Bölüm Başkanlığı’nın bulunduğu binalardaki ofislere yerleşmişti”. … yeni başlıklar altında uygulamaya yönelik bu anabilim dalının kapsamında yerlerini alacaktır kuşkusuz. Makine ve Elektrik fakültelerinden. Şantiye Tekniği. mimarlık bilgisi ve yapı makineleri. Hüsamettin Güz tarafından verilen “Engineering Laws and Contracts” ve nş. Yapı şletmesi Anabilim Dalı’nın geliş mesinden şu cümlelerle söz eder. şte bugüne kadar üniversitelerde anlatıla gelen derslerden bazıları. kagir yapı. anabilim dalının kuruluşundan bu yana emeği geçen ve halen hayatta olmayanların tanıtılması amaçlanmaktadır.Müh. Yukarıda sözü geçen anılarda. yapı işletmesi idaresi. iskele-kalıp. Ali Fuat Berkman tarafından yürütülmüştür. Bu çalış ma. burada. Doç. 1773 yılında Mühendishane-i Berri-i Hümayun adı altında kurulan stanbul Teknik Üniversitesi’nde. yapı elemanları. Türkiye’de. genetik algoritma. Zadil beyin dersinde yapı makineleri ve maliyet konularını anlattığı anlaşılmaktadır. Uğur Müngen’in desteği ile TÜ Rektörlük Arşivi’nden sağlanmıştır. yapay sinir ağları. bugün olduğu gibi. Kürsü Başkanlığı görevi 1973 yılına kadar Ord. Yapı şletmesi. Sedat Ersoy atanmıştır. Anıları şeklinde düzenlenen ve bir ölçüde ODTÜ nşaat mühendisliği Bölümü’nün tarihçesi olan bu çalışmada Sayın Erdoğan. Yapı şletmesi Anabilim Dalı ile ilgili bilgiler bölüm öğretim üyesi Sayın Yrd. 1956 yılında “Orta Doğu leri Teknoloji Enstitüsü” adıyla öğretim hayatına başlayan bir diğer önemli kuruluşumuz. “ nşaat Mühendisliği Bölümü’nde laboratuarı olmayan bir başka bilim dalı daha vardı: Bu Bilim Dalı. nşaat Mühendisliği’nin şantiye ortamında uygulamaya yönelik en önemli konularından olan yapı makineleri ile ilgili dersler Zemin Mekaniği Kürsüsü elemanları tarafından. skele Kalıp. yapı elemanları ile ilgili dersler ise Mimarlık Fakültesi öğretim elemanları tarafından verilmiştir. O dalın hocaları ve asistanları.” Kürsüde verilen dersler kürsünün kuruluş amacını belirler niteliktedir.kapsamında olagelmiştir. Fuat Zadil’in anlattığı “Construction Planning and Cost ll” adlı dersler olduğu görülür.Y. 1957 yılı başında “Orta Doğu Teknik Üniversitesi” adı ile yoluna devam eder (Erdoğan. Yapı şletmesi. Yapı şletmesi Anabilim Dalı için şu notlar görülür1. “1944 yılında TÜ nşaat Fakültesi’nin kurulmasından 1947 yılına kadar geçen süre zarfında. 1944 yılında nşaat Fakültesi kurulur. TÜ nşaat Fakültesi’nin tarihçesinde. ş emniyeti. Dr. şantiye tekniği. Yapı Makineleri. Anabilim Dalı’nın kurulmasının kısa bir tarihçesidir bir anlamda. 1 TÜ nşaat Fakültesi. Yapı Elemanları. Aynı yıl göreve Prof. bilgi yönetimi. 1947 yılında TÜ nşaat Fakültesi nşaat Mühendisliği Bölümü bünyesinde Yapı Elemanları-Makineleri ve şletmesi Kürsüsü kurulmuştur. anabilim dalının ilk derslerin. 2006).

Bayındırlık Bakanlığı Milli Şoseler Fen Heyeti’nde çalışır ve Karayolları’nın kuruluş dönemi olan 1949–1950 yılları arasında Amerika’ya gönderilir.Yapı şletmesine Emeği Geçen Hocalarımız Ord. Bayındırlık Bakanlığı’nda Reis Muavini. Prof. 27.1973 tarihinde yaş haddinden emekli oluncaya kadar Kürsü Başkanlığı görevini sürdürür.07. Eski baskıları kütüphane raflarında bulunan bu kitapların baskı tarihleri ve sayfa sayıları şöyledir. Ankara Nafia Müdürlüğü’nde. 1952–1960 arasında.03. yol yapım teknolojisi ve makineleri üzerine kurs görerek sertifika alır. 463 sayfa).03.1945 tarihinde TÜ nşaat Fakültesi Yapı şletmesi ve Maliyet Hesapları Profesörü görevine atanır.04. 07. 74 sayfa). 29. 1950 yılında baskısı bulunan.1917 tarihinde Kıbrıs Lefkoşa’da doğan Ekrem YEŞ LADA ilk. Yapı şletmesi Anabilim Dalı’ndaki eserleri anabilim dalının bugünkü durumuna biçim veren ve bir kısmı da başvuru eseri niteliğini koruyan türdedir. Daire Başkanı ve Teknik Müşavir olarak görev yapar. 1967 yılında Bakanlıkça geçici görev olarak KTÜ’de bir süre çalış ır ve görevine döndüğü yıl olan 1967’de ODTÜ’de yarı zamanlı öğretim üyesi olarak ders vermeye başlar. Yapı şletmesi daresi (1950-1963 baskı.03.12. 1952 yılında Hollanda Delf Üniversitesi’nde fotogrametri kursu görür. 09. AL FUAT BERKMAN 1900 yılında stanbul’da doğan Ali Fuat BERKMAN 01. Milli Savunma Bakanlığı nşaat Dairesi’nde. çevirileri halen TÜ Merkez Kütüphanesi raflarında bulunmaktadır.1956 tarihinde Ordinaryüs Profesör unvanını alır. masif ve çelik demiryol köprüleri. yeni metotlar ve Alman Betonarme Şartnamesi konularında. Kagir Yapı (1963 baskı). Yapı Elemanları (1966-1970-73 baskı.1927 tarihinde Ankara Demiryolu Fen şleri Mühendisi olarak görev yapmaya başlar. EKREM YEŞ LADA 14. Berkman. çelik inşaat hesap esasları. O zamanki Yüksek Mühendis Mektebi‘nin giriş sınavını kazanır ve altı yıl olan bu öğrenimini 1942 Haziran döneminde tamamlayarak Yüksek Mühendis diplomasını alır. BERKMAN 01. 1980 yılında kendi isteğiyle Araştırma ve Eğitim Dairesi Başkanlığı’ndan emekli olur. 1947 yılında TÜ nşaat Fakültesi’nde kurulan Yapı Elemanları Makineleri ve şletmesi Kürsüsü’nde Kürsü Başkanı olur. 173 .06. işletmeci olarak da kombina müdürlüğü görevinde bulunur. 06. 1960–1980 arasında. 1942–1952 arasında. 313 sayfa). ş Emniyeti (1961-1972 baskı.02. Şantiye Tekniğ i (1957-1962-1970-1973 baskı. Et Balık Kurumu Erzurum ve Ankara kombinalarında nşaat ve Montaj Kontrol Amirliği. uygulamadan ve Alman ekolünden gelen bir mühendis olarak Yapı şletmesi Anabilim Dalı’na Türkiye’de biçimini verir.1929 tarihinde Demiryolları nşaat Reisliği’ne atanan Sayın BERKMAN.03.1922 tarihinde Ankara-Sivas Demiryolu Mühendisliği’ne atanır. Bayındırlık Bakanlığı Demiryolları Fen Heyeti Müdürü ve Yüksek Mühendisi görevinden 25.1922 tarihinde Yüksek Mühendis Mektebi’nden mezun olur. orta ve lise tahsilini tamamlayarak 1936 yılında stanbul’a gelir. Berkman’ın ahşap. 352 sayfa).1923 tarihinde Ankara-Sivas Demiryolu Kısım Mühendisliği’ne getirilir.

3 ay kadar derslere devam ettikten sonra Avrupa müsabaka sınavını kazanarak Milli Eğitim Bakanlığı adına 1938 de Almanya’ya gönderilir. adlı çevirileri ve “Yapı Makineleri Cilt I Taş Kırma.12.07.12.1945 tarihinde nşaat Fakültesi Zemin Mekaniği ve Temel nşaatı Kürsüsü asistanlığına atanır. 1938 yılında olgunluk sınavını da pekiyi derece ile başarır ve aynı yıl stanbul Yüksek Mühendis Mektebi’nin giriş sınavlarını kazanır. SEDAT ERSOY 14. Kara Harp Okulu ve diğer özel mühendislik okullarında öğretim görevleri yapar.1946 tarihleri arasında askerlik görevini yapar. 490 sayfa)”. 1998). Prof. 31. 1962 yılında Profesör olur. Bu çalışmaların tamamı Yapı şletmesi Anabilim Dalı kapsamında olup bir kısmı da ilginç literatür taramaları biçimindedir. 1959 – 1961 tarihleri arasında dahili vibratörler üzerinde yapmış olduğu çalışma Aachen Technische Hochschule’si tarafından doktora travayı olarak kabul edilir ve kendisine 1962 tarihinde Doktor Mühendis unvanı verilir. Ayrıca ODTÜ’deki görevi süresince 8 adet lisansüstü tezde yöneticilik yapar (Haber Bülteni.12. Bayındırlık Bakanlığı. 174 . 1968. 2007 yılında aramızdan ayrılan Ersoy’un “ nşaat Mühendisleri için Makine Bilgisi (H.07. Uygulamadan gelen.03. 07. inşaat mühendisliği için halen kaynak niteliğinde önemli çalışmalardır. Weihe ve J.1945 ile 02.1950 tarihinde çalıştığı kürsüye Eylemli Doçent olarak atanır.1920 tarihinde Akşehir’de doğan Ersoy. 1947 yılında (Bandlı leticiler) isimli yeterlik çalışmasını yapar. parasız yatılı olarak kaydolur. Eleme ve Yıkama Makineleri (164 sayfa)”. 1950 yılında da (Şantiyelerde rasyonalizasyon) çalışması ile Doçent olur ve 30. 31.2005 tarihinde aramızdan ayrılır. Hanner. ODTÜ. çeşitli dergilerde yayımlanmış 33 makalesi.1944 tarihinde TÜ Makine Fakültesi Teknoloji Kürsüsü asistanlığına ve 31. Ersoy. Mezuniyet dereceleri hep pekiyi olur. 1932 yılında Akşehir Gazi lkokulu’nu.07. 1935 yılında Akşehir Ortaokulu’nu ve 1938 yılında Konya Lisesi’ni bitirir. Dr. 1939 da Dresden Technische Hochschule’sine girer 1944 yılında Makine Yüksek Mühendisliğ i öğrenimini pekiyi derece ile tamamlar. 1947 yılında nşaat Fakültesi Yapı Elemanları. Makineleri ve şletmesi Kürsüsü asistanlığına başlar.01. 1984–1987 arasında Doğu Akdeniz Üniversitesi’nde öğretim görevlisi ve nşaat Mühendisliği Bölüm Başkanı ve daha sonra da ODTÜ’de yarı zamanlı öğretim görevlisi olarak akademik çalışmalarını sürdürür. “Yapı Makineleri Cilt II Zemin Kazma ve Sıkıştırma Makineleri (232 sayfa)” ve “Yapı Makineleri Cilt III Beton ve Bitümlü Karışım Tesisleri (149 sayfa)” adlı kitapları ve kendisinin “albüm” diye adlandırdığı “Makine Bilgisi ve Yapı Makineleri (211 sayfa)” kitapları çalışmalarından bir kısmını oluşturur. Eskişehir DMMA ve Kara Kuvvetleri’nce bastırılmış 5 adet kitabı mevcuttur. Teknik kongrelerde sunulmuş 16 bildirisi. ODTÜ’de tam zamanlı öğretim görevlisi. Yapı Makineleri üzerine yazdığı üç ciltlik kitap serisi. Anabilim dalına aynı zamanda akademisyen olarak emeği geçen Yeşilada. Ali Fuat Berkman’ın 1973 yılında emekliye ayrılması üzerine Kürsü Başkanlığı’na atanır ve yaş haddinden emekli olduğu 01.1980–1984 arasında.1987 tarihine kadar bu görevi sürdürür.

yurtdışı uygulamalarına göre.05.1976 tarihinde vefat eder.1948 tarihinde Yapı Elemanları Makineleri ve şletmesi Kürsüsü’ne stajyer asistan. mühendislik.1954 tarihleri arasında yapar. Ankara. Kaynaklar Erdoğan.1952 tarihinde yeterlik sınavını başarır.05. 12.Prof.02. T. 28.03.1968 tarihinde Üniversite Profesörlüğüne yükseltilen Besim Yüksel 25. Dünya’da da 1950’lerden sonra tanımlanmaya başlayan.. Yayınlanmış “ nşaat skele ve Kalıpları (351 sayfa)” bir kitabı kütüphanede yer almaktadır. 31. ODTÜ.05. Son Söz nşaat mühendisliğinin uygulamadaki yüzünü oluşturan. Yapı Elemanları Makineleri ve şletmesi Kürsüsü’ne dönerek asistanlığa yeniden atanır.1949 da asli asistanlığa atanır ve 20. ODTÜ’nün Yarım Asırlık Tarihinde nşaat Mühendisliği Bölümünün Kırkdokuz Yılı (1957-2006). Erzincan’da ortaokulu ve 1941 de Sivas Erkek Lisesi’ni bitirir.12. Ankara. 1998. arkadan gelen yapı işletmecilerinin görevi olacaktır.1956 tarihinde aynı Kürsüde Eylemli Doçentliğe atanır. (2006).Y. sayı 88.02. Yapı şletmesi Anabilim Dalı’nın Türkiye’de kuruluşuna öncülük etmiş ve bu nedenle ayrıcalığı olan kişilerdir yukarıda söz edilen bilim insanları. Disiplinlerarası gelişmeleri birlikte izleyerek ötelere götürmek. Teknik Yayınevi. daha doğru biçimde birleştirmeyi başarmış lardır bu öncüler. 175 . Şubat. 31. BES M YÜKSEL 1921 yılında Silifke’de doğan Besim Yüksel. hukuk ve işletme mesleklerinin arakesitinde yer alan.1956 tarihinde Üniversite Doçenti unvanını alır ve 31. 1941’de TÜ’ye parasız yatılı olarak girer ve 1947 yılında Betonarme opsiyonundan Yüksek Mühendis olarak mezun olur.1953–30.07. Anabilim Dalı’nın kuruluşunda bu farklı alanları. Gülnar’da ilkokulu.12. Askerlik görevini 05.1948 tarihinde asistan adayı ve 31.10. nşaat Mühendisliği Bölümü Haber Bülteni.

.

yuksel@ege. yurtdış ı üniversiteler. yüksek lisans ve doktora yapabilme olanakları. Giriş Son yıllarda inşaat mühendisliği eğitiminin vazgeçilmez anabilim dallarından biri haline gelen “Yapı şletmesi”. öğretim kadrosunun yapısı ve açılan dersler incelenir. Bornova / zmir Tel: (232) 3886026 E-posta: ozgeakboga. üniversiteler arası farklı uygulamalara neden olmakta ve öğrenciler yukarıda sayılan konuların bir kısmını 177 . yapı işletmesi. Seçilen eğitim programlarının web sayfaları araştırılıp eğitim programlarının sonunda verilen dereceler.baradan@ege.calis@ege.tr Özge Akboğa Ege Üniversitesi. Bornova / zmir Tel: (232) 3886026 E-posta: gulben. Konuların çeşitliliği. Anahtar sözcükler: Mühendislik eğitimi. yapım yönetimi. Bu özelliklere sahip bir kiş inin ilgili kanunları.ege@gmail. Bornova / zmir Tel: (232) 3886026 E-posta: selim. Yapılacak güncellemelerin dünyada aynı dalda eğitim veren ve üst sıralarda yer alan eğitim programlarının örnek alınarak yapılmasında fayda vardır.com Gülben Çalış Ege Üniversitesi. Bu çalış manın Yapı şletmesi eğitim programı kurmak isteyen veya var olan eğitim programını geliştirmeyi ve güncellemeyi düşünen inşaat mühendisliğ i bölümlerine faydalı olacağı ve örnek olabileceği düşünülmektedir.edu.edu. Bornova / zmir Tel: (232) 3886026 E-posta: orhan. Sonuçlar tablolar halinde sunulmaktadır.Yapı şletmesi Eğitiminde Yurtdışı Eğitim Programlarının ncelenmesi Selim Baradan Ege Üniversitesi.tr Öz Türkiye’de yapı işletmesi alanında eğitim veren sınırlı sayıdaki inşaat mühendisliğ i bölümlerinin eğitim stratejileri ve ders programlarının günümüzün ihtiyaçlarını karşılayacak şekilde düzenli olarak güncellemeleri gerekir. Bu bildiride. Asya ve Avustralya’da üst sıralarda yer alan mühendislik eğitim programları seçilmiştir. yönetmelikleri bilmesi ve hukuk sisteminin işleyiş i konusunda da gerekli bilgiye sahip olması gerekmektedir. gerekli kredi sayısı. dünyadaki üniversiteleri çeşitli kriterlere göre sıralayan QS ve ARWU sistemleri incelenip Kuzey Amerika. muhasebe ve finans gibi temel işletme derslerini de almalıdır. Şantiye tekniği.edu. sıralama sistemleri. Yapı işletmesi anabilim dalının kapsam olarak inşaat mühendisliğinin diğer anabilim dallarına göre hayli geniş olduğu görülmektedir. proje planlama.tr Orhan Yüksel Ege Üniversitesi. Bir inşaat mühendisi ayrıca yönetici olma yolunda kendini geliştirmek istiyorsa iş letme yönetimi. metraj ve iş güvenliği gibi pratiğe yönelik konular bu anabilim dalının altında toplanmaktadır. Avrupa. yelpazesi en geniş dallardan biridir.

Tabloda. tablolar halinde sunulmakta ve böylece eğitim programlarındaki uygulamalar ve dersleri bir arada görme ve karşılaştırma fırsatı sağlanmaktadır. yapım yönetimi.org/) ve “QS (Quacquarelli Symonds) World University Rankings” (http://www. QS sıralama sisteminde ise yukarıdakilere ek olarak öğrenci anket ve geri bildirimleri. Asya’dan üç ve Avustralya’dan bir adet olmak üzere toplam onsekiz üniversite seçilip eğitim programlarındaki uygulamalar (tezli/tezsiz yüksek lisans. Araştırma kapsamına alınan eğitim programlarına. Sonuçlar. konuya bilimsel olarak yaklaşmakta ve sıralama için çeşitli kriterler kullanmaktadır. ARWU. eğitim programını hazırlayan kişilere ve danış manlara büyük yük düşmektedir. piyasa taleplerinin ve mevzuat değişikliklerinin sürekli izlenmesinin gerekliliğidir.öğrenmeden mezun olmaktadır. dünyada aynı dalda eğitim veren ve üst sıralarda yer alan eğitim programlarının örnek alınarak yapılmasında fayda vardır. Yapı işletmesi odaklı bir eğitim programı hazırlanırken dikkat edilmesi gereken önemli bir konu da inşaat sektöründeki teknolojik gelişmelerin. inşaat mühendisliğindeki diğer alanlara göre. sektördeki yeniliklerden en fazla ve en çabuk etkilenen dal olduğu söylenebilir. 2005). incelenen üniversitenin adı. “mühendislik ve teknoloji” kategorisine göre yapılan sıralamada üst basamaklarda yer alan üniversiteler ve bu üniversiteler içinde yapı işletmesi eğitimi veren kurumlar belirlenir. Bu çalış mada. dünyada söz sahibi üniversitelerin yapı işletmesine yönelik eğitim programlarının incelenmesi ve inceleme sonuçlarının özetlenerek eğitimcilerle paylaşılması amaçlanmaktadır. yüksek lisans eğitimi için gerekli kredi sayısı ile 178 . Terim karmaşasını azaltmak için yapı işletmesi teriminin yabancı literatürde kullanımı tabloda gösterilmektedir. inşaat yönetimi gibi terimler sıkça kullanılmaktadır. Bunun yanında. doktora eğitimi. “Academic Ranking of World Universitites (ARWU)” (http://www. Türkiye’de yapı iş letmesi anabilim dalında eğitim veren sınırlı sayıdaki inşaat mühendisliği bölümlerinin de eğitim stratejilerini ve ders programlarını günümüz ihtiyaçlarını karşılayacak şekilde düzenli olarak güncellemeleri gerekir. öğretim kadrosunun çıkardığı yayınlar. mezunlarının iş bulma olasılığı ve uluslararası eğitime bakış açısı gibi kriterler de dikkate alınmaktadır. Çalışmada. Bu özelliğinden dolayı. öğretim kadrosu ve açılan dersler detaylı olarak incelenir. eğitim kurumunun ve öğretim üyelerinin kazandığı ödüller. Yapı işletmesi alanının.arwu.com/worlduniversityrankings/) adlı sıralama sistemlerinden faydalanılarak karar verilir. bulunduğu ülke ve sıralama sistemlerindeki yeri gibi bilgiler bulunduğu gibi. Yapılacak bu güncellemelerin. Kuzey Amerika’dan on. kredi sayısı. aynı zamanda incelenen eğitim programında yapı iş letmesi anabilim dalının nasıl adlandırıldığına da yer verilmektedir. kurumun büyüklüğü ve akademik performansı arasındaki oran gibi kriterleri dikkate alarak sıralama yapmaktadır (Liu ve Cheng. Avrupa’dan dört.topuniversities. Her iki sistem. ncelenen Eğitim Programlarının Ana Hatları ncelenen onsekiz üniversitenin eğitim programlarının ana hatları ve açılan derslerin dağılımı Tablo 1’de özetlenmektedir. bu kadar farklı ve çok konunun öğrenciye verilmesi gerçekçi bir yaklaşım değildir. Aynı zamanda. Türkçe literatürde yapı işletmesi haricinde yapı yönetimi. bu anabilim dalında faaliyet gösteren akademisyenlerin sektördeki yenilikleri yakından takip etmesi gereklidir. Bu yüzden. gibi).

ARWU Sıralamasındaki Yeri QS Sıralamasındaki Yeri Üniversite adı Ülke Yapı şletmesi anabilim dalının adı Tezli Tezsiz Kredi Stanford University. Eğitim programlarında açılan derslerin dağılımı ise Tablo 2’de incelenmiştir.bitirme tezinin gerekli olup olmadığı ve öğretim üyelerinin kadro durumları da Tablo 1. Ann Arbor University of Texas at Austin University of Maryland Cornell University. Birçok dersin ismi her üniversitede farklı adla kullanıldığı için bu derslerin Türkçe karşılıkları tabloya konulmuş ve bazı dersler gruplanmıştır. Atlanta University of Toronto University of British Colombia Imperial College. New York Georgia Institute of Technology. London 2 3 Construction Engineering & Management Construction Management Engineering & Project Management Construction Engineering & Management Construction Engineering & Project Mgmnt Project Management Engineering Management Construction Engineering Construction Engineering & Management Project & Construction Management Business Management ABD Hayır Evet 45 Evet Evet Evet Evet Evet Evet Hayır Evet Evet Evet Hayır Doktora Yüksek Lisans Eğitimi Öğretim Kadrosu (Kadrolu + Kadrosuz) 5+25 ABD 3 20 Evet Evet 36-40 5 ABD 4 2 Hayır Evet 40 7 ABD 5 38 Hayır Evet 30-34 4 ABD 6 13 16 8 32 81 24 8 Evet Evet Hayır Evet Evet Evet Evet Evet 30 30 30 30 10 ders 7+7 9+12 7+3 2+5 Kanada ABD ABD ABD 21 10 Evet Evet 2 Kanada 5175 22 Evet Evet 30 3+5 ngiltere 25 7 Hayır Evet Ek modül - 179 .’de incelenmektedir. sadece sıklıkla karşılaşılanlar eklenmiştir. California University of Illinois at UrbanaChampaign University of California at Berkeley University of Michigan. Tablo 1 Yurtdışındaki üniversitelerin yapı işletmesi eğitim programlarının ana hatları. Bu tabloya incelenen eğitim programlarında açılan tüm dersler işlenmemiş.

ARWU sıralama sisteminde daha belirgin olarak ortaya çıkmaktadır.html) Stanford Üniversitesi dünya sıralamasında ikinci sırada yer almakta ve nşaat ve Çevre Mühendisliği Bölümü adı altında klasik inşaat mühendisliği eğitiminden hayli farklı bir eğitim sistemi yürütmektedir.S. Stanford.html) Benzer durum. listede verilen sırayla ABD üniversiteleri incelenerek yapı işletmesi eğitimi veren üniversiteler belirlenir ve içlerinden sekiz tanesi seçilerek eğitim programları mercek altına alınır. iki tane Kanada üniversitesi de çalış maya dahil edilmektedir. küresel ısınmaya karşı duyarlı bir tutum sergilemekte ve çevrenin korunmasına yönelik eğitimi benimsemektedir.usnews. (http://www. Bu üniversiteler içerisinde beş Kanada üniversitesi dışında hepsinin Amerika Birleşik Devletlerinde bulunduğu dikkat çekmektedir. Ayrıca. Israel Institute of Technology University of Sydney 5175 5175 5175 5175 50 39 55 Construction Management Construction Engineering & Management Construction Management & Engineering Centre for Infrastructure Systems Construction Management Construction Management Project Management Evet Hayır 4 dönem 120 ECTS sveç Evet Evet Evet Evet Evet Evet Evet 11+3 sviçre 13 Evet Hayır 3 Hollanda 117 Evet Hayır 30 23 Singapur 26 Hayır Evet 30 - Çin 12 29 Hayır Evet Evet Evet 40 12+5 5+2 Avustralya srail 5175 41 Evet Evet 48 2+6 Bu bölümde incelenen üniversiteler kıtalara göre gruplanmış ve her üniversite için eğitim programının ana hatları belirtilmiş ve eğitim sistemi hakkında genel bilgiler sunulmuştur. Eğitim üç ana gruba ayırmaktadır: Sürdürülebilir nşa Edilmiş Çevre. Su Çevresi. Atmosfer ve Enerji. (devamı) Chalmers University of Technology Swiss Federal Institute of Zurich University of Twente Nanyang Technological University Tsinghua University Technion. News’un 2009 yılı “Dünyanın en iyi üniversiteleri: mühendislik ve biliş im teknolojisi alanında” listesindeki ilk elli üniversitenin yirmiden fazlası Kuzey Amerika kıtasında yer almaktadır.stanford.com/ articles/education/worldsbest-colleges/2009/06/18/worlds-best-colleges-engineering-and-it-universities. 180 .Tablo 1 Yurtdışındaki üniversitelerin yapı işletmesi eğitim programlarının ana hatları. Stanford University (http://cem.edu/index. Bu çalış mada. Kuzey Amerika Amerika’nın en bilinen dergilerinden U.

yapım ve ileri proje teslimat sistemleriyle ilgili çalışmak isteyenler için “Tasarım-Yapım Entegrasyonu” ve çevresel etkin tasarım. yeşil yapım gibi konularla ilgilenenler için “Sürdürülebilir Tasarım ve Yapım” yüksek lisans programları da bulunmaktadır. University of California. çift dal seçeneği bulunmakta olup istenirse “Mimarlık ve Şehir Bölge Planlama” veya “ şletme” fakültelerinden ders alınarak çift derece elde edilebilmektedir.usnews. Tezsiz yüksek lisans derecesi için iki alternatif bulunmaktadır. nşaat ve Çevre Mühendisliği Bölümü’nün dört anabilim dalından bir tanesi olan “Yapım Mühendisliği ve Yönetimi”nde mühendis adaylarına farklı eğitim seçenekleri sunulmaktadır.umich. Yapı iş letmesi dalında dünyada iyi bir yer elde etmiş bu bölümde. Hayli etkin olarak çalıştığı gözlemlenen bu anabilim dalında altı farklı derece verilmektedir. Diğeri ise yüksek lisansın ardından doktora yapmayı düşünenler için araştırmaya yönelik derslerin ağırlıkta olduğu “Master of Science in Engineering” derecesidir. Tez çalışması doktora seviyesinde istenilmekte.edu/ConsMgt) “Yapım Yönetimi” grubu. Bilinen yüksek lisans ve doktora derecelerinin yanı sıra. Bunun dış ında. University of Michigan (http://www. Üniversitenin nşaat ve Çevre Mühendisliği Bölümü 2008 yılında yüksek lisans eğitiminde birinci.ce. “Yapım Mühendisliği ve Yönetimi” grubu ek dersler alınması şartıyla inşaat mühendisliği dışındaki adayları da programlarına kabul etmektedir. ayrıca. Bunlardan ilki 24 kredi ders ve sınav ile yaklaşık bir yılda tamamlanabilen “Master of Science”. Tezli yüksek lisans derecesi için 20 kredi ders ve tezin tamamlanması gerekmektedir.cem. lisans seviyesinde birçok ders açılmakta ve 45kredilik tezsiz yüksek lisans seçeneği de bulunmaktadır. Bunlardan ilki.“Yapım Mühendisliği ve Yönetimi” adı altında elli yılı aşkın süredir çalışmalar yapılmakta ve halen sürdürülebilir inşa edilmiş çevre alanının altında yer almaktadır. Bölümün altı anabilim dalından biri olan “Mühendislik ve Proje Yönetimi” programında yüksek lisans ve doktora dereceleri verilmektedir. lisans seviyesinde “Yapım Mühendisliği ve Yönetimi” uzmanlık dalında mühendis derecesi. Berkeley (http://www.edu/epm/) University of California veya daha bilinen adıyla Berkeley Üniversitesi hem mühendislik hem de diğer eğitim dallarında dünyanın sayılı üniversitelerinin arasında yer almaktadır. mimarlık ve işletme branşlarında birleşik derece ve beş yıllık “Küresel Lider” programı ile lisans artı yüksek lisans derecesi verilmektedir.illinois.html) Michigan Üniversitesi. Illinois Üniversitesi nşaat ve Çevre Mühendisliğ i Bölümü’nün sekiz anabilim dalından bir tanesini oluşturmaktadır. lisans eğitiminde ise ikinci sırada yer almaktadır (http://www. Yüksek lisans eğitimi tezli veya tezsiz olmak üzere ikiye ayrılır. com/sections/education). University of Illinois (http://cee. piyasada çalışmayı düşünenler için pratiğe yönelik derslerin ağırlıkta olduğu “Master of Engineering” derecesidir. “Yapım Mühendisliği ve Yönetimi” programında.edu/home/index. 181 . yapım yönetimi) uzmanlaşma fırsatı verilir. Öğrencilere eğitimlerinin son yılında seçtikleri anabilim dalında (örn. diğeri ise yaklaşık iki yılda 40 kredi ders alarak elde edilebilen “Master of Engineering” dereceleridir.berkeley. Bu bölümde ayrıca iki farklı yüksek lisans derecesi verilmektedir. tasarım. yüksek lisans dereceleri için gerekmemektedir.

tez yapmak isterse 24 kredilik ders alarak programı tamamlayabilmektedir. Tez yapmak ise öğrencinin tercihine bırakılmaktadır. beş farklı derece sunulmaktadır. University of Maryland (http://pm. 12 kredilik dersten oluşan sertifika programı mevcuttur. Lisans seviyesinde belli bir not ortalamasının üstüne çıkan öğrenciler “Proje Yönetimi” dalında yan dal yapma hakkına sahip olmaktadır. “Master of Science” araştırmaya yönelik tezli yüksek lisans olup “Master of Engineering” pratiğe yöneliktir ve tez yapılmadan 30 kredi dersle mezun olunabilmektedir.utexas.php?id=1) Maryland Üniversitesi. Dünyadaki diğer yapı işletmesi alanında çalışan birçok eğitim programına göre akademik kadrosu güçlü olan bu programda. Bunlardan iki tanesi University of Michigan’daki uygulama ile aynıdır. Texas Üniversitesi nşaat. Bu programın amacı. en çok onikisinin inşaat mühendisliği dışından alınan dersler olması şarttır.edu/about-cee/programs-of-study/construction/) Dünyanın mühendislik eğitiminde önde gelen üniversitelerinden biri olan Georgia Teknoloji Enstitüsü’nün nşaat ve Çevre Mühendisliği Bölümü’nde altı anabilim dalı bulunmaktadır. Programda. Bölümde.edu/page.ce.gatech. Georgia Institute of Technology (http://www.caee. bu çalışmadaki kapsamındaki diğer Amerikan programlarına kıyasla daha düşük sıralarda yer almaktadır. Cornell University (http://www. inşaat ve çevre mühendislikleri için yüksek lisans ve doktora dereceleri ayrı ayrı verilmektedir. Ancak. öğrencilerden temel ve seçmeli proje yönetimi ilgili dersleri ve bunların yanında da üç adet kendi branşlarıyla ilgili dersleri almaları istenmektedir.University of Texas. yüksek lisans ve doktora dereceleri verilmektedir. isteyenlere Cornell Üniversitesi’nin şletme Fakültesi ile ortak beş dönemlik bir çift dal MBA programı sunulmaktadır.umd. “Mühendislik Yönetimi” adlı program. incelenen diğer yapı işletmesi eğitim programlarından farklı bir program sunmaktadır. Bu fırsattan faydalanmak isteyen öğrencilerin konuyla ilgili beş adet seçmeli dersi almaları yeterli olmakta ve bu haktan mimarlık öğrencileri de yararlanabilmektedir. Öğrenci. Mimarlık.html) “Yapım Mühendisliği ve Proje Yönetimi” anabilim dalı. Ayrıca.edu/graduate-programs/meng-in-engineering-management. Georgia Teknoloji Enstitüsü’nün “Yapım 182 . Yüksek lisans seviyesinde üç farklı seçenek bulunmaktadır. Çevre Mühendisliği Bölümü’nün altında otuz yılı aşkın süredir faaliyetlerini devam ettirmektedir. Doktora programı ise minimum 30 kredi ders ve doktora tezinden oluşmaktadır.cfm) Cornell Üniversitesi’nin nşaat ve Çevre Mühendisliği Bölümü. temel olasılık ve istatistik bilgilerini almış tüm mühendislere açıktır ve mezunlara “Master of Engineering” derecesi verilmektedir. Bu programda.edu/dept/area/construction/Construction.cornell. 30 kredi ders alınması gereken yüksek lisans programında alınan kredilerin en az altısı.cee. Yapı işletmesi konularıyla ilgilenen dal “Yapım Mühendisliği” olarak adlandırılmaktadır. nşaat ve Çevre Mühendisliğ i Bölümü’nün altı anabilim dalından bir tanesi olan “Proje Yönetimi”nin hayli kuvvetli bir kadro ve ders programına sahip olduğu yapılan araştırmalarda ortaya çıkmaktadır. her ne kadar işletme yüksek lisansına (MBA) alternatif olmaksa da. Austin (http://www.

nşaat Mühendisliği Bölümü’nde biri çevre mühendisliği olmak üzere toplam sekiz anabilim dalı bulunmaktadır. Bu bölümde yüksek lisans yapmak isteyenlere sunulan yüksek lisans seçenekleri “Master of Engineering” ve “Master of Applied Science”dır. öğrenciler. Araştırmacılar ve akademisyenler için ise “Master of Applied Science (MASc)” programı mevcuttur.’deki üniversitelerin çoğunluğunda yapı işletmesi alanıyla ilgili bölüm olmasına karşı Avrupa’da durum farklıdır. Bunlardan ilki bitirme tezi yapmadan derece elde etmek isteyenler için düzenlenmiş olup 30 kredi ders alma şartı bulunmaktadır. 183 . yapı. Bu dalda uzmanlık yapmak isteyen öğrencilere farklı yüksek lisans seçenekleri sunulmaktadır. lisans eğitimine ek olarak iki farklı yüksek lisans ve doktora eğitimi verilmektedir.imperial. Imperial College.Mühendisliği” anabilim dalında az sayıda öğretim üyesi olsa da. University of British Columbia (http://www. ancak. Bu nedenle Avrupa ile ilgili incelemede ngiltere.php) Bu çalışma kapsamında seçilen ikinci Kanada üniversitesi British Columbia Üniversitesi’dir. London (http://www3. sveç. Eğitimin sonunda “Master of Engineering (MEng)” derecesi verilmektedir.B.uk/civilengineering/study/masters/business%20management) ngiltere’nin ve dünyanın en önemli üniversitelerinden biri olan Imperial College’da yapı iş letmesi alanında kadrolaşmanın ileri seviyede olmadığı.ac. daha çok piyasada çalışacak mühendisler için olup mezun olmak için on ders veya sekiz ders artı tasarım projesi almak gerekir. Farklı bir uygulama olarak. “Yapım Mühendisliği ve Yönetimi”. Bu programda.utoronto. 6 kredilik iki adet dersi Pekin. sviçre ve Hollanda’dan birer üniversite seçilmesi yeterli görülmüştür.civil. Doktora programı ise lisans derecesinin üzerine 36 kredilik ders ve doktora tezi olarak tasarlanmıştır. bu dalda verilen derslerin çokluğu programı yeterli düzeye getirmektedir. Bu programın amacı. lk seçenek.civ. Yüksek lisans seviyesinde ise yapı işletmesi uzmanlık dalı olarak sunulmamaktadır.D. bölümün onüç araştırma grubundan bir tanesidir ve bu daldan ders alıp uzmanlaşan mezunlar için ayrı bir derece verilmemektedir. Çin’de alıp geri kalan 24 krediyi Kanada’da tamamlamaktadır. iki farklı ülkede tamamlanan MEng programı da mevcuttur. büyük projelerin gerçekleştiği Çin ile ilişkileri kuvvetlendirmek ve Çinli öğrencilerin programa katılımıyla uluslararası bir eğitim ortamı oluşturmaktır. bölümün işletme eğitimi konusunda hassas davrandığı görülmektedir. araştırmacı ve akademisyenlere yönelik tasarlanmış bir program olup mezun olmak için bitirme tezi şart koşulur. Bu programda 18 kredi ders ve tezin tamamlanması gerekmektedir. kinci seçenek. Proje yönetimi ve işletme dersleri ders programında lisans seviyesinde yer almaktadır. Avrupa A. Bunun yanında. University of Toronto (http://www. Kadrosunda iki profesör olan bu grupta sekiz adet yüksek lisans ve dört adet lisans dersi verilmektedir.ca/current_students/graduates/programs/pcm.ubc. Yapı işletmesi konusuyla ilgili dal “Proje ve Yapım Yönetimi” olarak adlandırılmaktadır.ca/sect/coneng/) Mühendislik eğitimi sıralamalarında Kanada’nın bir numaralı üniversitesi olarak dikkat çeken Toronto Üniversitesi’nin nşaat Mühendisliği Bölümü’nde.

Yapı. Program. Bu nedenle. University of Twente (http://www. 30 kredilik ders ve bitirme tezi ile mezun olunan bu programda. Bunlardan ilki “ nşaat Mühendisliği ve Yönetimi” adlı programdır. araştırma yapan ve eğitim veren geniş bir kadroya sahiptir. bu sistemde altı uzmanlık dalından (Yapım Mühendisliği ve Yönetimi. Seçilen iki dalın temel dersleri ve seçmeli derslerinin alınmasından sonra son dönemde bitirme tezi tamamlanarak mezun olunur. Bu anabilim dalında lisans. Lisans eğitimi ise sveç dilinde gerçekleşmektedir. Ulaştırma. ilgili program. Bu program. nşaat Mühendisliği Bölümü’nün yapı işletmesi anabilim dalı. Bu iki üniversiteden biri olan Chalmers Teknoloji Üniversitesi. ve doktora seviyesinde dersler verildiği gibi araştırmaya da önem verilmektedir. üç dönem ders ve bir dönem tez çalışmasından oluşmaktadır. her dönem ikişer ders ek alarak diplomalarına “ şletme Yönetimi” ek modülünü ekleyebilir.ethz. yüksek lisans. Malzeme ve Mekanik) ikisini seçmektedir. Swiss Federal Institute of Zurich (ETH Zurich) (http://www. üç dalda uzmanlaşma seçeneği verilmektedir:”Yapım Süreç Yönetimi” “Ulaştırma Mühendisliği ve Yönetimi”. “Su Mühendisliği ve Yönetimi”. topograflar ve endüstri mühendisleri de başvurabilir.utwente. geoteknik ve çevre mühendisliği anabilim dallarında yüksek lisans yapan öğrenciler. Mezuniyet için 184 . nşaat Mühendisliği Bölümü bünyesinde aynı zamanda çevre ve jeodezi mühendisliğini de bulundurur.se/en/sections/education/ masterprogrammes/programme-descriptions/design-construction) Mühendislik eğitim programları sıralamalarında ilk 100 üniversite arasında iki sveç üniversitesi bulunmaktadır. Twente Üniversitesi’nde lisans ve doktora eğitimlerinin yanında iki ayrı yüksek lisans programı da mevcuttur. Chalmers University of Technology (http://www. “Mimarlık ve Hizmet Yönetimi” ile “Tasarım ve Yapım Proje Yönetimi” yüksek lisans eğitim programlarını yürütmektedir. Ülkemizde lisans seviyesinde yapılan yan dal uygulamasına benzeyen bu programdaki amaç.ch/index. Öğrenciler.ulaştırma. mühendislik öğrencisinin iş letme yüksek lisansı yapmasına gerek kalmadan işletme eğitimi almasıdır.cme. Diğer program ise “Yapım Yönetimi ve Mühendisliği”dir. Geoteknik. ortak temel dersler alınmakta. Bu programa inşaat mühendisi ve mimarların yanı sıra şehir bölge planlamacılar. nşaat mühendisliğ i bölümünde yüksek lisans yapanlar ülkemizdeki gibi yüksek inşaat mühendisi unvanı almaktadır. Hollanda’nın diğer iki büyük üniversitesi Delft ve Eindhoven Teknik Üniversiteleri ile işbirliği içinde yürütülmektedir.php) ETH Zurich Üniversitesi dünyanın ve sviçre’nin önde gelen üniversitelerinden biridir. Yüksek lisans ve doktora eğitim dili ngilizcedir ve bunu desteklemek için öğrenci değişim programları mevcuttur. “Yapım Yönetimi” olarak adlandırılan bu grup. lk dönem.ibb. “Yapım Mühendisliği ve Yönetimi” bölümdeki dokuz adet anabilim dalından biridir.ctw.chalmers. sonrasında yapım veya mimarlık ağırlıklı dersler seçilmektedir. Hidrolik ve Su Kaynakları Yönetimi. “Yapım Yönetimi ve Mühendisliği Grubu” Mühendislik Teknolojisi Fakültesi’nin nşaat Mühendisliği Bölümü’nde kuvvetli bir kadro ve ders programıyla faaliyet göstermektedir. dünya sıralamasında yukarı sıralarda bulunmamasına rağmen mercek altına alınmıştır.nl/) Bu çalışma kapsamında yapılan araştırmalarda Hollanda’nın mühendislik eğitiminde ön sıralarda olan kurumlarından Twente Üniversitesi’nin yapı işletmesi konusuna verdiğ i önem göze çarpmaktadır.

nşaat Mühendisliği Bölümü yapı işletmesi konusuna bir hayli önem vermektedir. Nanyang Techological University (http://www3. Yüksek lisans eğitiminin her ikisinde de 40 kredi tamamlanılması gerekmektedir. bir senelik iş tecrübesi ve 15 kredi ders alınması yeterli olunan bir başka programda. “Planlama ve Geliştirme. “Proje Yönetimi” alanında “Master of Engineering” derecesi de verilmektedir. Bu uzmanlık dallarından bir tanesi de “Yönetim ve Yapım”dır.edu. Bu bölümde öğrenciler. “Yapım Yönetimi Mezunu” derecesi verilmektedir. Ayrıca. nşaat ve Çevre Mühendisliği Fakültesi’nin dokuz anabilim dalından biridir. Bu programa başvurabilmek için en az iki sene iş tecrübesi aranır. “Uluslararası Yapım Yönetimi” adı altında bir yüksek lisans programı sunulmaktadır. “Yapım Yönetimi” ve “Hidrolik Mühendisliği” nşaat Mühendisliğ i Bölümü’nden ayrı iki bölüm haline gelmiştir.sg/CEE/cis/msc. Tez yapılmasına gerek olunmayan yüksek lisans eğitiminin sonunda “Master of Engineering”.technion.edu. lgili anabilim dalında doktora ve iki farklı yüksek lisans eğitimi verilmektedir. “Altyapı Sistemleri Merkezi” olarak adlandırılmaktadır. “Tasarım Süreçleri ve Mühendislik” olmak üzere altı adettir. Uzmanlık alanları “Canlı Bina Kavramı”.htm) Singapur’un önde gelen eğitim kurumlarından olan Nanyang Teknik Üniversitesi’nin nşaat Mühendisliği Bölümü’nde yapı işletmesi konusunda önemli atılımlar olduğu görülmektedir. tezli de ise “Master of Science in Civil Engineering (Construction Management) derecesi alınmaktadır. “Şehir Arazi Gelişimi”. Tsinghua University (http://cm.tezle beraber 30 kredi gerekmektedir. steyen öğrenciler belli bir uzmanlık dalı seçip o daldan seçmeli dersler alarak diplomalarına uzmanlık alanını da yazdırabilir. “Yapım Yönetimi” bölümünün amacı. mezunlara. 185 . Technion Israel Institute of Technology (http://cee.asp?DBID=1&LNGID=1&TMID=84&FID=207) “Yapım Yönetimi”. Bu bölümde. Asya Asya kıtasında incelenen üç üniversiteden ikisi Uzakdoğu ülkeleri olan Singapur ve Çin’den diğeri ise srail’den seçilmiştir.ntu.civil.ac. Bölümde uzmanlaşmanın lisans eğitiminde başladığı görülmektedir.tsinghua.il/eng/ Templates/showpage. Aynı uzmanlık alanında yüksek lisans ve doktora eğitimi de verilmektedir. 30 kredi ders alınarak tamamlanan ve özellikle uluslararası platformda çalışacak mühendisler yetiştirmeyi amaçlayan bu programı yürüten anabilim dalı. “Pazar Dinamiği”. hızla büyüyen Çin ekonomisinin ihtiyaçlarına cevap verebilecek ve uluslararası inşaat pazarında söz sahibi olabilecek mezunlar yetiştirmektir. lisans seviyesinde “ şletme Bilimi ve Mühendisliği” konusunda uzmanlaşma şansı elde eder. Bu programda alınan seçmeli derslerle uzmanlaşmak mümkündür.cn/english/) Çin Cumhuriyeti’nin mühendislik eğitiminde bir numaralı üniversitesi Tsinghua Üniversitesi. Ayrıca.

Programın bütün mezunlarına “Master of Project Management” diploması verilir. Sonuçlar Yapılan araştırma ve incelemelerin sonucunda. uluslararası proje yönetimi. Piyasada çalışanlara yönelik tezsiz yüksek lisans programları sonunda “Master of Engineering”. Berkeley. Cornell ve University of Michigan gibi dünyaca ünlü üniversitelerde tezli yüksek lisansın terk edilmesi dikkat çekicidir. proje risk yönetimi. araştırmacı ve akademisyenlere yönelik tezli yüksek lisans programları sonunda ise “Master of Science in Construction/Engineering Management” dereceleri verilmektedir. Bu çalış mada. Bu çalışma kapsamında incelenen üniversitelerin çoğunluğu bu niteliğe sahiptir. Türkçe literatüre “Yapı şletmesi” ve “Yapım Yönetimi” olarak giren terimin ngilizce karşılığı “Construction Management” olmakla beraber. “Proje Yönetimi” yüksek lisans programında dersler dört ayrı gruba ayrılmaktadır: temel dersler. yaygın olduğu görülmektedir. yapı işletmesi alanında tezsiz yüksek lisans eğitim programları da araştırılmıştır. Ülkemizde tercih edilmeyen bu eğitimin. Özellikle Stanford. bu farklılıklar vurgulanmakta ve ortak noktalar belirlenmektedir. Ayrıca. lkinde 36 kredi ders ve 12 kredilik araştırma projesi. dünyadaki üniversitelerin eğitim programları arasında önemli farklılıklar olduğu görülmektedir. uzmanlık dersleri.pmgp. terimin her eğitim programında standart olarak kullanılmadığı görülmektedir. “Construction Engineering” yani “Yapım Mühendisliği” terimiyle sıkça karşılaşılmakta ve zaman zaman “Project Management” yani “Proje Yönetimi” teriminin de kullanıldığ ı görülmektedir. Uzmanlık dersleri de kendi içinde proje ekonomisi ve programlama yönetimi. nşaat Mühendisliği Bölümü’nün yapı işletmesi dalı. Yüksek lisans eğitimini tamamlamak için gereken kredi sayısına bakıldığında. araştırma projesi ve mesleki uygulama dersleri. stratejik proje yönetimi uygulaması olmak üzere dörde ayrılmaktadır.usyd. Yapı işletmesi uzmanlık alanında doktora eğitimi.Avustralya Mühendislik eğitim programlarının sıralamasında Avustralya üniversitelerine de rastlanılması nedeniyle Sydney Üniversitesi çalışma kapsamına alınmıştır. en az otuz kredi tamamlanılması gerektiği görülmektedir. University of Sydney (http://www. bu alanda çalışan yeterli öğretim üyesi bulunan tüm bölümlerde açılmaktadır. ikincisinde ise 48 kredi dersinin tamamlanması gerekmektedir. bazı Avrupa ülkeleri dışında. ncelenen ülkelerde anabilim dalının adlandırılmasında terim bütünlüğünün olmadığ ı görülmektedir. 186 .edu. Bu bölümde. birçok eğitim programının birden fazla yüksek lisans seçeneği sunduğu görülmektedir. Bazı üniversitelerde bu rakamın kırklara çıktığı görülmektedir. araştırma ya da mesleki uygulamaya yönelik bir eğitimi de tercih edebilmektedir. sunulan eğitimdeki farklı strateji nedeniyle bu çalış ma kapsamına alınmıştır. Öğrenciler. Bunun yanında birçok üniversitede tezli yüksek lisans eğitimi devam etmektedir.au/) Sydney Üniversitesi. Yapılan araştırmada.

Illinois. Özellikle konunun tasarım kısmında mimarlık bölümlerinden destek alındığı da gözlemlenmektedir. Tablo 2 Yurtdışındaki üniversitelerde verilen yapı işletmesi derslerinin dağılımı Brit. proje planlama. Tablo 2’de göze çarpan bir başka nokta. dışarıdan öğretim görevlisi desteği alınıp alınmadığı hakkında bir bilgiye de rastlanılmamaktadır. incelenen eğitim programlarında inşaat ve çevre mühendisliklerinin tek bir bölümde toplanmış olmasının etkili olduğu söylenebilir. lgi çekici bir başka bulgu. Dersin içeriğinde genel olarak inşaat projeleri ve sektörü hakkında genel bilgiler. Örneğin. Birçok yapı işletmesi ağırlıklı mühendislik eğitim programının üniversitelerin diğer bölümlerinden gelen akademisyenler ve piyasa tecrübesi olan mühendislerle ortak çalıştığı düşünüldüğünde.Üniversitelerin eğitim kadrosu incelendiğinde ortaya değişken bir tablo çıkmaktadır. Cornell. maliyet analizi ve metraj. finans. Twente ve Tsinghua gibi üniversitelerde on ve üzeri kiş inin kadrolu olduğu görülmektedir. Ayrıca. işletme yönetimi. biliş im sistemleri ve bilgisayar uygulamaları gibi derslere eğitim programlarında sıkça rastlanılmasıdır. ekonomi. iş güvenliği. Yapı işletmesi eğitim programı müfredatının araştırılması da bu çalışmanın amaçlarındandır. Stanford. proje teslimat sistemleri. Toronto ve Zurich üniversitelerinde ise öğretim üyesi sayısının az olduğu görülmektedir. Bu tabloya bakıldığında bazı genellemeler yapmak mümkündür. akademik kadrosu yetersiz gözüken üniversitelerin açıklarını bu şekilde kapattığı düşünülmektedir. Texas. Bu konuyla ilgili olarak. inşaat sözleşmeleri. Chalmers. küresel ısınma etkisiyle giderek çevreye duyarlı yaklaşımın ön plana çıkması ve bu konuyla ilgili derslerin yapı işletmesi uzmanlık alanı kapsamına alınmasıdır. Tablo 2’de çalışmanın derslerle ilgili olan kısmı özetlenmektedir. ihaleler. ETH Zurich Chalmers Technion √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ Maryland Michigan Nonyang Berkeley Stanford Toronto Sydney √ √ √ Twente √ √ √ √ Cornell √ √ √ Illinois Texas √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ Yapım Mühendisliği / Proje Yönetimi Finans Ekonomi Maliyet Analizi & Metraj Hukuk / Mevzuat Sürdürülebilirlik / Enerji Etkin Tasarım Şantiye Yöntemi Risk Yönetimi / Analizi Proje planlama / programlama / kontrol √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ 187 . çoğu üniversitede “Proje Yönetimi” veya “Yapı Mühendisliği” adıyla bir temel ders okutulduğu görülmektedir. Colombia Georgia Tech Imperial Col. “Sürdürülebilirlik” ve “Enerji Etkin Tasarım” gibi derslerin eğitim programlarına girdiği görülmektedir. inşaat hukuku ve mevzuatı. Michigan. Maryland. maliyet hesapları ve iş programları gibi konular bulunmaktadır.

D. Takım çalışması. Hollanda ve Danimarka ülkelerinin uluslararası yüksek lisans eğitimine odaklanmış üniversitelerinde yaygın olduğu görülmektedir. Tayvan ve Singapur’da ise farklı bir tabloyla karşılaşılmaktadır. ve Kanada’nın esnek bir yaklaşım içinde olduğu görülmektedir. sveç. bölümlerinde yapı işletmesi ağırlıklı eğitim programı kurmak isteyen akademisyenler için iyi bir başlangıç noktası olabilir. Liderlik. 188 . nşaat ve Çevre Mühendisliği Bölümü’nün (http://cee. Aynı zamanda.edu/) yapı işletmesi uzmanlık alanında lisans veya yüksek lisans seviyesinde ders açmaması ve dolayısıyla konuya önem vermiyor gibi görünmesi ilgi çekicidir. Önemli bir diğer nokta ise eğitim programı yapılarının ülkeden ülkeye değiştiğidir. Çalışmanın yurtdışında yapı işletmesinde lisansüstü eğitim yapmak isteyen adaylar için de yararlı olacağı düşünülmektedir. Bu yüzden. Avrupa kıtasında. özellikle ngiltere’de. Asya kıtasında ise mühendislik eğitiminde ön sıralarda yer alan Japon üniversitelerinde yapı işletmesi eğitiminin olmadığı görülmektedir. Tezsiz yüksek lisansın yaygın olduğu programlara inşaat mühendisliğ i dışında öğrenci kabul edildiği. Kuzey Amerika dışındaki üniversitelerde uluslararası proje yönetimi adlı bir dersin bulunmasıdır. vb. ülkenin sosyoekonomik yapısı.mit.B. yapı iş letmeciliğinin Kuzey Amerika’daki kadar popüler olmadığ ı görülmektedir. programları yorumlamadan örnek almak doğru olmayabilir. Çin. etik. bu bildirinin kaynaklar kısmında verilen üniversitelerin web sayfası adreslerini kullanarak daha detaylı bilgilere ulaşabilir. Özellikle Çin’de yabancı firmalar tarafından yapılan büyük yatırımların etkisiyle yapı işletmesi alanı gündeme gelmektedir. Bu değişimlerde.Tablo 2 Yurtdışındaki üniversitelerde verilen yapı işletmesi derslerinin dağılımı (devamı) Kalite yönetimi ş Güvenliği statistiksel Yöntemler Gayrimenkul Verimlilik şletme Yönetimi Bilişim Sistemleri / Bilgisayar Uyg. çift ve yan dala izin verildiği gözlemlenmektedir. Araştırmadan çıkan bir başka sonuç. her kıtada belli bir yaklaşım ve ekol izlenmektedir. bu çalışmada izlenen yöntem. Tüm sıralama sistemlerinde bir numarada yer alan Massachusetts Institute of Technology (MIT). ncelenen çok az programda ayrı bir yapı iş letmesi bölümüne rastlanmaktadır. Bunun nedeni Amerika’daki yaşamın küresel bakıştan uzak olmasıdır. Eğitim programında ve ders içeriklerinde güncelleme yapmak isteyenler. Seminer Uluslararası Projeler √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ Sonuç olarak. Yapı iş letmesinin en yaygın olduğu ülkeler A. Bu çalışmada ortaya çıkan sonuçlar ve elde edilen bulguların Türkiye’de yapı işletmesi alanında eğitim veren ve araştırma yapan tüm akademisyenlere ve inşaat mühendisliğ i bölümlerine faydalı olabileceği düşünülmektedir. Yapı işletmesi programlarının özellikle sviçre. politik durumu ve piyasadan gelen taleplerin rol oynadığı unutulmamalıdır.

http://www.mit. Austin web sayfası. Construction Engineering and Project Management. Yapı işletmesi eğitim programlarını sıralayan güvenilir bir sistem bulunamadığı için sıralamalarda üst sıralarda olmayıp yapı iş letmesi bölümü kuvvetli olan üniversitelerin incelenmemiş olma olasılığı bulunmaktadır. 30. Georgia Tech School of Civil and Environmental Engineering. Temmuz 2009. http://www. Civil and Environmental Engineering. Berkeley web sayfası. Department of Civil and Environmental Engineering.gatech. http://cee. http://www3.berkeley.html. chalmers. Temmuz 2009. Gelecekte bu konuda araştırma yapacak olanlar bu olasılığı dikkate almalıdır.ce. Temmuz 2009. Civil and Environmental Engineering Department. The University of Texas. and Environmental Engineering.imperial. mühendislik eğitiminde sıralama sistemlerinde üst sıralarda yer alan üniversiteler incelenmektedir.org/. Liu. Construction Engineering web sayfası. Department of Civil and Environmental Engineering. Architectural. Temmuz 2009. Temmuz 2009. Temmuz 2009. Higher Education in Europe.. Temmuz 2009. College of Engineering. Cornell University School of Civil and Environmental Engineering. 189 .se/en/sections/education/masterprogrammes/programme-descripti ons/designconstruction.ethz.edu/home/index. N.edu/dept/area/construction/Construction.uk/ civilengineering/study/masters/business%20management. Temmuz 2009. University of Michigan web sayfası. No 2. Kaynaklar Academic Ranking of World Universities (ARWU) web sayfası. Y. http://www. (2005) Academic Ranking of World Universities – Methodologies and Problems.ac. Temmuz 2009. http://www.. Massachusetts Institute of Technology web sayfası.php?lang=en.utexas. Türkiye’deki yapı işletmesi eğitim programlarının bu bildirideki sonuçlarla karşılaştırılması gelecekteki çalış ma konusu olarak düşünülmektedir.cee.Bu bildiride. http://www.ce. Cheng.edu/ Temmuz 2009. Construction Engineering and Management. Instititution for Construction and Engineering Management ETH Zurich web sayfası. http://www. Engineering and Project Management.html. http://www. Chalmers: Design and Construction Management web sayfası.caee.ch/index.arwu.C. MEng in Engineering Management web sayfası. Vol. Imperial College London.ibb. Department of Civil.cem.cornell. http://www.cfm).edu/epm/.edu/about-cee/programs-of-study/ construction/.umich. University of California.edu/graduateprograms/meng-in-engineering-management. Extension Modules in Business Management web sayfası.

illinois. Tsinghua University Department of Construction Management web sayfası.stanford. Haziran 2009. http://cem. Temmuz 2009. edu/index.htm.sg/ CEE/cis/msc. Temmuz 2009.pmgp. http://www.asp?DBID=1&LNGID =1&TMID=84&FID=207. Temmuz 2009. Temmuz 2009. http://cee.cn/english/.ac.civil. Temmuz 2009. Department Construction Management and Engineering. Construction Management web sayfası.edu/ConsMgt. http://www3. Construction Engineering & Management web sayfası.php.usyd. Civil and Environmental Engineering. (http://www.ca/sect/coneng/.com/ worlduniversityrankings/.ca/current_students/ graduates/programs/pcm. http://cee. Centre for Infrastructure Systems. edu/page. http://pm.edu.au/. Temmuz 2009. Technion Faculty of Civil and Environmental Engineering. UBC Engineering.civil.edu. US News dergisi web sayfası.civ.cme.ctw. Stanford Construction Engineering and Management web sayfası. Construction Management web sayfası. http://www.ubc.nl/. Temmuz 2009.il/eng/Templates/showpage. Project Management at the University of Maryland web sayfası.umd. Temmuz 2009. University of British Columbia.usnews. Department of Civil Engineering. Temmuz 2009.edu.html. QS World University Rankings web sayfası. University of Twente. University of Toronto.utoronto.tsinghua. Master of Science (International Construction Management) web sayfası. Civil Engineering. Project and Construction Management web sayfası. University of Illinois at Urbana-Champaign.com/sections/education.topuniversities. http://www. 190 . University of Sydney.php?id=1.technion.ntu. Temmuz 2009. http://www. Temmuz 2009.Nanyang Technological University.utwente. http://www. http://cm. Project Management Graduate Programme web sayfası.

Arnavutluk E-Posta: aoztas@epoka. Bu amaç doğrultusunda nşaat Mühendisliği lisans eğitimini tamamladıktan sonra. Doç. Bitirme Projesi. Hüseyin Ertaş nşaat Yüksek Mühendisi nşaat Mühendisliği Bölümü Gaziantep Üniversitesi Gaziantep. Rekabetin artmasıyla birlikte yeni mezun olmuş bir mühendiste aranması gereken özellik olarak teknik özelliklerin yanında.com Doç.Staj ve Bitirme Projelerinin nşaat Mühendisliğinin Yapım Yönetimi Eğitimindeki Katkısının ncelenmesi: Gaziantep Üniversitesi Mezunu nşaat Mühendisleri Üzerine Bir Uygulama M. Elde edilen veriler SPSS paket programı kullanılarak analiz edilmiştir. Stajlar ve bitirme projeleri ise inşaat mühendisliği eğitiminde mesleki becerilerin kazanıldığ ı safhalardandır. Türkiye E-Posta: tekinkus@gantep. Gaziantep. liderlik. Yapım Yönetimi Giriş 191 . iş hayatına atıldıkları devrenin başlangıcında bile çalış malarında başarılı olabilmektedirler. şletme Bölümü Gaziantep Üniversitesi. Ahmet Öztaş Öğretim Üyesi nşaat Mühendisliği Bölümü Epoka Üniversitesi. teklif hazırlama ve planlama alanlarında gerekmektedir. ofis ya da proje mühendisi olarak çalışan mühendisler tarafından kullanılmaktadır. Bu bilgiler. Dr. çeşitli ortamlarda ve çeşitli biçimlerde mesleğin uygulamasını yapan inşaat mühendisleri arasında bir araştırma yapılmıştır. Mehmet Tekinkuş Öz Globalleşen dünyada diğer sektörler gibi inşaat sektörü de uluslararası bir nitelik kazanmıştır. saha. kişisel ve yönetsel beceriler de aranması gerektiği ön plana çıkmıştır. mesleki becerilerin uygulandığ ı ihale. Bu çalışmanın amacı. yapım yönetimi bilgilerine sahip olarak inşaat yönetiminin her aşamasında. Üniversite eğitiminden sonra hayata atılan ve değişik ortamlarda çalış maya başlayan genç mühendisler. Otuzun üzerinde Gaziantep Üniversitesi mezunu inşaat mühendisi ile yüz yüze görüşmeler yolu ile bir anket çalışması uygulanmıştır.tr Y.edu.al Öğretim Üyesi. iş geliştirme.edu. Dr. Türkiye E-Posta: husertas@hotmail. Araştırmadan elde edilen sonuçlara göre stajların ve bitirme projelerinin meslek hayatının yapım yönetimi aşamalarında ne kadar etkili olduğu belirlenmiştir. inşaat mühendisliği eğitiminde stajların ve bitirme projelerinin meslek hayatındaki yapım yönetimi aşamalarında katkısının incelenmesidir. Anahtar sözcükler: Staj. nşaat Mühendisliği Eğitimi. Yapım yönetimi dalından alınan eğitim. Tiran.

daha sonra öğrenci iş hayatına atıldığında. kendine güvensizlik gibi çeşitli sorunlar halinde kendini gösterir (Yenigün. 2004). inşaat mühendisliğ i alanında. 2003). Geliştirilmiş deneyim çalışmaları olan staj ve bitirme ödevlerinden meslek şartlarındaki uygulanabilir problemler üzerinde hangi becerilerin. Bu çalışmanın temel amacı. pratikteki karmaşık. Uygulamalı eğitiminin önemli bir parçası olan staj çalışmalarının yeterli düzeyde yapılmadığı. son ürün ve hesaplamalarda farklılıklar görülebilir (El-Raghy. Örneğin öğretim üyelerinin sadece konuya hâkim olmaları değil aynı zamanda sınıfın sosyal realitesine de hâkim olmaları gerekmektedir. staj ve bitirme ödevlerini akademik eğitim ve öğretime ek veya tamamlayıcı olarak inceler. Bundan dolayı uygulamalı öğrenimde haberleşme becerilerinin ve dış dünyayla ilgilenebilme kabiliyetinin geliştirilmesinin gerekli olduğu düşünülür (Scholz ve diğ. Burada esas olan mesleğini tam olarak icra edebilmesi için gerekli olan bilgi ve beceriyi yaşamı boyunca edinebilme yeteneğini kazandırmaktır (Çiçek ve diğ. öğrendiğini uygulama. stajların ve bitirme projelerinin iş hayatında yapım yönetimi alanında yararlılığının incelenmesidir. . Bitirme ödevleri mezun olmadan önce birikmiş mühendislik bilgilerini ve deneyimlerini ölçmek için öğrencilere sunulan en büyük alıştırma olarak düşünülebilir. Bu çalışma. öğrencilerin öğretmenlik veya yapı mühendisliği gibi meslekleri yapabilmesi için gereklidir. Bu çalış ma Gaziantep Üniversitesi mezunu genç mühendislerin bakış açısıyla staj ve bitirme projelerinde kazanılan pratikliklerin mesleki yaşamdaki pratikliğe nasıl dönüştüğünü ve işe girerken ve meslek hayatının öncesinde ve sonrasında mesleki pratiklik olarak nasıl değer kazandığını inceler. Gürel. çok katmanlı problemlerle uğraş ı gerektiren işlerle birleşerek üniversite müfredatının bir parçası haline geldiği düşünülür. Bunun yanında projenin kendisi öğrencilere yeni yetenek ve bilgi kazandırmalı ve sonradan öğrendiklerini güçlendirmelidir. zamanı kullanma.nşaat mühendisliği eğitiminde temel hedef toplumun bugünkü ve gelecekteki ihtiyaçlarına yanıt verebilecek nitelikte elemanlar yetiştirmektir. Bilimin ve teknolojinin baş döndürücü bir hızla ilerlediği ve bilginin katlanarak çoğaldığı çağımızda çok kısa olan bir eğitim sürecinde bir öğrencinin bütün mesleki becerileri kazanması imkânsızdır ve de gereksizdir. proje yönetimindeki farklı görevlendirmeler. sorunları anlama. adaptasyon zorluğu. 1999). . 192 . Almanya. . Genellikle stajlar. Bu eksiklikler. gereğince denetlenmediği veya denetlenemediği ya da göstermelik yapıldığı durumlarda değişik eksiklikler meydana gelir. . Söz konusu eğitimin amacı öğrencilere sadece bilgi aktarmak değil. bilgilerin ve eğilimlerin nasıl geliştirilmesi gerektiği anlaması istenir. sviçre ve Amerika gibi ülkelerde stajlar üniversitelerin eğitim programları içersinde. Stajlar ve bitirme projeleri birçok bilim dalında müfredatın bir parçası olarak düşünülür. 2004). Dünyadaki değişik mühendislik eğitim programlarına bakıldığı zaman. 1993). sonuçları değerlendirme ve karar verebilme gücünü kazandırmaktır (Sorguç.

Üç bölümden oluşan anketin birinci bölümdeki ilk 9 soru firma bilgilerini ve kişisel bilgileri toplamaya yöneliktir. Stajlar öğrenciye üniversitede kazanılmayacak deneyimler kazandırır. şantiye yönetimi.5 12. ulaşım ve yapım yönetimi alanlarında çalışmakta olan otuz bir inşaat mühendisi ile yüz yüze görüşülerek bir anket uygulanmıştır. Anketten elde edilen veriler SPSS 15.0 paket program kullanılarak analiz edilmiştir.5 12. kıyı. 2007).9 u yapım yönetimi alanında faaliyet gösteren bir firmada çalışmaktadır. Buna göre mühendislerin % 12.Araştırma Bu çalışmada.6 100. çelik. Hatta mühendisler iş başvurusu yapmak için hazırladıkları CV’lerinde bu stajlarından bahsetmek isterler. jeoteknik. yapı mekaniği. 193 .9 19.3 67. Tablo 1.3 6. iş güvenliği) Diğer Total 19 2 4 6 31 % 61. deprem) Ulaştırma mühendisliği (mühendislik mekaniği. trafik müh. raylı sistem hava limanı yapıları) Yapım yönetimi ( yapım stratejisi. su kaynakları. betonarme. kinci bölümdeki 23 soru stajları.0 Toplam % 61. ile karayolu.06’sı CV’ lerinde yapmış oldukları stajlardan bahsetmişlerdir. araştırma yöntemi olarak Gaziantep Üniversitesi nşaat Mühendisliğ i bölümünden mezun olmuş yapı. Sizce çalıştığınız firmanın çalışma alanı aşağıdakilerden hangisine girmektedir? Frekans Yapı mühendisliği (mühendislik mekaniği.4 100.9 19. iş hukuku. Bu becerileri elde etmek için stajlardan kazanılacak çok şey vardır. Birinci Bölüm Anket Sonuçları Araştırmaya katılan mühendislerin çalışma alanları Tablo 1’de verilmiştir.0 Stajların Analizi nşaat firmaları işe aldıkları yeni mühendislerde akademik birikimlerinin yanı sıra bazı kişisel ve yönetsel becerilere de sahip olmalarını beklemektedir (Birgönül ve diğ. ulaştırma müh.0 Geçerli % 61. üçüncü bölümdeki 21 soru ise bitirme ödevlerini analiz etmeye yöneliktir.4 100.3 6.7 80. Şekil 1’de belirtildiği gibi mühendislerin %58.

0 87.26 % 19.2 16.2 16.35 % Şekil1.1 93. 2007).8 71.5 6.2’si ise yazılı iletişim yeteneği kazandıklarını düşünmektedirler. Bunlardan biri de işte bu sorumluluk duygusudur. Tablo 2. Şekil 2 ve 3’e bakıldığında stajların yazılı ve sözlü iletişim becerilerini nasıl kazandırdığı görülebilmektedir.1 6. Frekans Tamamen katılıyorum Katılıyorum Kararsızım Katılmıyorum Hiç katılmıyorum Total 8 14 5 2 2 31 % 25.5 100. Katılımcıların %65’i sözlü % 61.0 Yapım yönetimi eğitiminin insana yaptığı katkılardan biri de kiş isel becerileri arttırmasıdır. ş başvurusu için hazırladığınız CV'nizde yapmış olduğunuz stajların kaç tanesinden bahsettiniz? Yapım yönetimi eğitiminden elde edilmesi beklenen yönetsel becerilerden olan sorumluluk duygusu.1 6. özellikle kurumsallaşmış şirketlerde hayati önem taşıyabilmektedir. 194 .5 6.5 100.6.0 Toplam % 25. Bazı özellikler insanlarda doğuştan var olsalar dahi birçoğu öğretilebilir niteliktedir ve eğitimle bu becerilerin geliştirilebileceği düşünülmektedir (Birgönül ve diğ.94 % 32.8 45.8 45. Araştırma anketine göre Tablo 2’de görüldüğü gibi mühendislerin % 71’i stajların kendilerine sorumluluk duygusu kazandırdığını söylemiştir.0 Geçerli % 25. Bence staj yapan öğrenciler verilen görevi en iyi şekilde tamamlamaya çalışarak sorumluluk duygularını geliştirirler.45 % 41. Yöneticilerin kişilerde aradığı önemli becerilerden olan yazılı ve sözlü iletişim kurabilme. sorumluluk alabilme ve dağıtabilme diye de tarif edilebilir.5 100.

0 195 .5 61. Yapmış olduğum stajlar sözlü iletişim kurabilme yeteneğimin geliş mesi hususunda faydalı ve yol gösterici olmuştur.61 % Şekil 3. hiyerarşik bir kurumda deneyim kazanmamı sağlamıştır. Stajlarım. Frekans Tamamen katılıyorum Katılıyorum Kararsızım Katılmıyorum Hiç katılmıyorum Total 2 19 5 3 2 31 % 6.3 16. Tablo 3.03 % 9.5 100.68 % 9.5 67.0 Geçerli % 6.0 Toplam % 6.1 9.3 16. Tablo 3’e göre katılımcılar %67.5 100. Yapmış olduğum stajlar yazılı iletişim kurabilme yeteneğimin gelişmesi hususunda faydalı ve yol gösterici olmuştur.16 % Şekil 2. Tablo 3’de ise hiyerarşik bir çalışma ortamında stajların deneyim kazandırması ile alakalı sorulan soruda stajların olumlu etkisi gözlemlenmektedir.7 6. 29.19.7 6.81 % 9.9 93.7 oranında stajların bu hususta katkısının olduğu görüşünde birleşmiştir.35 % 25.5 100.1 9.68 % 51.5 61.7 83.68 % 45.

0 Toplam % 12.5 80.4 35.4 100.5 16.4’ü bitirme projelerini önemsemiş.2 19. % 64.4 6.4 100.5 61.5 100.0 Geçerli % 6. şverenim beni işe alırken yapmış olduğum bitirme projesine önem vermiştir.7 74.0 Şekil 4’te mühendislerin genellikle iş başvurusu için hazırladıkları CV’lerinde yapmış oldukları bitirme projelerinden bahsetmedikleri anlaşılmaktadır.1 45. Bunun birçok nedeni olabilir.5 100.2 19.7’si stajların zamanı etkili kullanabilmede faydasının olduğu görüşünde birleşmektedirler.5 16.1 kararsız.9 6. Tablo 4. 196 .Tablo 4’te stajların. Tablo 5.5 19. Mesela öğrencilerin bitirme projesi yaparken firmalarla stajlardaki kadar iletişime geçmemesi ya da mühendisin işe giriş şekli olabilir.5 19. zamanı etkili kullanabilme becerisine katkısı gözlemlenmektedir.0 Bitirme Projelerinin Analizi Bitirme projesi bir öğrencinin kapsamlı tek çalış masıdır.5 100.2 93. Tablo 5’te de görüldüğü gibi işverenlerin sadece %19. ş başvurusunda işverenin bitirme projelerini işe alacağı mühendise sorması beklenir. % 16.9 19. Öğrencilerin bitirme projelerinden kazanacakları çok şey vardır.0 Geçerli % 12.3 6.0 Toplam % 6.5 61. Stajlar iş hayatımda zamanımı etkin bir şekilde nasıl planlamam ve kullanmam gerektiği konusunda katkısı olmuştur.9 6.3 6.1 45.4 6. Frekans Tamamen katılıyorum Katılıyorum Kararsızım Katılmıyorum Hiç katılmıyorum Total 2 19 2 6 2 31 % 6.6 100.5’i ise önemsememiştir.5 67. Katılımcıların %67. Frekans Tamamen katılıyorum Katılıyorum Kararsızım Katılmıyorum Hiç katılmıyorum Total 4 2 5 14 6 31 % 12.

ASEE’de (American Society of Engineering Education) yapılan bir araştırmaya göre.94 % Şekil 5. 1999). letişim sözlü ya da yazılı olabilir.45 % 22.35 % Evet 80. . Herhangi bir beceride olduğu gibi iletişim de temel bilgi ve deneyim ister. 197 . Şekil 5 ve 6 bitirme projelerinin iletişim yeteneğine katkısını göstermektedir. ş başvurusu için hazırladığınız CV’nizde yapmış olduğunuz bitirme projenizden bahsettiniz mi? Bir mühendis genellikle bir organizasyonda takımın bir üyesi olarak çalışır.90 % 41. uygulama yapan bütün mühendisler için iletişim en temel beceri olarak ele alınır (El-Raghy.58 % 16. Yapmış olduğum bitirme projesi sözlü iletişim kurabilme yeteneğimin gelişmesi hususunda faydalı ve yol gösterici olmuştur.13 % 12. Katılımcıların %58’i. bitirme projelerinin sözlü ve yazılı iletişim kurabilmeye katkısının olduğunu düşünmektedir.19.65 % Hayır Şekil 4. Özellikle doğru dil ve mantık çok önemlidir. 6.

0 Toplam % 19.3 faydalı görülmüştür.4 58.7 61. Takım üyesi olarak verilen işi esaslarına uygun bir şekilde yerine getirme hususunda bitirme projesinin bana katkısı olmuştur.9 100 Toplam % 3. Tablo 6’dan de anlaşılacağı üzere bu hususta %77.7 41.2 32.7 51.6 32. Frekans Tamamen katılıyorum Katılıyorum Kararsızım Katılmıyorum Total 6 18 4 3 31 % 19.35 % 9. Bence bitirme projesini yapan öğrenciler verilen görevi zamanında en iyi şekilde tamamlamaya çalışarak sorumluluk duygularını geliştirirler.3 100 Bitirme projesi hiyerarşik bir kurum çalışma ortamında deneyim kazanmamı sağlamıştır. Tablo 7’de takım üyesi olarak verilen işi esaslarına uygun bir şekilde yerine getirme hususunda bitirme projeleri %61. Frekans Geçerli Toplam % % Tamamen katılıyorum Katılıyorum Kararsızım Katılmıyorum Hiç katılmıyorum Total 3 16 2 7 3 31 9.68 % 45.5 22.4 90. Sorumluluk duygusu da bitirme projeleri sürecinde kazanılan becerilerden biridir.3 100.5 90.0 Tablo 7’de bitirme projelerinin yönetimsel ve organizasyonel kabiliyetleri arttırdığ ı fakat stajlarda olduğu kadar etkili olmadığı gözlemlenmektedir.7 100.4 58.7 51.3 67.3 54.8 9.1 100 Bitirme projesi iş hayatımda zamanımı etkin bir şekilde nasıl planlamam ve kullanmam gerektiği konusunda katkısı olmuştur. Tablo 6.8 87.9 12.9.7 100.7 100 Toplam % 9.2 29 22.0 Geçerli % 19.9 9.9 9.9 25.6 9.3 12.1 12.6 oranında zamanı kullanma hususunda faydalı olduğunu göstermektedir. Frekans 3 13 4 8 3 31 Geçerli % 9. Tabloya göre hiyerarşik bir kurum çalışma ortamında bitirme projesinin deneyim kazandırması %32.1 12.6 64.7 100 9.3 olarak tespit edilmiştir.6 6.16 % Şekil 6.3 100 198 . Frekans 1 9 7 10 4 31 Geçerli % 3. Tablo 7.4 77.4 oranında bir birliktelik vardır.68 % 16.7 90. Tablo bitirme projelerinin %51. Yapmış olduğum bitirme projesi yazılı iletişim kurabilme yeteneğimin gelişmesi hususunda faydalı ve yol gösterici olmuştur.13 % 19. Bitirme projelerinin yönetimsel ve organizasyonel kabiliyetlere etkisi.

021.008 0. Ki–kare testine göre iki değişken arasında anlamlı ilişki olabilmesi için hesaplanan Ki–kare değerinin olasılık değeri. Bu soruyla sözlü iletişim becerisinin Ki-kare değeri 0. Anlam düzeyi α = 0. hiyerarşik bir kurum çalışma ortamında çalışabilme becerileri ile anlamlı ilişki oluşturduğu görülmektedir. her bir kategorideki gözlenen frekansları ve B’de bu kategorilerin beklenen toplam frekanslarıdır.691(a) Hiyerarşik Bir Kurum Çalışma Ortamında Çalışabilme Becerisi Pearson Ki . anlam düzeyi olan α = 0.489(a) Yazılı letişim Kurabilme Becerisi Pearson Ki . Tablo 8’e göre Ki-kare olasılık değeri 0. gözlenen frekanslarla beklenen frekanslar arasındaki farkın analizine dayanan bir testler grubudur. takım halinde çalışabilme becerisinin Ki-kare değeri 0.0 paket programı kullanılarak var olan anlamlı ilişkiler ki–kare testinin yardımı ile kolaylıkla hesaplanmıştır.014 199 .024’tür. SPSS 15. Pearson Ki-kare formülü X² =∑ (G-B)²/B dir.kare 20.021 olduğu için ve 0.05 olduğu için H○ hipotezi reddedilir. Ki – kare testi Sözlü letişim Kurabilme Becerisi Değer Pearson Ki . Tabloya bakıldığında ‘Bence stajlar ileride meslek yaşamında karşılaşabileceğim sorunları mantık ve bilgi çerçevesinde en uygun şekilde çözebilmem için yeni beceriler kazandırır’ sorusu ile yapım yönetimi açısından çok önemli olan sözlü ve yazılı iletişim kurabilme. Burada X². G. 05’in altında ise H○ hipotezi reddedilir ve bu değişkenler arasında anlamlı bir ilişki olduğu anlaşılır. sayımla belirtilen verilerde.469(a) 9 0.kare 19.021 ‹ 0. Tablo 8’de bu becerilerin Ki-kare değerleri verilmiştir. Bence stajlar ileride meslek yaşamında karşılaşabileceğim sorunları mantık ve bilgi çerçevesinde en uygun şekilde çözebilmem için yeni beceriler kazandırır.lişkilerin Analizi Bu çalışmada en önemli noktalardan biri de sorulan sorular arasındaki anlamlı bir ilişkinin olup olmadığı konusudur.kare 23. Ki-kare. Demek ki stajların yapım yönetimi bilgilerine katkısı yadsınamaz. 05’in üstünde ise hipotez doğrudur.05’ten küçük olduğu için anlamlı ilişki var denilmiştir. yazılı iletişim becerisinin Ki-kare değeri 0. Bu çalış ma 53 soruluk anket 31 denek üzerinde uygulanması neticesinde elde edilmiş olup her bir maddenin diğer madde ile anlamlı ilişkisi olup olmadığı Ki-kare testi uygulanarak ortaya konmuştur. Çalışmada Ki – kare testine göre 230 adet anlamlı ilişki tespit edilmiştir.021 0.008. Ki-kare değeri olup.353(a) Takım Halinde Çalışabilme Becerisi Pearson Ki .014 ve hiyerarşik bir kurum çalış ma ortamında çalışabilme becerisinin Ki-kare değeri 0.024 Serbestlik derecesi 9 9 9 Ki – Kare Olasılık Değeri 0. takım halinde çalışabilme.kare 22. Bu değerler 0. Buradaki beklenen frekanslar H○ hipotezi doğru kabul edilerek hesaplanan frekanslardır. Örnek verilecek olursa: H○ hipotezi : ‘Bence stajlar ileride meslek yaşamında karşılaşabileceğim sorunları mantık ve bilgi çerçevesinde en uygun şekilde çözebilmem için yeni beceriler kazandırır’ sorusu ile ‘Yapmış olduğum stajlar sözlü iletişim kurabilme yeteneğimin gelişmesi hususunda faydalı ve yol gösterici olmuştur’ soruları arasında anlamlı bir ilişki yoktur. Tablo 8.

Eğitim boyunca yapılan stajların ve bitirme projelerinin üniversite ikinci sınıfta seçilmiş bir alanda devam etmesi daha faydalı olabilir. Yazın otuz iş günü gibi kısa bir zaman zarfına sığdırılan ve okul müfredatından kopuk bir şekilde bitirilen staj. sözlü ve yazılı iletişim kurabilme şeklinde sıralanabilir.Sonuç Önceki bölümlerde de anlatıldığı üzere staj ve bitirme projeleri inşaat mühendisliğ i eğitiminde ve özellikle yapım yönetimi eğitiminde vazgeçilmez temel safhalardandır. Bilinç oluşturmak için yapılacak şeylerden biri öğrencilere teşvikler verilmesidir. Yapım yönetimi bilgilerinin teorikten daha çok uygulamaya bakan yönleri olduğu için staj ve bitirme projelerinin verimli hale getirilmesi gerekmektedir. Burada eğitimcilere ve işverenlere ciddi sorumluluklar düşmektedir. Üniversiteler staj yapılan firmalardan yapım yönetimi bilgilerinin uygulanışını da görebileceği belirli standartlara sahip olmalarını istemeli ve her firmayı kabul etmemelidir. Öğrenciler için staj ve bitirme projelerinin önemi. profesyonel bağlantılar. Bu bilgiler ancak piyasa içerisindeki meslektaşlardan öğrenilir. Yapım yönetimi eğitiminde önemli olan teorik bilgilerin akılda kalıcı olması için staj süresinin kısıtlanmaması gerekir. Ya da işveren. Örneğin öğrenci birinci sınıftayken bir hafta sonu yapı mühendisliği alanında. öğrenciye yaptığı staj neticesinde ücret verebilir. kariyer planlaması. ş hayatında gerekli olan bilgiler okul yıllarında pek verilmez. Hatta staj alanında üniversite ile anlaşmalı firmalar oluşturmalıdır. Bazı Öneriler: 1. 4. 200 . 3. 2. pratiklik kazanma. Öğrencilerin sektöre gireceği ve sektör çalışanları ile tanışacağı alanlar stajlardır. yeni beceriler kazanma. Bitirme projelerinin yapım yönetimi eğitimine gerçek anlamda katkısı sağlanmalıdır. Bu bağlamda lisans eğitiminde branşlaşmaya gidilmelidir. Burada yapılması gereken bunların gerekliliğini tartışmak değil. iş tecrübesi. 5. Yapılan stajlardan biri bilgisayar kullanımı ile ilgili olmalıdır. Bir inşaat mühendisi meslek hayatına atılmadan evvel yönetimsel becerileri kazanma kabiliyetini staj ve bitirme projeleri ile elde etmektedir. vizyon kazanma. Bunun için bilinç şarttır. bir hafta sonu jeoteknik mühendisliği alanında ve diğer alt branşlarda faaliyet gösteren firmaların faaliyetleri gösterilmelidir. yapım yönetimi eğitimi açısından yetersizdir. Öğrenci yapacağı stajı bu alanda yapmalıdır. Bunun için okul devam ettiği dönemlerde şirketlerle öğrencilerin alakalarının kesilmemesine önem verilmelidir. bir hafta sonu hidroloji mühendisliği alanında. Sonra anketlerle hangi alana eğilimli olduğu tespit edilmelidir. daha yararlı hale nasıl getirileceğidir. Bu bağlamda proje konusu öğrencinin insiyatifine bırakılmamalı ve öğretim üyesi de öğrenciye yapım yönetimi bilgilerini kazandıracak konular seçmelidir. Örneğin staj yaptığı alanla ilgili olan derste ek bir puan verilebilir. Staj ve bitirme projelerinin iş hayatına katkıları oldukça fazladır. Öğrencinin daha birinci sınıftayken hafta sonları inşaat mühendisliğinin alt mühendislik disiplinleri olan değişik çalışma alanlarından hangisine eğilimi olduğu tespit edilmeye çalışılmalıdır.

