TMMOB NŞAAT MÜHEND SLER ODASI ESK ŞEH R ŞUBES

5.

YAPI ŞLETMES / YAPIM YÖNET M KONGRES

B LD R LER K TABI
22-23 EK M 2009 ANEMON OTEL – ESK ŞEH R

TMMOB nşaat Mühendisleri Odası Eskişehir Şubesi Büyükdere Mah. Bayraktepe Sk. No:22 ODUNPAZARI/ESK ŞEH R Tel:+90(222) 229 28 00 / Fax:+90(222) 229 28 01 e-posta:imoeskisehir@imo.org.tr Web: www.imoeskisehir.org.tr

ISBN:

41. DÖNEM MO YÖNET M KURULU ÜYELER H.Serdar HARP Alaettin DURAN Levent DARI Züber AKGÖL Abdullah BAKIR Metin KORKMAZ lker ÜNDEZ ( Başkan ) ( 2. Başkan) ( Sekreter Üye ) ( Sayman Üye ) ( Üye ) ( Üye) ( Üye)

ESK ŞEH R ŞUBE YÖNET M KURULU ÜYELER Erman GÖLET Bülent ERKUL Berrin Ç FTÇ Ömer ARIÖZ S.Selim ŞENGEL Mert KAYA Murat ÖZARSLAN (Başkan) (Sekreter Üye) (Sayman Üye) (Üye) (Üye) (Üye) (Üye)

SUNUŞ Yaklaşık otuz yıl önce mezun olan nşaat Mühendisleri; Yapıları hem tasarlar, hem de inşa ederlerdi. Ancak dünyadaki ekonomik gelişmeler, teknolojik ilerlemeler ve insanların talepleri değişimi zorunlu kıldı. Pek çok kişinin uzun zamanda bitirilen inşaatlara tahammülü yok artık. Yapım işleri başlamadan önce projenin ne kadar parayla biteceğini bilmek gerekli hale geldi. Yapım sürecindeki paranın ve sürenin yönetimi teknik bilgi ile yarışır hale gelince uzmanlaşma kaçınılmaz oldu. Bizler, uzmanlık alanlarının gerekliliğine yürekten inanıyoruz. Ancak nşaat Mühendisliği kavramını da bir bütün olarak algılıyoruz. Bu bağlamda başarılı bir tasarımcı olmak için yapım koşullarının çok yakından bilinmesi; iyi bir Yapı şletmecisi olabilmek için de tasarımın ana unsurlarının hiçbir zaman unutulmaması gerektiğini düşünüyoruz. Daha önceki dönemlerde sadece yapı, hidrolik ve ulaştırma alanında yapılan master ve doktora çalışmaları günümüzde çok çeşitlendi. nşaat Mühendisleri Odası da gelişmelere paralel olarak pek çok yetkinlik alanı tanımladı. Bunlardan birisi de Yapım Yönetimi yetkinlik alanıdır. Şubemiz de bu noktadan hareketle Yapı şletmesi ve Yapım Yönetimi kongresinin 5.sini düzenleme görevini üstlenmiştir. Düzenleme Kurulu olarak temel amaçlarımızdan biri, akademisyenler kadar konunun uzmanı olan uygulamacıların da kongreye katılımlarını sağlamak idi. Ancak bu konuda istediğimizi tam olarak elde edemedik. Uygulamada çalışan meslektaşlarımızın ne yazık ki bilgiyi derleme, yazma ve paylaşma alışkanlıkları yok. Bunun bir kültür sorunu olduğunu ve en kısa zamanda da aşılması gerektiğini düşünüyoruz. Çünkü şantiyenin tozunu yutarak, çilesini çekerek elde edilmiş pek çok deneyim en az akademik çalışmalar kadar önemli ve değerlidir, ayrıca ilgililerce de mutlaka paylaşılmalıdır. Bilim Kurulumuz gönderilen 51 bildiriyi inceleyerek değerlendirmiş; konu, amaç ve kapsam bakımından uygun bulunan bildiriler kongre kitabında toplanmıştır. Kongre’yi düzenleyen MO Eskişehir Şubesi Yönetimi’ne, bildiri sahiplerine, bildirileri değerlendiren Bilim Kurulu üyelerine, katılımcılara, Kongre süresince değerli görüş ve eleştirileriyle katkı sağlayan herkese teşekkür eder, Kongre’nin başarılı geçmesini ve amacına ulaşmasını diler saygılar sunarız.

Kongre Düzenleme Kurulu adına Fercan YAVUZ

B L M VE DANIŞMA KURULU Prof.Dr. Doğan SORGUÇ Prof.Dr. Orhan Yüksel Prof.Dr. lker ÖZDEM R Prof.Dr. David ARDITI Prof.Dr. Talat B RGÖNÜL Prof.Dr. Ekrem MAN SALI Prof.Dr. Emin ÖCAL Prof.Dr. Recep KANIT Prof.Dr. Haluk ÇEÇEN Prof.Dr. Hakkı ÖNEL Prof.Dr. Alaattin KANOĞLU Prof.Dr. Heyecan G R TL Prof.Dr. Nurten ERDOĞAN Doç.Dr. Ahmet Murat ÇIRACI Doç.Dr. rem D KMEN TOKER Doç.Dr. Murat GÜNDÜZ Doç.Dr. Aynur KAZAZ Doç.Dr. Gökhan ARSLAN Doç.Dr. Emel LAPTALI ORAL Doç.Dr. Ahmet ÖZTAŞ Yrd.Doç.Dr. Uğur MÜNGEN Yrd.Doç.Dr. Osman AYTEK N Dr. Murat KURUOĞLU Dr. Hüseyin GENCER Dr. Ümit IŞIKDAĞ

DÜZENLEME KURULU Fercan YAVUZ lker ÖZDEM R Osman AYTEK N H.Selim ŞENGEL Hakan KUŞAN Erman GÖLET Bülent ERKUL Berrin Ç FTÇ

SUNUŞ Son yıllarda inşaat sektöründeki gelişim ve değişimlere paralel olarak “Yapım Yönetimi ve Yapı şletmesi” alanında da gelişmeler olmaktadır. Bilimsel ve teknolojik alanlardaki ilerlemelerin ve yeni bilgilerin meslektaşlarımıza ulaştırılması ve gelişmelerinin sağlanması da kaçınılmaz bir gereksinim ve örgütümüzün temel görevidir. Bilgilerin güncelleştirilmesi, gelişmelere daha çabuk ve kolay ulaşma olanaklarının sağlanması ve meslek grubumuza dahil projeci ve uygulayıcıların kendilerini yenilemeleri de gerekmektedir. nşaat Mühendisleri Odası Eskişehir Şubesi, 1996 yılından bugüne kadar çeşitli aralıklarla yapılan ve 4 kongreden oluşan zincirin yeni bir halkası olarak düzenleyeceği “5. YAPI ŞLETMES /YAPIM YÖNET M KONGRES ” ile bu alandaki eksikliği kapatmayı hedeflemektedir. lki 1996, ikincisi 2000, üçüncüsü 2005 yılında gerçekleşen kongreler, Yapı şletmesi Kongresi adı altında, dördüncüsü de 2007’de nşaat Yönetimi Kongresi adıyla gerçekleştirilmiştir. Bu kez ise MO Yönetim Kurulunca Yapı şletmesi ve Yapım Yönetimi Kongresi adı altında yapılması uygun görülmüştür. Kongrenin temel amacı, inşaat mühendisliği alanında öne çıkan yapım yönetimi konusundaki eğitim, mesleki sorunlar, önemli uygulamalar, teknolojik gelişmeler ve inşaat sektörünün ulusal ve uluslar arası sorunlarının ele alınmasıdır. Konuyla ilgili akademisyen, uzman, bürokratların özgün çalışma ve birikimlerinin paylaşılması; özellikle de uygulamacıların başarılı yönetilmiş projelerinin sergilenmesi, ayrıca başarısızlık ve sorunlarının tartışılarak çözüm önerilerinin geliştirilmesi de amaçlanmıştır. Şubemizce düzenlenen kongreye bildiri sunanlara, bilim ve danışma kurulu ile düzenleme kuruluna ve kongre sürecine katkı sağlayan herkese teşekkür ederim.

Erman GÖLET TMMOB nşaat Mühendisleri Odası Eskişehir Şube Başkanı

Ç NDEK LER Sıra No Bildiri 1 nşaat Projelerinde Süresel Planlamayı Etkileyen Faktörler ve Etki Derecelerinin Türkiye Koşullarında Belirlenmesi Murat Kuruoğlu – Merve Sevim – Hilal Şaşmaz – Volkan Eczan – Ümit Işıkdağ Günümüz Şantiye Koşullarının Literatür ile Kıyaslanması ve Mevcut Durumun Değerlendirilmesi Murat Kuruoğlu – Merve Sevim – Volkan Eczan Yapı şletmesi ve Yapım Yönetimi Kapsamında Eskişehir TED Koleji Örneğinin rdelenmesi Zeynep Arda – Zuhal Özçetin – Mehmet Eminel Teknik Üniversite Konseptinde Gelişmeler Karşısında nşaat Yönetiminde Olanaklar ve Sınır Koşulları Prof.şlet-Devret) Modeli Sözleşmeler le 4735 Sayılı Yasada Belirtilen Yapım şleri Sözleşmelerinin Karşılaştırılması Muhammed Koçer – Osman Aytekin – Hakan Kuşan – lker Özdemir Kamu hale Mevzuatında Yapılan Değişikliklerin Mühendisler Açısından Tarihsel Süreçte Değerlendirilmesi Hüseyin Gencer Sürdürülebilirlik Kavramının Yapım Proje Yönetimi Açısından Değerlendirilmesi Selin Gündeş – Sema Ergönül – Nur Atakul Mühendislik ve Tasarım Hizmeti Sunan Firmalarda Bilgi Teknolojilerinin Kullanımı Gül Polat – Atilla Damcı Kamu halelerinin Değerlendirilmesinde Bulanık Mantık Yaklaşımı ve Uygulaması Sayfa No 13 Bildiri 2 23 Bildiri 3 31 Bildiri 4 53 Bildiri 5 61 Bildiri 6 71 Bildiri 7 83 Bildiri 8 95 Bildiri 9 107 Bildiri 10 117 .Binyılda Yaşayan Osmanlı Köyü – Cumalıkızık Projesi Nilüfer Taş – Murat Taş nşaat Sektöründe Y D (Yap. Dr. V. Doğan Sorguç Yönetimsel şbirliği: 3.-Ing.

Öngörülemeyen Maliyetlerin 129 139 151 Bildiri 14 161 171 Bildiri 15 Bildiri 16 177 Bildiri 17 191 Bildiri 18 203 Bildiri 19 213 225 231 241 Bildiri 20 Bildiri 21 Bildiri 22 Bildiri 23 . Emin Öcal – . Emin Öcal – Berna Şekerci nşaat Yönetiminde Veri Madenciliği Uygulamaları Eda Noyan nşaat Firmalarında Bilgi Yönetimi Stratejisi Erkan Karaman – Serdar Kale Beton Prefabrikasyon Sektöründe Pazar Yönlülüğü Tülay Çivici – Erkan Karaman – Serdar Kale Üst Yapı nşaat Projelerinde. Halil Gerek Eşzamanlı Mühendislik Kavramının Türk nşaat Sektöründe Uygulanabilirlik Düzeyinin rdelenmesi M. Hüseyin Ertaş – Ahmet Öztaş – Mehmet Tekinkuş nşaat Sektöründe Benchmarking Yönetim Tekniğinin Uygulanmasına Yönelik Bir Model Önerisi M. Emre Gürcanlı 4734 Sayılı Kamu hale Kanunu’nun Yapım şleri haleleri Uygulamalarında Karşılaşılan hale Uyuşmazlıkları ve Çözüm Önerileri Gökhan Çiçek – Serkan Kıvrak – Gökhan Arslan htiyaç Programı Hazırlama Sürecinin Proje Yönetimi Bağlamında rdelenmesine Yönelik Bir Uygulama: l Özel dare Binaları Gülden Gümüşburun Ayalp – Erkin Erten Yapı şletmesine Emeği Geçenler Özge Akboğa – Orhan Yüksel Yapı şletmesi Eğitiminde Yurtdışı Eğitim Programlarının ncelenmesi Selim Baradan – Özge Akboğa – Gülben Çalış – Orhan Yüksel Staj ve Bitirme Projelerinin nşaat Mühendisliğinin Yapım Yönetimi Eğitimindeki Katkısının ncelenmesi: Gaziantep Üniversitesi Mezunu nşaat Mühendisleri Üzerine Bir Uygulama M.Burak Öz – Ekrem Manisalı Bildiri 11 Bildiri 12 Bildiri 13 Türkiye’de nşaat Sektöründe ş Sağlığı ve Güvenliği Ayşegül Ercan ş Kazalarında Cezai Sorumluluk ve Yaptırımlar Uğur Müngen – G.

Belirlenmesine Yönelik Bir Karar Destek Modeli Ömer Bisen – S. Ümit Dikmen Yapım Firmaları’nda Entelektüel Sermaye Değerinin Finansal Verilerle Hesaplanması Tuğçe Ercan – Almula Köksal Yüklenici Firmaların Uyguladıkları Teklif Stratejilerinin ve Firma Özniteliklerinin Bu Sürece Etkilerinin ncelenmesi Hilmi Coşkun – Nesrin Katırcı Tünel Kalıp Maliyetleri le Geleneksel Kalıp Maliyetlerinin Karşılaştırılması Aynur Kazaz – Betül Soyçopur nşaat Sektöründe Genel Gider Kavramı ve Yapı Maliyetine Yansıtılma Düzeyi M. Emin Öcal – Feyzullah Kadırhan 2007 Türk Deprem Yönetmeliği Zemin Kriterlerinin Sanayi Yapılarının nşaat Maliyetine Etkileri Senem Özek – S. Ümit Dikmen 253 Bildiri 24 Yapay Sinir Ağları Yöntemi le Kalıp şlerinde Bir Adam-Saat Tahmini Modeli Murat Sönmez – S. Ümit Dikmen nşaat Projelerinde Örgüt çi Çatışmanın Nedenleri ve Boyutlarının Belirlenmesi Esin Ergen – Mehmet lker Genç – Ülkü Uzunçarşılı Korelasyonlu Aktivite Şebekesi Risk Analizi Modeli Ve Bir nşaat Projesi Üzerinde Örnek Uygulaması Önder Ökmen – Ahmet Öztaş nşaat Yatırım Projeleri çin Arazi Yer Seçiminde AHP (Analytıc Hierarchy Process) Uygulaması Ömür Tezcan – Osman Aytekin – Hakan Kuşan – lker Özdemir Başbakanlık Toplu Konut daresi (TOK ) Tarafından Yaptırılan Toplu Konutların nşaat Kalitelerinin Değerlendirilmesine Yönelik Bir Alan Çalışması Latif Onur Uğur – lknur Bekem Yüklenici nşaat şletmelerinde Markalaşma Süreci Gül Polat – Ümit Dönmez 261 Bildiri 25 271 Bildiri 26 281 Bildiri 27 291 Bildiri 28 299 Bildiri 29 309 Bildiri 30 317 Bildiri 31 329 Bildiri 32 339 Bildiri 33 347 365 Bildiri 34 .

Murat Günaydın Yalın Üretim lkelerinin nşaat Endüstrisinde Uygulanabilirliği Selin Gündeş – Sema Ergönül Türk nşaat Sektöründe ERP Uygulamalarında Karşılaşılan Riskler Burç Yıldız – S.Zeynep Doğan – H. Ümit Dikmen 377 Bildiri 36 387 Bildiri 37 399 .Bildiri 35 nşaat Ruhsatı Alımında Gecikme Sebeplerinin ve Sürelerinin Analizi Aysu Demirciefe – S.

.