1. page 25 – 30.H. stanbul Çiçek T. stanbul lkeleri. The Essential Skills and Attributes of an Engineer: A Comparative Study of Academics. 4. nşaat Mühendisliği Eğitimindeki Sorunlar. . of Engng. Türkiye’deki nşaat Mühendisliği Eğitiminin Değerlendirilmesi Ve Bazı Öneriler. No. Foça. . . Yenice H. (1999). Role of Internship in Higher Education in Environmental Sciences. Swiss Federal Institute of Technology. Türkiye Uğur L. Sayı: 368. nşaat Sektörünün Yapım Yönetimi Eğitiminden Beklentileri.Kahraman B.Işık Z. of Engng. Malayoğlu U. . Şafak S. (2004). . . Sayfa: 361 – 376 stanbul Yenigün K. . . Australia El-Raghy S. Mesleki Uygulama Düzenlemeleri ve Meslek Kipi Seçiminin Değerlendirilmesi Konularında Bir Alan Çalış ması. Educ. Educ. .Kaynaklar Birgönül M. nşaat yönetimi kongresi. 2. sayfa: 17-26. (2007). nşaat Mühendisliği Eğitiminin Temel Mühendislik Haberleri Dergisi. . (2007). Zurich Sorguç D. . Özorhon B. zmir Duyen Q. (2004). I. . Sayfa: 169 – 181. (1993). Cöcen . I. Global J. 3. Onur A. Mühendislik Aktif Eğitiminde Mesleksel Becerilerin Kazanılması.A. Australia Scholz W. Ulusal Mühendislik Kongresi. Dikmen . Ulusal Mühendislik Kongresi.O. .T. Quality Engineering Education: Student Skills and Experiences. Vol. . zmir 201 . . (1998). Vol. Seyrankaya A. Nguyen. . . . nşaat Yönetim Kongresi. Foça. (2003). Global J. 4. Gürel M. Ralf H. Regula S. page 65 – 76. .

.

pazarı ve çevresel şartları inceleyip kendi performansları ile kıyaslayarak rekabet koşullarını 203 . nşaat Mühendisliği Bölümü.edu.tr Öz Bir kuruluşun başarılı olabilmesi için. Ayrıca firmaların bir kriterde en iyi olsa dahi yine de diğer firmalardan öğrenebileceği bazı şeyler olabileceği saptanmıştır. Adana E-Posta: emocal@cukurova. Halil Gerek Çukurova Üniversitesi.nşaat Sektöründe Benchmarking Yönetim Tekniğinin Uygulanmasına Yönelik Bir Model Önerisi M.edu. Mükemmellik Modeli. Dönüşü sağlanan 23 firmaya ait anket sonuçları farklı kriterlere göre değerlendirilmiştir. Önerilen modelde. nşaat sektöründe de yönetim yetersizliklerinin yaygın olduğu ve bundan dolayı kayıpların oluştuğu bilinmektedir. Bu değerlendirmeler sonunda her bir kriter ayrı ayrı baz alınarak incelendiğinde. yapı ya da gelişmiş lik düzeyinden bağımsız olarak.tr Çukurova Üniversitesi. Adana E-Posta: ihgerek@cukurova. şletmelerin tüm faaliyetlerde sürekli olarak rakipleri. Anahtar sözcükler: Benchmarking. sürecin sonunda her iki firmanın da faydalanacağı açıktır. Belirtilen nedenlerle bu çalışmada. uygun bir yönetim sistemini kurması gerekmektedir. Sonuç olarak nşaat sektöründe yer alan kuruluşları temsil eden birlikler. Isı Su Ses ve Yangın Yalıtımcıları Derneğine ( zoder’e) kayıtlı üretici firmalara yönelik olarak anket uygulanarak bir benchmarking çalış ması yapılmıştır. inşaat sektöründe tedarikçi olarak yer alan. Avrupa Kalite Yönetim Vakfı (EFQM) sorumluluğunda uygulanan Mükemmellik Modeli’nin içeriğinden de yararlanılarak hazırlanan sorulara verilen cevaplar. üyelerinin sektör içindeki yerlerini görmelerine yardımcı olabileceği düşünülmektedir. önerilen model yardımıyla veri tabanları oluşturarak sektör ortalamalarını belirleyip. işletmeleri sürekli olarak performanslarını iyileştirmeye dönük çalışmalara yöneltmiştir. Emin Öcal . Modelin uygulanabilirliğini test etmek ve aynı zamanda firmalarda farkındalık yaratmak amacıyla. büyüklük. inşaat sektöründe yönetim konusundaki yetersizliklerin giderilmesine katkı sağlayacağı düşünülen bir model geliştirilmesi hedeflenmiştir. Dolayısıyla herhangi iki firma tarafından bir Benchmarking uygulaması yapılması durumunda. Türk nşaat Sektörü Giriş Artan küresel rekabet. sektör. farklı firmaların ilk sıralarda olması en iyi kavramının kriterlere bağlı olarak değişken olduğunu ve sadece bir kritere bakıp yorum yapılmaması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. puanlandırılmakta ve elde edilen bu puanlar oluşturulan veri tabanındaki diğer firmalarla kıyaslanarak değerlendirilmektedir. nşaat Mühendisliği Bölümü.

önceden belirlenmiş bir prosedüre göre inceleyen. Kimi yazarlar bu kavramı Türkçeye “kıyaslama” ya da “karşılaştırma” olarak tercüme etmektedirler. kritik rekabet faktörlerinin birkaçıdır. Benchmarking sürecindeki ortaklık kavramı. ş dünyasına bunun uygulanışı ise. Bedük. o süreçlerdeki uygulamalardan ders almaya çalışan ve bunu kesintisiz olarak yapan bir uygulamadır (Özkan. 2004). Benchmarking. 2004). 2000). Çünkü. ancak bunların yanında finansal olmayan sonuçlarında kullanılması gerektiğini savunmuşlardır. kaliteyi özümsemek. 2005). firma içinde ya da dışındaki süreçleri. Benchmarking’de ise. Türkiye’de diğer modellere göre daha fazla bilinen 204 . benchmarking yönteminin Türk inşaat sektöründe daha yaygın ve etkin kullanılmasına yardımcı olacak bir model geliştirilmesi amaçlanmıştır. aynı zamanda organizasyonun kendi iç bünyesindeki birimler ya da departmanlar arasında da uygulanabilir. Amaç ve Metodoloji Bu araştırmada. Örnek olarak ngiltere’de birçok organizasyonda benchmarking yıllardır performans geliştirmesi için organizasyonel kültürün bir parçası olarak kullanılmaktadır (Hinton ve diğ. Yazarlar benchmarking’in bir organizasyondaki performans açıklarını.2003) Benchmarking kavramının Türkçede tam karşılığı bulunmamaktadır. Benchmarking’in nihai amacı performansı artırmak olan kesintisiz bir öğrenme sürecidir. Benchmark. Bunun yanı sıra ngiltere’de yapılan araştırmalarda benchmarking kullanımı ile ilgili olan firmaların oranı %85’lere kadar çıkmaktadır (Anderson. Bu çerçevede benchmarking kavramı kısaca “en iyi uygulamaların adaptasyonu” olarak tanımlanabilir (Aktan.. fırsatlarını ve organizasyonun süreçleri için gelişme ve sürekli iyileştirme sağlayacağını vurgulamışlardır (Beatham ve diğ. bunlardan birine göre benchmarking. haritacıların bir referans noktası olarak kullandıkları. geleneksel yöntemde rakipler düşman gibi görülmektedir. Mc Adam. Benchmarking. önceki çalışmalardan farklı olarak. Oluşan koşullara hızla uyum göstermek. Geleneksel performans ölçümlerinde şirketlerin sadece finansal verileri kullandığını. bir nesne üzerindeki o nesnenin yüksekliğini gösteren işarete referans yapmaktır.belirlemeleri gerekmektedir. hizmetlerini. maliyetleri düşürmek. bir şirketin en iyi uygulamalara sahip olmasıyla tanınan diğer kuruluş ya da kuruluşların ürünlerini. Çalışmada. (McCabe. Benchmark terimi topografyadan gelmektedir. geleneksel rekabete dayalı analiz yöntemine göre bilgi toplamaktan farklı bir yaklaşımdır. kendi süreçleriyle aynı ya da benzer nitelikte olan.2003). ortaklık ve karşılıklı bilgi alışverişi esastır (Dokuzer. Benchmarking tekniği gelişmiş ülkelerde yaygın olarak kullanılmakta ve önemli katkılar sağlamaktadır. 2006. sadece kıyaslama yapmak değil. başka organizasyonlarla kıyaslama yaparak en iyi uygulamaları bulmak ve organizasyonun kendi yapısına ve süreçlerine bunları uyarlamaktır. konusunda en iyi olmak amacıyla. iş süreçlerini kendilerininki ile karşılaştırarak değerlendireceği sürekli ve sistematik bir süreç olarak ifade edilebilir (Yıldız ve Kadir. Benchmarking kavramı için çeşitli tanımlar söz konusudur. Bu iki kelime. benchmarking kavramının ifade ettiği anlamı tam olarak vermemektedir. 2006).2006).

205 . örnek uygulamaların gerçekleştirilmesi. Mükemmellik Modellerinin en yaygın kullanım amacı. kincisi. anket formlarının hazırlanması ve uygulanmasını. kuruluşun kuvvetli ve zayıf yönlerinin belirlenmesi. iyileştirmeye açık alanların önceliklendirilmesi ve bu iyileştirmeler için aksiyon planlarının yapılması sağlanabilmektedir (Argüden ve diğ. günümüzün en popüler ve itibar gören yöntemi olarak görülmektedir. Deming Ödülü. 2007). Malcolm Baldridge Ulusal Kalite Ödülü (MBNQA) ve EFQM Avrupa Kalite Ödüllerinin tamamında modern yönetim uygulamalarının ortak yönleri mevcuttur (Emanet. Çağımızın müşterileri sadece ürünün kalitesine değil. özdeğerlendirmenin yapılması ve kurumsal performansta iyileşmenin sağlanması için modeller ve araçlar önermektedir. Böylece oluşturulan Model kullanılmak suretiyle. 2003). Araştırmanın metodu. Böylelikle. Topluma ve çevreye saygılı olan firmaların müşterilerinin sadakati de artmaktadır. hedef kitlenin ve büyüklüğünün belirlenmesini. cevaplanan anket formlarındaki verilerin düzenlenmesini ve hipotez testleri yapılmasını ve bu testlerin sonuçlarının yorumlanmasını kapsamaktadır. 2000). sonra da örnek alınacak kuruluşla benchmarking yaparak eksikliklerin giderilmesi için izlenecek yolun belirlenmesi hedeflenmiştir. Uygulamada en çok yer alan bu modellerden ilki 1951’de Japonya’da kalite hareketini başlatan Deming adına atfedilen ve Asya kıtasında kullanılan Deming Modeli’dir. Bütün mükemmellik modellerinde müşteriler. örnek alınacak en iyi firmanın tespit edilmesi. Modelde öncelikle kendi durumlarını görme olan özdeğerlendirmenin yapılması ve her firmanın farklı kriterlerde puanlarının belirlenmesi öngörülmüştür. kalite stratejisi ve benchmarking’in kullanımı. Böylelikle elde edilen puanların bir veri tabanında toplanmasıyla benchmarking çalış malarında örnek alınacak en iyinin belirlenmesi amaçlanmıştır. dönemin Ticaret Bakanı adına atfedilen Malcolm Baldridge Ulusal Kalite Modeli’dir (MBNQA). Firmaların genel performanslarının değerlendirildiği birçok değerlendirme metodolojisi içinde kalite ödülleri. toplum ve paydaşlarla ilgili sonuçlar değerlendirilir. firmanın çevreye ve topluma karşı sorumluluklarını da dikkate almaktadır. Üçüncüsü ise. Benchmarking ve Mükemmellik Modelleri lişkisi Kalite ödülleri. Kalite ödüllerinin temelinde yer alan kalite modellerinin spesifik amacı. önce işletmelerin mevcut durumları ortaya konularak zayıf ve güçlü yönlerinin saptanması. organizasyonlar için bir “özdeğerlendirme” aracı olmasıdır.Avrupa Kalite Yönetim Vakfı (EFQM) sorumluluğunda uygulanan EFQM Mükemmellik Modeli’nin kriterlerinden de yararlanılmıştır. iş mükemmelliğini sağlamaktır. Avrupa Kalite Yönetim Vakfı (EFQM) tarafından oluşturulan ve Avrupa kıtasında yoğun olarak kullanılan EFQM Mükemmellik Modeli’dir (Pakdil. 1987’de oluşturulan ve Kuzey Amerika kıtasında kullanılan. Kısa bir eğitim ve vaka çalış ması sonucunda herhangi bir organizasyondaki yönetim kadrosu rahatlıkla kendi kuruluşlarını model kriterleri bazında değerlendirebilmektedir. Her kriter için en iyi belirlendikten sonraki aşamada ise benchmarking tekniğini kullanma konusunda istekli olan firmaların izleyebilecekleri süreçler tanımlanmıştır.

Bu sektördeki projeler tekrarı olmayan. Bu nedenle sektörde çağdaş yönetim tekniklerini kullanmak yerine deneme yanılmaya dayalı ve içgüdüsel davranış ların yönlendirdiğ i yönetim tarzının yoğun olduğu görülmektedir. işlevi. yürütülmekte olan iyileştirmelerin durum değerlendirmesini. Çünkü binanın yeri. Proje işlevi. Böylece firmalara mükemmelliğe giden yolun neresinde olduklarını gösteren. proje ekibinin nitelikleri vb. nitelik ve nicelikleri de birbirinden farklı olacaktır. Ancak buna karşın sektörde faaliyet gösteren organizasyonların pek çoğu bireysel müteşebbis boyutunda olup geleneksel yöntemlerle üretim yaptıkları görülmektedir. puanlandırılmakta ve elde edilen bu puanlar oluşturulan veri tabanındaki diğer firmalarla kıyaslanarak değerlendirilmektedir. içeriği ve değerlendirmeye esas ağırlıkları değiştirilerek sektördeki her faaliyet alanı için kullanılması mümkün görünmektedir. özelliklere göre biçimlenmektedir. (Sherif. girdileri bilgi. Bugüne kadar birçok yönetim tekniği üretim sektöründen sonra inşaat sektöründe kullanılmıştır. mimari özellikleri. bütçe ve zaman değişkenleri vb. oluşturulan sorulara verilen cevaplar. Bu durum da inşaat sektöründe belirsizliği arttırmakta ve toplam kalite yönetiminin uygulanmasını zorlaştırmaktadır (Güner. gerekse beklenen üretim kalitesine ulaşılması konusunda sektörde ciddi yetersizlikler görülmektedir. Önerilen modelde. 1996) nşaat sektörü yatırım ve istihdam büyüklüğü bakımından Ülkemiz ekonomisi içerisinde oldukça önemli bir yer tutmaktadır. Ancak Modeldeki soruların sayısı. Benchmarking kavramı ise başarılı uygulananlar arasındandır. proje ekibi. tüm işlevsel birimlerce paylaşılacak ortak bir dil ve düşünce şeklinin temelini oluşturmak üzere. özellikler her proje için farklıdır dolayısıyla bunların öncelikleri. büyüklüğü. Model inşaat sektöründe faaliyet gösteren tedarikçi firmalara yönelik olarak hazırlanmıştır. Belirtilen nedenlerle. 2004). malzeme. yapım tekniği. işgücü ve makine. eksikliklerini saptamalarını sağlayan ve uygun çözümleri teşvik eden bir değerlendirme aracı olarak kullanılabilecektir. verilecek hizmetin kapsamı. nşaat sektöründe ürünün özellikleri diğer sektörlere göre farklılık göstermektedir. müşteri beklentileri. Bu bağlamda benchmarking inşaat sektöründe performansı ölçmek ve geliştirmek için oldukça cazip bir araçtır. finansman. iyiyi örnek alma olarak da tanımlanabilen Benchmarking tekniğinin inşaat sektöründe kullanılması durumunda çok yönlü iyileştirmeler sağlanabileceği ve bunun da hem kaynak tasarrufu hem de kalite standartlarına yaklaşmaya önemli katkı sağlayacağı noktasından hareketle sektörde kullanılabilecek bir model önerilmiştir (Şekil 1). 206 . Model.nşaat Sektörü için Önerilen Benchmarking Modeli nşaat sektörü diğer sektörlere göre farklılık göstermektedir. tekrarların ortadan kaldırılıp eksikliklerin belirlenmesini hedeflemektedir. Bunların bazıları başarılı şekilde uygulanırken bir kısmı uygulamada istenen başarıyı sağlayamamıştır. Giritli. Her projede bu özellikler farklılaşmakta bu da her bir projeyi özgün kılmaktadır. çıktıları genellikle birbirinden farklı olan süreçlerden oluşmaktadır. Dolayısıyla gerek kaynakların verimli ve etkin kullanımı. yeri.

nşaat Sektörü çin Önerilen Benchmarking Modeli .207 Şekil 1.

Değerlendirmede. nsan Kaynakları ile lgili Sonuçlar. Anahtar Performans Sonuçları kriterlerine göre puanların değerlendirilmesine olanak sağlamaktadır. Politika ve Strateji. Örnek uygulamada her kriterin ayrı ayrı puanları hesaplanarak karşılaştırılma yapılmış ve firmaların diğer firmalara göre yerleri belirlenmiştir. Önerilen Model. şbirlikleri ve Kaynaklar. Müşteri ile lgili Sonuçları. her bir firmanın. 208 . Örneğin değerlendirme kriterlerinden Liderlik ile Politika ve Strateji kriterlerine göre yapılan sıralamalar Şekil 3 ve Şekil 4’te görüldüğü gibidir. inşaat sektöründe tedarikçi olarak yer alan. firmaların her kriterden aldıkları puanlar önceden belirlenmiş ağırlık katsayılarıyla çarpılıp toplanarak 1000 puan üzerinden her firmanın aldığı toplam puana ulaşılmıştır.Modelin uygulanabilirliğini test etmek ve aynı zamanda firmalarda farkındalık yaratmak amacıyla. Liderlik. nsan Kaynakları. Dönüşü sağlanan 23 firmaya ait anket sonuçları değerlendirilmiştir. 1000 900 800 700 600 PUANLAR 500 400 300 200 100 0 Y18 Y3 Y11 Y14 Y12 Y15 Y17 Y22 Y10 Y19 Y20 Y5 Y21 Y9 Y13 Y16 Y23 Y4 Y2 Y6 Y8 Y1 Y7 "" F RMALAR Şekil 2. Toplumla lgili Sonuçlar. Firmalarının Toplam Puanlarına göre Sıralanması. Isı Su Ses ve Yangın Yalıtımcıları Derneğine ( zoder’e) kayıtlı üretici firmalara yönelik olarak anket uygulanarak bir benchmarking çalışması yapılmıştır. Süreçler. Böylece firmaların sektör içerisindeki yerlerinin belirlenmesi mümkün olabilmektedir. Bu sonuçlara göre toplam puan bazında firmaların Şekil 2’de görülen grafikteki gibi sıralandığı saptanmıştır.

Y7. Y1 ve Y8 nolu firmalar ilk üç sırada yer alırken liderlik kriteri baz alınarak yapılan sıralamada Y11. Firmalarının Politik ve Strateji Liderlik Kriteri Puanlarına göre Sıralanması Grafiklerden de görüleceği üzere. Bunun yanı sıra. Firmalarının Liderlik Kriteri Puanlarına göre Sıralanması 120 100 80 PUANLAR 60 40 "" 20 0 Y18 Y11 Y12 Y9 Y23 Y14 Y17 Y19 Y15 Y20 Y16 Y21 Y4 Y3 Y5 Y2 Y10 Y13 Y22 Y1 Y6 Y7 Y8 F RMALAR Şekil 4. toplam puan bazında Y7. Bu bağlamda her bir kritere göre farklı firmaların ilk sırada olması en iyi kavramının 209 . Y9 ve Y13 nolu firmalar ilk üç sırada yer almaktadır. Politika ve strateji kriteri incelendiğinde ise Y6. Y8 nolu firmaların ilk üç sırada oldukları görülmektedir.100 90 80 70 60 PUANLAR 50 40 30 20 10 0 Y18 Y15 Y12 Y14 Y2 Y21 Y16 Y23 Y17 Y5 Y6 Y10 Y19 Y20 Y22 Y1 Y3 Y4 Y7 Y8 Y13 Y9 Y11 F RMALAR Şekil 3.

Üretim sektöründe geniş ve yaygın olarak kullanılan Benchmarking uygulamalarına inşaat sektöründe aynı oranda rastlamak mümkün değildir. çimento ve kireç üreticileri ile ilgili veriler de halen değerlendirilmektedir. faaliyet süreleri ve liderlerin kurum kültürü oluşturması arasında bir ilişkiye rastlanmamıştır. Bu sonuca göre. Sonuç ve Öneriler Bu çalışmada. Uygulama sonuçları ve elde edilen bu sonuçların yorumlanmasından oluşan öneriler kısmı aşağıda özetlenmiştir. müşteri şikayet oranları arasında anlamlı bir ilişki vardır. en iyi firmayı başarıya götüren uygulamalar araştırılır. Dolayısıyla kurumun yönetim sisteminin oluşturulması ve yaşama geçirilmesi konusunda kiş isel olarak önemli role sahip olan liderlik kriterinde iyi olan firmalar. sürecin sonunda her iki firmanın da faydalanacağı açıktır. Modelde. Bu bağlamda en iyi olan firma ile aradaki farkın nedenleri saptanmaya çalış ılır. Yapılan hipotez testi sonuçlarına göre şirketlerin daha önce benchmarking çalışması yapması ile karlılık durumları. Benchmarking üzerine sınırlı araştırma dolayısıyla Benchmarking’in inşaat sektörüne sunabileceği potansiyel avantajlar hakkında çok az bilgi vardır. yabancı dil bilen personel oranı arasında anlamlı bir ilişkinin olduğu gözlenmiştir. evet diyenlerin oranı az olmasına rağmen kısmen katılabiliriz diyenlerin oranı %70’in üzerinde olduğu gözlenmiştir. strateji ve bunu 210 . Dolayısıyla benchmarking’in daha iyiye gitme yönünde çok etkin bir araç olduğu bilinci sektörde yaygınlaştırılmalıdır. hareket planları oluşturularak uygulanabilir hedefler konulur ve üst yönetime sunularak. Ancak. eğitim bütçeleri. değerlendirme kriterlerinin her biri değerlendirildikten sonra benchmarking çalışmalarına başlanması öngörülmektedir. lave olarak firmaların bir kriterde en iyi olsa dahi yine de diğer firmalardan öğrenebileceği bazı şeyler olabilir. Benchmarking çalışmalarının sonunda elde edilen çıktıların. Modelde de oluşturulması önerilen. Doktora tezi kapsamında yürütülen bu çalışmada sektörde tedarikçi olarak faaliyet gösteren prefabrik eleman. tüm organizasyon sistemini iyileştirmeye yönelik olacak kapsamda yapılması gerekir. şirketlerin daha önce benchmarking çalışması yapması ile eleman sayıları. Türk inşaat sektöründeki firmaların rakiplerine göre yerlerini belirleme ve kendilerini geliştirmelerine katkı sağlayacak benchmarking kriterlerini içeren bir model önerilmiş ve yalıtım sektöründe uygulanan bir anket yardımıyla toplanan verilerle modelin iş levselliği test edilmiştir.kriterlere bağlı olarak değişken olduğunu ve sadece bir kriterle yorum yapılmaması gerektiği sonucuna ulaşılabilir. Şirketlerin liderlik kriterinin. çalışanlar kriteri. firmaların benchmarking faaliyetlerine katılmaya sıcak baktığı ancak bazı çekincelerinin olduğu anlaşılmaktadır. Uygulamalardan sonra sonuçların gözlenmesi ve benchmarking’in son bulmayan bir süreç olması nedeniyle periyodik olarak tekrarlanması gerekmektedir. örnek uygulamalar işletmeye uyarlamak için yöntem ve stratejiler geliştirilir. Dolayısıyla herhangi iki firma tarafından bir Benchmarking uygulaması yapılması durumunda. işbirlikleri ve kaynaklar kriteri. ortak bulma ve bilgi havuzu kurma faaliyetlerine katılım durumuna.

Benchmarking And Improving Construction Productivity. 2000. Sayı:1 Hinton M..canaktan.. KPIs: A Critical Apprasial of Their Use in Construction. Planlama.danismend. H. Sherif. Sayı 1.. S 50-58 211 . ... Hedges I. Adana Güner A.destekleyen uygun politikalar.. Norton.. Thorpe T. Francis G. R. Y. stanbul Beatham S. Buna göre politika ve strateji oluşturan işletmeler. ktisadi ve dari Bilimler Dergisi. Politika ve strateji kriteri ile çalışanlar kriteri arasında anlamlı bir ilişki vardır.. önerilen model yardımıyla veri tabanları oluşturarak sektör ortalamalarını belirleyip. Kaplan. Giritli H. planlar. 37-66. Benchmarking. 2003. Best Practice Benchmarking In The UK. 2006. Kaynaklar Aktan. (2003). Holloway J. Cilt 8. “Stratejik Yönetim Tarihine Kısa Bir Bakış” www. Tasarım Cilt:3. Nobel Yayın Dağıtım A.. (2004)... nşaat Sektöründe Toplam Kalite Yönetimi ve Türkiye’deki uygulamalar.S. C. B. (2000). Modern Bir Yönetim Tekniği Olarak Benchmarking’in şletmeler Tarafından Bilinirliği Ve Uygulanabilirliğinin Saptanmasına Yönelik Bir Araştırma Örneği. MPM Dergisi. (2005). Benchmarking for Quality Management & Technology.7 No 1. Özkan. http://www. Anumba C.. ve süreçler yoluyla hedeflediği noktaya daha kolay ulaşabilmektedir. E. 11(1):93-117 Bedük. M. Balanced Scorecard. C. “Deming.. S. aynı zamanda çalışanlarının bilgi birikimlerini ve potansiyellerini geliştirmelerine olanak sağlamaktadır. F. 2003/3. Dokuzer. 2003.. Benchmarking: An International Journal. Blackwell Publishing.com Pakdil F. Niğde. Sağdıç.. 2006 Stratejik Yönetim ve Benchmarking. Benchmarking: An International Journal. Malcolm Baldrige ve EFQM Kalite Modellerinin Karşılaştırmalı Analizi.Ü. Arge Danış manlık Yayınları. 1996.. s 52-61 McCabe. M.. üyelerinin sektör içindeki yerlerini görmelerine yardımcı olabilir ve kritik başarı faktörlerini saptayarak benchmarking çalış malarına zemin ve olanak sağlayabilirler.. Emanet.. 2004.. Vol 3 No 3.org/ Argüden. A. nşaat sektöründe yer alan yükleniciler ile tedarikçi kuruluşları temsil eden birlikler. Vol. (2007) EFQM Mükemmellik Modeli le Kamu Sektöründe Özdeğerleme Çalış maları Üzerine Bir Saha Çalış ması. Ankara. 327 s. D. TÜ Dergisi Mimarlık.. “Benchmarking in Construction”. Yüksek Lisans Tezi.

Elazığ Yıldız. G. M. (2002). Yüksek Lisans Tezi. 212 . Sosyal Bilimler Enstitüsü. Eğitim Örgütlerinde Kıyaslama (Benchmarking).. 24-26 Aralık 1997. K. . 2006.Turhan.. Siyasette ve Yönetimde Etik Sempozyumu. Adapazarı. Ardıç. 256.. Fırat Üniversitesi. s. ‘’Benchmarking’te Bilgiye Ulaşmada Ahlak Sorunu’’.

organizasyonların hem iç hem de dış çevresini sürekli değişime ve gelişime zorlamaktadır.com Öz Bu çalışmada. hızlı bir değiş im sürecindedir. Emin Öcal Çukurova Üniversitesi nşaat Mühendisliği Bölümü. ürün geliştirmenin bütün evrelerini etkili şekilde bütünleştirmeye yönelik bir giriş imdir.edu. EM uygulamalarına zemin hazırlayan altyapı unsurlarından üst yönetim desteği. EM uygulamasının en önemli safhası olan tasarım kararlarına katılım oranları. bunun yanında müşteri ve mal sahibinin katılımı da yetersizdir. EM uygulamalarıyla.tr Berna Şekerci Çukurova Üniversitesi nşaat Mühendisliği Bölümü. 213 . bu yeni kavramın sektörde %33 oranında bilinmediği ortaya çıkmıştır.yüzyılın eşiğindeki dünya. Dünyada kabul görmüş ve kullanılmakta olan çağdaş yönetim anlayışlarından olan EM’nin sektördeki aktörler tarafından tanınması eğitim yoluyla sağlanabilir. geleneksel ürün geliştirme sürecinde (Seri Mühendislik) ardışık olarak yapılan çeşitli faaliyetlerin eşzamanlı olarak gerçekleştirilmesiyle. Teknolojik ilerlemeler. süre ve maliyetten tasarruf sağlanmaktadır. sektörde yer alan yüklenici firmalara uygulanarak sonuçlar analiz edilmiştir. düzeltme ve yeniden yapım işleri önlenerek. Anahtar sözcükler: Eşzamanlı Mühendislik. Bu bağlamda. EM. değişen demografik yapı. ürün yaşam çemberinde yer alan tüm aktörler tasarım sürecine katılmakta ve böylece daha sonraki aşamalarda ortaya çıkabilecek değişiklik. Bu amaç doğrultusunda hazırlanan anket.Eşzamanlı Mühendislik Kavramının Türk nşaat Sektöründe Uygulanabilirlik Düzeyinin rdelenmesi M. proje maliyetleri ve pazara sunum sürecini azaltarak daha kaliteli üretim yapmak herhangi bir ürün geliştirme süreci için anahtar başarı faktörü olmaktadır. rekabet gücü üzerinde büyük etkiye sahiptir. kalite amaçlı tasarım tekniklerinden biri olan Eşzamanlı Mühendislik (EM). yeni açılan pazarlar. ekip çalışması ve birimler arası bilgi alışverişinin yetersizliği de EM kullanımını engellemektedir. müşterinin bilinçlenmesi ve beklentilerinin değiş mesi. Analiz sonuçlarına göre. küreselleşme gibi faktörlerin sonucunda oluşan rekabet ortamı. iletişimin hızlı gelişimi. Adana E-Posta: bernasekerci@hotmail. üretilen mal ve hizmetlerdeki çeşitlilik. Hızla artan bu rekabet ortamında. personel eğitimi. Türk nşaat Sektörü. “Eşzamanlı Mühendislik” (EM) adlı yeni bir yönetim anlayış ının Türk nşaat Sektörü’ndeki uygulanabilirlik düzeyinin irdelenmesi amaçlanmıştır. işletmeci ve malzeme sağlayıcı yönünde hayli azdır. Adana E-Posta: emocal@cukurova. Multidisipliner Ekip Giriş 21. taşeron. insan hakları ve demokrasi alanındaki geliş meler.

Yaşam Çevrimi Mühendisliği. EM kavramının tanımı. Türk inşaat sektöründe de bilinmesini sağlamak. uygulanabilirliğini arttırmak ve bu konuya dikkati çekmektir. özellikleri. kincil amaç da. sektörde yer alan aktörlerin bu konuda bilinçlenmelerine ve küreselleşen dünyada Türk inşaat sektörünün yurt içinde ve yurt dışında rekabet edebilirlik gücü kazanmasına katkı sağlanabileceği umulmaktadır. Araştırma Bulguları Eşzamanlı Mühendisliğe Genel Bakış Gelişimi süresince farklı isimlerle (Simültane Mühendislik. bu yeni anlayışın. Böylece. Materyal ve Metot Çalış mada öncelikle. SPSS adlı bilgisayar programı yardımıyla yapılmıştır. Daha sonra firmalardaki ilgili kişilerle yapılan yüz yüze veya telefon görüşmeleriyle konu hakkında ayrıntılı bilgi verilmiştir. yurt dışında yaygın kullanım alanı bulan “Eşzamanlı Mühendislik” adlı çağdaş yönetim tekniğinin. inşaat projelerinin kalitesi artmakta. 1980’li yıllarda öncelikle imalat sektöründe ortaya çıkmış. kullanılma sebepleri ve sonuçları ile inşaat sektöründeki uygulamaları konularında ayrıntılı literatür taraması yapılmıştır. Türk inşaat sektöründeki uygulama düzeyini saptamaktır. elektronik ortamda oluşturulan bir veri tabanına aktarılmış ve bunların istatistiksel değerlendirilmesi. geliş imi. geleneksel ürün geliştirme yaklaşımının sorunlarına ve yetersizliklerine çözüm getirmek amacıyla. Türk nşaat Sektörü’nde EM yaklaşımının uygulanabilirlik düzeyini belirlemek amacıyla. pahalı mühendislik değiş iklikleri ihtiyacının yaşam çevriminin son evrelerinde ortaya çıkma olasılığı azalmaktadır.Bu çalışmanın birincil amacı. özellikle ürün tamamlandıktan sonra. Ardından. Çünkü EM esasları ile projeler daha az bölünmüş olmakta. Geri dönüş yapılan 55 adet ankete verilen cevaplar. kesin tasarımının oluşturulmasından önce yapılabilecek tüm revizelerin yapılmasıyla. 1990’dan sonra ise çeşitli araştırmalarla literatürde yerini almıştır. 214 . süresi kısalmakta ve toplam proje maliyeti azalmaktadır. Multidisipliner Takım Yaklaşımı. literatür taramasıyla edinilen bilgiler ışığında hazırlanmış 29 adet sorudan oluşan anket. Bütünleşik Ürün ve Süreç Geliştirme) literatürde yer alan “Eşzamanlı Mühendislik” (EM). Elde edilen veriler analiz edilmiş ve ülkemizin özgün koşulları da dikkate alınarak bulguların değerlendirmesi yapılmıştır. Proje sürecinde yer alan tüm grupları ilk tasarım evresinde bir araya toplayarak. Türk Müteahhitler Birliği (TMB)’ne üye 140 adet firmaya ön yazıyla birlikte internet yoluyla ulaştırılmıştır. EM. Yazılım ve imalat sektörlerinde yaygın kullanım alanı bulan EM anlayış ının inşaat sektöründe uygulanmasına gün geçtikçe artan bir ilgi vardır. destek gruplarından gelen son tasarım girdilerinin sebep olduğu tasarım tekrarlarının sayısını azaltmayı hedeflemektedir.

Süreç iyileştirmeden ziyade bilgisayarlaştırma üzerinde odaklanılması. personel politikalarını. EM uygulamasına geçilmeden önce.2002) Şekil 1. Çalışanlar arasındaki işi sahiplenme yoksunluğu.(Kamara ve diğ. Çalışanlar arasındaki bilgi paylaşımı ve iletişim sisteminin eksikliği.2001. birbirleriyle ilişkileriyle açıklayan bir çerçeve gösterilmiştir. nşaat endüstrisinin ürünleri.2000. 6.1998). 3. Gelecekteki ortama ilişkin net bir vizyon belirlememek. EM yaklaşımını yönetim sistemlerine adapte eden şirketler. 5. Müşteri ve tedarikçi katılımının eksikliği ve müşteri odaklı olmamaktır.. stratejileri ile uygulanması için gerekli araç ve teknikleri. EM. 2. müşteri ve tedarikçi etkileşimlerini tekrar gözden geçirmek zorundadırlar. hedefleri. Üst yönetim desteğinden yoksun olunması. insanların. Anumba ve diğ. 7.. ticari yöntemlerin ve teknolojinin bütünleştirilmesini gerektirdiğinden önemli organizasyon değişikliklerini içerir ve geleneksel hiyerarşik organizasyondan ziyade çapraz-fonksiyonlu ekip çalışmasına dayanır. bazı teknik ve kurumsal bariyerlerin kalkması gerekmektedir. organizasyonlar yapılarını.Şekil 1’de. 9. yüksek maliyetli. genellikle büyük. Geleneksel raporlama kalıplarının kullanılması. nşaat Sektöründe Eşzamanlı Mühendislik Uygulamaları nşaat Sektörü bir inşaat işinin projelendirmesinden sonuçlandırılmasına kadar birçok aşamayı ilgilendiren meslek ve sektörlerin bütününden oluşmaktadır. 8. EM’nin amaçları. şbirliği ve ekip çalışmasının eksikliği. Brookes ve Backhouse (1998)’un hazırladığı. ürün ve süreç geliştirme yaklaşımlarını. Eşzamanlı mühendislik çerçevesi (Brookes ve Backhouse. ekip çalışması konusunda eğitimin olmaması. sistem altyapılarını. taşınamaz 215 . Geleneksel fonksiyonel (birimlerin amaçlarına yönelik) ödül sistemlerinin kullanılması. Bu bariyerler: 1. 4. uzun ömürlü.

Müşteri ihtiyaçlarının tespitinin. projenin geliştirilmesinde bir ardışık yaklaşım niteliğindedir. bir aşamada oluşturulan bilginin. Bu katılımcıların çoğu bir yandan bağımsız olarak çalışırlarken. bir yandan da kaçınılmaz olarak diğerlerini etkileyen kararlar alırlar. bir işlevsel disiplin kendisine ait görevlerini tamamladığında. Geleneksel tasarım ve inşaat sürecindeki “Duvarın Üstünden Sendromu” (Evbuomwan ve Anumba. her disiplinin birbiriyle etkili şekilde iletişim kurmasını engellemektedir.özelliktedirler ve özel şartnamelere göre isteğe uygun yapılırlar. Müşteri bilgilendirmesine dayalı olarak mimar.1998). Bu arada elektrik ve mekanik projelerinin yapılması için ilgili mühendislik proje grupları devreye girer. Bu çalış malar tamamlandığında. Khalfan.. Bu sorunlar: 1. Projenin kabul ve teslim aşamalarıyla süreç tamamlanmış olur. Baugh.2002. her ülkenin ekonomik yapısı içerisinde ayrı bir yere ve öneme sahiptir. inşaat yapıları başka endüstriler tarafından temin edilen çok çeşitli malzemeler ve parçalar kullandıkları için üretim süreci karmaşık yapıdadır. Bir inşaat sürecinde genellikle farklı amaçların ve hedeflerin kaynaklandığı ve geçici olarak değişen katılımcılar birliği söz konusudur. Çok çeşitli mal ve hizmet üretimi ile olan bağlantısı. Bir yapının üretilmesine yönelik geleneksel yaklaşım. bir yapıyı oluşturmak için gerekli tüm faaliyetler ile süreç içerisinde yer alan değişik partilerin arasındaki ilişkiyi içerir.1997. 2002). yapı mühendisi yapı tasarımını tamamladıktan sonra. 2. Evbuomwan ve diğ. (Şekil 2) Şekil 2. bu tasarım yapı mühendisine verilir. proje yükleniciye iletilir. 216 . disiplinler arasında projenin mecazi anlamda üzerinden aşırtılacağı “duvarların” yaratılmasına neden olur.. Bu durum. analizinin ve öncelik sırasının doğru yapılamaması. Bu duvar. yüklenici yapının inşasıyla ilgili sorumluluğu üstlenir. Anumba. bir mimari tasarım sunar. Tasarım ve inşaat bilgilerinin parçalı yapısı sonucu. 1998. sonraki aşamada otomatik olarak tekrar ulaşılabilir ve kullanılabilir olmaması. projeyi maliyet hesabı çıkarması için kesin hesapçıya verir. Projenin geliştirilmesine yönelik bu “Duvarın Üstünden” yaklaşımı inşaat sektöründe birçok soruna yol açmaktadır (Anumba ve diğ. Ayrıca. yoğun iş gücü kullanımı ve refah düzeyine olan katkısı ile inşaat sektörü. nşaat süreci.

Farklı disiplinlerden alınan bilgilerin. Geleneksel yöntemde. 217 .. eksik ve yetersiz tasarım şartnameleri. kullanıcıların.. 2007) : 1. inşaat projelerinin yaşam çemberinde yer alan aktörlerin projenin erken aşamalarında bir araya getirilerek tasarım kararlarına dahil edilmesi sonradan oluşacak problemleri azaltacaktır. 1998. geliştirilmesine ve tedarikine ilişkin bütüncül bir yaklaşım olan EM. yüklenicilerin. gereksiz yükümlülük talepleri ve uyuşmazlıkların ortaya çıkması. tasarım. daha fazla tasarım esnekliğe. Farklı katılımcıların parçalı yapısı. Ürünün tasarımına. 5. uygun olmayan tasarım değişiklikleri... 2001c) : “…EM. 6. Bu sorunların giderilmesi için. Khalfan ve arkadaşlarının (2001) bildirdiğine göre. fabrikasyon. koordinasyon ve işbirliği. Evbuomwan ve Anumba (1998) inşaat endüstrisi bağlamında. Projelerin gerçek yaşam çevrimi analizinden yoksun olmaları. fonksiyonel disiplinlerin tasarım sırasında bir araya getirildikleri bir bütünleşik proje ekibinden oluşmaktadır (Anumba ve diğ.3. yaratıcılığa ve yapılabilirliğe olanak verir. tasarım sürecinin erken aşamalarında sağlanması daha kaliteli tasarımlara. 1998) (Şekil 3). 2001a. projeye dâhil olan fonksiyon disiplinleri arasında zayıf bütünleşme. Anumba. inşa edilebilirlik. taşeronların ve işletmecilerin tasarım sürecine katılmaması sonucunda.2002.. 2002). çevre temsilcilerinin. Bütünleşik proje ekibi (Evbuomwan ve Anumba. 2001b. EM’yi aşağıdaki şekilde tanımlamışlardır (Khalfan ve diğ. bunun sonucunda hataların ve yanlış anlamaların ortaya çıkması. Tasarım maliyetinde ve zamanında artıştır. 1998. Anumba. inşaat ve kurulum faaliyetlerinin bütünleştirilmesi ve uygulamalarda eşzamanlılığın ve işbirliğinin en üst düzeye çıkarılması yoluyla tedarik sürelerini azaltmaya. kaliteyi artırmaya ve maliyeti düşürmeye yönelik olarak projenin tasarımını ve inşaat aşamasını optimum kılmaya çalışır…” nşaat sektöründe EM uygulamalarının faydalarını aşağıdaki gibi özetlemek mümkündür (Love ve diğ. Müşteri ve son kullanıcı gereksinimlerinin daha iyi anlaşılması ve uygulanması ile müşteri memnuniyeti artar. 4. Tasarım mantığının ve niyetinin iletilememesi sonucunda. Baugh ve Khalfan. Evbuomwan ve diğ. işlevsellik ve işletilebilirlik gibi konular tasarımcıların bilgi ve deneyimine bırakılmaktadır. Şekil 3.

Proje zamanı ve maliyeti azalır.. Ekibin ana görevi. 10. Ayrıca. Çatışma ve hukuki problemler azalır. 2001b. 7. bunun üzerinde revizeler yapılarak da “BEACON” adlı modeller geliştirilmiştir. 4. nşaat endüstrisinin diğer endüstrisi dallarıyla rekabet edebilirliği artar.. 2001). yenilikçi ve işlevsel ürün oluşturmak için tasarımın erken aşamaları sırasında işbirliği yapmaktır. inşaat firmaları projenin daha fazla yönünü kontrol etme gücüne sahip olurlar. Proje katılımcıları arasında iletişim ve işbirliği gelişir. Daha kaliteli inşaat üretimi sağlanır. imalat sektöründe doğup diğer sektörlere sıçrayan “Eşzamanlı Mühendislik” adlı yeni bir yönetim anlayışının. Bu işlem. Proje temin sürecindeki evreler arasında ve ekip üyeleri arasında daha sağlam ve doğru bilgi transferi gerçekleşir. Türk nşaat Sektöründe Eşzamanlı Mühendislik Uygulamaları Bu çalış mada. 8. Analizlerde. Eğer proje ekibi. EM kavramının inşaat endüstrisinde uygulanmasını kolaylaştırmak. sraf azalır. 11. EM’nin benimsenmesinden önce herhangi bir inşaat organizasyonu için hazırlık değerlendirilmesinin yapılmasıyla gerçekleştirilebilir. 2001c). yorumlar bu frekans ve çapraz tablolardan elde edilen yüzdelere dayalı olarak yapılmıştır. Projenin erken evrelerine (tasarım süreci) daha fazla zaman ayrılması ile proje tanımı daha iyi yapılır. müşteri odaklı hale gelir ve ortak amaçlar geliştirirse yukarıdaki faydalar sağlanacaktır. 3. bir projeyle ilgili masrafların yaklaşık %70’inin tasarım aşamasında gerçekleştiğini göstermiştir. tanımlayıcı frekans tablolar ile iki değişken arasındaki ilişkiyi gösterir biçimde düzenlenen çapraz tablolar kullanılmış. inşaat endüstrisindeki yüklenici. 9. firmaların EM uygulama düzeyi ve eksiklikleri saptanmıştır (Khalfan ve diğ. CERAMConstruct Modeli kullanılarak. Tasarımcılarla diğer ekip üyeleri arasındaki ilişkinin gelişmesi ve toplam inşaat süresindeki azalmalar sayesinde. 2001a. inşaat endüstrisinde yer alan firmaların EM’nin benimsenmesine ne ölçüde hazır olduklarının da değerlendirilmesi gerekir. öncelikle “CERAMConstruct”. müşterinin gereksinimlerini karşılayan yaratıcı. Türk inşaat sektöründeki uygulama düzeyini saptamak amacıyla bir anket çalışması gerçekleştirilmiştir. uygulama için gerekli ortamı sağlamak için. 5. 6. Projenin son aşamalarında yapılacak değişikliklerin. 12. malzeme sağlayıcı ve imalatçı firmaların da EM uygulama düzeyleri irdelenmiştir (Khalfan ve diğ. Elde edilen bulgularla. SPSS istatistiksel paket programı kullanılarak değerlendirilmiştir. 218 . Bu amaçla. temel olarak imalat ve yazılım mühendisliği gibi endüstrilerde kullanılmak amacıyla 1993 yılında CERC tarafından geliştirilmiş olan “RACE”(Readiness Assessment for Concurrent Engineering . Anket sonunda elde edilen veriler. uygunsuzlukların azalması ile proje verimliliği artar.EM için Hazırlık Değerlendirmesi) modeli baz alınarak.2. malat endüstrisindeki çalış malar. nşaat sürecindeki yönetim ve koordinasyon daha iyi hale gelir. ngiltere’de ve Pakistan’da yapılan alan çalışmaları ile BEACON Modeli kullanılarak.

Tablo 4) arasında gösterilmektedir. Frekans (Frequency) Değerlerinin Analizi SPSS bilgisayar programı yardımıyla her soruya karşılık verilen cevapların frekans (frequency) değerleri saptanmıştır. sonuçlar bölümünde bir değerlendirme yapılmıştır. Tablo 1. Bu değerlere göre. Ankete katılan yüklenici firmaların faaliyet alanlarının dağılımı (*) Tablo 2. Ankete katılan yüklenici firmaların EM bilgi/ilgi düzeyinin dağılımı 219 .ülkemizin özgün koşulları da dikkate alınarak. oluşturulan tabloların bazıları aşağıda (Tablo 1 .

Tablo 3. Ankete katılan yüklenici firmaların EM uygulamasına zemin hazırlayan alt yapılarının düzeyi Yüklenici Tamamen Katılıyorum EM Uygulamalarına Zemin Hazırlayan Altyapı Unsurları Firmaların Belirtilen EM Unsurlarına Katılım Düzeyi Kısmen Katılmıyorum Hiç Katılmıyorum 0 0% 2 4% 1 2% 1 2% 3 5% 2 4% 5 9% 0 0% 0 0% 1 2% 1 2% Kısmen Katılıyorum Kararsızım Altyapısı Toplam Sayı (ad. Ankete katılan yüklenici firmaların tasarım kararlarında ekip elemanlarının yer alma düzeyi (*) Tablo 4.) Oran (%) 55 100% 55 100% 55 100% 55 100% 55 100% 55 100% 55 100% 55 100% 55 100% 55 100% 55 100% Yeni Bir Sistemin Uygulanmasında Üst Yönetimin Desteği Benchmarking uygulamaları TKY uygulamaları Matris tipi proje ekibi oluşumu Ekip çalışmasına dayalı personel politikası Personel eğitimi Birimlerin amacına yönelik ödüllendirme (1) Birimler arası bilgi paylaşımının sınırlı olması (1) E-posta kullanımı ş süreçlerinin oluşturulması ve kullanımı Müşteri odaklı çalışma (1) : Bu sorular olumsuz sorulmuştur. 27 49% 22 40% 45 82% 39 71% 20 36% 26 47% 11 20% 16 29% 49 89% 34 62% 42 76% 22 40% 26 47% 9 16% 15 27% 23 42% 23 42% 9 16% 16 29% 5 9% 15 27% 10 18% 3 5% 3 5% 0 0% 0 0% 7 13% 1 2% 8 15% 3 5% 0 0% 2 4% 0 0% 3 5% 2 4% 0 0% 0 0% 2 4% 3 5% 22 40% 20 36% 1 2% 3 5% 2 4% 220 .

42% 50.07% 18 33. Ankete katılan yüklenici firmaların EM bilgi/ilgi düzeylerinin kullandıkları bilgisayar destekli modelleme araçlarına göre dağılımı (*) Kullanılan Bilgisayar Destekli Ürün/Süreç Modelleme Araçları TOPLAM EM Bilgi / lgi Düzeyi CAD CAM CAE H ÇB R Sayı (ad.22% 8 14.00% (*) Birden çok seçeneğin işaretlenebildiği soruların dağılımı Tablo 1.85% 4 7.92% 8.93% 9 16.17% 6.) Oran (%) 14 25.42% 44 17 24 6 48 Toplam Sayı (ad.58% 22.17% 14.33% 10. 3.37% Faaliyet Süresi (Yıl) 31-40 4 7.67% >50 2 3.42% 2.08% edinmeye çalışıyoruz 27. henüz uygulanmıyor lgi duyuyoruz.44% Yurt Dışı 13 24. Bu amaçla oluşturulan tabloların bazıları (Tablo 5 – Tablo7) arasında gösterilmektedir.85% 1 1.08% 22.93% 9 16.92% 8.25% 0.00% 12.37% 43 79.81% Toplam Sayı (ad.33% 35.33% 51 94. bilgi 13 25. 221 .70% 1 1.58% 4. diğer bazı soruların cevapları arasında.41% 6 11.08% 14 7 11 4 17 Hiç bilgimiz yok 29.67% 13 24.33% 54 100.Çapraz Kontrol (Cross-Check) Değerlerinin rdelenmesi EM bilgi ve ilgi düzeyinin sorulduğu soruya verilen cevaplarla. bilgi edinmeye çalışıyoruz Hiç bilgimiz yok Toplam Sayı (ad. Ankete katılan yüklenici firmaların EM bilgi/ilgi düzeylerinin faaliyet sürelerine göre dağılımı EM Bilgi / lgi Düzeyi 0-20 Biliyoruz ve uyguluyoruz Biliyoruz.) Oran (%) 91.70% 2 3.67% 35. birbirleriyle olan ilişkilerini gösteren çapraz kontrol tabloları oluşturulmuş ve bu tablolar üzerinden değerlendirmeler yapılmıştır.70% 11 20.85% 4 7.26% 2 3.) Oran (%) 14 25. Ankete katılan yüklenici firmaların EM bilgi/ilgi düzeylerinin faaliyet bölgelerine göre dağılımı (*) Faaliyet Bölgesi EM Bilgi / lgi Düzeyi Biliyoruz ve uyguluyoruz Biliyoruz.41% 8 14.07% 18 33.85% 2 3.) Oran (%) Yurt çi 12 22.00% 14.81% 13 24.92% 7 2 3 0 Biliyoruz.70% 1 1.07% 18 33.11% 15 27. bilgi edinmeye çalışıyoruz Hiç bilgimiz yok Toplam Sayı (ad.58% uygulanmıyor 12 4 5 1 lgi duyuyoruz.41% 5 9.85% 4 7.37% 11 20.41% 2 3.50% 100.81% 11 20.78% 41-50 4 7.67% 13 24.41% 1 1.42% 2.37% 21-30 0 0.00% Tablo 6.41% 11 20. henüz uygulanmıyor lgi duyuyoruz.07% 8 14.) Oran (%) 4 7.33% 54 100.41% 1 1. Tablo 5.00% 8.33% 10.63% TOPLAM Sayı (ad.) Oran (%) 11 4 5 1 11 Biliyoruz ve uyguluyoruz 22. henüz 7 14.00% Tablo 7. 6 ve 7’de görülmektedir.00% 4 7.70% 9 16.

belli dönemlerle şirketlere dönük eğitim programları düzenleyebilirler. Bu araçların hiçbirini kullanmayan yüklenicilerin yaklaşık %70’inin EM konusunda bilgisi olmadığ ı ortaya çıkmıştır. EM uygulamaları için yeterli sayılabilir (Tablo 4). Örgün eğitim kurumlarında. Anket sonucu elde edilen bir diğer sonuç ise. şirket içi personel eğitimlerinin ve ekip çalış masını teşvik eden uygulamaların yetersizliği ile en iyi rakiplerle kıyaslama (benchmarking) gibi kaliteyi iyileştirici yöntemlerin az kullanılması da uygulanabilirlik için engel teşkil etmektedir. Bunun yanında. Öneriler Sektörde yer alan yüklenici firmaların dünyada kabul görmüş ve kullanılmakta olan çağdaş yönetim anlayış ları tanımalarına imkân sağlamak amacıyla. meslek odaları bu konulara ilgi duyup. 222 . bilgisayar destekli ürün ve süreç modelleme araçlarının (CAD/CAM/CAE) kullanım oranlarıyla ilgilidir. Diğer bir sonuç ise. Diğer yandan. Taşeron. mal sahibi. EM’yi bilen ve uygulayan firmalarla. Bu bağlamda. EM konusunda uygulamaya geçmiş sınıfın yaklaşık üçte biri yakın zamanda kurulmuş genç sayılabilecek işletmelerden oluşmakta iken. EM ilgi ve bilgi düzeyinin faaliyet bölgesine göre dağılımını gösteren Tablo 6’da. ankete katılan yüklenici firmaların %33 ünün EM konusunda hiçbir bilgisi olmadığıdır. Türk inşaat sektöründe yer alan yüklenici firmaların genelinin tasarım kararlarına katılan grupları çoğunlukla inşaat. bilip henüz uygulamayan firmaların hepsinde CAD %100 kullanılmaktadır (Tablo7). eğitici seminer ve tanıtım fonksiyonlarının geliştirilmesi gerekmektedir. Ayrıca. “yurt dışı taahhüt işi üstlenme oranı artınca EM bilgi ve ilgi düzeyi artmaktadır” diyebiliriz. EM’nin hayata geçirilmesinde önemli yapı taşlarından olan üst yönetimin desteğinin. Ek olarak.Sonuç ve Öneriler Sonuçlar Anketin analiziyle ulaşılan en önemli sonuç. EM uygulamalarındaki önemli bir teknik bariyer göstergesidir. özellikle inşaat mühendisliği ders programlarında “Eşzamanlı Mühendislik” kavramına yer verilerek. Bunun yanında. şirket bünyesindeki e-posta kullanımı ve kalite yönetimi ve iş süreçlerini anlatır sistemlerin varlığı ile müşteri odaklı çalış ma stratejisi oranları. işletmeci ve malzeme sağlayıcının tasarım kararlarına katılımı azdır (Tablo 3). sektörde yer alacak yeni mezunların da bu konuda bilgi sahibi olmaları sağlanabilir. Müşteri (kullanıcı).(Tablo 2). şirket içi etkin bilgi alışverişi ve iletişimin uygulanma oranı %36 seviyesinde olup. sadece %14 inin faaliyet süresi 50 yıldan fazladır. ortak ve çevre temsilcisinin katılımı az sayılabilir. EM’yi bilen ve uygulayan yüklenicilerin %57’sinin faaliyet süresi 30 ila 50 yıl arasındadır. makine ve elektrik mühendislerinden oluşmaktadır. EM konusunu bilen ancak henüz uygulamayan ile ilgi duyan kesimin çoğunluğunun 21–30 yıl aralığında faaliyet süresine sahip olduğudur (Tablo 5).

F. Khalfan. C. Industrial Management and Data Systems..Anumba.E. Bu firmaların uygulamada karşılaştıkları engelleri saptamak. Anumba. Construction and Architectural Management.M. C. Evbuomwan. Sinclair. 29(7-9). N.O.O.. (C.M. Advances in Engineering Software. 7(2). pp. (1998) An Integrated Framework for Concurrent Life-Cycle Design and Construction..M. M. 19(6). B. A. J. EM kavramını bildiklerini ve kullandıklarını belirtmişlerdir. International Journal of Project Management.A.260-270. Kamara.F. (2007) Concurrent Engineering in Construction Projects..M. C. 8(3).Kamara. M..J. J.O. Bouchlaghem. Anumba.F. Carillo.Cutting-Decelle editor). A.A. (2000) Integrating Concurrent Engineering Concepts in a Steelwork Construction Project.J. Dufau. Ayrıca. (2001a) An Investigation of the Readiness of Material Suppliers & Manufacturers for the Implementation of Concurrent Engineering in Construction.. Evbuomwan. J. yeni uygulamacılar için bir veritabanı oluşturulabilir ve bu tecrübelerden yararlanılabilir.F. Anumba.F. Baldwin. J.F. pp. Anumba.. COBRA2001 Conference Paper. (2001) Assessing the Suitability of Concurrent Briefing Practices in Construction within a Concurrent Engineering Framework. çalış mamızda hazırlanan anketin içeriği bu alan çalışmasından elde edilen bilgilerle zenginleştirilerek anket tekrarlanabilir. G.M. Prasad. Engineering.Taylor & Francis. C. varsa yetersiz görülen noktalarda tespitler yapmak ve öneriler sunmak amacıyla. (2001b) An Investigation of the Readiness of Contractors for the Implementation of Concurrent Engineering in Construction. Anumba. M. D. söz konusu firmalarda yapılacak inceleme.. Anumba... Cutting-Decelle. (2001) Readiness Assessment of the Construction Supply Chain for Concurrent Engineering.41-153.J.199-212. CE:Research and Applications. 102(5-6). A.J. 15(1).J..M.N. 223 .BT Technology Journal. C. pp. Anumba.Ankete katılan yüklenici firmalardan bir kısmı (%26). N. Kaynaklar Anumba.. C.. Khalfan.209216. Kamara.M.. P. Evbuomwan.. C..M. gözlem ve anketler sonucunda elde edilecek verilerle. 7(1). (2000) Establishing and Processing Client Requirements-A Key Aspect Concurrent Engineering in Construction. Anumba. M.O..J. M. Khalfan. M. pp. Baron.15-28.A. Carillo.A. pp. C. (2002) Organizational Structures to Support Concurrent Engineering in Construction. N. pp. European Journal of Purchasing & Supply Management. araştırma. C..J.587-597..J.A. Siemieniuch.J. P. Khalfan.. Baugh. Anumba. N..M.J.J. C. pp. (1997) Communication Issues in Concurrent Life-Cycle Design &Construction.337-351. Evbuomwan. C. C.. Mommessin.

Li. 224 . (2001c) An Investigation of the Readiness of Pakistani Companies for the Implementation of Concurrent Engineering in Construction. Love...M. Gunesekaran. Anumba. H. 16(6). H. M. Çukurova Üniversitesi. Mutluay.A. P.. stanbul. Carillo.J. (1998) Concurrent Engineering: A Strategy for Procuring Construction Projects.(2005) Eşzamanlı Mühendislik lkelerinin nşaat Proje Sisteminde Uygulanmasına Yönelik Bir Model Doktora Tezi. (2008) Eşzamanlı Mühendislik Kavramının Türk nşaat Sektöründe Uygulanabilirlik Düzeyinin rdelenmesi Yüksek Lisans Tezi.S.375-383. A. International Journal of Project Management. stanbul Teknik Üniversitesi. C. Adana.Khalfan. P.. B. Şekerci. pp.M.

işletmeler geçmişe ait değerli verileri biriktirebilmektedir. inşaat sanayinde veriye dayanan sistemler ezici bir çoğunluğa sahiptir. teknik şartnameler. Ayrıca veri madenciliği tekniklerini kullanarak bir yapının yaşam döngüsünün nasıl iyileştirildiğine de yer verilmektedir. her ne kadar kendini tekrar etmeyen imalatlara sahip olsa da çoğu üretim safhasında ana fikir aynıdır. Dolayısıyla geçmiş projelere ait uygulama bilgileri yeni projelerde karar verme sırasında çok büyük önem taşımaktadır. saha güvenliği ve proje maliyetini de kontrol etmek zorundadır. nşaat sanayisi. Bütün bu bilgilerin ış ığında. şletmenin karar verme kabiliyetini iyileştirmek için yönetimin her adımında bilgi teknolojilerine başvurulmalıdır. bütün bu kısıtları bilgisayar destekli bilgi teknolojileri sistemlerine uyarlamaya başlamıştır. ekipman ve finans konuları ele alınmaktadır. malzeme. nşaat yönetimi işlemi sırasında. Buradaki ana sorun.noyan@hotmail. Bu makalede. Ayrıca inşaat sektörü. kalite. Bu projeler yönetilirken işçilik. nşaat işletmelerinin.nşaat Yönetiminde Veri Madenciliği Uygulamaları Eda Noyan Ekrem Manisalı stanbul Üniversitesi nşaat Mühendisliği Bölümü nşaat Yönetimi Mühendisliği Bilim Dalı E-posta: ekremmanisali@yahoo. Veri ambarları ve veri madenciliği teknolojilerinin geliştirilmesi bu problemlere makul çözümler önermektedir. inşaat işletmelerinin gereksinimlerine göre veri ambar sistemleri geliştirmenin ve veri madenciliği teknikleri uygulamalarının ne kadar faydalı sonuçlar doğuracağı ve gelecek projelerde karar verme sürecini kolaylaştıracağı anlatılmaktadır. iş leri daha da karışık ve zor hale getiren iş programları. makine. Türkiye E-Posta: eda. Anahtar sözcükler: Veri Madenciliği. inşaat yönetimi. çevre kanunları ve iş güvenliği gibi kısıtlara sahiptir.com Öz Bütün inşaat projeleri. Bir işletmenin birkaç projeyi eş zamanlı üzerine alması ve bu kadar çok detayı kontrol etmesi çok iyi derecede yönetim ve karar verme kabiliyeti gerektirmektedir. ayrıca uluslararası platformda çok sert rekabetle başa çıkması gerekmektedir.com nşaat Mühendisliği Bölümü stanbul Üniversitesi. veri ambarcılığı. Giriş Çoğu inşaat projesi büyük ölçeklidir ve karışık bir yapıya sahiptir. Bu yönetim sisteminin yardımıyla müdürler işletmenin durumunu ve gelişim eğilimini kestirebilmektedir. inşaat işletmeleri projelerin yönetiminde en son bilgi teknolojilerine başvurmalıdır. Bu nedenle. stanbul. Aynı zamanda inşaat işletmeleri iş programı. bütün bu karışıklıkların haricinde küreselleşmenin iyice kendini gösterdiği şu günlerde. bu verilerin dahili kurallar oluşturmak suretiyle müdürlere karar verirken yardımcı olabilmek için nasıl düzenleneceği ve inceleneceğidir. bütçeler. 225 .

tanımlama ve tahmin etmedir. yönetimin kararını destekleyen konuya dayalı. Çünkü işletmeler. Veri Ambarı ve Veri Madenciliği Bir veri ambarı. büyük veri tabanlarından ya da diğer verilerden yararlı ve örtülü bilginin çıkarılması tekniğidir. Tanımlama. bütünleşmiş (tümleşik). 2. Veri ambarı sisteminin kurulma prosedürü 214 . fakat diğer taraftan problemlerin çözümü olan bir fikirdir. Veri madenciliği. Veri ambarı bir çeşit teknolojidir. Veri ambarında toplanan bilgiler işletmenin geçmişe ait olan bilgileridir. tüketicilerin sistemi anlayabilmesi için veri ambarı modeli kurmaktadır ve veri ambarını inşa etmek ve yönetmek için araçlar sağlamaktadır. Şekil 1. inşaat işletmelerinin gereksinimlerine göre veri ambarı ve veri madenciliği teknolojilerinin kullanıldığı bir araştırma anlatılmaktadır. veri ambarı tüketicinin tüm gereksinimlerini karşılayabilecektir. sistemin çok amaçlı ve karışık olduğu hesaba katıldığında kademeli ve dairesel bir işlemdir. kalıcı olan verilerin toplanmasıdır. Geliştiriciler. işletme geliştiricilere devamlı olarak güncel gereksinimlerini sunabilmektedir. inşaat işletmesine projelerin yönetimi sırasında karar vererek yardımcı olmaktır. verinin türünden gelen karakteri anlatabilmektedir. 1.Bu makalede. Çeşitli çevrimlerden sonra. veri ambarı sistemlerinin tam olarak nasıl bir sistem olduğunu bilmemektedir. Genellikle inşaat işletmesi veri ambarı sisteminin gereksinimlerini veri ambarı projesinin başında net olarak tanımlayamamaktadır. Tahmin etme ise daha değerli bilgileri ya da bazı güncel verilere dayanan sonuçları kestirebilmektedir. Bir kere veri ambarı kavramı açıkça anlaşılmışsa. Veri madenciliğindeki başlıca iki görev. zamana göre değişken. Bu sistemin birincil amacı. nşaat şletmelerinin Veri Ambarı Sistemleri Veri ambarı sistemlerinin geliştirilmesi. Bu yeni gereksinimlere göre veri ambarı sistemi düzeltilmiştir. Ayrıca veri madenciliği tekniklerini kullanarak bir yapının yaşam döngüsünün nasıl iyileştirildiğine de yer verilmektedir. Bu bilgilerin çoğalması uzun bir süre almaktadır ve veri ambarının geliştirilmesi devamlı olarak iyileştirme işlemine dayanmaktadır.

Veri Ambarı Modellerinin Tasarımı nşaat işletmelerindeki araştırmalara göre.2. Veri Ambarı Sisteminin Geliştirilmesi Hem sunucudaki hem de müşterideki bileşenlerin tasarlanması ve geliştirilmesi veri ambarı modellerine dayanan veri ambarı sisteminin geliştirilmesi için gerekmektedir. inşaat yönetimi varlıkları hakkındaki nicel ya da gerçek verileri içermektedir. analitik işlemleri desteklemek için kullanılan özel bir veri tabanı tasarım türüdür.2. 215 . yıldız ve kar tanesi şemalarını içermektedir. Veri ambarı modelinin konu yapısı. iş programı. malzeme. Yıldız şeması iki tür tabloyu içermektedir: olay tabloları ve boyut tabloları. maliyet vb.1. güvenlik. Malzeme envanterine ait yıldız şeması 2. kalite. düzeltilmemiş bir takım özel tabloları içeren. Şekil 2. makine. Boyut tabloları ise daha küçüktür ve bir varlığın boyutlarını yansıtan tanımlayıcı bilgileri içermektedir. • Sunucu üzerindeki yapı veri küpü ve yönetimi için olan bileşenler • Müşteriler üzerindeki veri kesişmeleri için araçlar. insan kaynakları. bilgileri içeren birçok konu inşaat işletmelerine ait veri ambarında tanımlanmıştır. Olay tabloları. Yıldız şeması. Bu bileşenler başlıca: • Sunucu üzerindeki araçlar ve bileşenler için veri çıkarma ve temizleme.

Birisi. tahminleri ve kararları uygun olarak iş leyebilirler. Veri Madenciliği Makinesi ( Aleti ) Sistemde. şletmenin proje yönetimini karşılayan bir takım veri madenciliğ i modelleri. Kullanıcılar. nşaat Yönetimi çin Veri Madenciliği Sistemleri nşaat işletmelerine ait veri ambarlarının kurulma amacı veri madenciliğini desteklemektedir. bir takım tipik veri madenciliği modelleri vardır. Analiz Servisi tarafından önerilmiş olan veri madenciliği aritmetiğinden gelmektedir. Veri Madenciliği Modelleri Sistemdeki sunucuda. Diğeri ise üçüncü şahıs aritmetiğinden gelmektedir.1. bir inşaat işletmesindeki proje yönetiminin gereksinimlerini karşılayan.3. Müşterilerin araçları. küme analizi ve ilişki kuralı analizi. 216 . inşaat işletmesinin veri ambarındaki geçmiş verilerle kurulmuştur. veri madenciliği makinesi iki esas bileşeni içermektedir. Aksi takdirde. Şekil 3. Bu sistemde üç aritmetik kullanılmıştır: karar ağacının sınıflandırılması. veri madenciliği modellerini gözlerinde canlandırabilmekte ve işletmenin proje yönetimi sırasında karar vermesine yardımcı olabilmek için faydalı verileri tahmin edebilmektedir. Veri ambarına dayanan bir veri madenciliği sistemine ait tipik bir yapı 3. bu modellerle kesişmeleri. 3.2. kullanıcılar bir veri kaynağı sağlayarak ve veri madenciliği aritmetiği tayin ederek kendi veri madenciliği modellerini kurabilirler.

bir inşaat işletmesinin proje yönetimi için veri ambarı ve veri madenciliğ i sistemlerinin geliştirilmesini içermektedir. R. Zhang. Reffat. Aynı zamanda. 217 . inşaat işletmelerinin gereksinimleriyle yüzleşerek kaynak. Q. Sonuçlar Bu makale. Gero. Sonuçlar. bilimsel karar vermek ve projelerin fizibilite değerlerini ölçmek için kullanılmaktadır. güvenlik vb.3. MA. bakım konularını teşhis etmede yardımcı olmakta ve yapıların yaşam döngüsüne değer katmak için stratejik planlamanın iyileştirilmesini yönetmektedir. Shen. tesis ve inşaat müdürlerine hizmet. Bunlar genellikle inşaat yönetimi sırasında.M.S. Ayrıca. J. [ 2 ] J. Hong Kong. 3. Veri Madenciliği Sisteminin Uygulanması Sistem malzeme. Teşekkür Bu çalış maya verdikleri destekten dolayı Sayın Hocam Prof. kullanıcılara sonuçları anlaşılır bir şekilde göstermektedir. Ayrıca veri madenciliği tekniklerinin kullanılması. “Using Data Mining Techniques for Improving Building Life Cycle”. Örneğin. China. makine. Ekrem MAN SALI’ya şükranlarımı sunarım. Rosenblatt. iş programı. Böylece gelecekteki malzeme kullanımını tahmin edebilirler. için muhtelif özel analiz araçlarının geliştirilmesi anlatılmaktadır.Dr. Peng. Kaynaklar [ 1 ] J. P. kullanıcılar veri madenciliğ i modellerini uygun olarak yönetebilirler. Veri Madenciliğinde Grafik Kullanıcısının Kesişim Noktası Veri madenciliği sistemine ait grafik kullanıcısının kesişimi. kullanıcılar malzeme kullanımının karar ağacı modeli ile her bir anahtar düğümündeki özdeğerlerin dağıtımını bulabilirler. Liew. 2003. insan kaynakları. University of Sydney. W. 4. Aynı zamanda.4. The Ministry of Science and Technology of China.3. kalite ve güvenliği içeren muhtelif özel fonksiyon modüllerini içermektedir. bu sistemi muhtelif inşaat projelerinde kullanmanın inşaat işletmelerinin yönetim projeleri esnasında karar vermeye yardımcı olduğunu desteklemektedir. T. kullanıcılar bir tahmin sorgusu ileri sürerek ve bazı etkileyen faktörlere karar vererek tahmin kesişimini kullanabilirler. iş programı. 2002. “Application of Data Warehouse and Data Mining in Construction Management”. kalite. Australia.

.

her bir kümedeki bilgi yönetim stratejisi. Fak. nşaat firmalarında uygulanan kaynağına göre bilgi yönetimi stratejisine ilişkin küme analizi yapılmış. Bilgi ekonomisinin temel bileşenleri ise mal ve servislerin üretiminde kullanılan bilginin ölçümü ve yönetimi üzerine kurulmuştur. bilgi yönetim stratejileri. 231 .edu. üretim tabanlı ekonomilerde göreceli olarak azdır. kaynağına göre bilgi yönetimi stratejisi. Kaynağına göre BYS. para. Üretim faktörü olarak bilginin kullanılması. servis ve süreç üzerinde profesyonel alan bilgisinin ortaya çıkartılması. Balıkesir E-posta: skale@balikesir.tr Öz Bilgi yönetimi stratejisi (BYS). kaynağına göre BYS. Mimarlık. Bilgi yönetimi stratejisi. Giriş nşaat firmaları. bilgi yönetiminin açıklanmasında kullanılan önemli kavramlardan biridir. Bilgi yönetimi stratejisi ile ilişkili literatür çalış maları incelendiğinde. Literatür incelemesi sonucunda bilgi yönetimi altyapısı: (1) firma teknolojisi. nşaat firmalarının b-ekonomiye doğru geçişi. Kululanga 2001. Çağış kampüsü. küme analizi. ürün. Böl.-Mim. üretim tabanlı ekonomiden (ü-ekonomisi) bilgi tabanlı ekonomiye (bekonomisi) doğru bir geçiş içerisindedirler (örn. makine. Çağış kampüsü. Bu çalışmada. Anahtar sözcükler: nşaat firmalarında bilgi yönetimi. firmaların bilgi yönetimi stratejisinin belirlenmesinde önemli etkenlerden biri olduğu görülmektedir. dağıtılıp yayılması. mevcut bilgi yönetimi uygulamalarında gerçekleşen değişiklikleri ve bu değişikliklere ulaşmanın yollarını tanımlamaktadır. kaynağına göre bilgi yönetimi stratejisinin her firmada belirli bir ölçüde uygulandığını göstermekte ve ‘bilgi yönetimi stratejisi’ ile ‘bilgi yönetimi altyapısı’ arasında birbirini etkileyen anlamlı bir ilişkinin olduğunu ortaya çıkarmaktadır. nşaat Müh.nşaat Firmalarında Bilgi Yönetimi Stratejisi Erkan Karaman Balıkesir Üniversitesi Müh.-Mim. içsel ve dışsal yönlü olarak gruplandırılmaktadır. Fak. öncelikle bu süreçleri sağlayacak bilgi yönetim altyapısı (sağlayıcıları) ile mümkündür. (3) firmanın organizasyonel yapısı olarak ifade edilmiştir.(2) firma kültürü. Bir firmada bilgi yönetiminin etkili ve etkin biçimde uygulanabilmesi. Balıkesir E-posta: ekaraman@balikesir.edu. kaynağına göre bilgi yönetimi stratejisi kavramı inşaat sektöründe ana yüklenici konumunda bulunan firmalar için araştırılmaktadır. uygulanması ayrıca firma içinde korunması süreçlerini kapsayan entegre bir yaklaşım olarak tanımlanmıştır.tr Serdar Kale Balıkesir Üniversitesi Müh. inşaat yönetimi literatürlerine (örn. Böl. firmaların bilgi yönetim altyapısı bağlamında incelenmiştir. iş gücü) kontrolünde gerçekleşmektedir. Üretim tabanlı ekonomilerde temel bileşenler hizmet ve malların üretimindeki finansal sermayenin (örn. Seetharaman ve diğerleri 2002). Literatürdeki bilgi yönetimi tanımları incelenmiş ve bu çalış mada inşaat sektörü için bilgi yönetimi. Kamara ve diğerleri 2005) bilgi yönetimi kavramının girmesini sağlamıştır. Araştırma bulguları.

bu çalışmada inşaat sektörü için bilgi yönetimi. ürün. Plunkett (2001) bilgi yönetimini. açık ve örtülü her türlü bilgi kaynağının belirlenmesi. düzenlenmesi. Bilgi yönetiminin ilk adımında. 21. Bu çalışmada. uygulanacağı ve yönetilebileceğini tanımlayan sistematik bir süreç olarak adlandır. Bilgi ve bilgi yönetimine gösterilen ilginin artmasından dolayı. 1998). Karl Wiig (1986) tarafından işletme/yönetim literatürüne kazandırılan bilgi yönetimi. günümüz iş dünyasında yer alan inşaat firmalarının dikkatini çekmiştir (Kululanga 2001). lk olarak Dr. firmaların hedeflerini gerçekleştirmek için bilginin nasıl üretileceği. eğitim. tanımlanması. Çıdık. Nonaka 1994. Bilgi Yönetiminin artan önemini kavrayamayan firmalar ise rekabet etme gücünü kaybedebilmekte ve sektörden çekilmek zorunda kalabilmektedir (OECD 2001). rekabet yeteneğini arttırmak için bilgiyi üretme. firmaların bilgi yönetim altyapısı bağlamında incelenmiştir. 2008) incelenmiştir. yayma. Gold ve diğerleri (2001) bilgi yönetimini. 20. firmaların izleyeceği stratejinin tanımı yapılmıştır. servis ve süreç üzerinde profesyonel alan bilgisinin ortaya çıkartılması. bugünün ve yarının firmaları için önemli bir konu haline gelmiştir. yüzyılda ise üretim alanı. Literatürde (örn. 2002) bilgi yönetimi ile ilişkili çalışmaların büyük bir bölümünde. Kıvrak 2005. nşaat firmalarında uygulanan bilgi yönetimi stratejisine ilişkin küme analizi yapılmış. bilgi yönetimi iki başlık altında incelenmiştir: (1) bilgi yönetimi stratejileri ve (2) bilgi yönetim altyapısı. Kim (2000) bilgi yönetimini. bilgi yönetimi stratejisi kavramı inşaat sektöründe ana yüklenici konumunda bulunan firmalar için araştırılmaktadır. aynı zaman da o firmayı diğer firmalardan farklı kılan bir unsurdur (Davenport ve Prusak. Alavi 1997. işgücü ve sermaye bileşenlerinden oluşan yeni bir yapılanma gerçekleşmiştir. firma performansını arttırmak için bilgiyi eyleme dönüştürmeye yönelik bilinçli bir strateji olarak tanımlanmıştır (Plunkett 2001). 232 . uygulanması ve firma içinde korunması süreçlerini kapsayan entegre bir yaklaşım olarak tanımlanmıştır. bilgi yönetimi konusu birçok araştırmacı tarafından (örn. Bilgi Yönetimi Bilgi. Wiig 1995. Bu yapılanmanın içerisinde bilginin yönetilmesi. yüzyılda endüstrileşme makineleşme ve sermayenin oluşturduğu kentsel işgücüne dönüşmüştür. şletme/yönetim literatüründeki bilgi yönetimi tanımları incelenmiş. Bilgi yönetimi kavramına gösterilen bu ilginin artması. öğrenim ve deneyimlerin firma faaliyetlerini etkilemesi sonrasında oluşan bireye ve firmaya ilişkin. her bir kümedeki bilgi yönetim stratejisi. yönetilmesi ve paylaşılması işlemlerini firmanın yapısına göre uyarlayan ve uygulayan bir bilim dalı olarak tanımlar. Choi ve Lee. günümüz ekonomisinde firmaların başarısı için hayati önem taşımaktadır. 1800’lü yılların sonlarında tarıma dayalı arazi kullanımı. uygulama ve korumaya yönelik stratejiler ve süreçler bütünü olarak tanımlar.Küresel ekonomide bir firmanın en büyük rekabet avantajı olan bilgi.

sınıflandırıldığını. kültürel değiş imin. Bilgi yönetim stratejisi. Bu çalışmada. Dışsal yönlü BYS. bilginin yararlı olup olmadığı. Kaynağına göre bilgi yönetim stratejisinin başarıyla uygulandığ ı firmalar. teknolojinin. alındığı zaman belli değildir. Bundan dolayı bu sınıflandırma içsel yönlü ve dışsal yönlü bilgi yönetimi stratejisi olarak iki boyutta ele alınır. Diğer ifadeyle. firma sınırları içerisindeki bilgi paylaşımına ve üretimine odaklanan bir stratejidir. Bilgi yönetim stratejisi. Bu kavramlar firma içerisine iyi uyarlandıkları ve bütünleştirildikleri takdirde. Bilginin firma temeline yayılması ve firmada kullanılması. oldukça pahalı bir yöntemdir. bilginin nasıl üretildiğini. çalışanların bilginin. inşaat sektöründe uygulanan bilgi stratejileri. firma sınırları içerisindeki bilgi paylaşımına ve üretimine odaklandığında. Dolayısıyla. bilginin nasıl yönetileceğini ortaya koyan bir plan veya yönetimsel yaklaşımdır. Etkili bir bilgi yönetim stratejisi.2003). Firmada. değişim ve gelişimin. çsel kaynaklardan bilgi elde edilmesi süreci. firmada mevcut ama şu ana kadar kullanılmamış hammaddelerin kullanılması olarak tanımlanmaktadır. yeni bilgilerin üretimi açısından önemlidir. dış kaynaktan elde edilen bilginin firma içinde kullanılmasında ve uygulanmasında sorun yaşanabilmektedir. bilgiyi ya kendi iç kaynaklarından üretme ya da dış kaynaklardan temin etme yoluna giderler. zaten örtülü bir bilgi mevcuttur ama henüz kolektif bilgi tabanına ulaşılmamıştır. teknik ve kurumsal girişimler.Bilgi Yönetim Stratejisi Bilgi yönetim stratejisi. kaynağına göre BYS bağlamında incelenmiştir. yeni bilginin yaratılması veya mevcut bilginin kapsamının geliştirilmesi için önemli bir kaynak olacaktır. kurumsal bilgiden daha fazla olması. yenilenmesine. kurumların en önemli bilgi kaynağının belli kısmı sürekli atıl durumdadır (Klimecki ve Lassleben. Firma içi bilginin doğruluğu. mevcut bilgi yönetimi uygulamalarında gerçekleşen değişiklikleri ve bu değişikliklere ulaşmanın yollarını tanımlamaktadır (Back ve Moreu 2001). insan kaynakları yönetiminin ve tüm çalışanların sürece gönüllü katılımlarını sağlar (Tiwana. büyük belirsizlik ve risk içeren. Bu stratejide firmalar. içsel yönlü ve dışsal yönlü bilgiyi birlikte yönetebilenlerdir. yeni bir ödüllendirme sistemi kavramının firmada uygulanmasına odaklanmaktadır. firma içinde üretilen bilginin. bunun en önemli nedenidir. o firma sektördeki diğer firmalara göre avantajlı bir konumda olacaktır. çsel yönlü bilgi yönetim stratejisi. Zack 1999) kullanılan iki bilgi yönetim stratejisi vardır: (1) odağına göre BYS. iç kaynaktan yeteri kadar bilgi edinilemediğinin en önemli göstergesidir. Dış kaynaklardan bilgi edinimi. 999). bir kurumda teknolojik sistemlerin. saklanmasına. dağıtıldığını ve kullanıldığını açıklayan. gerekli değişimi sağlayabilmek için firma iç bilgilerinin yeterli olmaması durumunda dış kaynaktan bilgi alımı tercih edilmektedir. Firmada. firma çevresindeki tüm bilgiyi transfer etmek ve diğer kazanımlar veya gözlem yoluyla dışarıdaki bilgiyi firmaya getirmeye çalışan bir stratejidir. (2) kaynağına göre BYS. bilgi yönetim sürecini destekleyecek sağlam birer adımdır. organize edilmesine. Bilgi yönetim stratejisi (BYS). Çalışanların deneyimlerini firmaya aktaramaması. sosyal ve kültürel unsurların. Ayrıca. Firmalarda. çsel yönlü BYS. Firma içerirsinde üretilen bilgi ne kadar doğru ve çok miktarda olursa. Literatürde (Bierly ve Chakrabarti 1996. paylaşılmasına ve kullanılmasına odaklanmaktadır (Wiig 1997). bir firmada gerçekleştirilen her faaliyet noktasında firmanın en uygun bilgiye sahip olması için bilginin yaratılmasına. ancak firma 233 . Çünkü bu bilgiler yeni bilgilerin oluşturulmasında en önemli kaynak olarak kullanılır.

Lassleben. kültürel altyapı. sektördeki geliş melerin ve yeniliklerin gerisinde kalmamalı. Chuang 2004) sonucunda bilgi yönetim altyapısı (1) firma teknolojisi. Firmalar. Şüphesiz bilgi yönetimi. firmalarda çalışan personelin ortak projelerde birbirleri ile diyalog kurma imkanı sağlayacaktır. Bilgi yönetimi uygulamalarının başarısında. kurum geleneklerinde. firmaya uygun personel tiplerini belirleyen. sosyal süreçlerde. yaptıkları işlerde bilgi ve iletişim teknolojileri kullanımının başlamasıyla firmanın ve firmayı oluşturan birimlerin etkinliğinin arttığı görülmüştür (Hope 1997). normlar.(2) firma kültürü. gelenekler ve değer yargılar olarak ifade edilmiştir. Dışarıdaki bilgiyi getirmeye çalışan bir strateji olduğundan. uygulamalarında ve değerlerinde saklıdır. Bu açıdan bilgi yönetimine uygun bir yapının firmalarda kurulması bilgi yönetiminin başarısı için 234 . personelin firma içinde ve dışında diğer insanlarla etkileşimini etkileyen bir kavram olarak tanımlar. Bilgi kavramı sosyal bir nitelik taşıdığından dolayı kurum kültürü. Dessler’e (1998) göre kurum kültürü bir firmada tüm çalışanlar tarafından paylaşılan inançlar. Bilgi yönetim altyapısını oluşturan unsurlardan ilki “firma teknolojisi”dir. (3) firmanın organizasyonel yapısı olarak ifade edilmiştir.üyelerinin alınan bilgiye uyum sağlaması ve onun geliştirilmesi için çaba sarf etmesiyle mümkün olur (Klimecki. Firmaların uyguladıkları bilgi yönetim stratejilerini etkileyen önemli faktörlerden biri bilgi yönetim altyapısıdır (örn. kadar firmanın organizasyonel yapısı da önemli rol oynar. 1999). Gold 2001). Firmalara dışarıdan bilgi getirilmesinde en çok kullanılan yöntemlerden biri diğer firmalarla anlaşma veya işbirliği yapmaktır. bilgi yönetiminin kesinlikle vazgeçilmez bir parçasını oluşturmaktadır (Davenport ve Prusak 1998. Firmada bilginin önemli bir bölümü. firmaların teknolojik. Ayrıca firmalar tarafından karşılıklı verilecek eğitim seminerleri. Bilgi yönetim altyapısını oluşturan unsurlardan ikincisi “kurum kültürü”dür. Literatür incelemesi (Gold 2001. bilgi yönetiminin başarılı biçimde uygulanabilmesi bağlamında son derece önemlidir (Lang 2001). Bilgi yönetim altyapısını oluşturan unsurlardan üçüncüsü ise “firmanın organizasyonel yapısı”dır. yeni bilginin büyük bir kısmı rakip firma bilgisinin geliştirilmesi ya da analizi ile elde edilir. yalnızca teknolojiye bağımlı değildir ancak teknolojik altyapı. Bu tip ortaklıklar. Gupta (2000) firma kültürünü. bir firmanın çalışanlarının resmi ve resmi olmayan beklentilerini yönlendiren. Bilgi Yönetim Altyapısı Bir firmada bilgi yönetiminin etkili ve etkin biçimde uygulanabilmesi öncelikle bu süreçleri sağlayacak bilgi yönetimi altyapısı ile mümkündür (Tiwana. onları kontrol altında tutmalıdırlar. Bu bakımdan firmada bilgiyi harekete geçirebilmek ve firmanın sahip olduğu bilgi birikiminden maksimum düzeyde istifade edebilmek için çalışanların gönüllü katılımının sağlanması. Thierauf 1999). 1980’li yıllardan itibaren bilgi ve iletişim teknolojilerinde yaşanan köklü değiş imler is dünyası için birçok fırsatı beraberinde getirmiştir. 2000). Firmaların bünyelerinde. değerler ve faydaların bir kümesi olarak tanımlamıştır. uygun bir zeminin hazırlanması ve tüm bunları destekleyen bir kurum kültürünün oluşturulması gereklidir (Koulopoulos ve Frappaolo 1999) Miller (1995) firmalardaki iletişim üzerine yaptığı çalışmada firma kültürünü tahminler. bilginin yayılımı bağlamında önemlidir. rakiplerinin yaptıkları hakkında sürekli bir bilgiye sahip olmalı.

2000). bilgi yönetim stratejisini ölçmeye yönelik 11. Ana kütle ve hedef yanıtlayıcılar belirlendikten sonra. inşaat firmalarının yirmi ve daha fazla personele sahip olmaları. inşaat sektöründe uygulanması için yeniden düzenlenmiştir. Firma içi örgütlenmenin insan merkezli olması. kullanılan ölçüm soruları literatürden (Lee ve Choi 2003. genel müdür ve yardımcıları. Bu araştırmanın örneklem alanı. öğrenen. Örneklem. üst konumdaki yöneticileri kapsamaktadır. Etkin bilgi yönetimini kolaylaştıracak bir organizasyonel yapı kurulurken. Anket formunda. uyguladıkları bilgi yönetim stratejilerine göre sınıflandıracak küme analizleri yapılmıştır. firmadaki bilgi yönetim altyapısının değerlendirilmesi ANOVA (varyans analizi) ile yapılmıştır. Son olarak inşaat firmalarını. bilgi yönetim altyapısını ölçmeye yönelik 34 soru yer almaktadır. bünyelerinde insan kaynakları birimi bulundurmaları da örneklem alanının belirlenmesine etken olmuştur. Hedef Yanıtlayıcılar ve Yöntem Bu çalış mada. Güvenilirlik analizi. araştırmaya katkıları dikkate alınarak araştırmacılar tarafından belirlenmektedir (Kinnear 1991). nşaat firmalarında uygulanması için bir anket formu hazırlanmıştır. çalışanların kendi aralarındaki. Türk nşaat Sektöründe yer alan firmaların uyguladıkları bilgi yönetim stratejileri incelenmiştir. bilginin üretilmesini ve paylaşımını destekleyen bir firmaya ihtiyaç duyulur (Davenport ve Prusak 1998. Bilgi yönetimini uygulayan firmaları gösteren herhangi bir veritabanı olmadığından araştırma örnekleminin belirlenmesinde yargısal örnekleme yoluna gidilmiştir. Bilgi birikiminin etkin yönetimi ve uygulaması etkin örgütsel yapıların varlığına bağlıdır ve bu yapılar bilgilerin firma içinde yayılmasına yaramaktadır (Storck ve Hill. Bilgi üreten firmaların yapısı. çalışanlarla danış manlar arasındaki haberleşme ve bilgi paylaşımı sınırlı olmaktadır. Ayrıca. bilgi üretimin önündeki engellerin aşılmasını kolaylaştıracaktır (Pfeffer 1992). Anketlerden elde edilen veriler istatistiksel değerlendirme için SPSS 16 analiz programına aktarılmıştır. Hiyerarşik bir yönetim yapısında. Nonaka ve Takeuchi 1995). SPSS 16 programı ile ankette bulunan soruların güvenilirlik analizleri yapılmıştır. Anket sorularının değerlendirilmesi. uyguladıkları bilgi yönetim stratejilerine göre. Firmaların bilgi yönetim stratejilerinin. Bu çalışmada. Araştırmada yer alan bilgi yönetim altyapısı kavramı. Narasimha 2001).büyük önem taşımaktadır (Beijerse 1999. firmalarının finansal ve beşeri ölçeği dikkate alınarak oluşturulmuştur. proje müdürleri ve teknik ofis müdürleri araştıranın hedef yanıtlayıcıları olarak tespit edilmiştir. Bu metotta örnekler. yukarıda belirtilen kriterlere uyan Türkiye’deki 300 inşaat firması gerek ziyaret edilerek gerekse telefon yolu ile temasa geçilip e-posta yolu ile toplam 300 anket formu araştırmaya katılmayı kabul eden firma yetkililerine dağıtılmıştır. Bu nedenle firma yöneticileri. ölçüm konuları içerisinde yer alan soruların kendi içerisindeki tutarlılığını belirlemek amacıyla Cronbach's Alpha (α) değerine bakılarak yapılmaktadır. Gold 2001. hiç katılmıyorum ile tamamen katılıyorum arasında değişen yedili Likert ölçeği ile yapılmıştır. nşaat firmalarının. bilgi yönetim altyapısı üzerindeki etkisi ölçülmüştür. Güvenilirlik analizi sonucunda 0 ile 1 aralığında (0 ≤ α ≤ 1) değişen bir Cronbach's Alpha (α) değeri hesaplanmıştır. Choi ve Lee 2002) alınmış. 235 . biçimsel bir yapı olmaktan çok insan merkezli bir örgütlenmedir.

83 0.000 Dışsal Yönlü çsel Yönlü Grup Sayıları . Küme işleminin uygulandığı veri setindeki her bir veriye nesne adı verilir. içsel yönü BYS ve kültürel bilgi yönetim altyapısına ilişkin iki soru Cronbach Alpha değerini çok düşürdüğü için bu sorular değerlendirilmeye alınmamıştır.91 0.31 0.95 5.73 0.68 24.80 0. en basit tanımıyla benzer özellik gösteren veri elemanlarının kendi aralarında gruplara ayrılmasıdır. Bilgin 2003).66 5.Araştırma Bulguları ve Tartışma Bu çalışmada . Bierly ve Chakrabarti.79 4.80 0. Grup 2. 105 büyük ölçekli Türk inşaat firmasından elde edilen sonuçlar istatistiksel olarak değerlendirilmiştir. Literatürde küme analizini açıklayan birçok tanım bulunmaktadır (örn. Güvenilirlik analizi sonucu Cronbach Alpha değerleri incelendiğinde.71 5.65 5. Bilgi yönetim stratejilerinin bilgi yönetim altyapısı üzerindeki etkilerini belirleyebilmek için firmalardan elde edilen veriler analiz edilmiştir. Tablo 3. standart sapması ve Cronbach's Alpha değerleri Tablo 3’te gösterilmiştir.84 Ölçüm Konuları Dışsal yönlü BYS çsel yönlü BYS Teknolojik BY Altyapısı Kültürel BY Altyapısı Yapısal BY Altyapısı Soru sayısı 5 6 11 12 11 Ortalama 3. Bilgi yönetim stratejisine göre sınıflandırma için küme analizi 1.94 Std Sapma 1.000 236 3. veri indirgeme veya nesnelerin doğal sınıflarını bulma gibi çeşitli amaçlarla kullanılmaktadır (Berkhin 2002. Ölçüm parametrelerine ilişkin dağılım.81 76. Berkhin 2002.000 4. Küme analizi.83 0. geri kalanlar zamansızlıktan veya daha başka sebeplerden dolayı anket formunu doldurmamışlardır.18 5. Grup 5. Cronbach Alpha değerinin 0.54’ü Müteahhitler Birliği’ne üye . standart sapma ve Cronbach's Alpha değerleri Cronbach's Alpha (α) 0. ortalama. Bu çalışmada bilgi yönetim stratejileri dört kümede değerlendirilmiştir (örn. 1996). statistiksel değerlendirme için hazırlanan soruların dağılımı ve elde edilen yanıtların ortalaması.53 5. Nunally 1978). her bir ölçüm konusuna ait Cronbach Alpha değerleri verilmiştir. Karypis 1999). Grup 2. Bu nesneler iki boyutlu düzlem üzerinde noktalarla gösterilir. Bu çalışmada küme analizi sonucu elde edilen değerler Tablo 1 ’de verilmiştir. Grup 3. Tablo 1’de. Çalış ma sonunda nihai cevap oranı %35 olmuştur.105 büyük ölçekli inşaat firması anket formunu doldururken.70). ilgili ölçüm konusuna ait soruların güvenilir olarak kabul edilebileceğini gösterir (örn. Bu cevap oranı analiz birimi firma olduğundan ve soru formu örgütsel boyutta kapsamlı sorular içerdiğinden kabul edilebilir bir orandır.00 2.70’den büyük olması (α ≥ 0.95 Firmaları uyguladıkları bilgi yönetim stratejisine göre gruplandırabilmek için küme analizi yapılmıştır.88 0. Bu tanımlara göre her küme temsil ettiği nesneleri en iyi ifade edecek şekilde düzenlenir. Karypis 1999. Küme analizi. Tablo 1.

048*** 13. grupta yer alan firmalar. (2) Araştırıcı.Yüksek 1.001*** Kültürel Teknolojik Yapısal * p≤0. (4) Yenilikçi.917 4. grupta yer alan firmalarda içsel ve dışsal yönlü bilgiye verilen önem çok fazla ve bu grupta 24 inşaat firması yer almaktadır. ** p≤0. grupta yer alan firmalarda içsel ve dışsal yönlü bilgiye verilen önem çok azdır. 1996).001 237 .01 . Bierly ve Chakrabarti. (3) Yalnızlığı seven. nşaat firmalarının bilgi yönetim stratejisine göre sınıflandırılması Tablo 1’den elde edilen değerler Şekil 2’de gösterilmiştir.727 4 5.380 5.767 4. Şekil 2) 4.645 Düşük çsel Yönlü Yüksek Şekil 2. Yapılan analiz sonucu (Tablo 3. dışsal yönlü öğrenmelerine göre daha kuvvetli olduğu grup. firmaların bilgi yönetim altyapısı üzerinde nasıl bir etkisi olduğu hesaplanmıştır. Yapılan analiz sonucunda 5 inşaat firması bu grupta yer almıştır.849 5.891 5. içsel yönlü öğrenmelerine göre daha kuvvetli olduğu grup.726 0. firmaların dışsal ve içsel yönlü öğrenmelerinin yüksek olduğu grup (örn. 3.254 2. firmaların dışsal yönlü öğrenmelerinin. Grup Yenilikçi Dışsal Yönlü 4.05 . Bu etkinin belirlenmesi için değişkenlere ilişkin varyasyon (ANOVA) analizi yapılmıştır.981 statistiksel Uygunluğu F değeri p anlamlılık değeri 6. 2.661 3. Elde edilen sonuçlar ve bu sonuçlara ilişkin F ve p (istatistiksel anlamlılık) değerleri Tablo 4’te gösterilmiştir.708 4.468 0. Grup Sömürücü ort = 3.561 0. Kaynağına göre bilgi yönetim stratejisinin. firmaların içsel yönlü öğrenmelerinin. Grup Yalnızlığı Seven 2. Yapılan analizde dışsal yönlülüğü kuvvetli içsel yönlülüğü zayıf firma sayısı sıfırdır. Grup Araştırıcı Düşük ort = 5. dışsal yönlü bilgi yerine içsel yönlü bilgiye daha çok önem vermekte ve bu grupta 76 inşaat firması yer almaktadır. ***p≤0. firmaların dışsal ve içsel yönlü öğrenmelerinin düşük olduğu grup. Tablo 4. Küme analizine ilişkin ortalama değerler 1 Kümeler 2 3 5. Her bir grup uyguladıkları bilgi yönetim stratejisini ifade edecek biçimde adlandırılmıştır: (1) Sömürücü.001*** 2.

her bir kümedeki bilgi yönetim stratejisi. techniques. (2001). dışsal ve içsel yönlü BYS’lerinin her ikisini uygulayabilen firmaların bilgi yönetim altyapısına ilişkin göstergeler en üst seviyede çıkmıştır. 3. Bhatt. yapısal BY altyapısı göstergeleri dört grup içerisinde. yapısal BY altyapısı göstergeleri dört grup içerisinde. bilgi yönetimi stratejisinin her firmada belirli bir ölçüde uygulandığını göstermekte ve ‘bilgi yönetimi stratejisi’ ile ‘bilgi yönetim altyapısı” arasında birbirini etkileyen anlamlı bir ilişkinin olduğunu ortaya çıkarmaktadır. teknolojik BY altyapısı. R. teknolojik BY altyapısı. Yenilikçi olarak adlandırılan -2. teknolojik BY altyapısı. kültürel BY altyapısı. çsel yönlü stratejinin. Questions in knowledge management: defining and conceptualizing a phenomenon.. Sömürücü olarak adlandırılan 1. Chakrabarti. (1999). Bierly. en kötü durumdadır. 94-110. içsel yönlüğe göre daha baskın olması durumu.. and people. kültürel BY altyapısı. nşaat firmalarında uygulanan bilgi yönetimi stratejisine ilişkin küme analizi yapılmış. grupta yer alan. 123-135. (2002).. Dışsal ve içsel yönlü BYS’lerinin her ikisini de uygulayamayan firmaların bilgi yönetim altyapısına ilişkin göstergeler en düşük seviyededir. dışsal yönlüğe göre daha baskın olduğu firmalarda bilgi yönetim altyapısına ilişkin göstergeler önem derecesine göre ikinci sırda yer almıştır. 2. Information management strategy for project management. Moreu K. Berkhin P.05) görülmüştür. California. firmaların bilgi yönetim altyapısına ilişkin değerlerinin nasıl değiştiği gösterilmiştir. 5. A. Elde edilen sonuçlarda firmalar. Araştırıcı olarak adlandırılan .firmaların. Beijerse. Back. Journal of Knowledge Management. G.4. analize katılan firmalarda görülmemiştir. elde edilen sonuçların istatistiksel açıdan tesadüfü bulunmuş değerler olmadığı. ikinci sıradadır. grupta yer alan. E. Strategic Management Journal. Project Management Journal. Journal of Knowledge Management. Kaynaklar Alavi. Dışsal yönlü stratejinin. bilgi yönetimi stratejisi kavramı inşaat sektöründe ana yüklenici konumunda bulunan firmalar için araştırılmıştır. M. 32. USA. 238 .S.Tablo 4’te.A. Kaynağına göre bilgi yönetim stratejilerinin oluşturduğu dört grupta. San Jose. nşaat firmaları bağlamında.D. Knowledge management in organizations: examining the interaction between technologies. 68-75. Accrue Software Inc. firmaların bilgi yönetim altyapısı bağlamında incelenmiştir. Araştırma bulguları. 1.: One giant brain. (2001). 1. yapısal BY altyapısı göstergeleri diğer üç gruptaki firmaya göre en yüksek düzeydedir. grupta yer alan.firmaların. Sonuçlar Bu çalışmada.firmaların. analize ilişkin F ve p anlamlılık değerleri incelendiğinde. “Generic knowledge strategies in the US pharmaceutical industry”. P. Harvard Business School. grupta ise firma bulunmamaktadır. Survey of clustering data mining techniques. kültürel BY altyapısı. (1997) KPMG peat marwick U. (1996). içsel yönlü BYS’ni dışsal yönlü BYS’ne göre daha fazla tercih etmektedir. Yalnızlığı Seven olarak adlandırılan -3. her bir değerin istatistiksel açıdan anlamlı olduğu (p≤0. 75-95.

Lee. Bilgisayar ve Kontrol Eğitimi. (2005) Knowledge management in construction.H. Yüksek Lisans Tezi. Organizational learning (proceedings of the 3rd international conference on organizational learning). Expert System with Applications. Boston. Vol. fourth edition. Fen Bilimleri Enstitüsü. Knowledge management: an organizational capabilities perspective. (2005) '' nşaat Sektöründe Yüklenici Firmalar için Web-Tabanlı Bilgi Yönetimi Sistemi''. Veri madenciliğinde kümeleme analizi yöntemi uygulaması. Kamara. Araujo and J. Choi. McGraw-Hill. 185-214. Yüksek Lisans Tezi. Harvard Business School. Prentice-Hall. Blackwell Science Publishers. 1.. Burgoyne (Eds. 29-30 Eylül 2005. C. 3. zmir. 2. J M. Capstone Publishing Limited. Oxford. (1999). INSPEL-International Journal of Special Libraries. H. ve Frappaolo. ve Taylor. Sloan Management Review. Malhotra A. (2003). 239 .H.C. R. A resource-based perspective on knowledge management capability and competitive advantage: an empirical investigation. T.. T. G. J. Karypis G. UK. 173-87. USA. (2001). 214-225. Kim. 71-81. Lassleben. Gupta. Easterby-Smith.K. p. What causes organizations to learn? . (2004). 459-465. Hope T. (1998) Working knowledge. 42.R. Marketing research: an applied approach. 551-577. (2002). S. Knowledge management strategy and its link to knowledge creation process. In: M.. R. Kinnear.. 32.1. stanbul Teknik Üniversitesi.. (1997). (1999). 23. B. Competing in the third wave. Yüksek Lisans Tezi. 1. (2008). ve Govindarajan. Singapore. Klimecki. Anadolu Üniversitesi. Marmara Üniversitesi. sf.. Han E.45. 1-8.. Arslan G. Çıdık M. 34. Dessler.).. Kıvrak S. A.H. Koulopoulos. (1991). 27. Expert Systems with Applications. Boston. Davenport. IEEE Computer. Kıvrak S. ve Segars A. England. (1999). L. 8. Management. (2000).S. P M. H. C J ve Carrillo. Lancaster. Chuang S. (2000). Türk nşaat Sektöründeki Bilgi Yönetimi Uygulamalarında Yaşanan Problemler ve Çözüm Önerileri. (1998). Gold. H. The roles of knowledge professionals for knowledge management. CHAMELEON: A hierarchical clustering algorithm using dynamic modeling. (2005) '' nşaat Sektöründe Yüklenici Firmalar için Web-Tabanlı Bilgi Yönetimi Sistemi: Yükleniciler için Bilgi Platformu (YiBiP)''. 18. ve Prusak L. Knowledge management's social dimension: lessons from nucor steel. A. ve Kumar V. Anumba. V. Harvard Business School. Journal of Management Information Systems. 68-75. Smart things to know about knowledge management. T.Bilgin T. Yapı şletmesi Kongresi. 103-120.

P. K. K (1995). 14-37. Prentice Hall. M. (2003). Lead Article in KBS 86 Knowledge Based Systems. ve McCaffer R. 8. (1992). 1.S.. (2000). The knowledge management toolkit. 41. C. ve Hill. OECD.. Journal of Management Information Systems. (1999). Miller. (1997). Narasimha. I. Knowledge management enablers. 5. Sloan Management Review. J. 20. (2001). Wadsworth Publishing Company. Dışbank. 15.. Boston. J. Construction and Architectural Management. R. K. Expert Systems With Applications. 41. The knowledge creating company.C. Wiig. 215-224. ve Choi. Developing a knowledge strategy. (2000). (1986). Lee. (2001) Measuring knowledge management for construction organizations. Lang. Knowledge diffusion through strategic communities. Knowledge management methods. stanbul. 1. ve Takeuchi.K. Organization Science. 5. Expert systems: impacts & potentials. McGraw-Hill. Salience of knowledge in a strategic theory of the firm.M. Knowledge management systems for business. Nonaka. 2. 2.T. 3. Sooria H. ve Saravanan A. A. Journal of Intellectual Capital. P. Knowledge Management Working Group of the Federal Chief Information Officers Council. 5. Organizational communication: approaches and processes.. Storck. processes. K. 346-354. J. Quorum Books. 3. A. Nonaka.27. S. Pfeffer. Çev. Proceedings of the International conference held in London. 3. (1978). California Management Review. 1. H. 179-228. Hoog R. (2003). Nunally J. New York. California. Managerial concerns in knowledge management. Wiig. Managing with power: politics and influence in organizations. Psychometric Theory (2nd edition). Wiig. (2001). 2. Westport. (1994) A dynamic theory of organizational knowledge creation. Oxford University Press. and organizational performance: An integrative view and empirical examination. Plunkett. Seetharaman A. 1-10.13. H. Thierauf. 240 . New York. (2001) Knowledge Management: Learning-by-Comparing Experiences from Private Firms and Public Organizations.. B. 125-145. USA. (1999). I. Zack. Tiwana. Supporting knowledge management: A selection of methods and techniques. 1. ve Spek R. 63–74. 43-59. (1995).H. Schema Press. (2002) Intellectual capital accounting and reporting in the knowledge economy. Elif Özsayar.Kululanga G. Tiwana. Journal of Intellectual Capital. Harvard Business School Press. Managing knowledge@work: an overview of knowledge management. (1995). 128-148. Engineering. Bilginin yönetimi. Journal of Knowledge Management. (2001).

pazar yönlülüğü kavramının beton prefabrikasyon sektöründe faaliyet gösteren firmaların kurumsal performanslarının iyileştirilmesine yönelik önemli fırsatlar sunduğunu da ortaya koymaktadır. ‘pazar yönelimlilik’ (Shapiro 1988) ve ‘müşteri yönlülük’ (Houston 1986) gibi kavramlar adı altında çeşitli çalışmalar yapılmıştır. Pazar yönlülük. farklı tanımlamalar yapılmış ve pazar yönlü firmaların sadece 241 . Böl.-Mim. 1990 yılından önce de ‘pazarlama yönlülük’ (Payne 1988).-Mim. Kısmi en küçük kareler yöntemi Giriş Pazar yönlülük kavramı yaklaşık olarak 50 yıl önce ortaya çıkmış olmasına rağmen aradan geçen zaman içerisinde güncelliğini kaybetmemiş ve farklı bir çok disiplinden araştırmacı tarafından sıklıkla kullanılan bir kavram olarak günümüze kadar gelmiştir.tr Serdar Kale Balıkesir Üniversitesi Müh.edu. Çağış Kampüsü.tr Öz Yoğun bir rekabet ortamının yaşandığı beton prefabrikasyon sektöründe. Yıllar içerinde pazar yönelimi kavramı evrimleşerek önemli değişimler geçirmiş. Fak. pazar yönlülükleri ile kurumsal performansları arasında doğrudan ve dolaylı ilişkilerin varlığını ve bu ilişkilerin pozitif ve anlamlı olduğunu doğrularken. Araştırma bulguları beton prefabrikasyon sektöründe faaliyet gösteren firmaların. Anahtar sözcükler: Beton prefabrikasyon sektörü. E-posta: skale@balikesir. Böl. Mimarlık. Fak. Balıkesir. Mimarlık. Bu çalışmada beton prefabrikasyon sektöründe faaliyet gösteren firmaların pazar yönlülüklerini incelemek için kuramsal bir model geliştirilmiş ve geliştirilen kuramsal modeli ampirik olarak test etmek amacıyla bir anket çalışması yapılmıştır. bu geliş im sürecinde 1990’lı yıllar önemli bir dönüm noktası olmuştur.edu. Balıkesir. E-posta: ekaraman@balikesir. Çağış Kampüsü. Bu kavramın ortaya çıkışında yönetimsel bir alt disiplin olan pazarlama disiplini önemli bir rol oynar.Beton Prefabrikasyon Sektöründe Pazar Yönlülüğü Tülay Çivici Balıkesir Üniversitesi Müh. Çağış Kampüsü. Pazar yönlülük kavramı üstün müşteri değeri yaratarak rekabet avantajı elde edilebilmesi için rakip ve müşteri yönlülüğünün benimsenmesi ve fonksiyonlar arası koordinasyonun sağlanmasıdır.tr Erkan Karaman Balıkesir Üniversitesi Müh. Balıkesir. E-posta: tulay@balikesir. Böl. Fakat bu çalış malarda pazar yönlülük kavramıyla ilgili bir kuramsal model geliştirmekten çok.edu.-Mim. firmaların rekabet üstünlüğü sağlayabilmelerinin önemli koşullarından biri de pazar yönlülüğüdür. nşaat Müh. Fak.

Bu iki kuramsal model ilk olarak farklı üretim sektörleri. Cicmil ve Nicholson. Jaafar vd. pazarlama yönlülüğü kavramın ise firmanın pazarlama birimin eylemlerine ve süreçlerine karşılık geldiğ i konusunda literatürde ortak bir görüş oluşmuştur. sonraları ise farklı hizmet sektörleri bağlamında ampirik olarak test edilmiş ve firmanın pazar yönlülüğü ile kurumsal performansı arasında pozitif ve anlamlı bir ilişkinin olduğu belirlenmiştir. 1990’a gelindiğinde ise literatürde pazar yönlülük kavramının tanımına ilişkin büyük ölçüde belirsizlik hakim oluşmuştur. nşaat yönetimi alanında da pazarlama ve pazar yönlülük kavramları farklı araştırmacılar tarafından incelenmiştir. Ganah vd. Pazar yönlülük kavramı. yapım ve pazarlama stratejilerinden yoksun oldukları sonucuna varmışlardır. sözleşmecilerin çoğu tarafından stratejik başarı olarak görüleceği sonucuna varmıştır. bir firmanın tüm eylemlerine ve süreçlerine karşılık gelirken.özelliklerine değinilmiştir. Arditi ve Davis (1988) zaman içerisinde inşaat sektöründe faaliyet gösteren birçok firmanın. Bu çalışmanın sonuçlarına göre yapı mühendisliği ve danışmanlığı alanında faaliyet gösteren çok sayıda firmanın pazarlama biriminin olmadığı ve pazarlama fonksiyonlarında gerekli olabilecek personelinin de istihdam edilmediği ortaya konmaktadır. inşaat firmaların çok azının kendi pazarlama birim veya bölümünün bulunduğunu rapor etmiştir. Benzer bir gözlemi Winter ve Preece (2000) de ileri sürmekte ve inşaat sektöründe pazarlama konusunun son yıllarda önem kazanmaya başladağını belirtmektedirler. pazar yönlülük kavramının literatürde yaygın kabulünü ve kurumsal performans ile arasındaki pozitif ilişkinin geçerliliğini bir kez daha doğrulamıştır. bu sektörde pazarlamanın önemini kavrayamadığını bildirmektedir.. Pazar yönlülük kavramının literatürde doğru olarak tanımlanmasında ve incelenmesinde önemli rol oynayan çalış malardan birisi Narver ve Salter (1990) tarafından geliştirilen pazar yönlülük modeldir. 1998 Winter ve Preece. Morgan (1990). ‘pazarlama yönlülüğü’ ve ‘müşteri yönlülüğü’ kavramları ile eş tutulmuş ve bir kavram kargaşası ortaya çıkmıştır. Bu firmalarda pazarlama süreçlerinin ve eylemlerin büyük bir çoğunun veya tamamının ya firmanın ortakları ya da yöneticiler tarafından üstlenildiği gözlemlenmiştir. Yukarıda incelenen makaleler ış ığında inşaat yönetimi liteartüründe pazar yönlülük ve pazarlama yönelimi kavramları arasındaki farkın tam olarak anşılmadığı ve bu nedenle 242 . Bu süreçte ‘pazar yönlülük’ kavramı. 1996. Pazar yönlülüğü ile firma performansı arasında ilişkiyi inceleyen çalışmaların meta-analizi olan Kirca vd. (2008). ‘pazarlama yönlülüğü’ ve ‘müşteri yönlülüğü’ kavramlarından farklı bir kavram olduğu literatürde yaygınlık kazanmıştır. Yapılan araştırmalar inşaat sektöründe faaliyet gösteren firmaların pazarlama prensiplerine adapte olmakta yavaş kaldıklarını ve pazarlama işlevlerinin firmanın yapısı içinde bütünleşmediğini ortaya koymaktadır (örn. 2005. (2008) yapı mühendisliği ve danışmanlığı yapan firmalarının pazarlama süreçlerini ve tekniklerini incelemiş lerdir. Yisa vd. Araştırmacılar inşaat sektöründe orta ve küçük ölçekteki girişimcilerin. Yisa vd.). Dikmen vd. yapım girişimcilerinin içinde pazarlama fonksiyonunun etkinliğinin arttırılması için bir çerçeve önermektedir. (2005). Bennett. 2000. pazarlama karşısında Türk inşaat firmalarının tutum ve pazarlama algılarını incelediği çalış masında. (1996).’nin (2005) çalışması. pazarlama yeteneğinin. Pazar yönlülük kavramının geliş im sürecinde önerilen bir diğer önemli kuramsal model de Kohli ve Jaworski’in (1990) modelidir. inşaat sektöründe pazar stratejilerini araştırmış ve bu stratejilerin orta ve küçük ölçekli giriş imcilerin zorluklarla karşı karşıya kaldıkları sonucuna varmıştır. Sonraki yıllarda ise ‘pazar yönlülük’ kavramının.

Beton Prebafrikasyon Sektörünün genel özellikleri tanımlanmış. Kohli vd. 243 . Araştırmanın belirtilen bu amaçlara ulaşması için öncelikle pazar yönlülüğü kavramı tanımlanmış ve kuramsal bir model önerilmiş. Narver ve Slater (1990) ise pazar yönlülük kavramının kurumsal kültür boyutu ile incelenmesi ve değerlendirilmesi gereken bir kavram olduğunu ileri sürerek pazar yönlülük kavramına bu açıdan yaklaşmış lardır. rakipleri ve diğer alıcı-satıcıları da dikkate alarak ilgi gösterilmesinin gerekliliğini vurgulamış lardır. pazar yönlülük kavramına ilişkin inşaat yönetimi alanındaki gözlenen kavram karışıklığını giderirken ikinci amacı ise pazar yönlülük ile firma performansı arasındaki ilişkiyi ampirik olarak Beton Prebafrikasyon Sektöründe faaliyet gösteren firmalar bağlamında incelemektir. (1993) ’nin öne sürdüğü pazar yönlülük kavramı 1990 öncesi literatürde kullanıldığı gibi pazarlama iş levi gibi dar bir bakış açıdan yaklaşmamakta ve pazar yönlülük kavramına davranışsal bir bakış açısı getirmektedir. Bu davranışlar. elde edilen bu bilgilerin organizasyondaki bütün departmanlar arasında dağılımının sağlanması ve pazara verilecek tepkinin bu bilgiler doğrultusunda belirlenmesi ve uygulanmasıdır. Kohli ve Jaworski (1990) ve Kohli vd. (1993) müşteri yönlülüğü açısı ile yaklamış ve müşterilerle sadece bugünü dikkate alarak değil gelecekteki olası tercihlerini anlayacak şekilde. Bu makalede sunulan araştırmanın birinici hedefi. Rukert (1992) pazar yönlülük kavramına stratejik bir açıdan bakarken. işletmedeki bütün hak sahiplerinin de çıkarlarını dikkate alarak üstün müşteri değeri yaratmak anlamına gelirken.söz konusu iki kavramın eş kavramlar gibi incelendiği ortaya çıkmaktadır. 1993. pazar yönlülük firmanın paydaşlarıyla ilgili (müşteri. Kurumsal kültür açısından pazar yönlülük. (1998) ise pazar yönlülük kavramına değer zinciri açısından yaklaşmıştır.. bir firmanın müşteri ihtiyaçlarına cevap verecek üstün ürünler oluşturmasının ön koşulu olduğunu öne sürmektedir. müşterinin şimdiki ve gelecekteki ihtiyaç ve tercihlerindeki değişime ilişkin bilgilerin toplanması. Day (1994)’e göre pazar yönlülük. 1994) tarafından yapılan çalışmalarda pazar yönlülük kavramı için yeni modeller ve ölçüm yöntemleri geliştirilmiş olduğu ve bu araştırmaların diğer bilimsel araştırmalara öncülük ettiği görülmektedir. Bu araştırmacılara göre pazar yönlülük kavramı davranışsal bakış açısından. üstün müşteri değeri yaratarak rekabet avantajın elde edilebilmesi için rakip yönlülüğün ve müşteri yönlülüğün benimsenmesi ve fonksiyonlar arası koordinasyonun sağlanmasıdır (Narver ve Slater 1990). Pazar Yönlülük Kavramı Pazar yönlülük kavramı ile ilgili araştırmalar incelendiğinde. Deshpandé vd. Deshpandé ve Farley (1998) pazar yönlülükle müşteri yönlülüğün aynı anlama geldiğini ve pazar yönlülüğün kültürel bir odaklanmanın yansıması olduğunu ileri sürmüşlerdir. Lado vd. tedarikçi ve içsel iş levleri) örğütsel davranış ilkeleri üzerine kurulmuş bir kurum kültürüdür. Diğer bir deyişle. Bu tanımlama firmalarda pazar bilgisinin elde edilmesi için etkin bir bilgi sisteminin varlığını kaçınılmaz kılmakta ve pazara verilecek cevabın her aşamasında bütün departmanların katılımını gerekli görmektedir. özellikle iki grup araştırmacı (Kohli ve Jaworski 1990. ve önerilen kuramsal model ampirik olarak incelenmiştir. Bu iki grup araştırmacının pazar yönlülük kavramına getirdiği bu yeni yaklaşımları izleyen çok sayıda araştırmacı da pazar yönlülük kavramına farklı bakış açıları kazandırmışlardır. Narver ve Slater 1990. Baker (1999) pazar yönlülüğü kavramına eylemler açısından yaklaşmış ve pazar yönlülük kavramını firmanın stratejik eylemlerini uygulamak ve koordine etmek için paydaşlarına ilişkin bilgiyi incelediği ve kullandığı süreçler olarak tanımlamıştır.

Şekil 1 de sunulan kuramsal model önerisi. farklı pazarlama eylemleri ile rakipleri saf dışı bırakmayı ve aynı zamanda rakiplere karşı her zaman önlem almayı gerekli kılan bir anlayıştır. farklı pazarlarda. Müşteri memnuniyeti sadece bugün için değil. farklı ödüller için bir savaş olarak düşünülmeli ve müşteri yönlülükle beraber rakip yönlü olmanın gereği de unutulmamalıdır (Narver ve Slater1990). Narver ve Slater’in (1990) kuramsal modeli. ve (3) içsel koordinasyon.Yukarıda özetlenen çalışmaların temel amaçları. pazar yönlülük kavramını oluşturan üç bileşen ile kurumsal performans arasındaki ilişkiyi yeniden tanımlakta ve bileşenler arasındaki doğrudan ve dolaylı ilişkileri de değerlendirmektedir. firmanın ticari hedeflerinin oluşturulmasında müşteri memnuniyetini temel alan bir yaklaşımdır. 2005). Fakat Narver ve Slater’in (1990) kuramsal modeli pazar yönlülük kavramını oluşturan üç ana faktörün. Pazar yönlülük kavramına ilişkin geliştirilen bu modeller incelendiğinde en yaygın olarak kullanılan kuramsal modelin Narver ve Slater (1990) tarafından gerçekleştirilen model olduğu ortaya çıkmaktadır. Rakip yönlülük de rekabet. (2) rakip yönlülük. modeli oluşturan bileşenler arasındaki dolaylı ilişkin tamamı ihmal edilmiştir. müşteri memnuniyeti. rakip yönlülüğü ve içsel koordinasyonun. modelin geçerliliğinin çok sayıda araştırmada doğrulanmış olmasıdır. (Narver ve Slater1990). Narver ve Slater’in (1990) modelinin yagın olmasındaki temel neden. personel ve diğer kaynakların uyumlu olarak çalışmasıdır. firmanın bütününde. Önerilen bu kuramsal modele göre müşteri memnuyeti ve rakip yönlülük. pazar yönlülük kavramını üç ana faktör ile açıklamaktadır. zamanla pazar değişikliklerine bağlı olarak gelişebilecek durumlarda bile tam bir müşteri değer zincirinin işletmeler tarafından yaratılmasını ihtiyaç göstermektedir (Narver ve Slater1990). Firma içinde herkesin. (1) müşteri memnuniyeti. süreçler/bileşenler arasındaki dolaylı ve doğrudan etkileşimler göz önüne alınarak süreçlerin/bileşlerin incelenmesi gerekir. Yakın dönemde kurumların performansını inceleyen çalışmalarda en yaygın olarak izlenen çağdaş yaklaşımlardan biri de yapılandırmacı yaklaşımdır. Bu çalışmalardan çıkan ortak sonuç ise pazar yönelimini oluşturan üç bileşenin her biri ile kurumsal performansı arasında anlamlı ve pozitif bir ilişkinin var olduğudur. müşteri değeri yaratmalarına ve rakip firmaların stratejik eylemlerine ilişkin bilgi ve deneyimlerinin serbestçe paylaşmasıdır. Motivasyonel performans firmanın çalışanlarının motivasyon düzeyinin arttırılmasında ve iyileştirilmesinde firmanın gösterdiği performansın bir ölçütüdür. Firma çalışanlarının iş memnuniyeti. her birinin kurumsal performansı doğrudan etkilediği kabulü üzerine geliştirilen bir modelin olması dolayısla. (1) pazar yönlülük kavramını tanımlamak (2) pazar yönlülük kavramına ilişkin kuramsal model geliştirmek. Firmanın pazar performansı ise firmanın rakip firmalara müşteritaleplerini karşılama yeneteğinin geliştirlmesi ve iyileştirilmesi ayrıca pazar payı 244 . Bu yaklaşıma göre. içsel koordinasyon ise firmanın motivasyonel performansını ve pazar performansını doğrudan etkilemektedir. bilgi ve yeteneklerinin arttılmasına yönelik faliyetlerin desteklenmesi gibi ölçütler ile değerlendirilebilir. Kuramsal modeli oluşturan faktörler. Bu yaklaşımın temelinde müşterinin ihtiyaçlarının tam olarak anlaşılması ve firma içerisinde müşterinin beklentilerinin sistematik biçimde incelenmesi ve değerlendirilmesi yatmaktadır. Rakip Yönlülük. ekonomik düzeylerinin iyileştirilmesi. firmaların çeşitli süreçlerin/bileşenlerin farklı şekillerde bir araya gelmesiyle oluşan varlıklar olması nedeniyle. çsel Koordinasyon. Müşteri memnuniyeti. firmanın içsel koordinasyonunu doğrudan etkilerken. Pazar yönlülük ve kurumsal performans arasındaki ilişki bir çok çalış maya konu olmuştur (Bakınız Kirca vd. (3) geliştirilen kuramsal modeli ampirik olarak doğrulamak ve (4) önerilen kuramsal model ile kurumsal performansı arasındaki ilişkiyi incelemek olmuştur.

Bu alandaki ilk uygulamalar. Bu anlamda. 2007 yılı itibarıyla Türkiye Beton Prefabrikasyon sektöründe faaliyet gösteren kayıtlı firma sayısı 76’dır (YEMAR. MÜŞTER MEMNUN YET MOT VASYONEL PERFORMANS ÇSEL KOORD NASYON RAK P YÖNLÜLÜK PAZAR PERFORMANSI Şekil 1. Endüstriyel bir üretim olan beton prefabrikasyonun ana amacı. Ülkemizde ise ancak 1960'lı yılların sonlarında beton prefabrikasyon uygulamalarına başlanabilmiştir. insanlığın artan ve çeşitlenen gereksinimlerinin karşılanması için üretim sistemlerinin rasyonelleştirilmesi. tek katlı endüstriyel yapılar ile sınırlı iken sonraki yıllarda uygulama alanları alt yapı ve çevre düzenleme elemanlarını da içine alacak şekilde genişlemiştir. 20. üretim. Bu firmalarda toplam 3909 personel istihdam edilirken firma başına düşen ortalama personel sayısı 122’ dir (YEMAR. 2008). Kurumsal performansın iki farklı bileşenden oluşmasının temel gerekçesi ise yakın dönem de performans kavramında incelenen çalışmalarda çoklu paydaş yaklaşımın kullanılması ve bu yaklaşımın günümüz piyasa koşullarında kurumların performanslarının tek ölçütle kavramlaştırılmalarının yetersiz olacağıdır. yüzyılın ilk yarısında endüstriyel gelişmeler ve Avrupa’daki yoğun yapı talebi ile beton prefabrikasyon uygulamaları yaygınlık kazanmıştır. 2008). Son yıllardaki endüstrileşme hızına paralel olarak artan endüstriyel yapı ihtiyacının hemen hemen tümü. 245 . fabrikalara alınmakta ve sürecin tüm aşamaları konrol altında tutulmaktadır. Pazar yönlülük için kuramsal bir model önerisi Prefabrike Beton Sektörüne Genel Bir Bakış Prefabrikasyon sözcüğü. yüzyılın başlarında atılmıştır. Bugünkü anlamıyla prefabrikasyonun ilk temelleri 19. dır.gibi ölçütler ile değerlendirilebilir. Beton prefabrikasyonun bu uygulamalardaki pazar payı günümüzde %85-%90’lara ulaşmıştır (Anadol 2008). daha ekonomik üretim olduğundan. kısacası daha çok ve daha nitelikli yapı üretim yapılması gereğinden doğmuştur. daha kaliteli. teknolojilerinin yenilenmesi. artık beton prefabrikasyon tekniği ile karşılanmaktadır. artan dünya nüfusu ve gelişen uygarlıkla birlikte. beton prefabrikasyonu. daha çok. genel anlamda. bir ürünü oluşturan parçaların fabrikada kontrol altında ve seri olarak üretildiği ve bir bant sistemi üzerinde bu parçaların bir araya getirildiği endüstriyel sistemler için kullanılmaktadır.

anket formu araştırmaya katılmayı kabul eden firma yetkililerine e-posta yolu ile dağıtılmıştır. Anket çalışmasına toplam 45 firma katılmıştır. Şekil 3 de ise anket çalışmasına katılan firmaların yaşlarına göre dağılımı sunulmuştur. Narver ve Slater (1990) ve Lai (2003) tarafından kullanılan ölçüm soruları. Şekil 2 de anket çalışmasına katılan firmaların tam zamanlı çalışan personel sayına göre dağılımı sunulmuştur. Firmaların Tam Zamanlı Personel Sayısı Dağılımı 246 . katılımcı firmaların %74’ü 11 veya daha fazla yıldır bu sektörde faaliyet göstermektedir. Prefabrik firmalarında uygulanmak üzere“Beton Prefabrikasyon Sektöründe Pazar Yönlülük” başlıklı anket formu hazırlanmıştır. firmalarının finansal ve beşeri ölçeği dikkate alınarak oluşturulmuştur. 80~199 2 4% 4 0~7 9 31 % 2 00 ≤ 1 4% ≤ 20 1 2% 21 ~30 19% Şekil 2. Beton prefabriksayon sektöründe kayıtlı toplam 76 adet firmanın faaliyet gösterdiği göz önüne alındığında örnekleminin populasyonu temsil etme oranı (45/76) %59’ dır. Bu temsil oranı araştırma sonuçlarının genellenebilir olduğu göstermektedir. yukarıda belirtilen kriterlere uyan Türkiye’deki beton prefabrikasyon üretimi yapan firmaları belirlemek için Türkiye Betonarne Prefabrikasyon Birliği ile bağlantı kurulumuş ve birliğin veri tabanında yer alan firmalarla gerek ziyaret edilerek gerekse telefon yolu ile temasa geçilip. Bu araştırmanın örneklem alanı. genel müdür ve yardımcıları. proje müdürleri ve teknik ofis müdürleri araştırmanın hedef yanıtlayıcıları olarak belirlenmiştir. Ana kitle ve hedef yanıtlayıcılar belirlendikten sonra.Araştırma Yöntemi Örneklem ve Hedef Yanıtlayıcılar Beton prefabrik sektöründe pazar yönlülüğü incelemeyi amaçlayan bu çalışmaya katkıda bulunabileceğini düşündüğümüz beton prefabrik firmları dikkate alınarak araştırmanın örneklemi belirlenmiştir. Bu nedenle firma yöneticileri. Firmaların Pazar yönlülüğü ve performansları ise ‘hiç katılmıyorum’ ile ‘tamamen katılıyorum’ arasında değişen yedili Likert ölçeği ile değerlendirilmiştir. Bu süreçte Türkiye Betonarne Prefabrikasyon Birliği. prefabrikasyon sektörüne uygulanabilmesi için yeniden düzenlenmiştir. üst konumdaki yöneticileri kapsamaktadır. Bu çalışmada. Araştırmada yer alan pazar yönlülüğüne ilişkin kavramlar. birliğe üye firmalara ankete katılımlarını teşvik etmiştir. Anket formununda firmaların kuruluş yılları ve çalıştırdıkları tam zamanlı personel sayıları açık uçlu soru şeklinde yöneltilmiştir. Anket çalış masına katılan firmaların %69’u 40 veya daha fazla tam zamanlı personel istidham etmektedir.

Bu yöntem birinci nesil çok değişkenli istatiksel yöntemlerinden farklı olarak ölçüm ve yapısal modeli aynı anda hesaplamaktadır. Kısmi En Küçük Kareler yönteminin bu çalışma kapsamında seçilmesinin temel nedeni. Cronbach alfa ve kompozit güvenirlilik değerleri ile incelenmiştir (Tablo 1). 247 . çsel tutarlık kriteri ise her degişken için hesaplanan ortalama varyansın korelasyon matrisinin diyagonelinde yer alan değerlerle karşılaştırılması ile incelenmiştir. içsel tutarlılık. Firmaların Yaşlarına göre Dağılımı Analiz Yöntemi Anketlerden elde edilen verilerin istatistiksel değerlendirmesi için ikinci nesil çok değikenli istatitiksel analiz yöntemlerinden biri olan Kısmi En Küçük Kareler (Partial Least Squares) yöntemi kullanılmıştır. Her değişken için hesaplanan ortalama varyans. en karmaşık bağımlı değişkeni açıklamada kullanılan değişken sayısının 10 katı kadar olması koşulunu zorunlu kılmaktadır. Bu çalışma kapsamında en karmaşık bağımlı değikeni açıklamada kullanılan degişken sayısının 2 olması ve çalışmanın örneklem büyüklüğünün 45 olması nedeniyle gerekli örneklem büyüklüğü koşulu sağlanmaktadır (N=45>20). Modelin tüm değikenlerinin Cronbach alfa değerinin 0. Değişkenlerin ölçülmesinde sorulan ölçüm sorularının güvenirliliği. Kısmi En Küçük Kareler yönteminde ölçüm iki aşamada gerçekleşmektedir öncelikli olarak modelinin sonuçlarının incelenmesi belirlenen istatistiksel kriterleri sağlaması koşulunda ise yapısal modelin sonuçlarının değerlendirilmesi yapılmaktadır. Ölçüm Modeli Ölçüm modelinin değerlendirilmesinde. güvenirlilik.70 olan eşik değerinin üzerinde olması ve kompozit güvenirlilik değerlerinin de 0.21~30 12% 31~40 12% 5% 11~20 45% 5~10 26% Şekil 3. bu yöntemin örneklem gereksinimlerinin eş varyans tabanlı ikinci nesil çoklu istatiksel yöntemlere göre küçük olmasıdır. Bu yöntem örneklem büyüklüğünün (N). ölçüm sorularının iç tutarlık kriterini de sağladığı sonucuna varılmıştır (Tablo 1). ve geçerlilik kriterleri göz önünde tutulmuştur. korelasyon matrisinin diyagonelinde yer alan değerlerden daha büyük olması sonucu.60 olan eşik değerinin üzerinde olması nedenleriyle ölçüm sorularının güvenirlik kriterini sağladığ ı sonucuna varılmıştır (Tablo 1).

7968 0.2761 0.224 0. ve değişkenler arasındaki ilişkiler içinse patika katsayıları kullanılmaktadır.4428 0.7241 0.8221 0.7745 0.5277 0.74 0.3252 Motivasyonel Performans 0.4187 0.29 0.4218 0.3839 0.3152 0.76 MM 1 0.1926 0.7773 0.50 0.72 4.4998 0. Iraksak geçerlilik ise bir degişkeni ölçmekte kullanılan ölçüm sorularının diğer değişkenler başlığı altında düşük faktör yüklerine sahip olması koşulunu gerektirmektedir. anket çalışması ile toplanan veride 5 farklı değişkenin varlığını ortaya koymuştur (Tablo 2). bir degişkeni ölçmekte kullanılan ölçüm sorularının sadece o değişken başlığı altında yüksek faktör yüklerine sahip olması koşulunu gerektirmektedir.371 0.3737 0.8774 0.83 0.4761 0.55 0.4744 0.4706 0.08 0.82 0.3622 Pazar Performansı 0.3765 0.0959 0.2372 0.4351 0.4636 0.3639 0.7813 0.59 0. Bu amaçla.1943 0.81 0.71 4.4516 0.5617 0.2756 Rakip Yönlülük 0.0278 0.5692 0.8496 0.9265 0.3984 0.4853 0. bir örneklem benzetim yöntemi olan Bootstrap uygulaması kullanılarak yapılmıştır.3186 0.5902 0.3268 0.82 0. Kısmi En Küçük Kareler yönteminde patika katsayılarına ilişkin standart hata ve t.3343 0.3666 çsel Koordinayon 0.3484 0.63 0.4106 0.2588 0.3552 0.55 0.4141 0.4438 0.2489 0.3893 -0. Ölçüm Modeli: Yakınsak ve Iraksak Güvenirlik Analizi Anket Sorusu (Ai) MM3 MM4 MM5 MM6 RY1 RY2 RY3 RY4 K1 K3 K4 K5 MP1 MP2 MP3 MP4 PP1 PP2 PP3 Müşteri Memnuniyeti 0.4507 0.5676 0. Doğrulamacı Faktör analizi sonuçları.54 0.47 1 0.5712 0. Bu doğrulamaya ek olarak ölçüm modelinin yakınsak ve ıraksak geçerlilikleri de sağladığ ı sonucuna varılmıştır.48 0.75 0.8884 0. Cronbach Alfa ve Korelayon Analizi Sonuçlar Değiken MM RY K MP PP Hesaplanan Ortalama Standart Kompozit Ortalama Cronbach Sapma Güvenirlik Varyans Alfa 0.3807 0.4092 0.3972 0.66 0.4091 0.4046 0.3855 0.4452 0.5708 0.2872 0.40 RY K MP PP 1 0.51 0.3615 0.7936 0.2467 0.42 0.2698 0.4905 0.3786 0.14 0. Ölçüm Modeli Sonuçları: Kompozit Güvenirlilik.8479 0.0962 0.1422 0.4351 0. Yakınsak geçerlilik.5257 0.56 0.2933 0.27 0.2259 0.05 0.6665 0.6218 0.2350 0.5712 248 .Tablo 1.78 0.65 0.73 4.2769 0.74 4.83 0.4752 0.1888 0.8831 0.3756 0.değerlerinin hesaplanması.6186 0.4144 0.1888 0.04 0. güveninirilik düzeyi (p). Tablo 2.54 1 Ölçüm sorularının geçerliliği ise yakınsak ve ıraksak geçerlilik kriterlerine göre incelenmiştir.3281 0.5540 0. Yapısal Model Yapısal modelinin değerlendirilmesinde bağımlı değişkenlerin determinasyon katsayıları (R2).1862 0. Bootstrap uygulması için 250 benzetim yapılmış ve ardından patika katsayılarına ilişkin standart hata ve t değerleri hesaplanmıştır (Şekil 3).3315 0.67 4.

p≤0.01) değişkenleri ile içsel koordinasyon ( K) değişkeni arasında pozitif ve anlamlı bir ilişkinin olduğu ortaya çıkmaktadır(Tablo 2).152) MOT VASYONEL PERFORMANS R2= 0. p≤0.320* ÇSEL KOORD NASYON R2= 0.320. Yapısal Model Sonuçları MM→ K RY→ K K→MP K→PP Tüm Örneklem Tahmini 0. çsel koordinasyon.01) açıkladığı. p≤0. firmanın içsel koordinasyonunu olumlu yönde etkilemekte zira firmanın içsel koordinasyonu da firmanın performansını olumlu biçimde etkilemektedir.376* RAK P YÖNLÜLÜK 0. firmanın müşterlerine ve rakiplerine ilişkin bilgilerin ve deneyimlerin firma içerisinde serbest paylaşılmasını destekleyen kurumsal bir süreçtir. Pazar Yönelimi için Yapısal Model Sonuçları SONUÇLAR Yapısal modelin analiz sonuçları Şekil 1’de sunulan pazar yönelimi kuram model önerisini doğrulamaktadır.631* (8.250.936) 0.395 p≤0. Bu sonuçlara ek olarak içsel koordinasyon değişkeninin ( K) motivasyonel performans değişkinindeki varyansın %32’sini (R2=0. Bu sonuçlar ışığında firmanın müşteri menuniyeti ve rakip yönlülük faktörleri.231 iken rakip yönlülük ile pazar payı arasındaki dolaylı ilişki 0. p≤0.Değeri 2.5834 0.01) pozitif ve anlamlı olduğunu ortaya koymaktadır. Tablo 3.396 0.365 0.908) PAZAR PERFORMANSI R2= 0.396* (2.9084 0.224 dir.01) ve pazar perfomansı değişkenindeki varyansın ise %40’ını (R2=0.1515 0.9357 0.566 0. 249 .365.398.376 5.1349 0.01) ve rakip yönelimi (βRY→ K=0. Müşteri memnuyeti ile pazar payı arasındaki dolaylı ilişki 0.378. ve müşteri memnuyeti (βMM→ K=0.207 iken rakip yönlülük ile motivasyonel performans arasındaki ilişki 0. Bulgular çsel koordinasyon ( K) değişkeni ile motivasyonel performans değişkeni ve rakip yönelimi değişkeni arasındaki patika katsayılarının (β K→MP=0.3917 0.398* Şekil 2.1099 0.8’ini (R2=0.6484 0.1058 2.Yapısal modelin sonuçlarının incelenmesi neticesinde müşteri memnuyeti (MM) ve rakip yönelimi (RM) değişkenlerinin içsel koordinasyon ( K) değişkenindeki varyansın %37.631.398 Determinasyon Katsayısı (R2) MÜŞTER MEMNUN YET 0. p≤0.106) 0.0708 t .631 Alt Örneklemlerin Standart Ortalaması Hata 0.565 ve β K→PP=0.320 8. Müşteri yönlülük ile motivasyonel performans arasındaki dolaylı ilişki 0.365* (2.1733 0.4157 0.566* (5.01) açıklamaktadır.

The role of marketing function in operations of a construction enterprise: misconceptions and paradigms. bölümlerin. and Innovativeness in Japanese Firms: A Quadrad Analysis. Building and Environment. Management Decision 1998. Journal of Market-Focused Management. ‘‘Marketing policies of companies in a cyclical sector: an empirical study of the construction industry in the United Kingdom’’. Vol. Farley. (2008). No. M. K. pp. 58(4). Ganah. and Ozcenk.Webster. R. Day. J. pp 257-265. Farley and F. Journal of Management in Engineering. J. Firmanın bu iki farklı gereksinimi karşılaması ancak etkin bir içsel koordinasyon ile sağlanabilir. Türk Yapı Sektörü Raporu. (1993). bu sektörde faaliyet gösteren firmalara. ‘‘Marketing of construction services’’. 40.. Vol. and Davis. Müşteri menuniyeti. Beton Prefabrikasyon Sektöründe pazar yönlülük kavramını inceleyen bu çalışmanın sonuçları ışığında. 213-232. ve çalışanlara müşteri odaklı bir bakış açısı kazandırılmaları ve rakip firmaların stratejilerini yakından izlemeleri önerilmektedir. R. (1994). 295-308. and J. (2008). Journal of Business & Industrial Marketing.” Journal of Marketing. (2005). Arditi. pp 118–126. U.36(2):96–101. E. Rakip yönlülük ise rakiplerin davranışlarını doğru olarak analiz etmeyi ve uygun stratejik yanıtlar vermeyi gerektirmektedir.” Journal of Marketing. U. Learning Organization. (1988). No. G. No. 3. Nicholson A. Market Orientation. KAYNAKLAR Anadol. firmaların müşterilerinin ne istediğini anlamaları ve beklentilerini tam olarak karşılamalarını gerektirmektedir. A. müşteri memnuniyeti düzeyini artırmak için de müşterinin talep ve beklentilerinin sistematik biçimde değerlendirilmesi ve incelenmesi gerekliliği.. and Innovation: Integrating and Extending Models of Organizational Performance. Deshpandé. 57(1). içsel koordinasyon düzeyini arttırmak için bireylerin. Baker.. S. nadir. Dublin. L. Cicmil S.. D. and Walker. Journal of Market-Focused Management. 4. Sinkula. (1999). Bennett. Vol. R. bu kurumsal sürecin değerli. The construction and building research conference of the Royal Institution of Chartered Surveyors – COBRA 2008.. I. W.T. A. 2. 4. Görüş.Bu kurumsal süreç ile firma performansı arasında pozitif ve anlamlı bir ilişki olmasının nedeni. 250 . ‘‘Marketing orientation in construction firms: evidence from Turkish contractors’’. 23–37. 37–52.. I. Dikmen. Birgonul. 4. Jr. 1998. ve taklit edilmesi zor olan kurumsal bir kaynak olması ile açıklanabilir. Deshpande. “The Capabilities of Market-Driven Organizations. C. “Measuring Market Orientation: Generalization and Synthesis”. “Corporate Culture. pp. Pye. pp. bilgi ve deneyimlerini serbestçe paylaşabilecekleri bir kurumsal kültür oluşturmaları. ‘‘Marketing in construction: opportunities and challenges for SMEs’’. 20. Customer Orientation.. pp 297−315. YEMAR. (2005).

S. and B. 58 (January). 53-70 Kirca A. Measuring market orientation in several populations. (2005). and Managerial Implications”. Rivera. S. pp 31-57. J. H. (1998). marketing capabilities. Journal of Marketing. (2008). Production Economics. Journal of Marketing. N. 84(1).N. “Market Orientation: The Construct.L. April) “The Marketing Concept: What It Is. (1994). (1988) “What the Hell is ‘Market Oriented’?” Harvard Business Review. 14. and S. “The Effect of a Market Orientation on Business Profitability”.their implications for the marketing of construction services’’. (2003). Vol. and Wai. A. Shapiro. A. Kohli.” Journal of Marketing. 66 (November-December): 119-25. Jaworsky. S. “Developing a Marketing-Oriented Organization. Aziz.62. 46–53. and Narver. Oxford Polytechnic. 1. C. J. pp 47-64. 251 .. 31(3). ‘‘Marketing practices of professional engineering consulting firms: implement or not to implement?’’. 1990. “Market Orientation: Antecedents and Consequences”. P. 1990. J. pp. 17-34. “Market oriented in quality-oriented organizations and its impact on their performance. I. No. C.” Strategic Management Journal. Slater. (1990).A. ‘‘A review of changes in the UK construction industry . Türk Yapı Sektörü Raporu 2008. 3. What It Is Not. 57. Stanley F. 20-35.. 30. ‘‘Relationship marketing between specialist subcontractors and main contractors – comparing UK and German practice’’.. 30(3). pp. Jaworsky. pp 973–995.Houston. (2009).. and firm performance. Vol.. ‘‘Marketing professional services: an empirical investigation into consulting engineering services’’. F. European Journal of Marketing. (2000). A structural equations model. No. B. Yisa. Journal of Marketing . Vorhies. Ndekugri. Kohli. 1-8 Lado. 1993. Maydeu-Olivares. and Ambrose. 3. 24-41. H. Slater. Morgan. Journal of Marketing. A. B. “Market orientation: A meta-analytic review and assesment of its antecedents and impact on performance” Journal of Marketing. John C.E. and Preece. 2. pp 199-206. (2008).. 54. 23-39. Research Propositions. YEMAR Yapı Endüstri Merkezi. Volume 32. ve Mason C. pp. A. B. F. Vol.R. N.” Business Horizons.B. European Journal of Marketing. (1988). stanbul. 50: 81-87. Journal of Civil Engineering and Management. No. (1996). 69(2). International Journal for Construction Marketing. J. Narver. A. Morgan. (1986. “Market orientation. Winter. C. pp. Payne. A. and A. Proceedings of the Annual Conference of the Marketing Education Group. D: W. J.” Int. ve BeardenW. “Does the Competitive Environment Moderate the Market Orientation-Business Performance Relationship”.. Lai K. Jaafar.. R. M. Jayachandran S. 909-920.

.

başta projelerin giderek daha yoğun mühendislik bilgisi gerektirmesi. Bu çalış ma ile maliyetlerde hata oranını en aza indirgemek amacı ile teklif ve bütçe hazırlıklarındaki matematiksel olarak hesaplanamayan maliyet kalemlerinin. inşaat projelerinin teklif/bütçe çalışmalarında doğru maliyet tahmininde bulunulmasının çeşitli zorluklar ve bilinmesi veya tahmin edilmesi güç bazı değerlerden dolayı karlılık analizleri ve buna bağlı olarak teklif değerleri ciddi sayılabilecek oranlarda hata payı içerebilmektedir. yapay zekâ metotlarının kullanılması suretiyle bilginin matematiksel veriye dönüştürülmesini sağlayacak bir karar destek sisteminin ortaya konulmasıdır.Üst Yapı nşaat Projelerinde. Maliyet. Oğul han No:70/3 Eminönü. stanbul Tel: (212) 511 4804 E-Posta: obisen@bisenconsulting. Hiç şüphesiz ki. maliyetin sağlıklı olarak tahmin edilebilmesi. dolayısıyla da karlılık hesapları yüksek hata payı içerebilmektedir. maliyetin sağlıklı olarak tahmin edilebilmesi. Genel Gider. hesaplanabilen maliyetlerin üzerine belirli bir hata payı veya diğer bir tanımla risk yüzdesi ilave edilmesidir. ister sübjektif bilgilerin değerlendirilmesindeki hatalar olsun. Bulanık Mantık. 34110.tr Öz nşaat sektöründe artan rekabet dolayısıyla.. Bu hata payının en aza indirilebilmesi amacıyla genel uygulama. Ümit Dikmen Bisen Müşavirlik Divanyolu cad. gerçekçi olarak kapsamayabilmektedir. yapı malzemelerinin çeşitlenmesi. ister kontrol dışı bilgi eksikliğinden kaynaklanan hatalar olsun.edu. 34156.com stanbul Kültür Üniversitesi nşaat Mühendisliği Bölümü Bakırköy. birim maliyetlerin (doğrudan ve dolaylı) doğru analiz edilebilmesine bağlıdır. projelerde kar paylarının düşmesine yol açmakta ve buna bağlı olarak ta hem yatırımcı yönünden hem de yükleniciler yönünden maliyet tahmin çalışmalarının önemi artmaktadır. hesaplanamayan muhtemel maliyetleri. birim maliyetlerin (doğrudan ve 253 . Diğer taraftan. ster maddi olarak sehven yapılan hatalar olsun. Öngörülemeyen Maliyetlerin Belirlenmesine Yönelik Bir Karar Destek Modeli Ömer Bisen S. Anahtar Kelimeler: Yapay Sinir Ağları. ister sübjektif bilgilerin değerlendirilmesindeki hatalar olsun. projelerde kar paylarının düşmesine yol açmakta ve buna bağlı olarak ta hem yatırımcı yönünden hem de yükleniciler yönünden maliyet tahmin çalışmalarının önemi artmaktadır. Risk Giriş nşaat sektöründe artan rekabet dolayısıyla. Fakat inşaat projelerinin teklif ve bütçe çalış malarında. stanbul Tel: (212) 498 4718 E-Posta: udikmen@iku. aynı anda farklı coğrafyalarda iş yapılması gibi nedenlerle doğru maliyet tahmininde bulunulması zorlaşmakta. ster maddi olarak sehven yapılan hatalar olsun. büyük ölçüde tecrübeye dayalı olarak öngörülen bu yüzde. ister kontrol dışı bilgi eksikliğinden kaynaklanan hatalar olsun.

Özellikle teklif aşamasında. Konu hakkında daha detaylı bilgi bu alanda yayınlanmış olan çok sayıda kitap ve çalışmadan elde edilebilir. 2007). Yapay Zekâ Metotları Yapay zekâ metotları. zaman yönetimi. bunların matematiksel veriye dönüştürülmesinde yaşanan zorlukların yanı sıra. verimlilik tahmini. gerçekçi olarak kapsamayabilmektedir. dolayısıyla da hesaplar yüksek hata payı içerebilmektedir. Yapay Sinir Ağları Yapay sinir ağları yöntemi (YSA) temel olarak insan beyninin görsel verileri nasıl işlediği ve nesneleri nasıl ayırdığı. (2007)). büyük ölçüde tecrübeye dayalı olarak öngörülen bu yüzde. Bu hata payının en aza indirilebilmesi amacıyla genel uygulama. 254 . 2009). aradaki gizli katmanlardan da geçerek. Gizli katman sayısı. Veelenturf. (Zurada. maliyet yönetimi. Konu diğer yapım işlerine nazaran çok daha fazla sayıda iş kalemi içermekte olan üstyapı projelerinde daha da karmaşık bir hal almaktadır. hesaplanabilen maliyetlerin üzerine belirli bir hata payı veya diğer bir tanımla risk yüzdesi ilave edilmesidir. Bununla beraber inşaat proje yönetiminin alt dalları olan. girdi ve sinyalleri sinyali alır. yani öğrendiği prensibi üzerine kurulmuştur. Bu çerçevede. Aşağıdaki paragraflarda bu devam etmekte olan çalışmanın ilk evresi olan öneri sistem sunulacaktır. risk yönetimi. Bu hata payı dolaylı maliyetlerden kaynaklandığ ı gibi doğrudan maliyetlerden de kaynaklanabilmektedir. Bu yöntemler 1980’lerin ikinci yarısından başlayarak yapı ve proje yönetiminde de kullanılabilirliği araştırmacılar tarafından geniş şekilde araştırılmıştır (Adeli ve Karim. sözleşme yönetimi alanlarında yapay zekâ metotlarına ilişkin muhtelif birçok uygulama yapılmıştır. projenin yüklenilmesi durumunda planlama ve bütçe çalışmalarında da benzer zorluklar yaşanmaktadır. yapı malzemelerinin çeşitlenmesi. başta projelerin giderek daha yoğun mühendislik bilgisi gerektirmesi. ağırlıklı olarak geçtiğimiz yüzyılın ikinci yarısında. girdi katmanından. (1992). aynı anda farklı coğrafyalarda iş yapılması gibi nedenlerle doğru maliyet tahmininde bulunulması zorlaşmakta. 2001. Yapay sinir ağları. insan beyni üzerinde yapılmış olan araştırmalara paralel olarak insan beyninin çalışma prensipleri üzerine geliştirilmiş yöntemlerdir. uygulama alanına bağlı olarak değişiklik gösterir. genetik algoritma (GA) ve yapay sinir ağları (YSA) gibi yapay zekâ alt dalları gelişmiştir. Tipik bir yapay sinir ağları modelinde girdi. üstyapı projelerinde matematiksel olarak hesaplanamayan hata payının yapay zekâ metotları kullanarak en aza indirilmesini sağlayacak bir karar destek modeli oluşturulmasıdır. (Elmas. Hiç şüphesiz ki. gizli ve çıktı katmanları vardır. tedarik zinciri yönetimi. Fakat inşaat projelerinin teklif ve bütçe çalışmalarında. Çıktı katmanı.dolaylı) doğru analiz edilebilmesine bağlıdır. Dikmen ve diğ. hesaplanamayan muhtemel maliyetleri. insan beyninin “nöron” adı verilen birimlerin ağış eklinde çalıştığı ile ilgili olan biyolojik bulgulardan esinlenmiştir. Bu yüzde tespit edilirken genel olarak karar verici konumundaki kişiler benzer iş ve tecrübelerden elde edilmiş değerler bazında bir değerlendirme yapmaktadır. bulanık mantık (BM). uzman sistemler (US). Bu çalış manın amacı. ses tanıma veya görüntü tanıma gibi verilen bir uygulamaya uygun olarak tasarlanırlar. Yöntem. (1995). Elmas.

Doğrudan maliyetler veya sektördeki diğer tanımı ile imalat maliyetleri (productive maliyetlerini). Dolaylı maliyetler ise. şantiye iş letimindeki kırtasiye. mutfak. Projedeki imalatlar ile ilgili maliyet hesaplamalarının doğruluğu ve hassasiyeti. makine ekipman ve taşeron’dan oluşan temel kaynaklar ile beraber. • Tasarım ve ihale dokümanlarının nitelik ve niceliği . 255 . temel kaynak (ısınma. endirekt personele ilişkin maaş. sağlık. Bulanık mantık ve yapay sinir ağları her birinin kendisine özgü yetenekleri nedeniyle bazı durumlarda birbirlerini tamamlar nitelikte oldukların yakın zamanda her ikisinin beraberce kullanıldığı hibrid teknikler oluşmuştur. Diğer taraftan yapay sinir ağlarının daha ziyade öğrenme ve tanıma konusunda başarılı metot olmasına karşın bulanık mantık yöntemi bilhassa karar verme konusunda daha başarılı sonuçlar vermektedir. Mobilizasyon Giderleri. • Projenin geometrik özellikleri (alan. kazı dolgu makineleri. nakliye ve gümrük maliyetlerinden meydana gelmektedir. laboratuar ekipmanları. başta aşağıdakiler olmak üzere birçok faktöre bağlıdır. mobilizasyon giderleri. seyahat. Proje kapsamında kullanılacak vinçler. finansal giderler ve demobilizasyon giderlerinden meydana gelmektedir. elektrik. şantiye araçları. Makine Ekipman Giderleri. kamp ve şantiye binaları. • Projenin yeri . saha ofisleri. çözümde hassasiyet eksikliği kaynağının yeterince açık ve kesin olmayan kıstas veya matematik modellerin eksikliğinden olan problemlerin çözümüne imkân tanımaktadır. Bu noktalar dikkate alınarak önerilen sistemde her iki metot hem ayrı ayrı hem de birleşik hibrid sistem olarak kullanılacaktır. ulaşım.) giderleri. makine bakım ve onarım giderleri bu kapsamda ele alınmaktadır. su vs. gerçek hayatta karşılaştığımız beklenmedik durumlar ve belirsizlik içeren problemlere bir çözüm oluşturmayı hedeflemektedir. • Kalite standardı . şletme Giderleri. • Ekonomik durum. Bu bağlamda bulanık mantık metodu az veya eksik veri kümesinin mevcut olduğu durumlar için uygun bir yöntemdir. kat adedi vs) . Teori. Bulanık kümeler konusu ilk kez 1965 yılında Lotfi Zadeh tarafından ortaya konmuştur (Zadeh. makine ekipman giderleri. belirli bir imalat (poz’a) yönelik olarak kullanılmayıp birçok imalatın yapımında yardımcı olacak amortisman hesabı yapılabilecek makine ekipmanlar bu kapsamda hesaplanmaktadır. malzeme. şantiye işletme giderleri. vergi giderleri. Bulanık mantık metodu. avadanlıklar. Öngörülemeyen Maliyetler Yapım işlerinde maliyetler doğrudan (direkt) ve dolaylı (endirekt) olmak üzere iki gruba ayrılır. . kurulması düşünülen atölye ekipmanları.Bulanık Mantık Bulanık küme teorisinden türetilmiş olan bulanık mantık yöntemi de diğer bir yapay zekâ metodudur. Metodun diğer bir önemli özelliği de diğer tahmin metotları kadar çok sayıda veriye ihtiyaç göstermemesidir. 1965). kamp ve şantiye binalarının tefrişi. direkt işçilik. şantiye kuruluş masrafları. şantiye kuruşunda işveren ve mühendisin talepleri ve tören giderlerinden meydana gelmektedir.

eksik. insan gücü. teklif/ bütçe çalış malarının yapan mühendis kadrosunun teknik bilgi eksikliği. projelerin detay seviyesi. maliyetlerin yanı sıra proje cirosu oranında hesaplanan maliyet kalemleri. nakit açığ ı durumunda kullanılması muhtemel kredi faiz maliyetleri bu kapsamda ele alınabilmektedir. ihale dokümanlarının yetersiz. performans teminatı) vergiler. Ancak buradaki belirsizliklerin fazla olması nedeniyle kesin bir tahminde bulunmak güç olmaktadır. dokümantasyon. Bu güçlükler proje özelliklerinden. çizimlerin yetersizliği. Öneri modelde. imalat ve endirekt maliyetlerdeki belirsizliklerin yanı sıra proje kaynak (zaman. kullanılacak malzemelerin kalitesi gibi kriterlere 256 . tüm teminat mektup masrafları. eksikliği. ret veya transfer edilme durumlarına karar verip. Ayrıca yukarıda doğrudan maliyetler için ortaya konan belirsizlik şartlarına ilaveten siyasi durum bilhassa bazı ülkeler için önemli bir faktör olarak ortaya çıkacaktır. Şantiye tesislerinin kaldırılması. temizlik ve açılış giderleri bu kapsamda değerlendirilebilmektedir. makine ekipman. proje risklerinin tam olarak hesap edilememesinden. risklerin kabul. avans teminatı. Öngörülemeyen maliyetlerin hesaplanmasına ilişkin çok fazla kriter olmamak ile beraber genellikle deneyimler neticesinde bir katsayı ile hesaplanmaktadır.) kısıtları dolayısıyla maliyet tahminlerinde de bir takım güçlükler yaşanmaktadır. teminat mektubu masrafları (ihale teminatı. malat maliyetlerinin doğruluğu. projenin uygulama zorlukları (teknik – finansal). mukavele onay masrafları. Yukarıda tariflenen kısıtlar ile beraber model aşağıdaki 6 başlık altında toplanan kriterler çerçevesinde tariflenecektir. Proje risklerini analiz edip. işletme. çelişkili olması. Yukarıda belirtilen dolaylı maliyetlerden mobilizasyon. bu kapsamda değerlendirilmektedir. Dolaylı maliyetlerin hesaplanmasında hesap hassasiyetini etkileyen faktörler doğrudan maliyetler için olarak faktörlere benzerlik gösterir. ihale hazırlık süresinin yetersizliği. piyasa fiyatlarına olan hâkimiyet. piyasa fiyatlarındaki değişkenlikler. bunların proje maliyetine etkisi hesaplanabilir. Finansal Giderleri. firmaların teklif/bütçe hazırlık alt yapılarındaki eksiklikler gibi maliyet tahmininin doğru analiz edilmesine engel tüm faktörlerin tariflenen model ile hesaplanabilirliği veya hesaplanamayan sübjektif kriterlerin matematiksel veriye dönüştürülmesini sağlayacak bir karar destek sistematiğ i oluşturulmaktadır. sponsorluklar. Detaylı maliyet analizleri neticesinde işin sonundaki olası sapmalar kabul edilebilir düzeydedir. vs. finansal. eksiksiz ve doğru hesaplanmış bir keşif çalışması. öngörülemeyen maliyetlerin hesaplanmasındaki zorluklar. bölge müdürlüğü ve genel merkez yüklemeleri. diğer genel gider ve demobilizasyon maliyetleri büyük oranda hesaplanabilmektedir. Öneri Model Yukarıda yapılan tarifler ve bahsedilen risk ve belirsizliklerin bir yapının olası maliyetini tahmin etmenin ne denli güç olduğunu ortaya koymaktadır. Demobilizasyon. Proje maliyet hesaplamalarında yukarıda belirtilen. sigorta giderleri ve bazen merkez giderleridir. veri.sigorta masrafları ve işveren/ müşavir’in şantiye işleyiş i esnasındaki talepleri.

257 . kalite ve çevresel gereklikler. 2000) proje özelliklerini çevresel. yüzdesel hesaplamalar proje bütçesi ile doğrusal olarak değişmektedir. devam eden projeleri. Chua ve D. Proje Uygulama Alanı. (Min liu ve Yean Yng Ling. ABouRizk. işveren’in büyüklüğü ana başlıkları altında ele almıştır. şirket merkezinin durumu.K. Tasarım. hazırlanan dokümantasyonun içeriği. (2007) proje risklerini genel.P.bağlı olmakla beraber. proje riskleri ve dolaylı maliyetlere bağlı kriterler aşağıda tariflendiği gibidir. sahanın konumu. ihale tarihi. idari. işveren’in özel talepleri. projenin genel karakteristik yapısı. alt yükleniciler. projenin karmaşıklığı. sözleşme koşulları. nakit durumu. şirketin karakteristik özellikleri. ağır ekipman ihtiyacı. maliyet+kar). Sönmez ve diğ. hava durumu. kontratsal. Dolaylı maliyetlerde ise yüzdesel ve tutarsal hesaplanabilecek şekilde iki gruba ayrılmaktadır. teminat gereklilikleri. büyük oranda gerçeğe yakın bir maliyet tahmini yapılabilir. 2005) proje bedelinin tahmin edilmesinde projenin niteliği. işveren’in ödeme kabiliyeti. tasarım aşamasına müdahil olabilme. yüklenici. proje uygulama yetkinliği. ön yeterlilik şartları.. 1996) tarafından oluşturulan kriterlerle mukayese edildiğinde proje ve ihale karakteristik özelliklerinin daha sistematik olarak ele alındığını göstermektedir. ihalenin durumu. sözleşmedeki iş kapsam kriterleri ele alınmıştır. nakit akımı. proje dokümantasyonu. Kontratsal. tasarım karmaşıklığı. birim fiyat. ekonomik durum. ihale girenlerin sayısı. tazminatın kontrat değerine oranı. güvenlik sorunları. Ortaklık Yapısı. (D. finansal.Li. genel ekonomi durum. tasarım. yüklenicinin nitelikleri. hukuki.Dozzi ve M. güvenlik. çizimlerin kalitesi. işçilik fiyatlarındaki değişim riski. kaynak ihtiyaçları. diğer katılımcıların rekabet yeteneği. işverenin finansal durumu. Genel. finansal. Tutarsal endirekt maliyet kalemleri net olarak hesaplanabilmekle beraber. teklif verme durumu. piyasa şartları başlıkları altında. teklif verme koşulları. kontrat tipi(birim fiyat. projenin tipi ve karlılığı. coğrafi özellikler. proje tipi. Finansal. ihale dokümanlarının bedeli. şirket karakteristikleri. planlama. saha yönetim ekibinin yetkinliği. politik. proje büyüklüğü. dâhili faktörler ve işle ilgili kriter başlıklarıaltında ele almıştır. kontrat tipi (götürü. Proje nitelikleri. Proje Riskleri R. Kontrat. alt başlıklara ayrılmıştır. işveren karakteristikleri. proje büyüklüğü. Aynı çalışmada ülkesel risk faktörleri. ekonomik durum ve işveren özelliklerini detaylandırırken aşağıdaki kriterleri kullanmıştır. malzeme fiyatlarındaki değiş im. götürü). Maliyet tahmin hesaplamalarındaki proje özellikleri. proje süresi. tasarım kalitesi. proje dokümantasyonu. Proje Özellikleri Proje özellikleri. uygulama yeri ve ortaklık yapısı başlıkları altında ele almıştır. ekonomik durum ve işveren kriterleri açısından proje özellikleri tariflenmiştir. ortaklık tipi. Burada oluşturulan kriterler (S. teklif hazırlama süresi. tamamlanan uluslar arası projelerin tutarı.

etki ağırlığı nispetinde bütçe fiyatına etkisi düşünülerek model oluşturulmuştur. 2001..U.. Construction scheduling. stanbul Dozzi S. makine ekipman giderleri.Dolaylı Maliyetler Endirekt maliyetler yukarıda ifade edildiği gibi yüzdesel olarak hesaplanacak maliyet kalemleri olduğu gibi. teminat mektupları ve vergiler. O. analiz sonucu direkt maliyet tahmini yapılabilecek maliyet kalemler bulunmaktadır. A. Talat Birgönül. I. (1996). birikimler doğrultusunda farklı yorumlanabilecek kriterlerin tümüyle ele alınıp doğru bütçe tahminlerinde bulunulmasını sağlamaktır.. (2007) yaptığı çalışmada teklif kararını vermeye yönelik olarak genel. R ve Sonmez. Akbıyıklı. Kaynaklar Adeli.. proje maliyetine etki edebilecek tüm parametreler model içersinde düşünülüp. M. ister teklif hazırlık aşaması olsun (pre master plan). cost optimization. proje maliyetlerinin doğru hesaplanıp. Journal of Construction Engineering and Management ASCE Dikmen. Utility-Theory Model for Bid Markup Decisions. “A review of utilization of soft computing methods in construction management” . sübjektif ve kişiden kişiye. M. P. Proje cirosuna bağlı olarak yüzdesel olarak hesaplanacak kalemler. şantiye işletme giderleri ve finansal giderlerdir.. Dikmen ve diğ. Li D. AbouRizk S. projedeki hesaplanamayan. risk ve fırsat ve rekabet kriterleri olmak üzere 3 ana başlık altında detay kriterler oluşturulmuştur. H.Managing Construction for Tomorrow konferansı.. (2000). A case-based decision support tool for bid mark-up estimation of international construction proejcts. sigorta giderleridir. L.. K. Ateş. MC4T . London and New York: Spon Press Chua D. Oluşturulan model ile amaçlanan. S. Analiz edilmesi sonucu hesaplanabilecek maliyet kalemleri mobilizasyon giderleri. Key Factors in Bid Reasoning Model. A. mukavele masrafları. Ekim 2009.’nin. Kemal Gür (2007). ister işin alınması akabinde yapılacak bütçe çalışmaları olsun (master plan). Sonuç Yukarıda belirtilen kriterler çerçevesinde proje maliyet tahminlerinin doğru yapılabilmesine yönelik olarak. & Karim. and management – a new model based on neurocomputing and object technologies. Automation in Construction 30-44 Dikmen. Schroeder S. Journal of Construction Engineering and Management ASCE 258 . M..

Ergin A.P. Modeling a Contractor’s Markup Estimation. 1995. Liu M. Journal of Management in Engineering ASCE Veelenturf. West Publishing Company 259 .. (2005). Information and Control. Türkiye. L. 1. Prentice Hall Zadeh. Ling Y. Seçkin Kitabevi.J. (2007) Yapay Zeka Uygulamaları. ve Birgönül T. Fuzzy sets. 1965. Analysis and Applications of Artificial Neural Networks. 8: 338–353 Zurada. Introduction to Artificial Neural Systems. Ç. Quantitive Methodology for Determination of Cost Contingecy in International Projects.. stanbul. J.A. L. (2007). 1992.M. Journal of Construction Engineering and Management ASCE Sönmez R.. Baskı.Elmas.

.

tr Öz 1980’li yılların başından itibaren mühendislikte artarak uygulama alanı bulan yapay sinir ağları yöntemi. planlama ve programlama çalış malarında önemli yer tutar. yapım öncesinde. Diğer taraftan. Anahtar sözcükler: Yapay Sinir Ağları.tr HADEKA nşaat Kartal. Verimlilik Giriş Bir inşaat projesinin tasarım. bina türü projelerde kaba yapı maliyetleri içerisinde önemli yer tutan kalıp işlerine ait adam-saat ve verimlilik değerlerinin sağlıklı tahmini amacıyla yapay sinir ağları yöntemi ile bir karar destek sistemi oluşturulması hedeflenmiştir. Üçüncü ve son aşamada ise model farklı projelerden elde edilen veriler ile test edilmiştir. Planlamada ulaşılmak istenen önemli bir sonuç da işin bitim süresidir. Hiç şüphesiz ki. Bu sürenin oluşumu için de adam-saat verisine ihtiyaç duyulur.Yapay Sinir Ağları Yöntemi le Kalıp şlerinde Bir Adam-Saat Tahmini Modeli Murat Sönmez S. planlama döneminde. Maliyet. uygulama ve kontrol gibi tüm aşamalarında verimlilik yani adam-saat değerlerine ihtiyaç vardır. Bu bağlamda. Diğer yandan. planlama. Bu bağlamda kurulan model sürekli olarak yeni veriler ile sürekli kendini yenileyebilmesidir. temelinde insan beyninin çalışma ilkelerini taklit ederek çalışan bir problem çözümleme yöntemidir. Teklif aşamasında yapılacak yanlış verimlilik tahminleri bir ihalenin kaybına yol açabileceği gibi. Bu çalışmada. bu tahminde yapılacak olası hatalar. inşaat yüklenicilerinin sağlıklı adam-saat değerleri tahmini gereği yadsınamaz. 34881. şçilik. işin gerçek bedelinden düşük bir bedelle de üstlenmesine yol açabilir. projenin sadece fiziki ilerlemesini etkilemeyip bütçesini de olumsuz etkileyecektir. Bu aşamanın en önemli kısmı girdi ve çıktı değişkenlerinin tespitidir. Ümit Dikmen stanbul Kültür Üniversitesi nşaat Mühendisliği Bölümü Bakırköy. Adam-Saat. 34156. kinci aşamada oluşturulan bu ağ elde mevcut bulunan üstyapı projelerine ait kalıp puantajları eğitilmiştir. stanbul Tel: (212) 498 4718 E-Posta: u.com.dikmen@iku. Türkiye’de konut ve işyeri binaları projelerinde çok büyük sıklıkla kullanılan betonarme 261 . Diğer bir deyiş le model sürekli öğrenerek kendini geliştirebilmektedir.sonmez@hadeka. Kalıp.edu. kalıp işçiliği verimliliği bir inşaatın betonarme maliyeti ile ilgili maliyet tahmini. programlama. stanbul Tel: (216) 377 95 95 E-Posta: murat. Bu amaçla çalışmanın ilk aşamasında bir yapay sinir ağ ı oluşturulmuştur. Yöntemin en önemli özelliği gerçek veriler ile kurulan modelin eğitilmesi ve eğitilmiş olan modelin yeni veriler için sonuç üretebilmesidir.