Yapı şletmesi Anabilim Dalı.com Merve Sevim nş. Müh.edu. projelerin ana hedeflerinden biridir ve diğer hedefleri doğrudan etkiler... stanbul Tel ve Faks: 0 212 285 36 55 Hilal Şaşmaz nş.com Öz Proje. kapsamı. belirli bir başlangıç ve bitiş noktası olan. stanbul Tel ve Faks: 0 212 285 36 55 E-posta: eczan@itu. Proje için belirlenen süreden sapılması. Çalışma yapılırken Mimar Mürvet Türesoy’un hazırladığı “Yapı Üretiminde Süre Tahmini ve Yapım Süresini Etkileyen Faktörler” konulu yüksek lisans tezindeki anket çalışması temel alınarak. dolaylı olarak da kalite hedeflerinin tutturulmasını güçleştirir. Gör. Müh. aktiviteler bütünüdür. Projenin gerektirdiği koşullarda ve istenen niteliklerde yapılabilmesini sağlamak için proje yönetimi sisteminin uygulanması önemlidir.nşaat Projelerinde Süresel Planlamayı Etkileyen Faktörler ve Etki Derecelerinin Türkiye Koşullarında Belirlenmesi Murat Kuruoğlu Ögr. Müh.edu. Başlangıçta belirlenen hedeflerden sapma oluşmadan ya da olabilecek en az sapmayla projenin tamamlanabilmesi için planlamaya özelliklede süresel planlamaya önem verilmesi kaçınılmaz bir ihtiyaçtır. stanbul Tel ve Faks : 0 212 285 36 55 E-posta: kuruoglu@itu. 1989). Bu çalışmada. Maslak. Maslak. Buradaki etki derecesi faktörlerin birbirlerine göre önem sırasını ifade etmektedir. Maslak.tr Volkan Ezcan Ümit Işıkdağ E-posta: egetera@superonline. Maslak. Yapılan çalışmadan elde edilen veriler ışığında oluşturulmuş değerlendirme tablolarındaki. stanbul Tel ve Faks: 0 212 285 36 55 E-posta: mrvsvm@yahoo. Yapı şletmesi Anabilim Dalı. TÜ nşaat Fakültesi. bütçesi ve ortaya konuluş süresi açıkça tanımlanmış ve bir defaya mahsus gerçekleştirilen. “inşaat projelerinde süresel planlamayı etkileyen faktörler ve bunların etki derecelerinin Türkiye Koşulları’nda belirlenmesi” amaçlanmıştır. faktörlerin önem sıraları ve bunların gruplara göre değişimi ve baz alınan 13 . konu süresel planlama şeklinde genişletilmiş ve faktör sayısı günümüz koşulları ve yeni kapsam doğrultusunda arttırılmıştır (Türesoy.. Süre. Projenin yapısından ve çevresinden kaynaklanan ve süresel planlamaya etki eden birçok faktör bulunmaktadır. Yapı şletmesi Anabilim Dalı. ilk planda hedeflenen maliyeti. Yapı şletmesi Anabilim Dalı.tr nş.Dr.

mal sahibi tarafından talep edilen süre sınırlamaları ile birleşen yüksek belirsizlik ve risk faktörlerinin oluşturduğu şartlar sonucunda ortaya çıkan karmaşık ve dinamik bir çevrede başlamaktadırlar (Mulholland and Christian . zaman zaman 14 . Bu projelerin birçoğunda. Organize çabadan kasıt ise Proje Yönetimi olmaktadır. birçok fonksiyonu olan bir yönetim ve kontrol süreci doğrultusunda sürdürülen ve koordinasyon ihtiyacının üst düzeyde olduğu projelerdir. bazı önerilere yer verilmiştir. 1999). ekonomik kalkınmalarını gerçekleştirmek adına pek çok girişimlerde bulunurlar. Süre-Kalite-Maliyet 3’lüsü olarak bilinen bu denge taşları projenin sonuna kadar proje başlamadan belirlenen denge içerisinde götürülmelidir ki bu da projenin başarısını ortaya koymaktadır. Bunca değişken içerisinde projeyi hedefe ulaştırmak ancak organize bir çabanın ürünüdür. nşaat sektörünün lokomotif sektör olması. Süresel planlama projenin bir parçası olduğundan birçok dış ve iç faktörün etkisi altında kalacaktır. sapma analizi. Planlamanın diğer aşamalarına oranla belirsizliklerden etkilenme ve değişiklik ihtiyacı süresel planlamada çok daha fazladır. ancak. iş programının ilerleyen safhalarda yeniden değerlendirilmesi gereksinimi muhtemel görülmemiş. bu ülkelerin kalkınma projeleri olarak inşaat projelerini seçmelerine sebep olmaktadır. Dünya genelinde yapılmış bir inceleme sonucunda inşaat projelerinin büyük bir çoğunlukla iş programı hedeflerini gerçekleştirme başarısına ulaşılamadığı görülmüştür. nşaat projelerinin tek ve tekrarlanamaz nitelikte olması. Birçok değişkene bağlı olarak bir dinamizm içerisinde yer alan inşaat projeleri. emek odaklı ve kıt kaynaklar ile gerçekleştirilme mecburiyetinin olması ekonomiyi en önde etkileyen sektör olmasını sağlamıştır. Anahtar Kelimeler: nşaat proje yönetimi. bu konularda yorumlar getirilerek. temel olarak 3 denge taşı üzerinde durmaktadır. nşaat projeleri. yapılan yeni çalışmanın sonuçları arasında ortaya çıkmış dikkat çeken farklılıklara değinilmiş. projenin hedefe başarılı bir şekilde ulaşmasında esas rol oynamaktadır. nşaat projeleri. Süresel planlamanın temel aracı olan iş programı da bu durumun somut sonuçlarının açıkça görülmesini sağlamaktadır. planlama sürecinde ön görülen birçok konunun. Proje yönetiminin en önemli alt fonksiyonlarından biri olan Planlamanın temeli olan süresel planlama. Bu sebeple yapı sektöründeki projelerde. verim. ortaya çıkan ürünün yapısı itibariyle çok çeşitli uzmanlık alanlarının ortak çalışmasını gerektiren ve dolayısıyla bünyesinde bu alanlardan çok sayıda uzman barındıran. uygulama aşamasında beklenenden farklı gerçekleştiği ve yeniden planlama gereksinimi ortaya çıkardığı bilinir. süresel sapmayı etkileyen faktörler Giriş Gelişim süreci içerisinde olan ülkeler. dış etkilere çok açıktırlar. nşaat projeleri. proje yönetim süreci içerisinde belirsizliğin ve bununla beraber riskin da maksimum düzeyde olduğu bir ortamda gerçekleşmektedirler. Ayrıca bu projeler dış çevreyle birebir bağlantılı oluşları nedeniyle. projenin başlangıcında.çalışmanın sonuçlarıyla. mal sahibi tarafından talep edilen süre sınırlamaları ile birleşen yüksek belirsizlik ve risk faktörlerinin oluşturduğu şartlar sonucunda ortaya çıkan karmaşık ve dinamik bir çevrede başlamaktadırlar. süresel planlama.

• Proje ile ilgili faktörler. Çalışma esnasında süresel planlamayı etkileyen faktörler. Mulholland ve Christian’ın Journal of Construction and Engineering adlı dergide. özetlenmesi ve yorumu aşamalarında çeşitli yöntemler kullanılmıştır. Çalışmanın Amacı Bu çalışmada öncelikli olarak hedef. Yapılan bu çalışmada daha önce de belirtildiği gibi öncelikli hedef. “ nşaat ş Programlarında Risk Belirleme” konu çalışmaları başlamaktadırlar (Mulholland and Christian . beklenmedik olaylar yüzünden iş programı hedefleri tutturulamamıştır. Bu amacın yanı sıra bu faktörlerin değerlendirilmesi aşamasında bugüne dek yapılan çalışmaların yanında süresel planlama konusunda sektörel çalışanların fikirleri de dikkate alınarak çalışmanın gerçekleri yansıtması amaçlanmıştır. sunumu. Her etki grubu ve her faktör anketin uygulandığı kişiler tarafından skorlanmış ve sonuçlar da oranlanarak bir önem derecesi bulunmaya çalışılmıştır. Bu anketin yanında. proje yönetiminde süresel planlamanın önemi ve süresel planlamayı etkileyen faktörleri etki derecelerine göre sınıflandırmak ve ortaya çıkarmaktır.deneyimli inşaat proje yöneticilerinin ve süresel planlama görevlilerinin bile ummayacakları. Bu 4 ana başlıkta toplanarak grupsal bir değerlendirme yapılması amaçlanmıştır. lk olarak verilerin toplanmasında anket metodu seçilmiş ve bu anketlerde yer alacak faktörler belirlenirken Türesoy’un “Yapı Üretiminde Süre Tahmini ve Yapım Süresini Etkileyen Faktörler” konulu tezinin içindeki anket çalışması temel alınmıştır. Çalışmanın Yöntemi Bu çalışma esnasında verilerin toplanması. 1999). Mürvet Türesoy tarafından hazırlanmış olan “ Yapı Üretiminde Süre Tahmini ve Yapım Süresini Etkileyen Faktörler” konulu tezden yola çıkılarak. Çalışmanın tümünde önem derecelerinin bulunmasındaki amaç. süresel planlamayı etkileyen faktörleri ortaya çıkarmaktır. “ nşaat projelerinde süresel planlamayı etkileyen faktörler ve etki derecelerinin Türkiye koşullarında belirlenmesi” isimli bir tez çalışması yapılarak 1989 yılından 2005 yılına kadar olan süredeki değişimlerin üzerine çalışılmıştır. Saram ve Ahmed’in Journal of Management in Engineering adlı dergide 2001 yılında yayınlanan “ nşaat Yapım 15 . bundan sonra yapılması planlanan projelerde ve akademik çalışmalarda yol gösterici olmaktır. • Kaynak kullanımı ile ilgili faktörler • Yönetimle ilgili faktörler ve • Kontrol edilemeyen faktörlerdir. sınıflandırılması. proje yönetiminin temel taşlarından biri olan süresel planlamada bugüne dek yapılmış çalışmaların ve inşaat sektöründe yönetim ve planlama kademelerinde görevli kişilerin değerlendirmelerinin derlenerek. 1989 yılında Mim.

anketin bütün katılımcılarının bakış açısından değerlendirilerek. 4: Çok. otuz üç adet faktörden meydana gelmiştir. kinci kısımda bulunan 56 faktör 4 ana başlık altında toplanmıştır. saha uygulamacıları. Bu değer. Kaming ve O.Koordinasyon Aktiviteleri: Neler Önemlidir ve Zamanı Neler Tüketir?” konulu çalışmaları (Saram and Ahmed. 1995 yılında Peter F. 1998). 5: Çok fazla etkileri ifade etmektedir. 2: Orta derecede etkiler. temel alınan otuz üç faktöre yenileri eklenmiştir. Elde edilen veriler analiz edilirken her faktörün aldığı skorlar planlamacıların bakış açısından. Burada: 1: Çok az. teknik ofis ve yönetim görevlilerinin bakış açılarından ayrı ayrı değerlendirilmiş ve sonuçta elde edilen önem sıraları da kendi içlerinde karşılaştırılmıştır. bir önem derecesi belirlenmiştir. 3. o faktöre verilen toplam puanın. katılımcıların tümünün yanıtları doğrultusunda elde edilmiş bir değerdir. ki kısımdan oluşan anketin birinci kısım. Her faktör için. farklı bakış açılarından bulunarak. Bu kısımda ordinal ölçeklendirme kullanılarak değerlendirilmeye çalışılmış. 1994 yılında Raymond Nkado’nun yaptığı ve “Etkileyen Faktörler: Yüklenicinin Bakış Açısından” adıyla Construction Management and Economics adlı dergide 1995’te yayınlanmış araştırmada. 2: Az. 2001). her faktör 1’den 5’e kadar derecelendirilmiştir. “Proje Yöneticisi Profil Anketi” şeklinde adlandırılmıştır. alabileceği maksimum puana bölümüyle elde edilmesi sayesinde ulaşılan faktörün kendi içindeki yüzde önem derecesidir. alabileceği toplam skora oranlanarak bir yüzde önem derecesi bulunmuştur. Önem derecesi. Paul Olomolaiye’nin yaptığı ve “Endonezya’da nşaat Sürelerini ve nşaat Maliyetlerini Etkileyen Faktörler” adıyla Construction Management and Economics adlı dergide 1997’de yayınlanmış çalışmada yer verdiği sonuçlardan faydalanılmıştır (Karslı. Değerlendirme yapılırken. her faktörün aldığı ortalama skor. inşaat mühendisi ve mimara uygulanmıştır. Bu kısımda inşaat projelerinde planlama ve yönetim kademelerinde görev alan. 4: Çok etkiler. soru olan “görev tanımınız” sorusuna verilen cevaplar doğrultusunda tespit edilen. 5: Çok fazla etkileri ifade etmektedir. Didem Karslı’nın tez çalışmasında yer verdiği. Ayrıca. 0: Hiç etkilemez. Yapım süresini etkilediği düşünülen faktörler 0’dan 6’ya kadar sayıların yer aldığı bir puanlama cetveli yardımıyla değerlendirilmiştir. Bu cetvelde. 3: Orta. Bu anket yirmi dört adet yüklenici inşaat kuruluşunda uygulanmıştır. inşaat süresini etkileyen faktörleri inceleyen çeşitli araştırmacıların araştırmalarının sonuçları doğrultusunda. Anket çalışması çeşitli inşaat firmalarında ve kamu sektöründe yönetim ve planlama kademelerinde görevli toplam 55. 3: Etkiler. bu iki grup için faktörlerin önem sıraları karşılaştırılmış. anketin uygulandığı kişiler tarafından verilen cevaplar toplanmış ve her biri için bir önem derecesi bulunmuştur. 16 . anketin uygulandığı kişilerin profili ile ilgili bilgiler araştırılmaktadır. her faktörün aldığı toplam skor. Mürvet Türsoy’un araştırması kapsamındaki anketin yapım sürelerini etkileyen faktörlerle ilgili sorular kısmı. 1: Çok az etkiler. Didem Karslı’nın TÜ Fen Bilimleri Enstitüsü bünyesinde 1998 yılında hazırladığı “ nşaat Süresini Etkileyen Faktörler ve nşaat Süresi Tahmin Modelleri” konulu tez çalışması kapsamında. Anketin kinci kısmında araştırılan faktörlere yer verilmiştir.

1 2 3 4 11 2 4 13 Yönetim Mürvet T. projelerde hedeflenen süreyi tutturma oranının yaklaşık kaç olduğu. Bu da bu gruba dahil olanların teorisyen konumuna bir hayli yakın olduğunu. teorik bilgilerini ön planda tutarak değerlendirme yaptıklarını düşündürmektedir. Ancak yöneticilerde bu durum tersine dönmüş ve toplam mesleki deneyimi beş yıldan fazla olanlar bu grupta yüzde elliye ulaşırken. Bu tablolar yardımıyla bütün grupların değerlendirmesi karşılaştırılmıştır. her grubun ilk sıraya kendi iş tanımını daha fazla ilgilendiren faktörlerden birini koymuş olmalarıdır. Teknik ofis görevlilerinde de bu oran. çeşitli inşaat firmalarında ve kamu sektöründe yönetim ve planlama kademelerinde görevli toplam 55 inşaat mühendisi ve mimara uygulanmıştır. Faktörlerin Bütün Gruplarca Yapılan Sıralamalarının Karşılaştırılması Süresel Planlamaya Etkiyen Faktörler Malzemenin zamanında teslimi şgücü verimliliği Etkin bir iş programının kullanımı Proje-Yapım koordinasyonu Teknik Of. eğitim durumları. yirmi altısının fazladır. Anket çalışmasının uygulandığı kişiler. Bu tablolarda dikkati çeken ilk ayrıntı. açık renkli satırlar ise. Kişiler meslek alanları. yüzde elli yediye yüzde yirmi dokuz şeklindedir. Elde edilen veriler analiz edilirken her faktörün aldığı skorlar planlamacıların bakış açısından. Saha Uygulamacısı. Verilerin analizi esnasında katılımcılar Teknik Ofis. henüz uygulamada yeterli deneyim sahibi olmadıklarını ve sahadan gelen verilere nazaran. Tablolarda koyu renkle taranmış satırlar Mürvet Türesoy’un anketindeki faktörleri. çalıştıkları proje sayısı. Planlama.Araştırma Sonuçları Ve Bulgular Bu araştırmanın hedef kütlesi inşaat sektöründe yönetim ve planlama kademelerinde görevli kişilerdir. bu iki grup için faktörlerin önem sıraları karşılaştırılmıştır. planlamacıların sıralaması ve katılımcıların tamamının verdiği skorlara dayanılarak elde edilen önem derecesi sıralaması tabloda toplu olarak gösterilmiştir. Yönetim Grubu ve Planlamacılar olarak gruplandırılmış ve bu 56 faktörün bu 4 farklı kademedeki görevli kişilerce farklı bakış açıları ile değerlendirilerek önem sıraları karşılaştırılmıştır. Benzer şekilde saha uygulamacılarının da yüzde elli sekizinin toplam mesleki deneyimi beş yıldan az. lk bölümde Proje yöneticisi profil anketi adı altında bir anket uygulanmış ve bu kısımda anketin uygulandığı kişilerin görev tanımları ve kişiler ile ilgili bilgiler araştırılmıştır. kırk birinin fazladır. genişletilmiş konu için eklenmiş yeni faktörleri göstermektedir. Bu 3 grup ile baz alınan Mürvet Türesoy’un anketinin sonuçları. kaynak ve maliyet düzenlemesinin ne düzeyde yaptığı. Çalışmaya katılan planlamacı grubuna dahil kişilerin yüzde kırkının mesleki deneyimlerinin toplamı beş yıldan az. anketin bütün katılımcılarının bakış açısından değerlendirilerek.) 2 3 1 9 17 . az olanlar yüzde otuzda kalmıştır. Saha Uyg. 2 7 2 6 3 15 2 17 1 5 2 9 Katılımcı (önem d. Tablo 1. hangi sıklıkla güncellendiği ve çalışmakta olduğu firma arşivlerinin kaç yıllık olduğuna dair sorular sorulmuş ve kişilerin verdikleri cevaplar doğrultusunda çeşitli özellikler altında gruplandırılarak sonuçlar farklı bakış açılarından değerlendirilmeye çalışılmıştır.

uygulama için zamanında elde edilmesi şin çapındaki artış Alt yükleniciler arasındaki koordinasyonun sağlanması ş gücünün motivasyonu Doğal afetler Projenin inşa edilebilirliği Proje.Planlama koordinasyonu Etkili denetim ve kontrol Yer teslimindeki gecikmeler Ekipmanların rasyonel kullanımı Projelendirmede tecrübeli elemanların yer alması Uygun şantiye koşullarının sağlanması Yapım hataları Hava koşulları Tasarım danışmanlık hizmetlerinin yeterliliği Mühendislik verimliliği Uygun ekipman seçimi Enformasyon teknolojisinin etkin kullanımı Uygulanan teknolojiyi kullanma tecrübesi Ekipman arızası Bürokrasi fazlalığı 12 13 14 14 15 16 16 17 18 19 10 19 7 3 7 13 16 21 14 2 5 14 13 7 6 16 16 8 6 8 10 5 9 19 8 19 16 17 12 10 11 17 20 4 13 27 18 8 14 19 21 30 20 12 12 21 11 18 26 7 8 9 9 10 11 12 9 15 15 18 2 4 1 1 13 6 16 3 12 11 1 6 3 7 10 13 3 15 7 18 6 14 15 5 19 18 25 4 10 7 7 17 4 6 17 5 6 4 24 6 7 16 17 5 11 6 24 19 20 20 21 22 23 24 12 7 5 22 3 3 12 11 3 9 15 3 6 15 11 20 8 25 17 13 14 26 12 23 15 19 36 11 16 28 4 17 24 25 26 27 6 8 13 10 7 13 12 11 23 22 21 22 22 29 18 . şartname ve teknik detayların. Faktörlerin Bütün Gruplarca Yapılan Sıralamalarının Karşılaştırılması (Devamı) şgücü temini Projede yapılan değişiklikler Planlama yapılırken dikkate alınması gereken stratejik aktiviteler ve potansiyel gecikmeler Yönetim personelinin sayısının yeterliliği ve deneyimi Alt yüklenicilerin seçimi Proje tipi ve özellikleri Efektif organizasyon yapısı Firma bazlı finansal problemler Projede kullanılan teknoloji şin sürekliliğinin sağlanması lave çizim.Tablo 1.