Her nöron kendi parçası olan “sinaps”lar vasıtasıyla diğer nöronlar ile sinyal alışverişinde bulunur. Şekil 1’de tek gizli katmanlı basit bir yapay sinir ağları modelini gösterilmektedir. Yapay sinir ağları yöntemi (YSA) temel olarak insan beyninin görsel verileri nasıl işlediği ve nesneleri nasıl ayırdığı. uygulama alanına bağlı olarak değişiklik gösterir. Minsky ve Papert’in (1969) yayınlamış olduğu bir çalış maya bağlı olarak yavaş ilerleyen çalışmalar 1980’lerin başında yapı yönetimi dalıda dahil olmak üzere tekrar ivme kazanmıştır (Moselhi ve diğ.%15 arasında olarak bu tür yapıların toplam maliyetinde önemli bir yer tutmaktadır. 1991). En çok kullanılan yapay sinir ağları modellerinden biri çok katmanlı perseptron modelidir. Bu tür modelde.. Bu çalışmada. X1 X2 X3 y Çıktı katmanı Gizli katman Xn Girdi katmanı Şekil 1. girdi 262 . bina türü projelerde kaba yapı maliyetleri içerisinde önemli yer tutan kalıp işlerine ait adam-saat ve verimlilik değerlerinin sağlıklı tahmini amacıyla yapay sinir ağları yöntemi ile bir karar destek sistemi oluşturulması hedeflenmiştir.çerçeve yapılarda kalıp işçiliğinin ağırlığı %10 . x1’den xn’e olan girdiler. girdi ve sinyalleri sinyali alır. yani öğrendiği prensibi üzerine kurulmuştur. insan beyninin “nöron” adı verilen birimlerin ağı şeklinde çalıştığı ile ilgili olan biyolojik bulgulardan esinlenmiştir. Aşağıdaki bölümlerde kısaca inşaat projelerinde verimlilik ve verimlilik tahmininde yapay sinir ağları uygulamaları anlatılacaktır. Öğrenme işlemi nöronlar arasında bulunan sinaptik bağlantıların ayarlanmasını içerir. aradaki gizli katmanlardan da geçerek. Çalış manın bu safhasında sadece sistem kalıp ile olan imalatlar ele alınmıştır. Ne var ki. gizli ve çıktı katmanları vardır. Yapay Sinir Ağları Yapay sinir ağları kavramı. girdi katmanından. Yöntem. Çıktı katmanı. insan beyninin ve zekasının nasıl çalıştığına dair çalışmaların yapılmaya başlandığı 1800’lere kadar dayanmaktadır. Tipik bir yapay sinir ağları modeli Tipik bir yapay sinir ağları modelinde girdi. Gizli katman sayısı. Ardından da önerilen yöntem ile birlikte çalışmada elde edilen ilk bilgiler sunulacaktır. Şekil 1’de gösterildiği gibi.

yapay sinir ağları yöntemi çok çeşitli problemlerin çözümünde uygulanmıştır (Moselhi ve diğ. 263 . kar tahmini. Portas ve AbouRizk (1997) yapay sinir ağları yöntemini beton kalıp işlerinin verimlilik tahmininde kullanmıştır. “eğitim işlemi” adı verilen işlem ile model spesifik bir problemi çözmek için eğitilir. (1994) ve daha sonra Ok ve diğ. zaman ve kaynak takibi. verimlilik değerlerini %15 yakınlıkla elde ettiklerini belirtmişlerdir. (2001) endüstriyel inşaat aktivitelerinde işçilik üretim değerlerinin tahmini amacıyla 2 kademeli bir yapay sinir ağları yöntemi uygulamışlardır. Dikmen ve diğ. Tüm çalışmalar da yapay sinir ağları yönteminin bu tür işlemler için uygun bir yöntem olduğu sonucuna varılmıştır. Veelenturf. Bu eğitimin amacı incelenmekte olan problem için en uygun ağırlıkların bulunmasıdır. (1992). (1992). (1996). Çalışmanın sonucunda araştırmacılar yöntemlerini %84 olasılıkla. Gizli katman içerisinde toplanır ve bir “aktivasyon fonksiyonu” vasıtasıyla işlenerek gizli katmandaki nörondan çıkış hesaplanır. ayrıca “Yapay sinir ağlarının endüstri ortamında pratik olarak kullanılmasında en önemli konuların (1) girdi faktörlerinin tanımı ve (2) eğitim için yeterli ilgili veri toplanmasıdır” yorumunda bulunmuşlardır. Araştırmacılar. 1980’lerin ikinci yarısından itibaren. (Zurada. verimlilik tahmini. Çıktı katmanında veri son bir kez daha aynı şekilde işlendikten sonra yapay sinir ağının çıktısı oluşur. Adeli ve Karim (2001)). (1991). Elmas. Yapay sinir ağları. nşaat Projeleri Verimlilik Tahmininde YSA Uygulamaları nşaat projeleri yönetiminde. Proje yönetiminde hiç şüphesiz ki verimliliğin takibi ve de tahmini en önemli konulardan biridir. verimlilik. talep ve dava sonucu tahmini gibi konularda pek çok değerli çalış ma yapılmış ve yayınlanmıştır (Adeli ve Karim (2001). başlangıçta gelişigüzel olan sinaptik bağlantı ağırlıkları ayarlanır. Karshenas ve diğ.katmanına beslenmelerinin ardından bir “bağlantı ağırlığı” ile çarpılarak gizli katmana aktarılırlar. Chao ve diğ. (2009)). (2006) yapay sinir ağları yöntemini toprak işlerinde iş makinelerinin üretim tahmininde kullanmışlardır. AbouRizk ve diğ. ses tanıma veya görüntü tanıma gibi verilen bir uygulamaya uygun olarak tasarlanırlar. (1995). (2007)). Eğitim iş lemi esnasında. Sonmez ve Rowings (1998) yapay sinir ağları yöntemini inşaat işçiliği verimliliğini tahminde kullanmışlardır. risk değerlendirmesi. beton dökümü ve perdah işçilikleri konusunda verimlilik modelleri geliştirmiş lerdir. yapay sinir ağları yukarıda bahsedilen ağırlıkları geliş igüzel miktarlar olarak alırlar. Boussabaine. en son çıktı katmanına varmasına kadar tüm gizli katmanlar için tekrarlanır. Bu çalışmada Portas ve AbouRizk 22 girdi kullanarak kalıp işçiliği verimliliğini tespit etmek amacıyla bir model geliştirmiştir. Başlangıçta. Çalışmada araştırmacılar yapay sinir ağları ve regresyon analizi kullanarak kalıp işçiliği. Bunu takiben. Maliyet ve fiyat tahmini. Bu işlem verinin. Konu hakkında daha detaylı bilgi bu alanda yayınlanmış olan çok sayıda kitap ve çalışmadan elde edilebilir.

gerekse çıktı birimlerinde uygulamaya yönelik olması ile ilgili olarak yazarların uzun yıllara dayanan konu ile ilgili olan tecrübeleri ışığında karar verilmiştir. diğer yandan Türkiye’de halen birçok fiyat analizcisi tarafından kullanılmakta olan Bayındırlık Bakanlığı analizleri ise sistem kalıplar için herhangi bir eleman tipi ayrımı. Diğer bir amaçta bur tür yapıları inşa eden şirketlerin yöntemi kullanmada diğer şirketlerden elde edilecek verilere ihtiyaç göstermeden yöntemi kullanabilmeleri amaçlanmıştır. Türkiye’de sıkça kullanıldığ ı şekliyle. Ayrıca Türkiye bina stoğunun büyük çoğunluğunu teşkil eden 515 katlı 10 kadar yapı inşa eden bir yüklenici model için oldukça güzel bir veri setine sahip olacaktır. Ne var ki.Yöntem Yukarıda da bahsedildiği üzere bu çalış manın amacı. Bu noktalardan hareketle. kurulan YSA modelinin yukarıda bahsedilen eğitimi için sağlıklı ve mümkün olduğunca çok veriye ihtiyaç vardır. Bilindiği üzere Türkiye’de son yıllarda artık hemen hemen her yerde betonarme işlerinde sistem kalıp kullanılmaktadır. Diğer yandan yapay sinir ağları yöntemi gerçekleşmiş aktivitelerden elde edilmiş bilgilerle olası çözümlere ulaşan bir yöntem olduğu için. Bu nedenle önerilen yöntem hemen her büyüklükteki yüklenici firma tarafından kullanılabilir. Ayrıca inşaatlardaki çalışmalar oldukça mekanize olmuş ve hemen her bina şantiyesinde kalıp montaj ve söküm işlerinde işin karakterine bağlı olarak mobil veya kule vinç kullanılmaktadır. 1 saatlik yemek ve dinlenme molası da dahil olmak üzere toplam 10 saat alınmıştır. Bu çalışmada. Bu veriler şantiye ortamında kolaylıkla ölçülebilecek ve sağlıklı şekilde toplanacak verilerdir. Bir yöntemin pratikte uygulama alanı bulması için en önemli konular. Modelin ana çıktısı ise girdilere baz yapı elemanlarının betonarme kalıp aktiviteleri için harcanacak toplam adam-gün (yevmiye) miktarıdır. Gerek girdi birimlerinin seçiminde. verilerin basit ve de şantiye ortamında ek bir külfet getirmeden toplanabilecek olması hedeflenmiştir. Bu çalışma yöntemi kalıp alanı bazında bakıldığında eleman bazında farklı verimlilikler arz etmektedir. toplam perde duvar alanı ve bu yapı elemanlarınca taşınmakta olan toplam döşeme alanı ile bu döşemenin kaçıncı katta olduğu olarak tespit edilmiştir. Model ve Verilerin Tanımlanması Yukarıda belirtilen kriterler ışığında modelin ana girdileri yapının toplam kat adedi ile verilen bir kattaki toplam sarkan kiriş uzunluğu. Aksi takdirde geliştirilen yöntem akademik bir çalışmanın ötesine gidemeyebilir. 264 . toplam kolon uzunluğu. çalış ılan alanın ölçüleri. Önerilen yöntem tüm bu gibi etkileri otomatik olarak dikkate almaktadır. çalışma alanının bulunduğu kat gibi verimlilik üzerinde ciddi etkisi olabilecek faktörler bazında bir ayrım yapmayıp tek bir saat/m2 değeri vermektedir. geliştirilmekte olan ve burada sunulacak modelde. Ortalama bazda bu değerin doğru olacağı kabul edilse de tek bir villa inşaatı ile çok katlı bir iş merkezinin inşasının kalıp işlerinde ciddi verimlilik farkları olacağı açıktır. adam-gün süresi. yöntemin ihtiyaç duyduğu verilerin basit ve kolaylıkla elde edilebilir olmasıdır. Türkiye’de konut ve iş yeri inşaatlarında taşıyıcı sistem olarak sıklıkla kullanılmakta olan betonarme (perdeli veya perdesiz) yapıların kalıp işçiliğindeki verimliliği tahmin edebilmek amacıyla bir karar destek sistemi oluşturulmasıdır.

Veri setlerinin oluşturulduğu tüm yapılar farklı taban alanları ve kat adedine sahiptir. kolon kalıpları bir kez oluşturulduktan sonra tüm yapı bu monte edilmiş kalıplarla inşa edilmektedir. Konut türü yapılarda çok fazla sarkan kiriş kullanılmamakla birlikte. Şekilden de görüleceği üzere gerçekleşen değerler ile önerilen yöntem kullanılarak hesaplanan değerler birbirine oldukça yakındır. sarkan kiriş uzunluğu. daha önceden döşeme içerisinde sarkan kirişlerinde bir veri olarak sisteme girilmesi nedeniyle sadece döşemenin izdüşüm alanı kullanılmıştır. En büyük fark 2’nolu test setinde %14 olarak oluşmuştur. Çoğu kez 2 parçadan oluşan kolon kalıpları vinç yardımıyla yerine yerleştirilmektedir. Modelin Eğitim ve Test Veri Setleri Yapılan çalışmada 12 farklı bina projesinden toplam 144 adet veri toplanarak YSA veri seti oluşturulmuştur. Benzer bir yaklaşımla. 137 adet veri seti ile modelin eğitiminde. Döşeme alanı olarak. kalan 7 adet veri takımı modelin test edilmesinde kullanılmıştır. 265 . döşeme alanı ve yapı toplam kat sayısı tasarım üzerinden tespit edilmiştir. Her kata ait adam-gün değerleri ise doğrudan ilgili projenin şantiye yöneticilerinden elde edilmiştir. Test sonuçları Şekil 1’de grafik olarak sunulmuştur. Analizler ve Sonuçları Yukarıda da bahsedildiği üzere oluşturulan YSA veri setinde. kalan 7 veri seti ise test setinde kullanılmıştır. kullanıldığ ı takdirde kalıp işçiliğine olan etkisi tıpkı kolonlarda olduğu gibi ebatlarından çok uzunluğudur. Buradan hareketle kolon kalıp işleri verimliliğinin kolon kesiti boyutlardan bağımsız olduğu kabulü yapılabilir. Katlara ait. perde duvarlara ait kalıp işçiliğinde ise perdenin yüzey alanı işçiliğ i doğrudan etkilediğinden m2 boyutunda çalışılmıştır. Toplam kat adedi ve bulunulan kat. yapıda meydana gelen işçi gücü ve işlik sürekliliği. Bunlardan 137 adet veri eğitim setinde. aynı işin tekrarlanması ve süregelen iş alışkanlığı/ezberleme nedeniyle sonucu etkileyeceğinden bir parametre olarak sisteme dahil edilmiştir. Fakat sarkan kirişlerin boyu arttıkça işgücü ve işçilik ciddi miktarda artış göstermektedir. perde duvar alanı. Kirişin ebatları küçülüp büyüdüğünde yapılan işgücü çok fazla değişmemektedir. Analizler için geri yayılım algoritması ve sigmoid aktivasyon fonksiyonu kullanılmıştır. kolon uzunluğu. yapıya ait her kat bir veri olarak ele alınmıştır. Çalış maya konu olan inşaat projelerinde.Sistem kalıp teknolojisinde.

7 37. Lojistik Depo inşaatı. kat yüksekliği 3.6 575.1 271 278 91.0 m2 kalıp ve 673. ayrıca 2 örnek proje vasıtasıyla Bayındırlık Bakanlığının Birim Fiyat Analizlerinde uygulanan verimlilik değerleri ile karşılaştırılmıştır.Bodrum kat 1. Lojistik depo Toplam kat adedi 3. Analizleri Adam-Saat Katlar Şekil 3.3 Döşeme (m2) 366. Analizleri ile Toplam Adam-saat 4314 5262 5261 2725 17462 YSA yöntemi Bay. Yapı ile ilgili veriler ile Bayındırlık Bakanlığı birim fiyat analizlerinde önerilen değerlerle yapılan analizler Tablo 1 ve Şekil 3’te karşılaştırılmıştır.0 49. Birinci proje.4 6000 5000 4000 3000 2000 1000 0 -4 -3 -2 -1 0 1 2 Kiriş (m) 142.4 49. Fiilen gerçekleşmiş veriler ile modelden elde edilen verilerin karşılaştırılması Örnek Uygulamalar Önerilen yöntemin ürettiği sonuçlar.6 159. 6 7 8 Şekil 2.0 m3 beton gerektirmektedir.10000 7500 Adam-saat 5000 2500 0 0 Gerçek değer YSA yöntemi 1 2 3 4 5 Test seti no. Yapıda işleve bağlı olarak farklı aks açıklıkları kullanılmıştır.0 600.0 574. Tablo 1. Bak.0 173.1 782. Bak.1 1967. Bodrum katın dış kenarlarında perde duvar vardır.0 451.0 49.0 65.50 m olan 4 katlı takriben 2000 m2 alana sahip bir lojistik depo tesisidir.Bodrum kat Zemin kat Toplam 4 4 4 4 4 Kolon (m) 26. Kare kesitli kolon ve kirişli döşeme kullanılmıştır. YSA yöntemi ve Bayındırlık Bakanlığı analizleri ile elde edilen sonuçlarının karşılaştırılması 266 .Bodrum kat 2.2 Perde (m2) 366. Yapının inşası toplam 4508.7 YSA yöntemi ile toplam adam-saat 3624 2987 2004 944 9161 Bay.

5 Perde (m2) 366. Analizleri ile Toplam Adam-saat 7025 3272 2261 2231 2226 2329 19344 7500 YSA yöntemi Bay. Bu da yöntemin ne derece gerçeğe yakın sonuçlar verdiğini göstermektedir.Normal kat 2.8 33.6 2505. yapmış oldukları çalışmada farklı inşaat firmalarından görüşerek elde etmiş oldukları verimlilik değerlerinin ortalaması ile Bayındırlık Bakanlığı analizlerinde önerilen değerleri karşılaştırmış lardır.0 18.6 201. Yine diğer projede olduğu gibi farklı aks aralıklarına sahip betonarme karkas bir binadır.0 m2 kalıp ve 768.5 Döşeme (m2) 531.Bodrum kat 1.2 18.0 29. Betonarme işlerinin ana metrajları.92 m kat yüksekliğine sahip 6 katlı takriben 2500 m2 alanlı bir süt ürünleri tesisidir.7 29.Şekil 3’ten görülebileceği üzere.0 18. Sonuç olarak Bayındırlık Bakanlığı analizleri adam-saat değerlerinin uygulamada elde edilen verilere 267 . YSA yöntemi ve Bayındırlık Bakanlığı analizleri ile elde edilen sonuçlarının karşılaştırılması Bayındırlık Bakanlığı analizlerinde kullanılan değerler ile uygulamada gerçekleşen değerler arasında benzer farklılıklar Kuruoğlu ve diğ. Yine aynı şekilden görüleceği YSA yöntemiyle yapılan analizde bodrum katların imalatı için gerekli adamsaatler derine gittikçe artmaktadır.5 Kiriş (m) 109. Bayındırlık Bakanlığı analizleri yöntemi ile elde edilen sonuçlar %100’e varan mertebede YSA yöntemi ile elde edilen sonuçlardan yüksektir.7 29. analizleri Adam-saat 5000 2500 0 -3 -2 -1 0 1 2 3 4 Katlar Şekil 4. Bak. 4977.8 416.6 7.8 416.8 416.8 420. Bodrum dış duvarları betonarme perdedir. Lojistik Depo inşaatı.6 7.0 54. Yapı ile ilgili veriler ile Bayındırlık Bakanlığı birim fiyat analizlerinde önerilen değerlerle yapılan analizler Tablo 2 ve Şekil 4’te karşılaştırılmıştır.6 302.0 m3 beton olarak hesaplanmıştır.6 7.6 61. Kuruoğlu ve diğ.Bodrum kat Zemin kat 1. Süt Ürünleri Tesisi.Normal kat Çatı katı Toplam 6 6 6 6 6 6 6 Kolon (m) 41.7 193. (2001) yapmış olduğu bir çalışmada da ortaya konmuştur.7 29. Tablo 2.6 7. 2.2 178. kinci proje ise. iki analiz yönteminin arasında ciddi farklar mevcuttur. Bak. Süt ürünleri tesisi Toplam kat adedi 2.0 652.4 YSA yöntemi ile toplam adam-saat 3526 1877 876 876 876 1196 8845 Bay.

karşın, beton için m3’te 3.31 kat ve kalıp için 1.70 kat fazla olduğunu sonucuna varmışlardır.

Sonuçlar
Yapılan çalış mada betonarme karkas yapılar için bir kalıp işçiliği verimliliğinin tahmini için yapay sinir ağları bazlı bir yöntem önerilmiştir. Yöntemin basit ve elde edilebilir veriler ile çalışması, yöntemin küçük ve orta ölçekli yükleniciler tarafından da kullanılmasına imkan tanımaktadır. Diğer yandan çözüm özellikleri nedeniyle ortalama verimlilik değerlerinde çoğu zaman dikkate alınmayan proje büyüklüğü, çalışılan mekanın büyüklüğü, yapının kat adedi gibi verimlilik üzerinde ciddi etkileri olabilecek değerler dikkate alınmaktadır.

Kaynaklar
AbouRizk S. , Knowles P. & Hermann U.R. (2001) Estimating labor production rates for industrial construction activities. ASCE Journal of Construction Engineering and Management. 127(6) pp 502-511. Adeli H. & Karim A. (2001) Construction scheduling, cost optimization, and management – a new model based on neurocomputing and object technologies. London and New York: Spon Press Boussabaine A.H. (1996) The use of artificial neural Networks in construction management: a review. Construction Management and Economics 14 pp 427-436 Chao L.C. & Skibniewski, M.J. (1994) Estimating construction productivity: neuralnetwork-based approach. ASCE Journal of Computing in Civil Engineering. 8 (2) pp 234-251 Dikmen S.U. , Ateş O. , Akbıyıklı R ve Sonmez M. (2009) A review of utilization of soft computing methods in construction management Managing Construction for Tomorrow , MC4T, stanbul Elmas Ç. (2007) Yapay Zeka Uygulamaları, Seçkin Yayıncılık, Ankara, Türkiye. Karshenas S. , Feng X. (1992) Application of neural networks in earthmoving equipment production estimating. Proceedings of the 8th Conference Computing in Civil Engineering, ASCE, New York, pp 841–7. Kuruoğlu M. , Bayoğlu F. . (2001) Yapı üretiminde adam saat değerlerinin belirlenmesi üzerine bir araştırma ve sonuçları. 16. nşaat Mühendisliği Teknik Kongresi, Ankara, No:65. Kuruoğlu M. , Bayoğlu F.(2002)Yapı üretiminde adam-saat değerlerinin belirlenmesi ve Bayındırlık Bakanlığı’nın değerlerine göre karşılaştırmalı değerlendirmesi, nşaat Mühendisleri Odası stanbul Bülten, stanbul, s. 62 Minsky M.I. & Papert S. (1969) Perceptrons, MIT Press, Cambridge, MA 268

Meslek Standartları Komisyonu MSK (1997) “ nşaat kalıpçısı meslek standardı (ahşap)”. http://www.iskur.gov.tr/mydocu/standart/106.html. Moselhi O. , Hegazy T. & Fazio P. (1991) Neural networks as tools in construction. ASCE Journal Construction Engineering and Management. 117 (4) pp 606-625. mpm.org.tr/verimlilik (2007) “Verimlilik nedir?” Mpm yayınları Ok S.C. & Sinha S.K. (2006) Construction equipment productivity estimation using artificial neural network model. Construction Management and Economics, 24 pp 10291044. Portas J. & AbouRizk S. (1997) Neural network model for estimating construction productivity. ASCE Journal of Construction Engineering and Management. 123(4) pp 399-410. Sonmez R. & Rowings J.E. (1998) Construction labor productivity modeling with neural networks. Journal of Construction Engineering and Management, 124(6) pp 498– 504. Veelenturf L.P.J. (1995) Analysis and Applications of Artificial Neural Networks. Prentice Hall ACM, New York, USA Zurada, J.M. (1992) Introduction to Artificial Neural Systems. West Publishing Company ,New York, USA

269

Yapım Firmaları’nda Entelektüel Sermaye Değerinin Finansal Verilerle Hesaplanması
Tuğçe Ercan
Yıldız Teknik Üniversitesi Mimarlık Fakültesi Yapı Üretimi Bilim Dalı Yıldız Kampüs 34349 Beşiktaş/ stanbul Tel: (0212) 383 26 21 E-Posta: tugcesim@yahoo.com

Almula Köksal
Yıldız Teknik Üniversitesi Mimarlık Fakültesi Yapı Üretimi Bilim Dalı Yıldız Kampüs 34349 Beşiktaş/ stanbul Tel: (0212) 383 26 21 E-Posta: koksalm@iit.edu

Öz
Entelektüel sermaye bilgi ekonomisi içinde işletmelerin yeni zenginliğidir. Ülkemizin ekonomisinde önemli bir yere sahip inşaat sektöründe entelektüel sermaye kavramı oldukça yenidir. Sektörün önemli aktörlerinde biri olan inşaat firmaları ise bu kavrama yabancıdırlar. nşaat sektöründe, stratejik anlamda entelektüel sermaye yönetimi faaliyetlerini uygulayabilmek için öncelikle sistematik entelektüel sermaye ölçümleri yapılmalıdır. Entelektüel sermaye ölçüm yöntemleri nitel yaklaşımlar ve finansal verilerle ölçümler olmak üzere iki odağa ayrılmıştır. Nitel yaklaşımlar entelektüel sermayeyi belirli değişkenler üzerinden raporlama ana mantığına dayanmaktadır. Finansal ölçüm yaklaşımları ise, menkul kıymetler piyasasının işletmeye verdiği değer ile iş letmenin bilançosunda yer alan iş letme değeri üzerinden entelektüel sermayeyi hesaplamaktadır. Bu çalış ma kapsamında stanbul Menkul Kıymetler Borsası’nda işlem gören iki inşaat firmasının entelektüel sermaye düzeyleri finansal verilere dayalı bir ölçüm yöntemi olan “Hesaplanmış Maddi Olmayan Varlıklar Yöntemi (HMOV)”ile hesaplanmış ve karşılaştırılmıştır. Bu araştırma öncelikle entelektüel sermaye konusunda sınırlı araştırmaya sahip inşaat sektörüne katkı sağlamaktadır. Ayrıca, son yıllarda bilgi yönetiminde giderek artan bir öneme sahip olan entelektüel sermayenin inşaat sektöründe de önemini vurgulamaktadır. Bu araştırma sonucunda elde edilen veriler, inşaat firmalarında gelecekte uygulanabilecek entelektüel sermaye yönetim modellerine katkı sağlayacaktır.
Anahtar sözcükler: Entelektüel sermaye, Hesaplanmış Maddi Olmayan Varlıklar, Yapım firmaları, nşaat sektörü, Bilgi ekonomisi

Giriş
21. yüzyılda, bir işletmenin başarısı sahip olduğu fiziksel varlıklardan çok entelektüel sermayesi ve sistem kapasitesine bağlıdır. Entelektüel sermaye organizasyonun görünmeyen zenginliği, iş yapabilme bilgisidir ve ekonomik zenginlik için egemen kaynak olma yolunda ilerlemektedir. Bilişimin günden güne gelişmekte olduğu günümüzde artık en güçlü şirketler, en büyük maddi ve finansal varlıklara sahip şirketler değil, entelektüel sermayelerini güçlendirebilen, bilgiyi kullanabilen ve bu değeri en etkin şekilde yönetebilen şirketlerdir. 271

Bir inşaat firmasının kaynakları göreceli değerleri bağlamında maddi ve maddi olmayan varlıklardan oluşmaktadır. Maddi varlıklar (tangible assets), firmanın kesin ve güncel varlıklarıdır. Maddi varlıklar, ekipman, arsa, stoklar, banka mevduatları ve fabrikalar gibi daha somut varlıklardır. Buna karşın maddi olmayan varlıklar (intangible assets), gözlemlenmesi, tanımlanması ve değer biçilmesi daha zor, gelecek için fayda sağlayan fiziksel veya finansal olmayan varlıklardır (Lev, 2001). Bu tip varlıklar, firma performansı üzerinde de önemli bir etkiye sahiptirler. Maddi olmayan varlıklar, entelektüel mülkiyetten patentlere, ticari sırlardan sözleşme lisanslarına, iletişim ağları, çalışanların bilgi birikimi, veri tabanları, firmanın sahip olduğu olumlu ün ve örgüt kültürü gibi birçok bileşene sahiptir (Kale ve Çivici, 2002). Bilgi ekonomisinde firmaların finansal raporlarının en önemli bileşenlerinden biri “maddi olmayan varlıklar”dır. Ancak “maddi olmayan varlıklar”, geleneksel muhasebe sistemi içindeki tanımından daha içerikli bir hale gelmiştir. Geleneksel muhasebe sisteminde “maddi olmayan varlıklar”ı araştırma geliştirme faaliyetleri, bilinirlilik gibi kavramlar tanımlarken; bilgi ekonomisiyle birlikte insan, organizasyon bilgisi ve paydaşlarla ilişkiler gibi yeni içerikler oluşmuştur (Gallego ve Rodriguez, 2005). Şirket için değer yaratacak bu varlıklar kolay tanımlanabilir ve ölçülebilir formlarda değildirler. Maddi olmayan varlıklara eklemlenen bu yeni bileşenler entelektüel sermayeyi tanımlamaktadır ve finansal tablolara tam anlamıyla yansımamaktadır. Türkiye nşaat endüstrisi, ülke ekonomisinde önemi göz ardı edilemeyecek bir konumda olup, pek çok sektörü içinde barındırmaktadır; ancak diğer endüstrilere nazaran kendini yavaş yenilemektedir. Yapı yapmak karmaşık bir süreçtir, bu karmaşık süreç bilginin ve yeni teknolojilerin kullanılmasıyla basite indirgenebilir ve ‘entelektüel sermaye yönetimi’yle daha hızlı ve etkin yönetim modelleri oluşturulabilir. nşaat sektörünün parçalı yapısı ve Türkiye’de faaliyet gösteren inşaat firmalarının çoğunluğunun küçük ölçekli olma durumu, sektör için entelektüel sermayenin önemini artırırken, diğer yandan hesaplanma zorluğunu ortaya koyar. Küçük ölçekli firmalar için entelektüel sermaye değer yaratmada önem kazanırken, firmaların halka arzının olmaması, bir başka deyişle borsada işlem görmemesi durumu, ölçüm yapmayı ve değerlendirme yapmayı zorlaştırmaktadır(Ercan, 2007). Firmaların entelektüel sermaye ölçüm yöntemleri iki açıdan ele alınabilir: nitel yaklaşımlar ve finansal verilerle ölçümler. Nitel yaklaşımlar, entelektüel sermayeyi belirlenecek değişkenler üzerinden raporlama ana mantığına dayanmaktadır. Finansal ölçüm yaklaşımlarının (Hesaplanmış Maddi Olmayan Varlıklar, Piyasa değeri/ defter değeri oranı, Tobin’in Q değeri, vb..) ana fikri ise hisse senedi piyasasının işletmeye verdiği değerin ne olduğunu tespit etmek, bunu işletmenin bilançosunda yer alan işletme değeri ile kıyaslayarak aradaki farkı belirlemektir. Finansal verilere dayalı ölçüm yöntemlerinin ortak özellikleri, entelektüel sermayenin genel bir karşılaştırılmasının yapılabilmesi için işletmelerin denetlenmiş finansal tablolarından türetilmeleri ve işletme tarafından benimsenen entelektüel sermaye tanımından bağımsız olmalarıdır. Brennan (2001) ‘in belirttiği gibi, bu ölçüm sistemleri makro planda olup sadece piyasanın işletmeye öngördüğü değerin fonksiyonu olarak hesap edilir. Bu nedenle tüm dünyada işletmeler finansal verilerle elde edilen değerlerin yanı sıra, entelektüel sermayelerinin özellikleri ve performansları hakkında uzun vadede daha stratejik bilgiler içeren entelektüel sermaye raporlama yöntemlerine başvurmaktadırlar (Brennan, 2001). 272

M. Shaikh‘in (2004) ‘‘Ölçemediğin bir şeyi yönetemezsin’’ ifadesi bize inşaat firmalarında entelektüel sermayeyi bir avantaja dönüştürecek entelektüel sermaye modellerini uygulamadan önce önemli olanın, bu değeri en doğru şekilde ölçmemiz olduğunu anlatmaktadır. Buradaki temel problem inşaat şirketleri için geliştirilmiş belli bir yöntemin olmamasıdır (Kululanga ve Mccaffer, 2001). Bu eksiklik inşaat şirketlerinde entelektüel sermaye yönetimi anlayışının var olmasının karşısında engel oluşturmaktadır. Bu nedenle bu çalışmanın amacı Türkiye’deki inşaat firmalarında entelektüel sermayeyi var olan finansal verilere dayalı entelektüel sermaye ölçüm yöntemleri bağlamında incelemektir. Bu çalışma kapsamında stanbul Menkul Kıymetler Borsası’nda işlem gören iki inşaat firmasının entelektüel sermaye düzeyleri “Hesaplanmış Maddi Olmayan Varlıklar Yöntemi (HMOV)”ile hesaplanmış ve karşılaştırılmıştır. Maddi olmayan varlıkların yapım firmalarındaki değerlerine ulaşmak, ileride şirket için rekabet avantajına dönüşecek entelektüel sermaye yönetiminin uygulanabilir bir yönetim stratejisi haline gelmesini sağlayacaktır. Entelektüel sermaye yönetimini inşaat şirketlerindeki yönetim anlayış ına en iyi şekilde entegre etmek bilgi ekonomisinin kaçınılmaz bir gerçeğidir.

Yapım Firmalarında Entelektüel Sermaye Kavramsal Altyapısı
lk olarak 1969 yılında John Kenneth Galbraith tarafından kullanılan ‘entelektüel sermaye’ kavramı, özellikle son on yıllık dönemde kavramsal ve endüstriyle ilişkili akademik yayınlar, konferans ve seminerlerin düzenlenmesiyle popülerlik kazanmıştır (Büyüközkan, 2002). Entelektüel sermayenin tüm dünyada kabul görmüş tek bir tanımı yoktur, birçok araştırmacı farklı açıdan entelektüel sermayeyi tanımlamaya çalışmıştır. Brooking (1996), entelektüel sermayeyi, “organizasyonun işlemesine olanak sağlayan bileşik maddi olmayan varlıklar” olarak tanımlamıştır. Klein ve Prusak (1997) ise, entelektüel sermayeyi “Daha yüksek değerlere sahip varlıkları yaratmada onları şekilendirecek, ele geçirecek ve harekete geçirecek entelektüel materyal” olarak tanımlamıştır. Bu tanımda, Klein ve Prusak maddi olamayan varlıklarla entelektüel sermaye arasındaki farkı ortaya çıkarmaya çalışmıştır. Entelektüel sermaye maddi olmayan varlıkları, bir başka deyişle entelektüel mülkiyeti, içine almaktadır burada fark yaratan nokta değer yaratmasıdır, bir başka deyiş le işletmenin içinde değer yaratan maddi olmayan varlıklar entelektüel sermayedir. Entelektüel sermaye maddi olmayan varlıkları de içinde barındıran daha geniş bir yapıya sahiptir. Tek düzen hesap planında maddi olmayan duran varlıkların izlendiği hesap grubu, ‘herhangi bir fiziksel varlığı bulunmayan ve işletmenin belli bir şekilde yararlandığ ı veya yararlanmayı hedeflediği aktifleştiren giderler ile belli koşullar altında hukuken himaye gören ve şerefiyelerin izlendiği hesap grubu’ olarak tanımlanmaktadır (Kotar,1995). Bu hesap grubunda şu kalemler yer alır: Haklar, Şerefiye, Kuruluş ve Örgütlenme Giderleri, Araştırma ve Geliştirme Giderleri, Özel Maliyetler, Birikmiş Amortismanlar ve Verilen Avanslar. 273

Kotar’ın (1995)’de geleneksel muhasebe sistemi içinde tanımladığı maddi olmayan duran varlıklar kavramının içeriği, entelektüel sermaye kavramsal yapısının maddi olmayan duran varlıklara getirdiği yeni içerikten birçok yönüyle farklılıklar göstermektedir. Geleneksel muhasebe sistemi, entelektüel sermayeyi göz ardı etmektedir. nsan sermayesi, müşteri sermayesi, yapısal sermaye, büyüme ve yenilenme gibi unsurlar geleneksel muhasebe sistemi içinde yer almamaktadır. Entelektüel sermayenin gün ış ığına çıkarılması, ölçülmesi ve raporlanması inşaat firmalarına pek çok açıdan rekabet avantajı sağlayabilir. Entelektüel sermaye ölçümünün inşaat firmalarına sağlayacağı avantajlardan ilki, işletmenin görünmeyen entelektüel varlıklarının görünür hale getirilmesi, işletmenin kredi ve fon bulma∗ olanaklarını önemli ölçüde arttıracak olmasıdır. nşaat firmaları, kredi kurumlarına sahip oldukları entelektüel varlıkları (söz gelimi diğer işletmelere göre yüksek olan bir “iş görenlerinin becerilerini geliştirme hızı”nı) bir teminat olarak gösterebilirler. Bir diğer avantaj, yüksek piyasa değerine sahip bir inşaat firmasının, bu yüksek değerin kaynağını yatırımcılara bu şekilde göstermiş olacağıdır. Halka açık ya da açılmayı düşünen bir inşaat firmasının entelektüel sermayesini ve bunun gelecekte yaratacağı gelir potansiyelini göstermesi, firmanın hisse senetlerinin fiyat performansını arttırıcı etki yapacaktır. Son olarak, halka açık olmayan bir işletme herhangi bir amaçla değerlenirken ölçülmüş ve raporlanmış entelektüel sermayesi, satıcı iş letme için pazarlık unsuru olacak ve satış fiyatını arttırıcı etki yapacaktır ve işletmenin yeni ekonomi kurallarına uyum sağlamada, rakiplerine karşı ne durumda olduğunun analiz edilebilmesini, zayıf yönlerinin bulunarak geliştirici çabalara girişilebilmesini sağlayacaktır (Ertuğrul, 2006; [1]).

Metodoloji
Hesaplanmış Maddi Olmayan Varlıklar Yöntemi

Hesaplanmış maddi olmayan varlıklar metodunu Kellog ş daresi Okulu’na bağlı “NCI Research” adlı kuruluş geliştirmiştir. “NCI Research” kuruluşunun başı Thomas Parkinson, bir şirketin piyasa değerinin yalnız maddi varlıkları değil, şirketin maddi olmayan varlıklarına atfedilebilecek bir bileşeni de yansıttığı var sayımından hareket etmiştir. Maddi olamayan varlıkların değeri, bir şirketin benzer maddi varlıklara sahip ortalama bir rakipten daha iyi performans gösterme gücüne eşittir (Stewart, 1997). Hesaplanmış Maddi Olmayan Varlıklar yöntemi, maddi varlıkların getirisinin fazla kısmını hesaplar ve bu büyüklüğü, maddi olmayan varlıklara ilişkin getirinin payını belirlemede kullanır (Luthy, 1998). Bu işlemler sonucunda elde edilen değer, şirketin bilançoda görünmeyen varlıklarının hesaplanmış maddi olmayan değeridir. Ancak elde edilen rakam bu varlıkların piyasa değeri değildir. Piyasa değeri daha yüksek olacaktır,
*Türkiye Vakıflar Bankası T.A.O.’nın Planlama ve ktisadi Araştırmalar Grup Yönetmenliğince 2000 yılında yayınlanan Sektör Araştırmaları Serisi/ No:21/ nşaat Sektörü raporuna göre yurt dışı müteahhitlik hizmetleri sektörü yetkililerinden alınan bilgilere göre, yurt dışında pek çok projeyi gerçekleştiren Türk müteahhitlik sektörünün başta finansal sorunları olmak üzere, rekabet güçlerini azaltan bir takım sorunları bulunmaktadır. Kredi temininde güçlükler yaşanmaktadır, bunun sonucu rekabet güçlüğünü beraberinde getirmektedir. Yurt dışı pazarlarda faaliyet gösterecek firmalarda belli kriterler aranmaması sektörün uzun vadede imajını etkilemekte, kaliteden verilen ödün bir süre sonra iş yapılan pazarın kaybedilmesine kadar varan olumsuzlukları beraberinde getirmektedir.

274

çünkü söz konusu varlıkları sıfırdan kurmak da kendine başına bir değer yaratmaktadır. Bu değeri bilmemiz, düşük bir piyasa değeri/defter değerinin sönmeye yüz tutmuş bir işletmeyi mi, yoksa hisse senedine yansımamış gizli zenginliğe sahip bir işletmeyi mi gösterdiğine karar vermede yardımcı olmaktadır (Stewart, 1997). Hesaplanmış maddi olmayan varlıklar ölçümü finansal veriler kullanılarak uygulanan bir yöntemdir ve entelektüel sermayenin işletme bütününde yaklaşık para değerini belirlemeyi sağlar. Yöntem uygulanırken örneklem kümesindeki firmaların üç yıllık bilançosu ve konsolide gelir tablosu kullanılacaktır. Bu araştırma kapsamında, güncel olarak stanbul Menkul Kıymetler Borsası’nda işlem gören iki büyük ölçekli (çalışan sayısı > 500) inşaat firması incelenmiştir. Firmaların ikisi de çok merkezli bir yapıya sahiptir, faaliyet alanları çok çeşitlidir (alt yapı ve yol, konut, konut dışı bina, ağır inşaat, proje yönetimi) ve uluslararası projelerde yer almaktadırlar. Hesaplanmış Maddi Olmayan Varlıklar yönteminde firmanın entelektüel sermayesi yedi temel adımda elde edilir (Stewart, 1997). Birinci adımda, firmalar için gelir tablosundan söz konusu üç yıl için vergi öncesi ortalama kazançlar hesaplanır (bkz. Tablo 1). kinci adımda, firmaların bilançolarına bakılır ve üç yıl için yıl sonu ortalama maddi varlıkları hesap edilir (bkz. Tablo 2). Üçüncü adımda ise, varlıklardan sağlanan getiri oranını bulmak için kazançlar varlıklara bölünür (bkz. Tablo 3). Bunun için kar ortalaması, maddi varlıkların ortalama değerine bölünür ve maddi varlıkların getirisi bulunur. Dördüncü adımda, söz konusu üç yıl için, sektörün ortalama getiri oranı bulunur (%). Sektörün ortalama getirisi hesaplanırken, Gayrimenkul Yatırım Ortaklıkları (GYO) için 2002-2003 yılları arasında SPK tebliğli Tarihi Maliyetli (Seri XI No:1) bilanço ve Ayrıntılı Gelir Tablosu kullanılmıştır (bkz. Tablo 4). 2004 yılı verileri için Uluslararası Finansal Raporlama Standartları (UFRS)’e göre düzenlenmiş konsolide bilanço ve gelir tabloları kullanılmıştır. GYO’lar için 2002-2004 yılı verilerinin ortalamaları hesaplanmıştır. Sektörün ortalama getiri oranı hesaplanırken sektörde faaliyet gösteren ve mali tablo verilerine ulaşılabilen belli sayıda firma gereklidir. nşaat firmalarının borsada işlem görmemesi durumu inşaat firmalarının yıllık finansal raporlarına ulaşılmasını zorlaştırmaktadır. Bu nedenle faaliyet alanları ve yasal yükümlülükleri itibariyle benzer bir tablo çizen Gayrimenkul Yatırım Ortaklıkları’nın verileri kullanılarak sektörün tahmini maddi karlılık oranı hesaplanmıştır [4]. Dördüncü adımın ikinci aşamasında, üçüncü adımda elde edilen varlıklardan elde edilen kazanç oranları sektörün ortalama getiri oranıyla karşılaştırılır (bkz. Tablo 5). Buna göre B Firması’nın ‘Hesaplanmış maddi olmayan varlıklar yöntemi’yle yaklaşık entelektüel sermaye hesabına devam etmemek gerekmektedir. Bunun nedeni “Ek Getiri”nin B firması için eksi değerde çıkmasıdır. Beşinci adımda firmalar için ek getiri hesaplanır; bunun için sektörün ortalama getiri oranı şirketin maddi varlıklarıyla çarpılır (bkz. Tablo 6). Çıkan sonuç ortalama bir şirketin maddi varlıkların tutarından ne kadar kazanmış olacağını verir. Elde edilen rakam şirketin birinci adımda bulunan vergi öncesi kazançlarından çıkarılır. Bu şekilde, ek getiri bulunur. Bu rakam şirketin sektördeki ortalama bir firmaya göre varlıklarından ne kadar daha fazla kazandığını gösterir. B Firması’nın ek getirisi eksi değerde çıktığ ı için bu adımdan sonra hesaplamaya devam edilmeyecektir.

275

741 2.796.645. Yıllar Maddi A Firması Varlıklar irketi(*) B Firması 2002 403.259 Ortalama 2.9 ≈% 7 276 . Vergi Öncesi Kar Yıllar A Firması B Firması 2002 56.671 963.472.036. 171.281. Vergi Öncesi Kar (YTL) 2002-2004 yılları için Ortalama Maddi Varlıklar (YTL) B Firması nşaat Ticaret A. Tablo 4 Üç Yıl çin Sektörün Ortalama Getiri Oranı.634.515.254 135.753 B Firması A.440.558 ş A.583.779.132.741 Tablo 2 Üç Yıl çin Yıl Sonu Ortalama Maddi Varlıklar (Net Aktif Değeri.954.577 678.Ş.Ş 9.132.429. Firma Adı Varlıklardan Sağlanan Getiri Oranı (%) A Firması B Firması 3 yıl için Ort.632 / 5.960.Ş.288.717.179 26.132.274. 56.042 122.845 A Firması nşaat ve Sanayi A.209 136.000 2004 5.235.633 EGS A.000 2003 94.243 3.615.386.060.Tablo 1 Üç Yıl çin Vergi Öncesi Ortalama Kar Hesabı.020.470 = %6. 2.192.281.332 hlas A.654 Yapı Kredi Koray A.610 2.779.YTL). Firma Adı 2002-2004 yılları için Ort.047.401.281.4 171.753 Tablo 3 Üç Yıl çin Varlıklardan Sağlanan Getiri Oranı Hesabı*.323 Alarko A.132. 343.954. Vergi Öncesi Kazanç(1) 3 yıl için Ortalama Maddi Varlıklar (2) (1) / (2) %8 %5.000 2003 494. 9.Ş.954.977 2.Ş 2.329.000 2004 365.027.583.977 115.843.632 YTL 5.Ş 717.044 31.444.741 2.818.610 Toplam 385.899.413.093.923 121.678 177. 115.977 115.975 Garanti A.842.329.669.515.401.092 67.964 22.Ş.132.583.223 Ortalama 171.916 2.499.132.Ş.883 76.753 (*) Küsüratlar dikkate alınmamıştır.Ş.998.610 2.779. 16.470 YTL Sektörün Maddi Varlık Karlılık Oranı: 385.Ş.787 Vakıf A.

Vergi sonrası geliri elde etmek için çıkan sonuç ek getiriden çıkarılır.405 x %33 = 7.933 22. şirketin sermaye maliyeti gibi uygun bir orana bölmek gerekir(Stewart.280.753 x %7= Ortalama şletme Maddi Varlık Kazancı 149.132. Bunu yapmak için ek getiriyi.583.Tablo 5 Varlıklardan elde edilen kazanç oranlarını sektörün ortalama getiri oranıyla karşılaştırılması. Kabul edilebilir karlılık aynı zamanda yeni yatırımlar için sermayenin marjinal maliyeti veya iç verim oranı olarak da hesaplanabilir..610 x %7= 2.4 < %7 %8 %5.999.vb.405 YTL 115.933 = 15.741-149.9 ≈% 7 Sonuç %8 > %7 %5. Vergiden Arındırılmış Ek getiri (A Firması) = 22.660.1997).33.477. kinci olarak ek getirinin vergiden arındırılması iş lemi gerçekleştirilir. amortisman maliyeti. 277 .779.132.862 Ek Getiri= şletmenin Ort. Ancak incelenen dönemde kurumlar vergisi ve fon payları %33 oranında gerçekleşmiştir [2]..610 2. Bunun için ilk olarak üç yılın vergi oranları ortalaması bulunur ve bu oran ek getiriyle çarpılır. Vergi Öncesi Kazancı – Ort.294. şletme Maddi Kazancı 171.280. Hiçbir işletme bilerek zarar edeceği bir iş veya sermaye kaybı yaşamak istemez özellikle inşaat sektörünü gibi ciddi maddi duran varlık ve sermaye gerektiren işletmelerde elde edilen fonların veya özsermayenin ‘risksiz getiri oranları’ dikkatli takip edilmelidir.132. pay senedi çıkarılması yoluyla sağlanmış kaynakların maliyeti.660.182. . Bu rakam maddi olmayan varlıklara atfedilecek primdir.572 149. Vergi mevzuatı ve kanunlarında oldukça sık değişikliklerin yapıldığı ülkemizde 2005 yılından sonra kurumlar vergisi ve işletme vergilerinde indirimler yapılmıştır.472 (YTL) Yedinci yani son adımda ek getirinin şirketteki net değeri hesaplanır.121 YTL < 0 A Firması B Firması Ek getiri hesabından sonra gelen altıncı adımda is ek getiri vergiden arındırılır.281.954.753 Sektörün Ortalama Getiri oranıyla çarpılması 2.583.4 Tablo 6 Ek Getiri Hesabı. 2002-2004 yılları Ortalama Maddi Varlık Değeri 2.862= . maddi veya maddi olmayan varlıklardan oluşan özsermaye bütününde hedef ‘kabul edilebilir karlılığı’ yakalamaktır.977 -149. Bu çalış mada hesaplanması ve uygulanışı açısından öz sermaye-alternatif maliyet yöntemi uygulanmıştır.405.7.779.660.477. şletmelerin kendi yarattıkları veya kuruluş aşamasında koydukları.294. şletmelerde özsermaye (sermaye) maliyeti hesaplaması oldukça teknik bir konu olup öz sermaye-alternatif maliyet yöntemi. gibi hesaplama yöntemlerini kullanmak mümkündür. Şirket Adı A Firması B Firması Varlıklardan Sağlanan Getiri Oranı (%) Sektörün Ortalama Getiri Oranı %6.132.572= 22.

364. literatürde geliştirilmiş entelektüel sermaye ölçüm yöntemlerinin inşaat firmaları üzerinde uygulanabilirliğini araştırılmış ve süreç içindeki problemleri açığa çıkarmıştır. Gayrimenkul Yatırım Ortaklıkları ise daha fazladır. Araştırma sürecinde.944 YTL Ek kazanç tutarının ortalama ağırlıklı sermaye maliyetine bölünmesiyle. şletme sermaye ve yeni yatırım karlılığında baz değer olarak alınan bu oran firmanın sadece entelektüel sermayesinin hesaplanmasında önemli bir etkiye sahip olmakla kalmayıp. Buna göre: Entelektüel Sermaye Değeri (ESD) A Firması = 30. Ancak sonuçlar.54 2003 yılı için TRT031203T34 tanımlı bir yıl vadeli devlet tahvili nominal faiz oranı:%51. Bunun nedeni entelektüel sermayenin bilançolara henüz tam anlamıyla yansımamasıdır.182. aynı zamanda piyasa değeri. Bu çalışma. ortakların elde edeceği karlar(kar payı). Hesaplanmış maddi olmayan varlıklar yöntemiyle alınan sonuca göre A Firması’nın bu yöntemle ulaşılan entelektüel sermaye değeri. firmalar arasında karşılaştırma yapmaya olanak vermesi açısından anlamlıdır. Sonuç Yönetim Bilimi.Türkiye de risksiz getiri oranını bulmakta ve sermaye(yeni yatırım maliyeti) hesaplamasında baz olarak Hazinenin ihraç ettiği yıllık Hazine Bonosu veya Devlet Tahvili Faiz oranı kıstas olarak alınmaktadır. Yinede bu yöntemlerin yapım firmalarına uyarlanması ve uygulanması inşaat sektörünün gelişmesi ve yenilikleri bünyesine katması açısından önem kazanmaktadır.364.71 Makro ekonomik ve sektörel gelişmelerinde faiz oranları içinde olduğu varsayımı ile ilgili 3 yıl için ortalama alternatif maliyet %50. stanbul Menkul Kıymetler Borsası’nda işlem gören inşaat firması sayısı iki olarak belirlenmiştir. 2002 yılı için TRT050203T18 tanımlı bir yıl vadeli devlet tahvili nominal faiz oranı:%69. bu ölçüm yöntemlerinin yapım firmalarına adapte edilmesi bazı zorlukları içermektedir. Buna gore ek getirinin şimdiki değeri bulunur. verim ve karlık üzerinde de doğrudan etkili olmaktadır. Bu durum da Türk 278 .472/ ~ 0.11 2004 yılı için TRT060705T10 tanımlı bir yıl vadeli devlet tahvili nominal faiz oranı:%29. Analizimizde 2002-2004 yılları arasında aşağıda belirtilen hazine bonosu ve devlet tahvili faiz oranları alınmıştır [5]. Finansal verilere göre alınan bu sonuç. Ek Getirinin Net Değeri (A Firması) = 15.50 = 30. Ne var ki. niteliksel analizde farklı olabilir. B Firması’ndan yüksektir.944 YTL ESD(A Firması) > ESD (B Firması) olarak belirlenmiştir. tutar olarak firmaların entelektüel sermaye değerine ulaşılmıştır.12 olarak bulunur. literatürde gerek niteliksel gerekse finansal verilere dayalı birçok entelektüel sermaye ölçüm yöntemi geliştirmiştir. inşaat firmalarının borsada işlem görme azlığı dikkat çekmiştir.

Çıkrıkçı. N. dan: Yrd. Türkiye’deki nşaat Firmaları’na Entelektüel Sermaye Ölçüm Yöntemlerinin Uygulanmsı Üzerine Bir Araştırma. Türk inşaat firmalarının uluslar arası piyasalarda da rekabet avantajı elde etmesini sağlayacak ve daha gerçekçi entelektüel sermaye değerlerine ulaşmamızı sağlayacaktır. G.. Bankacılar Dergisi. Şirket. (2002) Entelektüel Sermayenin Temel Finansal Tablolar Aracılığıyla Sunulması. Daştan.inşaat firmalarının kurumsallaşma sürecindeki problemlere işaret etmektedir.2003 yılına ait Tarihi Maliyetli (Seri XI No:1) bağımsız denetimden geçmiş Ayrıntılı Gelir Tablosu’ndan elde edilmiş değerlerdir. Ercan. s:35-44.43. nşaat sektörünün yapısı ve firmaların ölçeği düşünüldüğünde sektör ortalamalarının sektörün kendi örgütleri tarafından ya da kamu eliyle üretilmesi gerektiğine inanılmaktadır. yeni yönetim anlayışları. kullandığı teknolojiler. örgüt kültürü ve alışkanlıkları. Kalder Forum. Kaynaklar Brennan. Notlar (1) A Firması ‘nın 2002. Sayı. (2001) Reporting Intellectual Capital in Annual Reports: Evidence from Ireland. (3) B Firması’nın 2004 yılına ilişkin gelir tablosu enflasyon oranında düzenlendiği için 2004 yılı Üretici Fiyat Endeksi (ÜFE) verilerine göre % 15.2005 yılına ait Konsolide Gelir Tablosu kaynak olarak kullanılmıştır[3]. entelektüel değerlerin finansal tablolara ek olarak “Entelektüel Sermaye Tablosu” olarak yer alması sağlanmalıdır (Çıkrıkçı.. (2007). Almula Köksal 279 . Büyüközkan. müşteri kazanımları ve kurduğu iyi ilişkilerle yenilenmeye başlayacak ve mikro ölçekte firma düzeyinde de rekabet avantajı elde edecektir. Entelektüel sermayenin inşaat sektöründe uygulanan bir strateji haline gelmesi ve finansal raporlara ek olarak sunulması. M. T. A. Accounting Auditing & Accountability Journal 14(4) pp 423-424. (2) B Firması’nın 2002-2004 yıllarına ait Sermaye Piyasası Kurulu tebliğlerine göre düzenlenmiş. sektörün bilgi ihtiyacını en iyi şekilde karşılayacaktır. Daştan. Nisan-MayısHaziran. 2002). enflasyon düzeltmesi uygulanmış Özet Gelir Tablosu’ndan faydalanılmıştır[3]. Fen Bilimleri Enstitüsü. Türk Tekdüzen Muhasebe Sistemi içerisinde. A Firması ‘nın 2004. Yıldız Teknik Üniversitesi.18-32. pp. (2002) Entelektüel Sermaye Yönetimi.Dr. yetenekli ve uzmanlaşmış çalışanları. Yüksek Lisans Tezi.3 olan enflasyon oranına göre değerler düzeltilmiştir[3]. Yalnızca entelektüel sermayenin hesaplanmasında değil diğer konularda da sektör ortalamalarına ihtiyaç duyulmaktadır.Doç. derin sektör bilgileri ve know-how. Böylesi bir ek.

Measurement. Luthy D. (2005) Situation of Intangible Assets in Spanish Firms: an Empirical Analysis.tr. Bursa. Ekin Kitabevi Yayınları. Çivici T. London. Nisan. 6 (1) pp. The Journal of American Academy of Business. Proceedings of the Asian Pacific Interdisciplinary Research in Accounting Conference (APIRA). 2007 280 . 2007 [4] www.php?nt=183. Logan. http://www.gelirler. 2007 [5] hale Yöntemi ile Satılan Hazine Bonosu ve Devlet Tahvili Faiz Oranı Tablosu. Fifth International Congress on Advances in Civil Engineering.. Intellectual capital and its measurement.Kululanga G.www. 105-126. Journal of Intellectual Capital. (1998).M. (1996) Intellectual Capital.org/cm/pages/mkl_gos.tuik. www. s. Stewart T. 4 (1/2). (2004) Measuring and Reporting of Intellectual Capital Performance Analysis. Kotar E. Utah USA. Rodriguez L.Thomas Business Press. nternet Kaynakları [1] Ertuğurul.gov. (2006) Entelektüel Sermayenin Ölçülmesi ve Raporlanması. (2001) Intangibles Management.1309-1318. Londra. Brooking. (1997) Intellectual Capital: The New Wealth of Organizations.tr. Nicholas Brealey Publishing . Lev B.K. Mayıs. Washington.bilgiyonetimi.imkb.H. J.C. Brookings Institution Press. Gallego I. D. stanbul Technical University. [3] www. s:35.tr/evdes/dibs/istih/2004xls. Construction and Architectural Management. (2001) Measuring knowledge management for construction organizations. Mccaffer R. Utah State University. 8 (5/6) pp 346-354. and Reporting.gov. Shaikh.M.A. (2002) Intangible Resources and Construction Firm.. Kale S. Mayıs [2] VUK ve Kurumlar Vergisi Kanunu. Engineering. (1995) Genel Muhasebe. A. 2007. stanbul. ngiltere. Mayıs.gov.tcmb. Nisan..gov.tr.

Mersin Nesrin Katırcı Öz Kamu ve özel sektör yatırım planlarının gerçekleştirilmesinde iş sahibinin hedefi olan en yüksek kalitenin en uygun fiyatla elde edilmesi genelde ihale dediğimiz süreç sonunda oluşmaktadır. Hatay Yük. Bu husus araştırmanın birincil amacıdır. Dr.Yüklenici Firmaların Uyguladıkları Teklif Stratejilerinin ve Firma Özniteliklerinin Bu Sürece Etkilerinin ncelenmesi Hilmi Coşkun Yrd. Yüklenici firmalar da varlıklarını sürdürebilmek için bu faaliyetlere katılırlar. firma personel sayısı artışı yani firma büyüklüğünün artışı ele alındığında. Çalış ma için seçilen yüklenici firmalara anket kapsamında 22 adet ölçütün ihalelere giriş kararlarını ne ölçüde etkilediği sorulmuştur. mar ve Şehircilik Müdürlüğü çel. Araştırmanın bir diğer amacı ise halen yükleniciler tarafından genel olarak sübjektif olarak yapılan ihale başvuru sürecinin daha objektif kriterlerle değerlendirilmesi yönünde yüklenicilerin yararlanabileceği bir çalış ma ortaya koymaktır. bu yatırımı yapmayı üstlenen firma bu işten en yüksek kazançla çıkmayı amaçlar. Bir başka örnek olarak. statistiksel analiz sonucunda ihaleye giriş kararını en çok oranda işin türünün ve en az oranda ise teminat miktarının etkilediği bulunmuştur. su ve konut gibi) iş yapmakta olan firmaların ihale stratejileri bir anket çalış ması kapsamında ele alınmıştır. Mustafa Kemal Üniversitesi Mühendislik Fakültesi nşaat Mühendisliği Bölümü skenderun. Uygun teklif. Doç. Teminat miktarı. ihaleye girişte işin türüne verilen önem azalmaktadır. Ancak bu ölçütlerin etkisinin firmanın bazı öznitelikleri ile bağıntılı olarak değiştiği de belirlenmiştir. Örneğin. Günümüzde artan rekabet ortamında inşaat şirketlerinin bu amaca ulaşabilmeleri daha da önem kazanmaktadır. Bu noktada iş sahibi olan kiş i veya kuruluş yapmayı hedeflediği yatırımın en yüksek kalitede daha uygun şartlarla kavuşmayı hedeflerken. Müh. ş kapasitesi. Mersin Yenişehir Belediyesi. Böyle bir ortamda isteklilerin amacı öncelikli olarak bu ihaleyi kazanmak olmalıdır. ş türü. nş. verilecek teminatın miktarının ihaleye giriş kararını yüksek oranda etkilediği görülmüştür. 281 . Bu da ancak inşaat şirketlerinin iş alma sürecinde dikkat etmeleri gereken noktaları saptamak ve bunların pratikte uygulanabilirliğini belirlemekle mümkün olacaktır. Anahtar Kelimeler: hale. Araştırmada inşaat sektöründe farklı tipteki projelerde (yol. firma şantiye sayısı arttıkça yani firma iş kapasitesi büyüdükçe. Giriş Kamu ve özel sektör yatırım planlarının gerçekleştirilmesinde ihalelere çıkarak en uygun şekilde bu yatırımlarını gerçekleştirme yoluna giderler.

Ayrıca şirketlerin varlığını sürdürmelerinin yanında ihale süreci önemli bir performans göstergesidir. bu anket çalışmasında dikkat edilecek konuların belirlenmesi. Friedman teklifte öngörülen kar ile ihalenin kazanılması arasındaki ilişkiyi ortaya koymuştur. Çünkü bu yüklenici firmalar varlıklarını devam ettirmek için ihalelere katılmak zorundadır. Bu firmaların seçilmesindeki başlıca kriter gerekli verilere daha rahat ulaşılmasıdır. o andaki mali durumları ve yüklenmiş bulundukları iş miktarına göre değişmektedir (5). ÇALIŞMANIN AMACI nşaat şirketleri de diğer ticari işletmeler gibi hayatta kalabilmek için iş almak ve bu işlerden kar elde etmek isterler. Bu çalışmanın amacı inşaat şirketlerinin iş alma sürecinde dikkat etmeleri gereken noktaları belirlemek ve bunların pratikte uygulanabilirliğini belirlemektir. Farklı yüklenicilerin işi alma arzuları. Yüklenici firmalar iş alamazlarsa veya bir işi uygun olmayan bir bedelle yüklenirse geleceği tehlikeye girer. Bu araştırmanın bir diğer amacı ise halen yükleniciler tarafından genel olarak sübjektif olarak yapılan ihale başvuru sürecinin daha objektif kriterlerle değerlendirilmesi yönünde yüklenicilerin yararlanabileceği bir çalışma ortaya koymaktır. L TERATÜR TARAMASI Herhangi bir firmanın bir ihale için teklif hazırlaması hayati bir karar sürecidir. Tüm ticari firmaların temel amacı iş 282 . 2. KAPSAM Bu çalışmanın kapsamı aşağıda belirtildiği şekilde belirlenmiştir: 1. Görüşme yapılacak firmaların belirlenmesi: Bu çalışmada Türkiye’de faaliyet gösteren ve genelde kamu ihalelerine katılan orta ve küçük ölçekteki firmalar seçilmiştir. Hazırlanacak veri tabanı için anket çalışması yapılması. 3. Farklı araştırmacılar tarafından.ş sahibinin hedefi olan en yüksek kalitenin en uygun fiyatla elde edilmesi genelde ihale dediğimiz süreç sonunda oluşmaktadır. Böyle bir ortamda isteklilerin amacı da öncelikli olarak bu ihaleyi kazanmaktır. bir yüklenicinin ihaleyi kazanabilmesi için teklifinin diğer bütün rakip tekliflerden düşük olması prensibinden hareket ederek. Anket sonuçlarının değerlendirilmesi ve yüklenicilere yardımcı olunabilecek konularda sonuçlara ulaşılabilmesi. Günümüzde artan rekabet ortamında inşaat şirketlerinin bu amaca ulaşabilmeleri daha da önem kazanmıştır. Bu sayede firma sektör içindeki gücünü ve nerede olduğunu da ortaya koymaktadır. anket çalışmasının yerine getirilmesi. nşat endüstrisindeki rekabet sistemi ile ilgili ilk çalışma 1956’da Friedman tarafından yapılmıştır (1). hale denildiğinde iş sahibinin işi yapmaya istekli olanlar arasında bir nevi yarışma denilebilecek şekilde istekliler arasında karşılaştırma yapabilmesi anlaşılır. rakiplerinin geçmiş ihalelere ait verilerinden yararlanarak yüklenicinin rakiplerini yenme olasılığının tek tek bulunması incelenmiştir (2-4).

mali ve yönetim kapasitesi. piyasa koşulları. Uygun ihale stratejisini geliştirmek için vurgulanması gereken bazı önemli noktalar vardır. teklif edilen indirim oranı ile ihaleyi alma arasında doğrudan bir ilişki olduğu prensibine dayanmaktadır. bunlar: • Çok düşük teklif veren olmak genellikle arzu edilmez. Teklifi aynı anda hem kar edecek kadar yüksek.Uygun işi saptayabilmek (7). • Düşük teklif veren isteklileri iflas etme konusunda genellikle yüksek teklif verenler izler. dolayısıyla uygun bir teklif hazırlamak gerekmektedir (6). Başka bir neden de yüklenicilerin pazar üzerinde denetime sahip olmadıklarını ve sadece müşterilerin kendilerinden teklif isteklerine cevap vermek durumunda olduklarını düşünmeleridir. firmanın fiyat hazırlamaya başlayıp başlamamasını belirlemek açısından incelemektir. Bu karar problemleri: 1. Teklif hazırlama sürecinde stratejik planlamanın genelde yükleniciler tarafından ihmal edilmesinin nedeni. Bu incelemede. hem de işi alacak kadar da düşük tutmaktır. Diğer yönden inşaat sektörünün hızlı geliş mesine paralel olarak sektörde çalışan firma sayısının artması. • Sadece iş yapmış olmak için iş yapmak pek doğru değildir. sektörün sermaye temelinin düşük olması ve bu yüzden sabit varlıklarla yapılan büyük yatırımlar için planlamanın gerekli olmamasıdır (16). halenin sonucu hakkında genel kabul gören yaklaşım. Ayrıca işin ve projenin büyüklüğüne göre uygun fiyatın belirlenebilmesi için hazırlanan teklif dosyaları toplam imalat bedelinin %1’i gibi ciddi bir miktar tutmaktadır (12). Bu da ihaleye giriş kararının ne kadar ciddi bir faaliyet olduğunun göstergesidir. Bu kişiler genellikle iflasa ilk gidenler olurlar. hale sürecinde yüklenici inşaat firmaları açısından aslında iki temel karar verme problemi vardır. • Beklenen kayıpları minimumda tutmak. gelecekteki olası iş yükü. Genel olarak yükleniciler yeterince düşük teklif sunarlarsa iş i kolayca alacaklarına kendilerini inandırır. projenin yeri ve yapısı. • Rakiplerin karlarını minimum kılmak.yapmaktır. Bu tür firmaların strateji yokluğu sonucunda 283 . mal sahibi ve o anda teklif verilen projelerin sayısı açısından fiyatta başarılı olma olasılığı irdelenir (11). Buradaki ‘strateji problemi’ yüklenicinin kazanma şansını maksimum kılan ve aynı zamanda en çok karı sağlayan teklifi bulmak şeklindedir (13). ş için uygun teklif fiyatı oluşturabilmektir (8). • Kar etmenin tek yolu her işe belli bir karla teklif vermektir. bu tekliflerin maliyetleri bile karşılayamamasına ve bu sebeple de planlanan yatırımların gecikmesine ve maliyet artışlarına sebep olmaktadır. ş yapmanın gayesi kar etmektir ve hiçbir iş hacmi ortalama bir karın yerini tutamaz (15). teknik açıdan yetersiz olan bazı firmaların varlığını sürdürebilmek için çoğu kez büyük indirimler teklif etmelerine. yüklenici firmanın üst düzey yönetiminin ilk adımı projeyi. • Yatırımın belli bir kısmını geri almak. 2. o andaki iş gücü. • Zararına dahi olsa ihaleyi kazanmak (10). Yüksek kar etmeyi denemek hiçbir iş alamamak sonucunu doğurabilir (14). firmanın teknik. Ama çok düşük teklif verildiğinde de muhtemelen elde edilecek kar çok az belki de hiç olmayacaktır. halelere katılmak istenildiğinde veya teklif daveti alındığında. ş yapabilmek için. Yüklenicilerin ihaleye girişlerindeki olası hedefleri şunlardır: • Beklenen karı maksimum yapmak. işi alabilmek.

Yüklenici firma üst yönetimi. projeyi değerlendirirken bu tür risk faktörlerini de göz önüne almak zorundadır. 6. firmanın sektörde rakip güçlere karşı kendisini en iyi şekilde savunabileceği bir konum elde etmektir. konuya teknik yaklaşan birçok firmanın iş i alamamasına veya iş alabilmek için de diğer tekliflere benzer tutum takınmak zorunda kalmalarına sebep olmaktadır (17). haleye giren firmaların birbirinden habersiz fiyat teklifi verdiği varsayılır. 2. 3. 3. Uzun vadede teklif verme stratejisi. Yükleniciler genelde teklif verirken kendilerince belirlemiş oldukları bir stratejiyi uygularlar. Sonuçta ihaleye hazırlanma veya teklif hazırlama süreci yükleniciler tarafından önemsenmesi gereken bir dönemdir. Çalışma için seçilen firmaların uyguladıkları ihale stratejilerinin önceden belirlenmiş olan 22 adet 284 . deneyimsizlik. 2. 4.Ekonomik sınırlar içerisinde firmanın inşaat hızı ve kalitesi gibi konularda prestij yaratmak. Prestij projeleri üstlenerek işveren ve yöneticiler üzerinde kişisel statü yaratmak. 5. yüklenicinin teknik yetersizliği. firmanın aşırı iş yüklenmesi gibi) olabilir. 4. aşağıdaki hedeflerin belirlenmesi olarak özetlenebilir (18): 1. Firmanın üretim yapmasını ve işgücü istihdam etmesini sağlamak.uygulandığını söylemek mümkün olmaktadır.Bir projenin finanssal performansını teklif verme aşamasında tahmin edilen maliyetlerle karşılaştırmak. Projedeki karı maksimize etmek.Şirketin performansını değerlendirmek ve bunu rakiplerle karşılaştırmak.çoğu kez haksız rekabet sayılabilecek teklifler vermeleri. Teklif verilen belli bir proje için değerlendirdiğimizde ise teklif vermedeki stratejiler şunlardır (19): 1. Çünkü işi alıp almamak bu süreç içindeki firma davranışlarıyla yakından bağlantılıdır. Bu stratejiler ise genelde tecrübe ile elde edilen yöntemlerin ve sezgilerin bir bileşkesidir.Ciro için belirlenmiş hedefleri korumak . Geliştirilen stratejilerin amacı. Yeni bir coğrafi bölgeye giriş yapmak. sözleşmenin büyüklüğü ve coğrafik bölge bakımından uygun bir pazar saptamak. Bunlar firmaların elinde olmayan riskler olabildiği gibi firmalardan kaynaklanan riskler de (projenin kötü yönetilmesi. ANKET ÇALIŞMASI nşaat sektöründe farklı tipteki projelerde (yol. 7. Zararı en aza indirmek. Bu firmalar için herhangi bir strateji olmadığını veya bilinçsizce sadece tek bir stratejinin -işi her ne pahasına olursa olsun almak. 5. Firma sermayesinin geri dönüşümünü hızlandırmak. şin türü. Gelecekte birçok iş için potansiyel iş kaynağı olabilecek mal sahibi ve girişimleri kazanmak. su ve konut gibi) iş yapmakta olan firmaların ihale stratejileri bir anket çalış ması kapsamında ele alındı. Yüklenici inşaat firmaları için risk faktörleri de çeşitlidir.

Sorulara verilen puanlara göre yükleniciler için ölçütlerin önem sıralaması Tablo 1’de verilmektedir.21 2.36 3. 285 . Tablo 1’e göre (sıra no:3. Sapma 2.69 2. 2 tanesi ise mekanik işlerde deneyimlidir.56 9.25 6.66 2.50 4.69 2. en az öneme sahip ölçüt “teminat miktarı” belirtilmektedir.12 1. ortalama=3. Tablo 1. 3 tanesi yol ve üst yapı işlerinde.79 2. Bu çalış ma kapsamında 65 adet anket dağıtılmış ancak bunların 20 tanesinden sonuç elde edilmiştir. Firmaların anket sorularını 1’den 10’ a dek bir ölçekte puanlandırması istendi.77 2. Bunların bir kısmında posta ve e-postayla geri dönüş olmuş ve diğer kısmında ise birebir görüşülerek sonuçlara ulaşılmıştır. Ortalama değerlere göre sıralanmış ölçütler Sıra No 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 Ölçüt teminat miktarı yeni personel istihdamı rakip firmalar şantiyenin firma merkezine uzaklığı iş yapılacak idare işin alınmamasının maliyeti yapılacak işin süresi teklif bilgilerinin detayları yeni bir işveren projenin detay derecesi iklim ve topoğrafik özellikler ihalenin şekli ülkenin ekonomik durumu firmanın mali durumu firmanın makine parkı ülkenin siyasi durumu işverenin mali gücü ve hakediş ödeme koşulları prestij derecesi firmanın teknik kadrosu keşif bedeli iş ile ilgili tecrübe işin türü Ortalama 2.19 7.99 2.24 2.81 6.38 3.62 3. ANKET DEĞERLEND RMES lk değerlendirme.38 7.00 5.94 3.25 5.63 5.59 3.08 Literatürde firmaların rakiplerinin izlemekte oldukları stratejiler ve ihalelere yaklaşımları konusunda bir analiz yapmaları tavsiye edilmektedir.93 2.42 2.00 5. Anketi yanıtlayan firmalar için gizlilik ilkesi uygulanmıştır.81 5. Ancak.06 6.ölçütten hangileri tarafından etkilendiği istatistiksel olarak değerlendirildi.06 7.01 3.75 5. Araştırmaya katılan firmalardan 10 tanesi sadece üst yapı işlerinde. Yanıt olarak 1 puan verilmesi sorulan ölçütün teklif verme sürecinde etkili olmadığı ve 10 puan verilmesi ise ölçütün teklif üzerinde çok etkili olduğu anlamına gelmektedir. Tablo 1 ‘e göre stratejik olarak ihalelere giriş kararı verilmesinde en önemli etken olarak “işin türü” gösterilirken.44 7.06 5.50 puan)ankete katılan firmaların çoğu ihaleyi sadece işveren ve kendisi arasında bir faaliyet olarak görmektedir.31 St.13 5.94 2.08 2.44 7. yapılan puanlamanın ölçüt bazında ortalamalarının ve standart sapmalarının hesaplanması ile yapıldı.85 2. 5 tanesi hem alt hem de üst yapı işlerinde.78 2.69 2.13 6.71 2.

38 puan). şantiye sayısı firmanın iş kapasitesini göstermektedir. Bir başka deyişle. ortalama=4.56 0. Tablo 2.82 Tablo 2’ye göre ihale stratejileri belirlenirken “işin teminat miktarı” büyük firmalardaki karar mekanizmalarında daha önemli olmaktadır. işin alınması veya alınmaması durumunda gelecek yükler geri planda tutulmuştur.23 0.19 0.39 0.32 0. Firma personel sayıları ile ölçütler arasındaki korelasyon katsayıları Sıra No 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 Ölçüt iş yapılacak idare işin türü işverenin mali gücü ve hakediş ödeme koşulları iş ile ilgili tecrübe keşif bedeli yapılacak işin süresi projenin detay derecesi işin alınmamasının maliyeti şantiyenin firma merkezine uzaklığı teklif bilgilerinin detayları firmanın makine parkı firmanın teknik kadrosu ülkenin siyasi durumu prestij derecesi iklim ve topoğrafik özellikler ülkenin ekonomik durumu yeni bir işveren firmanın mali durumu ihalenin şekli yeni personel istihdamı rakip firmalar teminat miktarı r -0. Bu firma öznitelikleri olarak firmada çalışan veya personel sayısı ve firmanın halihazırdaki şantiye sayısı ele alındı. Firmaların bazı öznitelikleri ile ihale stratejileri arasındaki ilişkiler de istatistiksel olarak incelendi.30 0. sıra no:6.17 0. sıra no:2.59 0.Teklif dosyası hazırlanmasının ihale bedelinin içinde çokta küçümsenmeyecek bir değer olduğu öngörülürken firmaların çoğunun bu kaybı göz ardı ettiği görülmüştür (Tablo 1.26 0.30 0. ortalama=3. Tablo 2’de firma çalışan personel sayısı ile ölçütler arasındaki korelasyon katsayıları tek tek ele alınıp sıralama yapıldı.32 0. O anki iş için belirsizlikler. Bu değişkenler arasındaki ilişkinin belirlenmesinde korelasyon katsayısı (r) hesaplandı ve her bir öznitelik için ayrı ayrı olarak sıralanıp tablolaştırıldı.31 0.13 0.32 0.09 0.35 0. Benzer şekilde ihalelerde firmanın teknik kadrosunun ihaleye giriş için önemli olduğu görülürken (Tablo 1.07 0. 286 . firma büyüdükçe (personel sayısı arttıkça) iş için istenilen teminat miktarına verilen önemde artmaktadır. Firmanın çalışan personel sayısı firma büyüklüğünü gösterirken. ortalama=5. Firmaların teklif verme kararlarını.38 puan) yeni personel istihdamı daha az önemsenmiştir (Tablo 1. Şantiyenin firma merkezine uzaklığının yönetimin etkinliğini azaltacağı düşünülürken anket sonuçlarında bu faktörün ihaleye girişte karar vermeyi çok etkilemediğ i görülmüştür (Tablo 1.45 0. sıra no:4. sıra no:19.31 0.25 0. varlıklarını sürdürmelerinin ana faktörü olan mali konuların daha çok etkilediği görülmüştür. ortalama=7.81 puan). Tüm yüklenicilerin ilk baştaki odak noktalarının mali kaygılar ve sektördeki konum olduğu söylenebilir.20 0.00 puan).

Tablo 1 ve Tablo 3 karşılaştırıldıklarında her ikisinde de “işin türü” ve “teminat miktarı” ölçütlerinin uç noktalarda yer aldıkları görülmektedir. Bu sıralamaya göre istenilen teminat miktarı yine en önemli faktörlerden biri olarak görünmektedir.32 -0. Fakat birebir yapılan görüşmelerde departman görevlisi olan kişilerin yalnızca bu görevle sorumlu olmadıkları birden fazla işin sorumluluk alanlarına girdiği görülmüştür. üçünde genel müdür ve yönetim kurulunun birlikte etkin olduğu.21 0.11 0.14 0.07 -0.44 -0.28 -0.19 0. bu firmaların üçünde kararı merkez mühendisleri ve genel müdürün birlikte verdiği belirtilmiştir.09 0. tahmin hesapçı ve planlama programlama işini yapan kiş iler aynıdır.48 -0. fiyat analizci. Firmaların ihale kararını verme kademelerine göz attığımızda.06 0.21 Tablo 3’de firma iş alma kapasitesi ile ölçütler arasındaki korelasyon değerlerine göre bir sıralama yapıldı. Ankette firmalara teklif hazırlama bölümlerinin varlığı ve kimlerden oluştuğuna dair sorulan soruya bu konu ile ilgili personellerinin olduğuna dair bilgi verilmiştir.Bu durum Tablo 1’deki sıralama ile çelişkili gibi görünse de.05 0.19 -0. Bu noktada yukarıdaki değerlendirmeler ışığında ihale stratejisi belirlenirken en önemli ölçütün teminat miktarı olduğu söylenilebilir. Bazı firmalarda ise ihaleye hazırlıkta keşifçi.32 -0. Tablo 3. Tablo 3’e göre firma şantiye sayısı artıkça firmalar daha seçici olmakta ve iş in türü strateji belirlemekte önem kazanmaktadır. Firma şantiye sayıları ile ölçütler arasındaki korelasyon katsayıları Sıra No 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 Ölçüt işin türü projenin detay derecesi iklim ve topoğrafik özellikler işverenin mali gücü ve hakediş ödeme koşulları ülkenin siyasi durumu ülkenin ekonomik durumu iş ile ilgili tecrübe ihalenin şekli yeni personel istihdamı rakip firmalar firmanın makine parkı iş yapılacak idare yeni bir işveren şantiyenin firma merkezine uzaklığı firmanın mali durumu yapılacak işin süresi firmanın teknik kadrosu prestij derecesi keşif bedeli teklif bilgilerinin detayları işin alınmamasının maliyeti teminat miktarı r -0.06 0. Bu da demek oluyor ki günümüzde hala bu 287 . Altı tanesinde kararın genel müdür tarafından verildiği.05 0. beş tanesinde yönetim kurulunca karara bağlandığı.23 -0. bir tanesinde keşifçilerin.00 0. yapılan bu çalışmada daha çok orta ve küçük ölçekli firmalarla anket düzenlendiği ve bunun da sonucu bu yönde etkilediği düşünülebilir. Bu tür personel sayısı açısından büyük sayılacak firmalar ihalelere girişte “iş yapılacak idare”nin kim olduğu dahil çoğu özellik fazla önem taşımamaktadır. bir tanesinde merkez mühendislerinin ve yine bir tanesinde merkez mühendisleri ve yönetim kurulunun birlikte etken olduğu görülmüştür.01 0.22 -0.15 0.

1999... nşaat şirketleri. 1999. Yüksek Lisans Tezi. Şirketlerin bünyelerinde teklif hazırlamak için yeteri kadar eleman çalıştırmamaları teklif fiyatını etkileyecek verilerin temininde yetersiz kalınması sonucuna götürmektedir. SONUÇLAR Her firmanın geleceğe yönelik belirli stratejileri olmalıdır ve bunlar değişen koşullara göre tekrar analiz edilerek sürekli yenilenmelidir. ihale öncesi sürece gerektiği önemi verip bir teklif hazırlama birimi kurarak sürecin daha profesyonel olması için çaba gösterdiklerinde daha sağlıklı bir ihale sistemi gerçekleşecek ve firmalar sektörde hedeflerine ulaşarak varlıklarını uzun süre koruyabileceklerdir.R. Yüksek Lisans Tezi. H. 1956. Z. verilecek teminatın miktarının ihaleye giriş kararını yüksek oranda etkilediği görülmüştür. John Wiley and Sons. M. KAYNAKLAR (1) Friedman. Bir Türk nşaat Firmasının Teklif Hazırlama Yöntemi. W.A.B. 19s. 1992. 1995. firma personel sayısı artışı yani firma büyüklüğünün artışı ele alındığında. W.. Strategic Pricing for Profit. Seçilen yüklenici firmalara anket kapsamında 22 adet ölçütün ihalelere giriş kararlarını ne ölçüde etkilediği sorulmuştur. Analiz sonucunda işin türünün ihaleye giriş kararını en çok oranda etkilediği ve teminat miktarının ise en az oranda etkilediği bulunmuştur. (5) Polat. Inc. Bir başka örnek olarak.. Örneğin. G. Construction Bidding.. Skitmore. Operations Research. Gazi Üniversitesi.. Kamu nşaat halelerinde Teklifin Oluşumunu Etkileyen Faktörler. 22s.. Ankara. 1-12s. tüm yüklenici firmalar için mali konular hayati öneme sahiptir. stanbul.. firma şantiye sayısı arttıkça yani firma iş kapasitesi büyüdükçe. stanbul Teknik Üniversitesi. Construction Management and Economics. (3) Dikbaş. H. ihaleye girişte işin türüne verilen önem azalmaktadır.. 19-38. Türk nşaat Firmalarının Teklif Verme Sürecinde Karar Vermelerini Etkileyen Faktörlerin Analizi. stanbul. 27-34s. 288 .konuyla ilgili profesyonel bir yaklaşım yoktur. Yapılan araştırma sonuçlarına göre. 1999. 1997. 15. Chapin. stanbul Teknik Üniversitesi. Doktora Tezi. (6) Irmak. Yüksek Lisans Tezi. Yüklenici nşaat Firmalarının Teklif Hazırlama ve Maliyet Yönetim Sistemlerinin Değerlendirilmesi. (4) Hatush. USA. (2) Park. 4. stanbul Teknik Üniversitesi. Criteria for Contractor Selection. Ancak bu ölçütlerin etkisinin firmanın bazı öznitelikleri ile bağıntılı olarak değiştiği de belirlenmiştir. L. A Competitive Bidding Strategy. B. (7) Işıker. stanbul.. 10412.

. Boussabaine. 457-466. (16) Korkmaz. Kamu nşaat halelerinde Teklifin Oluşumunu Etkileyen Faktörlerin ncelenmesi. 18-185s. W. ve Lewis.. 7s. 2002. (10) Drewa. Yüksek Lisans Tezi.. A.P. ve Arditi. M. H. Doktora Tezi. 393-406.. (19) Yiu. 2003.(8) Runeson. D.. Gazi Üniversitesi.Y. Tendering Theory Revisited. A. 32(6). Ankara (18) Liu. 405-415. 475-484. Rational Under-Pricing In Bidding Strategy: A Real Options Model.H. 2004. Construction Management and Economics.. (17) Sürdürülebilir hale Yöntemi.A.. Drew.S. Building Research & Information.. Construction Management and Economics.L. 16s. 23.. 36.. M. C. M. Pricing Strategy In the US Construction Industry. (12) Gencer. (9) Wanous. Türkiye Kamu Yatırım halelerinde ndirim Oranlarını Etkileyen Faktörler ve Sistemin yileştirilmesine Yönelik Yaklaşımlar. ve Skitmore. nşaat Teklif Stratejileri ve Karar Modellerinin ncelenmesi.. Wang. J.. Skitmore. 484-496. (14) Fu. Yüksek Lisans Tezi. 27-41s. ve Tam. Teklif Verme Sürecinde Olan Yükleniciler çin nşaat Sözleşmelerinde Risk Kaynakları. C. 2005. 2001. H. stanbul Üniversitesi. S.. S. D. 2004. Ankara. Start-Up and Steady-State Learning In Recurrent Bidding. Building and Environment. stanbul Teknik Üniversitesi. Yıldız Teknik Üniversitesi...S. D. (11) Mochtar. K.. 2006. (15) Irkıçatal.. stanbul. A General Multivariate Analysis Approach for Determining Bid Mark-Up Strategy. Construction Management and Economics.Y. ve Lai. To Bid or Not To Bid: A Parametric Solution. (13) Uran. G. Construction Management and Economics. 285-296. 2001. 347-353. A. Yüksek Lisans Tezi. K. stanbul.. 289 . 19.K. 18. Türkiye Müteahhitler Birliği. 24.. Construction Management and Economics 17. M... 2005. 38s. stanbul.P. The Effect of Client and Type and Size of Construction Work on a Contractor's Bidding Strategy. H. 1999. ve Loc.K.. 2000. ve Lo. 2004.