“yönetim personelinin sayısının yeterliliği ve deneyimi” ve “firma bazlı finansal problemler” faktörlerinin ilk sıralarda yer aldıkları ve en önemli faktörler olarak kabul edildikleri görülmüştür. “proje süresince uygulanacak iş güvenliği programının hazırlanması”. “malzemenin zamanında teslimi”. “işgücü verimliliği”. “mevzuat değişiklikleri”. Yine aynı şekilde bütün gruplarca. “şantiyenin uzaklığı”. “uygulamanın yapılacağı yerdeki 19 . sosyal faktörler Hırsızlık 42 24 18 22 35 46 41 24 21 38 48 35 20 17 32 41 34 11 13 28 32 28 28 29 30 15 16 23 26 13 15 15 9 21 14 9 25 24 28 27 25 33 34 38 43 31 31 32 25 10 25 15 16 21 18 10 27 24 33 42 31 45 33 20 20 32 40 36 37 38 39 40 41 10 28 27 16 13 23 16 19 17 15 13 22 22 24 26 29 31 34 33 30 37 35 50 47 39 37 49 43 12 18 36 44 44 45 29 28 24 23 39 40 51 52 Bütün gruplar incelendiğinde süresel planlamaya etkimede “etkin bir iş programının kullanımı”. kriz yönetimi. risk yönetimi planlarının önceden oluşturulmuş olması Kayıt ve dokümantasyon yönetimi (Arşiv çalışması) Sözleşme türünün proje tipine uygunluğu thal malzeme kullanımı Malzeme depolama imkanı Proje prosedürleri Kalite kontrol Şantiyenin uzaklığı Yapı endüstrisine yönelik uygulamaya konulan vergi ve teşvikler Mevzuat değişiklikleri ve yasal düzenlemeler Proje süresince uygulanacak iş güvenliği programının hazırlanması Uygulamanın yapılacağı yerdeki dini. kültürel.Tablo 1. Faktörlerin Bütün Gruplarca Yapılan Sıralamalarının Karşılaştırılması (Devamı) şe adaptasyon ve öğrenme isteği Malzeme seçimi Ulusal bazlı finansal problemler Yapım danışmanlık hizmetlerinin yeterliliği Proje tarafları arasındaki hak talebi sorunları (itilaflar) Şantiye zemini ve topografyası Dış otoritelerle iletişimin sürekli kılınması Aktivitelerinin önem derecelerindeki değişiklikler Oluşabilecek aksaklıklara yönelik acil durum. “yapı endüstrisine yönelik uygulamaya konulan vergi ve teşvikler”.

Grubun üstünde görüş birliğine vardığı. birçok farklı unvanla anılmaktadır.dini. karşılaştırmada büyük bir dağılım göstermiştir. Bu durumun düzeltilebilmesi için bir standardizasyon çalışması yapılmalı. mesleki kavramlara getirilecek ortak tanımların kullanımının yaygınlaştırılması ve benimsetilmesi noktasında. sektörün önde gelen firmalarının temsilcileri ve Bayındırlık ve skân Bakanlığı’ndan temsilcilerin koordine olması ve bu oluşturulan grubun konuyu derinlemesine incelemesi sonucunda da bir görev tanımı şablonuna ulaşılması doğru olacaktır. kültürel. 20 . ortak bir ifade biçimine yani görev tanımı standardizasyonuna ulaşılamadığı anlaşılmaktadır. süresel planlama konusunda en etkisiz faktörler olarak belirlenmiştir. Anket çalışmasının ikinci kısmında yapılan skorlamalar doğrultusunda elde edilen veriler ve faktörlerin önem sıralarının. sektör çalışanlarına uygulanan bir anket yardımıyla irdelenmiş ve çeşitli veriler elde edilmiştir. lisans ve yüksek lisans düzeyinde yapı işletmesi konusunda verilen dersler önemli bir rol üstlenecektir. firmalar bazında uygulanan bir anket olduğu için ve bireylerin çalışma alanlarına göre bir ayrım yapılmadığı için sonuçlara bu durum yansımıştır. meslek odaları mensupları. görevlerini birbirinden farklı ifadelerle tanımladığı görülmüştür. gruplara göre birbirinden bir hayli farklı oluşunun. bu çalışmanın sonucunda elde edilen tanımlamaların kabul görmesi ve kullanılmaya başlanması için de. departmanlar ve bireyler arasında doğru bir iletişim sağlanması gereklidir. çeşitli gruplarca çok farklı önem sıralarında yer verilmiştir. Bu iki faktör grubu dışında kalan diğer faktörlere. Sektörde birçok başka konuda olduğu gibi. sektörde çalışacak olan mühendis ve mimarların mesleki eğitimleri sırasında konuyla ilgili bilgilendirilmeleri ve yönlendirilmeleri gereklidir. Sonuç ve Tartışma Bu çalışma kapsamında gerçekleştirilen anket çalışması ve toplanan verilerin analizleri ışığında proje yönetiminin en önemli alt fonksiyonlarından biri olan planlamanın süresel planlama alanı incelenmiştir. kişilerin dâhil oldukları grupla yakından ilgili faktörleri daha önemli ve etkili kabul etmeleriyle de büyük oranda alakalı olduğu anlaşılmaktadır. Objektifliği engelleyen bu bakış açısını ortadan kaldırabilmek için. Süresel planlamaya etki eden faktörler. bu gruplara dâhil olan kişilerin mesleki deneyim süreleri ve çalıştıkları proje sayısıyla alakalı olduğu kadar. Burada birbirinin aynı işleri yapan birçok sektör çalışanının. Bu standardizasyon çalışması için. görev tanımı sorusuna verilen yanıtların çeşitliliğidir. 1989’da Mimar Mürvet Türesoy tarafından yapılan çalışma. Bunun yanında. sosyal faktörler” ve “hırsızlık” faktörleri en alt sıralarda kabul edilerek. Bu çalışmanın sonucunda ortaya çıkan verilerle ilgili en çok dikkati çeken konulardan biri. çeşitli üniversitelerden benzer konularda çalışan akademik görevliler. kişilerin unvan konusunda çok tutucu oldukları ve herkesin kendi tanımlama biçimini kullanmayı tercih ediyor oluşu da durumun standardizasyonunun güçleşmesine nedendir. Yani bütün gruplarca ortak olarak. anketin ilk kısmı olan profil belirleme kısmında. en önemliler ve en önemsizler olarak kabul edilen faktörler dışındaki faktörler. görev tanımlaması konusunda da yeterli bir çalışmanın yapılmadığı. Dolayısıyla da aynı işi yapan birçok kişi.

1994. and Christian. Karamemiş.T. stanbul. ASCE.Kaynaklar Bukağılı. Şti. 17. Şahbudak.. January/Fabruary... D. Ünlü G. ASCE. 21 . J. D. A.. S.. Sosyal Bilimler Enstitüsü.. Hallows. Proje Yönetim Teknikleri. Bitirme Ödevi . stanbul. Ö. 4. nşaat Süresini Etkileyen Faktörler ve nşaat Süresi Tahmin Modelleri..Ü. AMACOM. . Construction Coordination Activities: What Is Important and What Consumes Time. No. 1997. Proje Yönetimi. Türesoy. stanbul. Sosyal Bilimler Enstitüsü.F. . nşaat Sektöründe Proje Yönetimi ve Proje Yöneticisinin Rolü. Mulholland. 8-15 Saram. October. Doğan. Vol. G. G. 1998. 125. Komputron Ltd. Journal of Management in Engineering. Bir Planlama Doktrini. and Ahmed.T. stanbul. Vol. nşaat Fakültesi. Karslı. New York..T. E.E. 2001. stanbul Üniversitesi.. N. No. Ergen E. O. Kültür V. M. J. stanbul Üniversitesi. B. Türen. Yamak.. ve Alabay C.. 1995. Yapı Üretiminde Süre Tahmini ve Yapım Süresini Etkileyen Faktörler.. 1998.E... Polat G.D. Risk Assessment in Construction Schedules.. 1. Yüksek Lisans Tezi. Journal of Construction Engineering and Management. Information Systems Project Management: How To Deliver Function and Value In Information Technology Projects. Yüksek Lisans Tezi. Fen Bilimleri Enstitüsü. 1989. Yüksek Lisans Tezi. Yüksek Lisans Tezi. 1998. 202-213. M.. Fen Bilimleri Enstitüsü.K..Ü.Ü. Çalık. 1999. stanbul. stanbul.

.

Anahtar sözcükler : Şantiye mobilizasyonu. tesis yönetimi 23 . sağlıklı ve güvenli bir şantiye kurulumu öncelikli işlerimizin en başında yer almaktadır. yapılan işin tipi ve büyüklüğü ile üretim alanları dışında kalan şantiye ünitelerinin boyutları arasında analitik bir sonuca varmak amaçlanmıştır. bu incelemeler akabinde.tr nş.edu.tr Volkan Ezcan Öz nşaat projeleri hayata geçirilirken imalatın yapılacağı bölge üzerine belirli bir düzene sahip. TÜ nşaat Fakültesi Yapı şletmesi Anabilim Dalı Maslak. Müh. içerisinde çalışan ve aynı zamanda yaşayan insanların temel ve sosyal ihtiyaçlarına cevap verebilecek. şantiye ünitelerinin yerleşimi ve büyüklüklerinin belirlenmesi ile ilgili geçmiş yıllardan bu yana süregelmiş bir takım bilgi ve kuralların ortaya konarak bu birikimler ışığında hali hazırdaki bazı şantiyelerin ilgili konularda incelenmesi. bu kuralların günümüzde ne derece uygulandığının saptanması. stanbul Tel ve Faks: 0 212 285 36 55 E-posta: mrvsvm@yahoo. Yapı şletmesi Anabilim Dalı Maslak. imalat esnasında oluşabilecek birçok sorunu atlatabilecek. Müh.. stanbul Tel ve Faks: 0 212 285 36 55 E-posta: eczan@itu. stanbul Tel ve Faks : 0 212 285 36 55 E-posta : kuruoglu@itu. bu çalışma içerisinde temel şantiye tekniği kavramlarının dünü ve tüm bu kavramların bugüne yansıması incelenmek istenmiştir. Çalışma metodu olarak anket uygulaması şeklinde bir yola başvurulmuştur.Dr. Gör. Temel amaç şantiyelerin kurulum ve yerleşim planlarının değerlendirilmesinde ne durumda olduğumuzu gösteren bir çalışma sunmaktır.Günümüz Şantiye Koşullarının Literatür ile Kıyaslanması ve Mevcut Durumun Değerlendirilmesi Murat Kuruoğlu Ögr.edu.. Yapı şletmesi Anabilim Dalı Maslak.com Merve Sevim nş. Unutulmamalıdır ki bu şekilde tasarlanmış uygun bir şantiye düzeniyle işlerin aksamasından kaynaklı gecikmelerin büyük çoğunluğunun ve ekonomik anlamda çok ağır olabilecek birtakım faturaların önüne geçilmiş olacaktır. Şantiye kurulum ve yerleşimi ile ilgili hali hazırda bulunan bilgi ve büyüklüklerin karşılaştırmalı bir değerlendirilmesi niteliğindeki bir anket formunun farklı şantiyelerde uygulanması sonrasında ortaya çıkan veriler istatistiksel değerleme yöntemi kullanılarak tek tip parametreler haline getirilerek şantiye kurulumu.

Yenilikler ile çok yakından ilgilidir ve devamlı değişmektedir.( Müngen. Fiili üretim sürecinin fiziki boyutunu oluşturan şantiyelerin kurulum ve yerleşim planlarının başarısı. inşaat yapımının. yol ve baraj gibi tüm yapılara genel olarak verilen addır. gerekli verilerin toplanması ve değerlendirilmesi sonucunda tasarım çalışmaları ile devam eder. aletlerin ve makinelerin koordinasyonları uyum içerisinde sağlanmalıdır. olayların doğru değerlendirilmesi ve bu değerlendirmelere göre alınan kararların düzgün bir şekilde uygulanabilmesine bağlıdır. şartnamelere. Planlanmamış bir iş başlangıcının olumsuz etkileri tüm iş süresince kendini hissettirmektedir. araçlar ve insanların bir uyum içerisinde çalıştığı geçici süreli işletmelerdir. şantiye personelinin genel performansında net bir artışa imkân vererek yapılan işin kalitesine doğrudan katkı sağlar. birimlerin ve çalıştırılacak kişilerin sayısı doğru öngörülmeli ve çalışacak bu insanların. belirli bir sözleşmenin ışığında yapıma hazır duruma gelmiş olur. Projelendirme aşamasının tamamlanmasının ardından ihale işlemleri yapılan yapı. Bunun için ya hiç şantiye tekniği kitabı yazmamak veya her yıl kitabı ve toplanan dökümantasyonu yeniden gözden geçirerek yenilikleri eklemek ve modası geçen şeyleri çıkarmak. “Şantiye tekniği bütün hayat boyunca tecrübe ve etüd ile öğrenilebilen bir konudur.) Tek başlarına koca bir üretim sahası olan şantiyeler aynı zamanda geçici süreli üretim yerleridir.1957) Şantiye. bir başka deyişle projenin başarısı. onarımının ve/veya yıkımının tamamlanması amacıyla. işin tüm altyapısı. Bir bütün olarak Şantiye yapı malzemelerinin yığılıp saklandığı yer. fabrika. düzenlenmesinin.. Bilindiği gibi bir yapının talebi üzerine bu talebin yapılabilirliğinin değerlendirilmesi ile başlayan yapı üretim süreci. U. bir inşaat alanının. Önceden hazırlanan projeye göre tesisleri. A.” (Berkman. 24 .F. Şantiye Kavramı Ve Şantiye Kurulumu ngilizcesi “construction site”. Şantiyeler. M. yürürlükteki mevzuata uygun biçimde gerçekleştirmek için çalışan insanların. kullanılan makine araç ve gereçlerin oluşturduğu geçici işletmedir. 2003. fransızcası “chantier” ve almancası “Baustell” olan şantiye kelimesi dilimize fransızcadan uyarlanma ‘şantiye’ olarak yerleşmiştir. yani eseri aktüel teknik duruma adapte etmek gerekir. onarım ya da yıkım işini ruhsatına. projesine. kurulan tesislerin. yapım aşamasındaki bina. Bu bağlamda önemi açıkça görülen şantiye yerleşimi planlaması bu çalışmanın konusunu oluşturmaktadır. şartnamesi ve ilgili mevzuatlarına uymak koşulu ile öngörülen süre içerisinde güvenlikli bir şekilde tamamlanması amacıyla makine.Giriş Bir yapının hayalinin kurulması ile başlayıp bu yapının kullanıma hazır duruma getirilmesine kadar devam eden inşaat sürecinde birbirini takip eden sayısız karar aşamaları bulunur. bir inşaatın yapımını veya mevcut bir yapının tadilat.. Ortaya çıkan eserin kurulan hayalle ne kadar örtüştüğü ve ne kadara mal olduğu.

depo alanı.nşaat alanını 4 kısım halinde incelenmektedir: 1. yemekhane.Üretim Alanı 2. soyunma yerleri.) Hastane Diğer olmak üzere gruplandırılmıştır. Araştırmanın sonunda “50 sene öncesine göre modernleştik mi yoksa geriye mi gittik?” konulu bir değerlendirme yapabileceğimiz önerisi üzerinde durulmuştur. proje müdürü ve kamp amiri ile yapılan yüz yüze görüşmeden çıkan sonuçları sunmaktadır. yapının aktif olarak inşa edildiği alan. Çalışanlara Ait Bilgiler. çizelge ve diyagramlar yardımıyla da bu verilerin değerlendirilmesi sağlanmıştır. Yapının inşa süresince kişi / ay ifadesinin öneminin altı özellikle çizilerek belirtilmiş olup. Anket. Çalışma toplam 19 farklı şantiyede şantiye şefi. açık veya kapalı olmak üzere yapıda kullanılacak malzemelerin koyulduğu alan. sosyal tesisler ise.Sosyal Tesisler Üretim alanı.) bulunduğu binalar. sekreterlerin vs. Şantiye ve şçilere ile lgili Bilgiler. Genel Bilgiler. idari alan. spor salonu Kültür Merkezi Kamu Binası (Adliye SARAYI. ş Güvenliği ile lgili Bilgiler ve Sosyal Binalar ile lgili Bilgiler olmak üzere toplam beş ana başlıktan oluşmaktadır. teknikerlerin.. spor tesisleri gibi diğer 3 alanın dışında kalan. 25 . Şantiyelerin türlerine göre farklılıklar gerektirmesinden ötürü şantiyeler o o o o o o o o o Konut Metro Otoyol Alışveriş Merkezi Stadyum. Araştırma Yöntemi Bu çalışma kapsamında verilerin toplanması ve kıyaslanması için anket yönetim seçilmiştir. dari Alan 3.Depo Alanı 4. yaşamın süregeldiği alanlar olarak tanımlanmıştır. Konu ile ilgili çeşitli kaynakların taranması sonucunda geçmiş yıllara ait birikimler ortaya konarak bu bilgiler ışığında günümüzdeki şantiyelerin değerlendirilmesi amacıyla çeşitli soru ve çizelgeler hazırlanmıştır. yapıyla ilgili çalışmakta olan idari personelin( Mühendislerin. Belediye Binası vs. bu ifadeyle üretimi yapacak işçi ve idari personel sayısına ulaşılması hedeflenmiştir. yatakhane. Şantiyelerin üretim faaliyetleri dışındaki durumunu ortaya koymak amacıyla çeşitli şantiyelere uygulanmak üzere bir 63 sorudan oluşan anket hazırlanmıştır Hazırlanan sorularla gezilen şantiyeler ile ilgili veriler toplanmış.

bu sayede alınan ortalama sonuçların karma yapıda olması sağlanmıştır. 6.2009) Çalışmada elde edilen çarpıcı bulgular aşağıdadır. ncelenen şantiyelerin %30’unda özürlü personel çalışmaktadır. ancak %90’ında çaycıya ait bir oda vardır. 4. 2. (Ozan Çelik vd. Ofislerin %50’sinde sigara kullanılmaktadır. Şantiyelerin %10’unda yerleşim alanlarına ait su drenaj çalışması yapılmamıştır. Şantiye sahasına yerleşim planlanırken. Şantiyelerin %80’inde servis olanakları mevcuttur. %10’u artezyenden. şantiyelerin %50’sinde hakim rüzgar göz önüne alınmamış olup. Şantiyelerin %55’inde arşiv için oda ayrılmıştır. Şantiye ofisi olan şantiyelerin %45’inde misafir (ziyaretçi) odası bulunmaktadır. 3. Tüm şantiyelerde ofislere özel WC ve Lavabo bulunmakta olup otapark alanı ayrılmıştır. 11. Şantiyeler suyunun %55’i ana şebekeden. %10’u hem ana şebeke hem artezyen ve %10’u ana şebeke ile birlikte tanker ile su taşıyarak temin etmektedir. 7. 9. ncelenen şantiyelerin %70’inde bayan çalışan bulunmaktadır. Şantiyelerin %25’inde sahada ofis bulunmamaktadır.Anketin Değerlendirilmesi ve Bulgular ncelenen örnek şantiyelerin sonuçlara sağlıklı biçimde yansıması ve her bir proje tipinin farklı özelliklerinin dikkate alınması açısından sadece tek bir tipe bağlı kalınmamış. %85’inde sahaya trafo yapılmıştır. Şantiyelerin tamamında çaycı ve kapıcı bulunmakta. 1. 5. Değerlendirmelerin bu şekilde farklı bölge ve şantiyelerde yapılması çeşitliliği artırmış ve bizi daha doğru bir değerlendirmeye sevk etmiştir. %15’i tanker ile taşıyarak. 10. 26 . 8. 12.