.

yatırımın toplam maliyetinde yarattıkları farkı belirleyebilmek için. tünel kalıp sistemi ve geleneksel (konvansiyonel) kalıp sistemi arasında maliyet karşılaştırılması yapılmıştır. 291 . Toplu Konut daresi tarafından tünel kalıpla inşa edilmiş olan K tipi binanın projesi. hafriyat.B. Tel: (0534) 745 15 00 E-Posta: betulsoycopur@yahoo. konut açığını ortadan kaldırmak için yapı ölçekleri büyümekte ve inşaatın bitirilmesi için gereken zaman. Bu kriterler.D. Hesaplar. geleneksel kalıp sistemine dönüştürülerek. izolasyon. betonarmenin inşaat alanında yaygın olarak kullanılması ile birlikte düşünüldüğünde. kaba inşaatın malzeme ve işçilik bedelleri gibi kalemler ele alınmış olup. sadece her iki sistemde değişiklik gösterecek olan. Anahtar sözcükler: Geleneksel Kalıp. Hızlı nüfus artışı ile birlikte. Maliyet Analizi.com Betül Soyçopur Akdeniz Üniversitesi Mühendislik Fakültesi nşaat Mühendisliği Bölümü Yapım Yönetimi A. Binaların maliyetleri.B. her iki sistem için aynı maliyete sahip olan temel imalatı. Geleneksel kalıp sisteminin ve tünel kalıp sisteminin. maliyet ve kalitenin önem kazanmasıyla. makine ve teçhizat gibi kaynakların en iyi şekilde kullanılması gerekmektedir. Zaman. Maliyet hesaplarında. klasik yapım metotlarının yetersiz kaldığı görülmektedir. yeni kalıp sistemlerinin düşünülmesi ve bunların inşaat sektöründe kullanılması zorunlu hale gelmiştir. tekrar sayısı göz önüne alınarak bir bina üzerinde yapılmıştır.com Öz Gelişen teknolojiyle birlikte insan ihtiyaçları değişmekte ve yeni yapı türleri ortaya çıkmaktadır. Bayındırlık ve skân Bakanlığının 2009 birim fiyatları ve serbest piyasa fiyatları kullanılmıştır. Bu çalışmada. malzeme. doğramalar vb. para ve insan gücü de artmaktadır. Bu nedenle tesis. Çalış manın sonucunda. tünel kalıp sistemi ile yapılan imalatların ilk yatırım maliyetlerinin yüksek olmasına karşın toplu konut gibi tekrarlı yapılarda kalıp malzemesinin birçok kere kullanılabilmesiyle toplam yatırım maliyetinin geleneksel kalıp sistemle yapılan imalata göre daha ekonomik bir çözüm olduğu ortaya çıkmıştır.D. Kalıp Maliyeti.Tünel Kalıp Maliyetleri le Geleneksel Kalıp Maliyetlerinin Karşılaştırılması Aynur Kazaz Akdeniz Üniversitesi Mühendislik Fakültesi nşaat Mühendisliği Bölümü Yapım Yönetimi A. Antalya. kalıp sistemleri arasındaki maliyet farklılıklarının saptanabilmesi amacıyla. kaba inşaata göre hesaplanmış olup ince inşaat maliyetleri göz önünde bulundurulmamıştır. Tünel Kalıp. Tel: (0534) 745 15 00 E-Posta: betulsoycopur@yahoo. Antalya. masraflar analize dahil edilmemiştir.

Kalıp sistemi yapıdan ve plandan bağımsız olmalıdır. endüstriyel ahşap kalıplar. Beton ve betonarme yapılarda taze betona istenen şekli verebilmek için betonun kendini taşıyabileceği süreye kadar onu taşımaya yarayan ve yapım imalatının bünyesine girmeyen yardımcı sistemlere “yapı kalıbı” denir (Kasapoğlu. sürtünme. Kalıbın usta gereksinimi mümkün olduğunca az olmalıdır. beton ağırlığından ve beton dökümünden dolayı ortaya çıkan yükleri şartnamelerin öngördüğü güvenlikle taşıyabilmelidir. su emmeye. nşaat sektöründe kullanılan kalıplar. Kalıplar. 2008). Bu nedenle bir takım işlemlerden geçirilerek (ahşabın yağlanması vb. 2. Ancak yeni tasarıların. Bu sebeple inşaat sektöründe yeni yapım tekniklerinin geliştirilmesi kaçınılmaz bir hal almıştır. betona istenilen şekli vermek. Ahşap kalıp malzemeleri imalatı itibari ile dikdörtgen kesitli olduğundan. yapının toplam maliyetinin optimize edilmesidir. Kalıp malzemesi olarak kullanılan ahşap. dairesel kesitli olarak 292 . Uygulamada tüm şartları sağlayan bir kalıp sistemi bulunmamaktadır. mevcut sistemlerle karşılaştırılması yapıldığında. Betonarme yapıların inşaat sektöründe yoğun olarak kullanıldığı da göz önüne alındığında. Geleneksel Kalıplar Beton ve betonarmeden inşa edilecek yapı elemanlarına biçim ve ölçülerini verebilmek amacıyla ahşaptan yapılan yüzey kaplama ile bu kaplamanın bağlanması ve desteklenmesi için kullanılan parçalardan meydana getirilen sisteme “geleneksel kalıp sistemi” denir. Bununla birlikte nüfusun hızlı artışı ile konut gereksinimi de artmakta olup. yeni tasarlanan imalatların gerçekleştirilebilmesi için yeni kalıp sistemlerinin de tasarlanması gerekmektedir. çarpma ve bozulmaya karşı dayanıksızdır. Bunlar. beton prizini tamamladıktan sonra sökülürler.) ahşabın dış etkilere karşı korunması gerekmektedir. yapı ölçekleri her geçen gün daha da büyümektedir. çelik kalıplar (tünel kalıp bu kategoridedir) ve özel kalıplar olarak sınıflandırılabilirler. 3. Tüm şartlan sağlayan bir kalıp sistemi mevcut değildir. Uygulamada belirli bir amaç için kullanılan kalıp yüzeyleri. yeni yapı türlerinin ortaya çıkmasına neden olmaktadır. toplam yapım giderlerinin yaklaşık %10'luk bir dilimini kalıp maliyeti oluşturduğu göz önüne alındığında. Yapı kalıbından. Kullanılan kalıp temiz. 1. 4. Belirli bir amaca hizmet edebilen kalıplar diğer bir amaç için yetersiz kalabilmektedirler. taze betona şekil vermesinden başka beklentiler de bulunmaktadır. ölçülere uygun ve sızdırmaz olmalıdır. Kalıplar. yapımda kalıp ve kalıp sistemi seçiminin önemli olduğu gerçeği ortaya çıkmaktadır. bunların içindeki en önemli kazanç. beton prizini alıncaya kadar ağırlığını taşımak ve yanal basıncı önlemek üzere geçici olarak yapılırlar. Kalıbın hareketli parça sayısı az olmalıdır. geleneksel ahşap kalıplar. Kalıp. 5. inşaat sektörüne ve yapılan imalatlara birçok açıdan kazanç sağlaması gerekmektedir ki. 6. Bununla birlikte.Giriş Gelişen teknoloji ile insanların beklentilerinin hızla değiş mesi. diğer bir amaç için uygun olmayabilir. Kalıptan beklenen en önemli kriterlerden biri de ekonomik olmasıdır.

2003). Böylece yapının direncinde artış sağlanmaktadır (Apay.b. kalite ve fabrikasyon tutarlılığını esneklik ve tasarrufla birleştiren bir sistemdir. Tünel kalıp sistemleri. Bu sistemde duvar ve döşeme beraberce yerinde dökülmektedir (Balkabak. Tünel kalıp imalatı. kullanılan kalıp malzemesin çelik olması nedeniyle ısıl yardım kolayca yapılabilmektedir ve böylece betonun priz alma süresi hızlandırılarak imalatın kısa 293 . Tünel kalıbın kurulması ve sökülmesi oldukça kolaydır ve işçilik gereksinimini en aza indirgemektedir. 1998). Bu sistemde perde ve döşemeler birlikte kalıplanır (monolitik bir yapı elde edilir). sıhhi tesisat ve kalorifer tesisatı için kullanılacak olan boru vb. sahanlıklar. Bu itibarla tünel kalıp sistemiyle betonarme döşeme inşaatının sözü edilen açıklıklarla ekonomik olarak inşa edilebilmektedir. v. 2003). Kalıptan çıkan yüzeyler duvar kağıdı veya boyaya hazırdır. betonarme yapılarda taşıyıcı duvar ve döşemenin bir defada dökülmesine olanak veren tünel şeklindeki çelik kalıplar sistemidir. merdivenler. Beton duvar ve döşemeler yangına karşı tam dayanıklıdır (Sümer. zaman. imalatın hızlı ilerlemesine olanak sağlamaktadır. yerinde dökülen ana yapıyla birleştirilip kullanılmaktadır (Balkabak. iyi bir planlama ile yapımda üretim hızının artırılmasının yanı sıra ekonomi de sağlamaktadır (Sümer.) bazı yapı elemanları. Gelişmekte olan ülkelerde konut inşaatlarına ait maliyetlerin düşürülmesi için döşeme açıklıklarının 5 metreyi geçmeyecek şekilde module edilmesi gerekir. malzemeler. 2003). Bununla birlikte. Dış perde kalıp yüzeylerine istenen hazır tekstür elemanları konarak arzu edilen dekoratif dokular elde edilebilir. Bu sistemde temeldeki bağlantı kirişlerine duyulan ihtiyaç azalmakta ve tek bir kiriş gibi görev yapmaktadır. imalatın tamamına yakınının perde duvardan oluşuyor olması ile yüksek rijitlikte. betonarmenin fiziksel özelliklerinin sağlamış olduğu avantajlardan büyük ölçüde yararlanılmakta ve sistem işlerliği sağlandığı takdirde ekonomik çözümler elde edilebilmektedir. Tünel kalıp sistemlerinin uygulanmasında. Tünel kalıplar imalat tekniğ i bakımından milimetrik hassasiyetle üretilir ve belli sayıda bir üretim amaçlandığ ı zaman. Kule vinç yardımıyla monte ve demonte edilir. yani deprem güvenliği yüksek yapılar elde edilebilmektedir. Tünel kalıp sistemi. kalıbın kurulmasında uygulama kolaylığı ile öne çıkmaktadır. Bu sayede duvarda tesisat için yapılacak beton kırımı ve ekstra işçilik önlenmiş olmaktadır. Tünel Kalıplar Tünel Kalıp Teknolojisi. 2005). Isı izolasyonu yönetmelik ve ısı açısından tünel kalıba kolaylıkla adapte edilebilir. Sistemin en önemli özelliklerinden biri 8 saatlik çalış ma ile 24 rotasyonlu (rotasyon: yapılan işlem basamakları) bir iş programı uygulanabilmektedir (Apay ve diğerleri. Kalıp malzemesi defalarca kullanıldığı halde tünel kalıpla her seferinde düzgün yüzeyler elde edilmekte ve bu düzgün yüzeyler sıva gerektirmemektedir (Apay ve diğerleri. çok hızlı inşaat temposu sağlaması. Tünel kalıp fabrikasyon olarak imal edilir ve kesin boyutları vardır. Ayrıca ahşap doğadan direkt olarak elde edilmektedir ve ağaçların yok edilmesi ile ekolojik dengenin bozulmasında etkin rol oynamaktadır. tünel kalıp içinde ya donatıya bağlanabilen özel boruların ya da tünel kalıba yerleştirilen tesisat duvarlarının içinden geçirilmektedir. Sistemin nitelikleri gereği. Bu nedenle mimari tasarımı sınırlayıcı etkisi vardır. 1998). Monolitik yapı sistemi deprem bölgeleri için en elverişli sistemdir.tasarlanan projelerde zorluk çıkarmaktadır. Tünel kalıp sistemde elektrik tesisatı. ön yapımlı (cephe elemanları. 1983). Tünel kalıp sistemde.

100 m2’lik bir konutu baz alarak. hasır kiriş ve kolon b) Çelik hasır ve elek. Tüm bunların yanı sıra. kalıbın yapıldığı malzemeler ile kalıp imali için gerekli olan yapım ve söküm işçilikleri oluşturmaktadır. tesisatı döşenmesi 3 Elektrik tesisatı döşenmesi 4 Kalıpların takviyesi 5 Beton dökülmesi 6 Beton bakım ve sulama 7 Kalıp sökümü 8 a) Ara duvar örülmesi b) Prefabrik bölme pano montajı 9 Kapı kosası montajı 10 a) Kaba ve ince sıva (iç-dış) b)Prefabrik cephe-merdiven montajı TOPLAM Geleneksel Sistem 5 gün 1 gün ---------1/2 gün 1/2 gün 1/2 gün 8 gün 1/2 gün 1 gün ------1 gün 2 gün ------20 gün Tünel Kalıp 1/2 gün ------1/4 gün ------------1/2 gün 1 gün 1/4 gün ------1 gün 1 gün ------1/2 gün 4 gün Genel olarak yapı kalıpları sınıflandırıldığı zaman uygulanan proje için en ekonomik ve uygun kalıp sisteminin tercih edilmesi gerekmektedir. tünel kalıp sisteminin ilk yatırım maliyeti yüksektir ve bu nedenle toplu konutların dışında kullanımı ekonomik olmadığından uygun bir yöntem olduğu söylenemez.Ş.sürede bitmesine olanak sağlanmaktadır. Tünel Kalıp ve Konvansiyonel Kalıp Sistemlerde Süre Karşılaştırılması. geleneksel kalıp sistem ile yapılan imalata göre daha kısa sürede tamamlanmaktadır. Bu amaçla iki kalıp sistemi arasında süre karşılaştırılması yapan Mesa malat Sanayi ve Ticaret A. kalıp malzemesinin tekrar kullanılabilme sayısıdır. Kullanma sayısı artınca kalıbın ön maliyeti yüksek olsa bile yatırımın maliyetinde düşüş gözlenmektedir. Kalıp maliyetini. 294 . Geleneksel Sistem 1 Kalıbın hazırlanması 2 a) Demir. Tablo 1’deki sonuçları elde etmiştir. Kalıp maliyetini etkileyen en önemli faktörlerden biri. Bu nedenle kalıp maliyeti çok önem kazanmaktadır. Tünel Kalıp ve Geleneksel Kalıp Sistemlerinin malat Sürelerinin Karşılaştırılması Tünel kalıp sistemi ile yapılan imalat. Tablo 1. Yine malzemede olduğu gibi tekrar sayısı işçilik maliyetinin düşmesine neden olmaktadır.

vb. Bu nedenledir ki. Geleneksel sistem ve tünel kalıp sistem ile çözülen yapı modellerinin. Tünel kalıp sistemler ile yapılan tümü perdeli yapılar ile geleneksel ahşap kalıp sistemiyle yapılan perde-çerçeveli yapıların duvar metrajlarının fark getireceğ i düşünülerek. derece deprem bölgesinde inşa edileceği. Normal inşaat demirine oranla çubukların düzeltilip kesilerek 295 . Tünel kalıp sistemi ile geleneksel kalıp sisteminde kullanılacak tuğla malzemeler. Geleneksel kalıp için kullanılan donatı. 2. Bina. daha az miktarda donatı ile aynı mukavemet sağlanmaktadır. Birim fiyatların güncel değerleri kullanılarak. yapının beton. Örnek olarak alınan projedeki çelik donatıların akma sınırı 4200 kg/cm2 iken. her iki sistem için de aynı maliyete sahip olan temel imalatı. aynı nitelikte olmasına rağmen kullanım miktarları farklıdır. Temelde radye temel sistemi kullanılmıştır. demir metrajları ve kalıp metrajları. Tünel kalıp sistemde çelik hasırların kullanılması ile üretim hızı artmakta. Nervürlü donatı sınıfının S420 (Akma sınırının. hafriyat. “bodrum + 4” katlıdır.1 paket programından alınmıştır. 6. Maliyet hesabı. 5000 kg/cm2) olduğu. tuğla duvar olarak imal edilmektedir. Bodrum katta 1 adet kapıcı dairesi. masraflar analize dahil edilmemiştir. geleneksel kalıp sisteminde daha fazla duvar imalatı olması gerekçesiyle. izolasyon. Toplu Konut daresi tarafından tünel kalıpla inşa edilmiş olan K tipi binanın projesi.Bulgular Bu çalış mada. kapıcı daireli plana göre yapılmıştır. duvar işçiliği ve malzeme fiyat analizleri yapılmıştır. Tünel kalıp sistemlerde ise ağırlıklı olarak hasır çelikler kullanılmaktadır. Ø8-12 mm ve Ø14-32 mm’lik nervürlü çelik donatılardır. Hasır çelik donatı sınıfının S500 (Akma sınırının. 3. geleneksel kalıp sistemde imal edilecek olan duvar miktarı tünel kalıba oranla daha fazla olacaktır ve bu da geleneksel sistemle imal edilmiş yapının duvar maliyetinin daha fazla olacağı anlamını taşımaktadır. hasır çeliğin akma sınırı 5000 kg/cm2'dir. Binaların 2. doğramalar. Tüm döşemelerin. Çelik hasırların şantiyede kolay taşınabilecek ağırlıkta olması nedeniyle montajı kolay ve çabuk olmaktadır. diğer katların her birinde ise 4 adet daire bulunmaktadır. 5. Islak hacimler için ara bölmeler ve tünel kalıp elemanlarının demontajı için boş bırakılan cephe. yatırımın toplam maliyetinde yarattıkları farkı belirleyebilmek için. beton metrajları. iki sistem arasında maliyet karşılaştırılması yapılmıştır. betonarme statik hesapların yapılmış olduğu STA4CAD V12. plak döşeme olduğu. demir ve kalıp maliyetleri hesaplanmıştır. sığınak ve depolar. Tüm modellerin analizinde: 1. Geleneksel kalıp sistemde iç bölmeler ile birlikte dış cepheler de duvar imalatının bünyesine girmektedir. 4. geleneksel kalıp sistemine dönüştürülerek. Zemin emniyet gerilmesinin 15 t/m2 olduğu. 4200 kg/cm ) olduğu. Tünel kalıp sistemde imalatın büyük bir çoğunluğunun betonarme perde duvarlardan oluşması nedeniyle duvar işçilikleri olabildiğince azdır. Bayındırlık ve skân Bakanlığının 2009 birim fiyatları ve serbest piyasa fiyatları kullanılarak işlem yapılmıştır. kabul edilmiştir. Hesaplar. Sonuçta. sadece her iki sistemde değişiklik gösterecek olan kaba inşaatın malzeme ve işçilik bedelleri gibi kalemler ele alınmış olup. Bir dairenin net kullanım alanı 100 m2’dir. Geleneksel kalıp sisteminin ve tünel kalıp sisteminin. Maliyet hesaplamalarında. Beton sınıfının C20 (fck = 200 kg / cm2) olduğu. tekrar sayısı göz önüne alınarak bir bina üzerinde yapılmıştır. duvar maliyetinin daha fazla olduğu görülmüştür.

taşıyıcı sistemi oluşturmak için ahşap kalıplar kullanılmaktadır. kaba yapının bütün derzlerini ve pürüzlerini örtecek şekilde kaplamaktadır. bodrum ve zemin katlarda kullanılan kalıplar üst katlara da yeterli geleceğinden. geleneksel kalıp sistemde kullanılan beton miktarı 647. duvarların iç ve dış yüzeylerini. geleneksel sistem içinde daha fazla donatı kullanıldığı ve bu durumda toplam donatı maliyetinin daha fazla olduğu görülmüştür. yapının nem miktarı ve ısı korunumu konusunda ayarlayıcı bir etkisi de vardır.4 m2 olur. Bu çalışmada bir binaya ait maliyet hesabı yapılması nedeniyle tünel kalıbın tekrar sayısı (600–1000 kez) göz önünde bulundurulup 600 kez kullanıldığı varsayılarak bir bina için bir oran bulunmuştur ve yapı kalıp maliyeti bu orana göre hesaplanmıştır. Ahşap kalıpların en fazla 3 defa kullanılabileceği düşünüldüğünde. gerekli işçilik.36 m3 olarak belirlenmiştir. Sıva. Son olarak karşılaştırılması gereken maliyet ise sıva maliyetidir. Sıvanın. vincin nakliye ve kurulum bedelleri hesaplanmış ve tünel kalıbın toplam kalıp maliyetine dâhil edilmiştir. Binanın dış çeperleri aynı metrekareye sahip olsa bile beton üzerine yapılacak sıva ile tuğla üzerine yapılacak sıvalar farklık arz etmektedir. K tipi bina. Yapıda her iki sistem için de kullanılan beton sınıfı C20 olup projelerden edinilen veriler ışığında. Programdan alınan yaklaşık metraj bilgilerine göre maliyetler hesaplandığında Tablo 2’deki sonuçlar elde edilmiştir. Tünel kalıp sistemde yapının taşıyıcı sistemi tamamen perde duvarlardan oluştuğu için yapının imalinde daha fazla beton kullanılmakta. Sıva sayesinde duvar ve tavanlardaki düzgün olmayan yerler düzeltilmektedir.1 paket programı ile yapılmıştır. Kule vinç kiralama. daha kalın sıva gerektiren geleneksel kalıp sisteminin sıva maliyetinin de daha fazla olduğu göze çarpmıştır. geleneksel kalıp sistemi (çerçeveli sistem) ve tünel kalıp sistemi (perdeli rijit sistem) için ayrı ayrı projelendirilmiş ve statik betonarme hesapları STA4CAD V12. donatının bükülmesi gibi işçilikler ortadan kalkmaktadır. Daha az sayıda işçi ile daha kaliteli inşaat yapılabilmektedir.hazırlanması ve bağlanması yerine. Tünel kalıp sistem için kurulumun gerçekleşmesi vinç ile yapılmaktadır. Bu veriler ışığında geleneksel sistemin kalıp maliyeti hesaplanmıştır. Tünel kalıbın ilk yatırım maliyeti çok yüksektir. Proje verilerine göre. Ayrıca şantiyede donatının taşınması kolaylaşmakta. Bu nedenle sıva maliyetleri karşılaştırılmış olup analizler sonucunda. Geleneksel sistemde. düzgün aralıklarla teşkil edilmiş çelik hasırların montajı kısa zamanda gerçekleşmekte ve dolayısıyla işçilikten tasarruf sağlanmaktadır. toplam kalıp miktarı 1253. Geleneksel kalıp sistem için kullanılacak olan malzeme ve işçilik maliyetleri ile tünel kalıp sistemi için kullanılacak olan malzeme ve gerekli ekip-ekipman maliyetleri hesaplanmıştır. Bu durumda hasır çelik kullanımı bir avantajdır. 296 . Ayrıca tünel kalıp sisteminde ise çelik kalıplar kullanılmakta ve bu sayede betonda pürüzsüz bir yüzey elde edilmekte ve inşaatın kalitesi de yükselmektedir.2 m3 iken tünel kalıp sisteminde kullanılan beton miktarı 705. dolayısıyla beton maliyeti de geleneksel kalıp sistemine kıyasla daha yüksek çıkmaktadır.

tünel kalıp sisteme göre tasarlanan binalar yüksek rijitlikte olup. Kocaeli 2005.A. kalıp malzemesinin 600 – 1000 kez kullanılabilmesi ile konut sayısının arttığı durumda en fazla 3 kez kullanılabilen geleneksel kalıp sistemine göre projenin ilerleyen safhalarında ciddi oranda maliyet düşüşüne sebep olmaktadır. SÜMER..243. tünel kalıp sistemin pahalı bir ön yatırım gerektirdiği halde. Tüm bunların yanında. 297 . "Seri Kalıp Teknolojisinde Tünel Kalıp Sistemler ve Genel Özellikleri" Süleyman Demirel Üniversitesi Yüksek Lisans Tezi. Deprem Dayanıklı Yapı Tasarımında Optimum Taşıyıcı Sistem Seçimi. kalemlerdeki işçilik ve malzeme bedellerinin geleneksel sisteme nazaran daha az olması. YILMAZ.67 215. APAY. Kaynaklar BALKABAK. “Tünel Kalıp Sistemlerle Üretilen Perdeli Taşıyıcı Sistemlerin..Y.175.55 38. Isparta. insan gücüyle zorlukla ve uzun zamanda yapılan işler daha az toleransla. Ekonomikliğin sağlanmasının diğer bir nedeni de.40 20. KASAPOĞLU.883.P. iki sistem arasında maliyet karşılaştırması yapılmıştır.556. tünel kalıpla inşa edilmiş bir binanın projesi geleneksel sisteme çevrilerek. 2003. 2005. Kalıbın defalarca kullanılabilmesinin yanı sıra sıva.690.40 56. Toplam Maliyet.427.67 157. vb. yapım süresinin kısa olmasından dolayı işgücü ve anaparanın uzun süre bağlı kalmasının önlenmesidir.73 Sonuçlar Bu çalışmada... "Depreme Dayanıklı Yapılarda Tünel Kalıp Sisteminin Kullanılması". GELENEKSEL KALIP S STEM (TL) BETON DEM R DUVAR SIVA KALIP TOPLAM 68.598.00 32. 2008. Konvansiyonel Sistemlerle Karşılaştırılması”. Teknolojik gelişmelerin inşaat alanına yansımasıyla inşaat sektöründe makineleşme artmış olup.413."Türkiye'de Konut Sorunu ve Çözümünde Geliştirilen Yeni Teknolojiler" Anadolu Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Doktora Tezi. Adana. Tünel kalıp sistem de bunun örneklerinden birisidir. Deprem Sempozyumu Sf:907-908. 1983. yapı deprem kuvvetlerine karşı daha güvenli hale gelmektedir. Ayrıca kullanılan kalıp malzemesinin çelik olması ile betonda pürüzsüz bir yüzey elde edilmekte ve bunun sonucunda inşaat kalitesi yükselmektedir.059. Sakarya Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi Cilt7/Sayı 2.97 20. A. Eskişehir.412.. F. duvar. yapı toplam maliyetindeki düşüşlerin sebeplerindendir..E. .64 20.Tablo 2. Sakarya.064..59 TÜNEL KALIP S STEM (TL) 74. APAY. AYDIN.37 18. daha iyi nitelikte ve daha kısa sürede gerçekleşmeye başlamıştır. Çukurova Üniversitesi Yüksek Lisans Tezi.154.66 23. Çalış manın sonucunda. 1998.

.

Adana/Türkiye Tel: (322) 338 60 84 E-Posta: emocal@cukurova.nşaat Sektöründe Genel Gider Kavramı ve Yapı Maliyetine Yansıtılma Düzeyi M. işletmelerin.tr Öz nşaat ön keşfi hazırlama aşamasında yapı maliyetini önemli ölçüde etkileyen genel gider kalemlerinin yeterince dikkate alınmaması nedeniyle ön keşif tutarlarının çoğunlukla gerçeği yansıtmadığı yönünde ülkemizde yaygın bir kanat vardır. Üretim alanındaki söz konusu gelişmelere bağlı olarak maliyetlerin yapısındaki bu değişim. inşaat sektöründe çok yönlü ve önemli kayıplara kaynaklık ettiği kuşkusuzdur. otomasyonun etkisiyle direkt işçilik maliyetlerinin payı azalmıştır. %25. Maliyet Tahmini. Bu kadar çok gider kalemi göz ardı edilerek belirlenecek bir ön keşfin gerçeği yansıtması beklenemez. bunların inşaat ön keşfinde dikkate alınıp alınmadığı.. mühendislik ve uzman işçilik maliyetlerinin üretimdeki ağırlığını artırmıştır. nşaat Sektörü 1. 299 .50’si direk giderleri doğru gruplandırabildiği. Uygulanan ankette. Çünkü ürün kalitesi ile ilgili beklentilerin yükselmesi yanında maliyet girdilerinin düzeyi ve niteliği de değişmiştir. üretimle direkt işçilik arasındaki bağın hayli zayıflamasına neden olmuştur. inşaat sektöründe karşılaşılması muhtemel 77 adet gider kalemi sıralanarak. Bunun sonucu olarak üretim maliyetleri içinde genel üretim giderlerinin payı artarken. inşaat işletmelerinin ancak %49. maliyet yönetiminde genel giderlerin önemi ve konunun Türk muhasebe sisteminde ele alınış şekli incelenmiştir. %41. Bu çalışmada.66’sının bazı genel gider kalemlerini. %19.07’sinin ise pek çok doğrudan (direkt) gider kalemini ön keşifte hiç dikkate almadığı anlaşılmıştır. Dönüşü sağlanan 85 adet anketin analizi sonucunda. Emin Öcal. Özellikle bilgisayar teknolojisi ve otomasyonda ortaya çıkan ilerlemeler. Anahtar Kelimeler: Genel Gider. enerji. dikkate alınıyor ise hangi gider grubuna dâhil edildiği sorulmuştur. Feyzullah Kadırhan Ç. Giriş Rekabetin küresel boyuta ulaştığı günümüzde. Bu kapsamda önce genel gider kavramı. nşaat Mühendisliği Bölümü. Hatta birçok sanayi dalında gittikçe daha çok işletmenin direkt işçilik kalemini iptal ederek bu maliyeti dolaylı işçilik olarak genel üretim maliyetlerine dâhil ettiği görülmektedir.Ü. Sonra da halen inşaat sektöründe faaliyet göstermekte alan yüklenicilere anket uygulanarak konuya yönelik veriler toplanmıştır. Bu durumun.27’si genel giderleri. Maliyet Yönetimi.edu. varlıklarını devam ettirebilmeleri için yeni üretim ortamıyla uyumlu maliyet yönetim sistemlerini benimsemeleri gerekmektedir. Türk inşaat sektöründe maliyet analizi yapılırken genel giderlerin ne düzeyde ve hangi doğrulukla dikkate alındığının araştırılması hedeflenmiştir.

nşaat sektörü. gözden geçirilebilir.1. işletmelerde ürün veya hizmetlere doğrudan mal edilemeyen giderler olarak sınıflandırmak mümkündür. Belirtilen nedenlerle sektörde üretim maliyetinin gerçekçi biçimde tahmini. aidatlar. Sabit nitelikli olan ve üretim faaliyetine bağlı olarak ortaya çıkan bu giderler. bütçelendirilebilir ve 300 . Elde edilen verilerin analizi sonucunda. 2. girdilerin gruplanması ve bunların maliyete yansıtılması konusunda yeni yaklaşımları da beraberinde getirmiştir. bu bölümde kullanılan demirbaş amortismanları. inşaat sürecindeki parasal hareketlerin muhasebeleştirilmesinde de devam etmektedir. Gelenekselleşmiş olan bu davranış şekli. Detaylı maliyet analizi ve yönetimi ile ilgili söz konusu yetersizlikler. inşaat sektöründe parasal kaynak ihtiyacı ve işin süresine yönelik tahminlerde ciddi sapmalara neden olmaktadır. Dolayısıyla tedarikçi kuruluşlar da dikkate alındığında inşaat sektörünün Gayri Safi Milli Hâsıladaki (GSMH) payı yaklaşık %33 ve istihdama katkısı %12 düzeyindedir. genel giderler çeşitli ampirik yaklaşımlarla tanımlanmaya ve sınıflandırılmaya çalışılmıştır. yatırımların öngörülen süre ve maliyetle gerçekleşmesi ve kaynakların etkin biçimde kullanılması açısından büyük önem taşımaktadır. Bu çalışmada. 2009). hukuki danışmanlık vb. Sonra da halen inşaat sektöründe faaliyet göstermekte alan yüklenicilere anket uygulanarak konuya yönelik veriler toplanmıştır. işletmeler için “yönetilebilir” gider kategorisinde olup. analiz edilebilir. Bu tartışmalar işletmelerde. 2002). Bu da inşaatların vaktinde tamamlanmamasına ve buna bağlı çeşitli kayıplara neden olmaktadır. imalat ve hizmet alanlarını da kapsadığından bu sektörde meydana gelen olumsuzlukların etkisi de yaygın olmaktadır. işletmede idari kademelerde çalışan ve esas itibariyle üretim faaliyetleri ile doğrudan ilgisi olmayan bölümlerin personel giderleri. geleneksel maliyet muhasebesinin maliyet analizinde hatalara sebep olduğu ve bu yüzünden mamul maliyetlerinin doğru olarak hesaplanamadığ ı yönünde kuşkular artmış ve tartışmalar başlamıştır. maliyet yönetiminde genel giderlerin önemi ve konunun Türk muhasebe sisteminde ele alınış şekli incelenmiştir. Genel Gider Kavramı Üretim ve ticaret işletmelerinde. Dolayısıyla inşaat ön keşifleri çoğunlukla genel kabullere dayalı olarak belirlenmekte ve bu nedenle de gerçekleşme düzeyleri oldukça düşük olmaktadır. ülkemizde genel olarak yapı üretimine hazırlık aşamasında gerçekçi ve ayrıntılı maliyet tahminine yönelik sistematik yaklaşımlar oldukça sınırlıdır. işletme ile ilgili vergiler. Bu kapsamda önce genel gider kavramı. 2. Bu bağlamda genel giderleri. gider türlerinden oluşmaktadır (Maç. Ülkemizde toplam yatırımların yaklaşık %50’sini oluşturan inşaat sektörüne 200’den fazla alt sektör girdi sağlamaktadır ( ntes. harçlar. Ancak maalesef.Bunun sonucu olarak. 2005). Genel Giderlerin Gruplanması Üretim mühendisliğinde genel giderler. inşaat sektöründe yapı ön keşfinin çıkarılması aşamasında özellikle genel gider grubunda yer alan maliyet kalemlerinin ne düzeyde dikkate alındığının saptanması amaçlanmıştır. Türk inşaat sektöründe genel giderlerinin maliyetlere yansıtılması konusunda önemli eksikliklerin olduğu yönünde bulgulara ulaşılmıştır(Kadırhan.

yöneticiler tarafından tahsis edilebilirler. Örneğin. kontrol edilebilir genel giderler olarak tanımlanmaktadır. Genel Giderlerin Kontrolü Genel giderlerin hesaplanması. işletme departmanlarında oluşan performans düşüşlerinden kaynaklanan genel giderler büyük ölçüde kontrol edilebilir gider haline gelebilmektedir. Farklı motivasyonlar ve davranışlar gerekmektedir. şletme bünyesinde oluşan krizler çoğunlukla genel giderlerin artmasıyla sonuçlanır. dolayısıyla daha büyük bütçe elde etmekle ilgilenir. Her ne kadar hepsinde aynı yönetimsel kontrol prensipleri uygulansa da bunlar arasında ayrım yapılması ve farklı organizasyon seviyelerinde ele alınmaları maliyet yönetiminde daha sağlıklı sonuç vermektedir. yöneticinin bakış açısından oldukça etkilenmektedir. genel giderlerin kontrolü. Dolayısıyla işletmenin kâr yeteneklerinin arttırılması için genel gider performanslarının gözetilip denetlemesi konusunda işletmeye özgü farklı tarz ve standartların oluşturulması gerekmektedir. Kontrol edilen veya edilemeyen genel giderler aynı kontrol mekanizmasına tabi değildir. satış giderlerinden veya üretimin kontrolünden farklı bir problemdir.2. Kontrol edilemeyen genel giderler. Ancak kontrol edilemeyen genel giderler de mevcuttur ve bu bağlamda genel giderleri kontrol edilebilen ve kontrol edilemeyenler olarak gruplamak da mümkündür. Bu nedenle genel giderlerin yönetimi işletmeler için özellikli bir konudur. üretim departmanının hedefi. Yöneticiler ise. Bu yüzden. genel giderlerin kârı azaltan önemli bir etken olduğunun farkındadırlar ve bu giderleri asgariye indirerek daha büyük kârlar elde etme peşindedirler. Buna göre. aynı zamanda finansal ve üretim giderleri alanında da gösterilmesi ve kendilerine özgü denetim mekanizmalarının geliştirilmesi gerekir. Sonuç itibariyle. işletmeye özgü olup çoğunlukla aşağıdaki giderlerden oluşmaktadır: • Miras vergi giderleri • Patent giderleri • Ödendi ve alındılar • Bölge bayiliği giderleri • Satışlar ve kazanç vergi giderleri • Komisyon giderleri • Niteliksiz borç ve diğer rezerv giderleri • Sigorta prim giderleri • Niteliksiz hizmet giderleri Yukarıda sıralananlar dışındaki gider kategorileri. 2. Şüphesiz genel giderin yönetimi konusunda gösterilen titizliğin. satış hacminin büyütülmesi yönündedir. mal veya hizmet üretiminde oluşan birim giderlerin azaltılması. satış departmanının çabası ise. Bu konularda olumsuz tutumlar ve/veya yetersizlikler işletmeyi dönemsel olarak krizlere sürükleyebilir. işletmelerin üretim hacim ve kapasitelerine göre değişiklik göstermekle birlikte ekonominin bütün dallarındaki aktivitelerin genel giderler ile ilgili 301 . dareciler daha fazla mal veya hizmet sunumu. Dolayısıyla genel giderler yöneticilerin karar ve inisiyatiflerinden etkilenmektedir.

yapılan giderle ticari kazancın elde edilmesi veya devam ettirilmesi arasında bir bağlantının kurulabiliyor olmasıdır. • Maliyet unsuru olmayan (mal veya hizmet üretimi için yapılmış doğrudan gider vasfı taşımayan).sorunları mevcuttur. bina. Bu farklılıklar. inşaat işi yapan işletmeler ise. 3. Bu nedenle işletmelerde maliyet analizi ve yönetiminde genel giderlerin yeri ve öneminin göz ardı edilmemesi gerekmektedir. maddesinde safi kazancın tespitinde indirilecek giderlere yer verilmiştir. Bu her iki grubun da muhasebe uygulamaları açısından çeşitli farklılıkları mevcuttur. genel giderlerin tanımı yerine çerçevesi çizilmiştir. madde kapsamında vergilendirme düzenlemeleri getirilmiştir. Buna göre. işleyiş leri.1. Ülkemizde nşaat Sektöründe Muhasebe Uygulamaları Ülkemizdeki mevcut vergi mevzuatı bakımından çeşitli gruplara ayrılan inşaat işlerinden birisi “Özel nşaat şleri” olarak adlandırılmakta olup bunlar. YS inşaatlar ise bu kapsamın dışındaki diğer ticari işletmeler için geçerli olan vergilendirme yöntemlerine tabi tutulmaktadır. YY O ve YS inşaat işlerinin özgün yönleriyle değerlendirilmesini gerektirmektedir (Gelir Vergisi Kanunu. veya KVK’nın kabul edilmeyen indirimler başlıklı 15. ne Gelir Vergisi Kanunu’nda. Diğer taraftan yapılan gider karşılığında gayri maddi bir kıymetin kazanımının olmaması ve giderin vergi kanunlarında yapılan diğer düzenlemeler gereğince maliyete dönüşme zorunluluğunun bulunmaması gerekmektedir. 3. Bu bağlamda. kanunlarda. ne de diğer vergi kanunlarında belirtilmiştir. YY O işleri için Gelir Vergisi Kanunu (GVK) 42. maddelerinde sıralanan giderler. Üretim şletmeleri olarak kabul edilmektedirler. YY O şeklinde yapılan inşaat işleri ile YS şeklinde özel inşaat yapan inşaat işletmelerinin hukuki yapıları. işyeri vb. konut. 1996). 302 . Gelir Vergisi Kanunu Açısından Genel Gider Kavramı Genel giderler deyimiyle neyin kastedildiği. ve 44. Diğer bir grup ise. muhasebe usul ve esasları farklıklar göstermektedir. Gelir Vergisi Kanunu'nun 40. maddesinin birinci bendinde "ticari kazancın elde edilmesi ve idame ettirilmesi için yapılan genel giderlerin" safi kazancın tespitinde hâsılattan indirilebileceği belirtilmekle birlikte bu giderlerin kapsamının ne şekilde belirleneceğine ilişkin vergi mevzuatımızda herhangi bir belirleme yapılmamıştır. Yani ülkemizde uygulanan kanunlarda genel giderin tanımı yoktur. Bu nedenle. Buna göre. GVK’nın 40. Uygulamada bir giderin genel gider olarak dikkate alınması için aranılan en önemli şart. “ nşaat/Taahhüt ve Onarım şleri” olarak adlandırılan ve bir taahhüt kapsamında sürdürülen inşaat işleridir. Yap/Sat (YS) şeklinde. genel gider olarak değerlendirilmektedir. Belli bir sözleşme kapsamında Yıllara Yaygın nşaat/Taahhüt ve Onarım şleri(YY O ) şeklinde yapılan inşaat işleri Hizmet Üretimi niteliğinde olmaları nedeniyle bu tür işletmeler Hizmet şletmeleri olarak değerlendirilmektedirler. Yap-sat şeklinde sürdürülen inşaatlardır. • Sabit kıymet vasfı taşımayan. • GVK’nın gider kabul edilmeyen ödemeler başlıklı 41.

söz konusu giderlerin sayısı 77 kalemle sınırlandırılmıştır. maddesinde aşağıdaki şekilde açıklanmıştır: “GVK Madde 43. her yıla ait müşterek genel giderler tahsil olunan hakediş bedelleri ile diğer işlere ait satış veya hâsılat tutarlarının birbirine olan nispeti dâhilinde. 1. Yıl içinde tek veya birden fazla taahhüt işinin bu madde şümulüne girmeyen işlerle birlikte yapılması halinde. Ankette. tünel. müşterek genel giderler ve amortismanlar aşağıdaki esaslara göre dağıtılır. %36. Birden fazla olan taahhüt işlerinde veya bu işlerle sair işlerde müştereken kullanılan tesisat. ve Ek 2. Ek 1. 2. Uygulanan anket sayısını artırmak için. Müşterek Genel Gider ve Amortismanların Dağıtılması: Birden fazla takvim yılına yaygın taahhüt işlerinde veya bu işlerin diğer işlerle birlikte yapılması halinde.) • Ulaştırma Yapıları (Karayolu. anket yöntemi 303 .3. kanal.48 düzeyindeki anket dönüş oranı. Gelir Vergisi Kanunu’nda Genel Giderlerin Dağıtımı nşaat işlerinin muhasebe kayıtlarında genel giderlerin dağıtımı da önem kazanmakta olup bu konu GVK’da 43. 4. “doğrudan(direkt) giderdir” ve “dikkate almıyordum” şeklinde üç cevap seçeneği sunulmuştur. havaalanı vb.’de yer alan ve inşaat sektöründe karşılaşılması muhtemel gider kalemlerinden derlenen giderler alfabetik olarak sıralanmıştır. inşaat sektöründe genel giderlerin algılanma şeklini ve düzeyini belirlemeye dönük bilgi toplanması hedeflenmiş ve bu amaçla geliştirilen anket sektör temsilcilerine uygulanmıştır. 3.2. makine ve ulaştırma vasıtalarının amortismanları. Şırnak Ticaret ve Sanayi Odası ile işbirliğ i yapılmış ve anketler. Araştırma için oluşturulan ankette. Bu nedenle bu çalışmada. • Konut • Su Yapıları (Baraj. bunların her işte kullanıldıkları gün sayısına göre dağıtılır. inşaat işi yapan işletmelere iletilmek üzere 81 il ve 33 büyük ilçenin ticaret ve sanayi veya ticaret odasına gönderilmiştir. temiz su ve pis su şebeke döşeme. Yıl içinde birden fazla taahhüt işinin birlikte yapılması halinde. tahsil olunan hakediş bedellerinin birbirine olan nispeti dâhilinde. köprü. Gönderilen 233 anketten 85 adedinin dönüşü sağlanmıştır.” Niteliği tam belirli olmayan giderlerin nasıl muhasebeleştirileceği. Ankette yer alan işletmeler için. Ankette maliyet kalemlerinin her biri için “genel giderdir”.) olmak üzere üç faaliyet alanı öngörülmüştür. Türkiye’de nşaat Sektöründe Genel ve Direkt Gider Ayrımı le Yapı Maliyetine Yansıtılma Düzeyi le lgili Bir Araştırma Genel gider kavramı günümüzde fazlasıyla kullanılmakta olduğu halde özellikle inşaat sektöründe maliyet belirlemede yeterince dikkate almadığı bilinmekte ancak bunun düzeyinin ne olduğu konusunda somut bilgi bulunmamaktadır. Maliye Bakanlığıca yayımlanan özelgelerle ve bunlara rağmen belirsizliğin oluştuğu durumlarda da konuya yargı kararlarıyla açıklık getirilmiştir. demir yolu. otoyol. her yıla ait müşterek genel gider. Dolayısıyla iş letmeler hakkında yapılan değerlendirmeler de bu üç faaliyet alanı için geçerli olmaktadır. arıtma tesisi vb.

Anket sonuçları her bir gider kalemleri bağlamında analiz edildiğinde. inşaat işletmelerinin % 41. 4. Genel Gider 49. %43.43’ünün genel gider olarak gruplandırdığı ve %25. Ankete katılan inşaat işletmelerinin genel gider maliyet kalemlerine verilen cevapların dağılımı Doğrudan (Direkt) Gider 41.1). Genel ve direk gider kalemleriyle ilgili yanıtların dağılımlarının ortalaması alınarak da. işletmelerin genel ve direkt giderleri ne düzeyde doğru algılandıklarına yönelik oranlar tespit edilmiştir.1 ve Şekil 4. ankette yer alan gider kalemlerini yapı maliyetine yansıtırlarken hangi gider grubunda değerlendirdikleri sorulmuştur.66% Şekil 4. verilen yanıtların dağılımının Şekil 4.1. nşaat işletmelerinin % 49. Bulgular nşaat işletmelerine.2.66’sının ise bu genel gider kalemlerini maliyet hesabında hiç dikkate almadığ ı anlaşılmıştır (Şekil 4.07’sinin ise bu genel direkt kalemlerini maliyet hesabında hiç dikkate almadığı anlaşılmıştır (Şekil 4.1.27’sinin genel gider kalemlerini doğru ayırt ettiği.08% Dikkate Almıyordum 19. %19.43% Şekil 4.2).2’de görüldüğü gibi olmuştur.27% Doğrudan (Direkt) Gider 31.50’snini direkt gider kalemlerini doğru tanımladığı.08’sinin direkt gider olarak adlandırdığı. Bu oranlara göre. %31. Ankete katılan inşaat işletmelerinin direkt gider maliyet kalemlerine verilen cevapların dağılımı 304 . 2009). Direkt giderlerle ile ilgili yanıtlara göre de. elde edilen veriler işlenerek analiz edilmiştir Kadırhan.07% Genel Gider 33.açısından yeterli kabul edilip.50% Dikkate Almıyordum 25.

1. Çünkü genel giderlerin sadece “gider” olarak değerlendirilmeyip. Bilindiği gibi ülkemizde inşaat sektöründe yapı ön keşifleri çoğunlukla bazı yaklaşık kabuller ve geleneksel yöntemlere dayalı olarak belirlenmektedir.66’sının bazı genel gider kalemlerini. %25. Örneğin Şekil 4. mevcut muhasebe ve vergi mevzuatlarıyla uyumlu bir maliyet yönetimi ve raporlama sistemi kurmaları. ankete katılan inşaat işletmelerinin maliyet hesaplamalarında genel gider maliyet kalemlerini ancak %49. sadece girdi odaklı olarak değil. Bu kadar çok gider kalemi göz ardı edilerek belirlenecek bir ön keşfin gerçeği yansıtması beklenemez. ülkemiz vergi hukuku ve bunun maliyet sınıflandırmasına yönelik düzenlemeleri konusunda üyelerinin eksikliklerini gidermek için faaliyetlere önem vermeleri. Bu araştırma sonuçları da sektördeki maliyet analizi konusundaki söz konusu yetersizliği doğrulamakta ve boyutları konusunda bilgi vermektedir. sorunun çözümüne önemli katkılar sağlayabilir.50 oranında doğru değerlendirilebildiği anlaşılmaktadır (Şekil 4. genel giderlerin bir kurumun rekabet gücünü etkileyen önemli araçlardan birisi olduğu göz önünde bulundurularak. yani yarattıkları değerin de ölçülmesi gerekmektedir. Sonuç Ve Öneriler 5. Bu konudaki eksikliklerin giderilmesi için sektörde görev alanların bilinçlendirilmesi ve bilgilendirilmeleri gerekir. bunların. Bu nedenle inşaat maliyeti içinde oldukça önemli bir ağırlığa sahip olan genel giderler ile birlikte pek çok direkt gider kalemi de gözden kaçmakta ve dolayısıyla ön keşfe dâhil edilmemektedir.27 oranında doğru değerlendirdiği görülmektedir. aynı zamanda getirilerinin. Benzer şekilde direkt gider maliyet kalemlerinin de ancak %41. aynı zamanda sonuç odaklı olarak yönetilmesi gerekmektedir. • şletmelerin organizasyonları bünyesinde. • lgili meslek odalarının. • Örgün eğitim kurumlarının ders müfredatında maliyet planlaması içerikli konulara Örgün eğitim kurumlarının ders müfredatında maliyet planlaması içerikli konulara daha fazla yer verilmesi.2). 305 . Bu durumun yapı üretiminde çok yönlü ve önemli kayıplara neden olduğu kuşkusuzdur. Şüphesiz daha da vahim olanı.5.07’sinin ise pek çok doğrudan (direkt) gider maliyet kalemini dikkate almıyor olmalarıdır. Bu bağlamda. Sonuç ve Öneriler Genel giderleri etkin bir şekilde yönetebilmek için onların doğru sınıflandırılması yeterli olmamakta.1 incelendiğinde görüleceği gibi. iş letmelerin %19. Özetle.

71 37.88 32.88 60.35 49.82 17.65 22.65 23.12 12.35 9.41 25.00 16. Ankete katılan inşaat işletmelerinin genel gider maliyet kalemlerine verilen cevapların dağılımı.18 38.29 50.35 43. Onarım Giderleri Banka Giderleri Belediye Harçları Büro Temizlik Giderleri Damga Vergisi Dava.06 34.29 57.12 2. Faks Giderleri Yemek Giderleri Genel Ortalama 65.88 2.35 10.94 12. Kitap.35 18.06 52.35 22.59 61.71 47.71 43. Fuar Katılım Giderleri Sigorta Giderleri Su Giderleri Şantiyenin Kaldırılması Giderleri Şehir çi Ulaşım Giderleri Taşıt Akaryakıt Giderleri Taşıt Araçları Amortismanları Taşıt Bakım.76 64. Kargo Giderleri Sağlık Tedavi Giderleri Sağlık.66 Aidatlar Bağış Giderleri Bakım.18 3.18 24.12 50.41 12.29 7.35 22.35 11.59 54.53 44.53 31.65 25.00 51.76 50.76 43.53 49.94 24.41 5.53 21.00 34. Sempozyum.59 22.59 15.06 27.59 43.82 51.53 9.88 27.18 7.18 55.06 41.53 64.27 306 .71 21.47 24.94 19.06 58.29 65.06 70.Ek 1.71 30.53 11.71 50.53 10.35 27.88 41.12 42.82 42.65 4.65 41.82 44.41 3.29 40.12 5.76 12.06 44.71 55.35 14. Kongre Giderleri Misafir Ağırlama Giderleri Noter Harçları Meslek Odası Harçları Personel Taşıma Giderleri Posta.12 58. Temizlik Malzemeleri Giderleri Seyahat Giderleri Sergi.59 72.94 7.82 42. Dergi Giderleri Gecikme ve Tecil Giderleri Genel Kurul Giderleri Hamaliye Giderleri lan Giderleri ş Sağlığı ve Güvenliği Giderleri Kırtasiye Malzemeleri Giderleri Kurs.06 18. cra Giderleri Donanım ve Gayrimenkul Amortismanları Düşük Değerli Demirbaş Giderleri Elektrik Giderleri Emlak Vergisi Gayrimenkul Kira Giderleri Gazete.59 37.12 4.71 43.59 37.59 30.59 17.65 14.12 30.71 5.53 69.82 54.94 38.18 31.65 45.59 47.94 40.65 1.71 57.53 22.06 17.18 43.53 51.41 43. Onarım Giderleri Taşıt Harçları Taşıt Kiraları Telefon.08 24.41 35.35 23.82 34.18 21.00 52.88 54.94 9.88 38.71 20.76 55.94 42.65 47. DOĞRU GENEL G DER MAL YET KALEMLER Genel Giderdir (%) YANLIŞ Doğrudan (Direkt) Giderdir (%) Dikkate Almıyordum (%) 9.76 50.88 37.

24 40.65 35.41 27.94 38.35 9.35 17.24 12.82 17.41 9.76 29.06 41.41 48.41 4.50 307 .53 22.00 23.41 1.65 54.65 27.53 35.Ek 2.59 47.29 47.35 27.06 32.65 52.88 1.88 10.94 36.06 9.06 72.18 2.18 30. Eşantiyon.24 9.76 44.12 36.35 24.24 27.29 23.94 7. Promosyon Giderleri kramiyeler şçilik Giderleri ş Makineleri Akaryakıt Giderleri ş Makineleri Amortismanları Kıdem ve hbar Tazminatı Makine Amortismanları Malzeme Giderleri Mamul Nakliye Giderleri Numune Giderleri Ölüm Giderleri Patent Ücretleri Reklâm Giderleri Sosyal Yardımlar SSK Primi şveren Payı Şantiye çi Eğitim Giderleri Tanıtım Materyali Giderleri Taşeron Giderleri ş Makineleri Kira Giderleri ş Makineleri Bakım Onarım Giderleri Tatil Ücretleri Proje Hazırlama Giderleri Tercüme Giderleri Teşhir Giderleri Ücret Giderleri Yakacak Yardımı Yapı Denetim Firması ya da Teknik Uygulama Sorumlusu Giderleri Yardımcı Madde Giderleri Genel Ortalama 28.53 74.53 4.53 31.29 52.29 24.41 42.47 67.12 63.71 35.82 57.71 35.35 11.07 Ambalaj Malzemeleri Giderleri Bayram Harçlığı Doğum Yardımı Factoring Faizleri Faiz Giderleri Fason şçilik Giderleri Fazla Mesai Ücretleri Giyim Yardımı Hediye.76 56.76 63.53 8.59 36.82 31.59 18.65 25.71 62.12 69.41 45.53 25.24 1.00 48.29 20.88 33.71 28.41 32.00 55.29 37.06 15.18 2.41 23.47 74.71 29.71 55.06 56.29 0.65 43.94 22.94 47. DOĞRU Genel Giderdir (%) D REKT G DER MAL YET KALEMLER YANLIŞ Doğrudan (Direkt) Giderdir (%) Dikkate Almıyordum (%) 34.88 29. Ankete katılan inşaat işletmelerinin direkt gider maliyet kalemlerine verilen cevapların dağılımı.94 35.43 37.76 32.00 27.71 31.29 64.94 16.47 31.35 32.12 58.06 67.47 42.47 0.06 83.00 24.00 9.00 25.94 40.06 50.29 20.00 3.06 25.06 20.94 32.53 75.35 37.47 29.41 40.

Adana Kurumlar Vergisi Kanunu (1949). http://Turmob. (2000) nşaat Muhasebesi.Org.Kaynaklar Çankaya. 12502 Sayılı Muhasebe Sistemi Uygulamaları Genel Tebliğ (2000). Maddesi Açısından Müşterek Genel Giderleri Kapsamı ve Finansman Giderlerinin Durumu. .. Doc. Yaklaşım Yay. Kapsamı. Nisan Maliye Bakanlığı Özelgesi (1996).302. (2002) GVK’nın 43. Yüksek Lisans Tezi. Ankara Maç. Çukurova Üniversitesi. 213 Sayılı 308 . F. 5422 Sayılı ntes (2005) Türkiye nşaat Ve Tesisat Müteahhitleri şveren Sendikası. Sıra No: 10 Vergi Usul Kanunu (1961). Önemi Ve Tekliflere Yansıtılmasının rdelenmesi. Ankara Gelir Vergisi Kanunu (1996) 193 Sayılı Kadırhan.Tr/Turmob/Basin/M29. M. (2009) nşaat Sektöründe Genel Gider Kavramı. Mart 2005 Raporu.

2007 Deprem Bölgelerinde Yapılacak Binalar Hakkındaki Yönetmelik (DBYBHY-2007) yürürlüğe girmiştir. Türkiye’de 2007 yılında. Yeni yönetmelik ile birlikte tüm yapı tiplerini ilgilendiren yeni kurallar veya kapsamlı kural değişiklikleri yürürlüğe konmuştur. deprem. tek katlı sanayi yapılarının.ozek@hadeka. betonarme.com. ülkemizdekiler de dahil olmak üzere.dikmen@iku. 34880. Anahtar sözcükler: Yapı maliyeti. 34156. Bu bağlamda. Maliyet hesaplamalarına temel teşkil eden metrajlar ticari paket programlar yardımıyla her alternatif için ayrı oluşturulan tasarımlardan elde edilmiştir. sanayi yapıları. bilhassa 1999 Kocaeli Depremi’nde sanayi yapılarında görülen geniş çaplı hasar ve göçme oranı etkin olmuştur. Bu çalışmada. mevcut yönetmelik revize edilerek. stanbul Tel: (212) 498 4718 E-Posta: u. stanbul Tel: (216) 377 9595 E-Posta: senem.2007 Türk Deprem Yönetmeliği Zemin Kriterlerinin Sanayi Yapılarının nşaat Maliyetine Etkileri Senem Özek S. Bu bağlamda. 309 . farklı kolon açıklıkları ve farklı zemin şartları dikkate alınarak çelik. Yeni yönetmelik ile birlikte tüm yapı tiplerini ilgilendiren yeni kurallar veya kapsamlı kural değiş iklikleri yürürlüğe konmuştur. Bu konuda. ülkemizdekiler de dahil olmak üzere. yaşanan büyük çaplı depremler tüm dünyada olduğu gibi Türkiye’de de teknik şartnamelerde yeni kuralları ve / veya kısıtlamaları zorunlu hale getirmiştir.tr Öz Yakın geçmişte. Sonuç olarak değişen şartnameler ışığında farklı sistemler maliyet açısından karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. yaşanan büyük çaplı depremler tüm dünyada olduğu gibi Türkiye’de de teknik şartnamelerde yeni kuralları ve / veya kısıtlamaları zorunlu hale getirmiştir. mevcut yönetmelik revize edilerek. Bu konuda. zemin şartları Giriş Yakın geçmişte. Deprem Bölgelerinde Yapılacak Yapılar Hakkındaki Yönetmelik (DBYYHY-2007) yürürlüğe girmiştir. Ülkemizde ki sanayi tesislerinin büyük bir çoğunluğu yüksek deprem riskine sahip bölgelerdedir.tr Hadeka nşaat Kartal. Türkiye’de 2007 yılında. betonarme ve prefabrik betonarme gibi veya bunların çeşitli kombinasyonlarından oluşan farklı karma yapım teknikleri kullanılmaktadır. prefabrik betonarme ve karma taşıyıcı sistemler için maliyetler hesaplanmıştır. Ümit Dikmen stanbul Kültür Üniversitesi nşaat Mühendisliği Bölümü Bakırköy. Türkiye’de sanayi yapıları inşaatında taşıyıcı sistem olarak çelik. bilhassa 1999 Kocaeli Depremi’nde sanayi yapılarında görülen geniş çaplı hasar ve göçme oranı etkin olmuştur.edu.

yerinde dökme betonarme. bu çalışmanın kapsamı Z2 ve Z3 zemin sınıfları 310 . Türkiye’de sanayi yapıları inşaatında taşıyıcı sistem olarak çelik. Soğuk çekilmiş elemanlar son yıllarda Türkiye’de de kullanılmaya başlanmıştır. Aydın. Betonarme taşıyıcı sistemler yerinde dökmek olarak inşa edilebildikleri gibi prefabrik olarak hazırlanmış betonarme elemanlar ile de inşa edilmektedirler. Ne var ki. farklı kolon açıklıkları ve farklı zemin şartları çelik. Yöntem Analiz modeli ve ilgili kabuller Her ne kadar son yıllarda sanayi yapıları inşaatları ağırlıklı olarak organize sanayi bölgelerinde inşa edilmekte ise de büyüklüğü. Denizli o Adana. diğerlerinin ise tamamen 1.Diğer yandan. DBYBHY-2007’ye göre bu bölgeleri incelendiğinde son bölgenin kısmen. Bursa. Bu çalışmanın amacı. Yeni DBYBHY2007’de eski yönetmeliğe göre hem yerinde dökme hem de prefabrik betonarme elemanların tasarım ve imalatı ile ilgili kurallarda maliyeti etkileyebilecek bazı değişiklikler yürürlüğe girmiştir. skenderun. OSB’lerdeki zeminler büyük çoğunlukla TDY 2007 ye göre Z3 ve daha yukarı sınıfta iseler de OSB dışında zeminlerde Z4 sınıfı zemine sahip sanayi tesisleri de vardır. o stanbul. Türkiye’de sanayi yurt çapına yayılmış olmakla beraber. niteliği veya diğer nedenlerle organize sanayi bölgeleri (OSB) dış ında da inşa edilen çok sayıda sanayi tesisi vardır. tek katlı sanayi yapılarının. prefabrik betonarme veya bunların çeşitli kombinasyonlarından oluşan farklı karma yapım teknikleri kullanılmaktadır. Gaziantep o Ankara. Zemin sınıfı olarak Z1 zemin sınıfının nispeten az rastlanan bir zemin sınıfı olması ve Z4 zemin sınıfında ise genellikle farklı temel sistemi veya zemin güçlendirme gereksiniminin doğması bağlamında. Kayseri bölgelerini sanayinin yoğun olduğu 4 bölge olarak kabul edebiliriz. Ama bu konuda henüz yürülükte olan bir ulusal yapım ve tasarım şartnamesi olmadığı için bu tür yapılar bu çalışmanın dışında tutulmuştur. Adapazarı. betonarme ve prefabrik betonarme gibi veya bunların çeşitli kombinasyonlarından oluşan farklı karma yapım teknikleri kullanılmaktadır. deprem bölgelerinde olduğu görülecektir. betonarme. zmit. bir deprem ülkesi olan Türkiye’de sanayi tesislerinin büyük bir çoğunluğu yüksek deprem riskine sahip bölgelerdedir. Manisa. ülkemizde gelişen sanayi üretimine paralel olarak yeni ve modern sanayi yapılarına olan talep. sıcak şekillendirilmiş yapısal çelik elemanlar ile oluşturulabildiği gibi soğuk şekillendirilmiş elemanlarda kullanılabilmektedir. Türkiye’de sanayi yapıları inşaatında taşıyıcı sistem olarak çelik. yükselen bir ivme ile artmaktadır. Tekirdağ o zmir. Kırıkkale. Türkiye’de ki Sanayi Yapılarının Genel Özellikleri Yukarıda da bahsedildiği üzere. ve 2. Çelik sistemlerin yapımında. Yalova. prefabrik betonarme ve karma taşıyıcı sistemler için bir maliyet karşılaştırılması yapılmasıdır.

0*56.00 m olarak tasarlanmıştır.5 kg/m2 alınmıştır. 32.0 m açıklıklı hangar tipi bir fabrika yapısı şeklinde düşünülmüştür. Farklı açıklıkların maliyet üzerindeki etkisinin irdelenmesi amacıyla açıklıklar bir yönde 20. Tüm yapılar için makas altı yüksekliği 8. Tüm yapılar için ayrıca 6. Yerinde dökme betonarme kolonlar için. Deprem yükleri hesabı DBYBHY2007’ye göre ve yapının 1. dolu gövde aşık çelik çatı ve prefabrik betonarme çatı olarak öngörülmüştür. aks aralıkları 10. Tasarım spektrası. DBYBHY-2007’ye uygun olarak 3. Aktif olarak kullanılacak hacimlerin de hem prefabrik betonarme çözümde hem de çelik çözümde aynı olması amacıyla. Rüzgar yükleri TS 498’e göre hesaplanmış ve yapıya etkitilmiştir. özel makina/ekipman temelleri de bu çalışmanın kapsamı dışındadır. Çatı taşıyıcı sistemi olarak. Daha önce bahsedildiği gibi Türkiye’de ki sanayi yapılarının büyük çoğunluğunun 1.00 m olan sistemler için ise tekil temel olarak tasarlanmıştır. Esas olarak temel hesabı için etkin olan moment tesirleridir. Betonarme taşıyıcı sistemler yukarıda açıklanan yüklere ve çatı sistemlerine göre ayrı ayrı tasarlanmış ve boyutlandırılmıştır.0 m. Kolonların üst uçlarının mafsal olarak çalıştığı kabulüne bağlı olarak yük azaltma katsayısı. Analiz modeli olarak orta ölçekli iş letmelerde kullanılmakta olan takribi alana sahip bir fabrika yapısı öngörülmüştür. tüm sistemlerde makaslar arası mesafe eşit olarak seçilmiştir.50 m’de kren kiriş i konsolu olacağ ı varsayılmış ve 15 ton taşıma kapasitesi olan bir kreynin yükü hesaplara ilave edilmiştir. Bunlar ülkemizde sanayi işletmeleri tarafından sıklıkla tercih edilen açıklık ve ölçülerdir.00. Çünkü bu tür temeller seçilen taşıyıcı sistemden bağımsız olarak yapıdaki üretim prosesine uygun inşa edilmek zorundadır.0 m. şartnamenin öngördüğü şekilde Z2 ve Z3 zeminler için ayrı ayrı oluşturulmuştur. Yerinde dökme kolonlarda aks aralıkları 8. Bu ölçülere bağlı olarak. Bu sistemler yine ülkemizde sıklıkla uygulanan sistemlerdir. Ayrıca.00 ve 10. sıklıkla kullanılması nedeniyle kare kesit tercih edilmiştir. R. 32. derece deprem bölgeleri ile kısıtlı olacaktır. Çelik yapılar için ise çatı taşıyıcı sistemi uzay aşık çelik çatı ve dolu gövde aşık çelik çatı olarak öngörülmüştür. çatı eğimleri tüm sistemler için %20 kabul edilmiştir.00 ve 28. Üst yapı ağırlıklarının fazla olmaması nedeni ile temellerin devrilme emniyetlerinin sağlanabilmesi için enine doğrultuları büyük seçilmiştir.0*40. derece deprem bölgelerinde kalması nedeniyle çalışmanın kapsamı 1.00 m olarak öngörülmüştür. Makas aralıkları prefabrik betonarme uygulamada ve çelik sistemde aynı alınmış. Betonarme yapıların tasarımında BS25 betonu ve BÇIII donatı çeliği öngörülmüş ve malzeme değerleri beton için fck= 25 MPa ve donatı çeliği için fyd= 365 MPa olarak alınmıştır. analiz modeli 32. yerinde dökme betonarme ve prefabrik betonarme yapılar için uzay aşık çelik çatı. Çatı kar yükü. derece deprem bölgesinde olduğu varsayılarak yapılmıştır. kayma kontrolü ve betonarme hesaplar yapılmıştır. Temel hesabı yaparken zemin emniyet gerilmesi kontrolü.00 m olan sistemler için mütemadi temel olarak tasarlanmış.0 alınmıştır.0*48.00 m olarak. devrilme kontrolü. Prefabrik betonarme taşıyıcı sistemler için Kocaeli bölgesinde faaliyet gösteren üretici firmalar ile görüşülmüş ve onların verilen tasarım kriterlerine bağlı olarak teklif ettikleri 311 . Çatı kaplaması olarak poliüretan dolgulu trapez alüminyum düşünülmüş ve ağırlığı 20 kg/m2 olarak hesaba katılmıştır. 24. diğer yönde ise 8. Kocaeli bölgesi baz alınarak 115.ile kısıtlı tutulmuştur.

Prefabrik. TS-498. Üst yapı ağırlıklarının fazla olmaması nedeni ile temellerin devrilme emniyetlerinin sağlanabilmesi için enine doğrultuları büyük seçilmiştir. üstte mafsallı tek katlı çerçevelerle taşındığı binalar” için önerilen 4. çeyrek fiyatlarıdır. TS-648.boyut ve fiyatlar kullanılmıştır. şartnamenin “Deprem yüklerinin tamamının kolonlar temelden ankastre. R 3. 312 . Prefabrik betonarme için Bayındırlık Bakanlığı birim fiyat tariflerinde pozlandırma yapılmadığından prefabrik betonarme sistemler için maliyet hesabı birim fıyatlara göre yapılamamıştır. yürürlükteki deprem yönetmeliği (DBYBHY-2007) ve ilgili Türk Standartlarına uygun yapılmıştır (TS-500. Çelik taşıyıcı sisteme sahip yapılarda kolonların temellere ankastre olarak bağlı olduğu ve çatı makası kolon birleşiminin mafsal olarak çalıştığı varsayılmıştır. “Deprem yüklerinin tamamının kolonlar temelden ankastre.’de özetlenmiştir. TS-9967). Ayrıca tüm cephe ve çatı kaplama malzemeleri ile bunlara ait bağlantı parçaları maliyetlere dahil edilmemiştir. Hesaplarda göz önünde bulundurulan birim fiyatlar 2009 yılı 2. Çelik yapıların tasarımında sıcak şekillendirilmiş profiller kullanılmıştır. çelik ve yerinde dökme betonarme yöntemleri ile farklı kombinasyonlar oluşturularak toplam 84 adet çerçeve tasarlanmış ve maliyet analizleri yapılmıştır. Yük azaltma katsayısı. Fiyatlara KDV dahil edilmemiştir. R şartnameye uygun olarak. Prefabrik sistem yapılarda. üstte mafsallı tek katlı çelik çerçevelerle taşındığı binalar” kaydına bağlı olara yük azaltma katsayısı.0 olarak hesaba dahil edilmiştir. Temel sistemi olarak soket temel tasarlanmıştır.0 olarak alınmıştır. Tasarımlar. Maliyet hesaplarında Bayındırlık Bakanlığı birim fiyatları ve çeşitli firmalardan alınan fiyatlar ayrı ayrı göz önünde bulundurulmuştur. Tasarım ve analizler için SAP-2000 ve STA-4CAD ticari bilgisayar programları kullanılmıştır. Çelik hangarların maliyet hesabı için hem Bayındırlık Bakanlığı birim fiyatları hem de Kocaeli bölgesinde faaliyet gösteren çeşitli üretici firmaların vermiş olduğu fiyatlar kullanılmıştır. farklı çatı sistemleri de dikkate alınarak 2 farklı zemin sınıfına göre çözülmüştür. Analizler ve sonuçların değerlendirilmesi Yukarıda açıklanan yapı ve çatı sistemlerine bağlı olarak 3 adet farklı tipte oluşan taşıyıcı sistem. Tasarlanan yapılar Tablo 1. Her bir açıklık ve yükseklik için hesaplanan yapı elemanlarının metrajları yapılmış ve maliyetleri hesaplanmıştır.

Elde edilen metrekare maliyet değerleri Tablo 2’de özetlenmiş tir.Tablo 1. Ayrıca sonuçlar farklı zemin tipleri bazında Şekil 1 ve 2 de grafik olarak gösterilmiştir. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Zemin Sınıfı Z2 Z3 Z2 Z3 Z2 Z3 Z2 Z3 Z2 Z3 Z2 Z3 Tablo 2. Uzay Aşık Çatı (BÇ1) 111 123 101 110 100 108 122 123 115 117 111 113 Prefab. Yine bu amaçla model yapının Kocaeli bölgesinde olduğu varsayılmış donatı çeliği nakliyesi bu varsayıma göre fiyatlandırılmıştır. Prefabrik yapılar için şantiyenin üretim tesisine mesafesi 50. Çatı (BP) Uzay Aşık Çatı (PÇ1) 116 123 112 119 109 115 120 131 116 122 116 118 Prefab. Sistemlerin Maliyetleri (TL/m2) Yerinde Dökme Betonarme Dolu Gövdeli Aşık Çatı (BÇ2) 104 116 92 101 90 98 108 109 99 100 93 94 Prefabrik Betonarme Dolu Gövdeli Aşık Çatı (PÇ2) 110 117 99 103 99 106 107 117 100 106 98 101 Çelik Sistem Dolu Gövdeli Aşık Çatı (ÇÇ2) 123 131 119 122 110 114 124 128 110 116 107 110 S STEM NO. 313 . Çatı (PP) Uzay Aşık Çatı (ÇÇ1) 129 138 120 128 120 124 138 142 126 132 125 127 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 116 128 100 107 104 105 95 96 - 123 133 109 118 109 115 97 102 - Maliyetlerin belirlenmesinde nakliye bedelleri de gözönünde bulundurulmuştur. Tasarlanmış Sistemlere Ait Temel Özellikler Makas Boyu (m) 20 20 24 24 28 28 20 20 24 24 28 28 Makas Arası Mesafe (m) 8 8 8 8 8 8 10 10 10 10 10 10 Alan (m2) 1280 1280 1586 1586 1792 1792 1280 1280 1586 1586 1792 1792 Sistem No. Her sistem için en düşük değerler tabloda koyu renk fontla gösterilmiştir.0 km olarak varsayılarak nakliye bedeli hesaplanmıştır.

TL/m2 Maliyet.0 m Şekil 1. Tablodan görüleceği üzere Z3 tipi zeminler üzerinde inşa edilecek yapıların maliyetleri yine seçilen taşıyıcı sistem. Bu çalışmada.140 130 120 110 100 90 80 16 20 24 28 Makas Açıklığı. Z2 Zemin Sınıfında Sistemlerin Maliyetleri Maliyet. çatı sistemine ve açıklıklara bağlı olarak Z2 tip zeminler üzerindekine göre %1 ila % 12 arasında daha yüksek maliyete sahiptir. m b. Makaslar arası mesafe = 10. yerinde dökme betonarme sistemlere nazaran farklı açıklık mesafelerine daha az hassastır. Makaslar arası mesafe = 8. m a. TL/m2 Makas Açıklığı. Makaslar arası mesafe = 8. m b. m Maliyet.0 m Makas Açıklığı.0 m Şekil 2. Ayrıca böyle bir uygulamanın da gerekli olması durumunda çelik yapıların maliyetlerinin diğer sistemlere göre ciddi miktarda daha yüksek olacağı açıktır. TL/m2 BÇ1 BÇ2 BP PÇ1 PÇ2 PP ÇÇ1 ÇÇ2 32 140 130 120 110 100 90 80 16 20 24 28 BÇ1 BÇ2 BP PÇ1 PÇ2 PP ÇÇ1 ÇÇ2 32 Maliyet. Z3 Zemin Sınıfında Sistemlerin Maliyetleri Tablo 2’den görüleceği gibi metrekare maliyetler.0 m a. Z2 tipi zeminler için 90 – 138 TL/m2 ve Z3 tipi zeminler için 94 – 142 TL/m2’dir. Diğer bir deyiş le seçilen sisteme bağlı olarak yapı maliyeti %50’yi aşan mertebede artabilmektedir. seçilen taşıyıcı ve çatı sistemleri ile açıklıklara bağlı olarak. 314 . Diğer taraftan Tablo 3’te görüleceği üzere çelik ve prefabrik betonarme taşıyıcı sistemlerin maliyetleri. Zemin tipinin maliyetler üzerindeki etkisini görmek amacıyla tüm maliyetler her çözüm için Z2 tip zemin değerleri maliyetlerine göre normalize edilmiş ve Tablo 3’te gösterilmiştir. TL/m2 150 140 130 120 110 100 90 16 20 24 28 BÇ1 BÇ2 BP PÇ1 PÇ2 PP ÇÇ1 ÇÇ2 32 150 140 130 120 110 100 90 16 20 24 28 BÇ1 BÇ2 BP PÇ1 PÇ2 PP ÇÇ1 ÇÇ2 32 Makas Açıklığı. Çelik taşıyıcı sisteme yapılar ise yine Tablo 2’den görüleceği üzere en yüksek maliyete sahip yapılardır. Diğer önemli bir bulgu ise her iki zemin tipi ve farklı açıklıklarda yerinde dökme betonarme taşıyıcı sisteme sahip yapıların maliyet açısından daha avantajlı olmasıdır. çelik elemanlar üzerinde yapılması gerekli olası bir yangın koruma katmanı dikkate alınmamıştır. Makaslar arası mesafe = 10.

Mart 1992 SAP2000 v12. Bu sistemde zemin sınıfının yapı maliyeti üzerindeki etkisi % 11 düzeylerini bulmaktadır. Türk Standartları Enstitüsü. Zemin sınıfının yapı maliyetine etkisinin en az olduğu sistem ise çelik taşıyıcı sistemdir. TS-498. BÇ1 111% 109% 108% 101% 102% 102% BÇ2 112% 110% 109% 101% 101% 101% BP 110% 107% 101% 101% Prefabrik Betonarme PÇ1 106% 106% 106% 109% 105% 102% PÇ2 106% 104% 107% 109% 106% 103% PP 108% 108% 106% 105% Çelik Sistem ÇÇ1 107% 107% 103% 103% 105% 102% (ÇÇ2) 107% 103% 104% 103% 105% 103% 2 4 6 8 10 12 Sonuçlar Bu çalışmada.0. Yapılan analizlerde zemin sınıfının yapı maliyetine etkisinin en fazla olduğu sistem yerinde dökme betonarme taşıyıcı sistemin olduğu görülmektedir. TS-9967. Afet Bölgelerinde Yapılacak Yapılar Hakkında Yönetmelik”.Tablo 3. Türk Standartları Enstitüsü. TS-500. Nisan 1984. TS-648. Ankara. “Prefabrik Yapıların Hesap Ve Yapım Kuralları”. prefabrik betonarme taşıyıcı sistem maliyetinden %18. “Betonarme Yapıların Hesap Ve Yapım Kuralları”. Ankara. Türk Standartları Enstitüsü. Türk Standartları Enstitüsü. Tek katlı sanayi yapısı taşıyıcı sistem seçimlerinde her ne kadar zemin sınıflarındaki farklılığın yapı maliyetine etkisinin en fazla olduğu sistem betonarme yerinde dökme taşıyıcı sistem olsa da genel taşıyıcı sistem maliyetinde mevcut cari malzeme ve işçilik maliyetleri ile en avantajlı sistem olarak gözükmektedir. “Çelik Yapıların Hesap Ve Yapım Kuralları”. Structual Analysis for Computer Aided Design 315 . Yapı maliyetlerinde ise yerinde dökme betonarme taşıyıcı sistem maliyetinin. Aralık 1980.2007. Ankara. çelik taşıyıcı sistem maliyetinden %24 daha düşük seviyelerde olabildiği görülmektedir. Kasım 1987. 2007 Türk Deprem Yönetmeliği zemin kriterlerinin sanayi yapısı maliyetlerine etkisi incelenmiştir. Tek katlı sanayi yapısının farklı yapım teknikleri ile Z2 ve Z3 zemin sınıfları için analizleri yapılmış inşaat maliyetleri hesaplanmıştır.”Yapı Elemanlarının Boyutlandırılmasında Alınacak Yüklerin Hesap Değerleri”. Mayıs 2007. Zemin Tipinin Maliyetlere Etkisi Yerinde Dökme Betonarme S STEM NO. Computers And Structures STA4-CAD v13. Kaynaklar DBYBHY. Ankara.

.

E-Posta: ulkuuzuncarsili@gmail. Ancak başarılı bir çatışma yönetimi gerçekleştirilebilmesi için öncelikle çatışma nedenlerinin saptanması gerekmektedir. örgüt içi çatışma. Elde edilen sonuçların değerlendirilmesiyle inşaat projelerinde örgüt içi çatışmanın boyutları ve nedenleri belirlenmiştir. ulku.com.com Ülkü Uzunçarşılı Marmara Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Almanca şletme Bölümü. E-Posta: esin. Çalış madan elde edilen veriler değerlendirilerek sonuçlar yorumlanmış ve öngörülerin doğruluğu sorgulanmıştır. Bu bildiride yer alan çalış manın amacı inşaat projelerinde görev alan mimar ve mühendislerin yaşadıkları çatışmaların boyutlarını incelemek ve nedenlerini belirlemektir. 34469.edu. Ayazağa.edu.ergen@itu. stanbul Tel: 0 212 605 08 14 E-Posta: m_ilkergenc@yahoo. nşaat projelerinde yaşanan çatışmalar incelenirken özellikle en çok çatışma yaşayan gruplardan ofis ve saha grubunda yer alan mimar ve mühendislerin durumları incelenmiştir. Anahtar sözcükler: Çatışma. çatışma yönetimi. stanbul Tel: 0 216 308 56 79 12. 317 . stanbul Tel: 0 212 285 69 12. proje ekibinin projeyi gerçekleştirmek için geçici olarak bir araya gelmiş olması gibi sektöre özgü özellikler çatışmaların yoğun olarak yaşandığı bir ortam hazırlamaktadır. iki veya daha fazla kişi veya grup arasındaki çeşitli kaynaklardan doğan anlaşmazlık olarak tanımlanmaktadır.tr Garanti Koza – Akiş Adi Ortaklığı Akkoza Konutları Projesi Esenyurt.nşaat Projelerinde Örgüt çi Çatışmanın Nedenleri ve Boyutlarının Belirlenmesi Esin Ergen Mehmet lker Genç TÜ nşaat Fakültesi nşaat Mühendisliği Bölümü Yapı şletmesi Anabilim Dalı. Çatışma olumsuz bir durum olarak görülse de. nşaat üretim sürecinin tekrarlanamaz olması. Belirlenen çatışma boyutları ve nedenleri.u@marmara. Çalış mada literatür çalışmasından elde edilen sonuçlara ve kişisel görüşmelere dayanarak çatışma nedenleri ile ilgili öngörüler oluşturulmuş ve bu öngörülere dayalı bir anket hazırlanmıştır. proje yöneticileri tarafından inşaat projelerinde yaşanan problemlere etkin çözümler getirmek için kullanılabilecektir. nşaat sürecinde kiş iler gruplar ve örgütler arası çatışma sık olarak gözlemlenmektedir.tr Öz Çatışma. Anadolu Hisarı. çatışma yönetimi ile yöneticiler çatışmayı örgütsel verimliliği ve yaratıcılığı arttırıcı bir araç olarak kullanabilirler.

(3) Kiş isel farklılıklardan kaynaklanan çatışma nedenleri. mühendis ve teknikerlere odaklanılmıştır. Bu çalışmada bu nedenlerin tümü incelenmiştir. 2005). 318 . Çatışmaların organizasyonel yapıya olumlu etkilerde bulunabilmesi için yöneticiler tarafından etkin bir çatışma yönetimi gerçekleştirilmesi gerekmektedir. projelerin aksamasına ve gecikmesine sebep olabilmektedir (Göçmen. 2004). süre ve verimlilik kaybına neden olmakta. kişilerin veya çalıştıkları bölümlerin öncelikli hedeflerinin aynı olmaması sonucunda kişiler ve örgütler arasında çatışmalar doğmaktadır. Bu sebeple bu çalış mada inşaat projelerinde çatışma yaşayan kişi ve gruplar incelenmiş ve özellikle en çok çatışma yaşayan gruplardan biri olduğu literatürde de belirlenen ofis ve saha grubunda (Gündoğdu. 2008) yer alan mimar. Birçok sektörde çatışma sebepleri ve yönetimi ile ilgili çeşitli araştırmalar yapılmıştır. Bu çok parçalı yapıda. (2) Örgütsel yapıdan kaynaklanan çatışma nedenleri. 2004). iki veya daha fazla kişi veya grup arasındaki çeşitli kaynaklardan doğan anlaşmazlık olarak tanımlanmaktadır. proje ekibinin projeyi gerçekleştirmek için geçici olarak bir araya gelmiş olması gibi sektöre özgü özellikler de çatışmaların yoğun olarak yaşandığı bir ortam hazırlamaktadır. ve diğ. 2000). nşaat projelerinde gözlemlenen yoğun çatışma ortamı. Örgütlerde çatışmaya yol açan belli başlı faktörler üçe ayrılmıştır (Ertürk. nşaat sektöründe ise yalnızca örgütler arası (yüklenici ve mal sahibi arasındaki) çatışmalar incelenmiştir.Giriş Çatışma. Bunun bir sebebi. ve diğ. nşaat üretim sürecinin tekrarlanamaz olması. 2000): (1) letişimden kaynaklanan çatışma nedenleri. inşaat projelerinde çalışanların farklı organizasyonlarda görev yapması ve farklı çalışma yöntemleri benimsemiş olmasıdır. Hiç çatışmanın olmadığı organizasyonlarda yenilik. değişim. gruplar ve örgütler arası çatışma sık olarak gözlemlenmektedir. her ne kadar olumsuz bir durum gibi gözükse de. (2) örgüt içerisindeki yerleri açısından. Çatışma yönetimi. nşaat projelerinde aynı örgüt içinde çalışan kiş iler ve gruplar arasındaki çatışmalarla ilgili herhangi bir çalışmaya rastlanmamıştır. organizasyonların etkinliğ i için belirli bir düzeyde çatışma olması zorunludur (Schermerhorn. yöneticilerin çatışmayı örgütsel verimliliği artırıcı ve yaratıcılık sağlayıcı bir araç olarak kullanmasıdır. Buna karşın çatışmanın fazla olduğu organizasyonlarda ise. Çatışma. yaratıcılık ve performans düzeyleri olumsuz anlamda etkilenmektedir. (3) çatışmaya taraf olanlar açısından. (4) ortaya çıkış şekilleri açısından ve rol çatışması (Ertürk. maliyet. kararların gecikmesi veya verilmemesi gibi sorunlarla karşılaşılmaktadır (Schermerhorn. Başarılı bir çatışma yönetimi gerçekleştirilebilmesi için öncelikle çatışma nedenlerinin saptanması gerekir. kişiler. Bu çalışmada çatışma örgüt içerisindeki yerleri açısından incelenmiş ve örgüt içi çatışma türlerine odaklanılmıştır. Yapılan anket çalışmasının sonucunda elde edilen veriler yardımıyla çatışmanın sebepleri ve boyutları ortaya konularak çatışma yönetimi için önerilerde bulunulmuştur. nşaat sürecinde. Çalışmanın kapsamı Çatışma türleri şu şekilde gruplandırabilir: (1) örgüt işleyişinin etkisine göre.

Gönderilen e-postalara yirmi üç firmada çalışan 165 kişiden geri dönüş olmuştur. Türkiye Müteahhitler Birliği’ne üye. Bunun sebepleri incelendiğinde bu iki bölüm arasındaki işlevsel bağımlılığın çok yüksek olmasının önemli bir faktör olduğu belirlenmiştir. Sahada çalışanlar proje ve planlama verileri olmadan imalat yapamamakta. Bu sebeple çalışmada bu iki grup arasında yaşanan çatışmalara odaklanılmıştır. anketlerin 142 tanesi yüz yüze. %7’si (11 kişi) makine mühendisi. %16’sı 50–60 yaş grubundadır. inşaat sektörünün önde gelen yüklenici firmalarının büyük ölçekli projelerinde çalışan mühendis ve mimarlar üzerinde uygulanmıştır. 319 . %4’ü (6 kişi) elektrik mühendisi ve %24’ü ise diğer mesleklerdendir (jeoloji. saha grubu ile ofis grubu açısından ayrı ayrı da değerlendirilmiştir. mimar gibi farklı uzmanlıklardan kişilere ulaşılabilmesi kriterleri dikkate alınmıştır. Görüşleri alınan kişilerin %87’si (143 kişi) erkektir ve %48’i 20–30 yaş. 1997). Anket Katılımcılarının Demografik Özellikleri Çalış mada öncelikle demografik faktörler belirlenmiştir (Şekil 1). Bu anket çalışması. çatışma yaşayan bölümler. Yapılan değerlendirmeler ışığında çatışma nedenleri ile ilgili olarak geliştirilen öngörüler test edilmiştir. Aynı zamanda gruplar arasındaki farkı belirlemek için bu üç başlık. makine mühendisi. Aynı projede çalışan birden fazla kişiyle görüşülmesinin amacı kişilerin hedeflerindeki ayrımın ve görüş farklılıklarının ortaya konmasıdır. Her projenin kendine özgü bir proje ekibi ve imalat süreci olması sebebiyle aynı firmaya ait projelerden de farklı sonuçlar elde edilebileceği öngörülmüş ve bu sebeple bir firmaya ait birden fazla projenin çalış maya dahil edilmiştir. Görüşülen kişilerin %61’i (100 kişi) inşaat mühendisi. vb. lk bağlantı e-posta ile kurulduktan sonra.). Projeler seçilirken proje maliyetlerinin en az iki yüz milyon TL olması ve inşaat mühendisi. Anket çalışmasında elde edilen veriler. Çalışmanın yöntemi Çalış mada öncelikle literatür araştırması ve kişisel görüşmelere dayanarak inşaat projelerinde örgüt içinde yaşanan çatışmaların nedenleri üzerine öngörüler geliştirilmiştir. bu sırada yaşanan sorunlar çatışmalar yaşanmasına neden olmaktadır. harita mühendisi. %22’si 30–40 yaş. 23 tanesi de e-posta yoluyla gerçekleştirilmiştir. Saha ve ofis çalışanlarının iş lerini yapabilmeleri için birbirinden sürekli bilgi almaları gerekmektedir. ofiste çalışanlar da sahadan imalat bilgisi gelmeden planlama. Belirlenen kriterlere uygun yirmi altı firma seçilmiştir. Daha sonra çatışma boyutlarını incelemek ve öngörüleri test etmek amacıyla elli sorudan oluşan bir anket oluşturulmuştur. %23’ü 40– 50 yaş. Oluşturulan anket soruları bu firmaların belirlenen kriterlere uygun kırk projesinde çalışan 219 kişiye e-posta ile gönderilmiştir.Yapılan ön çalışmada. çatışmanın boyutları ve çatışmanın nedenleri olarak üç ana başlık altında incelenmiştir. Bu bilgi akış ını sağlamak için saha ve ofis grupları arasında yoğun bir iletişim ve bilgi paylaşımı olması gerekmekte. %5’i (8 kişi) mimar. inşaat proje çalışanları incelenmiş ve literatürde de belirtildiğ i gibi ofis ve saha çalışanları arasında sürekli bir çatışma ortamı olduğu gözlemlenmiştir (Ergün. hakediş gibi kontrol ve denetleme ile ilgili görevlerini yapamamaktadır.

1 kiş i de doktora düzeyinde eğitim almıştır (Şekil 1). Saha ve ofis grubunun aynı soruya verdiğ i cevaplar arasındaki istatistiksel olarak bir fark olup olmadığı ki-kare ve t testleri ile 320 . Ofiste ve sahada görüşülen kişilerin meslekleri ve eğitim durumları Bu kişilerin %72’si lisans düzeyinde. E le k trik D iğ e r O f is Saha Şekil 2. nşaat projelerinde en çok çatışma yaşayan iki bölüm Çatışmanın Nedenleri Bu bölümde çatışmanın nedenleri üç ana başlık altında incelenmiştir. Çalış mada katılımcıların öngörülerle ilgili fikirlerinin istatistiksel olarak geçerliliğini belirlemek için bazı testler yapılmıştır. Her bir başlık altında öncelikle çalışmada yapılan literatür taraması ve ön görüşmelere dayanarak geliştirilen öngörülere yer verilmiştir. %5’i saha ve makine. D o k to r a Sah a D iğ e r Şekil 1. Bu sonuçlara göre ofiste çalışan mühendislerin sahada çalışan mühendislerden daha eğitimli oldukları görülmektedir. (1) letişimden kaynaklanan çatışma nedenleri. katılmıyorum ve fikrim yok. M a k in e M ü h. (2) Örgütsel yapıdan kaynaklanan çatışma nedenleri. Katılımcılar öngörülere ne kadar katıldıklarını şu seçeneklerden birini seçerek belirtmişlerdir: tamamen katılıyorum. 40 30 20 10 0 P la n la m a v e S aha P ro je v e Saha 38 28 14 16 18 4 4 6 3 34 S ah a ve K o n tro l Saha ve M a k in e . %18’i planlama ve saha grupları. 2000). (3) Kişisel farklılıklardan kaynaklanan çatışma nedenleri (Ertürk.60 50 40 30 20 10 0 8 0 M im a r 53 47 80 60 24 16 5 6 4 2 D iğ e r 70 49 27 13 1 L isan s Yü k s e k L isan s O fi s 40 20 0 0 3 2 nşaat M üh. O fis Saha E le k trik M üh. kısmen katılıyorum. %5’i saha ve kontrol grupları. Çatışmanın Yaşandığı Bölümler Katılımcılara saha ve ofis bölümlerinden en çok hangi 2 bölümün çatışma yaşadığ ı sorulduğunda görüşülen 165 kişinin %28’i proje ve saha grupları. elektrik grupları ve %44’ü diğer gruplar olarak cevap vermişlerdir (Şekil 2). Bu sonuçlara göre saha grubu en çok çatışma yaşayan grup olarak belirlenmiştir. %24’ü yüksek lisans düzeyinde. Bu öngörülerle ilgili verilen seçeneklere görüşülen kişilerin ne oranda katıldığı yüzdelerle belirlenmiş ve sonuçlar yorumlanmıştır.

Bu durum çatışmalara uygun bir ortam hazırlamaktadır. Yetersiz bilgi alışverişinden kaynaklanan sorunlar ve farklı proje türlerine göre dağılımı Çatışmanın yetersiz bilgi alışverişinden kaynaklandığını düşünen kişi sayısının bu kişilerin çalıştığı proje türüne göre dağılımı belirlenmiştir. kısmen katılıyorum.%38’i metro projesinde. bina projesinde görev yapanların ise %38’dir (Şekil 4). ncelenen projelerde görüşülen 165 kişinin %47’si bina projesinde. ofiste çalışanların tamamen katılma oranı %54 (43 kişi)’tür. Şekil 3. %38’i (63 kişi) kısmen katıldığını. Bir soruya iki grubun verdiği cevaplar arasında fark görüldüğünde ise soruya verilen cevaplar ile demografik özellikler arasındaki ilişki ANOVA testi ile belirlenmiştir. 50 40 30 20 10 0 T am am en k atıl ı yo ru m K ıs m en ka tıl ı yo rum 43 41 30 33 90 75 60 45 79 63 41 39 16 44 9 1 1 5 10 01 T o p lam M e tro Pr o. Katılma oranlarındaki değerin yüksek olması yetersiz bilgi alışverişinin önemli bir çatışma nedeni olduğunu belirtmektedir. görüşülen 165 kişinin %51’i (84 kişi) tamamen katıldığını. katılmıyorum ve fikrim yok) t testi yapılmıştır. Çatışmanın yetersiz bilgi alışverişinden kaynaklandığını öngörüsüne katılma oranlarına bakıldığında metro projesinde çalışanların tamamen katılma oranı %65. 321 . (Silah. Bir başka deyiş le kısmen veya tamamen katılan kişilerin oranı %89 olmuştur. 16 kişi katılmadığını ve 2 kişi fikri olmadığını belirtmiştir (Şekil 3). Metro projelerinin büyük ve kapsamlı olmaları ve birbirinden uzak şantiyelere sahip olmaları sebebiyle yetersiz bilgi alışverişinin diğer projelere göre daha yoğun yaşandığ ı ortamlara sahip oldukları gözlenmiştir. Y o l Pr o . K a tı lm ıy o ru m S u Pr o . 2001). Bu iki değer arasındaki farkın istatistiksel olarak önemli olup olmadığını belirlemek için tüm seçeneklere (tamamen katılıyorum.belirlenmiştir. Bu şekilde hangi tür projelerde bu sorunun daha yaygın olduğunun tespit edilmesi amaçlanmıştır. Bu testin sonucunda bilgi akış ının eksik veya yanlış olmasından doğan sorunların taraflar arasında çatışmaya neden olduğu konusunda ofis veya şantiyede çalışanlar istatiksel olarak aynı fikirde oldukları olduğu belirlenmiştir. 6 10 1 1 30 15 0 30 7 6 12 1 1 Katı l m ı yo ru m Fi kr im y ok Of is S a ha T a m a me n k a tılıy o ru m Bin a P ro . Görüşülen kiş iler içinde metro projesinde çalışanların oranı düşük olmasına rağmen (%38). Sahada çalışanların bu öngörüye tamamen katılma oranı % 48 (41 kişi). %7’si su projesinde ve %7’si yol projesinde çalış maktadır. bu öngörüye tamamen katılanların %48’inin metro projesinde çalış ıyor olmasının metro projesine özgü özelliklerle ilgili olduğu düşünülmektedir. “Şirket içinde bilgi akış ının eksik veya yanlış olmasından kaynaklanan iletişim sorunları çatışmaya neden olmaktadır” öngörüsü ile ilgili katılımcıların fikirleri alındığında. letişimden Kaynaklanan Çatışma Nedenleri Çatışma nedenleri incelenirken iletişimden kaynaklanan çatışma nedenlerinden olan yetersiz bilgi alışverişi araştırılmıştır.

%24’ü (20 saha. Görev. 19 ofis çalışanı) kısmen katıldığını. %17’si (16 saha. 12 ofis çalışanı) katılmadığını belirtmiş tir. yetki ve sorumlulukların belirsizliğinin yarattığı sorunlar açısından değerlendirme Kişisel Farklılıklardan Kaynaklanan Çatışma Nedenleri Son olarak çatışmalara neden olabilecek kiş isel farklılıklardan kaynaklanan işbirliği ile ilgili sorunlar araştırılırken çalışanlara “Ofis ve saha arasında işbirliği ve koordinasyon sağlama konusundaki sorunlar çatışmaya neden olmaktadır. 0–5 yıl iş tecrübesine sahip olan ofis ve saha çalışanlarının işbirliğinden doğan sorunların çatışmaya neden olduğu konusunda istatistiksel olarak birbirleri ile aynı fikirde olduklarını ve 6-15 yıl iş tecrübesine sahip olan ofis ve saha çalışanları için de aynı sonucun geçerli olduğunu göstermiştir. Bu fikre görüşülen 165 kişinin %36’sı (34 saha. %13’ü (10 saha. Saha ve ofis çalışanlarının bu konuda aynı fikre sahip olup olmadıklarının belirlenmesi için bu soruya iki tarafın seçtiği tüm seçenekler t testine tabi tutulmuştur. Sahada çalışan mühendislerin tamamen katılma oranı %40 (34 kişi). ofiste çalışanların %33’dür (Şekil 6). yetki ve sorumlulukların belirsizliğinin yarattığı sorunlar ofis ve saha arasında çatışmaya neden olmaktadır” öngörüsü oluşturulmuştur.Örgütsel Yapıdan Kaynaklanan Çatışma Nedenleri Çatışma nedenlerinden bir diğeri olan örgütsel yapıdan kaynaklanan çatışma nedenlerini araştırmak için “Görev. Elde edilen sonuçlar tarafların işbirliğinden dolayı çatışma yaşanması konusunda ofis ve saha personelinin farklı fikirlere sahip olduğu belirlenmiştir. 25-36 yıllık 322 . Saha ve ofis çalışanlarının verdikleri cevaplara bakarak hemfikir olup olmadıklarını değerlendirmek için bütün cevaplar pearson ki-kare testine tabi tutulmuştur. yetki ve sorumlulukların belirsizliğinin çatışmaya neden olduğu öngörüsüne tamamen katılmaktadır. 49 ofis çalışanı) bu öngörüye tamamen katıldığını. ncelenen projelerde görüşülen 165 kişinin %62’si (54 saha. Bu farklılığın nedeninin sektördeki iş tecrübelerinden kaynaklandığı düşünülerek verilen tüm cevaplarla kişilerin sektördeki iş tecrübeleri arasında anova testi yapılmıştır. Sonuçlardan görüldüğü gibi. Elde edilen sonuçlar tüm seçenekler açısından ofis ve saha çalışanlarının hemfikir olduğunu göstermektedir. 16-25 yıl arası tecrübeye sahip olan ofis ve saha çalışanlarının ise farklı fikirlere sahip oldukları belirlenmiştir. 12 ofis çalışanı) katılmadığını belirtmiştir (Şekil 5). 41 ofis çalışanı) kısmen katıldığını. Kişilerin verdikleri cevapların aralarında anlamlı olduğu bulunmuştur. görüşülen kişilerin yarısından fazlası (%62’si) görev.” öngörüsü hakkında fikirleri sorulmuştur. Elde edilen sonuçlar. 60 50 40 30 20 10 0 19 20 12 10 0 1 49 54 Tam am en k a tılıyo ru m K ıs m e n k a tılıyo ru m O fis K a tılm ıyo ru m S aha F ik rim yo k Şekil 5. Bu konuda katılma oranlarına bakıldığında işbirliği sorunlarının çatışmaya neden olduğu görülmektedir. %46’sı (35 saha. 26 ofis çalışanı) tamamen katıldığını.

Yapılan kiş isel görüşmelerde buna yönelik öneriler olmuştur. Örneğin satın almayla ilgilenen kişinin haftada bir gün sahaya giderek bilgileri toplaması ve malzemeleri yerinde görmesi önerisi gibi (Gündoğdu. Etkin takım çalışması gerçekleştirmek ve dolaysıyla çatışmayı azaltmak için ofiste çalışan mühendisleri sahaya entegre edilmesi gerekmektedir. 2008). Bunun için tarafların her iki bölümde de çalışması veya birbirini daha iyi anlaması için beraber etkin bir takım çalışması gerçekleştirilmesinin gerekli olduğu düşünülmüştür. 323 . %17 ‘si (29 kişi) kısmen gerekli olduğunu ve 1 kişi de hiç gerekli olmadığını belirtmiştir. Bu sonuçlara göre Şekil 9’da da görüldüğü gibi inşaat projelerinde ofis ve saha mühendisleri arasında çatışmanın olduğu ancak aşırı boyutlara varmadığı görülmektedir. Bu yüzden katılımcılara “Sizce inşaat sektöründeki mühendislerin kariyer hedeflerine ulaşabilmeleri için hem sahada hem ofiste çalışmaları ne kadar gereklidir?” sorusu yöneltilmiştir. Literatürde de buna benzer örnekler bulunmaktadır. %18’i (29 kişi) çatışmaların içten içe olup dışa vurulmadığını ve %12’si çatışmanın sık sık olduğunu. %4’ü çatışmanın kesinlikle olmadığını ve 1 kişi ise çatışmanın sürekli ve şiddetli olduğunu belirtmiştir (Şekil 7). Görüşülen 165 katılımcıdan %82’si (135 kişi) çok gerekli olduğunu. Katılımcılara “Çalıştığınız firmada ofis ve saha mühendisleri arasında yaşanan çatışmalar konusunda aşağıdakilerden en çok hangisi söylenebilir?” sorusu sorularak çatışma boyutlarının belirlenmesi hedeflenmiştir. Şekil 6’dan de anlaşılacağ ı gibi yapılan değerlendirmede sahada ve ofiste çalışan mühendislerin bu konuda ortak bir düşünceye sahiptirler. Görüşülen 165 kişinin %65’i (108 kişi) çatışmaların normal düzeyde olduğunu. 45 40 35 30 25 20 15 10 5 0 41 34 26 12 16 35 1 Ta m am en k a tılıy o ru m K ıs m e n k a tılıy o ru m K a tılm ıy o r u m 0 70 60 50 40 30 20 10 0 65 70 14 15 1 Ç ok gerekli K ısm en O fis S ah gerekli a 0 F ik r im y o k O fis Saha H iç gerekli değ il Şekil 6 Ofis ve saha arasında işbirliği ve koordinasyon sağlama konusundaki sorunlar ve hem ofis hem de sahada çalışma gerekliliği ile ilgili sonuçlar şbirliğinden doğan sorunları önlemek için mühendislerin her iki tarafı (saha ve ofis) anlaması ve empati kurması gerekmektedir. Çatışma Boyutları ve Çatışma Durumunda Gösterilen Davranışlar Çatışmanın nedenlerinin araştırılmasının yanı sıra çatışmaların boyutları ve çatışma yaşayan kişilerin davranışları incelenmiştir.tecrübesi olan kişilerin sayısı az olduğu için bu kişilerin verdiği cevaplara ANOVA testi uygulanmamıştır.

Bunların yanı sıra incelenen inşaat projelerinde çatışma durumunda kişiler kendilerini acındırma gibi bir tutum içine nadiren girmekte olduğu görülmektedir. Buna göre kişilerin %33’ü çatışma yaşayan kişilerin çatışmanın kendisinden kaynaklanmadığını savunduğunu belirtmiştir. Çatışma yaşayan kişilerin davranış ları Çalış madan çıkan ilginç sonuçlardan bir tanesi çatışma durumunda ofiste çalışan kişiler ile sahada çalışan kişilerin davranışlarının arasında farklılık olmasıdır (Şekil 8). 30 24 22 20 16 16 30 30 15 10 5 5 2 0 ş o r ta m ın d a n ç e k il ir S a l d ır g a n d a v r a n ış s e r g il e r K e n d i s in d e n o lm a d ığ ı n ı savunur A c ın d ır m a g ib i b ir B ü y ü m e m e s i iç i n ta v ır s e r g ile r ç e k ili r . Ofis çalışanları ile karşılaştırıldığında. Yapılan yüz yüze görüşmeler.60 50 40 30 20 10 0 3 4 58 50 17 12 9 11 1 0 K e s in lik le o lm a z N o rm a l d ü ze yd e ç te n i ç e o l u r . sahada çalışan mühendisler çatışmanın büyümemesi için çatışmadan çekilmek yerine çalıştıkları işten ayrılmayı daha fazla tercih etmektedir. ofiste çalışan mühendisler ise işten ayrılmak yerine çatışmanın daha fazla büyümemesi için geri adım atmayı tercih etmektedirler. iki taraf arasındaki bu farkın nedeninin saha çalışanlarının kendilerini firmaya çok ait hissetmemesi ve iki grubun kariyer hedefleri arasında fark olmasından kaynaklanabileceğini göstermiştir. Buna karşılık. Ayrıca kişilerin %28’i çatışma yaşayan kişinin saldırgan davranış sergileyeceğini belirtirken %16’sı çatışma yaşayan kişinin iş ortamından çekilmeyi tercih ettiğini belirtmektedir (Şekil 8). Verilen cevaplardan incelenen inşaat projelerinde çalışan kişilerin çatışma karşısında belirgin bir tutumu olmadığı görülmektedir. Görüşülen kişiler ofiste çalışan mühendislerin. En büyük fark ise iş ortamından çekilme ve çatışmanın büyümemesi için geri çekilme davranışlarında görülmektedir. Çatışmanın boyutuna göre farklı davrandıkları görülmektedir. genellikle çalıştıkları firmada yükselmek istemelerinden 324 . O fis Saha Şekil 8. Ankete katılanların %28’i çatışma yaşayan kiş inin çatışmanın daha da büyümemesi için çatışmadan çekildiğini belirtmiştir. d ış a v u ru lm a z S ık s ık S ü re k li v e ş id d e t li O f is S ah a Şekil 7 Çatışma boyutları Çatışmalar karşısında çatışma yaşayanların davranışlarını belirlemek için görüşülen kişilere “Çalıştığınız firmada çatışma olduğunda çatışma yaşayan kişiler genelde nasıl davranırlar?” sorusu sorulmuştur.

Bunun nedenlerinden bir tanesinin sahadaki çatışmaların imalatı doğrudan etkileyerek geciktirme ihtimalinin bulunması olduğu düşünülmektedir. %13’ü yöneticinin güç ve yetkisini kullandığını. Sahada çalışanlar ise iş değiştirmeye daha sıcak baktıkları için çatışma karşısında daha sert tutumlar içerisinde olabilmektedirler. %14’ü yöneticinin çatışmayı örtbas ettiğini. Ofiste yaşanan çatışmalar için verilen cevapların %16’sında yöneticilerin görmezden geldikleri belirtilirken saha için bu oran %4’tür. bunun yanı sıra %14 oranında örtbas etme yöntemine de başvurulmaktadır. 50 40 30 20 10 0 13 4 12 9 3 20 5 3 4 74 9 G ö rm e z d e n G ü ç v e g e lir. %5’i yöneticinin çatışmayı çözmek başkasından yardım istediğini belirtmiştir (Şekil 9). Yöneticilerin ofisteki çatışmaları sahadaki çatışmalara göre daha çok görmezden geldiği belirlenmiştir. Bölümler arası çatışma en çok proje bölümü ve saha uygulamaları bölümü arasında yaşanmaktadır. sahada örtbas etme yönteminin görmezden gelme yöntemine göre daha çok tercih edilmesinin sebebinin sahada tarafların işten ayrılmasını engellemek olduğu belirlenmiştir (Gündoğdu. Buradan anlaşılacağı gibi inşaat projelerinde yöneticilerin çatışma karşısında en fazla uzlaşma. malatı geciktirecek bir çatışmaya çözümün bir an önce getirilmesi tercih edilebilir. Bunu planlama bölümü ve saha 325 . Diğer bir çözüm olan yöneticilerin başka kişinin yardımına başvurması yöntemi incelenen inşaat projelerinde pek uygulanmamaktadır. Sahada. k a y ıts ız ye tk is in i k a lır k u lla n ır T a ra fla rı Ö rtb a s e d e rB a ş k a s ın ın d in le r ve ya rd ım ın ı ç ö zm e ye is te r ç a lış ır O fis S aha Şekil 9 Yöneticilerin çatışma çözümü için izledikleri yollar Bu sorudan elde edilen ilginç bir sonuç ise incelenen projelerde ofiste çalışanların ve sahada çalışanların cevapları arasında belirgin fark görülmesidir. nşaat projelerinde yöneticilerin baskın olma ya da rekabet. işbirliği ya da problem çözme yollarını kullandığı görülmüştür (%58). ancak örtbas etme yönteminde kimseye zarar gelmeyecek şekilde çatışmayı sonlandırmak amaçlanır. 2008). Görmezden gelme yönteminde yöneticiler olay hiç yaşanmamış gibi davranmaktadır. uyma ve kaçınma ya da geri çekilme yöntemlerini fazla tercih etmediği görülmüştür (%14). %10’u yöneticinin çatışmayı görmezden geldiğini. Çatışma Yönetimi Çatışma çıktığında yöneticilerin çatışmanın çözümünde nasıl bir yol izlediğ i sorulduğunda görüşülen kişilerin %58’i yöneticinin çatışmaya taraf olanları dinlediği ve bir çözüm bulmaya çalıştığını. Yapılan kişisel görüşmelerde. Sonuç Alan araştırması sonucunda inşaat projelerinde bölümler arası ve kişiler arası çatışmaların yaşandığı tespit edilmiştir. Bu çözümü sadece %4’lük bir kesim seçmiştir. 2008).dolayı kariyer hedeflerine ulaşmak için bazı olaylarda alttan alabileceğini belirtmiştir (Yıldırım.

letişim kaynaklı çatışmalarda en önemli sorun bölümlerin/kiş ilerin birbirleriyle olan yetersiz bilgi alışverişidir. bölümlerin en çok saha uygulaması bölümü ile çatışma yaşamakta olduğu görülmektedir. Kişilerin çatışma yaşandığında belirgin bir tutumu olmadığı ve çatışmanın boyutuna göre farklı davranacakları görülmektedir. Bütün bölümler incelendiğinde. Çatışma durumunda çatışma yaşayan kiş ilerin çoğunlukla çatışmanın kendisinden kaynaklanmadığını savunduğunu belirlenmiştir. Bazı firmalarda is yoğunluğunu karşılamak için veya değişen dinamik is koşullarına ayak uydurmak için bir kişi birden çok işte çalıştırılmaktadır. Bu sorunun çözümü için etkili bir iletişim ağının kurulması. Bu çalış madan elde edilen sonuçlar yardımıyla inş aat yöneticileri çatışma nedenlerini ve boyutlarını dikkate alarak daha etkin bir çatışma yönetimi gerçekleştirebilecektir. Çalış mada tespit edilen diğer bir çatışma nedeni ise mühendisler arasındaki iletişim eksikliğidir.uygulamaları bölümü arasında yaşanan çatışma takip etmektedir. nşaat projelerinde bölümler/kişiler arasında işbirliği ve koordinasyon sağlama konusunda sorunlar yaşanmaktadır. Dr. Çatışma halinde yöneticilerin davranışları incelendiğinde cevapların yarısından fazlasında yöneticilerin olumlu bir davranış içinde oldukları ve çatışmaya taraf olanları dinledikleri ve bir çözüm bulmaya çalıştıkları belirlenmiştir. Saha uygulaması zaten imalatın yapıldığı ana bölüm olduğu için bu beklenen bir sonuçtur. Bu durum inşaat projelerine has dinamik ortamdan kaynaklanmaktadır. Gör. Ofis ve saha çalışanlarının çatışma sırasındaki gösterdikleri davranış farkları incelenerek. 326 . Bu sorunun aşılması için bölümlerin bir arada çalışmasını sağlayacak etkin takım çalış ması yapılmasının gerekli olduğu saptanmıştır. Bölümler arası yaşanan çatışmaların nedenlerinin içinde en önemlisi görev. Ancak ofiste ve saha çalışanlarının çatışma durumundaki davranışları arasında farklılık olduğu tespit edilmiştir. her iki gruba da farklı çatışma yönetimi uygulanabilecektir. Etkin takım çalış masını gerçekleştirmek için de ofiste çalışan mühendislerin sahaya entegre edilmesi gerekir. Bu sorunun çözümlenebilmesi için çalışanların görevlerinin net olarak tanımlanması ve kişilerden görev tanımları dışında hizmet beklenmemesi gerekmektedir. bunun sürekli bir kontrol düzeni ile işler kılınması ve geliştirilmesi. Bunu takip eden davranış şekilleri ise çatışma yaşayan kişinin çatışmanın daha da büyümemesi için çatışmadan çekilmesi veya saldırgan davranış sergilemesidir. tüm personelin bu sistem hakkında temel bilgi ve becerilere sahip olmaları ile sağlanabilir. yetki ve sorumlulukların belirsizliği olarak belirlenmiştir. Teşekkür Bu çalışmaya verdikleri destekten dolayı Öğ. Oğuz Ersun ile Umut Gökçe’ye ve alan çalış masına katkıları olan Osman shakoğlu ve Haluk Martağan’a yardımları için teşekkür ederiz.

G. (2004) Paket Programlar ile statiksel Veri Analizi..R. (2000) şletmede Yönetim ve Organizasyon. and Cook. (2005) Türkiye nşaat Projelerinde Yüklenici ve Mal Sahibi Arasında Meydana Gelen Çatışmaların Nedenleri ve Çatışma Yönetimi Yüksek Lisans Tezi.. R. (2008) Kişisel görüşme Koçel. Kişisel görüşme. Silah. Hunt. Kaan Kitabevi. (1999) nşaat Personelinin Çatışma Giderim Yaklaşımının Saptanmasına Yönelik Alan Çalışması Yüksek Lisans Tezi. M. . Oxford University Pres. S. G. I. Göktekin. 2002. stanbul. Ergün. K. M. (2008) Kişisel görüşme. stanbul Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü. M. John Wiley and Sons Inc. (1998) şletme Yöneticiliği. Ankara.N.T. Beta Yayınevi. (1995) Bilimsel Araştırmalarda Bilgisayarla statistik Uygulamaları. J. 327 . Dictionary of statistics. . Çalışma psikolojisi. stanbul. J. stanbul. Gündoğdu. Osborn.Ü. Göçmen. Fen Bilimleri Enstitüsü.. T. Özdamar. U. 2001.. Eskişehir. Ankara. Schermerhorn. Ertürk. USA. Beta Yayınları. Selim Kitabevi. Yıldırım.. M. .Kaynaklar Duran. Ocak Yayınları. stanbul. 2008. Upron. (2004) Core Concepts Of Organizational Behaviour.

.

. Çalışmada. aktiviteler arasındaki ilişkileri dikkate alarak proje süresinin bulunmasında ve her bir aktivitenin kritikliği doğrultusunda aktivitelerin proje süresi üzerindeki etkilerini ortaya çıkarmada son derece etkili bir yöntemdir. PERT ve simülasyona (Monte Carlo Simülasyonu .edu. Risk analizi. Ahmet Öztaş Doktora sonrası araştırmacısı. kesin bilinen ve değişmez olarak kabul etmekte olduğundan deterministik bir yöntem olarak değerlendirilebilir. nşaat Müh.al Öz Şebeke tipi aktivite çizelgeleri.. Önder Ökmen Doç. CPM her bir aktivitenin öngörülen süresini tek. Tiran. Giriş Çubuk Diyagramı Yöntemi. proje ilerleyişinin kontrolü ve kaynakların verimli bir şekilde dağıtılmasında kullanılagelmiştir. CPM. CSRAM ile birlikte uygulanan diğer üç yöntemden elde edilen sonuçların karşılaştırılmasıyla inşaat aktivite şebekelerinin değerlendirilmesinde aktiviteler ve belirsizlik oluşturan risk faktörleri arasındaki korelasyonun dikkate alınmasının önemi gösterilmiştir. Böl. Denge Çizgisi Yöntemi (LOB) ve Kritik Yol Yöntemi (CPM) 1950’lerden itibaren inşaat proje aktivitelerinin çizelgelemesinde kullanılan başlıca metotlar olmuşlardır (Oberlender. Simülasyon modelleri.com Öğretim Üyesi. Anahtar sözcükler : Aktivite şebekesi. Ayrıca. aktivite şebekelerinin çizelgelemesinde kullanılmakta olup. Bu çerçevede. Risk yönetimi.. 2000). Korelasyon. nşaat Müh. mevcut çalış ma. Ancak.. elde edilen sonuçlar aynı proje üzerinde uygulanan CPM. Arnavutluk Tel: 00 355 208 72 10 E-Posta: aoztas@epoka. proje süresinin tahmini. Günümüz koşullarında belirsizliklerden bir hayli etkilenen inşaat aktivite şebekelerinin Kritik Yol Yöntemi (Critical Path Method – CPM). Epoka Üniv. inşaat projelerinde. Arnavutluk Tel: 0 532 5532828 E-Posta: onderokmen@hotmail. aktivite sürelerinin ve belirsizlik oluşturan risk faktörlerinin korelasyonlu olduğu durumda inşaat aktivite şebekelerinin belirsizlik etkisi altında incelenmesine olanak sağlayan Korelasyonlu Aktivite Şebekesi Risk Analizi Modeli (Correlated Schedule Risk Analysis Model – CSRAM) isimli yeni bir yöntem önermektedir.Korelasyonlu Aktivite Şebekesi Risk Analizi Modeli Ve Bir nşaat Projesi Üzerinde Örnek Uygulaması Dr. Program Değerlendirme ve nceleme Tekniği (Program Evaluation and Review Technique – PERT) gibi deterministik ve olasılıksal metotlarla incelenmesi yeterli olmamaktadır. Bu uygulamalar CSRAM’in işlerliğini ve belirsizlik etkisine paralel olarak daha gerçekçi sonuçlar ürettiğini göstermiştir. CSRAM’in gerçek bir inşaat projesi üzerindeki uygulaması verilmekte olup. Tiran.MCS) dayalı CPM yöntemlerinden elde edilen sonuçlarla karşılaştırılmaktadır. Epoka Üniv. Böl. Oysa inşaat 329 . Dr.

risk sınıflandırması. Buna bağlı olarak inşaat aktivite şebekelerini belirsizlik etkisi altında değerlendirebilmek amacı ile Program Değerlendirme ve nceleme Tekniğ i (PERT) (Dept. CPM üzerine kurulu olan. Olasılıklı Şebeke Değerlendirme Tekniği (PNET) (Ang ve diğ. Oysa.MCS) dayalı CPM yöntemlerinden elde edilen sonuçlarla da karşılaştırılmaktadır. zemin şartları gibi değişik türde risk faktörlerinin ve bu faktörlerin yol açtığı belirsizliklerin etkisi altındadır. risk faktörü duyarlılık analizi yapabilen risk analizi modelleri geliştirilmiştir (Wang ve Demsetz. 1992). risk analizi ve riske karşı önlem geliştirilmesi gibi işlemler içermektedir (Flanagan ve Norman. 2008). 1992).. Bu çerçevede. CSRAM’in detaylı açıklaması ise Ökmen ve Öztaş (2008)’da yer almaktadır. CSRAM’in genel bir açıklamasını ve gerçekleştirilmiş bir inşaat projesi üzerindeki örnek uygulamasını içermektedir. 1985). 1958). 1979). aktivite şebekelerinde korelasyon etkisini dikkate alarak. 1975) ve Monte Carlo Simulasyonu (MCS) (Diaz ve Hadipriono. 1993). aktivite kritikliklerinin yanlış değerlendirilmesine ve proje süresinin yanlış bulunmasına yol açabilmektedir (Flanagan ve Norman. 2004). Faktörlü Simülasyon (Woolery ve Crandall. bir yatırım veya projede karşılaşılması beklenen risklerin sistematik bir kontrol prosedürü olarak tanımlanabilir (Dikmen ve diğ. of the Navy. Tam Simülasyon (Touran ve Wiser. 1993) gibi CPM tabanlı deterministik olmayan yöntemler geliştirilmiştir. inşaat aktiviteleri ve risk faktörleri arasındaki çift yönlü korelasyonu göz ardı etmeden aktivite şebekelerinin belirsizlik altında değerlendirilmesini sağlayan Korelasyonlu Aktivite Şebekesi Risk Analizi Modeli (Correlated Schedule Risk Analysis Model – CSRAM) isimli yeni bir model geliştirilmiştir (Ökmen ve Öztaş. Bu nedenle aktivite süreleri gerçekte değişkenlik gösterebilmekte ve CPM. Bu prosedür risk tanımlaması. 2000) ve Kararsal Risk Analizi Prosesi (JRAP) (Öztaş ve Ökmen. nitel ve nicel girdileri kullanarak ürettiği olasılıklı nicel çıktılarla inşaat aktivite şebekelerinin belirsizlik ve 330 . Bu nedenle. 2005). aktivite şebekelerinde aynı risk faktöründen etkilenen aktiviteler arasında korelasyon oluşmakta ve bu korelasyon etkisi proje süresi gibi CPM bulguları üzerindeki belirsizliği arttırmaktadır.aktiviteleri hava koşulları. 2000): Belirsizlik Karar Modeli (MUD) (Carr. PLATFORM (Levitt ve Kunz. 2000). Şartlı Beklenen Değer Modeli (CEV) (Ranashinge ve Russell. 1983). MCS tekniği ile çalışan. belirsizlik etkisi ve belirsizliğin olumlu ve olumsuz yöndeki etkisi gibi hususlardan bir veya birkaçını dikkate alan çözümlemeler üretmekle birlikte hiçbiri risk-faktörleri arasındaki korelasyon etkisini dikkate almamaktadır. Elde edilen sonuçlar aynı proje üzerinde uygulanan CPM. Risk yönetimi. Proje Süre Tahmini (PRODUF) (Ahuja ve Nandakumar. Bu yöntemler proje risk yönetim sistemi sürecinde risk analizi yöntemi olarak ta kullanılabilmektedir. PERT ve simülasyona (Monte Carlo Simülasyonu . aktiviteler arasındaki korelasyon etkisi. Bu modeller risk faktörleri. 1993). 1985). Bu çalışma.. Korelasyonlu Aktivite Şebekesi Risk Analizi Modeli CSRAM. Korelasyonlu Belirsizlik Altında Şebekeler (NETCOR) (Wang ve Demsetz. PERT. tek tek her bir aktivitenin ve bir bütün olarak aktivite şebekesinin risk faktörlerine karşı duyarlılığını gösterememekte ve aktiviteler arasındaki korelasyon etkisini göz ardı etmektedir (Wang ve Demsetz. MCS ve PNET gibi risk analizi yöntemleri belirsizliği analiz edebilmekle birlikte.

korelasyon etkisi altında incelenmesini ve değerlendirilmesini sağlayan. Şekil 2 CSRAM girdi-çıktı zinciri. Şebekede bulunan aktivitelerin sürelerini etkileyeceği düşünülen (geçmiş işlerdeki tecrübeler. Bunun dışında her bir risk faktörünün her bir aktivite üzerindeki etkisi “çok etkili-etkili-etkisiz” ifadelerinden biri ile niteliksel 331 . Ancak. CPM üzerine kurulu olduğundan CPM uygulaması için öngörülen aktiviteler. Modelin girdi-çıktı zinciri ise Şekil 2’de gösterilmektedir. Şekil 1 CSRAM akış çizelgesi. mühendislik öngörüsü ve risk tanımlama süreçleri doğrultusunda) risk faktörleri ve risk faktörlerinin “beklenenbeklenenden iyi olma-beklenenden kötü olma” durumlarını yansıtan “risk faktörü durum olasılık sınır değerleri” modele girilir. “maksimum” ve “en muhtemel” değerler olarak girilir. aktivite süreleri PERT’te olduğu gibi “minimum”. Ökmen ve Öztaş (2008)’ın çalışmasında MS Excel ve @Risk programları kullanılarak teoriden pratiğe geçirilen CSRAM’in akış çizelgesi Şekil 1’deki gibidir. CSRAM. ara zamanlar gibi verileri girdi olarak kabul eder. CSRAM’in ihtiyaç duyduğu diğer bir veri grubu ise belirsizlik oluşturan risk faktörleri ile ilgilidir. aktivite öncellik ilişkileri. inşaat yapım yönetimi karar verme süreçlerinde ve risk yönetiminde kullanılabilen bir risk analizi modeli olarak geliştirilmiştir.

MCS iterasyon sayısı ve diğer bir takım simülasyon özellikleri de girildikten sonra çalıştırılan CSRAM. PERT ve simülasyona (MCS) dayalı CPM yöntemlerinden elde edilen sonuçlarla karşılaştırılmaktadır. “etkili/etkisiz” olarak girilmişse bu iki aktivite bu risk-faktörü açısından korelasyonsuz durumları oluşturulmuş olur. Model. CSRAM. kullanıcıdan geçmiş işlerdeki sayısal verilere bağımlı olan korelasyon katsayısı gibi nicel veriler istenmez. Örnek Uygulama Bu bölümde. Her bir aktivite için bulunan bu süre değerleri kullanılarak CPM tamamlanır ve MCS iterasyon sayısı kadar CPM uygulaması aynı şekilde tekrarlanır (Şekil 1). CPM hesaplamalarını girilen iterasyon sayısı kadar tekrarlar. Risk faktörlerinin meydana geliş şiddetini temsil eden bu sayılar ile her bir aktiviteyi etkileyen risk faktörlerinin “çok etkili-etkili-etkisiz” nitel değerlerinin CSRAM tarafından dönüştürülen nicel değer karşılıkları ile etkileştirilmesi sonucunda (ilk rasgele sayı üretim aşamasında belirlenen risk faktörü durumları da dikkate alınarak) CSRAM. “rasgele sayı üreticisi” ile iki ayrı kez risk faktörü sayısı kadar 0 ile 1 arasında rasgele sayı üretir (Şekil 1). aktivite toplam bolluk zamanları (aktivite kritiklikleri) ve aktivite yolu bolluk zamanları (yol kritikliği) gibi şebekeye ait özelliklerin değişim durumları olasılıklı bir şekilde çıktı olarak üretilmiş olur. “çok etkili/etkili” olarak girilmişse bu iki aktivite bu risk-faktörü açısından kısmi korelasyonlu. Uygulamalara geçmeden önce faydalanılan proje hakkında genel bilgiler verilmiştir. kinci kez üretilen rasgele sayılarla ise CSRAM. elde edilen sonuçlar aynı proje üzerinde uygulanan CPM. Daha önce de belirtildiği gibi bu olasılık değerleri inşaat yapım yönetimi karar verme süreçlerinde ve risk yönetiminin risk önleme/azaltma safhasında kullanılabilmektedir. Simülasyon tamamlandığında proje süresi. işleyiş i sırasında bu niteliksel verileri nicel verilere çevirmektedir. 332 . Risk-faktörleri arasındaki korelasyon etkisi ise korelasyonlu risk faktörleri için aynı “risk faktörü durum olasılık sınır değerleri” girilerek sağlanır. Örneğin. hangi risk faktörlerinin proje süresi ve aktivite kritiklikleri üzerindeki belirsizliğin oluşmasında daha etkili olduğu bulunmuş olur (Şekil 2). Ayrıca. risk faktörlerinin “beklenenbeklenenden iyi olma-beklenenden kötü olma” durumlarını yansıtan “risk faktörü olasılık sınır değerleri”nde gerekli ayarlamalar yapılıp simülasyon tekrarlanarak şebekenin risk faktörlerine karşı duyarlılığı ölçülür. “maksimum” ve “en muhtemel” değerler ile temsil edilen aktivite süreleri ile etkileştirerek söz konusu CPM uygulaması (söz konusu iterasyonda) sırasında kullanılacak aktivite sürelerini hesaplamış olur.olarak belirtilir. bu süre katsayılarını “minimum”. “aktivite süre katsayıları”nı hesaplar. Diğer bir ifade ile CSRAM’de aktiviteler arasındaki korelasyon etkisi risk faktörü bazlı olarak niteliksel ve dolaylı bir şekilde modellenir. lk üretimdeki rasgele sayılar vasıtası ile söz konusu CPM uygulamasında (söz konusu iterasyonda) her bir risk faktörünün “beklenen-beklenenden iyi olma-beklenenden kötü olma” rasgele durumlarından hangisi ile etkinleştirileceğ i CSRAM tarafından belirlenir. Örneğin. Her bir CPM uygulaması sırasında (her bir iterasyonda) CSRAM. CSRAM’in gerçek bir inşaat projesi üzerindeki uygulaması verilmekte olup. iki ayrı aktivite için belirli bir risk faktörü etkisi “çok etkili/çok etkili” olarak girilmişse bu iki aktivite bu risk-faktörü açısından tam korelasyonlu. her bir risk faktörünün söz konusu CPM uygulaması (söz konusu iterasyonda) sırasında ne şiddette meydana geleceğini modeller.

kıyaslama yapılabilmesi için onaylı çubuk diyagramı iş programındaki aktivite sürelerine sadık kalınarak aktivite şebekesi oluşturulmuş ve şebeke üzerinde CPM uygulanmıştır. CPM uygulansaydı ve revizyon ihtiyacı farkedilseydi bile. 2007).2006 tarihleri arasındaki 300 takvim günü içerisinde tamamlayarak dare’ye teslim etmekle yükümlüdür (Proje ve nşaat Dairesi Başkanlığı. iş sonu aydınger paftalarını ve proje CD’lerini sözleşme. CPM uygulaması.10. Oysa. şin sözleşmesi 22. 7. Bölge Müdürlüğü ( dare) idaresinde. işler planlandığı şekilde gitmemiş ve onaylı iş programına göre 28. Bu çerçevede. sonuçta süre uzatımları meydana gelmiştir. CPM belirsizliklerin aktivite süreleri ve proje tamamlanma süresi üzerindeki etkisini belirleyemediğinden iş 333 .01. şartname ve fenni kurallara uygun olarak hazırlamakla ve işi 02.2006 tarihine kadar teslim edilmesi gereken iş Haziran 2007 tarihi itibari ile Yüklenici’nin sözleşme hükümlerine dayandırdığı ve dare’nin Yüklenici’yi haklı bularak onay verdiği üç ayrı süre uzatım talebi ile birlikte 214 takvim günü uzamıştır. sözleşme gereğince proje çizimlerini. Yüklenici. Devlet Su şleri Balıkesir 25.10. 2007) incelenmiş ve Yüklenici tarafından ayrı tarihlerde talep edilen üç ayrı süre uzatımının “Ön Rapor’un onaylanması”.Proje Bilgisi Örnek uygulamada faydalanılan “Gönen Havzası Pompaj Sulaması Proje Yapım şi”. 9 ve 11 no’lu aktiviteler CPM uygulamasında kritik aktivite. metraj/keşif cetvellerini. 9 ve 11 no’lu aktivitelerden 5.2006 olarak bulunmuştur.10. Örnek uygulamada inşaat aşamasında olan bir iş yerine projelendirme aşamasında bulunan bir iş in seçilmesindeki gaye CSRAM’in ve beraberinde CPM. PERT gibi yöntemlerin inşaat projelerinin sadece inşaat aşamasında değil. Kritik Yol Yöntemi Uygulaması Yüklenici. Çubuk diyagramı. Ancak.11. Bu olumsuz durumun. sözleşmede belirtilen 300 günlük proje teslim süre dilimini dikkate alarak 19 aktiviteden oluşan çubuk diyagramını hazırlamış ve bu iş programı dare tarafından uygun bulunarak onaylanmıştır. aktivitelerin kritiklikleri hakkında herhangi bir bilgi veremediğinden. Uygulama sonucunda proje tamamlanma tarihi 13. tasarım aşamasında da kullanılabileceğini göstermektir. aynı aktivite sürelerinin kullanıldığı çubuk diyagramına göre bu tarih 28.2006 ile 28. Ancak. Bu işler ile ilgili olan ve Tablo 1’de belirtilen 5. Primavera Project Planner isimli yazılımla gerçekleştirilmiştir.12. 7 no’lu aktivite ise 3 günlük toplam bolluk zamanına göre kritiğe yakın aktivite olarak tespit edilmiştir.2006’dır. dare tarafından risk analizi yapılmadan belirlenen 300 günlük iş teslim süresinin ve iş programındaki eksiklikleri belirlemede yetersiz kalan çubuk diyagramı iş programının bir sonucu olduğu kolaylıkla belirtilebilir. “Genel vaziyet ve üst havza planlarının onaylanması” ve “aplikasyon öncesi plan/profil projelerinin onaylanması” işlerinin dare’den kaynaklı olarak iş programındaki sürelere kıyasla gecikmesinden vuku bulduğu tespit edilmiştir. Bar-Su Proje ve nşaat Ltd.01.2005 tarihinde imzalanmış ve işin yapımı 02. bu aktivitelerin kritik olduğu ve çubuk diyagramındaki gerçekçi olmayan sürelerin değiştirilerek iş programının revize edilmesi gerektiği fark edilememiş. Şti.’nin (Yüklenici) yükleniminde gerçekleştirilen ve Balıkesir-Gönen bölgesinde yer alan 3981 ha’lık tarım arazisine basınçlı borulu sistem ile sulama suyu ulaştırmayı hedefleyen bir sulama-drenaj projesi yapım iş idir. öncellik ilişkilerini kurabilmek için CPM uygulamasında çubuk diyagramındaki gibi 19 aktivite değil toplam 32 aktivite kullanılmıştır. teknik raporları. şe ait arşiv (Proje ve nşaat Dairesi Başkanlığı.2006 tarihinde iş teslimiyle birlikte başlamıştır.

Aktivite süreleri. işin onaylı çubuk diyagramı iş programında belirtildiğ i gibi 300 günde bitirilme ihtimali %6. 1000 MCS iterasyonu sonucunda işin onaylı çubuk diyagramı iş programında belirtildiği gibi 300 günde bitirilme ihtimali %0. Oysa kritik yol. %0 ihtimalle bitirilme süresi 238 gün ve %100 ihtimalle bitirilme süresi 550 gün olarak bulunmuştur. korelasyon etkisi ve risk faktörü duyarlılık analizi dışında PERT’in belirsizlik analizi açısından taşıdığı eksiklikleri giderme noktasında alternatif olarak geliştirilmiş bir yöntemdir. PERT uygulaması sonucunda. CPM uygulamasıyla bulunan 316 günde bitirilme ihtimali %0. Ayrıca PERT ile korelasyon etkisi hesaba katılamamakta ve risk faktörü duyarlılık analizi gerçekleştirilememektedir. belirsizlik etkisini sadece kritik yol üzerindeki aktiviteler üzerinden olasılıklı bir yaklaşımla belirlemektedir. CPM uygulamasında kullanılan aktiviteler. aktivite şebeke ilişkileri ile ara zamanlar Simülasyona (MCS) dayalı CPM uygulamasında da aynen kullanılmıştır.programının ne şekilde revize edileceği noktasında yanlış yaklaşımlar meydana gelecekti. bu sonuçlar PERT uygulamasında elde edilen sonuçlarla karşılaştırıldığında MCS’ye dayalı CPM’in proje tamamlama süresi 334 . MCS ve CSRAM uygulamalarında aynı şekliyle kullanılmaktadır. Simülasyona Dayalı Kritik Yol Yöntemi Uygulaması CPM ve PERT uygulamalarında kullanılan aktiviteler. Aktivitelere atanan bu maksimum-minimum-en muhtemel süre üçlemeleri sonuçların kıyaslanabilmesi açısından daha sonra simülasyona (MCS) dayalı CPM ve CSRAM uygulamalarında da aynen kullanılacaktır. %0 ihtimalle bitirilme süresi 355 gün ve %100 ihtimalle bitirilme süresi 630 gün olarak bulunmuştur. Ayrıca. Uygulama için CPM. gerçekte aktivite süreleri üzerindeki belirsizlik etkisinin değiştirici özelliğinden ötürü öngörülenden sapma (değişkenlik) gösterebilir. Bu sonuçlar çubuk diyagramı ve CPM uygulamalarıyla bulunan proje bitirme sürelerinin belirsizlik etkisinden dolayı ne denli gerçekçi olmadığını ve ne denli riskli olduğunu bir kez daha göstermiştir. Bu sonuçlar çubuk diyagramı ve CPM uygulamalarıyla bulunan proje bitirme sürelerinin belirsizlik etkisinden dolayı ne denli gerçekçi olmadığını ve ne denli riskli olduğunu göstermektedir. CPM ile bulunan kritik aktivite yolunu dikkate alarak. CPM uygulamasıyla bulunan 316 günde bitirilme ihtimali %10. Program Değerlendirme Ve nceleme Tekniği Uygulaması PERT uygulaması için CPM uygulamasında kullanılan aktivite süreleri en muhtemel süreler olarak kabul edilip öncelikle minimum ve maksimum muhtemel süreler öngörülmüştür (Tablo 1). PERT. MS Excel tablo işlemcisi ile programlanmış ve MS Excel programına bir simülasyon programı olan @Risk programı entegre edilmiştir. Bu durumun çözümü için bir sonraki bölümde PERT ve CSRAM uygulamaları yer almaktadır. Ayrıca. Bu nedenle gelecek bölümde uygulaması yer alan MCS’ye dayalı CPM. maksimum-minimum-en muhtemel aktivite süreleri. maksimum-minimum-en muhtemel süreler kullanılarak üçgen dağılım olarak oluşturulmuştur. aktivite şebeke ilişkileri ile ara zamanlar da CPM’e dayalı olarak çalışan PERT.

açısından daha kötümser sonuçlar ürettiğini göstermektedir. Ancak bu iki değer arasındaki fark CSRAM sonuçlarına göre daha büyüktür.42. MCS’ye dayalı CPM sonuçları ise bu yöntemin risk faktörlerine dayalı bir analiz yaklaşımı içermemesi. işin %0 ihtimalle bitirilme süresini 281 gün ve %100 ihtimalle bitirilme süresini ise 735 gün olarak hesaplamıştır. CPM uygulamasıyla bulunan 316 günde bitirilme ihtimali ise %9. Sonuçlar MCS’ye dayalı CPM sonuçlarıyla karşılaştırıldığında ise CSRAM’in proje tamamlama süresi maksimum muhtemel değeri açısından daha kötümser. Risk faktörü 3 (Genel Müdürlük tarafından yapılan proje değişiklikleri) ve risk faktörü 4 (çizim ve raporların tasdikinde yaşanan dare’den kaynaklı gecikmeler) korelasyonlu risk faktörleri olarak CSRAM’e girilmiş ve modele 1000 iterasyon yaptırılmıştır. CSRAM’in PERT’e göre daha kötümser. korelasyon etkisini dikkate almaması nedenlerinden ötürü risk faktörlerine dayalı bir analiz yaklaşımı içeren. işin onaylı çubuk diyagramı iş programında belirtildiğ i gibi 300 günde bitirilme ihtimali %2. birikim. Daha önce de belirtildiği gibi. PERT sonuçları bu yöntemin risk faktörlerine dayalı bir analiz yaklaşımı içermemesi. Uygulama için CSRAM. korelasyon etkisini dikkate almaması ve sadece CPM tarafından bulunan kritik yol üzerindeki aktiviteler üzerinden sonuca varması. korelasyon etkisini dolaylı şekilde hesaba katan. çubuk diyagramı ve CPM sonuçları bu iki yöntemin belirsizlik etkisini hesaba katmaması. proje tamamlama süresi minimum muhtemel değeri açısından ise iyimser bir sonuca vardığını göstermektedir. Bir başka deyişle belirsizliğin proje süresi üzerindeki değiştirici etkisi CSRAM tarafından PERT ve MCS’ye dayalı CPM’e göre daha geniş bir ölçekte hesaplanmaktadır. CSRAM’le gerçekleştirilen proje süresi . Bu sonuçlar PERT uygulamasında elde edilen sonuçlarla karşılaştırıldığında CSRAM’in proje tamamlama süresi açısından daha kötümser sonuçlar ürettiğini göstermektedir. sadece kritik yol bazlı iş lem yapmayıp simülasyon boyunca değişen kritik yolları dikkate alan ve risk faktörü duyarlılık analizi yapabilen CSRAM’le bulunan sonuçlar daha gerçekçi ve güvenilir sonuçlar olarak değerlendirilebilir.50 olarak bulunmuştur. CSRAM uygulaması için gerekli olan bu risk faktörlerine ait aktivite-risk faktörü etki değerleri. maksimum-minimum-en muhtemel aktivite süreleri. risk-faktörü durum olasılık sınır değerleri ile hangi risk faktörlerinin korelasyonlu olduğu Yüklenici’nin teknik ve yönetici personeli ile dare’nin teknik kadrosuyla yapılan görüşmeler neticesinde belirlenmiştir. Bu sonuçlar.risk faktörü duyarlılık analizine göre risk faktörü 3 (Genel Müdürlük tarafından yapılan proje değişiklikleri) ve risk faktörü 4’ün (çizim ve raporların tasdikinde yaşanan dare’den kaynaklı gecikmeler) proje süresi belirsizliği üzerinde en etkin faktörler olduğu bulunmuştur. Risk faktörü 5 (Yüklenici’ye ait personelin tecrübe. beceri. üretkenlik ve performansı) ve risk 335 . aktivite şebekesini etkilemesi muhtemel risk faktörleri. Korelasyonlu Aktivite Şebekesi Risk Analizi Modeli Uygulaması CPM. Ayrıca. 1000 MCS iterasyonu sonucunda CSRAM. PERT ve MCS’ye dayalı CPM uygulamalarında kullanılan aktiviteler. Bir başka deyiş le belirsizliğin proje süresi üzerindeki değiştirici etkisi PERT tarafından makul ölçekte ortaya çıkarılamamaktadır. aktivite şebeke ilişkileri ile ara zamanlar CSRAM uygulamasında da aynen kullanılmıştır. Bunun dış ında CSRAM uygulaması sonucunda. MCS’ye dayalı CPM’e göre ise daha iyimser bulgulara vardığını göstermektedir. MS Excel tablo işlemcisi ile programlanmış ve MS Excel programına bir simülasyon programı olan @Risk programı entegre edilmiştir.

Daha önce de belirtildiği gibi bu tür duyarlılık anilizi sonuçları yönetimsel açıdan ve risk faktörlerine karşı önceden gerekli tedbirlerin alınması yönünden son derece önemli ve faydalı olmaktadır. PERT ve MCS’ye dayalı CPM yöntemleri ile bu tür bilgilere ulaşmak olanaklı olmamaktadır. Başka bir deyişle. CSRAM proje süresi belirsizliği üzerindeki en etkili risk faktörünü belirlemede başarılı olmuştur.yakın Krt. Toplam Bolluk 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 MCSCPM Max.yakın Kritik Kritik Belirsiz Belirsiz Belirsiz Kritik Kritik Kritik Kritik Belirsiz Belirsiz Belirsiz Belirsiz Belirsiz Belirsiz Belirsiz Belirsiz Belirsiz Belirsiz Belirsiz Belirsiz Belirsiz Belirsiz Belirsiz Belirsiz Belirsiz Belirsiz Kritik CSRAM Min. 2007). Süre (gün) 1 35 40 90 50 40 80 40 50 50 90 100 150 90 120 20 40 30 40 40 60 30 60 20 40 10 40 10 40 60 10 60 MCSCPM Min. şe ait resmi yazışmalar incelendiğinde risk faktörü 4’ün (çizim ve raporların tasdikinde yaşanan dare’den kaynaklı gecikmeler) haziran 2007 itibari ile gerçekleştirilen 3 ayrı süre uzatımının gerekçesi olduğu anlaşılmıştır (Proje ve nşaat Dairesi Başkanlığı.risk faktörü duyarlılık analizi dış ında CSRAM ile gerçekleştirilen diğer duyarlılık analizleri ise akitivite – risk faktörü ve aktivite yolu – risk faktörü duyarlılık analizleridir.yakın Normal Kritik Kritik Akt No. Çubuk diyagramı. Yer kısıtlığı nedeni ile sonuçları bu bildiride verilemeyen bu duyarlılık analizleri vasıtası ile hangi risk faktörlerinin aktivite kritikliği ve aktivite yolu kritikliğ i üzerinde oluşan belirsizliğin oluşmasında daha etkili olduğu bulunmuştur. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 Süre (gün) 1 30 10 75 20 20 10 15 5 30 10 70 60 70 40 10 5 10 5 30 10 10 5 4 4 4 4 4 4 8 4 4 Proje süresi . CPM. Toplam Bolluk 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 12 12 19 19 19 19 0 0 0 0 19 23 0 0 1 1 19 0 0 CSRAM Max. Toplam Bolluk 0 56 56 5 0 0 61 61 61 0 0 0 0 213 213 133 133 124 124 37 37 37 37 119 138 31 31 43 43 144 31 0 MCS-CPM Aktivite Kritikliği Kritik Belirsiz Belirsiz Krt. Toplam Bolluk 0 45 45 0 0 0 21 21 21 0 0 0 0 129 129 100 100 100 100 0 0 0 0 100 100 0 0 11 11 131 0 0 CSRAM Aktivite Kritikliği Kritik Belirsiz Belirsiz Normal Kritik Kritik Belirsiz Belirsiz Belirsiz Kritik Kritik Kritik Kritik Normal Normal Normal Normal Normal Normal Kritik Kritik Kritik Kritik Normal Normal Kritik Kritik Krt. Süre (gün) 1 20 7 60 15 15 7 10 5 20 7 50 40 60 30 7 5 7 5 20 10 7 5 3 3 3 3 3 3 7 3 3 Max. Tablo 1’de aktivitelerin toplam bolluk zamanlarının nasıl değişiklik gösterdiği ve hangi kritiklik 336 . Min. Tablo 1 Aktivite kritikliği analiz sonuçları.faktörü 9 (proje tarafları arasında meydana gelen anlaşmazlıklar) ise bu iki faktörden sonraki en etkili faktörler olarak belirlenmiştir (Tablo 2).

S.04 114. Korelasyonlu Aktivite Şebekesi Risk Analizi Modeli (CSRAM) isimli yeni bir inşaat aktivite şebekesi inceleme ve değerlendirme yönteminin genel özellikleriyle açıklaması ve gerçek bir projeye ait veriler üzerindeki örnek uygulaması gösterilmektedir.88 322. (1975) Analysis of activity networks under uncertainty. A. CSRAM’in işlerliği ortaya konulmuş.39 Risk faktörü 5 299.71 17.47 328.02 0. ASCE 111(4) pp 325– 342. aktivite yolu kritikliği gibi şebeke özelliklerinin her bir risk faktöründen ne oranda etkilendiği bulunmuştur.46 2. Tablo 2 Proje süresi .13 3...05 0. belirsizlik etkisinin tespiti bakımından CSRAM’in diğer yöntemlere göre daha gerçekçi sonuçlar ürettiği bulunmuş ve inşaat aktivite şebekelerinin incelenmesinde aktiviteler ve belirsizlik oluşturan risk faktörleri arasındaki korelasyonun dikkate alınmasının önemi gösterilmiştir..tiplerine sahip olduğu MCS’ye dayalı CPM ve CSRAM uygulama sonuçları doğrultusunda ayrı ayrı verilmiştir. Minimum Maksimum Ortalama Proje Proje Proje Senaryo Süresi Süresi Süresi (gün) (gün) (gün) Tüm risk faktörleri 281. (1979) Simulation of construction project duration.52 4. J.92 317. CPM. A. 101(4).41 735.22 378.93 659. pp 117–128. aktivite yolu ve aktivite şebekesi seviyesinde risk faktörü duyarlılık analizleridir.45 Risk faktörü 8 312. Carr R.37 362.05 0.09 Risk faktörü 1 308. PERT ve simülasyona (MCS) dayalı CPM yöntemleri de uygulanmış ve sonuçlar karşılaştırılmıştır.11 Risk faktörü 7 311.57 Varyasyon Duyarlılık Katsayısı Sırası 0.25 0.01 3 3 1 2 3 4 4 2 4 Sonuç Bu çalışmada.91 6. Journal Of The Construction Division. pp 373–387. Kaynaklar Ahuja H.47 316.61 335.52 16.79 326. I.06 Risk faktörü 6 303.79 316.45 457. 105(2). Journal Of The Engineering Mechanics Division.99 Risk faktörü 3 ~ 4 295. Journal Of Construction Engineering And Management.01 0.risk faktörü duyarlılık analizi sonuçları. Ang A.71 Proje Süresi Standart Sapma 113. V.01 0.20 450.66 Risk faktörü 9 311.H.91 321. PERT ve simülasyona (MCS) dayalı CPM yöntemlerinin kabiliyet dahilinde olmadığından bu çalışmada CSRAM ile gerçekleştirilen diğer bir işlem ise aktivite.02 0.03 315. Chaher. Nandakumar. Bu uygulamalar ve sonuçların karşılaştırılması neticesinde.04 326.42 Risk faktörü 2 312.41 316.44 316. (1985) Simulation model to forecast project completion time. aktivite kritikliği.64 5. Abdelnour. 337 .73 2.83 364. N. Sonuçlar arasındaki farklar ve benzerlikler dikkat çekicidir.54 Risk faktörü 10 314. Örnek uygulamada kullanılan veriler üzerinde CPM. Duyarlılık analizi ile proje süresi.68 321.02 0.

Special Projects Office.A. 338 . E. Journal Of Construction Engineering And Management. Öztaş A. D. USA. Kunz J. s. (1993) Nondeterministic networking methods. (2000) Model for evaluating networks under correlated uncertainty—NETCOR. 9 pp 17–39. E. Civil Engineering Systems... (1992) Treatment of correlation for risk analysis of engineering projects. Türkiye... Russell A. program evaluation research task. Crandall K. (2008) Construction project network evaluation with Correlated Schedule Risk Analysis Model. Ranasinghe M. Ön Raporu. G. Resmi Yazışmalar. Project Management Journal. (2007) Gönen Havzası Pompaj Sulaması Proje Yapım şi Sözleşmesi. Backwell Scientific. (1958) PERT. Heriot Watt Univ.1145–1154.. (1993) Risk Management And Construction. P. Hadipriono F. (1992) Monte Carlo technique with correlated random variables. 16(5) pp 57–76... Journal Of Construction Engineering And Management. Ökmen Ö. Dikmen . ASCE 109(3) pp 342–354. Oberlender. (2005) Judgmental risk analysis process development in construction projects. C. Journal Of Construction Engineering And Management. C. Cambridge. Building and Environment. Wang W. F.. U.. Boston. Diaz C. (1983) Stochastic network model for planning scheduling. ASCE 118(2) pp 258–272. Journal Of Construction Engineering And Management. Demsetz.C. Levitt R. (2004) A critical review of risk management support tools. L. 40(9) pp 1244–1254. Ankara. Öztaş A. C... ASCE 119(1) pp 40–57. Arıkan A. Norman. Journal Of Construction Engineering And Management. Flanagan. Bureau of Ordnance. U.. Proje ve nşaat Dairesi Başkanlığı. McGraw-Hill. Ökmen Ö. ASCE 134(1) pp 49–63. Birgönül M. D. T. Wiser E. C. R. Touran A.K. Proceedings of Association of Researchers in Construction Management. G. (2000) Project Management For Engineering And Construction.Dept.K. Woolery J. Washington. ASCE 126(6) pp 458–466.C. Cilt 2. of the Navy. D.. Devlet Su şleri Genel Müdürlüğü. Phase I Summary Rep.. (1985) Using knowledge of construction and project management for automated schedule updating.

Bu hiyerarşik yapıyı oluşturan tüm kriterlerin ikili karşılaştırmaları yapılarak karar vericinin tercih değerleri saptanmıştır./ESK. sağlıklı olup olmadığını önemsemeden./ ST.edu. Böl. Müh. Tel: 0(222) 239 37 50 / 3208 E-posta: otezcan@oyakinsaat. bu kriterlerin ağırlık ve önem derecelerine göre karar hiyerarşisi oluşturulmuştur. Bu çalışmada. ya da uzun ve rasyonel olmayan analizler sonunda kuşku içerisinde bir karara varacaktır. Çok Kriterli Karar Verme Yöntemleri'ni kullanmaktaki amaç alternatif ve kriter sayılarının fazla olduğu durumlarda karar verme mekanizmasını kontrol altında tutabilmek ve karar sonucunu mümkün olduğu kadar kolay ve çabuk elde etmektir. nşaat yatırım projelerinin karar verme süreçlerinde kullanabilecek Çok Kriterli Karar Verme Yöntemleri’nden biri olan AHP (Analytic Hierarchy Process) yöntemi./ESK.Ş.tr Hakan Kuşan lker Özdemir Öz Bu çalışmada. Böl.edu. Bu amaçla “Hazır Beton Tesisi” kurulacak bir bölgede ihtiyaç duyulan arazinin belirlenmesinde dikkate alınması gerekli olan kriterler belirlenip. Böl. Bu amaçla Hazır Beton Tesisi kurulacak bir 339 .. Çok Kriterli Karar Verme.tr ESOGÜ MMF nş. nşaat Yatırım Projeleri için gerekli olan arazi yer seçiminde AHP yönteminin uygulanabilirliği araştırılmıştır. Anahtar sözcükler: AHP (Analytic Hierarchy Process). Tel: 0(222) 239 37 50 / 3213 E-Posta: iozdemir@ogu.tr ESOGÜ MMF nş./ESK. Tel: 0(222) 239 37 50 / 3234 E-Posta: hkusan@ogu. Tel: 0(222) 239 37 50 / 3223 E-Posta: oaytekin@ogu. Yer Seçimi Giriş Bir karar verme probleminde. nşaat Yatırım Projeleri için gerekli olan arazi yer seçiminde AHP yönteminin uygulanabilirliği araştırılmıştır. soyut ve somut kriterleri kullanarak kararı etkiyecek faktörleri hiyerarşik bir düzende tanımlamaya imkan vermektedir. bir karara varacak.edu.tr ESOGÜ MMF nş. Müh. Böyle durumlarda kararı verecek olan kişi ya tüm bu kararsızlık sıkıntısından kurtulmak için.nşaat Yatırım Projeleri çin Arazi Yer Seçiminde AHP (Analytıc Hierarchy Process) Uygulaması Ömür Tezcan Osman Aytekin Oyak nşaat A.com. ulaşılmak istenen hedefi birçok parametrenin belirlediğ i ve seçim için değerlendirilecek alternatiflerin her birinin kendine has avantajlarının bulunduğu durumlarda karar verme işi çok zor bir durum alacaktır. Müh.

öğe 2. 2004). hiyerarşik kompozisyon veya önceliklerin sentezi (synthesis of priorities) ve karma kompozisyona göre nihai kararın alınması (Saaty. 1994b). C3 gibi üç kriter için oluşturulan matris Şekil 1'de. karşılaştırmalı yargılar (pairwise comparison). bu kriterlerin ağırlık ve önem derecelerine göre karar hiyerarşisi oluşturulmuştur. Bu şekilde oluşturulmuş bir hiyerarşi en az üç seviyeden oluşur: en üstte problemin en üst amacı. Bu hiyerarşik yapıyı oluşturan tüm kriterlerin ikili karşılaştırmaları yapılarak karar vericinin tercih değerleri saptanmıştır. 340 . A2. Karar vericinin bu çiftli karşılaştırmalarına yardımcı olması için Saaty (1994a) iki elemanın arasındaki önemi belirleyebilmek amacıyla dokuz noktalı bir skala geliştirmiştir. 2001. Bir kriter iyi olmak gibi çok soyut ya da geniş kapsamlı olduğunda daha alt kriterler türetilerek çok seviyeli hiyerarşiye yerleştirilir (Zahedi. 1994a). Topçu. ve en altta da seçim yapılacak olan alternatifler bulunur.6. A1. Saaty. Hiyerarşinin oluşturulmasından sonra kriterler arasında çiftli karşılaştırmalar yapılır.’ye göre fazla önemli veya fazla tercih ediliyor 1.bölgede ihtiyaç duyulan arazinin belirlenmesinde dikkate alınması gerekli olan kriterler belirlenip. ki elemanın arasındaki tercih oranını belirleyecek rakamlar ve bunların sözel karşılıkları Tablo 1’de gösterilmiştir. bağıl önemler için yapılan kişisel atamaları.’ye göre aşırı derecede önemli veya aşırı derecede tercih ediliyor Ara değerler 2. kriter hiyerarşisi formunda görebilmesine imkan sağlamasıdır. ortada alternatifleri tanımlayan kriterler. 6 ve 8) iki ifadenin arasında kalan kararlar için kullanılabilir. karar vericinin “çok kriterli karar verme problemini” görsel olarak. Arada bulunan değerler (2. öğe 2. AHP’nin en önemli yanı. AHP (Analytic Hierarchy Process) Çok kriterli karar verme yöntemlerinden AHP metodu. Tablo 1 AHP Değerlendirme Ölçeği (Saaty. Bu şekilde oluşturulan matrisin simetrik olacağı görülmektedir. 1986. 1994a) Sayısal Değer 1 3 5 7 9 Tanım Öğeler eşit önemde veya aralarında kayıtsız kalınıyor 1. 1980. Bu temel prensipler aynı zamanda AHP’nin adımlarını oluşturmaktadır. Bu matrislerde satır ve sütunları karşılaştırılan kriter ya da alternatifler meydana getirir ve matrisin her elemanı satırdaki elemanın sütundaki elemana karşılaştırılmasından elde edilen orandır (Kuruüzüm ve Atsan. öğe 2. C1.8 Bu şekilde her seviyedeki kriterler ve en nihayetinde de her kritere göre alternatifler birbirileriyle karşılaştırıldıktan sonra karşılaştırmalar matrisleri oluşturulur. 4. ağırlıklar kümesine dönüştürmekte kullanılan bir tekniktir. ve A3 gibi üç alternatif için oluşturulan matris ise Şekil 2'de gösterilmiştir. C2. AHP'nin uygulaması dört temel prensiple şekillenmektedir: ayrıştırma (decomposition). öğe 2.’ye göre biraz daha önemli veya biraz daha tercih ediliyor 1.4.’ye göre çok fazla önemli veya çok fazla tercih ediliyor 1.

Hazır Beton Tesisi Arazi Seçiminde AHP Uygulaması AHP yönteminin hazır beton tesisi yatırımı için arazi ve bölge seçimi problemine uygulanış biçimi aşağıda örneklenmiştir. 341 . C bölgelerinden kendisi için en uygun olanı seçmek istemektedir. Ana amaç olan “En iyi bölge seçimi” hiyerarşinin en üst düzeyinde yer alır. amaca katkıda bulunan dört kriter. Konum: Bölgenin müşterilere ulaşım durumu ve hammaddeye uzaklığı 3. Malzemeye Uzaklık: Bölgenin malzeme kaynaklarına (çimento fabrikaları vs. son düzeyde ise söz konusu kriterler cinsinden değerlendirilmek üzere seçenekler vardır (Şekil 3). Müşteri: Bölgenin potansiyel müşteri bakımından durumu 2. A1-A2-A3 alternatiflerinin Ci kriteri için karşılaştırma matrisi Çiftli karşılaştırmalar matrisinin oluşturulmasından bir sonraki adım. seçim sırasında başlıca dört ana kritere ve iki alt kritere dikkat ettiği varsayılmıştır: 1. (b) yeni kolon normalleştirilir (her değerin değerlerin toplamına bölünmesi). satırların geometrik ortalamalarının alınmasını tavsiye etmektedir: (a) Her satırdaki n eleman çarpılır.) uzaklığı 4. Bu şekilde her kriterin bir üzerinden önem ağırlığı ve her alternatifin de her kriterden aldığı puan bir üzerinden elde edilmiş olur. B. kinci düzeyde. Birçok durumda yakın sonuçlar elde edebilmek için Saaty (1994b). kökü alınır ve elde edilen değerler için yeni bir kolon oluşturulur. Rakip: Bölgedeki rakiplerin miktarı 3. üçüncü düzeyde alt kiriterler. matriste bulunan elemanların ağırlıklarının elde edilmesidir. Söz konusu firmanın. Ulaşım: Bölgenin müşterilere ulaşım durumu 3. En yüksek toplama sahip alternatif en uygun tercihi belirtmektedir.1.2. Bir hazır beton firması yapacağı yeni beton tesisi yatırımı için A.C1 C1 C2 C3 C2 C3 Ci için A1 A2 A3 A1 A2 A3 1 C2/C1 C3/C1 C1/C2 1 C3/C2 C1/C3 C2/C3 1 1 A2/A1 A3/A1 A1/A2 1 A3/A2 A1/A3 A2/A3 1 Şekil 1. n. Bedel: Bölgedeki arazilerin ortalama birim ( m2 ) fiyatı Problem ayrıştırılarak kriterlerinin belirlenmesinden sonra karar hiyerarşisi oluşturulur. Alternatiflerin nihai değerlerini elde etmek içinse alternatifin her bir kriterden aldığı puanla o kriterin çarpımları toplanır. C1-C2-C3 kriterlerinin karşılaştırma matrisi Şekil 2.

tesisin bulunacağı bölge açısından daha önemlidir?” türde soru sormak olacaktır. Örneğin amaca göre. Bunun için yapılması gereken kriterlere ikili karşılaştırmalar uygulayıp Karar vericiye Tablo 1 deki ölçek kullanılarak “Karşılaştırılan iki kriterden hangisi. Bu sorunun yanıtını tüm kriterlerin ikili karşılaştırmaları için alarak Karar Vericinin tercih değerlerini saptadığımızda Tablo 2’deki ikili karşılaştırmalar matrisi elde edilir.518 342 . Bölge Seçimi için Oluşturulan Hiyerarşik Model Seçimin hiyerarşisi oluşturulduktan sonra öğelerin göreli önemlerinin belirlenmesi gerekir. bölgedeki arazilerin ortalama m2 birim maliyeti kriteri bölgedeki rakiplerin sayısı kriterine göre karar verici için beş kat daha önemlidir. dört kriterin ana amaç olan en iyi bölge seçimini sağlamadaki göreli önemleri belirlenir. Birinci Düzey için kili Karşılaştırmalar Matrisi AMAÇ Müşteri Rakip Konum Bedel Müşteri 1 1/4 1/3 3 Rakip 4 1 1 5 Konum 3 1 1 3 Bedel 1/3 1/5 1/3 1 Söz konusu matris kullanılarak. Tablo 2. 2000.113 0. firma için. Birinci Düzeye lişkin Göreli Önem Vektörü KR TER Müşteri Rakip Konum Bedel wAMAÇ 0.278 0. Forman and Selly. Ulaşım ve potansiyel müşteri sayısı ise aynı öneme sahiptir. Bu hesaplama için daha önce açıklandığı gibi ikili karşılaştırmalar matrisinin en büyük özvektörü bulunup normalize edilmelidir. Bu işlem için normalizasyona dayalı yöntem kullanılabileceği gibi Expert Choice programından da yararlanılabilir (Expert Choice Software Tutorials. 2000). kriterlerin ana amacı gerçekleştirmesindeki göreli önemleri saptamak ikinci adımdır.AMAÇ ANA KR TERLER ALT KR TERLER ALTERNAT FLER A Bölgesi Müşteri Rakip En yi Bölge Seçimi Konum Ulaşım B Bölgesi Malzemeye Uzaklık Bedel C Bölgesi Şekil 3. lk olarak.091 0. Bu çalışmada Expert Choice programına Tablo 2’deki matris verileri girilerek örnek sorunun birinci düzeyine ilişkin göreli önem vektörü aşağıdaki şekilde elde edilmiştir (Tablo 3): Tablo 3.

8 ile bölgenin müşteri potansiyeli ve % 11.297 Tablo 7. UZAKLIK 0.1).268 0. Tablo 4. Malzemeye Uzaklık Alt Kriteri için kili Karşılaştırmalar Matrisi Malz. ana malzemeye uzaklık kriterleri için aynı tür karşılaştırmalar yapılmış ve sonuçları Tablo 4’de verilmiştir. 8’de Ulaşım ve Malzemeye Uzaklık alt kriterleri için üç alternatifin karşılaştırılmaları ve Expert Choice tarafından hesaplanan göreli önem vektörleri verilmiştir.117 Tablo 8.691 0.297 0.091 Tablo 6. Tablo 7. Uzaklık Müşteri Rakip 1 1/3 3 1 WALT KR TER 0.8 ile bölgedeki arazilerin birim ( m2 ) maliyetidir. Diğer bir deyişle seçeneklerin kriterleri gerçekleme açısından ikili karşılaştırılmaları söz konusudur. Bu kriteri % 27.540 0.218 0.Bu durumda “En iyi bölge seçimi” amacını en fazla etkileyen kriter % 51. Rakip Kriteri için kili Karşılaştırmalar Matrisi Rakip A B C A 1 1/3 1/2 B 3 1 2 C 2 ½ 1 wRAK P 0.163 0. Firma için bölgedeki rakiplerin sayısı ana amaç için seçenekleri değerlendirirken en az önem verdiği kriterdir (% 9. Ulaşım Alt Kriteri için kili Karşılaştırmalar Matrisi Ulaşım A B C A 1 3 1/3 B 1/3 1 1/4 C 3 4 1 WULAŞIM 0.3 ile bölgenin ulaşım durumu izlemektedir.614 0.750 0.163 0. Daha sonra birinci düzeydeki konum kriterinin alt kriterleri olan ulaşım. Alt Kriterler için kili Karşılaştırmalar Matrisi ve Göreli Önem Vektörü ALT KR TER Ulaşım Malz. Uzaklık A B C A 1 2 3 B 1/2 1 2 C 1/3 1/2 1 WMALZ. 6’da Müşteri ve Rakip ana kriterleri için. Müşteri Kriteri için kili Karşılaştırmalar Matrisi Müşteri A B C A 1 4 1/3 B 1/4 1 1/6 C 3 6 1 wMÜŞTER 0.540 343 . Tablo 5.250 Tablo 5.

Tablo 9. Elde edilen değerler. Seçeneklerin bileşik göreli öneminin bulunması için. Rakip kriterini amaç açısından en az önemli kabul ettiğinden “B” Bölgesi toplam bileşik göreli önemi en yüksek olan seçenek durumundadır.117*0.614*0.313*0.278) + (0.518) = 0.091) + ((0.518) = 0.75+0.444*0.75+0.278) + (0.091) + ((0. Fakat firma. Expert Choice programı “distributive mode” seçeneği kullanılarak sentez yapıldığında bulunan aynı değerler Şekil 4’de ve alternatiflerin kriterler karşısındaki göreli önem değiş im grafiği Şekil 5’de sunulmuştur. toplamlarına bölünerek normalize edildiğinde Bedel kriterine ilişkin göreli önem vektörü hesaplanmış olur (Tablo 9). her seçeneğin kriterlere göre göreli önemini söz konusu kriterlerin amaç açısından göreli önemi ile çarpıp elde edilen çarpım değerlerini birbirleriyle toplamak gerekir.003333 0.297*0.203 olarak bulunur.218*0.Bedel kriteri açısından seçenekler değerlendirilirken gerçek rakamlar (nicel değerler) kullanılacağından ikili karşılaştırmalar matrisi oluşturmak gereksizdir.001818 0.278) + (0.367 B : (0.163*0. Bölgedeki arazilerin ortalama fiyatı yönünden orta düzeyde olup bölgedeki rakiplerin sayısı bakımından ise en kötü durumdadır.163*0. Bedel Kriteri için Göreli Önem Vektörü Bulunması Seçenek A B C Toplam Fiyat/m2 300 425 550 1275 2 1/(Fiyat/m ) 0.313 0.540*0.25)*113) + (0.002353 0. “A” bölgesi fiyat bakımından en uygun olmasına karşın “B” Bölgesi firma için konum ve potansiyel müşteri bakımından seçenekler arasında en iyi durumdadır.297*0. firmanın yeni yatırım yapacağı hazır beton tesisi için ön görülen kriter ağırlıklarına göre en uygun bölgenin “B” Bölgesi olduğu anlaşılmaktadır. Bileşik göreli önem sonuçları incelendiğinde.091*0.540*0.518) = 0.75+0.691*0.444 0.25)*113) + (0.007504 wBEDEL 0.243 1 Üçüncü aşamada yapılması gereken seçenekler için toplam bileşik göreli önemleri hesaplamaktır.430 C : (0.25)*113) + (0.091) + ((0. 344 . Her bir alternatife ait bulunan göreli önem değerleri kriterlerin amaç açısından göreli önemleri ile çarpılıp (Tablo 3) çarpımların toplamı alınırsa her bir bölge için bileşik göreli önem A : (0. Dikkat edilecek özellik arazi ortalama bedeli yüksek olan bölgenin düşük göreli öneme sahip olması için ortalama arazi bedellerini tersine çevirmek gerektiğidir.268*0.243*0.

Çok kriterli karar verme yöntemlerinde en önemli adımı oluşturan “hiyerarşik yapının kurulması” üzerinde durulmuştur. Burada çok kriterli karar verme yöntemlerinin esneklik yanı da meydana çıkacaktır zira farklı görüşlere sahip olan karar vericiler modeli yeniden kurmak yerine atamalardan uygun görmediklerini değiştirerek sonuçları elde edebileceklerdir. Expert Choice Programından Bileşik Göreceli Önem Görüntüsü Şekil 5.Şekil 4. 345 . Bu konu için bahsedilen yöntemi kullanırken oluşturulmuş bulunan model karar vericiye göre adapte edilebilir. Expert Choice Programından Alternatif – Göreceli Önem Grafiği Sonuç ve Değerlendirme Çalış mada. çok kriterli karar verme yöntemlerinden AHP yöntemi tanıtılmış ve uygulamacılara katkı sağlaması amacıyla Hazır beton tesisi yatırımda bölge seçimi örnek olarak ele alınmıştır. burada göz önüne alınmayan bir takım parametreler modele eklenebilir ya da bu uygulamada kriterlere atanmış olan öncelik değerleri ve karşılaştırmaları yeniden düzenlenebilir.

83-105.T. McGraw-Hill Comp. E. Y. F. 74 (3) pp 426-447. Topçu. Saaty. 16 (4). (2000) Decision by Objectives. (1980) The Analytic Hierarchy Process. (1994a) Fundamentals of Decision Making and Priority Theory with the Analytic Hierarchy Process. 346 .A. s. L. 39 (4). A. (1986) The Analytical Hierarchy Process .a survey of the method and its applications.T.Kaynaklar Expert Choice Software Tutorials (2000) Expert Choice Inc. RWS Publications. M. (2004) A decision model proposal for construction contractor selection in turkey. Pittsburgh. L. European Journal of Operational Research.S. Interfaces. Saaty. Kuruüzüm. Atsan.T.. L. 14 (1). (2001) The Analytic Hierarchy Process approach and its applications in business.. Akdeniz Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Dergisi. Pittsburgh. Zahedi. (1994b) Highlights and critical points in the theory and application of the Analytical Hierarchy Process. pp 96-108.A. N. Forman.I. pp 469-481. Building and Environment.. Saaty. Expert Choice Inc.. Selly. Pittsburgh. U.

gerek ihale sürecinde gerek teslim ve kullanım 347 . Bu amaçla sekiz farklı ilde bulunan TOK konutu sahipleri üzerinde bir anket çalışması yapılmıştır. taahhüt konusu iş hakkında duyumdan başlayarak gerçekleştirilen yapının teslimine kadar olan süreçteki tüm faaliyetleri kapsar. Farklı şehir ve projelere göre konut sahiplerinin azımsanamayacak bir bölümü. Bunun dışında konut sahipleri çevre düzenlemelerinin yeterli olmadığını. nşaatta kalite kavramı. Bu verilere göre. sosyo-ekonomik profilleri. Çalış ma ile bu konutların sahiplerinin. nşaatların denetlenmesi. şartname ve müteahhitlerin belirlenmesi. üretimin sonunda ortaya çıkan yapının kalitesinin yanı sıra.proje seçimi. Bu çalışmada Başbakanlık Toplu Konut daresi (TOK ) tarafından yaptırılan toplu konutların inşaat kalitesi ve konut sahiplerinin sahip oldukları konutların kalitelerinin maliyetleri değerlendirilmeye çalışılmıştır. Mevcut daireler arasından seçim yapma imkânlarının olmadığını söyleyen daire sahiplerinin yarısından fazlası. teknik şartnameleri ve müteahhitler ile üretim takvimi hakkında konut sahiplerinin çoğunluğunun herhangi bir bilgisi olmadığı görülmüştür. şartnamelerde belirtilen kalite spesifikasyonlarını da gerçekleştirecek şekilde yönetilmesi gerekir. konutlarını kullanıma başlamadan önce yada hemen kullanıma başladıkları sırada ek yapım ve tadilat işleri yaptırdıklarını belirtmektedirler. lavabo-etejer ve boya-badana uygulamaları oluşturmaktadır. Bu faaliyetlerin kârlılık ana amacı yanında. Bunlara ek olarak teslimattan sonra kullanıma geçene kadarki yapım/tadilat maliyetleri değerlendirilmiştir. dairelerin satın alınmasına ilişkin taksit-aidat ödemeleri. teknik bilgilenme yeterliliği. lknur Bekem Ahi Evran Üniversitesi Kaman Meslek Yüksekokulu 40300 Kaman/Kırşehir Tel: (386) 712 64 49 E-Posta: latifugur@mynet. yapım süresi. oturdukları dairelerin beklentilerini ve gereksinimlerini karşıladığını düşünmektedirler. Çalışmadan elde edilen verilere göre. zemin etüdü raporları ve beton kalitesi konularında da anket uygulanan kişilerin bilgilendirilmediği belirlenmiştir.Başbakanlık Toplu Konut daresi (TOK ) Tarafından Yaptırılan Toplu Konutların nşaat Kalitelerinin Değerlendirilmesine Yönelik Bir Alan Çalışması Latif Onur Uğur. Dairenin kullanım sürecinde en çok karşılaşılan sorunları kapı-pencere. TOK ’nin inşaat standartları. bu yapıyı ortaya koymak için gerçekleştirilen diğer faaliyetlerin kalitesini de kapsar. konut sahiplerinin TOK ’yi tercih etmelerinin başta gelen sebeplerinin daire alanları ve taksit ödemelerinin uygunluğu olduğu belirlenmiştir. şverenin istediğini üretebilmek ve üretileni işverene vermek amacıyla yapılan harcamalar bütünü de kalitenin maliyeti olarak adlandırılır. sosyal ihtiyaçların karşılanabileceği alanların yerleşim bölgesine uzak olduğunu ve ulaşım sorunu yaşadıklarını belirtmişlerdir. arsa.com Öz nşaat üretimi. daire seçimi ve kullanım süreleri konulardaki deneyim ve beklentileri araştırılmıştır.