%10’u fosseptik kullanarak. 18. hazırlanmasından günümüze kadar geçen 50 yılı aşkın sürede teknolojinin kat ettiği büyük mesafe de dikkate alındığında donanım bakımından ofislerin zenginleşmesi normal karşılanmalıdır. %5 i ev kira yardımı ve kısmi lojman . 14. Prof. şantiyelerin %80’inde revir bulunmaktadır 15. 16. Şantiye tekniği açısından gereksinimleri ortaya koyan Sn. 21. Dr. Şantiyeler teknik personeli için konaklama imkânları değişik biçimlerde sağlanmaktadır. soyunma giyinme kabin sayısı gibi temel ihtiyaçlarda geçen 50 senede hiç ilerleme olmadığı gibi aksine geri gidilmiştir. %90 şantiyede yüksekte çalışanlar için emniyet kemeri verilmektedir. dolap. 17. Buna karşın şantiyelerin %20’sinde yangın tehlikesine karşı herhangi bir önlem bulunmamakta. 20. duş. Ali Fuat Berkman’ın hazırlamış olduğu kişi başına değerler açısından. Şantiyelerin %80’inde işçiler için üretim sahasında WC ve lavabo bulunmakta. banyo. tuvalet. Kurulum aşamasında birçok şantiyede sosyal alanlar ortalama işçi sayılarına göre düzenlendiği için toplam işçi sayısı çok değişken olan şantiyelerde özellikle maksimum işçi sayısına ulaşıldığında lavabo/duş/WC/yemekhane gibi ünitelerin kişi başına düşen sayıları yetersiz kalmakta olduğu gözlemlenmiştir. Diğer bir değişle 15 kişi için bir tuvalet gerekirken (olması gereken) 27 . %30’inde 9 saat ve %25’inde 9 saatten fazla mesai yapılmaktadır. Ancak kişi başına düşen çalışma alanı bakımından standartlarla aradaki büyük farklılığın yalnızca teknik ve idari personelle sınırlı kalmış olması gün geçtikçe üst düzey çalışanlarla daha düşük kıdemli işçilerin çalışma şartları arasındaki farkın açıldığını gözler önüne sermektedir. Şantiyeler yemek işlemini %70’i hazır yemek firmaları ile %30 u kendi aşçı ve mutfakları ile çözmektedirler.13. kantin alanı. şçiler için ancak şantiyelerin %65’inde soyunma giyinme kabinleri bulunmaktadır. Şantiyelerin %90’ında iş güvenliğinde sorumlu kişi yada birim mevcut olup %90’ında iş güvenliğine uymayanlar için değişik yaptırımlar uygulanmaktadır. 19. Projede çalışanlara %80 şantiyede ilk yardım eğitimi verilmektedir. Şantiyelerin %65’inde işçiler için çamaşırhane yapılmıştır. Sonuçlar Sonuç değerlendirmesi yapılırken. örnek şantiyelerin değişken sayıda alt işveren çalıştırması ve yine bunların çalıştırdığı işçi sayılarının da oldukça geniş bir aralıkta değişim göstermesi nedeniyle değerlendirme aşamasında özellikle barınma ve sosyal birtakım ihtiyaçların giderilmesi konusunda maksimum sayılara bakılmıştır. %5’i kira yardımı yapmakta %45’i ise şantiye sahası ve kiralama seçenekleri ile konaklama imkânları sağlanmaktadır. Şantiyeler atık sularını ise %65’i ana şebekeye vererek. Şantiyelerin %45’inde 8 saat. Şöyle ki şantiyelerin %45’inde bekâr lojmanı. %10’u vidanjör ile çektirerek ve kalan %15’ide ana şebeke ve fosseptik uygulamalarını birlikte yaparak uzaklaştırmaktadır. Şantiyelerin %85’inde iş güvenliği eğitimi verildiği ifade edilmiştir. Diğer yandan şantiyelerde her işçiye bir baret vermekte ancak %75’ine çelik burunlu ayakkabı sağlanmaktadır. Ord. dinlenme alanı. şçi başına yatak. sosyal tesis alanı.

655 28. tuvalet. Dr.491 26. Bu husus tabloda 4 m2 kişi başına ihtiyaç olan alanın şantiyeler ortalamasının 16.966 1. Özellikle salgın hastalığın hızla yayılmasının mümkün olduğu şantiyelerimizde hijyen için lavabo. Sonuç değerlendirmesi kapsamında dikkatimizi çeken en önemli husus ofis mahallerindeki yaşam alanı ve donanım koşulları bakımından Sn. Ali Fuat Berkman’ın hazırlamış olduğu kişi başına değerler ve şantiyeler ortalama karşılaştırması (Ozan Çelik vd.047 1.840 1. Ali Fuat Berkman’ın hazırlamış olduğu kişi başına değerler göz önüne alındığında ortaya büyük farklılıklar çıkmaktadır.927 1. Özellikle stanbul’da yer kısıtı olan şantiyelerde her türlü imkanı yaratmak elbette zor olacak ancak buralarda da en azından temel ihtiyaçların mümkün olan en iyi şekle getirilmesi yerinde bir karar olacaktır.ortalamada bu değer yaklaşık 27 kişi başına bir tuvalet biçimindedir.109 0. Dr.2009) Büro Mahali Taban Alanı Hava Hacmi Masa Bilgisayar Sandalye Şantiye Gece Barınakları Alan Yatak Dolap Lavabo WC Duş Mahali Yemekhane Alanı Olması Gereken 4 10 1 1 1 Olması Gereken 5 1 1 15 15 15 2 Birim m2/ kişi m3/ kişi adet/ kişi adet/ kişi adet/ kişi Şantiyeler Ortalaması 16.647 27. Çalışma ve barınma ortamının teknik ve idari personel için gayet yeterli olmasına rağmen işçilerin barınma ve sosyal imkanlarının geliştirilmesi çok olumlu yönde atılmış adımlar olacaktır. Ord.410 42. 28 . Teknik personelin ihtiyaç duyduğu alanlarda ise teknolojinin artmasına bağlı olarak artış olmuştur. Diğer yandan şantiyelerde ortalama her kişiye bilgisayar düşüyor olması teknolojinin sahalara yerleştiğinin bir göstergesi olarak algılanmaktadır. duş imkanlarının arttırılması çalışma kalitesinin arttırılması açısından önemlidir. Prof.340 Birim m2/ kişi m3/ kişi adet/ kişi adet/ kişi adet/ kişi Birim m2/ kişi adet/ kişi adet/ kişi Kişi/adet Kişi/adet Kişi/adet m2/ kişi Şantiyeler Ortalaması 5.888 Birim m2/ kişi adet/ kişi adet/ kişi kişi/adet kişi/adet kişi/adet m2/ kişi Değerlendirmesi yapılmış olan eksiklikler üzerine gidilerek yapılacak olan iyileştirme çalışmaları ile daha sağlıklı bir çalışma ve yaşam ortamı yaratılmış olacaktır. Kişi başına bir dolap dahi düşmemektedir.298 0.4 m2 olarak bulunması ile kendini göstermektedir. Prof. Ord.

41-42. 170. 157.. 19-20. Esra Topkaya (Kocaeli Üniv. MÜNGEN. 55. Emrecan Türkeş . 28-31.Müh. U. nş.1-5. Yürütücü Dr. 175. nş. Alican Ankay.Kaynaklar BERKMAN.Müh. Erman Yiğit Tuncel. 29 . pp. nş.F. nş. TÜ Sürekli Eğitim Merkezi Sertifika Programı Şantiye Tekniği Ders Notları. nş. 1957..Müh.). Ozan Çelik . 49. 37-39. stanbul Teknik Üniversitesi. 33-34. 65. nş. 2003. A. smail Gülbetekin. Mühendislik Tasarım Projesi . Murat Kuruoğlu “Şantiyelerin Kurulumu ve Yerleşim Planlarının Değerlendirilmesi”. 2009. 47. Şantiye Teknikleri.Müh. Hasan Tahsin Boz .Müh. nş. M. TÜ nşaat Fakültesi Yapı şletmesi Anabilim Dalı.Müh. pp.Müh. 67. stanbul Teknik Üniversitesi Matbaası. Erdi Akbayrak.

.

2199 E-Posta: ardazeynep@gmail. bütçe ve kalitede tamamlanması gerekmektedir. organizasyon eksikliklerine.-Mimarlık Fakültesi Mimarlık Bölümü. yapı işletmesi ve yapım yönetimi kapsamında örnek yapının olumlu ve olumsuz yönleri karşılaştırılacaktır. denetlenmesi ve koordine edilmesi için yapının belirtilen süre. Yapım Yönetimi. Bu çalışmada. Yozgat Tel: 0 354 242 10 01.com Araş.com Öz nsanoğlu gereksinimlerini karşılamak amacıyla belirli konfor ve güvenlik koşullarını sağlayarak çeşitli işlevde yapılar oluşturmuştur. Gör. Yapı Yönetim Eylem ve Etmenleri.Yapı şletmesi ve Yapım Yönetimi Kapsamında Eskişehir TED Koleji Örneğinin rdelenmesi Araş. hatalı malzemeyle üretimin gerçekleştirilmesine. Bir yapı projesinin işverenin isteklerini karşılamak amacı ile mimari tasarım sürecinin başlangıcından bitimine kadar planlanması. proje hatalarının ve yapı maliyetinin artmasına.com Öğr. Eskişehir TED Koleji örneği şantiyede yapım yönetimi. Bu nedenle proje yönetiminde yapı ile ilgili disiplinlerin eş güdümünün ve akılcı yapım yönetiminin gerçekleştirilmesi konusu iş gücü. Gör. TED Koleji. Projesi tamamlanan yapıların iyi yönetilmeden inşa edilmesi. Bu yapılarda gelişen ve değişen teknolojik olanaklarla standart yapım tekniklerinin yanı sıra yeni ve modern yöntemlerde kullanılmaktadır. Çalışmadan elde edilen sonuçlar ile yapı işletmesi ve yapım yönetimi konusunda önerilerde bulunulacaktır. teslim sürelerinde gecikmelere ve iş kazalarına yol açmaktadır. Eskişehir TED Koleji. Zeynep Arda Bozok Üniversitesi Müh. Mehmet Eminel Bozok Üniversitesi Müh. yürütülmesi.-Mimarlık Fakültesi Mimarlık Bölümü. Anahtar Sözcükler: Yapı şletmesi. Gör.-Mimarlık Fakültesi Mimarlık Bölümü. Yozgat Tel:0 354 242 10 01-2131 E-Posta: zuhalozcetin@gmail. yapım süreci ve yönetim eylem ve etmenleri başlıkları altında irdelenecek. zaman ve para açısından ekonomi sağlanması ve kaliteli yapımın gerçekleştirilmesi için önem kazanmaktadır. Yozgat Tel: 0 354 242 10 01-2136 E-Posta: mehmeteminel@gmail. 31 . Zuhal Özçetin Bozok Üniversitesi Müh.

6. bulunduğu konuma ya da yapı üretim süreci içindeki durumuna göre. nterdisiplin olarak yapı yönetimi [2] 1. bütçe ve kalitede tamamlanmasını sağlamak. işverenin isteklerini karşılamak i ç i n başlangıcından bitimine kadar planlanması. yönetim eylemlerini yaparken önemli olan ve yönetimi etkileyecek bileşenlere ‘yönetim etmenleri’ denmektedir [3]. Yönetim Süreci Eylemleri ve Etmenleri [3] 32 . ORGAN ZASYON KOORD NASYON VER ML L K STANDARD ZASYON KISITLAR EKONOM KAL TE 1. Bir yöneticinin süreç içinde yapması gereken eylemlere ‘yönetim eylemleri’ . 3. 5. 2. dikkate almak zorunda olduğu yönetim bileşenleri mevcuttur ve ayrıca bu bileşenler yönetim tanımını da yapmaktadır. PLANLAMA TASARLAMA VE PROBLEM ÇÖZME KARAR VERME DENET M LET Ş M Şekil 2. 7. yürütülmesi. 2. 4. 4. denetlenmesi ve koordine edilmesine yapım proje yönetimi denir [1]. 3. 5. Yapının Tasarımı Karar Projelendirme Denetim ve Organizasyon Yasalar Yapımın Yönetimi Uygulama Yürütme Tasarımı Yargı Teslim Şekil 1. YÖNET M YÖNET M EYLEMLER YÖNET M ETMENLER 1.Giriş Zaman. Yönetim Eylem ve Etmenleri Bir yöneticinin. bir yapım programının yönetim metotlarını uygulayarak yürütülmesine yapım yönetimi denmektedir. Bir yapım projesinin belirtilen süre. maliyet ve kaliteyi denetlemek amacıyla.

arsa maliyeti. bunları karşılayacak ürünün yapılması kararı ile başlayıp. YAPI YAŞAM SÜREC Ön hazırlık evresi Fizibilite çalışmaları Planlama/ Programlama (ihale) Tasarlama Yapım evresi YAPI ÜRET M SÜREC KULLANIM SÜREC YIKIM Şekil 3. Eğimli olmayan bir arsa yapısı mevcuttur. 2000 m2 ilkokul kısmı ve 2400 m2 anaokulu kısmı) tasarlanmıştır. yapı birim sayısı. sorunları incelenmelidir [1]. ihtiyaçların belirlenip. bu alanla ilgili mümkün olabilecek fonksiyon tipleri. Projenin boyutları 50 dekar arsa alanı içerisinde belirlenmiş olup. yapım sistemi alternatiflerinin değerlendirilmesi. Teknik ve idari/yasal şartnameler hazırlandıktan sonra 50 dekar arsa alanı içinde 6400 m2 kapalı alan (2000 m2 ortaokul kısmı.000 dolar olarak belirlenmiştir. kaynakların durumuna göre analizlerin yapıldığı. Yapı Üretim Süreci Yapı üretim süreci. Yüklenici firmalar Müpasan nşaat Tic.1. San. rayiç kira değerleri.Ş. 33 .3] 2. ülkedeki 22. plan düzenleri. değişik çözüm yollarının araştırıldığı evredir [1]. TED okuludur. ihtiyaç ve talebe. Temelleri 12 Mart 2008 tarihinde atılmıştır. Projenin bir kısmının 2008-2009 öğretim yılında faaliyete geçmesi amaçlanmıştır. Proje şehir merkezinden yaklaşık 10–15 km uzaklıkta bulunan Yukarı söğüt önü mevkiinde konumlandırılmıştır (Resim 1). Alan (Yerleşke) Tanımlaması: Bir kent alanının hangi özel amaçlarla tahsis edilmesi gerektiği yerleşme ölçeğinde bir fizibilite çalışması gerektirir. Proje Süreci Temel Evreleri [1. fizibilite etüdü ile devam etmektedir. proje maliyeti yaklaşık 22. park yeri zorunluluğu vb.2. arsa kullanma emsali. Bu evre. Mimari proje TED kolejinin merkezi olan Ankara’ da Yeşim-Nami HATIRLI tarafından yapılmıştır. Şti. Şantiye kurulumuna hafriyat işleriyle eş zamanlı olarak başlanmıştır. Eskişehir TED Koleji. ve Batu nşaat A. Ltd. Bu nedenle.’ dir.

2008 ve 01. Yerleşkede araç ve yaya girişleri kullanıcılar dikkate alınarak yoldan uzaklaştırılmıştır ve iki ayrı giriş düşünülmüştür (Resim 3. spor alanları ve anaokulu yola göre konumlandırılmıştır.2009 tarihleri arasında mevcut durum incelenmiştir. Vaziyet Planı: Yerleşke bütününde var olan binalar arazi ve yola göre konumlandırılmış olup.2. Plan Özellikleri.Resim 1. Yerleşim planında her binanın kendine ait otoparkı bulunmaktadır. yapı bütünü Vaziyet Planı. Diğer Binalar ve Çevre le Ulaşım. Eskişehir TED Koleji Alanının Şehir Merkeziyle lişkisi [5] 2. Binaların Şekillenme Kriterleri.1. Bina Konumları. Yerleşke bütününde yurt ve lojmanlar hem arsanın biçimlenişine uygun olarak hem de eğitim birimleri ile olan ilişkisi göz önünde bulundurularak eğitim birimlerinden ayrı olarak tasarlanmıştır.04.Yapı Bütününün ncelenmesi: Resim 2.11. 34 . Yönlenme kuzeybatı-güneydoğu ve kuzeydoğu-güneybatı doğrultusundadır.2. Eskişehir TED Koleji Alanı (Google Earth) Eskişehir TED Koleji örneğinde.5). 2.4. 01.