Literatür Taraması Yapı. 348 . En temel barınma aracı olan konut. Kullanım Kalitesi. bu maliyetlerin nihai maliyet hesaplamalarında göz önüne alınması gerekmektedir. koridora veya genel bir yere açılan. müstakil kapısı olan bina veya binanın bir bölümü” olarak tanımlanmaktadır [1]. Yapıda kalite kavramına değinmeden önce. doğrudan doğruya sokağa. Konut talebi ise. • • • • • Kullanıcı gereksinimleri Kalite ölçümü ve ölçütleri Kalite elde etme eylemleri gereksinimi Elde edilen kalitenin sürdürülebilirliği Elde edilen yapı kalitesinin çevresel kaliteye etkisi. Konut yatırımları GSY H’nın %2-8’ini ve sabit sermaye yatırımlarının %15-30’unu bulmaktadır. Kalite. nşaat Kalitesi. çeşitli alt bileşenlerden oluşan bir sistemdir. 2002). Anahtar sözcükler: Başbakanlık Toplu Konut daresi (TOK ). 2000 D E Bina Sayımı kitabında konut. Yapı bileşenlerinin hemen çoğunun üzerinde görüş birliğine varılmış teknolojik performans düzeyleri vardır. Konut gereksinimi. 2002). konutlara karşı tüketici tercihlerini içeren ve alım gücü ile desteklenen isteği belirtmektedir (Şenkaya.aşamasında ek kalite maliyetleri ortaya çıkmakta. tavanı örtülmüş bir veya bir grup insanın diğer fertlerden ayrı olarak yaşamasına imkan sağlayan. belli bir anda mevcut konut sayı ve nitelikleri arasındaki fark” olarak tanımlanmaktadır. Yapı kalitesinin değerlendirildiği temel alanlar şunlardır (Gültekin. ”Kiş ilerin ödeme güçleri ile bireysel tercihlerinden bağımsız olarak en düşük düzeyde barınabilmelerini sağlamaya yetecek konut sayı ve nitelikleri ile. ekonomide en önemli yatırım araçlarından biri sayılmaktadır. Ancak bu bileşenlerin gerçek performansları kullanım aşamasında ortaya çıkmaktadır.2001). Konut yatırımları ülke ekonomisinin önemli göstergelerinden biridir. Kentleşme hızı yüksek olan Türkiye’de konut gereksinimi oldukça yüksektir (Şenkaya. “etrafı kapalı. Araştırmalar kalkınma sürecinde konut yatırımlarının. Toplu Konutlar. Bu nedenle performansın gerçek belirleyicisi kullanıcılar olmaktadır (Gültekin. Kalite Maliyeti Giriş Konut. Bileşenin üretimi ve montajı sırasındaki işçilik kalitesindeki değişkenlik sonucu etkilemektedir.2001). yapı kalitesinin değerlendirildiği temel alanların tanımlanması gereklidir. en genel anlamıyla insanların en önemli gereksinimlerinden biri olan barınma ihtiyacını karşılayan bir araçtır. konut gereksiniminden farklı olarak. ekonomik geliş menin uzunca bir döneminde diğer yatırımlardan daha hızlı geliştiğini göstermektedir.

Yurdumuzda Başbakanlık Toplu Konut daresi (TOK ) tamamlanmış 578 ve Haziran 2009 itibarı ile devam eden 215 konut projesini yürütmüş/yürütmektedir (TOK resmi sitesi. 2005). Bozkurt.R. Ne var ki. bunun yanında olası kalitesizliklerin sebep olacağı maliyetlerin yanında çok düşük bir maliyet ile uygun kalite şartlarının sağlanacağını ifade etmiştir. 2009b). TOK web sitesinde TOK idaresinin yürüttüğü ve yürüteceği hizmetleri daha faydalı ve anlamlı kılmak amacı ile “TOK Konut Teslim Alan Müşteri Memnuniyet Anketi” başlıklı 12 sorudan oluşan bir kalite anketi bulunmaktadır.’de verilmiştir (TOK resmi sitesi. 349 . belgelere ve standartlara uygunluk Dayanıklılık: ürünün kullanabilirlilik özelliği Güvenirlilik: ürünün kullanım ömrü içerisinde performansının sürekliliği Hizmet görürlülük: ürüne ilişkin sorunların çözülebilme yeteneği tibar: ürünün veya onu oluşturan elemanların geçmişteki performansı Estetik: ürünün albenisi ve duyulara seslenebilme yeteneği Diğer unsurlar: ürünün çekiciliğini sağlayan diğer unsurlardır. Olası eksikliklerin gözden geçirilip uygun prosedürlerin oluşturulup uygulamaya konması ve gerekli kontrol ve raporlama sistemlerinin oluşturulup uygulanması ile. konut inşaatlarında kalite için yapılan ortalama harcamaların toplam proje maliyetinin % 0. özellikle kalitesizliğin maliyetine ilişkin verilerin elde edilmesi ile kalite maliyeti ile kalitesizliğin maliyetinin detaylı olarak karşılaştırılabilmesinin mümkün olabileceğini ifade etmiştir (Boydaş. Boydaş. nşaat sektöründe yapının kalitesi nihai kullanıcının bu yapı ile ilgili beklenti ve ihtiyaçlarının ne derece karşılandığına bağlıdır. ihale ile alınarak gerçekleştirilen bir yapının kullanıcısı başlangıçta bilinmemektedir (Kanıt. Bu orandaki maliyet artışın proje toplam maliyetine göre hiç de astronomik olmayacağını. Boydaş. Odaman’a göre kalite (Bozkurt and Odaman. Fakat sonuçları henüz belirtilmemiş olan bu anket formu Tablo 1. çok düşük bir maliyetle kalite yönetim ve kalite kontrol süreçlerini uygulamak mümkün olabilecektir. bu konuda yapılacak daha detaylı çalışmalarla.73’ü olduğunu bulgulamıştır. Çalış ması sonucunda vardığı sonuçlardan biri de pek çok kalite uygulamasının ve tedbirinin zaten bunu yapmakla görevli kişilerce yapılıyor/yapılmış olması gerektiğidir. 2007). A. 2009a). 1998): • • • • • • • • Performans: üründe bulunan birincil özellikler Uygunluk: spesifikasyonlara.

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 TOK ’den aldığınız konutu kullanışlı buluyor musunuz? Konutun içerisinde kullanılan malzemelerin kalitesi beklentinizi karşılıyor mu? Tuvalet. manav vb. her soru seçeneği için verilen cevaplar doğrultusunda yüzdeler hesaplanmış. bu çoktan seçmeli sorulara yanıt vermeleri istenmiştir. 350 . Bu amaçla 8 ana başlık altında. toplam 39 adet soru hazırlanmış ve ankete katılanlardan. veriler grafik ve tablolarla ifade edilmiştir. Materyal ve Metod Bu çalışmada toplam 8 ilde bulunan toplam 109 adet konut sahibi üzerinde anket çalışması yapılarak. Bu kimseler sahip oldukları TOK konutlarında halen ikamet etmekte olan kimselerdir. Başbakanlık Toplu Konut daresi tarafından yaptırılan konutlardaki kalite konusu irdelenmiştir.Tablo 1 TOK Konut Teslim Alan Müşteri Memnuniyet Anketi. Yanıtların dürüst ve rahat bir şekilde alınabilmesi için isim verilmesi istenmemiştir. banyo ve mutfağın kullanılabilirlik ve kalite açısından kullanımı uygun mudur? Konutunuz plan açısından beklentilerinizi karşılıyor mu? Balkonlar yeterli ve kullanıma uygun mu? Konuta yerleştikten sonra sıhhi ve elektrik tesisat ile ilgili herhangi bir tamirat yaptırdınız mı? Alış veriş merkezleri (market.) yeterli mi? Satışa aracılık eden bankadan memnun musunuz? Konutu teslim alırken görevlinin davranışlarından memnun kaldınız mı? TOK konutlarını çevrenize tavsiye eder misiniz? TOK konutlarının pirim yaptığını düşünüyor musunuz? TOK ’den satın aldığınız konut yatırım amacı taşıyor mu? Evet Evet Evet Evet Evet Evet Evet Evet Evet Evet Evet Evet Hayır Hayır Hayır Hayır Hayır Hayır Hayır Hayır Hayır Hayır Hayır Hayır Sınırlı sayıda konunun araştırıldığı bu anketin sonuçlarının bu çalışmanın sonuçları ile hangi oranda paralel olacağı ilerideki günlerde irdelenecektir. Verilen yanıtlar tasnif ve düzenleme işlemlerine tabi tutulmuş.

%13.7 yüksek lisans/doktora değerleri elde edilmiştir. %10. Şekil 1 incelendiğinde konut sahiplerinin %11.’deki gibidir. şartname ve müteahhit belirlenmesi. Manisa.6 10.‘de verilmektedir.7’si 8-12 yıldır ve %46.8 okuryazar.6’sı 12 yıldan fazla süredir büyük şehirde yaşadığı görülmektedir. %2.5 11. aidat. arsa ve proje seçimi.6 46. Ankara. l stanbul Ankara zmir Kırşehir Kayseri Mersin Adıyaman Diyarbakır Toplam Sosyoekonomik profil Kişi sayısı 15 10 10 44 10 5 5 10 109 Konut sahiplerine “Ne kadar süredir büyük şehirde yöneltildiğinde alınan yanıtlar Şekil 1. %32.3 ilkokul.7’si 0-2 yıldır.Bulgular ve Değerlendirme stanbul. Tablo 2 llere göre anket uygulanan konut sahibi sayısı.5’i 2-5 yıldır. %8.7 Şekil 1 Konut sahiplerinin büyük şehirde geçirdikleri süre. daire seçimi ve kullanım süreci konularındaki deneyim ve beklentileri araştırılmıştır. yapım süreci. %11. teknik bilgi edinebilme.6’sı 5-8 yıldır.1 lise ve %5.6 ile yüksekokul mezunları ilk sırayı alırken. Kayseri. Adıyaman ve Diyarbakıır illerinde bulunan toplam 109 adet konut sahiplerinin sosyoekonomik profilleri. Kırşehir.7 13. 351 . llere göre anket uygulanan kişi sayısı Tablo 2. yaşıyorsunuz” sorusu Kaç yıldır büyük şehirde yaşıyorsunuz? 50 40 Yüzde 30 20 10 0 0-2 yıl 2-5 yıl 5-8 yıl Yıl 8-12 yıl 12 yıldan fazla 17. %17. “Öğrenim durumu” ile ilgili değerlendirmelerin sonucunda %39.5 ortaokul. zmir.

7 Şekil 2 Ailedeki çalışan fert sayısı. %31.0 30. Aylık gelir 8000 YTL’den fazla 5000-8000 YTL Yüzde 3000-5000 YTL 1500-3000 YTL 750-1500 YTL 0-750 YTL 0.9 olarak gerçekleşmiştir. 1500-3000 YTL %33.0 8. %26.’de verilmiştir.6 3 çocuk.9’unda 2 kişinin.6 60-80 m2. %57. 750-1500 YTL %44.0 1. Bulgular. “Ailelerin hali hazırda oturduğu evlerin alanlarının ne kadar olduğu”na dair saptamalar Şekil 4.3 10.0 50. 352 .9 60 m2‘den az. %37’si 0-5 km.2 33.3. %9’u 20-30 km ve %15’i 30 km’den fazla olarak şekillenmiştir.6 1 çocuk.8’inde 3 kişinin ve %3.3.9 57.4 Gelir miktarı Şekil 3 Konut sahiplerinin aylık geliri.7 4. “Ailelerin aylık gelirleri” ile ilgili dağılım Şekil 3.2. ailelerin %6.’de görüldüğü gibi.8’inde 3’ten fazla kişinin çalıştığını ortaya koymaktadır.7’sinde 1 kişinin. %9.0 20. %5.4.7‘sinde hiç çalışan olmadığını. Buna göre konut sahipleri %0. 5000-8000 YTL %1.8 3. 0-750 YTL %8.8 26. Çalışan sayısı 70 60 50 40 30 20 10 0 0 1 2 3 3’ten fazla 6.9 10. %21’i 10-20 km.8 4 çocuk ve %2 4’ten fazla çocuk olarak şekillenmiştir.0 40. %18’i 5-10 km. %18.4 2 çocuk. “Çalışılan iş yerinin TOK konut alanına hangi mesafede uzaklıkta bulunduğu”na dair dağılımlar. 8000 YTL’den fazla %1.’de görüldüğü gibidir.9.Anket uygulananların “sahip oldukları çocuk sayısındaki dağılım” %20. 3000-5000 YTL %10.3 44. “Aile fertlerinden kaç tanesinin çalışıyor olduğu”na dair soruların yanıtları Şekil 2. % 4.9 1.

7 80-100 m2. “Taksit ödeme zamanlarının ödeme gücüne ve şartlarına uygunluğu” konusundaki soruya verilen yanıtların dağılımı %42.6 kısmen olarak Şekil 6.7 kısmen şeklindedir. %18.’da gösterildiği gibi belirlenmiştir. 353 . Taksit/aidat ödemeleri Konut sahiplerine “TOK dairelerinin taksit miktarlarının ödeme gücüne ve şartlarına uygunluğu” sorulmuştur.7 100-120 m2 ve %28 120 m2’den fazla dairelerde oturmaktadırlar. Daire alanı (m2) 40 32.0 5. %32. “Taksit miktarı” konusundaki soruya verilen yanıtlar %51.6 evet.’de görülmektedir.5 Şekil 5 Taksit miktarlarının ödeme gücüne ve şartlara uygunluğu.8 uygun değil ve % 29. Alınan yanıtlar Şekil 5.9 0 60 m2‘den az 60-80 m2 80-100 m2 100-120 m2 120 m2’den fazla 32.5 uygun.8 hayır ve %35. %21. Taksit ödeme miktarlarının ödeme gücüne ve şartlara uygunluğu 60 50 40 30 20 10 0 Evet Hayır Kısmen 18.6 Şekil 4 Mevcut dairelerin alanı.8 29.7 28.7 51.7 30 20 10 0.%32.

ödeme süresi ve ödeme yapma ile ilgili sorun yaşanıp yaşanmadığı” sorulduğunda alınan yanıtlar %51. %66’sı 4.5 evet ve %35.5 taksit miktarına gecikme zammı uygulandı ve %5.’de görüldüğü gibi.Taksit ödeme zamanlarının ödeme gücüne ve şartlarına uygunluğu 45 40 35 30 25 20 15 10 5 0 42. 354 . “Konut sahiplerinin oturduğu apartmanlarda her katta bulunan daire sayısı” sorulduğunda. %16.5 Şekil 7 Daire planının beklentileri karşılayıp karşılamadığı.9’u 1 daire olduğunu belirtmiş lerdir. “Ödeme gücüne göre farklı taksit miktarı.8 farklı ödeme planları uygulandı.5 Evet Hayır 64.6 35.2’si 5-6 katlı.8 Evet Hayır Kısmen Şekil 6 Taksit ödeme zamanlarının ödeme gücüne ve şartlarına uygunluğu. %29. %12.6 21. %5. %64. %27.5 hayır şeklindedir.9 hayır yaşanmadı. “Oturduğunuz dairenin planı beklentilerinizi ve gereksinimlerinizi karşılıyor mu?” sorusuna karşılık alınan yanıtlar Şekil 7. Arsa ve proje seçimi “Konutların bulunduğu apartmanlardaki kat sayısı” sorulduğunda ankete katılan konut sahiplerinin %59’u oturdukları apartmanın 3-4 katlı.4’ü 2.7’si 3 ve %0. %1’i 7-8 katlı ve %23.8’i uyarı yapıldı şeklindedir. Oturduğunuz dairenin planı beklentileriniz ve gereksinimlerinizi karşılıyor mu? 35.8’i 9 ve daha fazla katlı olduğunu belirtmişlerdir.

“Alternatif projeler arasından seçim yapma imkânınız oldu mu?” şeklindeki sorulara verilen yanıtların dağılımı. %5. %30.8 bu konuda hiçbir fikrim yok şeklinde gerçekleşmiştir.4 müteahhitleri hiç görmedim ve %30.0 30.5 kısmen olarak şekillenmiştir.8 müteahhitler ile tanıştık. %16.5 hayır ve %10.7 biraz bilgim var ve %23.4 hayır. %22.4 böyle bir şeyden haberdar değilim. %35.3 Şekil 8 Müteahhit hakkında bilgi edinme.9 vardı. “Taksitlerin zamanında ödenmemesi inşaat yapım süresini etkiler mi?” sorusunun yanıtları %37 hayır ve % 63 evet olarak alınmıştır. %3.9 çok bilgilendirildim.’de görüldüğü üzere. “Üretim takvimi hakkında herhangi bir bilginiz var mıydı?” sorusu için verilen yanıtlar. “ şi yapacak aday müteahhitlerle tanıştırıldınız mı? Müteahhit hakkında bilgilendirildiniz mi?” sorusuna verilen yanıtların dağılımı Şekil 8.3 ilgilenmedim şeklindedir. %18. “Zemin etüd raporları hakkında bilgi sahibi misiniz?” sorusu için alınan yanıtların dağılımı. %24 müteahhitler ile tanışmadık. %22. %70.5 evet olarak şekillenmiştir.8 5 10 15 20 25 30 35 40 45 24.9 yoktu ve %19. şi yapan müteahhit hakkında bilginiz oldu mu? Bu konuda hiçbir fikrim yok Müteahhitleri hiç görmedim Müteahhitler ile tanışmadık Müteahhitler ile tanıştık 0 3. Yapım süresi “Sizce aylık taksit ödemesinin miktarı daha fazla olsa inşaat yapım süresi kısalır mı?” sorusunun yanıtlarının dağılımı %40.1 kısmen ve %24. %54. Şartname ve müteahhit belirleme “TOK ’nin inşaat standartları ve teknik şartnameleri hakkında bilgilendirildiniz mi?” sorusunun yanıtlarının dağılımı.2 evet seçim yaptım.9 evet. Teknik bilgi edinebilme “ nşaatların denetlenmesi ile ilgili sorumlu mercilerin kimler olduğunu biliyor muydunuz?” sorusuna verilen yanıtlar.6 bilgi sahibiyim.8 bilgilendirildim. %39.4 benim için fark etmez olarak gerçekleşmiştir. %41.2 kısmen vardı şeklinde dağılmıştır. 355 .8 hayır yapmadım. %48.3 az bilgilendirildim ve %41 bilgilendirilmedim şeklindedir. %31. %33. %2.8 41.6 öyle bir seçenek yoktu ve %7.

“Beton kalitesi ve imalat kalitesi hakkında bilgilendirildiniz mi?” sorusu için alınan yanıtlar; %6,3 evet, %66,3 hayır ve %27,4 bu konu hakkında bilgim yok şeklindedir. “ nşaatın belirli aşamalarında diğer üyeler ile birlikte topluca inşaatları gezip görme fırsatınız oldu mu?” sorusu için alınan yanıtlar; %42,7 oldu, %47,9 olmadı ve %9,4 haber verilmedi şeklindedir.
Daire seçimi

Konut sahiplerinin dairelerini tercih etmelerindeki sebepler Şekil 9.’da gösterilmiştir.
Daire tercih sebepleri
Blok tercihi Manzara Cephe yönü (kuzey, güney vb.) Kat tercihi Ödeme tutarı ve seçenekleri Alan (m2) 0 5 10 15 20 25 6,5 9,7 13,4 17,2 25,3 28,0 30

Şekil 9 Daire tercih sebepleri. Şekil 9’da görüldüğü gibi TOK dairelerinin sahiplerinin daire seçiminde dikkat ettikleri unsurların sırasıyla %28 daire alanı, %25,3 ödeme tutarı, %17,2 kat tercihi, %13,4 cephe yönü, %9,7 manzara ve %6,5 blok tercihi olduğu belirlenmiştir.

Yaptıkları daire seçiminden memnun olup olmadıkları sorulduğunda konut sahipleri %23,3 çok memnun ve %50,5’i memnun olduğunu söylemiştir. %18,4’lük bir kısım memnun olmadığını belirtirken, %6,8’i benim için fark etmez yanıtını vermiştir.
Kullanım süreci

“Konutunuzun maliyeti ile kalitesini karşılaştırdığınızda ne düşünüyorsunuz?” sorusuna verilen yanıtlar Şekil 10.’da görüldüğü gibi; %45,4 çok iyi değil, ancak ödediğimiz parayı düşünecek olursak çok daha iyisi olabilirdi, %36,1 çok iyi değil, ancak bu paraya daha iyisi olamazdı ve %18,6 oldukça iyi şeklindedir.

356

Konut hakkındaki fikirler

Oldukça iyi

18,6

Çok iyi değil, ancak bu paraya göre çok daha iyisi olabilirdi Çok iyi değil, ancak bu paraya daha iyisi olamazdı 0 10 20 30

45,4

36,1

40

50

Şekil 10 Sahip olunan konutlar hakkındaki fikirler.

“Kullanma süresince periyodik aralıklarla (1, 3, 6, 12, ay ve 3 yıl sonunda) yapı elemanları, donanımları, armatürleri, malzemeler ve işçilik kalitesini belirlemeye yönelik size her hangi bir anket uygulandı mı?” sorusu için alınan yanıtların dağılımı; %4,3 uygulandı, %86 uygulanmadı ve %9,7 ilgilenmedim şeklinde gerçekleşmiştir. Konutlarda karşılaşılan sorunlara verilen yanıtlar şekil 11.’de görüldüğü gibidir.

Karşılaşılan sorunlar
Kapı-pencere Boya, badana

9% 13%

5%

Mutfak dolabı, tezgâhı

18%
Elektrik tesisatı (prizler vb.)

13%

Su tesisatı (musluklar vb.) Yer döşemesi, kaplaması vb. Banyo, tuvalette bulunan lavabo, etejer vb Fayans işleri Radyatörler, kalorifer petekleri

13% 10%

11%

8%

Şekil 11 Konutlarda karşılaşılan sorunlar.

En fazla karşılaşılan sorunların başında %18 ile kapı ve pencereler gelmektedir. Kapı ve pencereleri %13’er oranlarları ile banyoda bulunan lavabo, etejer vb., yer döşemesi, kaplaması vb. ve boya, badana imalatları izlemektedir. Elektrik tesisatı %11, su tesisatı %10, fayans işleri %9 banyo dolabı, tezgâhı %8 ve radyatörler, kalorifer petekleri %5 ile karşılaşılan sorunlar arasında yer almaktadır. Konut sahiplerine hangi iş kalemlerinin onarım-tadilatı için ne kadar ek masraf yaptıkları sorulduğunda alınan yanıtlar Tablo 3.’de gösterilmiştir. En fazla tadilatonarım yaptırılan iş kalemi daire sahiplerinin %26sı ile kapı ve pencerelerdir. Boya, 357

badana %23 ile ikinci sırada yer almaktadır. Bunu %21 ile banyo, tuvalette bulunan lavabo, etejer vb. tadilatları izlemektedir. Ancak boya, badana için yapılan harcama miktarı kapı-pencereden daha fazladır. Tablo 3 Onarım-tadilat yapılan iş kalemleri ve masrafları. Kişi Sayısı ve Toplam Onarım Masrafı (YTL) %’si Boya, badana 25 (%26) 19.548,00 Kapı-pencere 28 (%23) 14.340,00 Banyo, tuvalette bulunan lavabo, etejer vb. 23 (%21) 13.150,00 Yer döşemesi, kaplaması vb. 17 (%16) 11.275,00 Fayans işleri 13 (%12) 6.195,00 Mutfak dolabı, tezgâhı 10 (%9) 5.700,00 Su tesisatı (musluklar vb.) 21 (%2) 5.400,00 Elektrik tesisatı (prizler vb.) 14 (%1) 2.230,00 Radyatörler, kalorifer petekleri 7 (%0,6) 920,00 Anket uygulanan kişilerin verdikleri yanıtlara göre iş kalemlerine harcanan ortalama onarım-tadilat masrafları şekil 12’de gösterilmiştir. Şekil 12. incelendiğinde en fazla ek harcama yapılan iş kaleminin 781,92 YTL ile boya, badana olduğu görülmektedir. Yer döşemesi, kaplaması vb. 663,24 YTL ile boya, badana masraflarını izlemektedir. Bu iş kalemlerinin ardından banyo, tuvalette bulunan lavabo, etejer vb., mutfak dolabı, tezgahı ve kapı-pencere gelmektedir. En az ek masraf yapılan iş kalemi ise radyatörler, kalorifer petekleridir.
Ortalama onarım-tadilat masrafları (YTL)
Radyatörler, kalorifer petekleri Elektrik tesisatı (prizler vb.) Su tesisatı (musluklar vb.) Fayans işleri Kapı-pencere Mutfak dolabı, tezgahı Banyo, tuvalette bulunan lavabo, etejer vb. Yer döşemesi, kaplaması vb. Boya, badana 0 100 200 300 400 500 600 700 131,43 159,29 257,14 476,54 512,14 570 571,74 663,24 781,92 800 900

Şekil 12 Ortalama onarım-tadilat masrafları.

“Daire teslim edildiğinde çevre düzenlemesinin olup olmadığı” sorulduğunda konut sahiplerinden %82’si çevre düzenlemesinin olmadığını belirtmişlerdir.

358

Çevre düzenlemesi
18%

Evet Hayır

82%

Şekil 13 Çevre düzenlemesine ilişkin yanıtlar.

Daire sahiplerine “TOK bölgesinde asfalt yol olup olmadığı” sorulduğunda alınan yanıtların %54’ü evet iken, %46’sı hayırdır.
Asfalt yol durumu

Evet

46%

Hayır

54%

Şekil 14 Asfalt yola ilişkin yanıtlar.

“TOK bölgesinden şehir/ilçe merkezine ulaşım sorunu olup olmadığı” sorulduğunda daire sahiplerinin %61’i hayır yanıtını vermiştir.
Ulaşım sorunu

39%
Evet

61%

Hayır

Şekil 15 Ulaşım sorununa ilişkin yanıtlar.

Anket uygulanan daire sahiplerine “TOK yakınında sosyal ihtiyaçların giderilebileceğ i mekânların olup olmadığı” sorulduğunda ankete katılanların %76’sı bu tür mekânların olmadığını belirtmişlerdir. Konut sahiplerinin %76’sı TOK yakınında alışveriş merkezi, semt pazarı, market vb. yerlerin mesafesinin uygun olmadığını söylemiş lerdir. 359

Alışveriş merkezi, semt pazarı, market vb. yerlerin mesafesinin uygunluğu 24%

Evet Hayır

76%

Şekil 16 Alışveriş merkezi, semt pazarı, market vb. yerlerin mesafesine ilişkin yanıtlar.

Ankete katılanların %74’ü TOK yerleşim bölgesinde mevcut otoparklar bulunduğunu ifade etmiş lerdir.
Mevcut otopark durumu 26%

Evet Hayır

74%

Şekil 17 Mevcut otopark durumuna ilişkin yanıtlar.

Sonuçlar
Yapılan çalışmanın sonucunda elde edilen bulgulara dayanarak aşağıdaki çıkarımlar yapılabilir; • Konut sahiplerinin yaklaşık üçte biri beş yıldan az süredir büyük şehirde yaşamaktadır. Bu saptama “köyden kente göç” olarak ifade edilen daha küçük ve kırsal alanlardan büyük şehirlere nüfus hareketinin halen güncelliğini sürdürdüğüne karşılık gelmektedir. • Anket uygulanan konut sahiplerinin %40’a yakını yüksek tahsilli olup eğitim düzeyi düşük (okuryazar ve ilkokul mezunu) olanların oranı %15’e varmamaktadır. Profil, genel olarak orta ve yüksek derecede eğitim almış kişilerden oluşmuştur. • Anket uygulanan daire sahiplerinin %30’u 3 ve daha fazla çocuk sahibidirler. Hanedeki fert sayısı ile konut özelliklerinin çok yakından ilişkisi bulunması bağlamında çok çocuklu ailelerin çoğunlukta olmaması, TOK konutlarının sınırlı ferdi olan ailelerce daha çok tercih edildiği anlamına gelebilir. 360

• •

• • •

• •

Aile fertlerinden %60’a yakın bir oranda tek çalışan bulunması, iki çalışan bulunan ailelerin %30’dan az olması halen babaerkil düzenin devam ettiği, hanımların büyük oranda çalış madığı ve gelir kaynağı sayısının düşük olduğu sonuçlarına varmaktadır. Konut sahipleri gelirlerine göre ayrıldığında %78’lik bir dilim 750-3000 YTL aylık gelir grubuna dâhil bulunmaktadır. Bu değerler anket uygulanan kişilerin orta düzeyde gelire sahip olduklarını göstermektedir. Sahip olunan konutun tercihinde önemli bir kriter, konutların çalışan fertlerin işyerlerine yakınlığıdır. Anket uygulanan daire sahiplerinin %55’i evlerine 0-10 km mesafedeki işyerlerinde çalış maktadırlar. Konut sahiplerinin daire alanı konusundaki tercihleri genellikle büyük alanlı dairelerden yana olmuştur. %50 civarındaki bir dilime giren kişiler 100 m2 ve daha büyük alanlı konutlarda oturduklarını ifade etmişlerdir. Buradan her ne kadar aile fert sayısı çok olmasa da geniş alanlı konutların tercih edilmesi “Türk halkının geleneksel geniş alanlı konut tercihi” saptamasına paralellik arz etmektedir. Konut sahiplerinin TOK dairelerinin taksit miktarlarının ödeme gücüne ve şartlarına uygunluğu konusunda %80 mertebesinde uygunluk fikrinde oldukları belirlenmiştir. Buradan genel olarak ödeme gücüne uygun meblağlarda taksitlendirme yapıldığı sonucu çıkarılabilir. Taksit ödeme zamanlarının ödeme gücüne ve şartlarına uygunluğu konusunda da %80’e yakın uygun bulunduğu ifadesi alınmıştır. Konut sahiplerinin %62’si ödeme güçlerin göre farklı taksit miktarı, ödeme süresi ve ödeme yapma ile ilgili sorun yaşanmadığını, %30’a yakını buna yakın bir duruma geldiklerinde ödeme planlarını değiştirdiklerini ifade etmiştir. Kalan dilimdekiler bu durumlardan biri ile karşılaştıklarını ve taksit miktarına gecikme zammı uygulandığını ya da kendilerine uyarı yapıldığını ifade etmişlerdir. Buradan önemli bir çoğunluğun taksit miktarı ve adedi konusunda büyük sıkıntılar yaşamadığı sonucu çıkarılabilir. Anket uygulanan daire sahiplerinin %60’a yakını 3-4 katlı bloklarda yaşamaktadırlar. Bu verilere göre yüksek (4’ten fazla katlı) bloklar daire sahipleri tarafından büyük oranda tercih edilmemektedir. Bu bulguda projelerin gerçekleştirildikleri bölgelerdeki imar uygulamalarının da etkisi bulunduğu düşünülmektedir. Konut sahiplerinin %70’e yakını bir katta 4 daire bulunan kat planlı bloklarda oturmaktadırlar. Anket uygulanan daire sahiplerinin %65’e yakını, oturdukları dairenin mimari planının beklenti ve gereksinimlerini karşıladığını ifade etmektedirler. Konut sahiplerinin ancak %22’si alternatif projeler arasından seçim yapma imkânları olduğunu ifade etmektedir. Kalan önemli bir bölüm böyle bir seçim yapma imkânları olmadığını belirtmiş lerdir. Bu durum, TOK toplu konut arzının halen talebi tam olarak karşılamadığını, ödeme şartları uygun bulunan projelerin diğer seçeneklere itibar edilemeden talep gördüğünü işaret etmektedir. Anket uygulanan daire sahiplerinin ancak %25’i, TOK ’nin inşaat standartları ve teknik şartnameleri hakkında bilgilendirildiğini ifade etmektedir. Konut sahiplerinin %4’ü inşaatı yapacak aday müteahhitler ile tanıştığını, %24’ü bu müteahhitler ile tanış madığını, %41‘i müteahhitleri hiç görmediğini

361

• • • • • •

ifade etmektedirler. Bu durum taahhütçü firmalarla son kullanıcı mal sahipleri arasında önemli bir iletişim eksikliği bulunduğu anlamına gelmektedir. Daire sahiplerinin ancak %25’i aylık yapılan taksit ödemesinin miktarının daha fazla olmasının inşaat yapım süresini kısaltabileceğini düşünmekte kalan %75’e yakın dilim taksit miktarının artırılmasının teslim süresine olumlu katkısı bulunmayacağını düşünmektedir. Anket uygulanan daire sahiplerinin %63’ü taksitlerin zamanında ödenmemesinin inşaat yapım süresini etkileyeceğini düşündüklerini ifade etmişlerdir. Daire sahiplerinin yarıya yakını üretim takvimi hakkında herhangi bir bilgileri olmadığını ifade etmişlerdir. Anket uygulanan daire sahiplerinin %70’i inşaatların denetlenmesi ile ilgili sorumlu mercilerin kimler olduğunu bilmediklerini ifade etmişlerdir. Anket uygulanan daire sahiplerinin ancak %6’sı zemin etüd raporları hakkında bilgi sahibi olduğunu belirtmiştir. Daire sahiplerinin ancak %6’sı beton kalitesi ve imalat kalitesi hakkında bilgilendirildiğini ifade etmektedir. Ankete katılan daire sahiplerinin %43’ü inşaatın belirli aşamalarında diğer üyeler ile birlikte topluca inşaatları gezip görme fırsatı olduğunu ifade etmiştir. TOK dairelerinin sahiplerinin, daire seçiminde dikkat ettikleri unsurların sırasıyla %28 daire alanı, %25 ödeme tutarı, %17 kat tercihi, %13 cephe yönü, %10 manzara ve %7 blok tercihi olduğu belirlenmiştir. Daire sahiplerinin %18’lik bir kısmı yaptıkları daire seçiminden memnun olmadıklarını ifade ederken kalan önemli bir dilimdekiler daire seçimlerinden memnun olduklarını ya da bir şikâyetleri olmadıklarını ifade etmişlerdir. Daire sahipleri, konutlarının maliyeti ile kalitesini karşılaştırdıklarında; %45 “çok iyi değil, ancak ödediğimiz parayı düşünecek olursak çok daha iyisi olabilirdi”, %36 “çok iyi değil, ancak bu paraya daha iyisi olamazdı” ve %19 “oldukça iyi” şeklinde yorum yapmaktadırlar. Ankete katılan daire sahiplerinin ancak %4’ü kendilerine dairelerini kullanma süresince periyodik aralıklarla yapı elemanları, donanımları, armatürleri, malzemeler ve işçilik kalitesini belirlemeye yönelik bir anket uygulandığını, kalan önemli bir kısım ise uygulanmadığını ifade etmektedirler. Daire sahiplerinin en fazla karşılaştıkları sorunların başında %18 ile kapı ve pencereler gelmektedir. Kapı ve pencereleri %13’er oranlarları ile banyoda bulunan lavabo, etejer vb., yer döşemesi, kaplaması vb. ve boya, badana imalatları izlemektedir. Elektrik tesisatı %11, su tesisatı %10, fayans işleri %9 banyo dolabı, tezgâhı %8 ve radyatörler, kalorifer petekleri %5 ile karşılaşılan sorunlar arasında yer almaktadır. En fazla tadilat-onarım yaptırılan iş kalemi, daire sahiplerinin %26’sı ile kapı ve pencerelerdir. Boya ve badana işleri %23 ile ikinci sırada yer almaktadır. Bunu %21 ile banyo, tuvalette bulunan lavabo, etejer vb. tadilatları izlemektedir. En fazla ek harcama yapılan iş kaleminin 781,92 YTL ile boya, badana olduğu görülmektedir. Yer döşemesi, kaplaması vb. 663,24 YTL ile boya, badana masraflarını izlemektedir. Bu iş kalemlerinin ardından banyo, tuvalette bulunan lavabo, etejer vb., mutfak dolabı, tezgahı ve kapı-pencere tadilatları gelmektedir. En az ek masraf yapılan iş kalemi ise radyatörler, kalorifer petekleridir.

362

• • • • • •

Ankete katılan daire sahiplerinin %82’si, daireleri teslim edildiğinde çevre düzenlemesinin yapılmamış olduğunu belirtmektedir. Daire sahiplerinin %46’sı TOK bölgesinde asfalt yol olmadığını belirtmektedirler. Daire sahiplerinin %61’i TOK bölgesinden şehir/ilçe merkezine ulaşım sorunu bulunduğunu ifade etmektedirler. Ankete katılan daire sahiplerinin %76’sı TOK yakınında sosyal ihtiyaçların giderilebileceği mekânların olmadığını belirtmiştir. Konut sahiplerinin %76’sı TOK yakınında alışveriş merkezi, semt pazarı, market vb. yerlerin mesafesinin uygun olmadığını söylemiş lerdir. Ankete katılanların %74’ü TOK yerleşim bölgesinde mevcut otoparklar bulunduğunu ifade etmişlerdir.

Çalış madan elde edilen verilere göre, konut sahibi olacak kimselerin orta halli olmaları ve çoğunlukla tek kaynaktan gelir sağlıyor olmalarına rağmen yaptıkları yıllar süren yatırımlar (TOK ’den konut edinmek) konusunda gerekli ilgi ve araştırma çabaları içinde olmadıkları, TOK ’nin de bu bağlamda bilgilendirme yapmak için önemli bir girişim içinde bulunmadığı izlenimi edinilmektedir. Teslim aşamasında altyapı çalışmalarının ve ulaşım ihtiyaçlarının giderilmemiş olması önemli sıkıntılara yol açabilecektir ve yerel idarelerle gereken uyumda bir işbirliğinin sağlanamadığını işaret etmektedir. Konut sahiplerinin TOK ’yi tercih etmelerinin başta gelen sebeplerinin daire alanları ve taksit ödemelerinin uygunluğu olduğu belirlenmiştir. Daire sahiplerinin yarısından fazlası, mevcut daireler arasından seçim yapma imkânlarının olmadığını ifade etmekte, oturdukları dairelerin beklentilerini ve gereksinimlerini karşıladığını düşünmektedirler. TOK ’nin inşaat standartları, teknik şartnameleri ve müteahhitler ile üretim takvimi hakkında konut sahiplerinin çoğunluğunun herhangi bir bilgisi olmadığı anlaşılmıştır. nşaatların denetlenmesi, zemin etüdü raporları ve beton kalitesi konularında da anket uygulanan kişilerin bilgilendirilmediği belirlenmiştir. Dairelerin kullanım sürecinde en çok karşılaşılan sorunlar; kapı-pencere, lavabo-etejer ve boya-badana uygulamaları oluşturmaktadır. Bunun dışında konut sahipleri çevre düzenlenmesinin yeterli olmadığını, sosyal ihtiyaçların karşılanabileceği alanların yerleşim bölgesine uzak olduğunu ve ulaşım sorunu yaşadıklarını belirtmişlerdir. Farklı şehir ve projelere göre konut sahiplerinin azımsanamayacak bir bölümü, kullanıma başlamadan önce ya da hemen kullanıma başladıkları sırada ek yapım ve tadilat işleri yaptırdıklarını belirtmektedirler. Bu verilere göre, gerek ihale sürecinde gerek teslim ve kullanım aşamasında ek kalite maliyetleri ortaya çıkmakta, bu maliyetlerin nihai maliyet hesaplamalarında göz önüne alınması gerekmektedir. Basit bir hesapla anket uygulaması yapılan kimselerin sahip oldukları dairelerin alanları toplamı 11 370 m2, bu kişilerin oturmaya başlama sırasında yaptıkları toplam harcama 78 758 YTL olmak üzere; metrekare başına yapılan tadilat harcaması (78 758 YTL / 11 370 m2 =) 6,93 YTL/m2 düzeyini bulmaktadır. Bu yaklaşık değer 100 m2’lik bir konut için 693 YTL/daire tadilat (yani kalite) masrafı daha yapılması gerekeceğ i sonucuna varmaktadır. Bu değer kaba bir yaklaşımla, literatür taraması kısmında 363

PARADOKS Ekonomi Sosyoloji ve Politika Dergisi (e-dergi). A.R. Odaman. Basılmamış Yüksek Lisans Tezi.org. Bozkurt. (2007) Yapıda Kalite ve Üretim Kalitesizliğinin Maliyeti. YapıWorld. (2002) Toplu Konutlarda Yapı Bileşenlerinin Kalite Değerlendirmesi. Ankara. Boydaş E.tr/programlar/uygulamatakip/ilharita.73’ü olduğu değerine karşılık gelmektedir. A. R.S. No:3. Gazi Kitabevi. Ankara.toki.118. (1998) ISO 9000 Kalite Güvence Sistemleri. maliyeti konut sahiplerince teslimden sonra karşılanmaktadır. Gazi Üniversitesi. Başbakanlık Toplu Konut daresi Resmi Web http://www. pp 199-205. Gazi Üniversitesi Mühendislik-Mimarlık Fakültesi Dergisi. Gazi Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi. s. Ankara. Cilt 12. pp 137-157. Kaynaklar Tosun.verilen Boydaş’ın bulguladığı konut inşaatlarında kalite için yapılan ortalama harcamaların toplam proje maliyetinin % 0.gov.. inşaatı gerçekleştiren firmaların yada kontrol edenlerin yerine getirmesi/getirtmesi gereken kalitenin.T. E. MPM Yayınları. (2005) nşaat Sektöründe Kalite Yönetim Sistemi Uygulamaları. Gültekin. S. Fen Bilimleri Enstitüsü.gov. http://www. Cilt:17. No:549. Şenkaya.K. Kanıt.toki. Bu karşılaştırmaya göre.asp Başbakanlık Toplu Konut daresi Resmi http://www. Ankara. T.tr/programlar/anket/c_anket. ISSN 1305-797. Gültekin.asp Web sitesi sitesi (2009a) (2009b) 364 . (2001) Türk Konut Sektörünün Bugünkü Durumu ve Yeni Konut Tipi Trendleri. (YIL) Türkiye’de Konut htiyacı ve Konut Finansmanı. No 1.paradoks. E. (1999) Yapı Kalitesi Elde Etmede Kullanım Sorunları Girdisi. Sayı:2. 2005.

Tel: (212) 285 37 37 E-Posta: polatgu@itu. rakiplerine karşı farklılık yaratarak rekabet avantajı oluşturabilmesi ve bu yolla devamlılığını sağlayabilmesi için marka oluşturması ve onu yönetmesi gerekmektedir. rekabetin yoğun. markalaşma sürecinde gerçekleştirdikleri faaliyetlerin neler olduğu ile ilgili bilgiler edinilmeye çalışılmış ve inşaat sektöründe markalaşmaya gerekli önemin verilmemesinin başlıca nedenleri hakkındaki görüşleri alınarak. yüklenici inşaat işletmeleri. firmaların farklılık yaratma ve rekabet gücünü koruma amacıyla ihtiyaç 365 . Bu durum ancak. Tüketicinin iş letmenin veya işletmenin sunduğu ürünün veya hizmetin markasını diğer markalardan kolayca ayırt edebilmesi. satın alma kararında önemli bir rol oynamaktadır. Yoğun rekabet oramında iş yapmaya çalışan bir işletmenin. Kiyanly. bazı değerlendirmeler yapılmıştır. risklerin ve belirsizliklerin yüksek olduğu bir sektördür.edu. satışlarını ve dolayısıyla kâr marjlarını yükseltebilmek amacıyla. genel olarak. kâr marjlarının düşük. anket. Anahtar Sözcükler: Markalaşma. Giriş Marka. rekabet gücü. gerek işletmelerini gerekse de sundukları ürün ve/veya hizmetleri markalaştırarak farklılık yaratmak ve bu yolla rakiplerine karşı rekabet avantajı yaratmaya çalışmaktadırlar. inşaat sektörünün kendine has özellikleridir.Yüklenici nşaat şletmelerinde Markalaşma Süreci Gül Polat stanbul Teknik Üniversitesi nşaat Fakültesi Yapı şletmesi Anabilim Dalı Maslak. diğer sektörlerle kıyaslandığında halâ yetersiz kaldığı gözlenmektedir. Bu yetersizliğin başlıca nedeni ise. Onshore Gas Terminal Project. geçtiğimiz yıllara oranla daha yoğun bir biçimde yürütülüyor olsa da. nşaat sektöründeki markalaşma faaliyetleri. Marka haberdarlığının oluşturulmasında şüphesiz ki çeşitli kanallar aracılığı ile yapılan gerçek ve sanal reklâmlar oldukça büyük bir pay sahibidir.tr GAP nşaat. nşaat sektöründe faaliyet gösteren işletmeler. Tel: +99324355096 E-posta: udonmez@gapinsaat. 24469. nşaat sektöründe son yıllarda yaşanan büyük ilerlemeler sonucunda ortaya çıkan yoğun rekabet ortamı. stanbul.com Ümit Dönmez Öz nşaat sektörü. değerlerin ve vaatlerinin korunması olarak tanımlanabilir. tüketicinin markadan haberdar olması ile sağlanabilir. Marka yönetimi. Türk inşaat sektöründe faaliyet gösteren 71 yüklenici inşaat işletmesinde 16 sorudan oluşan kapsamlı bir anket çalışması gerçekleştirilmiş ve incelenen işletmelerin markalaşma stratejilerinin. bir işletmenin veya işletmenin sunduğu ürünün ya da hizmetin benzerlerinden farklılığını ortaya çıkaran araçtır. markanın sağlayacağı faydaların. Türkmenistan. en basit ifadeyle. Bu çalışmada.

Markalama türleri konusunda çeşitli görüşler mevcut olmakla beraber. genel kabul gören görüşler şu şekildedir: 366 . ürünün. Marka yönetiminde yapılması gereken ilk iş. ayırmaç (logo). tüketicinin ilgisini cezbetmeyecek. yoksa ilgili kitleye hitap eden herhangi bir özelliği vurgulanmalıdır. malların biçimi veya ambalajları gibi çizimle görüntülenebilen veya benzer biçimde ifade edilebilen. doğru iletişim kanallarını kullanarak doğru şekilde kurgulanmış mesajı doğru kişilere ulaştırmak olacaktır (Ellwood. o da açıklıktır. Şöyle ki. harfler. markanın değerlerinin ve verdiği sözlerin korunması olarak tanımlanabilir (Nicolino. Günümüzde marka kavramı. kinci olarak. Bu amaçla. Türk Patent Enstitüsü marka kavramını şu şekilde tanımlamıştır: “Bir teşebbüsün mal veya hizmetlerini bir başka teşebbüsün mal veya hizmetlerinden ayırt etmeyi sağlaması koşuluyla. marka sadece bir işletmeyi diğerlerinden ayıran bir özellik olmayıp. Bunun gibi bir tekdüzenin firmanın bütün ürünlerini yansıtmakta eksik kalabileceği düşüncesiyle. 1990). tüketiciyi soğutacak. gibi bir araçtır (Aaker. 2002). Türk inşaat sektöründe faaliyet gösteren yüklenici inşaat işletmelerinin markalaşma stratejileri. aynı zamanda işletmenin benliğini. yukarıdaki tanımlamalardan daha da geniş bir çerçeveye sahiptir. markanın hedef kitlesinin belirlenmesi ve bu hedef kitlenin temel özellik ve ihtiyaçlarının tespit edilmesidir. şekiller. Ardından yapılması gereken ise. baskı yoluyla yayınlanabilen ve çoğaltılabilen her türlü işaretleri içerir”.duydukları uygulamalarda da bazı değişikliklerin oluşmasına neden olmuştur. markalaşma sürecinde gerçekleştirdikleri aktiviteler ve inşaat sektöründe markalaşmaya gerekli önemin verilmemesinin nedenleri hakkında bilgi edinmek ve edinilen bu bilgilerin değerlendirilmesidir. en genel ifadeyle. isim. şekil. Marka yöneticileri haftalar hatta aylar süren toplantılar sonucu markalaşma kararlarını alırken tüketiciler bir malı satın alırken anlık karar verirler (Haig. 71 yüklenici inşaat işletmesinde 16 sorudan oluşan kapsamlı bir anket çalış ması gerçekleştirilmiştir. “Markaları ne başarılı yapar?” sorusunun cevabı ise oldukça geniş olacaktır ama işin temelinde bir tek kural vardır. özellikle sözcükler. Bu çalışmanın temel amacı. markayı farklı olmaktan çok sıra dış ı yapacak ya da çok geniş olup da mesajı silikleştirecek bir özellikten kaçınılmalıdır. Marka Türleri Firmaların büyük bir kısmı ürünlerini veya hizmetlerini tek bir isim altında tutmaktan kaçınırlar. Öyle ki. Markalaşma ve Marka Yönetimi Marka yönetimi. şin özünde. bu araç ürünü ya da hizmeti kesin olarak benzer ürün veya hizmetlerden ayırmalıdır. satılan ürünün ya da hizmetin farklılığını ortaya çıkaran bir simge. 2004). işletmenin ana prensiplerini yansıtan ana marka şemsiyesi altında çeşitli alt markalar oluşturularak bu markalar tek başına veya hep beraber piyasaya sunulur (Laforet ve Saunders. Tüketiciye iletilmek istenen mesajı. 2000). Marka Kavramı Marka. sade bir dille anlaşılır olarak vermek gerekir. kişi adları dahil. ön plana çıkarılacak özellik iyi belirlenmeli. kişiliğini ve vaatlerini de ifade eden kurumsal bir kimlik haline gelmiştir. Markalaşma da bu uygulamalardan sadece bir tanesidir. 1994). varsa sektördeki diğer ürünlerden farkı. sayılar. vb.

Tüketiciler ilk olarak markaları bilinen ve bilinmeyen olarak ayırtmaktadırlar. markayı dünyanın her yerinde temsil eden simgedir ve aynı zamanda firmanın kişiliğini de ortaya koyar (Ellwood. Tüketicinin gerek işletmenin gerekse de ürünün markasından haberdar olmasında gerçek veya sanal reklamlârın da büyük bir rolü vardır. ana üreticinin markası ile üretilen ürünün markasının aynı anda piyasaya sunulmasıdır. işletmeye rekabette büyük bir avantaj sağlayacaktır (Serin. 2002). Gizli Markalama Bu yöntem. Bu durumda ana marka yavaş yavaş ortadan kaldırılarak yan markanın konumu daha da belirginleştirilmelidir (Besen. tüketicilerin satın alırken ürünleri aklında mantıksal olarak bazı sınıflara ayırdığını ileri sürmüştür. en başta markanın adı belirler. bazı markalar insanların söyledikleri ilk markalar olurlar. Hoyer (1984). en temel olarak tüketicinin işletmenin veya işletmenin sunduğu ürün veya hizmetin markasını diğer markalardan ayırt edebilmesidir. Markanın bilinirliğini. Bu durum. 2005). Şüphesiz firmalar da. 2002). Bazen ürünün markası firmanın markasından daha bilinir bir hal alabilmektedir. 1984). sağlam bir pazar konumu oluşturmak amacıyla daha önceden bilinirliği kanıtlanmış olan firma markalarını koruyarak yeni pazara giriş yaparlar (Besen. Daha sonra bilinen markaları önemsenmeyen. bilinen ana markanın. nsanların düşünmeden ilk olarak söyledikleri markalar rekabette bir adım öne geçmiş olurlar ve tüketicinin satın alırken tereddütte kaldıkları durumda belirleyici rol oynarlar. Marka Haberdarlığı Tüketicinin satın alma kararında büyük öneme sahip olan marka haberdarlığı. Yine de son tercih her zaman tüketiciye aittir ve bir nokta da bu tercihi kişisel ve davranışsal özellikler neticelendirir. nsanlar bu ayrım sonucunda tercih ettikleri markayı alma konusunda son kararlarını verip alışverişlerini gerçekleştirmektedirler. reddedilen ve kabul edilebilir olarak sınıflamaktadır. nsanların zihinlerinde yakın belirginlikte bulunmalarına rağmen. 2002). ürün yelpazesi geniş olan firmalar tarafından kullanılabilmektedir. Gizli markalamanın amacı ise. Bu sayede. ürününü daha kolay kabul ettirmesi sağlanabilir. ilgisiz. Karma Markalama Karma markalamada yöntem. 2002). Aksine tüketicinin izleniminin farklı ürünlerde aynı kalmaması için aydınlatılması söz konusudur (Besen. Markanın adı. satılan ürün veya hizmetin tüketicinin zihninde bir takım fikirler ve duygular uyandırması sayesinde başarılabilir.Tekil Markalama Bazı şirketler yeni pazarlara açılırken. Son aşamada ise kabul edilebilir markaları satın alınan ve alınmayan olmak üzere ayırmaktadırlar (Hoyer. insanların zihinlerinde yürüttükleri bu işlemi kaynak alıp çalışmalarını önce bilinen sonra da kabul edilebilir ve satın alınan marka olmak yolunda yapmaktadırlar. Ayırt edilebilirliğin sağlanması ise. bambaşka amaçları olan farklı ürünlerin üreticilerde aynı çağrışımı yapmaması için alt markaların kullanılmasıdır. Gizli markalamada tüketicinin aldatılmasına yönelik bir durum söz konusu değildir. 367 .

bugün dünya çapında firmaların en çok tercih ettiği markalaşma stratejilerinden birisidir. diğer sektörlere kıyasla oldukça yetersiz kalmaktadır. 2008). 1998). inşaat sektörünü de etkilemiştir. Ülkemizdeki ise son yıllarda yaşanan gelişmelerden 1999 yılındaki büyük depremler. Az sayıda elemana sahip olsa da. geçtiğimiz yıllara oranla daha yoğun bir biçimde yürütülmektedir. Ülkemizde ise bu sayı 16 milyona kadar ulaşmıştır (Central Intelligence Agency. 2000). Bugün yalnızca ABD’de yaklaşık 206 milyon internet kullanıcısı bulunmaktadır. nternet sitelerini hedef müşterilerine daha cazip gelecek biçimde tasarlamakta. Tabii ki firmalar da bu kolay ulaşımı bir avantaj haline getirmek için ellerinden geleni yapmaktadırlar. 368 . Eğer markanın erişilebilir olması isteniyorsa internetin içinde olunması hayati bir meseledir. araba alım satımına kadar geldi. risklerin ve belirsizliklerin yüksek olduğu bir sektördür. Markalaşmaya ayrılan bütçe ise sınırlı da olsa çoğu firma bu konuya bir bütçe ayırmaktadır. firmalarının güçlü olduğu yanları ön planda tutarak tanıtımlarını yapmaktadırlar (Andi. Bu sektörde faaliyet gösteren yüklenici inşaat işletmeleri. ürünlerini veya hizmetlerini farklılaştırmalı ve tüketicinin aklında güven ve statü imajı yaratmalıdırlar. kâr marjlarının düşük. Şirketlerin bir internet stratejilerinin olmasının en önemli nedeni de. Marka izleniminin artması için çok ziyaret edilen sitelere reklâmlar vermek. Bilgi teknolojisinin gelişimi insanların hayatlarını etkilediği gibi. Bu konuda sayı bakımından en iyi durumda ise yüklenici inşaat işletmeleri bulunmaktadır. inşaat sektöründeki markalaşma faaliyetleri. nşaat Sektöründe Markalaşma ve Marka Yönetimi nşaat sektörü. rekabetin yoğun. inşaat sektöründe markalaşma faaliyetleri. ekonomik krizler ve dalgalanmalar. firmanın uzmanlık alanı. Firmaların markalaşma ile ilgili uzun vadeli planlar bulunmamaktadır. tercihlerine burada karar veriyor ve buradan alışveriş yapıyorlar. Bugün bir firma hakkında bilgi almak isteyen kişiler firmanın internet sitesini ziyaret ederek. bugüne kadar yapmış olduğu işler ve bunun gibi önemli firma bilgilerine erişebilmektedir. insanların interneti sıklıkla kullanmalarıdır (Nicolino. rakiplerine karşı rekabet avantajı sağlamak istiyorlarsa. firmalarını. Çağımız tüketici toplumu da bu gelişime çok çabuk ayak uydurdu. • • • Tüm bu olumlu gelişmelerin aksine. nsanlar bugün ne aramak isterlerse internette arama yapıyor. firmaların bir pazarlama ve markalaşma bölümleri veya bununla ilgilenen kişiler bulunmaktadır. Dünyada inşaat firmalarının markalaşmak konusunda ne gibi açılımlar gerçekleştirdiklerini ortaya çıkarabilmek amacıyla konu ile ilgili yapılan çeşitli araştırmalar ve bu araştırmalarda elde edilen bilgiler şu başlıklar altında özetlenebilir: • Markalaşma konusunda az da olsa iş ile ilgili profesyonel ekiplerin çalışmaya başladığı ama yine de planlamanın yüksek bir oranda üst yönetim tarafından gerçekleştirildiği görülmüştür. insanlar için pek çok yeni imkânlar doğdu. Bu imkânlar zaman içerisinde gelişerek internet üzerinden ev. Artan rekabet ortamı ile birlikte. Bu farklılığı yaratmanın yollarından bir tanesi de markalaşmadır.nternet Politikası 1969’da internetin ABD’de kullanılmaya başlamasıyla beraber.

firmanın bugüne kadar gerçekleştirmiş olduğu projelerde üstlendiği görevler. 71 yüklenici inşaat işletmesinde kapsamlı bir anket çalışması gerçekleştirilmiş ve incelenen işletmelerin markalaşma ve marka yönetimi sürecinde gerçekleştirdiği faaliyetler ayrıntılı bir biçimde incelenmiştir. bilinçli yönetimlerin noksanlığı. katıldıkları ihalelerin usulleri. 2001). Türk firmalarında marka ve markalaşma konusunda alınması gereken daha uzun bir yolun bulunmaktadır. 2) anket sorularının hazırlanması. teknoloji vb. Türk inşaat firmalarının marka ve markalaşmaya bakış açılarına gelince. ve uluslararası projelerde yer alıp almadıkları hakkında bilgi edinilmesi amaçlanmıştır. Birinci bölümdeki sorular ile kısaca. Sonuç olarak. firmanın bugüne kadarki toplam cirosu. Türk inşaat firmalarındaki ürün odaklı sistemin yanı sıra. Anlaşılacağı üzere. pek çok dış örnekte olduğu gibi yetersizdir ve firmanın diğer organları ile bir bütünlük oluşturamamaktadır. Türk firmalarında eksik olan temeller. Anket tasarımı iki ana süreçten oluşmaktadır.. firmanın internet sitesinin olup olmadığı ve eğer var ise kaç yıldır kullanımda olduğu. Özellikle depremlerden sonra inşaat sektörünün lokomotifi durumunda bulunan konut sektörüne ve konut inşaatı yapan firmalara halkın bakış açısı önemli ölçüde ve olumsuz yönde değişmiştir. marka kavramına karşı yüzeysel bakış ve üretim odaklı anlayıştır. firmanın sahip olduğu uluslararası kalite belgeleri. Bu amaçla. 2004). Mühendis yoğunluklu bu organizasyon. firmanın markalaşma stratejisi. firma tarafından bugüne kadar tamamlanmış projelerin türleri. ikinci bölümde bulunan 8 soru ile ise firmanın markalaşma ve marka yönetimi sürecinde gerçekleştirdiğ i faaliyetler hakkında bilgi edinilmesi hedeflenmiştir. firmayı markalaşmaya iten nedenler. reklâm bütçesini etkileyen faktörler. Birinci bölümde bulunan 8 soru ile firma hakkında genel bilgiler öğrenilmeye çalışılmış. kullanılan reklâm kanalları ve bunların toplam reklâm bütçesi içerisindeki payları. Sektörde geliş menin sağlanması ve marka etkinliğinin artırılabilmesi ancak bu eksiklerin giderilmesi halinde mümkün olacaktır.inşaat yapan firma sayısının yüksek olması. Bu süreçler: 1) markalaşma ve marka yönetimi konusunda kapsamlı bir literatür araştırmasının yapılması. Türk inşaat firmalarının yegâne önem verdikleri konu sadece son üründen yani fiziki olarak yapının kendisinden oluşmakta yapıyı oluşturan emek. göç eden nüfusa karşılık bunları idame ettirecek endüstri ve sanayinin bulunmayış ı. yeni anlayış lara yol vermekte yavaş davranmakta ve ürünün iyi yapıldığı takdirde müşteri bulabileceği görüşüne sahip bulunmaktadır (Dikmen ve diğ. Araştırma Yöntemi Bu çalış manın temel amacı. inşaat sektörünüm organizasyon yapısı da bu anlayış ının bütünüyle kavranmasını güçleştirmektedir. reklâm yaparken hitap etmeye çalıştıkları hedef kitlenin olup olmadığı. Türk inşaat sektöründe faaliyet gösteren yüklenici inşaat işletmelerinin markalaşma stratejileri. Anket temel olarak iki bölümden oluşmaktadır. firmada çalışan teknik ve idari personel sayısı. işveren profili. sitenin ne sıklıkla güncellendiği. kinci bölümde ise. ve inşaat firmalarının 369 . aktivitelere gereken önem verilmemektedir. markalaşma sürecinde gerçekleştirdikleri aktiviteler ve inşaat sektöründe markalaşmaya gerekli önemin verilmemesinin nedenleri hakkında bilgi edinmek ve edinilen bu bilgilerin değerlendirilmesidir. gereksiz ve büyük ölçekli yatırımlar inşaat sektörünü zor durumda bırakmıştır (Binark.

Tablo 1’de görüldüğü üzere. ankete katılan firmaların geniş bir yelpazeden seçilmiş olması gerekmektedir. sinema. 1 – 24 teknik ve idari personel istihdam eden küçük 370 .) Altyapı projeleri hale usulleri Herkese açık ihale Belirli istekliler arasında ihale Pazarlık usulü Projelerdeki konumu Malsahibi Ana yüklenici Alt yüklenici Ortaklık şveren profili Kamu Kamu ve özel Özel Uluslararası kalite belgeleri ISO 9001 ISO 14001 OHSAS 18001 Uluslararası projelerde görev alıp almadığı Evet Hayır Firmaların Yüzdesi (%) 18 23 14 45 18 11 22 33 16 60 73 60 47 62 75 68 33 39 90 40 49 31 35 34 79 54 54 92 8 Anket sonuçlarını yorumlarken genellleme yapılabilmesi için. Genel Özellikler Teknik ve idari personel sayısı 1-24 25-49 50-99 100-500 Toplam ciro (Milyon $) 0-50 50-100 100-500 500-1. faks veya yüzyüze mülâkat yöntemi kullanılarak ulaştırılmıştır.markalaşma faaliyetlerine gereken önemi vermemelerinin nedenleri hakkında sorular sorulmuştur. Ankete katılan firmaların genel özellikleri.) Özel yapılar (Hastane. Anket Sonuçları ve Değerlendirme Hazırlanan anketler.000 Proje türleri Endüstriyel yapılar (Fabrika. vb. okul.000 >1. ankete katılan firmalar arasında. alışveriş merkezleri. vb. Bunun yanısıra. depo. Türkiye Müteahhitler Birliği’ne üye olan yüklenici inşaat firmaları arasından tesadüfi olarak seçilen 100 tanesine elektronik posta. Tablo 1’de özetlenmiştir. vb. özellikle konut projeleri konusunda uzmanlaşmış olan 10 adet büyük çaplı inşaat firmasında da anket çalışması gerçekleştirilmiştir. Tablo 1 Ankete Katılan Firmaların Genel Özellikleri.) Konut ve toplu konut projeleri Ticari yapılar (Ofis. Gönderilen 110 adet anketten 71 tanesi tam olarak cevaplanmış olarak geri dönmüştür.

toplam cirosu 50 Milyon $’dan küçük olanlar da 1 Milyar $’dan büyük olanlar da mevcuttur.ölçekli firmalar da. Markalaşmaya Yönelten Nedenler Pazar payımızı büyütmek istememiz Sektörde çok sayıda firmanın faaliyet göstermesi Ciromuzu büyütmek istememiz Yeni bir pazara açılmak istememiz Türkiye’de inşaat pazarının büyümesi Deprem sonrasında zedelenen sektörel imajdan kurtulmak ve güvenilir bir firma olduğumuzu duyurmak istememiz Yeni bir firma olmamız Firmaların Yüzdesi (%) 56 54 41 26 11 6 4 Tablo 2’de görüldüğü üzere. %26’sı ise karma markalama stratejisi kullanarak firma isimleri ve proje markasını içeren karma bir isim kullanmayı tercih ettiklerini belirtmişlerdir. yüklenici inşaat işletmeleri çoğunlukla rekabet avantajı sağlayarak toplam iş hacimlerini arttırma amacıyla markalaşma faaliyetlerini gerçekleştirmektedirler. Belirli bir hedef kitlemiz olduğunu düşünüyoruz ancak kitlenin özelliklerini net olarak belirlemedik. Tablo 3 Firmaların Hedef Kitle Profili. Hedef Kitle Profili Herhangi bir hedef kitlemiz yok. Bu sonuca göre. Firmalara kendilerini markalaşmaya yönelten başlıca nedenler sorulduğunda verdikleri cevaplar Tablo 2’de özetlenmiştir. Firma imajı yaratmak veya var olan imajı güçlendirmek ise ikincil derecede önemli amaçlar olarak dikkat çekmektedir. sosyal ve kültürel özelliklerine uygun olarak reklam yapıyoruz. Firmaların büyük bir çoğunluğu birden fazla proje türünde uzmanlaşmış olup. firma isimlerinin müşterileri üzerinde üstlenmiş oldukları projelerin isimlerine kıyasla daha büyük bir etki ve güven duygusu yarattığına inanmaktadırlar. ankete katılan firmaların %56’sı pazar payını büyütmek. Ankete katılan firmaların %48’i tekil markalama stratejisini kullanarak firma isimlerini ön planda tutmayı. Firmaların %35’i hem özel hem de kamu sektöründen işverenler ile çalış mış. %79’u ise ISO 9001 kalite belgesine sahiptir Ankete katılan firmların %92’si uluslararası projelerde görev almıştır. %41’i ise cirolarını arttırmak amacıyla markalaşma faaliyetlerini gerçekleştirdiklerini belirtmiş lerdir. Hedef kitlemizi belirledik. Firmaların Yüzdesi (%) 39 11 50 371 . Ankete katılan firmaların %90’u üstlendikleri projelerde ana yüklenici olarak. %49’u ise ortak olarak görev almışlardır. yüklenici inşaat işletmeleri. %68’i belirli istekliler arasında ihale. Tablo 2 Firmaları Markalaşmaya Yönelten Nedenler. Anket sonucuna göre. %33’ü ise pazarlık usulü ile iş almış lardır. %26’sı gizli markalama ile her proje için ayrı bir marka oluşturup firma ismini kullanmamayı. 100 – 500 personel istihdam eden büyük ölçekli firmalar da bulunmaktadır. Ankete katılan firmalar arasında. Yüklenici inşaat firmalarının reklâm yaparken hitap etmeye çalıştıkları hedef kitlelerinin olup olmadığı sorusuna verdikleri cevaplar Tablo 3’de gösterilmiştir. %75’i herkese açık ihale. Bu kitlenin maddi. %54’ü sektördeki rekabetin yoğun olması.

%30’u ise sokak ve caddelerde bulunan reklâm panolarını tercih etmektedir. 1: Biraz önemli. enerji. Ankete katılan yüklenici inşaat işletmelerine.38 2. Tablo 5 Firmaların Reklâm Bütçelerini Etkileyen Faktörler. vb.) Firmamızın ekonomik ve finansal gücü Firmamızın faaliyet gösterdiği alandaki arz-talep durumu Genel olarak ülkenin ekonomik durumu Firmamızın ortaya koyduğu ürünün (veya proje) yeniliği ve tanınmamışlığı Firmamızın projelerine gelen talep durumu Rakip firma sayısı ve bunların pazarlama aktivitelerine verdiği önem Hedef müşteri kitlenizin sosyo-ekonomik durumu Yasalar ve yasal düzenlemelerin sınırlayıcı etkisi (Vergilendirme vb. vb. %39’u reklâm yaparken herhangi bir hedef kitleye hitap etmediklerini belirtmişlerdir. Reklâm Kanalı Yazılı basın nternet Görsel basın Sokak ve caddelerde bulunan reklam panoları Stadyum. 3: Çok önemli 372 . %73’ü internet sayfalarını. firmaların %61’i firmalarının ve/veya ürünlerinin (hizmetlerinin) tanıtımını yapmadan önce hedef kitlelerini belirlediklerini ifade ederken. toplam reklâm bütçesinin %44’ünü. konut. firmanın sektördeki bilinirlik düzeyi ve firmanın faaliyet gösterdiği alandaki mevcut iş hacmi. internet sayfalarında çıkan reklâmların maliyeti. Yüklenici inşaat işletmelerinin. Tablo 4 Firmaların Tercih Ettikleri Reklâm Kanalları ve Toplam Bütçe çerisindeki Payları. ankete katılan yüklenici inşaat 2 Önem derecesi: 0: Hiç önemli değil. taksi ve forma reklamı Diğer.64 Tablo 5’de görüldüğü gibi. %45’i televizyon.) Önem Derecesi2 2. Bu soruya verilen cevaplar Tablo 5’de gösterilmiştir.65 2.55 2.96 1. görsel basın organlarını. Yazılı basında çıkan reklâmların maliyeti. dergi. yazılı basın organlarını.28 2. konser salonu ve gösteri merkezi Otobüs.31 2. reklâm bütçelerini etkileyen faktörlerin önem dereceleri. gazete. görsel basında çıkan reklâmların maliyeti ise. vb. sinema. toplam reklâm bütçesinin %14’ünü oluşturmaktadır.16 2.42 2. Reklâm Bütçesini Etkileyen Faktörler Firmanın hedefleri Firmamızın sektördeki bilinirliği Firmamızın faaliyet gösterdiği alandaki mevcut iş hacmi Firmamızın faaliyet alanı (Endüstriyel. 2: Önemli.39 2. Firmaların Yüzdesi (%) 79 73 45 30 14 11 18 Bütçe çerisindeki Payı (%) 44 24 14 6 3 1 8 Ankete katılan firmaların %79’u reklâm verirken. toplam reklâm bütçesinin %24’ünü.56 2.09 1. markalaşma sürecinde reklâm faaliyetlerini gerçekleştirdikleri kanallar ve bu aktivitelerin maliyetinin toplam reklâm bütçesi içerisindeki payı Tablo 4’de özetlenmiştir. firmanın hedefleri.Tablo 3’de görüldüğü üzere.

%22’si ise 3 aydan bile daha uzun bir süreçte internet sitelerini güncellemektedir. Firmaların internet sitelerinin olması kadar. gerek firmalarının isimlerini akıllara yerleştirmek gerekse de projelerinden haberdar etme yolunu tercih etmelidirler. Tablo 7 Firmaların nternet Sitelerini Güncelleme Sıklıkları. Tüketicide marka haberdarlığının oluşturulmasında önemli bir rol üstlenen internet kullanımına ilişkin soruda ise. firmalar en azından ayda bir kez güncelleme yaparak. Tablo 6 Firmaların nternet Sitelerinin Kullanımda Olduğu Yıllar. Tablo 8’de bu soruya verilen cevaplar gösterilmiştir. Resmi internet sitesi olan firmalara sitelerinin kaç yıldır kullanımda olduğuna dair bir soru yöneltilmiştir. firmaların %47’sinin internet siteleri 5-10 yıldır. inşaat firmalarının markalaşma faaliyetlerine yeteri kadar önem vermemelerinin nedenleri sorulmuştur. nşaat projeleri genellikle uzun süreli oldukları için yüklenici inşaat işletmelerinin internet sitelerini her gün güncellemeleri beklenmese de. %41’i ayda bir kez. Ankete katılan firmaların. mevcut veya gelecekteki müşterilerine en doğru ve güncel bilgiyi ulaştırarak. Ankete katılan firmaların %89’unun resmi bir internet sitesi bulunmaktadır. Hedef kitlenin sosyoekonomik durumu ve yasalar ve yasal düzenlemelerin sınırlayıcı etkileri ise. ankete katılan firmaların %24’ü internet sitelerini en az haftada bir kez güncellerken. 373 . firmaların reklâm bütçelerini pek fazla etkilememektedir.işletmelerinin reklâm bütçelerini oldukça etkilemektedir. bu sitelerin sıklıkla güncellenmesi müşterilerin firma ile ilgili güncel bilgilere ulaşmaları açısından oldukça önemlidir. Ankete katılan firmaların %13’lük azınlığının ise internet siteleri 0-3 yıl gibi yeni sayılabilecek bir zamandır kullanımdadır. ankete katılan firmalara internet sitelerinin olup olmadığı sorulmuştur. %15’inin 10 yıldan uzun bir zamandır aktif olarak kullanımdadır. ankete katılan yüklenici inşaat işletmelerine. internet sitelerini ne sıklıkla güncelledikleri Tablo 7’de gösterilmiştir. %26’sının 3-5 yıldır. Firmaların nternet Sitelerinin Kullanımda Olduğu Yıl 0-1 yıl 1-3 yıl 3-5 yıl 5-10 yıl >10 yıl Firmaların Yüzdesi (%) 2 11 26 47 15 Tablo 6’da görüldüğü üzere. Son olarak. %13’ü 3 ayda bir kez. Ankete katılan firmaların anılan soruya verdikleri cevaplar Tablo 6’da gösterilmiştir. Firmaların nternet Sitelerini Güncelleme Sıklığı Her gün Haftada bir kez Ayda bir kez 3 ayda bir kez Daha seyrek Firmaların Yüzdesi (%) 12 12 41 13 22 Tablo 7’de görüldüğü üzere.

Ankete katılan firmaların %79’u markalaşma sürecinde reklâm verirken. Ankete katılan firmaların %48’i tekil markalama stratejisini kullanarak firma isimlerini ön planda tutmayı tercih etmektedirler. Tablo 8 nşaat Firmalarının Markalaşmaya Önem Vermeme Nedenleri. Sektörde geliş menin sağlanması ve markanın etkin bir hâle gelebilmesi ancak bu eksiklerin giderilmesi halinde mümkün olacaktır. Türk inşaat firmalarının markalaşmaya bakış açıları da pek çok yabancı ülkede olduğu gibi yetersizdir ve firmanın diğer organları ile bir bütünlük oluşturamamaktadır. Ankete katılan firmaların %89’unun resmi bir internet sitesi bulunmakla beraber. Firmaların %61’i firmalarının ve/veya ürünlerinin (hizmetlerinin) tanıtımını yapmadan önce hedef kitlelerini belirlediklerini ifade etmişlerdir. nşaat firmalarının markalaşma faaliyetlerine gereken önemi vermeme nedenlerinin başında 374 . %41’i ayda bir kez internet sitelerini güncellemektedir. Türk firmalarında eksik olan temeller. Markalaşma da. markalaşmaya yüzeysel bakış ve ürüne odaklı anlayıştır. Bu durum. %41’i ise üretilen ürünün alıcısının projenin başında belli olması nedeniyle inşaat firmalarının reklâm faaliyetlerine yeteri kadar önem vermedikleri fikrinde olduklarını belirtmişlerdir. 71 yüklenici inşaat işletmesinde 16 sorudan oluşan kapsamlı bir anket çalış ması gerçekleştirilmiş ve incelenen yüklenici inşaat işletmelerinin markalaşma stratejileri ve markalaşma sürecinde gerçekleştirdikleri faaliyetler ayrıntılı bir biçimde incelenmiştir. inşaat firmalarının gerek işletmelerini gerekse de sundukları ürün ve/veya hizmetlerini farklılaştırma ve bu yolla rekabet güçlerini arttırma ihtiyacını ortaya çıkarmıştır. yüklenici inşaat işletmelerinin reklâm bütçelerini önemli ölçüde etkilemektedir. bu uygulamalardan sadece bir tanesidir. gazete. dergi. Markalaşmaya Önem Verilmeme Nedenleri nşaat ürününün özellikleri gereği reklâm vermeye uygun olmaması Üretilen ürünün zaten önceden bir alıcısının olması Reklâma ayrılan bütçenin geri dönüşünün hesabının çok zor oluşu Sürekli bir müşteri kitlesinin bulunmayışı nşaat firmalarının reklâma ayıracak bütçelerinin kısıtlı olması Firmaların (%) 42 41 25 25 22 Yüzdesi Sonuçlar nşaat sektöründe son yıllarda yaşanan büyük ilerlemeler yoğun rekabet ortamının oluşmasına neden olmuştur. bilinçli yönetimlerin noksanlığı. firmanın sektördeki bilinirlik düzeyi ve firmanın faaliyet gösterdiği alandaki mevcut iş hacmi. Bu amaçla firmalar farklı uygulamaları benimsemeye başlamışlardır. ankete katılan firmaların %42’si inşaat ürününün kendine has özellikleri nedeniyle reklâm vermeye uygun olmaması.Tablo 8’de görüldüğü üzere. Bu çalışmada. inşaat firmalarının reklâma ayıracak bütçelerinin kısıtlı olması %22 ile en önemsiz neden olarak gözükmektedir. yazılı basın organlarını. Firmanın hedefleri. yüklenici inşaat işletmelerinin büyük bir çoğunluğu rekabet avantajı sağlayarak toplam iş hacimlerini arttırma amacıyla markalaşma faaliyetlerini gerçekleştirmektedirler. vb. Sanılanın aksine. Anket sonuçları değerlendirildiğinde ise. %73’ü ise internet sayfalarını kullanmayı tercih etmektedir.

. Illinois Institute of Technology.Ü. yine de bu geliş meler halâ arzu edilen seviyede değildir ve diğer sektörlerle kıyaslandığında yetersiz kalmaktadır. müşteri profilleri ve finansal büyüklükleri gibi özelliklerine göre ayrılıp analiz edilerek benzer bir çalış ma yapılması. Birgönül. pp 822-829. D. ortaklık vb. the bad and the ugly. Central Intelligence Agency. nşaat Dünyası Dergisi. 11 (3). 222. stanbul. 31 (4). inşa ettikleri yapı türleri ve müşteri profili değişkenleri homojen bir şekilde tespit edilemediği ve her firmanın sayılan niteliklerin pek çoğuna az veya çok iştirak ettikleri için çalış ma inşaat firmalarının geneli için gerçekleştirilmiştir. Chicago. (1998) Construction engineering and management and future ideas. Limited. 375 . (2004) Brand Royalty. Hoyer W. Building and Environment. (2002) Essential Brand Book: Over 100 Techniques to Increase Brand Value. Gelecekte. (1984) Examination of consumer decision making for a common repeat purchase product.S.T. M. mal sahibi. .A. Special Report. Besen B. Çalış manın yapıldığı yer olan Türkiye’de inşaat sektörünün kendisine has özellikleri ve koşulları mevcuttur.org.). pp 47-56. 40. U. inşaat ürününün kendine has özellikleri ve üretilen ürünün alıcısının projenin başında belli olması gelmektedir. Milford. M. Kogan Page. işteki pozisyonları (Yüklenici. Kogan Page Limited. son ziyaret tarihi 10 Mayıs 2009. Gelecekte bu konuda yapılacak araştırmalarda.ise. Ellwood I. Dikmen. Son yıllarda inşaat firmaları markalaşmaya daha çok önem vermeye başladıysalar da. London. (2005) Marketing orientation in construction firms: evidence from Turkish contractors. . Fen bilimleri Enstitüsü. benzer şekilde firmaların katıldıkları ihale türleri. (2001) Konut Karlı Olmaktan Çıktı. Binark. ve Özcenk. Andi G. (2002) Marka sermayesinin oluşumu ve tüketici satınalma kararındaki etkisinin dayanıklı tüketim malları sektöründe incelenmesi. Sloan Management Rewiev. Kaynaklar Aaker D. pp 257-265. küreselleşme ile birlikte uluslararası pazarlarda iş hacminin artması ve bunun sonucunda gelişen rekabet ortamında. 2nd Edition. bu konunun daha ayrıntılı ve özel bir biçimde incelenmesine olanak sağlayacaktır. www. (1990) Brand extensions: the good. Yüksek Lisans Tezi. Haig M. firmaların iş sahaları. pp 62-64. Türkiye’deki inşaat firmalarının genellikle sabit olmayan ve pek çok alanda değişen iş sahaları neticesinde anket yapılan firmalar yalnızca ana veya alt müteahhitlik yapan veya mal sahipliği yapan firmalar olarak. Journal of Consumer Research. . T.cia. inşaat firmalarının da markalaşmaya daha fazla önem vermeleri kaçınılmaz olacaktır.

(2000) Complete Idiot's Guide to Brand Management.Ü. . Journal of Advertising Research.Laforet S. Serin G. Saunders J. (2005) Marka haberdarlığı. Indianapolis. 376 . pp 34-35. (1994) Managing brand portfolios: how the leaders do it. Nicolino P. Alpha Books. algı ve kullanım davranışının satın alma kararı üzerindeki etkisi: TV ve ev sineması ürünleri kategorisinde markalar arası karşılaştırma. Yüksek Lisans Tezi.T. F.. stanbul. 64 (5). Fen bilimleri Enstitüsü.

inşaat ruhsatı için başvuran fakat iade edilen 29 proje iade sebepleri ve ruhsat alma süreleri bakımından detaylı bir biçimde incelenmiştir. Ruhsat alım süreci. inşaat ruhsatı alabilmesi için gereken ortalama bekleme süresinin 78 gün olduğu tespit edilmiştir.nşaat Ruhsatı Alımında Gecikme Sebeplerinin ve Sürelerinin Analizi Aysu Demirciefe zmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü Mimarlık Fakültesi Mimarlık Bölümü C Blok/107 Tel: +90 232 750 7040 E-Posta: aysudemirciefe@iyte. yapı denetim firması yetkilileri ve proje müellifi mimar ve mühendisler gibi birçok ilgili tarafı bağlar. yapı denetim firması yetkilileri ve proje müellifleri ile yapılan röportajlarla değerlendirilmiş ve ruhsatlandırma ile ilgili sistemin sonuç odaklı olarak iyileştirilmesine ait öneriler listelenmiştir.edu. Bu durum çoğu zaman istenmeyen gecikmelere. zaman alan ve belediye çalışanları. artan proje maliyetlerine ve sonradan ortaya çıkan engeller ile işlerin ağırlaşmasına sebep olur. 377 . Evrak eksikliğinin inşaat ruhsatı alımının gecikmesine neden olan en önemli sebep olduğu görülmüştür.Giriş nşaat ruhsatı belgesi alım süreci karmaşık. Bölüm Başkanlığı Tel: +90 232 750 7014 muratgunaydin@iyte.edu. nşaat ruhsatı alım süreci de karmaşık. Gecikme süreleri 1. Murat Günaydın zmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü Mimarlık Fakültesi Mimarlık Bölümü E Blok. Son olarak. inşaat ruhsatı alım sürecindeki iade sebepleri ve bekleme süreleri zmir Konak Belediyesindeki ilgili personel. zaman alan ve belediye çalışanları. Bu durum çoğu zaman istenmeyen gecikmelere.tr H.tr Öz mar kanunlarının yönetilmesi ve uygulanması ağır işleyen süreçlerdir. Anahtar sözcükler: nşaat Ruhsatı.edu. Daha sonra. Bir apartman binasının inşaat ruhsatı için başvuran proje müellifinin.tr S. artan proje maliyetlerine ve sonradan ortaya çıkan engeller ile iş lerin ağırlaşmasına sebep olmaktadır. ilk olarak zmir Konak Belediyesinin mar ve Şehircilik Müdürlüğünde inşaat ruhsatı alım süreci şematik olarak belgelenmiştir. yapı denetim firması yetkilileri ve proje müellifi mimar ve mühendisler gibi birçok ilgili tarafı bağlayan bir süreçtir. Bu araştırma kapsamında. ade sebepleri.Zeynep Doğan zmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü Mimarlık Fakültesi Mimarlık Bölümü C Blok/107 Tel: +90 232 750 7040 E-Posta: sevgidogan@iyte.