Şti.. Şti.2.2.Ş. Diğer Binalar ve Çevre le Ulaşım: Şehir merkezinden yaklaşık 10-15 km uzaklıkta Yukarı Söğüt önü mevkiinde Söğüt ve Uludere Yolu Caddesi üzerinde konumlanan yapı bütünü ön cephesinde özel şahsa ait bir çiftlikle komşu parselde bulunmaktadır.Ş.Batu nşaat A. Şantiye alanı eğimli olmayan bir arazi üzerinde konumlandırılmıştır (Resim 6). Projenin Genel Görünümünü Gösteren Üç Boyutlu Çizimler (Müpasan nşaat Ltd.Batu nşaat A. Arşivi) Resim 4-5. 35 . Eskişehir TED Koleji Vaziyet Planı (Müpasan nşaat Ltd.Resim 3.. Arşivi) 2.

sınıflar olmak üzere ayrı bloklar olarak düşünülmüştür. sınıflar.3. Resim 7. eğitim bloğu.-6. laboratuarlar ile öğretmen odalarından oluşmakta.24. yaz aylarında sınıflara ait terasla ilişkilendirilmiş bahçe içerisindeki oyun alanları tasarlanmıştır (Resim 7. Anaokulu binasında omurga şema düşünülmüştür. Kapalı spor salonuna ait ayrı bir otopark bulunmakta ve giriş buradan sağlanmaktadır (Resim 22. Diğer Binalar ve Çevre lişkisi 2. merkezinde bulunan sosyal aktivite mekanlarına takılan iki sirkülasyon aksı ve bu akslara takılan sınıflardan oluşmaktadır.2. Tören alanları her bir bloğa ait açık spor alanları ile ilişkilendirilmiştir (Resim 3. Açık mekânlar ulaşım kolaylığı ve aynı işlevlerin bir arada bulunması açısından kapalı spor salonu ile ilişkilendirilmiştir.11. kış aylarında oyun alanı için iç avlu. Yapı. Arşivi) 36 . sınıflar ve 9. Anaokulu Zemin Kat Planı (Müpasan nşaat Ltd.10. Plan Özellikleri: Eskişehir TED Koleji yerleşkesi anaokulu. sirkülasyon aksının bir ucuna takılan sınıflardan ve diğer uca takılan müzik ve görsel sanatlar işlikleri. Spor merkezi açık ve kapalı mekânlardan oluşmaktadır.9). Eğitim birimleri 1. Yapıda kullanıcı gereksinimleri göz önünde bulundurularak. lojman ve spor merkezinden oluşmaktadır.Resim 6. kütüphane ve idare sosyal tesisler ile sonlanmaktadır.20).27).26.23.12. yurt. Eğitim birimleri bloklarının her birinin kendine ait girişi ve tören alanı bulunmaktadır.Ş..8.19. 6. Şti.-8.-12. Eskişehir TED Koleji Alanı.25. Eğitim bloklarında tarak şema düşünülmüş olup.Batu nşaat A.

Batu nşaat A.Batu nşaat A. Kat Planı (Müpasan nşaat Ltd.Batu nşaat A.Şti. Şti. Arşivi) 37 ..-9.Ş. Arşivi) Resim 10.. Eskişehir TED Koleji B Blok 1. B Blok Zemin Kat Planı (Müpasan nşaat Ltd.Ş. B Blok Bodrum Kat Planı Resim 11. Eskişehir TED Koleji Anaokulu Bloğu Görünüşleri (Müpasan nşaat Ltd.Resim 8..Ş. Şti. Arşivi) Resim 12.

Arşivi) Resim 15.Ş.-14.Resim 13... Eskişehir TED Koleji B Blok ç Mekân Görünüşleri (Müpasan nşaat Ltd.Ş. Arşivi) 38 .Şti.Ş. Eskişehir TED Koleji B Blok ç Mekân Görünüşleri (Müpasan nşaat Ltd.Batu nşaat A.Şti.-16. Şti.Batu nşaat A. Arşivi) Resim 17-18..Batu nşaat A. Eskişehir TED Koleji B Blok Görünüşleri (Müpasan nşaat Ltd.

Şti.Batu nşaat A. Eskişehir TED Koleji C Blok 1. Eskişehir TED Koleji C Blok Resim 20. Kat Planı (Müpasan nşaat Ltd...Resim 19.Batu nşaat A.Ş. Arşivi) 39 .Batu nşaat A. Arşivi) Resim 22.-23. Şti. Şti.Ş.Ş. Eskişehir TED Koleji C Blok Bodrum Kat Planı Zemin Kat Planı (Müpasan nşaat Ltd. Arşivi) Resim 21. Eskişehir TED Koleji Spor Tesisleri (Müpasan nşaat Ltd..

.-27.Batu nşaat A.Resim 24-25. Şti.2009 Tarihleri Arasında Yapılan ncelemelerde Mevcut Durum: Eskişehir TED Koleji şantiyesinde yapılan incelemelerde anaokulu binasında kaba ve ince işler bitmiş olup. Şti.. Diğer blokların yapımına ise henüz başlanmamıştır.Ş. sınıflar bloğunda ise kaba inşaat sürdürülmektedir. Eğitim bloklarında ise 1. Eskişehir TED Koleji Spor Tesisleri Kesit-Perspektif (Müpasan nşaat Ltd.4. Eskişehir TED Koleji Örneğinde 01. Arşivi) Resim 26.Ş. eksik kalan dekorasyon işlerine devam edilmektedir. ince iş ve dekorasyon işleri devam etmektedir.04. Arşivi) 2.11.2.-8. 40 . Eskişehir TED Koleji Spor Tesisleri (Müpasan nşaat Ltd.Batu nşaat A. 6.-6.2008 ve 01. sınıflar bloğu kaba işleri tamamen bitirilmiş.

Eskişehir TED Koleji Binası Şantiyesinin Yönetim Eylemlerine ve Etmenlerine Göre ncelenmesi 3. neden.3. Porsuk Yapı Denetim şirketiyle anlaşılmış ve organizasyon şeması sağlanmıştır. Nelerin. Proje boyutunun geniş olması yapım aşamasını parçalara ayırmıştır ve anaokulu kısmından başlanan yapım süreci belli aşamalarda bitirilmiştir. 41 . PROJE KOORD NATÖRÜ/ F RMA SAH B ŞANT YE ŞEF KABA ŞLER ŞEF NCE ŞLER ŞEF Şekil 5. Planlama: Fizibilite çalışmalarından projenin boyutu hesaplanmış ve yapının belli bölümlerinin yapılıp faaliyete geçmesi düşünülmüştür.1. Ana okul ve ilkokul kısmı faaliyete geçmiş durumdadır. Yönetim Eylemleri YÖNET M EYLEMLER Planlama Tasarlama/ Problem Çözme Karar Verme Denetim letişim Şekil 4. nasıl. ne zaman yapılacağı ve kimin yapacağı organizasyon kurgusunda belirlenmiştir. finansmanı belirlenmiş. Ayrıca projenin Ankara bağlantısından dolayı (Mimari proje Ankara’ da hazırlanmıştır) değişiklikler yapılmış ve uygulanmaktadır. Yönetim Eylemleri Şeması [4] 3. Projenin konumu.1. Eskişehir TED Koleji Örneğinde Organizasyon Şeması [4] ş bölümü yüklenici tarafından sağlanmaktadır. Projenin şu an ki aşaması ortaokul kısmıdır.1.

Amaçların Saptanması

Projenin aşamalı ilerlemesi ve ortaokul kısmının bir daha ki dönem (2009-2010) faaliyete geçmesi amaç edinilmiştir. Daha sonra mali durum, personelin nicelik ve niteliği, araç ve gereçlerin durumu, rekabet gücü, karlılık durumu, örgüt yapısının uygunluğu gibi durum değerlendirmeleri yapılmıştır. Pazar durumu belli aralıklarla izlenmeye devam etmektedir. Ham madde ve malzeme kaynakları incelenmiş halende uygun yerler araştırılarak malzeme temini yapılmaktadır. Kullanıcı profilinin, öğrenciler olması ve okulun bir kısmının faaliyette olmasından dolayı değişimler yapılabilmektedir. nşaat sürecinde gelecek tahmini kaçınılmazdır. Yapılan her iş aslında bir önceki günün tahmininden ibarettir. Tabii bunun içinde uyarılara rağmen, oluşan olumsuz tahminlerde mevcuttur. Örneğin; ekonomik kriz... Plan kontrolü her zaman, Revizyon önerisi Ankara’ da ve proje koordinatörü-firma sahibinin onayı üzerine yapılmaktadır.

Mevcut durumun değerlendirilmesi

Verilerin toplanması, değerlendirilmesi

Gelecek tahmini yapmak

Planın kontrolü ve revizyonu

Şekil 6. Planlama Aşamalarının örnekte incelenmesi [4] 3.1.2. Tasarlama / Problem Çözme: Problemlerin çözümü, çözüm getirenin bilişsel düzeyi ile ilişkilidir. Problemi, iyi tanımlanmış problem haline getirmeye çalışmak önemlidir. Problemlerden biri mevcut projedeki bir odanın kapısının çizilmemesi olmuştur. Bu sorun şantiye şefi ve proje koordinatörü tarafından Ankara’ ya bildirilerek, uygun bir şekilde proje düzeltilmiştir. 3.1.3. Karar verme: Karar verme süreci, yapı yaşam sürecinde her düzeyde gerçekleşen yönetim eylemidir. Karar vermenin üç yöntemi mevcuttur. 1. Sezgisel karar verme: Kararların duygunun yönlendirdiği şekilde alınmasıdır. Şantiye şefinin işçi seçiminde hislerine de güvenmesi gibi. 2. Yargıya dayanan karar verme: Bilgi ile edinilen deneyimler ile örgüt faaliyetlerine ilişkin rutin kararların alındığı yöntemdir. Mobil vincin gerekli yerlerde kullanılması gibi. 3. Problem çözmeye dayanan karar verme: Problemi oluşturan etmenler belirlenip, birbirleriyle olan ilişkileri ile nasıl sonuca varılacağı araştırılır.

42

Tüm uyarılara rağmen kasklarını giymeyen işçiler, şantiye şefi tarafından yevmiyeleri kesilerek cezalandırılmış, böylece problemin çözümüne dayalı karar verilmiştir. Karar verme Eskişehir TED Koleji şantiyesinde Konsensüs yöntemiyle yapılmaktadır. Yani tüm ilgililerce düşünülüp karar verilmektedir. (3 kişilik heyet kararı) ncelenen örnekte var olan ve oluşan problemlerin çözümünde yapılan işlerin aksamaması için, bazı zamanlarda anında problem çözümüne ilişkin kararlar verilip uygulanmaktadır. 3.1.4. Denetim: Mevcut durumla; örgüt takımın hedefe varmak için etkili ve verimli çalışıp çalışmadığını araştırma sürecidir. Denetim, geçmişe ilişkindir [3]. Denetim Porsuk Yapı Denetim şirketi tarafından yapılmaktadır. Yapı denetim şirketi elemanları, arama üzerine şantiyeye gelmektedirler. Şantiyede denetim ve yönetim tutanağı bulunmamaktadır. ( ş yoğunluğundan dolayı bunlara vakit kalmamıştır) Denetim şirketinde düzenli olarak tutulmaktadır. Fakat gerek şantiye şefinin gerekse proje koordinatörü ve firma sahibinin gösterdikleri özen dolayısıyla planlanan işlerin zamanında ve doğru bir şekilde yapılmasının da önem arz ettiği belirtilmektedir. 3.1.5. letişim: Sonuca ulaşmak ve davranışları etkilemek amacıyla insanlar arasında sözlü ya da sözlü olmayan diğer araçlarla anlayış sağlamaya iletişim denmektedir [3]. letişim modeli olarak; yıldız ağ kullanılmaktadır. Bu modelde; komuta zincirindeki bir yönetici ile (firma sahibi ve proje koordinatörü) etkileşimde bulunan bir uzmanı (şantiye şefi) yansıtmaktadır. letişim kurgusunda görev tanıtımı, işe alınan her işçi için yapılmaktadır. Yöneticinin (şantiye şefi) işe alınacak elemanları tanıması deneme-yanılma yöntemiyle, deneyimle ve teknik personelden soruşturmakla sağlanmaktadır. Teknik şartname şantiyede mevcuttur. letişim kurgusunda kimin ne yapacağı 1-2 gün önceden planlanıp, o gün şahıslara yapacakları işler açıklanmaktadır. Mesela; şu an ki inşaatta çalıştırılan işçilerin bir kaçının faaliyete geçecek anaokuluna askı asılması için 1-2 gün önceden görevlendirilmesinin yetkililer tarafından (firma sahibi) istenmesi gibi... Projenin Ankara’ da yapılması iletişimde bazı aksaklıklarda getirmektedir. Ayda bir mimari proje için görüşmeler yapılabilmektedir. Mesafeden dolayı kaynaklanan iletişimler (telefon görüşmesi v.b. ) maliyeti de etkilemektedir.

43

3.2. YÖNET M ETMENLER
YÖNET M ETMENLER Organizasyon Koordinasyon Verimlilik Standardizasyon Kısıtlar

Şekil 7. Yönetim Etmenleri Şeması [4] 3.2.1. Organizasyon: Bir örgütün amaçlar doğrultusunda, elemanlarının yetki ve sorumluluklarının belirlenmesi, yönetsel eylemlerin kurgulanması durumu organizasyon olarak tanımlanabilir. Uzmanlaşmış kişileri organize ederek verimlilik ve etkinliği arttırmak; örgütlenmedir [3]. Bir inşaat firmasında atılacak en önemli adım, uygun bir organizasyonel yapı ortaya koymaktır. Bu organizasyon yapısı kurulmadan firma bünyesindeki birbirinden farklı işlevlerin etkin ve koordineli bir biçimde yerine getirilmesi pek mümkün olamamaktadır. Bu nedenle her firma, stratejisiyle uyumlu ve işlevsel gereksinimlerine uygun bir organizasyon yapısı kurmak durumundadır [2,3]. Firma çapındaki organizasyonel yapının kurgusu yapılırken diğer yandan kişisel sorumlulukların en etkin şekilde ortaya konulması da gereklidir. Kişilere yüklenen sorumluluklar ne yerine getiremeyecekleri kadar ağır ne de boş kalacakları kadar hafif olmamalıdır. Verilen işle karşılığında alınan sonucun paralelliği sağlanarak üst düzey yöneticilerle çalışanlar arasında iş dağılımı açısından denge ve eşitlik sağlanmalıdır. Uygun ve yerinde bir organizasyon, etkin bir yönetimin ilk koşuludur. Organizasyonda gerekli prensipler şu şekilde sıralanabilir: a-) Firmanın stratejisi ve amaçları doğrultusunda yeteri kadar yönetim pozisyonu oluşturularak belirlenmiş amaç ve hedef stratejilerin başarılması. b-) Firma içi iletişim sistemi açıkça tanımlanarak denetim, emir ve bilgi akışının uygun bir sistematiğe oturtulması. c-) Bir üst düzeydeki yöneticinin ayrılması durumunda, firma işlevlerinin aksamaması için bir alt düzeydeki elemanın en az üstünün yerini alabilecek kadar iş eğitimine tabi tutulması [2]. nşaat firmalarını diğerlerinden ayıran birtakım özellikler organizasyon yapılarını da etkilemekte ve farklılaştırmaktadır. Bunlardan en önemlisi, inşaat firmalarının etkinlikte bulunduğu projelerin çok fazla birbirlerine benzememesi ve özgün o l m a l a r ı d ı r (yani s t a n d a r t l ı k yo k t u r ). Her farklı proje, gereksinim programından başlayıp finans (nakit) akışı, teknik gereksinimler, tamamlanma zaman 44

periyotları ve kalite standartlarıyla bir bütün oluşturmaktadır. Bunun yanı sıra inşaat firmaları için üretim yerleri (alanları) olan şantiyeler de farklı özellik ve koşullara sahiptir. Bunlar, iklim, arazi özelliği, topografya, zemin v.b. sayılabilecek pek çok parametreyi oluşturur. Bu tür farklılıklar hem firmanın hem de şantiyelerin organizasyonunun esnek olması koşulunu da beraberinde getirmektedir. Organizasyon, her projenin özelliklerine uygun olarak şekillenebilmeli ve hedeflenen koşulları yerine getirebilecek niteliğe sahip olmalıdır [2,3].
Aynı tür işlerin bir araya toplanarak gruplandırılması Bireylerin becerilerinin belirlenerek bireylerin gruplandırılması yi bir iletişimin kurgulanması Yetki zincirinin oluşturulması √ √ X X

Şekil 8. Organizasyon aşamalarının Eskişehir TED Koleji Örneğinde ncelenmesi [4]
Amaç Birliği lkesi: Organizasyonun, kuruluşun amaçlarını karşılayacak nitelikte olmasıdır. ş bölümü ve uzmanlaşma ilkesi: Ekip elemanlarına ya da yöneticilerine, bilgi, yetenek ve deneyimlerine göre işler verilmelidir. Kontrol alanı ilkesi: Yöneticinin yetki ve sorumluluğundaki alanın tanımlanmasıdır. Hiyerarşik yapı ilkesi: Alt, üst ilişkisinin belirlenmesidir. Emir kumanda birliği ilkesi: Her bir elemanın bir üstünden emir alması durumudur. Sorumluluk ilkesi: Astların yaptıkları işlerde üstlerine sorumlu olmalarıdır. Yetki ve sorumluluk denkliği ilkesi: Bütün üstler astlarına tanıdıkları yetki ve onların yaptıkları faaliyetlerden de sorumludurlar. Yetki devri ilkesi: Astların kendilerinden beklenen faaliyetleri gerçekleştirebilmeleri için üstler bir kısım yetkilerini paylaşmalıdır. stisna ilkesi: Rutin işlerde risk az olduğu için bir kısım rutin kararların astlara devredilmesidir. Açıklama ilkesi: Elemandan beklenen görevlerin net biçimde aktarılmasıdır. Gerekirse yazılı olarak verilmelidir. Denge ilkesi: Örgüt bölümleri, standartlaştırma ile esneklik, merkezcilik ya da merkezden uzaklaşma arasında denge sağlanmalıdır. Basit ve anlaşılırlık ilkesi: Temel ilişkiler, iş akışı gibi konuların anlaşılır biçimde tanımlanması ilkesidir. Değişebilirlik ve reorganizasyon ilkesi: Günün koşullarına göre değişim esnekliğinin sağlanmasıdır. √ √ √ √ √ √ √ √ √ X X X √

Şekil 9. Organizasyon lkelerinin Eskişehir TED Koleji örneğinde incelenmesi [4] 3.2.2. Koordinasyon: Birimler, elemanlar ve bölümler arasındaki işbirliğinin kalitesini ifade etmektedir. Bu kalite yüksek seviyede ise, bölümler arasındaki çatışma, anlaşmazlık ve amaca yönelme vb. sorunları azalacak; işbirliği düzeyi ve anlayışlılık artacak, koordinasyon sağlanmış olacaktır [3]. Şantiyede koordinasyon yapılmaya çalışılmıştır, fakat istenen düzeyde olamamıştır. Koordinasyonun önemli bir unsuru olan haberleşme, şantiye telsizleriyle sağlanmaktadır.

45

3.2.3. Verimlilik:
Süre

Verimlilik Kalite Maliyet

Şekil 10. Verimlilik Üçgeni [3] Verimlilik, belirlenen şartlara uygun olarak elde edilen ürün miktarı ile bu ürünü elde etmek için sarf edilen kaynaklar arasındaki ilişkidir. Belirlenen şartlara göre elde edilen ürün ‘’kaliteli’’ ürün olarak adlandırılır. Kaliteli ürün elde etme de, iki önemli kaynak vardır. Bunlar; zaman ve ekonomik kaynaklardır. Verimlilik, bu üç unsurun eşit dağılmasıyla oluşan bir faktördür [3]. Eşit dağılım, verimlilik kavramında önemlidir. Hiçbirini diğerlerinden ön plana çıkartamaz mıyız? Bu tercih yapı işletmesi ve sosyal sebeplerle mümkündür. Yapım aşamasındaki ekonomiden, yapının tamamlanarak işletmeye alınmasında elde edilecek ekonominin daha önemli olduğu durumlarda yapı kısa sürede yapılıp faaliyete geçirilebilir[3]. Bu şantiye de olduğu gibi. Bu işletmeye göre değişebilmektedir. Verimlilik süre olarak incelediğinde büyük bir kazanç söz konusudur. Kalite olarak bakılırsa; bu konuda oldukça titiz davranılmaktadır. Fayanslar, pencere kenar derzleri lazerle ölçerek yapılmış, alçıpan kotları alınmıştır. Maliyet bakımından ele alınırsa; kısa sürede çok iş yapılmıştır. 3.2.4. Standardizasyon Standardizasyonun faydaları ‘’kaynakların verimliliği’’ olarak özetlenebilir. Üretim sektöründeki artış ihtisaslaşmayı zorunlu hale getirmiş, bu da verimliliğin arttırılması için standardizasyonun önemini arttırmıştır [3]. Projede keskin hatlar mevcuttur (merdiven vb. yerlerde). Bunun kullanıcı profili olan çocuklar için elverişsiz kullanım oluşturduğu anlaşılmıştır. Bu durum ilgililere bildirilmiş ve ileri ki aşamalarda düzenlemeler talep edilmiştir. Endüstriyel üretimde, geleneksel sistemlere göre inşaatın belirli dönemlerinde insan gücünden çok makine gücüne daha fazla yer verilmesi, işçilik hataları, kalite farklılıkları, süre ve para kaybı gibi bir takım olumsuzlukları azaltmaktadır. ncelenen şantiyede makineleşmeye önem verilmektedir. Çatıya yerleştirilen çelik profiller için vinç kullanılmakta ve gerekli her türlü makineden yararlanılmaktadır. 3.2.5. Kısıtlar Kısıtlar 4 bölümde incelenebilir. 1. Maliyet, 2. Zaman, 3. Teknoloji, 4. Kanun ve Yönetmelikler.

46

Yapının 10 aylık bir süre içinde bu seviyeye gelmesi ve bu süre içinde okulun bir kısmının faaliyete geçmesi maliyet bakımından kazanç sağladığı kadar kısa sürede bitirmek bazı zararlarda getirmiştir. Bu firmaya göre değişebilecek bir bakış açısıdır. Kısa sürede inşaatı bitirmek fayda sağlamış fakat sürenin az olması malzeme miktarının belirlenmesini engellemiştir. Satın alma birimi de olmadığından dolayı stoklama yapılamamış ve gerekli olan malzemenin parça parça (günlük) alınması maliyetin artmasına sebep olmuştur. nşaatın şehir merkezinden uzakta olması, merkezde bulunan 3 deponun kullanılmasında yol maliyetini de arttırmıştır. Süre kısıtlaması şantiye işleyişinde çok sıkıntı yaratmıştır. Fakat yine de zaman şantiyede büyük bir kazanç olarak görülmektedir. Bu kadar kısa sürede yapılan bina olma özelliğinden dolayı takdir alınmıştır. Teknoloji en üst seviyede kullanılmaya çalışılmıştır. Makine-teçhizat vb. Cephe düzenlerinden kullanılan malzemeye kadar bu açıkça gözlenmektedir. Teknoloji bu yapıya sadece yarar getirmemiştir. Projede havalandırmayla ısıtma sistemi tasarlanmış, fakat güzel bir tasarım olmasının yanında Eskişehir’ in ikliminde pek yarar sağlamamıştır. Bu maliyeti de arttıran bir sebep olmuştur. Kanun ve yönetmeliklere göre izinlerin resmi kısmı idareye aittir. (Arada hatır gönül işleri olmaktadır) Yapı denetim izinleri günlük alınmaktadır.

4. Sonuç ve Öneriler
Eskişehir TED Koleji şantiyesinde yapım yönetimi eylem ve etmenlerini araştırmayı amaçlayan bu çalışmada, Eskişehir TED Koleji şantiyesinde yapım yönetim faaliyetlerinin ne şekilde sürdürüldüğünü belirlemek ve değerlendirebilmek için gözlem yöntemi kullanılmış, yüklenici firma şantiye şefi ve şantiye sorumlusu ile yapılan görüşmelerden yararlanılmıştır. Yapılan bu çalışmada gözlem ve görüşme yöntemlerinin bir arada kullanılması çalışmanın önemini arttırmıştır. Gözlem ve görüşme yöntemleri ile elde edilen bilgiler karşılaştırılarak değerlendirilmiş ve bu karşılaştırmada elde edilen sonuçların birbiri ile tutarlılığı gözlemlenmiştir. Eskişehir TED Koleji şantiyesinde yapılan çalışmalar doğrultusunda yapım yönetimi eylem ve etmenleri ile ilgili olarak şu veriler elde edilmiştir: Yerleşke içinde lojman ve yurtların eğitim birimlerinden ayrı düşünülmesi kullanıcılar açısından olumlu bir durum olmakla birlikte, eğitim birimlerinin yola yakın konumlanışı kullanıcılar için ses ve gürültü açısından olumsuz bir durum oluşturacaktır. Bu nedenle kullanıcı isteklerinin belirlenmesi amacıyla tasarım aşamasında kullanıcı, tasarımcı ve işveren arasında iletişim kurulması sağlanmalıdır. Proje için görüşmelerin daha önceden yapılmasının ve projelerin revizyonunun Eskişehir’den bir firmaya yaptırılmasının iletişimde kopukluğu bir ölçüde önleyebileceği düşünülmektedir, dolayısı ile bu durumun maliyete katkısı olacaktır.

47

Şantiye alanında güvenliğin yetersiz olduğu gözlemlenmiştir. Şantiye alanında kamera güvenlik sisteminin kurulması, bu mekânların güvenli olmasını ve şantiyede verimliliğin arttırılmasını zorunlu hale getirecektir. Kamera sistemleri ile pek çok bölgenin aynı anda izlenerek kaydedilmesi sayesinde, çalışanların kontrolünün sağlanması, verimliliği arttırması, olası tehlikelerin gecikmesiz algılanması ve müdahale edilmesi imkânına sahip olunabilecektir. Şantiye alanı içerisinde iş güvenliği tedbirlerinin alınması, bu konuda profesyonel bir uzman çalıştırılması ve şantiye alanında herhangi bir iş kazasının olmaması şantiyelerde aranan özelliklerden biridir. Eskişehir TED koleji şantiyesi dahil olmak üzere tüm şantiyelerde gerekli güvenlik önlemleri alınmalı ve çalışanlar tarafından uygulanması için yaptırım yoluna gidilmelidir. Şantiyede iş güvenliği ve işçi sağlığı sertifikalarına sahip teknik elemanlar ve iş güvenliği ile ilgili olarak profesyonel bir uzman çalıştırılmalıdır. Şantiye alanına girişte ve şantiye alanı içerisinde, o alanda meydana gelebilecek kaza ve risklere karsı uyarı için hazırlanmış levha ve tabelalar gözle görünür bir biçimde yerleştirilmelidir. Malzeme ve işçilik için ayrı anlaşma yapıldığında hata oranı artmakta ve yüklenici firma hem zaman hem de maliyet açısından zarara girmektedir. Bu nedenle taşeron firma ile yapım ve işçilik konusunda iş teslimi şeklinde anlaşma yapılması, taşeron firmanın yapımda daha dikkatli davranmasına neden olmaktadır. Böylece süre ve maliyet açısından yüklenici firmaya yarar sağlamaktadır. Şantiye ortamına gelen malzemenin şantiye alanına yakın bir bölgede ve belirlenmiş malzemelerin yapı çevresinde depolanması maliyet ve süre yönünden kazanç sağlayacaktır. Yapılan işlerin iş planına göre ilerlememesi anaokulu binasına ait iş planında revizyona neden olmuştur. Bu da gerek şantiye şefinin gerekse yüklenici firma sahibinin süre ve maliyet açısından zararına sebep olmaktadır. Özenli bir çalışma ile iş planına sadık kalınarak süre ve maliyet açısından kazanç sağlanabilir. Çalışmanın, var olan potansiyellerin ve eksikliklerin saptanmasını sağlayabileceği gibi diğer uygulamalarda kriterlerin belirlenmesinde de önemli bir rol oynayabileceği düşünülmektedir. Bu çalışmada kullanılan yöntem ileride yapım yönetimi araştırmalarına rehber olurken, elde edilen sonuçlar benzer işlevli çalışmalarda ve yapım kararlarının belirlenmesinde kullanılabilir.

Resim 28.Anaokulu Kısmından Görünüş[4]

Resim 29.Ortaokul kısmından ç Görünüş[4]

48

Resim 30. Şantiye sahası [4]

Resim 31. Eskişehir TED Koleji Binası [4]

Resim 32.-33. Eskişehir TED Koleji Binası (arka cephe) [4]

Resim 34.-35. lkokul ve ortaokul kısmından görüntüler (ön cephe) [4]

Resim 36.-37. nşaattan görüntüler [4]

49

-45.-43. Şantiye sahasından görüntüler [4] Resim 42.Resim 38.-39. Şantiye sahasındaki depolar [4] 50 . nşaattan görüntüler [4] Resim 40. Faaliyetteki okulun inşatla ayrılması [4] Resim 44.-41.

Kayseri. Palme Yayıncılık. Ergönül. Yapı Yönetimi Dersi Ödevi. 51 . (2006). Türkiye. www. Ankara. V.T. Yapı Yönetimi ve Şantiye Tekniği Ders Notları. Kaynaklar 1. Özdemir. Türkiye. (2009). Ankara.B. Z. Türkiye. 6. I. Erciyes Üniversitesi Toki Şantiyesinde Yapım Yönetimi Etmenlerinin rdelenmesi. A.D. 3.tedeskisehir. Yapı Yönetimi Dersi Ödevi. (2007). 2.B. Gazi Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Mimarlık A. Eskişehir TED Koleji Binası Şantiyesinin ncelenmesi. nşaat Uygulama ve Yönetim Mühendisliği Kapsamında Proje Yönetiminin Temel lkeleri.tr 7. 5. Z. Erciyes Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Mimarlık A. Arda.Resim 46. Sorguç. Özçetin. Türkiye. (2009). (2003). 4. Proje Yönetimi Yapım Öncesi Süreci. Faaliyetteki okul için park alanı ve inşaatla ayrılması (ön cephe) [4] Teşekkür: Bu çalışmaya verdikleri destekten dolayı Eskişehir TED Koleji Yüklenici Firma Sahibi Sayın Sercan Yavuz’a ve Şantiye Şefi Sayın Emrah Dal’a teşekkür ederiz. Gültekin.D. Yapım Yönetim lkeleri Ders Notları.-47.k12. S.D.

.

lisansüstü ve lisans eğitimi zorunlulukları. ders programlarıyla birlikte Almanya’dan alınınca. nşaat Yönetim Mühendisliğinin içerik ve özellikleri açısından. Latince’de bilim ‘scire is per causus scire’ (bilim. Anahtar Sözcükler: Esnek Teknik Üniversite.sorguc@gmail.com Öz Bildirinin Giriş Bölümünde Üniversite kavramı (eğitim-bilimsel araştırma bütünlüğü). Bununla birlikte ikinci dünya savaşından sonra Almanya’da teorik ve araştırma/geliştirme ağırlıklı eğitim alan Teknik Yüksek Okulu mezunu mühendislerde sosyal ve yönetsel bilim ihtiyacı ortaya çıkınca. Teknik Üniversite’ye dönüştürülmüş (1946) ve bu dönüşümü zamanla benzer Okulların çoğu izlemiştir.Ü. her ülkede. Doğan Sorguç . nşaat üretimine özgü Sektör ve Endüstri planlamasına dönük koşulları ayrıntılı biçimde göz önüne serilmektedir. Dr. Bildirinin Sonuç bölümünde. başka bir deyişle. Fransa’da Grande Ecole. nşaat Fakültesi Yapı şletmesi Anabilim Dalı (0212) 285 36 53 E-posta: dogan. bu ülkede orta öğretimde teorik eğitime yatkın olmayan öğrencilerin yönlendirildiği Technikum’lar karşılığı Teknik Okullar da kurulmuştur. Tolum Mühendisliği Eğitimi nşaat Giriş nsanlığın ve ulusun geleceğini belirleyen eğitim olgusunun en üst düzey kurumu olan Üniversite. şletme ve Endüstri Mühendisliği ile kesişmesi örnek ve ilgili yayınlara yapılan atıflarla açıklanmaktadır.-Ing. bilimsel metot ve bilgilere dayalı eğitim ve araştırma yapan ve bu nedenle ülkenin beyni niteliğindeki kurumudur. ngiltere ve ABD’de College). V.T. ilk kez Berlin Teknik Yüksek Okulu. Bu kurumun imalat ve hizmetler alanında üretim açısından eğitim ve araştırma yapanları Teknik Yüksek Okul veya Türkiye’de Mühendislik Yüksek Okulu anlamında Yüksek Mühendis Mektebi adlarını almışlardır (Almanya’da Technische Hochschule. nedenleriyle ortaya konulmaktadır. Yönetim Eğitimi. Türkiye’deki isim. Yönetim Eğitim Konsepti. bir bilimler topluluğudur. 53 . Bildirinin Giriş’i izleyen ana bölümünde şletme ve Endüstri Mühendisliğinin nşaat Yönetim Mühendisliğindeki sınır koşulları. Yüksek Teknik Okul (Yüksek Mühendis Mektebi) / Teknik Üniversite aşamaları ve bu aşamalarda ulaşılan konsept ışığında nşaatta –Yönetim eğitiminin çağdaş biçiminde.Teknik Üniversite Konseptinde Gelişmeler Karşısında nşaat Yönetiminde Olanaklar ve Sınır Koşulları Prof. nedenleriyle bilmektir) biçiminde tanımlanmıştır (Meinhold. 1961) Bu nedenle Üniversite.

kendisi için ‘Girişken (yenilikçi) Üniversite’ sloganını benimsemiş bulunan MTU. Teknik Üniversite eğitim ve bilimsel araştırmalarının çerçevesini çizmektedir. yeni ölen bir kişiden alınan kolların başarılı biçimde takılması. 2007).yy. doğadaki malzeme ve gücü kontrol etme sanatıdır’ (Sorguç. tekniğin sosyal (toplumsal ve insan) sorunlarıyla birlikte ele alınması doğrultusunda geniş anlamdaki Üniversite kavramıyla bütünleştirilmişlerdir (Tablo 1). 54 .1930 Kimya Ekonomi Ampirik Müh. matematik. Tıp ile ilişkili olduğu oranda kamuoyunun büyük ilgisini çekmektedir. yaratıcı (sanatsal) kişiliğini ön plana çıkarmakta. işin gereği (Sorguç. Mühendislik /Tıp/Yaşam Bilimleri/ Temel Bilimler’ etkileşimiyle elde edilen sonuçlar. çok yönlü esnek programları sayesinde.(TUM. 1996) gereksindiği ayrı lisans eğitimi (Bölümü) düzenlemesi (Sorguç.Böylece Yüksek Teknik Okullar. bilgisayar. insanları örgütleme. toplum ve insana dönük.yy. bu gün Münih Teknik Üniversitesi (MTU) adı altında ‘Mühendislik .Temel Bilimler – Tıp Yaşam Bilimleri’ biçiminde dört yapraklı yonca sembolünü benimseyerek. 2005) şletme ve Endüstri Mühendisliği ve nşaat Proje Yönetimi dersleri ile geliştirdiği TÜ nşaat Yönetimi (Yapı şletmesi) Lisansüstü eğitim ve araştırma programı/Anabilim Dalı (Sorguç. ‘esnek’ Teknik Üniversite konsepti /yapısı sayesinde ortadan kalkmaktadır. ortasında (ilk) sosyoloji kitabına ’20.1950 Fizik Sosyoloji Bilimsel Müh. yönetim alanı için yeni bölüm açmak zahmet ve direncinden kurtulmakta. Mühendis’in teknik’ten önce. Bunlar arasında iki kolunu kaybetmiş bir işçiye. 2008) Yazarın tüm ulusal (ODTÜ) / uluslar-arası deneyimleri yanında. 1940 . disiplinler arası ekip çalışmasına ideal ortam yaratmıştır. Bu husus. ortaya koyduğu öğrenci odaklı. yüz yıl sonunda gerçekleşmiştir. Tablo 1. sosyoloji bilmek şartıyla’ diye yazmış olduğu öngörü. yönetme. Bu ortamda kurulan MTU International School of Science and Engineering’de. başından itibaren yöneticiler mühendis olacaktır. Bu çerçevede. Bilimler ve Mühendisliğin Gelişmesi Bilim Dalı Pozitif Bilimler Sosyal Bilimler Mühendislik 1900 . (19. Bu durum. işletme mühendisleri ve yeni malzemeler merkezi üyelerinden kurulu bir ekiple yürütülen ‘Enerji 2030 ’ projesi öne çıkmaktadır. bugün Almanya’nın en iyi Teknik Üniversitesi unvanını almıştır (Deutschland.1970 Biyoloji Psikoloji Toplumsal M. ayrıca tüm diğer Fakülteler kendi yönetici eğitim programlarını ABD Mühendislik tanımına da en uygun biçimde düzenleme olanağına kavuşmaktadırlar. 1980 . 2009) Böylece. Türkiye’nin her alanda etkin yönetici ihtiyacını en uygun biçimde yanıtlayacağı gibi. 1993). Böylece nşaat Fakülteleri. elektrik. ABD Mühendisler Birliğini tanımıyla da örtüşmektedir. Ayrıca. TÜ nşaat Yönetimi programının felsefesi ve eğitim yöntemi de bunun zaten pilot uygulaması niteliğinde bulunmaktadır. bir şartla. sosyolojinin kurucusu Auguste Comte 19. 1950 .2000 Hümanist M. inşaat. Bu tanıma göre ‘Mühendislik. Bu tanım.yy) kuruluşundan beri Almanya’nın klasik (dar) mühendislikte en önde gelen kurumlarından biri olan Münih Teknik Yüksek Okulu (MTH).