Piyasada serbest çalışan bir mimar. mal sahibi müteahhit bir firma ile müteahhitlik sözleşmesi ve piyasada serbest çalışan bir mimar veya mühendis ile şantiye şefliği sözleşmesi yapar. bağlı oldukları odalardan proje müellifliği belgelerini de alarak tüm evrak ve projeleri mal sahibine teslim ederler. aplikasyon ve subasman vizesi ile kaba inşaat ve ısı yalıtım vizesi yapılır. Mimari projeye bağlı olarak elektrik. nşaat ruhsatının alınmasının ardından inşaat yapım süreci başlar. Tüm bu süreç Figür 1 de şematik biçimde özetlenmiştir. zmir Konak Belediyesindeki mar ve Şehircilik Müdürlüğü’ ne bağlı yapı ruhsat şubesinde görevli 4 belediye çalışanı. Her masa ilgili projenin ve evrakların kontrolünü yapar. şef tarafından da onaylanır ise son olarak mar ve Şehircilik Müdürünün onayına sunulur. Ruhsat kesildikten sonra yapı ruhsat şube şefi tarafından imzalanarak onaylanır ve mar ve Şehircilik Müdürüne gönderilir. Evraklar bir dosya halinde yapı ruhsat şubesi kayıt bölümüne teslim edilir. nşaat ruhsatı başvurusunu mal sahibi ya da vekili olan bir kişi yapar. 1 Ocak 2008 – 10 Haziran 2008 tarihleri arasında inşaat ruhsatı için başvuran fakat iade edilen 29 proje süreçteki aksamaların ve iade sebeplerinin analiz edilebilmesi için iade sebepleri ve bekleme süreleri bakımından detaylı bir biçimde incelenmiştir. Sırası ile temel vizesi. Projeleri onaylatırken. nşaat bittikten sonra mal sahibi yapı kullanma izin belgesi müracaatında bulunur. Müdür tarafından imzalanarak onaylandıktan sonra dosya yapı ruhsat kayıt masasına gönderilir. inşaat mühendisi. Tüm masaların ilgilileri tarafından onaylanan dosya. metraj. zmir deki inşaat firmalarıyla en çok iş yapan 5 yapı denetim firması yetkilisi ve proje müellifi olarak belediyeye gelen 5 mimar ile ruhsat alım sürecindeki gecikmelerin sebeplerinin sorgulandığı ve sürecin hızlandırılmasına ait önerilerinin kaydedildiği röportajlar yapılmıştır. mevcut arsanın imar durumunu. Daha sonra sıvalar ve ince işler tamamlanarak inşaat bitirilir. Bu işlemler tamamlandıktan sonra yasal işlemlerin başlaması için ilgili belediyeye müracaat edilir. hazırladığı projeyi ilgili odasından onaylatır. yapı ruhsat şube şefine gider. daha sonra da harita müdürlüğünden yapı yeri uygulama krokisi ile kot krokisini alır. Bu işlemler devam ederken. tapu kayıt örneğini ve aplikasyon krokisini. Müdür tarafından onaylanan projeler inşaat ruhsatı kesim masasına gider ve inşaat ruhsatı hazırlanır. Bina kullanıma hazır hale gelir. Kayıt masasının ardından dosya sırası ile mimari tetkik. Ayrıca. Bu çalış mada. Her mimar ve mühendis. lgili belediyeden yapı kullanma izin belgesi alındıktan sonra mal sahibi bu evrakla zsu ve Tedaş’ a başvurur. 378 . Mal sahibi inşaat ruhsatını yapı ruhsat kayıt masasından teslim alır. betonarme tetkik. sıhhi tesisat masalarında tetkik edilir. Mal sahibi daha sonra bir yapı denetim firması ile anlaşma yapar ve tüm projeleri onlara teslim eder. makine mühendisi ve elektrik mühendisi ile proje müellifleri olmaları için anlaşma yapar. inşaat ihtiyacının doğması üzerine. elektrik ve suyu bağlatır.Mal sahibi. tesisat ve betonarme projeleri hazırlanır.

nşaat Ruhsatı Alım Süreci Akış Şeması 379 .NŞAAT B T Ş KABA NŞAAT VE ISI YALITIM V ZES GÖREVL : HAKED Ş ŞUBES YAPI DENET M F RMASINA ÖDENEN HAKED Ş M KTARI: %80 APL KASYON VE SUBASMAN VIZESI GÖREVL :HAR TA MÜDÜRLÜĞÜ VE YAPI RUHSAT ŞUBES YAPI DENET M F RMASINA ÖDENEN HAKED Ş M KTARI: %60 YAPI RUHSAT KAYIT GÖREVL : YAPI RUHSAT ŞUBES TEMEL V ZES M MAR TETK K MASASI YAPI DENET M F RMASINA ÖDENEN HAKED Ş M KTARI: %20 BETONARME TETK K MASASI NŞAAT BAŞLANGICI METRAJ MASASI BELGEN N TESL M SIHH TES SAT MASASI proje onayı YAPI RUHSAT ŞUBE ŞEF onaylanmadı YAPI RUHSAT KAYIT MASASI Ruhsat onaylandı ruhsat onayı RUHSAT KES LD MAR VE ŞEH RC L K MÜDÜRÜ YAPI RUHSAT KES M MASASI proje onaylandı Figür 1.

1. 9. yazı ve kroki ile belirten. çıkmaların yan komşu hududuna yaklaştırılmalarına izin verilebileceği gibi. imar planı ve imar yönetmeliği ile öngörülen proje yapım koşullarını. 5. 1 adedi ruhsat masasından iade edilmiştir. iki taraftaki ilgililerin muvafakatı halinde ve ilgili belediyece mahzur görülmediği takdirde. 42 iade yazısı 50 farklı başlık altında toplam 249 iade sebebi içermektedir. 10. bu poligonların kot ve koordinatlarını da içeren 1/50 ve/veya 1/100 ölçekli kroki. Yapı Yeri Uygulama Krokisi: Vaziyet planının. 15 adedi mimari tetkik masası. parsel ve yapı köşe noktaları ile imar hatlarının kot ve koordinatlarının parsele uygulamasında ve su basman vizesine esas röleve krokisinin düzenlenmesinde yaralanılacak poligonları. Yan parselin Kat Maliklerinden Yanaşma zini Alınması: Bitişik nizama tabi yerlerde. komşu parselde imar planına göre aynen muhafazası gereken ve arka cephe hattı çıkma yapılacak binanınkinden ileride olan bir bina bulunması halinde çıkmanın bu hattı aşmamak üzere bu tarafta komşu hududuna kadar devam ettirilmesi mümkündür. cadde ve sokaklara cephesi olan yapılara verilen belgedir. 1. 6 ana başlık altında toplanmış ve aşağıda kısaca açıklanmıştır (Tablo 1): 2. nşaat Ruhsatı Başvurularının ade Sebepleri 1 Ocak 2008 – 10 Haziran 2008 tarihleri arasında yapı ruhsat şubesine müracaat etmiş ancak eksikleri nedeniyle iade edilmiş toplam 29 yeni inşaat dosyası bulunmaktadır. Arsa Kıymet Bedeli: Bedeller encümen tarafından belirlenmekte ve belge vergi dairesinden alınmaktadır. 380 . iade sebepleri. harita mühendisince koordinatlandırılarak gösterildiği. Müteahhit Ticaret Oda Kaydı Aslı: Kişinin müteahhitlik yapabileceğine dair ticaret odasından alınmış kayıt ve onay belgesidir. 2. Numarataj Krokisi Aslı: Adres ve Numaralamaya lişkin Yönetmeliğe göre Belediye sınırları içerisinde bulunan meydan. 4. Dosyalardan %93’ünün yapı ruhsat kayıt (öntetkik) ve mimari tetkik masalarından iade edildiği görülmektedir. 6.Evrak Eksiklikleri. 1 adedi tesisat masası.2. bulvar. TUS Belgeleri: Mühendis-Mimar Odaları Birliği-Harita ve Kadastro Mühendisleri Odası tarafından her bir ruhsat için verilen tescil belgeleridir. Son Ay Vizeli Parsel Tapusu: Tapu dairesi mal sahibinin değişmediğine ve tapunun geçerli olduğuna dair tapunun arkasına onay vizesi yapar. 1 adedi betonarme masası. 8. 3. Kot Krokisi: mar durumu veya vaziyet planına göre ada ve parsellerin köşe noktaları ile yapılacak binaların köşe noktaları ve varsa kademe noktalarının Ülke Nivelman Sistemine dayalı olarak gösterildiği krokidir. ayrıca. Elde edilen toplam 50 farklı başlık. Yapı Denetim Hizmet Bedelinin Yatırıldığına Dair Makbuz Aslı: Hizmet bedelinin %20 si peşin geri kalanı hizmet sözleşmesindeki koşullara ve binanın seviyesine göre yatırılmaktadır. iade edildikleri masalar ve bekleme süreleri açısından incelenmiştir. mar Durumu Belgesi: Bir parselde inşa edilecek yapı veya yapıların mar Kanunu. nşaat ruhsatına yazılması gereken bir bedel olduğundan bu evrak istenmektedir. 7. Bu dosyaların tetkikinde toplam 42 iade yazısı elde edilmiştir. 11. Yol Genişliği Belgesi: mar planında belirtilen mevcut yol durumunun imar durumu belgesine işlenmesidir. ilgili belediyelerce tanzim ve onaylanan yapı ruhsatına esas belgedir. Bu iade yazıları. 42 iade yazısının 24 adedi yapı ruhsat kayıt (öntetkik) masası.

Kimlik Nosu Yol Genişliği Belgesi Arsa Kıymet Bedeli Yapı Denetim Hizmet Bedelinin Yatırıldığına Dair Makbuz Aslı Yapı Denetim Sicil Gazetesi Fotokopisi Proje Müelliflerinin Sicil Durum Belgeleri Müteahhit Ticaret Oda Kaydı Aslı Müteahhit mza Sirküleri Aslı Ve Fotokopisi Müteahhit Sözleşmesi Kanal Belgesi Şantiye Şefi Sözleşmesi Mimari Proje Cd Kaydı Yapı Denetim Firması Denetçilerinin Tc. Göre Proje Tadilatı Otopark Yön.Maddesine Göre Noter Tasdikli Sözleşmede Belirtilen Bedelin Esas Alınması Gerekliliği nşaat Ruhsatı Verilememesi Statik Proje Hesapları Statik Proje Zemin Etüt Raporu Toplam 15 15 15 15 14 12 11 11 10 9 8 8 7 6 6 6 5 5 4 3 3 3 3 2 2 2 1 1 1 1 1 1 1 5 4 3 1 7 2 1 1 6 3 2 1 1 1 2 1 1 5 EVRAK EKS KL KLER 207 YÖNETMEL K HÜKÜMLER NE GÖRE PROJE TAD LATLARI MZA VE ONAY EKS KL KLER RESM SÜRELER N DOLMUŞ OLMASI 13 11 9 D ĞER PROJE EKS KL KLER 4 249 381 .2. Göre Proje Tadilatı Telekom Belgesi Onayı Zemin Etüt Raporuna Jeofizik Mühendisi mzası Elektrik Projelerinde Telekom Onayı Tesisat Projelerinde z-Su Onayı Bekleme Süresi çinde lgilenilmemesi Bekleme Süresi çinde Tadilata lişkin Çizimlerin Tamamlanmaması stinat Duvarı Ruhsatı Müracaatının Eksik Olması Tapu Kaydındaki Tecavüzlerin Kaldırılması Gerekliliği Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğinin 56. Göre Proje Tadilatı Sığınak Yön.Ş. nşaat Ruhsatı Sürecinde Dosyaların ade Sebepleri Proje Müellifleri Tc.Tablo 1.B. Zemin Etüt Sorumluluk Belgesi Müteahhit Vergi Levhası Fotokopisi Yapı Denetim Firması Denetçilerinin kametgah Belgesi TUS Belgeleri Şantiye Şefi Sicil Durum Belgesi mar Durumu Belgesi Numarataj Krokisi Aslı Yapı Yanaşma zin Belgesi Yibf Belgesi Yapı Denetim Kuruluşu Onaylı Proje Kontrol Form Belgesi Kot Krokisi Vekaletname Aslı mar Durumu Belgesi Yapı Yeri Uygulama Krokisi . Kimlik Nosu Yapı Denetim mza Sirküleri Son Ay Vizeli Parsel Tapusu Şantiye Şefi Oda Kayıt Belgesi Müteahhitin Sertifikalı Usta Çalıştıracağına Dair Taahhütnamesi nşaat Müh.B. Kimlik Nosu Mal Sahibi Tc.Göre Proje Tadilatı Yangın Yön. mar Yön.0. Kimlik Nosu Müteahhit Tc.

Mal Sahibi TC. koşullarını ve süresini belirten sözleşmedir.12. Müteahhit Firmanın Sertifikalı Usta Çalıştıracağına Dair Taahhütnamesi: Çalışan ustalar belirli bir eğitim almak zorundadırlar ve eğitimlerini tamamladıklarında buna dair sertifika alırlar.Müteahhit Sözleşmesi: şin nasıl yapılacağını. 21. pis su ve yağmur suyu parsel içi tesisatının kent şebekesine bağlanması işleminin zmir Su ve Kanalizasyon şletmesi tarafından onaylandığını gösteren ve inşaat ruhsatı eki niteliğinde olan iki kademeli belgedir. meslek adamının o andaki durumunu gösterir. vatandaşlarına verilmiş olan numaradır. Şantiye Şefi Sicil Durum Belgesi: lgili meslek odasınca düzenlenen. 23. ilgili belediyelerce tanzim ve onaylanan yapı ruhsatına esas belgedir. 13. Müteahhit Vergi Levhası Fotokopisi: nşaat ruhsatında müteahhit firmaya ait bilgileri doldurmak için istenir. yazı ve kroki ile belirten. 17. Müteahhit . Ve Yardımcı kontrol elemanının kametgah Belgeleri: kamet adresinin zmir olduğunu teyit etmek için alınır. Yapı Denetim Firması onaylı proje kontrol formu belgesi: Yapı denetim firmasının binada neleri incelediğini gösteren formdur. Yapı Denetim Sicil Gazetesi Fotokopisi: Yapı denetim firmasının kuruluş adresinin zmir olduğunu teyit etmek için alınır. Yapı Denetim mza Sirküleri: Yapı denetim firması yetkililerinin isimlerinin ve imzalarının belirtildiği noter onaylı belgedir. Nüfus ve Vatandaşlık şleri Genel Müdürlüğü tarafından verilmiş olan numaradır. 28. Şantiye Şefi Oda Kayıt Belgesi: Şantiye şefinin ilgili odasına kayıtlı olduğunu gösteren evraktır. Zemin Etüt Sorumluluk Belgesi: nşaat mühendisinin yerinde yaptığ ı tetkik ve zemin etüt sonuçları dahilinde inşaat mühendisleri odasının hazırladığı ve sorumlu mühendisin onayladığı belgedir. Proje Müellifleri TC. 19. 15. 382 . her proje için işin adı yazılı belgedir. Belirli bir km sınırlaması vardır. Vekaletname aslı: Bir kişinin başka bir kişiye bazı yetkiler verdiğini gösterir noter onaylı evraktır. 22. Kimlik Numarası: Yüklenici kişiye. Y BF Belgesi: Yapıya ilişkin bilgi formudur. Müteahhit mza Sirküleri Aslı Ve Fotokopisi: Müteahhit firma yetkililerinin isimlerinin ve imzalarının belirtildiği noter onaylı belgedir. Kimlik Numarası: Proje tasarımcılarına ait. Nüfus ve Vatandaşlık şleri Genel Müdürlüğü tarafından verilmiş olan numaradır.Şantiye Şefi Sözleşmesi: şin süresini. 31. 33. her proje için işin adı yazılı belgedir. Mal sahibi . Kimlik Numarası: Yapı denetim firması yetkililerine ait. 27. Kanal Belgesi: Yapının temiz su. 16. 24. 29. 25. 26. yapım süresi içerisindeki sorumlulukları ve ücreti kapsayan sözleşmedir 20. Proje Müelliflerinin Sicil Durum Belgeleri. 18. Yapı Denetim Firması Denetçilerinin TC. nşaat Müh. 30. imar planı ve imar yönetmeliği ile öngörülen proje yapım koşullarını. 14. lgili meslek odasınca düzenlenen. mar Durum belgesi: Bir parselde inşa edilecek yapı veya yapıların mar Kanunu. Kimlik Numarası: nşaat sahibi kişiye. vergi numarası gibi. Müteahhit TC. Nüfus ve Vatandaşlık şleri Genel Müdürlüğü tarafından TC. Nüfus ve Vatandaşlık şleri Genel Müdürlüğü tarafından verilmiş olan numaradır. Yapı Denetim Firması Yapı Denetçisi nşaat Müh. 32. meslek adamının o andaki durumunu gösterir. Mimari Proje Cd Kaydı: Mimari projenin dijital bir kopyası ruhsat müracaatı sırasında teslim edilmek zorundadır. Belirli bir km sınırlaması vardır.

Tapu Kaydındaki Tecavüzlerin Kaldırılması Gerekliliği: Mevcut parsel sınırlarına bitişik parsellerden herhangi bir taşma var ise. Bu süreler içerisinde tespit edilen eksiklikler tamamlanmaz ise dosya iade edilir ve mal sahibinin yeniden müracaat etmesi gerekir. Bu belge belediye. Bunu takiben zemin etüt raporlarının da eksik getirildiği görülmüştür. noter tasdikli inşaat sözleşmesinde belirtilen bedel esas alınarak düzenlenmektedir.6. Yapı ruhsat şubesi kayıt bölümünde dosyaların resmi bekleme süresi 10 gün. 1. 3. kaymakamlık ya da valiliklerce. kincisi ise mal sahibinin kendisinden kaynaklanan bekleme süresi. Yönetmelik Hükümlerine Göre Proje Tadilatları.3. Diğer Sebepler. 2. 2. sığınak ve imar yönetmeliklerine göre revizyonunun en sık karşılaşılan hatalardan biri olduğu tespit edilmiştir. Proje Eksiklikleri.2. 2.0. yapı denetim kuruluşu tarafından fenni mesuliyeti üstlenilmek kaydıyla. Bu süreler içerisinde dosyaya ait eksik evraklar ya da çizimler tamamlanmaz ise dosya iade edilir ve ikinci bir müracaat gerekir. 2.5. Tablo 2 de en uzun sürede inşaat ruhsatı alan ve en kısa sürede inşaat ruhsatı alan dosyaların iade sebepleri listelenmiştir. Birincisi belediyelerin resmi bekleme süreleri. Telekom belgesi onayı ve projelere Telekom onayı en sık rastlanan eksiklik olarak tespit edilmiştir. 4. kayıttan sonraki aşamalarda ise bekleme süresi 30 gündür. Bu tür parsellerde yapılacak binalara istinat duvarı tamamlanmadan önce inşaat ruhsatı verilmemektedir. mza ve Onay Eksiklikleri. Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğinin 56. Elektrik ç Tesisleri Yönetmeliğinin Zayıf Akım Tesisleri başlıklı 69. ham yollarda yol profili. kayıttan sonraki aşamalarda dosyanın resmi bekleme süresi 30 gündür. 2. otopark. Maddesine Göre Noter Tasdikli Sözleşmede Belirtilen Bedelin Esas Alınması Gerekliliği: Kamu ihalelerine girerken müteahhitler önceden yapmış oldukları iş leri gösteren işbitirme belgelerini teslim etmek zorundadırlar. Bunların toplam bedeli girilecek işin büyüklüğüne göre değişmektedir. En çok eksik getirilenlerin betonarme projesi ve statik hesapları olduğu tespit edilmiştir. belediyenin ilgili biriminden ruhsat alınması gerekmektedir.2.2. Resmi Sürelerin Dolmuş Olması. Telekom uygunluk belgesi. nşaat Ruhsatı Başvurularının ade Süreleri şleyiş içerisinde iki farklı bekleme süresi tespit edilmiştir.4. Belediyede yapı ruhsat kayıt müracaatında resmi bekleme süresi 10 gün. Maddesi uyarınca yeni yapılan binalarda ankastre tesisat projesinin Türk Telekom tarafından hazırlanan teknik şartnameye uygun olduğunu gösteren belgedir. parsele ait vaziyet planı ve istinat duvarı betonarme projesi ile müracaat edilerek. 383 . stinat Duvarı Ruhsatı Müracaatının Eksik Olması: Parsel içinde istinat duvarı yapılması gereken hallerde. kot krokisi. nşaat Ruhsatı Verilememesi: mar durumu verilemeyen ya da buna benzer problemleri olan arsalarda inşaat ruhsatı verilememektedir. bu taşmanın iptal edilmesi ve parselin temizlenmesi gerekmektedir. Mimari tetkik aşamasında projelerin yangın. 3.

Dosya iade edildikten sonra mal sahibi aynı gün ikinci müracaatını yapmış ve 37 gün sonrada inşaat ruhsatını almıştır.Çalış ma kapsamında incelenmiş olan dosyalardan en kısa sürede inşaat ruhsatı alan dosyanın süresi 49 gündür. Dosya ilk müracaatından 15 gün sonra yapı ruhsat kayıt (öntetkik) masasından 4 sebepten dolayı iade edilmiştir (Tablo 2). Röportajlar zmir Konak Belediyesindeki mar ve Şehircilik Müdürlüğüne bağlı yapı ruhsat şubesinde görevli 4 belediye çalışanı. Bu dosya ilk müracaatında yapı ruhsat kayıt masasından 13 ayrı sebepten 12 gün sonra iade edilmiştir (Tablo 2). kimlik numaraları Müteahhit ticaret oda kaydı aslı Toplam iade sebebi 4. En uzun ve en kısa sürede ruhsat alan dosyaların dökümü En uzun bekleme En kısa bekleme süresi süresi 197 49 1.iade X X X X X X X X X X X X X X X X X 4 13 ade ve Bekleme Sebepleri Statik proje 1-Proje Statik proje hesapları eksiklikleri Zemin etüt raporu 2.iade 1. Tablo 2. Dosya iade edildikten 12 gün sonra mal sahibi ikinci müracaatını yapmış ve 170 gün sonra da inşaat ruhsatını almıştır.Evrak makbuz eksiklikleri YDK imza sirküleri YDK sicil gazetesi fotokopisi YDK denetçilerinin ikametgah belgesi YDK denetçilerinin TC. En uzun sürede inşaat ruhsatı alan dosyanın süresi 197 gündür.mza ve Telekom belgesi onayı onay eksiklikleri Elektrik projelerinde Telekom onayı Kanal belgesi Müteahhit imza sirküleri aslı ve fotokopisi Proje müelliflerinin sicil durum belgeleri Yol genişliği belgesi YDK hizmet bedelinin yatırıldığına dair 3. zmir’deki inşaat firmalarıyla en çok iş yapan 5 yapı denetim firması yetkilisi ve proje müellifi olarak belediyeye gelen 5 mimar ile 384 .

gereksiz hükümleri kaldırılmak suretiyle daha sağlıklı bir hale getirilebileceğidir. konusunda uzmanlaşmış mimarlarla birlikte kurulacak bir komisyonla tekrar sorgulanıp. dosya düzenli olarak takip edildiğinde. Sonuç Dosyaların tetkiki sonucunda. Röportaj sonuçlarında elde edilen ortak görüşler ise. Yapı ruhsat şubesinde çalışan personelin ikinci ortak görüşü. Özellikle yapı ruhsatı alınması sürecinin çok uzun olduğu ve çok fazla prosedür içerdiği vurgulanmaktadır. Deprem ve mar Yönetmeliklerinin birbiriyle çakışan bölümlerinin yeniden incelenmesi gerektiğini düşünmektedirler.ruhsat alım süreçlerindeki gecikme sebeplerinin sorgulandığı hızlandırılmasına ait önerilerinin beklendiği röportajlar yapılmıştır. en fazla bekleme ve iade sebebi olarak evrak eksikliği tespit edilmiş olsa da. Yapı ruhsat şubesinde çalışan personelin üçüncü ortak görüşü. Süreç odaklanması gereken temel konulara (deprem. güvenlik. sağlık. Ayrıca Yangın. Ruhsat alım sürecinin süresinin kısaltılması verimliliğin ve süreç kalitesinin geliştirilmesinde önemli rol oynayabilir. Bunun yanı sıra. belediyeden ön onay alındıktan sonra diğer projelerin hazırlanması gerektiği ve bu şekilde inşaat ruhsatı müracaatı yapılması gerektiğidir. evraklar kısa süre içerisinde tamamlanabilmektedir. Yapı Denetim Firması yetkililerinin ortak görüşü ise belediyelerde çalışan personel sayısının yetersiz olduğudur. öncelikle mimari projenin hazırlanıp. yapı denetim firmalarının tecrübesiz elemanlar çalıştırarak inşaatı denetlemek yerine yavaşlattıkları da proje müellifi mimarların ortak görüşleri arasında yer almaktır 5. ve sürecin Yapı Ruhsat Şubesinde çalışan personelin ortak görüşü. yangın. projelerin yönetmelik hükümlerine uygun olarak hazırlanması ve başvuru evraklarının tamamlanarak müracaat edilmesi gerektiğidir. Bu sıralamanın ruhsat alma sürecini kısaltacağını düşünmektedirler. Bunu yapmak için sürecin sadeleştirilmesi önemlidir. Sonuç olarak.) sadeleşerek yoğunlaşırken karmaşıklığı ortaya çıkaran geciktirici nedenlerin elenmesi ile daha etkin bir hale gelebilir. Bunun yanı sıra sistemin değiştirilmesinin ve belediyelerin sadece bir kontrol mekanizması gibi işleyerek yapı denetim firmalarını denetlemesinin uygun olabileceğini. mar Yönetmeliğinin piyasada çalışan. en uzun sürede inşaat ruhsatı alan dosyanın tek iade sebebi evrak eksikliği olarak tespit edilmiştir. inşaat ruhsatının yapı denetim firmaları tarafından verebileceğini düşünmektedirler. En kısa sürede inşaat ruhsatı alan dosyanın iade sebebi ise. Proje müellifi mimarlar da çalışan personel sayısının yetersiz olduğu konusunda hemfikirdir. Bu çalışmayla sürecin sadeleştirilmesi için el atılabilecek gecikme sebebleri analiz edilerek önemli bir aşama sağlanmıştır. en fazla bekleme ve iade sebebi olarak evrak eksikliğ i tespit edilmiştir. proje ve evrak eksiklikleridir. imar kuralları vb. 385 . projelerin yönetmelik hükümlerine uygun olarak hazırlanması ve başvuru evraklarının tamamlanarak müracaat edilmesi gerektiği konusu ile çalışan personel sayısının yetersizliği ve yapı ruhsatı alınması sürecinin çok uzun olduğu ve çok fazla prosedür içerdiği yönündedir. Bununla birlikte.

S. Türkiye.Son olarak yaptıkları araştırma kapsamında yazarların önerisi. Peer. Kamu Reformu Araştırması. Ena Kitapevi. (2005). M. talep ya da değişiklik dilekçelerinin incelenerek analiz edilmesi. zmir Büyükşehir Belediyesi mar Yönetmeliği (2002). and Şenatalar. Türkiye.. TÜS AD. Bayındırlık ve skan Bakanlığına iletilen hata. B. pp 265-271. F. Prosedürlerin azaltılması için çalışan personel sayısının yanı sıra kullanılan teknolojinin de iyileştirilmesi gerekmektedir. A. TÜS AD Yayını. ASCE (1986) Streamlining the building permit process. Yayın No: TÜS ADT/2002-12/335.asp?page=hizmetler&sub=yapikullanma.konak. 386 . Türkiye. Journal of Management in Engineering.. Toplumun Kamu Yönetimine.. Aralık 2002. Kamu Hizmetlerine ve Reforma Bakışı. TESEV Yayınları. ASCE Vol. (2002). mevcut sistemin eksiklikleri belirlenerek daha gelişmiş bir yazılım hazırlanmasıdır. (2008) Yapı kullanma birimi hizmetleri üzerine bilgi http://www. Çarkoğlu.bel. edinme. Referanslar Adaman. 2(4).tr/index. Kurumlarla diğer kurumlar ve kişiler arasındaki iletişim teknoloji yardımı ile daha hızlı ve verimli sağlanabilir. 5.

organizasyon yapısının ve rollerin belirlenmesi. birçok kere performans ve verimlilik açılarından diğer endüstrilerle karşılaştırılılarak zayıf bulunmuş ve yoğun bir şekilde eleştirilere maruz kalmıştır. tüm dünyadaki inşaat endüstrilerinde. yalın yapım Japon malat Endüstrisi lkeleri ve Batı Dünyası YÜ kavramının tartışılması. daha önceleri Amerikan firmalarının hüküm sürdüğü dünya otomobil pazarının önemli 387 . Bu sebeple.tr Nur Atakul Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Mimarlık Fakültesi. geçici örgütlenmeler ve yüksek maliyetler) odaklanarak tartışmakta ve bahsedilen özelliklerin etkilerini en az seviyeye indirmeyi hedefleyen bazı yenilikçi girişimleri ortaya koymaktadır. stanbul 0212 2521600 E-Posta: nuratakul@yahoo. Bütün bu farklılıklar inşaat endüstrisine özgü bazı teknik. Bu çalış ma. arsaya bağlı üretim.Yalın Üretim lkelerinin nşaat Endüstrisinde Uygulanabilirliği Selin Gündeş Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Mimarlık Fakültesi. imalattan alınan üretim felsefelerinin ve özellikle Yalın Üretim (YÜ) görüşünün. diğer endüstrilerde sadece üretim faaliyetinin başında yer alan yerel malzeme ve taşeron temini. yalın üretim. stanbul 0212 2521600 E-posta: ergonul@msgsu. nşaat endüstrisi. ekonomik.edu. imalatta benimsenmiş ve performans iyileştirme başarıları ispatlanmış bazı felsefe ve teknikleri örnek alıp uyarlamak önemli bir hedef haline gelmiştir. inşaat endüstrisinin kendine has özellikleri. Anahtar sözcükler: inşaat endüstrisi.com Öz nşaat endüstrisi diğer endüstrilerden birçok sebepten dolayı değiş ik bir yapıya sahiptir. finansal ve yönetimsel sorunlara neden olmaktadır. stanbul 0212 2521600 E-posta: selin.tr Sema Ergönül Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Mimarlık Fakültesi. inşaat endüstrisinin yapısal farkları göz önüne alındığında ne ölçüde uygulanabileceğini dört temel özelliğe (tek defaya özgü üretim. imalattan alınan fikirlerin bir çoğunun uygulanmasını güç hale getirmektedir.gundes@msgsu. 1980’lerde Japon otomobil endüstrisinin hızla ilerleyerek. piyasa ve kanunların araştırılması gibi işlerin her seferinde yeniden gündeme getirilmesini zorunlu kılar. Fakat. imalat endüstrileri. Üretimin her seferinde yeni bir proje üzerinde ve yeni bir sahada yapılması.edu.

malat endüstrisinde dünyaya daha önce egemen olan ve ‘Fordizm’ olarak adlandırılan akımın Japon tehdidine yenik düşmesi ile yeni bir üretim çağının başladığı iddia edilmiştir (Womack vd. ihtiyaçtan fazla üretim. Değer kavramının merkezinde müşteri yer almaktadır.1990).. “Japon tehdidi” olarak adlandırılan bu değişimin sebeplerini araştırmak ve Japon üretiminde rekabetçiliği bu derece artıran sihirli formulü keşfetmek için otomobil endüstrisinden uzmanlar Japonya’ya giderler. Bunlar. Kullanılan teknoloji ve beceriler batı dünyasındakilerin aynısıdır. üretimin müşterinin talep oranına göre ayarlanması ve dolayısıyla stokların azaltılması esastır.1990. gereksiz işlem. gereksiz taşıma (ürünler) ve beklemelerdir. Çünkü Toyotizmde hataların düzeltilmesi değil. Japonya’da. geleneksel üretim sistemlerinden farklı olarak. gereksiz hareket (insan). Japon üretim sistemleri arasında en göze çarpanı Taiichi Ohno’nun geliştirdiği “Toyota Üretim Sistemi” (TÜS) olmuş ve bu sebeple yeni çağ çoğu literatürde “Toyotizm” olarak adlandırılmıştır. • YÜ’de israf ve değer kavramları büyük önem taşır. tedarik edilecek malzeme ve ekipmanın uzun dönemli planlaması yapılarak depolanmasını hedefleyen (just in case) Fordizm ilkelerine tamamen ters düşer. hatalar (üründe).1985). stoklar. üretim süresi daha kısa. Müşterinin algıladığı değere katkıda bulunmayan ama kaynak harcayan her işlem israf olarak nitelendirilmelidir.1990). Fordizmde bulunan katı ve hiyerarşik örgütlenme yapısı Toyotizmde bulunmaz. parça ve bileşenler ana firmaya uzun dönemli bir işbirliği ile bağlı olan tedarikçiler tarafından temin edilir. Japon üretim sisteminde örgütlenme yapıları daha basıktır. işçilerin bu sorumlulukları alabilecek yüksek vasıflara sahip olmalarını gerektirmektedir (Womack vd. Japon üretim sistemlerinin Japon kültürü ürünü olduğu ve batı dünyasına transfer edilemeyeceği fikrine odaklanmıştır. 1999).1990). • Tam Zamanında Üretim (TZÜ) esaslı malzeme tedariki. YÜ sisteminin Japonya’da uygulamasının batı dünyasına yanlış aktarıldığı ve Japon 388 . 1950’lerde batı dünyasından alınmıştır (Dohse vd. • YÜ ile sağlanan yüksek verimin bir sebebi de.. Yalın Üretim Felsefesine Yönelik Eleştiriler YÜ taraftarlarının. Bu sistemde. şçiler.. tedarikçilere ürünün kalitesi ve tasarımı konusunda büyük yetkiler verilmektedir. teknoloji. organizasyonda yer alan tüm bireylerin birden fazla görev üstlenmesini temel bir koşul olarak görür (Womack vd. Birinci grup eleştiri. TZÜ görüşünde. Kalite kontrolü. YÜ’nün Fordizm’e olan üstünlüğüne yönelik iddiaları birçok çalış mada tartışılmıştır. Dohse vd.. YÜ’ye göre israf azaltılmalı veya mümkünse yok edilmelidir. yalın üretim. tedarikçilerle olan ilişkilerdir. Hatta. sorunlara zamanında müdahale etme ve çözümler bulma gibi görevler. öncelikle Fordizme göre daha esnek bir yapıya sahiptir. Dolayısıyla yönetimin bu tür bir yapılanmaya istekli olması ve işçiler ve yönetim arasında güçlü bir işbirliği kurulması bu akımın temelini oluşturur. • Fordizm. kitle üretim sistemlerinde yedi tür israftan bahsetmiştir. sıfır hata hedefini sağlamak ve sürekli iyileştirme yapmak esastır (Knill. Araştırmanın sonuçları çarpıcıdır: başarı üstün teknolojiden değil.1985). ‘Fordizm’ ve ‘Toyotizm’ arasındaki başlıca farklar şöyle özetlenebilir: • Toyotizm. malzeme siparişi. malzeme ve personel maliyetleri daha düşük ve kalite daha yüksektir (Womack vd. Ohno (1988). işçi uzmanlaşmasını desteklerken. Fakat. özgün bir üretim sistemi ve yönetim tekniklerinin benimsenmesinden kaynaklanmaktadır.bir payını kapması ile başlamıştır. değişik görevlerde yer alabilmeli ve problemlere müdahale etme yetkisine sahip olmalıdır.

stokların mümkün olan en düşük seviyede tutulmalarını ve ürünlerin küçük parçalar halinde sık sayıda sevkiyatını hedefler. Peki birçok açıdan farklı bir yapıya sahip olan inşaat endüstrisi için hangi görüş daha doğrudur? Womack (1990) ve Womack ve Jones (2007)’un fikirleri doğrultusunda YÜ prensiplerini. YÜ prensiplerinin sanılanın aksine Japonya’da imalatçılar arasında belirtildiği kadar yaygın olmadığını ve yapılan çalışmaların sadece TÜS’ne odaklanarak genelleme yaptıklarını iddia ederler. çalışma sırasında zaman kayıplarının azaltılması ve işçi sayısının mümkün olan en düşük seviyede tutulması gibi konulara dikkat çekmiştir. YÜ adı altında. 1990’lardan itibaren inşaat endüstrisinde YÜ tekniklerinin kullanım olanakları incelenmeye başlamıştır. Bu önkoşulları yerine getiremeyen imalatçıların YÜ tekniklerini uygulamaya çalış maları uygun bir yaklaşım değildir (Jorgensen ve Emmitt. Sullivan 1992). işin yoğunlaştırılması. Parlak (1999).1985). TZÜ ortalamanın üzerinde talep artışına cevap verebilecek bir sistem olmadığı için de eleştirilere maruz kalmıştır (Karmarkar. belirsizlik ortamı ve karmaşık organizasyon yapıları ile karakterize edilen inşaat endüstrisinde benimsemek gerçekten mümkün olabilir mi? Dünyada. nşaat Endüstrisi’nde Yalın Üretim Womack vd. yalın düşünce sisteminin imalat sektörüyle sınırlı kalmak zorunda olmadığını belirtmiş lerdir. TÜS’ün tüm endüstrilere aktarılabileceği ifade edilmiştir. (1990) tarafından yapılan “Dünyayı Değiştiren Makine” adlı çalışmada. Yine. tedarikçiler üzerinde baskıya yol açmakta ve dolayısıyla. Hines vd. 1989. YÜ sisteminde uygulanan çalışma prensiplerinin işçileri zor ve ağır şartlar altında çalışmak durumunda bırakması bu yöndeki eleştrilerin ana hedefi olmuştur. inşaat endüstrisi kapsamında aşağıdaki bölümlerde daha detaylı incelenecektir. Bu görüşe göre. Literatürde en çok eleştiri alan konu ise YÜ prensiplerinin işçilere yönelik tutumu ve önerilen takım çalışması ilkeleri ile ilgilidir. YÜ’de ana sanayinin yan sanayi üzerindeki baskı gücü bazen eleştiri konusu olmuştur. Bu konu. Tedarikçilerin ana üreticiye olan bağımlılıkları. 2008). Aggarwal. kalite. (2004) ise. Dohse vd. Bir başka sorun. (1985). Bu akımın önde gelen araştırmacılardan biri olan Lauri Koskela (1992) inşaat endüstrisindeki düşük verim. TZÜ görüşü. Sullivan (1992) ve Berggren (1992). süre ve güvenlik ile 389 . YÜ’nün seri üretime yönelik bir uygulama olması ve herbir endüstri için uygun olabileceğini söylemenin yanlış olacağıdır (Jürgens 1995.sisteminin raporlarda belirtilen sistemlerden farklılıklar gösterdiği de iddia edilmiştir (Wilkinson ve Oliver 1990. stokları bir israf olarak nitelendirildiği için. 1996). tedarikçilerin bu yapılanmada iş yapmak istememelerine sebep olmaktadır. Winch (2003) ise YÜ’nün konut yapımı dışında inşaat endüstrisi için geçerli olmayacağını iddia etmiştir. Katayama ve Bennett. YÜ’deki stresli çalışma şartlarına dikkat çeken ve bu koşullarda güçlü sendikalara sahip batı dünyasına uyarlama yapmanın zorluklarından bahseden diğer yazarlardır. Womack ve Jones (2007). TZÜ’ye yönelik yaygın bir eleştiri ise sık ve küçük ölçüde yapılan nakliyat işlemlerinden doğacak trafik sıkışıklığı ve kirlilik gibi sorunlara odaklanır. YÜ prensiplerini uygulamanın bazı önkoşulları vardır.

Dolayısıyla. Öyle ise YÜ’de bahsedilen değer hangi “müşteri”nin algıladığı değer olmalıdır? 390 . israf. projenin gerçekleştirilmesinde sıra hakimiyeti. yeni üretim felsefesi olarak adlandırdığı. malatta da aynı görüşün hakim olduğunu savunan Koskela. 2000. işlemlerin bütünü açısından bakıldığında. bu görüşün her zaman en verimli sonucun elde edilmesine olanak vermediğini belirtir.ilgili sorunların çözümüne yönelik. geleneksel yönetim anlayışı sadece dönüşüme odaklanmıştır ve dönüşümler arasındaki akışlar ihmal edilmektedir. Oysa inşaat endüstrisinde müşteri sınıflandırmasında sadece işveren yer almayabilir.1988). Hataların engellenememesi Koskela (1992) tarafından yapılan kalite ile ilgili eleştirilerin temelini oluşturur. hiyerarşik organisyon yapısı ve kalite konularının ihmalinin bu yönetim görüşünün başlıca eksiklikleri olduğunu belirtir. Yazar. YÜ ilkelerinde önemli bir yere sahip olan değer ve israf kavramları da inşaat endüstrisinde sorun yaratan bir alandır. 1999b. lk bakışta. yapılacak işin zamanlama olarak birbirini izleyen ve uzmanlaşma gerektiren daha küçük işlere bölünmesi. Mevcut eleştiriler. Green (1999a. seri üretimde kullanılan bir felsefedir. yani sıra hakimiyeti. 2002). Katayama ve Bennett. Hatanın tespitinden düzeltilmesine kadar geçen zamanın uzunluğu ve nihai kullanıcının isteklerinin yeterince göze alınmaması yapım sürecinin başlıca sorunlarındandır. Yalın Yapım Kavramına Yönelik Eleştiriler YÜ’nün imalat endüstrisinde uygulanmasına yönelik eleştirilerin inşaat endüstrisi için bire bir geçerli olduğunu söylemek mümkün değildir. Buna rağmen. inşa edilebilirliğin ve yenilikçiliğin zayıf. akış ve değer kavramları açısından bakmak gereğini savunur. Hiyerarşik organizasyon yapısı ise bütün yerine sadece bir işe odaklanmayı ve o işin maliyetini azaltma hedefini beraberinde getirir. Green ve May (2005)’de standartlaştırılmış ve tekrarlayan üretime odaklanan YÜ’nün inşaat endüstrisine uygulanmasının birçok soruna yol açacağına işaret etmiş lerdir. döngü zamanı ve değişkenlik gibi kavramlara gereken önem verilmemektedir. YÜ felsefesinin kullanılmasını önermiştir. “müşteri” olarak nitelendirilebilecek işveren ya da nihai kullanıcılar birden çok sayıda olabilir. Planlamada. 1993. değer. maliyeti aşmadan ve istenen kalitede gerçekleştirmede başarısız olduğunu iddia eder. Örneğin. inşaat endüstrisine hakim olan belirsizlik ortamı ve karmaşık örgütlenme yapıları göz önüne alındığında YÜ’nün yapı üretiminde uygulanmasında imalat endüstrilerine göre çok daha fazla sorunla karşılaşılması beklenilebilir. YÜ. Koskela (2000) ancak akış faaliyetlerini göze alan bir bakış ile inşaat endüstrinin gelişebileceğini dile getirir. Japon üretim tekniklerinin inşaat endüstrisinde kullanılmasında yaşanacak sorunları dile getiren çalış maların az olması ve bu akımın savunucuları tarafından eleştirilerin gözardı edilmesi dikkat çekici bir konudur. ve değişimin çok olmasına sebep olur. üretimde. inşaat yönetiminde kullanılan teori ve tekniklerin projeleri zamanında. inşaat üretiminde dönüşüm (transformation) modelinin hakim olduğu görüşünü tekrarlar. Koskela (2000). bahsedilen eksikliklerden yola çıkarak. Buna göre üretim işlemi girdilerin çıktılara dönüştüğü birbirinden ayrı birçok alt işlemden oluşur. Yazara göre. Koskela (1992). YÜ’de değer kavramı sadece müşteri açısından ele alınmıştır (Ohno. 1996). bu sebeplerden ötürü. Akış faaliyetleri katma değer sağlamadığı için azaltılmalı veya yok edilmelidir. inşaat endüstrisinde üretim faaliyetlerine dönüşüm. öncelikle YÜ’nün uygulanmasında bazı önkoşullar olduğu ve bu yüzden de tüm endüstrilerde kullanılamayacağı fikrine odaklanmıştır (Berggren. 2000 yılında tamamladığı doktora çalışmasında Koskela. Yapı ömrü boyunca.

Yazarlar. inşaat endüstrisinde akış yönetimi. nşaat endüstrisinde üretimin tek defaya özgü ve arsaya bağlı olması. yapının tüm hayatını kapsayan bir yaklaşım ile ele alınmalıdır. imalat endüstrilerine göre daha güçtür. Ayrıca. tekrar yapım. bir inşaat projesinde yer alan mesleksel çeşitlilik göz önüne alındığında çıkar çatışmalarının kaçınılmaz olduğunu vurgularlar. 391 . tasarım yanlış lıkları. tedarik zinciri inşaata göre daha esnek ve yönetimi daha kolay olmaktadır. güvenlik maliyetleri ve malzemelerin gereğinden fazla tüketiminden meydana gelir. Bu sebeplerden ötürü. Her üretim döngüsünde yeni problemlerle karşılaşmak ve bu sorunlara her seferinde çözümler aramak YÜ prensiplerinden olan sürekli iyileştirmeyi zorlaştırdığını söylemek mümkündür Koskela (2000). inşaat yatırımlarında işveren ve kullanıcıların imalat endüstrilerinden farklı olarak çok sayıda olması israf kavramına da daha geniş bir açıdan bakmayı gerektirir. Bu sebeple. inşaat endüstrisindeki organizasyonlarda. Koskela (2000) ancak bu sayede inşaat endüstrisinde bir dereceye kadar standartlaşma sağlanabileceğini ve akışların kontrol altına alınabileceğini savunmuştur. malatta ise tekrar eden ürünlerin hakim olması sebebiyle. işçi haklarına da dikkat çekilmektedir. israf ile sonuçlanan bir dizi değişkenlik ve belirsizliğe sebep olmaktadır. Green 2002). nşaat ve malat endüstrileri: YÜ ilkeleri inşaat endüstrisinde uygulanabilir mi? nşaat ve imalat endüstrileri birçok yönden birbirinden farklıdır. Tabi ki bu eleme. eğer bu özellikler işveren. Bu sebeple. Green ve May (2005). bazı konut projeleri hariç. YÜ felsefesi israftan kaçınmanın herkesin çıkarına olduğunu varsayar. sadece o projeye özgü bazı tasarım ve uygulama çözümlerinin mümkün olduğunca elenmesi ile çözümlenebileceğini savunur. her yeni proje için geçici örgütlenmeler kurulması ve bir üretim döngüsünde gerekli yatırım maliyetlerinin yüksek olması inşaat endüstrisinin kendine has birçok özelliği arasında en çok göze çarpanlarındandır. arsa veya tasarımcı için elzem değil ise gerçekleştirilebilir. hatalar. Bu özellikler. tek defalığa özgülük sorununun proje için üretilen ve daha önce kullanılmamış. daha önceki yapılan işlerden elde edilen tecrübelerin ve karşılaşılan sorunlara bulunan çözümlerin bir sonraki işe aktarılmasının diğer endüstrilerdeki uygulamalara göre sınırlı kalmasıdır. imalat endüstrisinde olduğu gibi. Bu tür farklılıklar belirsizliğin yüksek olmasına ve dolayısıyla YÜ’nün önemli bir prensibi olan akış denetimi’nin problemli olmasına yol açar. değişiklikler. YÜ tekniklerine başvurulmadan evvel. seri üretim kapsamına girmez. işverenin öncelikleri ve ihtiyaçları her bir yeni üretim döngüsünde farklı olmaktadır. Green ve May (2005)’e göre organizasyonlardaki bu tür çatışmaları sadece ‘güç’ denetleyebilir ve bu olgu da YÜ taraftarları tarafından ihmal edilmektedir. batıdaki işçi sendikası kavramının ve geliştirilmiş işçi haklarının YÜ prensiplerinin batıya uyarlanmasında yaşanacak önemli bir engel olduğudur (Green 1999b. Tek defaya özgü üretim ile ilgili diğer bir sorun. nşaat sektöründe israf. bireysel ve grup çıkarlarını göz önüne alan bir yaklaşımın daha doğru olacağ ı görüşündedirler. Çünkü her yapı birbirinden farklı olacak ve girdiler her üretim döngüsünde değişecek ve dolayısıyla akışlar da sorunlu olacaktır.YÜ’de yer alan israf kavramı ise ayrı bir tartışma konusu olmuştur. YÜ tekniklerinin inşaat endüstrisinde uygulanabilirliğini tartışan çalışmalarda. Yukarıda bahsedildiği gibi. değer ve israf kavramları. Genel kanı. • Tek defaya özgü üretim: nşaat üretimi.

Şantiyede üretim. her yapı üretiminde. yerel malzeme ve kaynak bulma zorunluluğuna. dolayısıyla da geçici örgütlenmeler oluşmasına yol açar. Nakliyat ve maliyet gibi sebeplerden ötürü. malat (a) ve proje temelli (b) endüstrilerde ürün ve kaynak akışı (Lowe ve Leiringer. Örneğin uluslararası iş yapan bir firma. Bütün bu sorunlar. yani imalat endüstrilerinde olduğu gibi sabit bir üretim yerinin (ör. bölgesel tedarikçileri. 2001). fabrika) olmaması inşaat endüstrisinin belirsizliğe neden olan en önemli özelliklerinden biridir. nşaat endüstrisinde ürün taşınamaz olduğu için geleneksel olarak üretim faaliyetleri zorunlu olarak şantiyede gerçekleşmektedir. malat endüstrilerinde ise işgücü sabit olup. malat endüstrilerindeki üretim faaliyetlerini doğrudan etkilemeyen iklim koşullarına açıklık. nşaatta taşınmazlığın getirdiği diğer ilginç bir özellik ise. değişen yerel yönetim gereksinimlerini. imalat endüstrilerinde gözlemlenebilen sorunlara ek olarak. birtakım örgütsel. bu dört ana özelliğin hepsi yüksek derecede birbirleri ile ilişkilidirler. neredeyse her üretimde. teknik. makine ve insangücünün ürün üzerinde sürekli hareket halinde olmasıdır.• Arsaya bağımlı üretim: Yapı üretiminin her yeni bir proje için değiş ik bir arsada gerçekleştirilmesi. bir bölgeye odaklanmamış. öğrenmek ve sonra da bu koşullara ayak uyduracak üretim ve organizasyon yapılanmasını her seferinde yeniden kurmak zorundadır. Bu zorlu yapılanma süreci YÜ’nün temellerinden olan karşılıklı güvenin oluşturulması ilkesine ters düşmektedir. ürün montaj bantı boyunca hareket eder. iklim koşullarını öncelikle iyi belirlemek. Şekil 1’ de bu durum şematik olarak gösterilmektedir. yerel tedarikçilerin seçimi. farklı jeolojik koşullar ve çevresel faktörlere maruz kalma gibi arsaya bağlı üretim özellikleri. gruplarının oluşturulması ve inşaat makinelerinin şantiyeye getirilmesinin düşünülmesi gereklidir. stratejik olarak coğrafi çeşitlendirmeye yönelmiş ve geniş bir alanda (bölgesel veya ülkelerarası) iş yapan inşaat firmalarında daha belirgin şekilde ortaya çıkar. 392 . 2006). korunaksızlık. ticaret kanunlarını. ekonomik ve finansal sorunlar doğurmaktadır (Propersi. üretimde değişkenlik ve belirsizlik gibi YÜ ilkelerini uygulamayı zorlaştırabilecek etkiler doğurur. Ürünler Ürünler Kaynaklar Kaynaklar (a) (b) Şekil 1. Arsaya bağlı üretim. Aslında.

Brodetskaia ve Sacks. 1992 yılında yaptığı çalışmada otomobil üretimi ve yapı üretimini karşılaştırmış. 2003) bu aksaklıkların giderilmesini amaçlayan. Makroekonomik şartlar nihai yapılara olan talebi etkiler. Çünkü inşaat endüstrisinin ürün talebi. makroekonomik şartların yoğun bir şekilde üretimi etkilemesine sebep olur. projede yer alan değişik grupların aynı amaca hizmet etmesini destekleyen ve bu sayede bir dereceye kadar çıkar çatışmalarını önlemeye yönelik girişimlerdir. bir sonraki projede yepyeni bir örgütlenme oluşmaktadır. Bu tür bir yapılanmada. inşaatta bunun aksine işgücü sabit olmayıp. finansörlerin çok güçlü bir role sahip olmalarını beraberinde getirir. Geçici ve karmaşık yapıdaki örgütlenmelerin YÜ prensiplerinin uygulanmasında yaratacağı diğer bir sorun da. Yalın Yapımın inşaat endüstrisinde en çok yaygınlaşmış tekniği olan Last Planner (LP) sistemi (Ballard. isteklerini finansman olanaklarına göre ayarlamak ve sınırlamak zorunda kalmaktadırlar. Bu durum imalat endüstrilerine göre daha yoğun bir koordinasyon çabası gerektirir ve dolayısıyla YÜ’nün akış prensibinin uygulanmasını zorlaştırır. 2000. Birincisi. YÜ’nün başlıca ilkelerinden olan ve üretimde yer alan her bireyin ana hedefe odaklanması ve karşılıklı güven ortamının sağlanması gibi hedefler geçici örgütlenme yapılarının doğasına ters düşmektedir. 2005. tasarımcı. bir ülkede ihracat ithalata ağır • 393 . LP sistemi inşaat endüstrisine oldukça yayılmış olmasına rağmen. yapı üzerinde sürekli hareket halindedirler. Örneğin. gemi veya uçak yapımında olduğu gibi. proje akışının geliştirilmesi için kurulmuş bir sistemdir. Ballard ve Howell. nihai kullanıcının isteklerinin uygulayıcı gruplara aktarılmasında yaşanan sorunlardır. Çoğu durumda. Literatürde bu tür zorlukların aşılması için gruplar arasında kurulacak uzun dönemli işbirliği modelleri önerilmiştir. Bu durum YÜ’nün çekim olarak adlandırılan ve talep oranlı üretim prensibine ters düşmektedir. altyüklenici gibi grupların oluşturduğu yeni bir örgütlenme yapısı kurulmaktadır. Proje bitiminde bu yapı doğal olarak kırılmakta. nihai kullanıcı. diğer endüstrilerin iş ortamının geleceğine bağlıdır. malatta ürün değişik iş grupları arasında gittikçe ilerlerken. YÜ prensiplerinden akış denetlenmesini zor kılmaktadır. Finansman sorunu. ve otomobil imalatında bulunmayan ‘lokasyon akışı’. inşaat üretiminde. Ballard ve Howell. Koskela. malzemelerin sahaya akışı. önceden tahmin edilemeyen aksaklıklara müdahale etme yeteneğinin olmaması gibi nedenler ile olumsuz eleştirilere de maruz kalmıştır (Bortolazza vd.nşaatta. nşaatta ise üç tür akış vardır.2007). Proje finansmanı kapsamında yer alan uygulama modelleri de.. Lokasyon akış ı yapının taşınamaz olmasından kaynaklanır. Bu durumda YÜ’deki değer anlayış ı ve çekim prensibi ile ters düşmektedir. Koskela (1992) arsaya bağlı üretimden kaynaklanan sorunlara çözüm olarak şantiyede gerçekleşen faaliyetlerin sayısını azaltacak prefabrikasyon ve modularizasyon gibi çözümler önermiştir. • Geçici örgütlenmeler: Her inşaat projesinde daha önce muhtemelen birlikte çalışmamış. ikincisi bina iskeletinin değişik montaj aşamalarına olan akışı. Çok disiplinli ve geçici yapılanma ile ilgili başka bir sorun gruplar arasında uyum zorlukları ve çıkar çatışmalarıdır. tedarikçi. yüklenici. 1998. Yüksek Maliyetler: nşaat endüstrisinin diğer endüstrilere kıyasla daha yüksek maliyetler gerektirmesi. işgücünün sabit olmaması karmaşıklığa sebep olmakta ve dolayısıyla. otomobil üretiminde yer alan iki ana akışa (bileşenlerin montaj hattına akışı ve otomobilin montaj hattında ilerlemesi) ek olarak üçüncü bir akış tipi olduğuna dikkat çekmiştir. faaliyet ve akışların zamanlamasının ve uyumunun sağlanamaması bir sonraki işin gecikmesine sebep olmaktadır. işveren.

Saha dışında tamamen prefabrikasyona dayanan konutlar için tasarım. inşaatı korumak için tasarlanan büyük tenteler veya şantiyede geçici beton fabrikalarının yapıldığı (e. • Prefabrike modüler konutlar: Sekisui Heim tarafından geliştirilen standart modül ve parçalardan oluşan konutlar. tamamen şantiye dışında inşa 394 . • Açık bina: Açık bina daha çok konut projelerinde uygulanmaktadır. Bina. şantiyede montaj ve organizasyonun ayrı olarak organize edilmesi gerektiği için. az sayıda tip proje mevcuttur. sektöre giriş ve çıkış engellerinin diğerlerine göre daha düşük olması sebebi ile çok sayıda KOB ’ye sahip inşaat endüstrisinde. Vrijhoef vd. tüm parçalar prefabrike olup. mühendislik.basarken. inşaat endüstrisinin kendine has özelliklerinin elimine edilmesini hedefleyen başlıca girişimleri şöyle sıralamışlardır. onun gerisinde kalmaya başlar ise endüstriyel yapı talebi azalır. inşaat endüstrisinin tek defaya özgü üretim. YÜ’nün talep stabilitesi prensibine uyum sağlamak oldukça güçtür. tek defaya özgü üretim ve arsaya bağlı üretim özelliklerini azaltmayı hedefler. inşaat endüstrisinde.g. Tasarımın işverenin isteklerine göre şekillendirildiği bu uygulamalarda. Literatürde. Vrijhoef ve Koskela. Peki gerçekten.bertaraf etmek mümkün müdür? Vrijhoef ve Koskela (2005). imalat endüstrilerinde kullanılan tekniklerin inşaatta benimsenebilmeleri için inşaat sektörünün özelliklerinin etkilerini en az seviyeye indirmeyi hedefler. 2002). tasarım çoğunlukla standart olup. Örnek olarak. Bu yöntem ile arsaya bağlı üretim ve geçici örgütlenme yapılarından doğacak sorunlar kontrol altına alınabilinir. fabrikasyon ve montaj gibi üretim aşamaları tamamen önceden belirlenip standartlaştırılmıştır. ile tasarım büyük ölçüde standartlaştırılmakta ve montaj işlemi sahada hep aynı takımlar tarafından yapılmaktadır. arsaya bağlı üretim ve geçici örgütlenmeyi kapsayan üç ana özelliğinden doğan sorunlarına hitab etmektedir. bahsedilen tüm bu özelliklerin yarattığı üretim sorunlarına çözüm arayan iki ayrı grup fikir oluşmuştur. Ürünler prefabrike olmasına rağmen. • Önceden tasarlanmış yapılar ve konutlar: Küçük işyeri ve konut yapımı için birkaç firma önceden tasarlanmış binalar sunmaktadırlar. Bu uygulama ile tek defaya özgü üretim ve geçici örgütlenme yapılarından doğan sorunların aşılabileceği belirtilmiştir. • Standart konutlar: IKEA ve Skanska tarafından geliştirilen standartlaştırılmış konut konsepti (Bo Klok). tünel inşaatında elemanların fabrikasyonu için) uygulamalar verilebilir. • Şantiye fabrikası: Bazı firmalar. Makroekonomik koşulların talebe olan etkisini gösteren diğer bir örnek ise. Görüldüğü gibi. Bu çözüm. şantiyede gerçekleşen üretim iş lemlerini dış etkilerden korumak için geçici çözümler bulmuşlardır. az sayıda modelden oluşmaktadır. Yapı şantiyede hep aynı takım tarafından monte edilir (Dekker 1998. rakip firma sayısını ve dolayısıyla da talebi kontrol altında tutmak çok zor olmaktadır. Birinci grup. ön montaj fabrikada yapılmaktadır. inşaat endüstrisinin doğasını bozmadan onun dinamik yapısına uyacak teknikler geliştirmeyi önerir (Ballard ve Howell. kinci grup ise. bu çözüm sadece tek defaya özgü üretim özelliğinden kaynaklanan sorunlara cevap verebilmektedir. Bu çözüm. Bunun yanı sıra.1998. imalat endüstrisindeki gelişmelerden faydalanmak için inşaat endüstrisine has bu özellikleri -kısmen de olsa. Bu uygulamada.2005). • Prefabrike işyerleri: 2001 de yapılan Bollard ofis binası geleneksel yapıma çok değişik bir açı kazandırmış ilginç bir yapıdır. uzun vadeli konut kredilerinin sağlanmasının konut talebine getirdiği artıştır.

Dekker. deniz yolu ile arsaya nakledilmiş ve vinçle yerine konulmuştur (Maas ve Van Eekelen. 7(2). pp.(2000) The Last Planner system of production control. Employment & Society. 11-17 Ballard..B.OPT.(2007) Understanding Flow and Micro-Variability in Construction: Theory and Practice. Bir önceki bölümde belirtilen ve bu özelliklerin olumsuz etkilerini en az seviyeye indirmeyi hedefleyen bazı giriş imler ise. Berggren. Harvard Business Review. US. 31(2). G.(1998) Open building systems: a case study. Proceedings IGLC-13. Costa. Brodetskaia. Building Research & Information. K. Sonuçlar nşaat üretiminin kendine has özelliklerinin. Yapının arsaya bağlı üretim sorunlarına hitaben yeni bir çığır açtığı söylenebilir. imalat endüstrilerinden alınan bazı fikirlerin uygulanmasını çok zor bir hale getirdiği gözlemlenmiştir. artı eksilerinin objektif bir şekilde değerlendirilmesi ve tespitlerin yayımlanması gerekmektedir. S. Kaynaklar Aggarwal.FMS? Making sense of production operation systems. • Uzun vadeli işbirliğine dayalı çözümler: Uzun zamandan beri uygulanmakta olan ve yüklenicilerin altyüklenici ve tedarikçilerle stratejik işbirliği yapmasını öngören bu yöntem. 26 (5).(1998) Shielding Production: Essential Step in Production Control. G.. Sacks. Howell. G. Birmingham. Ballard. R. 395 .T.. D. geçici örgütlenme yapılarından doğacak sorunlara kısmen çözüm olmaktadır. G. Thesis. I. Howell. pp. Formoso. 2004). Bu sorunların. (2005) A Quantitative Analysis of the Implementation of the Last Planner System in Brazil”.The End of History?.. Sydney. C. Bortolazza. Michigan. C. diğer endüstrilerden alınan fikirleri benimsemeden önce tüm bu koşulları göz önüne almak zorundadırlar.8-12 Ballard. geleneksel yapım sistemlerinde. Journal of Construction Engineering and Management.119-133. (1985).(1993) Lean Production .A. pp 163-188. Ancak bu şekilde. imalat ile kıyaslandığında ek bazı sorunlara ve yönetim güçlüklerine yol açtığı görülmektedir. PhD.C. 311–318. pp. UK. Building Research and Information.JIT. 124(1). nşaat firmaları. 488-497. R. 63(5).(2003) Lean Project Management. MRP.edilmiş. Endüstrinin performansının artırılması için yukarıda yedi ana başlık altında toplanan bu örnekler hakkında daha detaylı çalış malar yapılması. Work. Birmingham. Univ. Proceedings IGLC-15. imalattaki fikirlerin tam anlamıyla inşaat üretimine uygulanabilmesi mümkün olabilir. G.. yeni sorunlara sebep olmaları sebebiyle yaygınlaşmamış lardır.

D. T. Lowe.. (1999) How lean manufacturing matches today’s business. pp. 115-146 Green.(2005) Lean Construction: arenas of enactment. Karmarkar. S. Jorgensen. 3(1)... P. Rich. v.(2000) An exploration towards a production theory and its application to construction.133-137. Material Handling Engineering. B. Journal of Operations & Production Mgmt. Koskela. Proceedings IGCL-8.. Walter de Gruyter. M. Berkeley. S.(1992) Application of the New Production Philosophy to Construction. The New Division of Labour. Construction Management and Economics. Technical Report No.D. Green. D.16(2). S. S. Politics and Society. 87. CA. May.D. 14(2).498-511. Katayama. 37–51. pp. (s. a review of contemporary lean thinking.994-1011.. B. London Maas.15(4). 396 .a brave new world. 24(10). Hines. N.D..147-166. pp. 67(5). Malsch. pp 383-398. pp. S.D. L. H.D. Green.Dohse. 13.(2008) Lost in transition: the transfer of lean manufacturing to construction. L.(2004). U. pp 21-32.(2006). Bennett.C. Journal of Construction Research. Koskela.. Construction and Architectural Mgmt. Knill. Int.8-23. S.. 33(6).pp. models of diffusion and the meaning of ‘leanness’. Proceedings IGCL-7. T. Journal of Operations & Production Mgmt. VTT Publications 408. Espoo. (2002) The human resource management implications of lean construction: critical perspectives and conceptual chasms. (1999b) The missing arguments of lean construction. Green.72. Jürgens. 277) Blackwell Publishing Ltd.349-66. The bollard: the lessons learned from an unusualexample of off-site construction.(1996) Lean production in a changing competitive world: A Japanese Perspective. pp. pp. (1989) Getting control of just-in-time. PhD Thesis. Van Eekelen. Emmitt... Leiringer. CA. Automation in Construction. Charles. Littek. pp. Green. Commercial Management of Projects: defining the discipline. Engineering. R. Berlin.. 122-131. Int. Center for Integrated Facility Engineering. W. Holweg. Building Research&Inf.. University of California.(1985) From Fordism to Toyotism? The social organisation of the labour process in the Japanese automobile industry. B. 54(11). Brighton. (1995) Lean production in Japan: myth and reality. G. K. Harvard Business Review. (2004) Learning to evolve. S.(1999a) The dark side of lean construction: Exploitation and ideology. USA.17... VTT Building Technology. U.(2000) The future of lean construction. Jurgens. U. Stanford Univ.

31(2). M.A.p. Building Research & Information. Roos.Ohno. 12(1) Winch. 107-118. J. Parlak. Vrijhoef.(1988) Toyota production system: beyond large scale production.T. (1999) Yeniden Yapılanma ve Post. Jones. Womack.(1992) Japanese management philosophies: from the vacuous to the brilliant. Z. Wilkinson. B..66-87. Oliver. L. Jones. California Management Review. Acar Basım. G. 397 . Bilgi dergisi. Proceedings IGLC-13.(2005) Revisiting the three pecularities of production in construction. J..(2007-ilk basım 1996) Yalın Düşünce. Productivity Press. T. Sullivan. Koskela.P.(2003) Models of manufacturing and the construction process: the genesis of re-engineering construction. .(1990) The Machine that Changed the World. Rawson Associates.(2001) Le imprese edili. Australia.(1990) Obstacles to Japanisation: The case of Ford UK. stanbul. 34 (2). A. Sydney. D.D.T. N. NY. Italia. Milano. pp.. Propersi.Fordist Paradigmalar. D. J. Il sole 24 Ore S. 1(2). Portland.P. Womack. Employee Relations.. R.

.

Genel olarak bir kurumun üretmesi gereken mal veya hizmetin sağlanabilmesi için kurum bazında ihtiyaç duyulan. nşaat Yönetimi. 399 . ERP sistemleri kaynak tanımının kapsamına sektöre ve ürüne bağlı olarak. Yönetim Bilgi Sistemleri (MIS). ERP sistemlerinin sayısının artan bir ivmeyle yükseldiği bu günlerde firmaların seçimlerini ve aksiyonlarını doğru bir şekilde yapabilmeleri için bir kaynak oluşturulması amaçlanan bu çalış mada karşılaşılan muhtemel riskler ve sebepleri incelenmiştir.tr Öz Ülkemizde.com S. ekipman ve zamandır. nşaat sektöründe büyük çoğunlukla kaynak olarak kabul edilen başlıca parametreler. Anahtar Kelimeler: Kurumsal kaynak planlama (ERP). Temel itibariyle amaca yönelik bir çeşit yönetim bilgi sistemidir (MIS). Aynı zamanda. büyük bölümü inşaat firmalarının karakteristik özelliklerinden kaynaklanırken. iş gücünü. önde gelen firmaları. zamanı. 34156. Sonuçta ortaya çıkan tabloya bakıldığında yapılan bu yatırımların azımsanmayacak bölümünün başarısızlıkla sonuçlanabildiği görülmektedir. her geçen gün daha gelişen inşaat sektörünün.dikmen@iku. ERP sistemlerine yatırım yapmıştır. rekabet platformlarının global ölçeklere ulaşması sebebiyle daha etkin bir yönetim sistemine sahip olmanın değeri son yıllarda iyice anlaşılmaya başlanmıştır. stanbul Tel: (212) 498 4718 E-Posta: u. üstlendikleri projeleri daha etkin sistemlerle yönetme gereklerini karşılayabilmek amacıyla ERP (Enterprise resource planning . yönetilmesi ve planlanması gereken bütün kaynakların takip altına alındığı yönetim sistemidir. bazen yanlış tercihlerin yapılması veya kullanım hataları gibi sebepler de uyarlama ve kullanıma geçiş projelerinin başarısını etkileyebilmektedir. malzeme.Kurumsal kaynak planlama) sistemlerine olan ilgi ve ihtiyacları her geçen gün artmaktadır.Türk nşaat Sektöründe ERP Uygulamalarında Karşılaşılan Riskler Burç Yıldız M&N Mimarlık stanbul Tel: (212) 213 92 75 E-Posta: yildizburc@gmail. ekipmanları. Ümit Dikmen stanbul Kültür Üniversitesi nşaat Mühendisliği Bölümü Bakırköy. malzemeyi. Proje Yönetimi Giriş ERP (Enterprise Resource Planning) sözcüklerinin baş harflerinin bir araya gelmesiyle oluşturulmuş bir kısaltmadır. işgücü. Nedenlerin.edu. parayı ve hatta tecrübeyi alabilmektedirler. Bununla beraber özellikle geçtiğimiz son birkaç sene içerisinde inşaat yatırımlarının yüksek seviyede seyretmesi sonucunda çok sayıda inşaat firması.

günümüzde gittikçe daha kapsamlı hale gelen. Bütün kolları ve yan sanayileriyle beraber hızlı bir gelişim sürecine giren Türk nşaat Sektörü. Bu bütün ERP sistemlerinin en temel özelliğidir. temini kolay olmayan bu kaynakların mümkün olan en yüksek verimle kullanılmasının sağlanmasını hedefler. Bilhassa 2000’li yıllarda gelişen işlemci. gemi imalatı. Rekabet koşullarının gün geçtikçe daha zor hale gelmesinin bir sonucu olarak kurumların sahip oldukları kaynaklarının yönetimi artık en önemli konulardan birisi olarak görülmektedir. Bununla beraber proje bazlı imalat yapan sektörlerin ERP sistemlerini kabullenmeleri göreceli olarak daha uzun sürmüş ve dünya çapında isimlerini duyurmuş olan ERP geliştiren firmalar bu konunun çeşitli sebeplerle gerisinde kalmışlardır. internet ve veri aktarım teknolojileri sayesinde daha da kolaylaşan uygulamalar bugün çoğu inşaat firmasının ERP sistemlerine yatırım yapmasını. Özellikle.) önce düzenli imalat yapan sektörler (otomobil.ERP sistemleri. 2009) ve SAP (SAP. Türk nşaat Sektöründe ERP Sistemlerinin Durumu 1950’li yılların ortalarına kadar kiremiti dahi ithal etmek zorunda olan Türk nşaat Sektörü 1970’li yıllardan beri uluslararası pazarlarda hedef geliştirmektedir. Bu sebeple bu tür sektörlerde başarı göstermiş olan dünya şirketleri adlarını yıllar ilerledikçe daha fazla duyurmuştur. Proje bazlı imalat yapan sektörlerden (inşaat sektörü. 1990’lı yılların başı itibariyle hem inşaat yönetimi hem de yazılım konusunda bilgi ve fikir sahibi olan az sayıda kişi ve kurumun geliş tirdikleri örnekler ve büyük çaplı az sayıda ki inşaat firmasının kendi bünyeleri için özel olarak geliştirdikleri yazılımlar ERP Sistemlerinin inşaat sektöründe kullanımına öncülük etmişlerdir. ORACLE (Oracle. kullanım olanakları kolaylaşan ve yaygınlaşan bir görüntü sergilemektedir. sabit disk. 2009) gibi firmalar seri imalat sektörlerinin ihtiyaçların olabildiğince iyi yanıt vermiş ve geniş kullanım alanları bulmuşlardır. veya en azından konuyla ilgili araştırma yapmasını sağlamıştır. ERP sistemlerinin en öncelikli hedefi yönetici kademelerinin üretimin devamı için kritik kararlar alınabilmesini sağlayacak yorum ve raporlar üretilmesidir. telekomunikasyon. ERP sistemlerinin kullanımı üzerinde çok sayıda yayın mevcuttur (Moon. Bu sebeple hemen hemen tüm sektörlerde bu yöndeki talepler giderek artmaktadır. 2007). 400 . ardından gerçekleşme değerlerinin kayıt altına alınmasını ve en son olarak da planlanan ve gerçekleşen değerleri birbirleriyle kıyaslayarak kararlara ve iyileştirme yöntemlerinin yaratılmasına ulaşmayı metod olarak kabul eder.) ERP sistemlerini daha önce tercih etmiş ve önemsemiştir. Yerel yazılım geliştiricileri sektöre özel geliştirmiş oldukları yazılımlarla konunun çözümlerini sunmuşlardır. tekstil vs. ERP Sistemlerinin Günümüzdeki Durumu Gelişen teknolojik olanakların da katkısıyla ERP sistemleri. Bunu sağlamak için öncelikle planlama safhasını. yiyecek-içecek. rekabet koşullarının ağırlaşması sebebiyle kaynak yönetimine giderek artan bir hassasiyet göstermektedir. yazılım sektörü vs.

paranın. makina ve ekipmanların ayrı ayrı takibinin gerekliliği nedeniyle sık sık denenmesine rağmen sadece muhasebe tabanlı bu sistemlerin inşaat sektöründe kullanımı yetersiz kalmaktadır. 2009). Yakın zamana kadar hemen hemen her firmada muhasebe yazılımı adıyla görmeye alıştığımız bu sistemlerin genellikle depo-stok takibi gibi sonradan yapılan ekler ile ERP sistemine dönüştürülme çabaları olmuştur. inşaat sektörü dünyada her geçen gün yeni aşamalar kaydeden ERP sistemlerinin bir çoğunu bünyesinde denemiştir. iş gücünün. Yapıtaşı ERP® nşaat Yönetim Sistemi (Yapıtaşı. özellikle sadece parasal kaynakları takip etmek üzere geliştirilmiş kurumsal kaynak planlama sistemleri başta olmak üzere kısıtlı yapıda bir çok ERP sistemi olarak sınıflandırılabilecek sistem mevcuttur. Sektörde bunların haricinde kullanılan sistemler olduğu gibi şirket bünyesinde geliştirilmiş sistemler mevcuttur. 2009) Avinal nşaat Yönetimi (Avinal. 2009) Microsoft Dynamics® AX/NAV (Microsoft Dynamics. mükerrer yazılımların oluşması ve sistemin dejenere olması 401 . Türk nşaat Sektöründe ERP Uygulamaları Sırasında Karşılaşılan Sorunlar Türk inşaat sektöründe ERP uygulamaları sırasında çok çeşitli sorunlar oluşabilmekte ve sonucunda da seçilmiş olan sistemin sağlıklı çalışabilmesinin önünde ciddi risk oluşturabilmektedir. Oracle® ERP (Oracle. Bunların yanısıra. Bu denemeler en başta seçeneklerin azlığından dolayı biraz daha kontrolsüzken zaman ilerledikçe olumlu gelişmelerin ortaya çıkması sağlanmıştır. 2009). • Sistem seçimi ile ilgili konular o Sunulan yazılım seçenekleri arasından hatalı seçim yapılması Firmanın genel çalışma sistemine uyarlı olmayan yazılım Firmanın genişlemesine paralel büyüyemeyen ve büyümesi çok güç olan yazılım o Seçilen ERP sisteminin Türk inşaat sektörünün uygulamalarına uygun olmaması ve uyarlanmasında ısrar edilmesi • Yönetim ile ilgili konular o ERP sisteminin yönetim kademeleri tarafından yeterli destek görmemesi o Yönetici değişiklikleri o ERP sorumlusunu yönlendiren birden fazla yönetici o Birden fazla ERP sorumlusu atanması o Veri girişi ve çıkış ı ile ilgili gereksiz yetki talepleri veya kademelenme • Sistemin iş letilmesi ile ilgili faktörler o Yazılımın veya üzerinde çalışmakta olduğu bilgisayar sisteminin güncelliğinin sağlanmaması veya sağlanamaması o Yazılım sisteminin sistematiğinin korunamaması. zamanın. 2009) olarak sayabiliriz.Tüm bilgisayar yazılımlarında olduğu gibi. Bu sorunların oluşmasında etken olan faktörlerin başlıcaları aşağıdaki başlıklar sayılabilir. Bu bağlamda inşaat sektöründe kaynak planlaması yapılması için malzemelerin. Türk nşaat Sektöründe Kullanımı Denenmiş ERP Sistemleri Türk nşaat Sektörünün denemiş olduğu ve kullanmakta olduğu ERP sistemlerini başlıca SAP Business Software Solutions Applications and Services (SAP.

402 . Anketlerde firma adına soruları firmanın ERP sorumlusu cevaplamıştır. Aşağıdaki paragraflarda bu çalışmanın sonuçları sunulacaktır. sektördeki faaliyet süreleri. çalışan sayıları ve ciroları değişiklik gösteren firmalara yer verilmiştir. Sonuçlar Firma Bilgileri Daha önce yukarıda da söz edilen anketler. cirosunun yanısıra yurtiçi ve yurtdışı projeleri ve proje stokları hakkında bilgi sorulmuştur. Anket çalışmasında firma ortaklık yapıları. Şekil 1’de firmaların yaş bilgileri özetlenmiştir. birikim ve sonuçların tespiti amacıyla bazı sorular sorulmuştur. Bu çalışmanın amacı bu olası faktörlerin sektördeki etkinliğini araştırmaktır. ortaklık durumu. Kullanmakta oldukları ERP sistemi ile ilgili olarak ta sisteme neden gerek duydukları. Elbette bu faktörlerin tümünü bertaraf etmek mümkün olabilir. ERP sistemleri ile ilgili yapmış oldukları çalış malar sırasında edinilen tecrübe. çalışan sayısı. o Kullanıma tam olarak geçilememesi veya sistemin %100 uygun hale getirilmesi beklentisi o Kullanıcı direnci o Daha önceki başarısız ERP deneyimlerinin sisteme olan inancı azaltması Diğer faktörler o Sektördeki kayıt dışı çalış ma alışkanlığı nedeniyle tam entegre sistemin kurulamaması o Genel ekonomik şartlarda bozulma Yukarıda sayılan tüm bu faktörler Türk inşaat sektöründeki bir firmanın başarılı bir ERP sistemi kurup çalıştırmasın önüne çıkabilecek olası risk faktörleridir. Anket soruları Ankette firmalara. 20 firma ile yüzyüze görüşme metodu ile yapılmıştır. Yine anketin bir parçası olarak ERP sorumlusunun eğitim seviyesi sorulmuş ve neticesinde 12 yöneticinin lisans derecesi ve 8 yöneticinin de yüksek lisans derecesine sahip olduğu bilgisi alınmıştır.• • Kullanıcılarla ilgili faktörler. kullanmakta oldukları sistemin kapsamı ve de başarı değerlendirmeleri sorulmuştur. Firma ile ilgili sorularda firmanın yaşı. Bu amaçla bir anket hazırlanmış ve sektörde faaliyet gösteren 20 firma ile birebir görüşerek sonuçlar derlenmiştir. ilk denemeleri olup olmadığı. firma bilgilerinin yanısıra.

Tüm firmaların ortalaması ise 94 000 Avro’dur. firma başına ortalama yurtdışında 160 milyon Avro ve yurtiçinde 130 milyon Avro olmak üzere toplam ortalama 290 milyon Avrodur. Ne var ki firmalardan biri ERP sistemini 14 yıldır. Firmalar yine vermiş oldukları cevaplarda ERP sisteminin kurulması amacıyla 16 000 – 350 000 Avro harcadıklarını beyan etmişlerdir.6 yıldır kullanmaktadır.10 8 Firma Sayısı 6 4 2 0 0 -10 11 . Elbette bu oranlar ülkelere ve firma büyüklüklerine göre farklılık göstermektedir (Sudzina.30 31 .6’dır. Firmalar mevcut sistemlerini ortalama 2. 20 firmanın 6’sında mevcut ERP sisteminin firmanın ilk denemesi olmadığıdır. Bingi ve diğ.0 yıla düşmektedir. Firmaların şantiyelerinde ise ortalama 1036’sı kendi kadrolarında ve de 1356’sı taşeron kadrolarında olmak üzere toplam ortalama 2400 civarında personel çalışmaktadır. Firmaların 7 adedi temel olarak tek ortaklı ve geriye kalan 13 adedi çok ortaklıdır. Ortaklık sayısı ortalaması tüm firmalar dikkate alındığında 6. (1999) bulgularına göre toplam masraf yazılım için yapılan masrafın 2 – 3 katıdır. 2008) 403 . Bu süre ERP gibi kapsamlı bir sistemin tam anlamıyla getirilerini görmek için kısa süreli bir deneyim olarak kabul edilebilir. donanım. eğitim ve uyarlama çalışmaları gibi tüm masrafları içermektedir. ERP Sistemi Bilgileri Yapılan anket sonucunda ankete katılan 20 firmanın 5 ayrı ERP sistemi kullandığ ı bilgisine erişilmiştir. Alınan cevaplarda çarpıcı bir nokta ise. Firmaların halen yürütmekte oldukları projeler. Yukarıda verilen tüm bu verilerle firmaların ortalama olarak ortanın üzerinde uluslararası inşaat faaliyetinde bulunan firmalar olduğu söylenebilir. müşavirlik. Bu şirketler ortalama dışına alınırsa ortalama kullanım veya firma deneyimi süresi 2. diğeri ise 8 yıldır kullandığını beyan etmiştir. Firmaların merkez teşkilatlarında ortalama çalışan sayısı 54’tür. Yani diğer bir deyişle görüşülen firmaların gelirleri %55 yurtdışı ve %45 yurtiçi şeklindedir. Firmaların Sektördeki Faaliyet Süreleri Firmaların yarısı tamamen taahhüt sektöründe diğer yarısı ise hem taahhüt hem de gayrimenkul geliştirme alanında faaliyet göstermektedir.50 Yaş Grubu 50+ Şekil 1. Elbette yapılan bu harcamalar yazılım.20 21 .40 41 .

Firmalara. Şekilden de görüleceğ i üzere firmaların ERP sistemi kurmaktaki öncelikleri kurumsallaşma. Şantiye sayısının çokluğu b. Sağlıklı proje arşivlerinin oluşturulması g. Firmalara kullanmakta oldukları ERP sistemini nasıl değerlendirdikleri sorulmuş ve kendilerine sahip oldukları sistemi 5 üzerinden (5=çok başarılı) değerlendirmeleri istenmiştir. a. Şekil 3a’dan görüleceği üzere firmalar sahip oldukları sistemleri ağırlıklı olarak 3 ve 4 notuyla değerlendirmişlerdir. Diğer Bu bazda gelen cevaplar Şekil 2’de grafik olarak gösterilmiştir. Firmaların ERP Sistemi Kurma Gerekçeleri Adet 404 . Diğer yandan Şekil 3b’den de görüleceği üzere sisteme olan beğeni artmaktadır. ISO vs. Sonuçlar Şekil 3’te verilmiştir. Benzer bir çalışma yapılan masraflar ile verilen başarı notu arasında yapılmış ve sonuçlar Şekil 3c’de verilmiştir. kalite standartları gereği f. Departmanlar arası iletişimin iyileştirilmesi h. Bu şekilden görüleceği üzere yapılan masraf arttıkça sistemin başarı notu yükselmekte ise de az masraf yapılan sistemlerde de yüksek memnuniyet dereceleri olabileceği gözlemlenmektedir.6’dır. Bu sonuca ulaşılmasında muhtemel sebepler kullanım alışkanlığı arttıkça sistemin faydalarının daha iyi görülmesi diye düşünülebilir. Uluslararası çalış ma e. sağlıklı proje arşivlerinin oluşturulması ve departmanlar arası iletişimin iyileştirilmesi noktasında odaklaşmaktadır. Kurumsallaşma c. Tüm firmaların aritmetik ortalaması 3. Denetim – Şeffaflık d. neden bir ERP sistemine ihtiyaç duyduğu sorulmuş ve cevap olarak aşağıdaki şıklardan bir veya birkaçı işaretleyebilecekleri söylenmiştir. 20 18 16 14 12 10 8 6 4 2 0 a b c d e f g h Gerekçe Şekil 2.

çıkarma ve değişiklik yapma yetkisinin fazla sayıda ve yanlış kişilere tanınması sonucu kod yapısının bozulması i.0 15.10 8 Adet 6 4 2 0 1 2 3 4 5 Değerlendirme Notu 5 4 Başarı Notu 3 2 1 0 0.0 5. Sistemin faaliyete geçmesi için %100 uygun hale getirilmesi beklentisi j. a. Firmanızın ERP geçiş aşamasından sonraki yönetim ve raporlama yapısının temelini oluşturacak olan kod yapısının hatalı seçilmesi h. Ekonomik daralma sonucunda sistemden vazgeçilmesi 405 . Geçiş süreci sırasında kritik yönetici ve karar mercilerinin değişmesi e. ERP Geçiş süreci ile ilgili sorumlu kiş ilerin sayısının fazla olması nedeniyle kararlarda stabilliğin sağlanamaması g.0 10. Firmalar bu soruya cevap verirken yine birden fazla seçeneği işaretlemekte serbest bırakılmışlardır. Seçilen kod sistemi üzerinde ekleme. Firmaların Sahip Oldukları ERP Sistemini Değerlendirmeleri Çalış mada ayrıca firmalara ERP uygulamalarında en fazla endişe duydukları olası başarısızlık nedenleri riskler sorulmuş ve cevaplamaları için aşağıdaki seçenekler verilmiştir. Kullanıcıların sistemi kullanmaya direnci f. ERP Sisteminin yönetici kademeleri tarafından desteklenmemesi c. Sadece belli bir kişi veya departmanın ısrarı üzerine ERP sistemine geçiş kararının alınması ve bunun sonucunda yeterli desteğin sağlanamaması d. Seçenekler sırasıyla.0 Kullanım Süresi (Yıl) a) Başarı Notu – Adet 5 4 Başarı Notu 3 2 1 0 0 100000 200000 b) Başarı Notu – Kullanım Süresi 300000 400000 Toplam Masraf (Avro) Şekil 3. nşaat sektörüne uygun olmayan bir sistemin seçilmiş olması b.

Daha önceki başarısız ERP deneyimlerinin sisteme olan inancı azaltması. Muhtemel Başarısızlık Faktörleri Sonuçlar Bu çalışmada Türk nşaat sektöründe ERP uygulamaları üzerine yapılan bir araştırmanın sonuçları sunulmuştur. Bunda da maalesef muhtemel kullanıcıların ki bu sağlıklı çalışan bir ERP sisteminde tüm şirket çalışanlarını kapsar. Yine elde edilen sonuçlara göre seçilen ERP sisteminin sektöre uygun olmayan bir sistem olması endişesi ise çok düşük bir seviyededir. Diğer yandan sistemin çalışmasında en önemli risk ve endişe kaynağ ı olarak kullanıcı direnci gösterilmiştir. Sonuçlar Şekil 4’te özetlenmiştir. Bu faktörün arkasından ise 8’er cevapla şirketin sadece kısmi bir bölümünde kullanılma anlamına gelen sistemin kişisel çabalar ile satın alınmış olması veya sadece bazı şantiyelerde kullanıma açılması gösterilmektedir. bu denli düşük seviyelere inmesi. eğitim düzeyindeki düşüklük nedeniyle yeniliklere kapalı olmasından kaynaklanmaktadır. Ama bu nokta diğer taraftan sistemin çalışmasının önündeki en önemli engellerden biri olarak görülen çabaların yönetimden yeterince destek alamıyor olma ihtimali ile de kısmen de olsa çeliş ir niteliktedir. Aradan geçen oldukça kısa bir zamanda bu endişe ve şikayetin. 12 10 8 Adet 6 4 2 0 a b c d e f g h i j k l m Endişe Nedeni Şekil 4. sektörde ERP sistemlerine olan talebin artmasına parallel olarak pazarda sektöre uygun yazılımların da hızlı bir şekilde geliş mekte olduğu şeklinde yorumlanabilir. Kullanıma tam olarak geçilememesi “Yarım Kullanım” (bazı şantiyelerde ve/veya bazı süreçlerin takip edildiği kullanım) l. Elde edilen veriler ERP çalışmalarının Türk inşaat firmaları için henüz oldukça yeni bir uygulama olduğunu göstermektedir. Şekilden de görüleceği gibi en büyük endişe kaynağı veya daha somut tanımıyla risk kaynağı