1. enerji olanakları) her projede değişik olduğundan. Kredi alabilmek için ipotek verilebilecek sabit tesisler olmadığından. Bu olgu aşağıdaki sonuçları doğurmaktadır : 1. ülkenin saydam inşaat programlarından yoksun kalmasına ve inşaat işletmelerinin kapasite veya stoklarını piyasaya göre ayarlayamamalarına yol açar.5.7. nşaatta yükleniciler pazar araştırması. • otomasyon olanağı sınırlıdır 1. süre ve fiyatında değişiklik yapamaz. işçi. 1. 2. Üretim yerinin işletme merkezi yanında olmaması. Ayrıca.6. inşaat projelerinde: • üretim teknoloji ve sürecinin seçimi ve • bu seçimde eniyileme (optimizasyon) gerektiği gibi. 55 . inşaat sürecinde ortaya çıkan maliyet ve fiyat yükselerinde mülk değerinde doğan artışların sözleşmede aksine hüküm olmaması halinde inşaat sahibinin aktifine geçmesine neden olur.2. I /1993) Sınır Koşulları 1.. 1. üretim yöntemleri de –imalat sanayi aksinedeğişiktir. Alıcı ile üretici (yüklenici) arasında. ürünün nitelik. üretim süresince (anonim olmayan) kişisel ilişki vardır.3. alışma) bölümü bulunur. pazarlama ve üretim/finansman gücünü dikkate alan uzun vadeli programlar yapamazlar. yerleşme.3. 2. işveren tarafından saptanan süresel koşullar. ayrıca. 2. Üretim ve maliyet tahmininde daima risk unsuru vardır. 1.2. (Sorguç. yüklenici ancak kişisel kredi ve hak ediş kesintileriyle gereken teminatları sağlar. nşaat tipi. Bu hususlar işverenin yetkisindedir. Bu nedenle.1. inşaatta maliyetlerin artmasına yol açabilirler. toprak. uzun vadeli faaliyet programları yapamazlar. 1. ulaşım. 2. ürün sabittir. nşaat işletmeleri ellerindeki proje dışında. inşaatın üzerinde kullanılan malzemelerle birlikte arsa sahibinin (işverenin) mülkiyetine geçmesine ve yüklenicinin stoktan yararlanamamasına. üretim faktörleri dış etmenlere maruzdurlar. 1. Yurtiçinde en güçlü işveren olan kamu kuruluşlarının politik etkiler sonucu uzun vadeli yatırım programları yap(a)mamaları veya yapılanlara uymamaları. yönetimin etkinliğini düşürür. risk ve maliyeti (şantiye merkez giderleri nedeniyle) artırır.4. Bu husus yüklenicide finansman güçlüklerine yol açar. Maliyet hesabında yardımcı işler (geçici inşaat. Genellikle açıkta üretim yapılır. nşaatın satışını etkileyebilmek amacıyla üretici. nşaat sanayinde üretim yeri gezici. yeri ve koşulları (iklim. Yapı-arsa arası hukuksal bağlantı.Ülke ekonomisinin en geniş alanına hizmet veren inşaat sektöründe yönetim işini üstlenmek veya bu alanda eğitim ve bilimsel araştırmalara katkıda bulunmak isteyen Endüstri ve şletme Mühendislerinin dikkate alması gereken (sektöre has) sınır koşulları aşağıda açıklanmışlardır.

5. teklifler açılana kadar bilinmez. Genel giderlerinin beklenen (yıllık) cirolarına oransal dağılımını yapılamaz 4. 3. imalat sanayinde yoktur) 3.iklim vs. Bu durum (Alman ihale düzeninde özenle tanımlanmış bulunan) “uygun fiyat “ ilkesiyle çelişir ve bu ilkenin işlevini ortadan kaldırır.6. (Örneğin. tahmin edilir. 4. nşaat sürecinde. unsurlarından fedakarlık ederek yapabilir. işin yürütülmesini zorlaştırır Zira . imalat sektöründeki gibi fiyat ve kaliteyi bir arada görerek seçimini yapamaz.4. nşaat sektöründe açık rekabet yoktur. 5.2. maliyet artışları olasılığı yaratır. Özellikle maliyeti karşılamayan fiyatlarla ihale edilen inşaatlarda kalite sorunu ortaya çıkar. Birim fiyat usulü ihalelerde kesin hesap işlemi genellikle uzun zaman aldığından. 4. 3. nşaat sektöründe konjonktür riski nedeniyle.bu takdirde üretimin zaman zaman durarak yeniden başlaması. Bu sektörde alıcı. işveren tarafından şartnamede belirtilir.3. Bu nedenle geleneksel inşaat sektöründe reklam kullanılmaz ve yüklenici. nşaat sürecinde daima belirsizlikler vardır. işveren tarafından hazırlanan tasarım ve şartnamelerdeki belirsizliklere göre artarlar. Değişik tecrübe ve tahminler sonucu teklif fiyatlarında ortaya çıkan farklar.5. inşaatın önce satılıp sonra yapılması ve değişken fiyat sisteminin kabul edilmemesi nedeniyle.1. Zira risk bazen öngörülen kar oranını birkaç misli aşar ve yapılan tahminlere dayalı olarak ihalelerde çok farklı teklifler ortaya çıkabilir. formel yerine. yüklenici indirimini ancak maliyetindeki risk. uygun olmayan koşullarda (fiyat) ile alınacak ihalenin. hale teklifinde öngörülen maliyet. Tahmini maliyet hesabındaki risk ile işin alınabilmesindeki risk (imalat sanayinde satış riski) biribirleriyle ters orantılıdır.4. yüklenicinin kesin teminatı (hakediş kesintileri) uzun süre bağlı kalır.6. fiyat ise.2. çeşitli açılardan ve değişik koşullarda yaşanmış deneyimlere dayanarak belirlenir. 3. Her türlü ihaleye girmek durumunda olan yüklenici. üretimde alışkanlık kayıpları nedeniyle. 4.3. her zaman boş kapasite riski ile de karşı karşıya bulunur (konjonktür riski). talep yaratmak veya gereksinimi etkilemek olanaklarından yoksundur. 5. her projede üretim faktörleri insan ve makine ile ilgili insan kalitesinin (verimliliğinin) belirlenmesinde işyeri ve çalışma koşulları.5.2. onları bizzat seçmesi. Keşiflerde risk unsurunu önemle dikkate almak gerekir. amortisman vs.) 4. şverenin çeşitli düzeyde yetersiz tasarım ve şartnamelere dayanarak teklif istemesi ve sözleşmede değişken fiyat sistemini kabul etmemesi. Genellikle ihalede.1. 4. yüklenici sadece risk faktörü ve teklif fiyatını yükselterek kendini güven altına alabilir. 4. ileride uygun koşullarda bir ihale alarak telafisi planlanamaz. şverenin inşaatı çeşitli yüklenicilere bölerek yaptırması. Sektörde kalite.1. kendine ait bir riskin yüklenicinin üzerine geçmesine neden olur. 56 .3. enformel (gayrı resmi) ilişkiler egemendir. nşaat sektöründe açık rekabet olanağı bulunmadığından. (Üreticinin denetimi dışındaki bu risk. koordine etmesi ve her türlü karar yetkisini elinde tutması. 3. 3.

Bu nedenle. Anılan işçilere her şantiyede barınacakları yerlerin yapılması gerekir. 7. kendisinden önce gelenler tarafından belirlenmektedirler.3. ihzarat sistemi ile birlikte. hale yasasına.en düşük teklife verilmesi. Zira sermaye (makine) yoğun teknoloji kullanan sanayiin ekonomik durgunlukta. sürekli değişen üretim koşulları. Tarımdan gelen bu işçilerin hasat vs. amortisman vs. Ayrıca. zira: a. nşaat uygulamasında resmi olmayan (gayri resmi) ilişkiler egemendir.4.6. ilgili alanlarda piyasa (konjonktür) koşullarına göre üretim olanağı sağladığından. geleneksel olarak işin gereğine göre yoruma ve uygulamaya açık bulunmaktadır. nşaat işlerinin bir kısmı. inşaatta üretkenlik sağlıklı biçimde tahmin edilemez. Zira işveren ve tasarımcıdan sonra devreye giren yüklenicinin üretim yer ve konusunu dikkate alarak yaptığı ussallaşma sınırlı kalmakta. inşaat işlerinin özellikleri nedeniyle konulmuş bulunan “uygun fiyat” ilkesine aykırı olarak ihalelerin –diğer sektörlerdeki gibi. 7. önlemlerin asıl çap ve etkinliği. 7. her projede işi ve usulleri öğrenmek. giderleri önemli kayıplara yol açmaktadır.1. üretkenliği üzerinden hesaplanamaz.2. nşaatta ‘ussallaşma’ öncelikle projenin tasarım evresinde. nşaat işçisinin düzenli bir meslekiçi eğitim olanağının olmaması. kış koşulları tazminatı vs. Bu nedenle. istihdamın sürekli (stabil) olduğu ülkelerde. inşaatta her projede ortaya çıkar. imalat sanayinde fabrikanın üretime başlama aşamasında görülen öğrenme ve alışmanın yarattığı düşük üretim ve daha yüksek maliyet. Sürekli çalışan ve şantiyeden şantiyeye gönderilen küçük bir (çekirdek) ekibin dışındaki inşaat işçileri. nşaat işçisinin büyük çoğunluğu geçici olarak çalışır. Geleneksel inşaat sanayinde ve özellikle bu sanayiin en büyük alanını oluşturan bina inşaatında emek-yoğun teknoloji kullanılır. Nitelikli yüklenicilerin zaman zaman kalitesiz iş yapanlardan daha düşük fiyat verme zorunda kalarak iflas etmeleri nedeniyle. ekiplere ve yöneticilere alışmak zorundadırlar. inşaat sektöründe menfi seçim mekanizmasının varlığı (Almanya’da) tartışma konusu olur. emel-yoğun teknoloji. inşaat sanayindeki işçilere göreceli olarak. ilgili evrak ve uygulamalarda belirsizlikler ortaya çıkarmaktadır. işveren veya tasarımcı tarafından gerçekleştirilmelidir. inşaat üretimi gereksinimine (programına) uymaz. sermaye birikimini kolaylaştırmaktadır. b. 5.3. program ve şartnamelerinde her ayrıntının kesin biçimde belirlenme sindeki yetersizlik.6.) kabul edilir.5. daha yüksek ücret verilir ve onlar için daha fazla sosyal gider (emeklilik ve kaza sigortası. endüstrileşmemiş ülkelerin yararınadır. inşaat işletmeleri ve sektörünün finansman sorununu hafifletmekte. nedenlerle izin istekleri. nşaat işçisinin ücreti. kendisine parça başına ücret ödenmesini zorlaştırır. 8. 9. 5. 7. 7. endüstri ülkelerinde bölgesel eğitim şantiyeleri kurulmasına veya bu işe uygun olanlardan yararlanılmakta. Bu teknoloji. Ayrıca.4. bu sektörde nitelikli işletmelerin varlığını tehdit eder. 7. inşaatlarda kalite sorunu doğurur veya işverenleri yüklenicilerin ek ödeme istekleriyle karşı karşıya getirir. Değişik yerlerden gelen ve değişik niteliklere sahip yukarıda açıklanan işçiler nedeniyle. nşaat tasarım. eğitilenlerin ücret ve giderleri işçi maliyetini artırmaktadır. 57 . 7. çalışma ortamının düzenli.

Bu gelişmeyle.. Sonuç 1. en üst düzeyden başlayarak yönetimin bel kemiğini oluşturması kaçınılmazdır. tüm yönetici mühendislere açılmak zorundadır. Giriş Bölümünde açıklanan ‘esnek’ Teknik Üniversite konseptinin öngördüğü Mühendislerin. yönetici eğitimi ve geliştirilmesi. yönetici kalitesidir. 2005 ) gelişmesini tetikleyecektir. Ülke ekonomisinin inşaat gereksinimini karşılayarak en büyük ve çeşitli yatırımlarını gerçekleştiren nşaat Sektörü. disiplinlararası eğitim ve bilimsel araştırmalar olacaktır. atama için 58 . geri kalmış ülkelere ileri ülkeler karşısında en çok gereksindikleri Toplum Mühendislerini yetiştireceklerdir. sürekli gayrı resmi ilişkilerin baskısı altında çalışır. anılan savaş. Türkiye içinde bulunduğu örtülü (asimetrik) savaşta. Zira özellikle nşaat Yönetim Mühendisliğinde. inşaatta kararların ‘yerinde’ alınmasını zorunlu kılarak ‘prosedür’ gibi formel işlemlerin ikinci plana atılmasına neden olur.c. uluslararası mücadelelerde kilit unsur. Bu alanda yapısal düzenlemeler sonucu kurulacak ekiplerle ulaşılacak sonuçlar. 1996) da son verecek ayrıca bir Bölüm kurma ihtiyacını da ortadan kaldıracak ve öğrencide yaratıcılık-fonksiyon dengesine dayalı bir beyin-düşünce yapısının ( Sorguç. topyekun sevk ve idareyi gerektirmekte ve karşı taraf bunu çok başarılı biçimde kullanmaktadır. ancak kamu yönetiminin kilit noktalarında yer alacak bu insanlarla kendisini (daha kolay) savunabilecek ve kesin başarıya ulaşacaktır. Anılan kadrolar daha önce bu ülkelerde (düşünceyi geliştiren) güçlü orta öğretime (genel kültüre-GK-) dayalı sosyal yüksek eğitimle yetiştirilmişler (GK=felsefe+tarih+yazın+matematik bütünlüğü) ve son iki yıldan beri örneğin ünlü Berkley Üniversitesinde (ABD) Toplum Mühendisliği eğitimine başlanmıştır.Bu bağlamda insan ve toplum bilimleri ile yakın ilişkisi bulunan ‘Yönetim Mühendisliği’ ve nşaat Yönetiminde doktora çalışmalarının yurtiçinde yapılması kaçınılmaz olacaktır. endüstri ülke üniversitelerinde bilimsel çalışma yapanların sayısal sistemler üzerinde uzmanlaşarak. Zira. eski anlamdaki Teknik Üniversiteler’inkileri. ‘esnek’ Teknik Üniversite’lerde yetişen Yönetici nşaat Mühendisleri de diğer yönetim alanlarına açılacaklardır. resmi ilişkiler ve düzen zayıflar. Gerçekten. özellikle karmaşık sorunların çözümünde çok aşacaktır. Gerçek ‘Üniversite’ kimliğini benimseyen ‘esnek’ teknik Üniversite’nin en önemli etkinliği. TÜ nşaat Yönetimi Lisansüstü Programında görülen (38 kredi saat) ders sıkışıklığına (Sorguç. Son durumun (pilot) uygulamasını halen TÜ Yapı şletmesi Lisansüstü Programı mezunları büyük bir başarıyla gerçekleştirmektedirler. bir ulusun yaşamsal sorunudur. şantiyede düzenlenen toplantı tutanaklarının durum ve sorunları yeterli açıklıkla yansıtamaması. Üniversite-sanayi ilişkisinin kurumsal biçimde kurulmadığı endüstrileşmemiş ülkelerde doktoralar daha ziyade. ilgili teknolojinin özümsenebilirlik ve etkinliği üzerinde düşünce üretmek olanağını – doğal olarak. haberleşme güçlükleri vs. bildirinin ikinci bölümünde açıklanan sınır koşulları karşısında dikkate alınınca. Şantiyelerin her zaman farklı yerlerde olması. nsan davranışının beynin fonksiyonu olduğu gerçeğinden hareketle. 2. Böylece inşaat. işlerin yeterli ayrıntı. Öte yandan sektörün çok yönlü özellikleri nedeniyle. Bu nedenle.bulamayıp kendi toplumlarıyla kaynaşamadıkları ve içlerine kapandıkları görülmektedir. Dünyada. uzaklığı. kalite ve sıklıkla denetlenememesi. Ayrıca ‘esnek’ Teknik Üniversite konsepti.

ne de demokratik yaşama kavuşması beklenebilir. büyük Atatürk’ün ‘Uygar Türkiye’ idealinin bilinç ve heyecanını taşıması ve tüm çalışmalarında Kalkınma Stratejisi konularına büyük önem ve öncelik vermesi. demokratik (‘esnek’) YÖK’ü. 1971) ve 3 yılda ayni biçimde ortaya koyduğu (ardından Doç tezi) ‘ nşaat Sektörü Destekli stihdam Stratejisi’ (Sorguç. Nitekim yazarın Münih’te doktora konusunu öğrenen bir Başkonsolos yardımcımız ile doktora yöneticim Prof. Bu tebliğ bağlamında. sanayi ve 59 . bir esneklik konusu olsa da çağın gereği ‘esnek’ Üniversite’ye nasıl geçileceği hususuna açıklık getirmemektedir. Bununla birlikte yazarın. sayısal planlama ve uygulamalarının Türk kamu yönetim kültürüne yabancı olması nedeniyle. kedisini belirtilen doğrultuda desteklemiştir. Yazar. ülkemizde bu tür çalışmaların değer ve yararın bulunmadığı hususunda kendisini zamanında uyarmışlardır. Bu gerçek. gençlere kişisel ve mesleksel mutluluk yolunu açan ‘esnek’ Üniversite’nin ne derece önem taşıdığını kanıtlamaktadır. YÖK’ün Üniversite’ye giriş puanına uygun yerlere ‘yatay’ geçiş olanağı tanımış olması. Zira Üniversite’leri değerlendirme ölçütlerinden yoksun olan YÖK’ün merkeziyetçi zihniyet anlayışı ile ‘esnek’ Üniversite’nin demokratik yapı gereksiniminin birbiriyle çeliştiği tartışmasızdır. Yazarın doktorası ardından ODTÜ’de kurduğu Yapım Stratejisi Lisansüstü Programındaki deneyimlerine dayalı TÜ Yapı şletmesi Lisansüstü Programı / Anabilim Dalı kapsamındaki çalışmaları bu çabaların sonucudur Yazarın ayni çerçevede yönettiği tezler. akademik düzeyde kalmışlardır. Buna karşın. ve çok yönlü ilişkiler kazandırmıştır. doktora öncesi (2 yıl) Türk nşaat Sektöründe veri hazırlama amacıyla yaptığı Sektör ve Sanayi analizleri. yaşam. kedisine inşaat sektöründe doktora sonrası etkinlik. doğrudan doğruya memleketimizin topraklarını koklayarak ve bu topraklarda bizzat çalışan insanların sözlerini işiterek tesbit olunacaktır.Bu durumdaki bir öğretim elemanının Üniversite gençlerini yaşama hazırlama yönünde yararlı olabileceği düşünülebilir mi? Bu düzen. anılan konsepti benimseyen üç özel üniversitenin YÖK tarafından ‘eşitliğe aykırı’ sayılarak engellenmeye çalışılması ve ardından. ünlü bir yöneticimiz. 1963) . Sorunun çözümü.bir formalite olmakta ve genç akademisyenler ülkede (yanlış) uygulanan tam gün rejimiyle –hastanelere sahip tıp mensupları dışında. Üniversite’yi ulusun beyni olmak işlevinden yoksun kılacak ve pasifize edecek niteliktedir. katıldığı ulusal ve uluslararası çalışmalar gençlere kariyerleri sürecinde dile getirdikleri kişisel ve mesleksel mutlulukları kazandırmıştır. Türkiye ve ‘mazlum milletler’in en büyük aydınlanmacısı Atatürk diyor ki ‘Bilhassa iktisadi faaliyetimizi dayandıracağımız esaslar her türlü bilgi ile beraber. Burkhardt’ın öğrenciliğinden arkadaşı. Galatasaray Lisesi orta öğretiminde kazandırılan bilinç ve heyecanın Türkiye’deki ‘esnek’ üniversite eksiğini nasıl telafi ettiğini göstermektedir. 3. yalnızlaştırılmaktadırlar. 5. 1972). ülkemizde bir türlü düzenlen(e)meyen orta öğretime karşı. Ayrıca yazarın doktorası boyunca. Bir ülkenin bu koşullar altında ne çağdaş uygarlık düzeyine erişmesi. verdiği dersler. dolayısıyla Ortak Aklın geliştirilmesini kaçınılmaz kılmaktadır.(Sorguç. toplam 5 yıl (Almanya’da 3 yıl) yoğun biçimde çalışarak hazırladığı Türkiye ve gelişmekte olan ülke kalkınmasında ‘Konut nşaatı Stratejisi’ (2 cilt) doktorası (Sorguç. Bu başarı yazara. . toplum ve ülke sorunlarından (toplumdan) soyutlanmakta.Üniversite’lere hapsedilerek. 4.

H. nşaat Mühendisleri Odası. s.T. zmir pp. MAG-ÖE 3 Raporu.München (1967) Teknik Bülten Sayı:6. (1961) Grundzüge der allgemeinen Volkswirtschaft. (2007) Temel Üretim ve Maliyet şlevleri Işığında nşaat Endüstri. stanbul. (1972) nşaatta stihdam Olanaklarının ve Optimum Tekno-Ekonomik Stratejinin Araştırılması. (1993) nşaat Mühendisliği ve Yapı şletmesi Eğitim ve Meslek Sorunları Yapı şletmesi Ders Notu II . Sayı 1523 pp. bilgiyi insan için bir süs. Yapı şletmesi Ders Notu I. 2 TUM – Kontakt 1 (2009) Wir sind das interdisziplinaerste Team Technische Universitaet München pp. (1963) ANKET . 54-68 Sorguç D. Yapı şletmesi Kongresi Bildiriler Kitabı. katkılarını esirgemeyen meslekdaşlarına en içten teşekkür ve başarı dileklerini sunar. München Sorguç D. şletme Mühendisliği ve Stratejisinin Eğitim Sorunları 4. TÜ. veya uygar bir doyumdan ziyade. 22-24 Deutschland 1 (2008) Seçkin ve mükemmel en iyi üniversiteler Societaets-Verlag . maddi yaşamda başarılı olmayı sağlayacak uygulamalı ve kullanışlı bir araç haline getirmektir. 41 Sorguç D. Frankfurt am Main pp. (1971) Konut nşaatı Stratejisinde Makroplan Modeli Struktur und Model eines Wohnungsbauprogrammes für die Entwicklungslaender –anhand des türkischen Beispieles. nşaat Mühendisliği Bölümü. Ankara Sorguç D.T. (2005) nşaat Uygulama ve Yönetim Mühendisliği Kapsamında Proje Yönetiminin Temel Ögesi : nsan (Niteliği) 3. 307-324 Sorguç D. Ayrıca: ‘Eğitim ve öğretimde uygulanacak yöntem. nşaat Mühendisleri Odası. Yapı şletmesi Kongresi Bildiriler Kitabı. nşaat Üretiminin Özellikleri. O. nşaat Fakültesi.ticaretimiz için dahi ayni yol izlenecektir’.D. zmir s. bir baskı aracı. Ankara Sorguç D. Max Huber Verlag. (1996) Deneyimler Işığında ( TÜ) Yapı şletmesi Programı 1. nşaat Fakültesi Matbaası s. Kaynaklar Meinhold W.’(1923) Teşekkür Yazar. TÜB TAK. nşaat Mühendisleri Odası. nşaat Yönetimi Bildiriler Kitabı.Ü. 19-25 Sorguç D. nşaat Mühendisliği ve Yapı şletmesi Eğitimi üzerinde çalışma yaparken kendisinin ilgili eğitimin ‘Temel lkeleri’ (Sorguç 1993) konusundaki yayınlarını inceleyerek.35-51 Sorguç D. TÜ nşaat Fakültesi Sayı 1522. Ankara 60 .

Nilüfer Taş Uludağ Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Mimarlık Bölümü Yapı Bilgisi Anabilim Dalı 16059 Görükle / Bursa Tel: 0 535 6919671 E-posta: nilufertas@uludag. koruma. Bu protokolün amacı.edu. tarihi ve kültürel sürekliliğin sağlanması ve onarılması amacı ile Özel dare. yaşatmak ve halkın ekonomik düzeyinin yapılacak çalışmalarla iyileştirilebileceğini göstermek üzere çok ortaklı ve katılımlı olarak yürütülen bir projedir. Cumalıkızık’ın önemi. bu ortakların sorumlulukları. toplumların önemli bir yönetim. Bu projeyi 61 . ortaya çıkan problemler ve çözüm yolları için yapılan çalışmalar aktarılacaktır.edu. Murat Taş Uludağ Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Mimarlık Bölümü Yapı Bilgisi Anabilim Dalı 16059 Görükle / Bursa Tel: 0 532 2410691 E-posta: murattas@uludag. özgün yapısıyla günümüze kadar ulaşabilmiş 700 yıllık Osmanlı Köyü olan Cumalıkızık yerleşimini korumak. Bursa il Özel daresi ve Yıldırım Belediyesi işbirliği yaparak “3. kültürel ve tarihi mirasa sahiptir. farklı dönemlere ait pek çok doğal.07. Belediye ve Şube’nin işbirliği sağlanarak sit alanı içinde doku bütünlüğü ve karakteri bozulmamış. Giriş Türkiye geçmişten günümüze kadar gelmiş. Bursa’nın en özgün bölgelerinden biri olan Cumalıkızık köy yerleşimi doğal ve tarihi zenginlikleri yanı sıra sosyo-kültürel yaşam ile günümüze kadar korunmuş çok önemli bir mimari mirastır.tr Öz 2007 yılında Mimarlar Odası Bursa Şubesi.Yönetimsel şbirliği: 3. Proje kapsamında. 21. maddesi ve 15. sokak ve meydanların rehabilite edilip.1983 tarihli ve 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’nun 12.Binyılda Yaşayan Osmanlı Köyü – Cumalıkızık Projesi Yrd.tr Öğr. Dr. Anahtar Kelimeler: Cumalıkızık. nasıl bir araya geldikleri.07. sürdürülebilirliğinin sağlanması amacıyla projenin yaşam dönemi boyunca bir araya gelmesi gereken ortaklar. yaşatma.2005 tarihli 25876 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanan Taşınmaz Kültür Varlıklarının Korunmasına Ait Katkı Payına Dair Yönetmelik’e dayanarak Cumalıkızık’ın yaşam. Doç. Dr. kültür-sanat ve ticaret merkezi olmuştur.Binyılda Yaşayan Osmanlı Köyü – Cumalıkızık Projesi”. kültürel ve doğal zenginliklere sahip Bursa. Geçmişi ile tarihi. mekân.Binyılda Yaşayan Osmanlı Köyü – Cumalıkızık şbirliği Protokolü” nü imzalamıştır. Gör. korunması gerekli anıtsal ve sivil mimarinin. bu mirası yeni mekânsal yorumlarla zenginleştirerek geleceğe aktarmak için çalışmalar yapmaktır. Bu bildiride. yönetim. işbirliği. “3.

180’i halen kullanılan toplam 270 ev ile Osmanlı dönemi konut dokusunu günümüze taşımaktadır. miras yolu ile malların bölünmesi. 700 yıllık bir Osmanlı Vakıf Köyü’dür. kaçak yapılaşma. Resim 1. şehre göç. Cumalıkızık tipik yerleşim örneği 3. projenin devamlılığını sağlamak için merkezi yönetim. Türkiye’nin 4. Uludağ’ın kuzey eteklerinde kurulmuş. Cumalıkızık Hakkında Genel Bilgiler Cumalıkızık. tarihi dokusunu bugüne kadar korumuş ve Erken Osmanlı Dönemi kırsal sivil mimarinin özgün örneklerini taşımaktadır.Binyılda Yaşayan Osmanlı Köyü – Cumalıkızık Projesi Proje’nin Amacı ve Organizasyonel Yapının Oluşturulması Bu projenin amacı. ya tekil bina ya da sokak-cephe yenilemesi düzeyinde olmuştur.bugüne kadar yapılan Cumalıkızık’ı koruma ve yaşatma amaçlı projelerden ayıran en temel özelliklerden biri yerleşimin bütününü kapsamasıdır. Yedikızık köyünden biri olan. Cumalıkızık Köyü’nün tarihsel dokusu 1980 yılında Anıtlar Yüksek Kurulu’nun kararı ile koruma altına alınarak her türlü yapılaşma izne bağlanmıştır. fiziksel. Bugüne kadar fiziki üst yapı ile ilgili yapılan çalışmalar. sosyo-kültürel sürekliliğin sağlanması ve onarılmasıdır. sivil toplum kuruluşu ve Cumalıkızık halkının yönetimsel işbirliği çerçevesinde bir araya gelmesidir. tarım kazancının azalması. Cumalıkızık. 1987 yılında Bursa merkezinin üç ilçeye bölünmesinin ardından Yıldırım Belediyesi’ne mahalle olarak bağlanmıştır. aile yapısındaki değişim. Osmanlı sivil mimarisinin en güzel örneklerini oluşturan ve içlerinde hala yaşamların sürdürülebildiği evlerin bulunduğu Cumalıkızık. Bursa l Özel daresi. 1981 yılında ise yerleşme. “Kentsel ve Doğal Sit Alanı” olarak belirlenmiştir. yerel yönetim. Yıldırım Belediyesi ve Mimarlar 62 . büyük kenti olan Bursa'nın 10 km. Diğer özellik ise. Zamanla tarihi ve doğal dokunun yıpranması. ekonomik problemler nedeniyle çoğu yaşlı insanların elinde kalan evlerin korunmaması ve bakımonarımının yapılmaması köyün korunarak yaşatılmasını ve var olan değerlerin geleceğe aktarılmasını tehlikeye sokmuştur. Köy. Cumalıkızık Köyü Giriş Yolu Resim 2. bugün tarihsel kimliği ile yaşatılmaya çalışılmaktadır. Cumalıkızık’ın ekolojik. doğusunda. Osmanlıların Bursa’da ilk yerleştikleri bölgelerden olan Cumalıkızık.

finans boyutunun nasıl karışılacağının belirlenmesi. Yöntem. gençlik ve spor. Merkezi Yönetim. uygulamanın nasıl yapılacağının belirlenmesidir. şehir plancısı. ilin çevre düzeni plânı. sanat tarihçisi vb. maddesi ve 15/07/2005 tarihli 25876 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanan Taşınmaz Kültür Varlıklarının Korunmasına Ait Katkı Payına Dair Yönetmelik esaslarına dayanarak hazırlanmıştır. llerdeki merkezi yönetim tarafından yapılması gereken faaliyetleri düzenlemektedir.l Özel dare’nin Sorumlulukları. işin yürütülmesi için bir çalışma yöntemi belirlendi. çalışmaların fiilen yürütülmesi için bir çalışma grubu oluşturmuştur. sanayi ve ticaret. bayındırlık ve 63 . Örneğin.Bin Yılda Yaşayan Osmanlı Köyü – Cumalıkızık şbirliği Protokolü” nü imzalamıştır. organizasyonel ve teknik olmak üzere iki alt bileşenden oluşmaktadır. Organizasyonel alt sistem. genel olarak problemlerin çözümünü gerçekleştirebilecek organizasyonun oluşturulma kararı ve bu organizasyonda yer alacak taraflara düşen görevlerin belirlenmesidir. l Özel daresi’nin genel görev ve sorumlulukları 5302 sayılı l Özel daresi Kanunu ile düzenlenmiştir. Çalışma grubunda yer alan kişiler aynı zamanda taraflar arasında iletişim ve eşgüdümü sağlamaktadır. Mimar.Odası Bursa Şubesi’nin işbirliği sağlanarak sit alanı içinde doku bütünlüğü ve karakteri bozulmamış. 2007 yılında sivil toplum kuruluşu olan Mimarlar Odası Bursa Şubesi. Bu protokol çerçevesinde taraflar. • lgili projelerin hazırlatılması • Yapım yöntemlerinin ve malzemelerin belirlenmesi • Yerel işgücünün kullanımı • Yapım sürecinin kontrolü • Altyapının iyileştirilmesi. Cumalıkızık projesinin başarısı açısından son derece önemlidir. Bu protokol 21/07/1983 tarihli ve 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’nun 12. sokak ve meydanların rehabilite edilip. l sınırları içinde sağlık. bunların uygulanması. • Proje içinde yer alacak tarafların sorumluluklarının belirlenmesi • Finans kaynakları ve nasıl kontrol edileceği • Halkın katılımının nasıl sağlanacağı • Prosedürler ve yönetim politikaları. Bu çalışma grubu tarafından öncelikle tüm yerleşimi kapsamayı hedefleyen çalışmaların başarıyla tamamlanabilmesi için kapsamlı ve farklı disiplinlerin. Projede Yer Alan Taraflar ve Sorumlulukları Çalışma grubunun nitelikleri. korunması gerekli anıtsal ve sivil mimarinin. Kaynakların nasıl kullanılacağıdır. Örneğin. inşaat mühendisi. Teknik alt sistem. Buna göre. uzman kişiler görevlendirmiştir. bu mirası yeni mekansal yorumlarla zenginleştirerek geleceğe aktarmak için çalışmalar yapmaktır. tarım. merkezi yönetim olarak Bursa l Özel daresi ve yerel yönetim olarak da Yıldırım Belediyesi işbirliği yaparak “3. kurum ve kuruluşların nasıl bir araya geleceği. nelerin yapılması gerektiği. Proje çalışma grubunda yer alan tarafların sorumlulukları aşağıdaki gibi tanımlanmıştır.

Yönetmelik kapsamında getirilen muafiyetler. Valilik ilgili yönetmelik çerçevesinde bu fonu belediyelere kullandırmaktadır. durum tespiti. Yerel Yönetim. uzman desteğinin nasıl sağlanacağı. Cumalıkızık Protokolündeki yerel yönetim olarak Yıldırım Belediyesi’nin yükümlülüğü. harç ve katılım payından muaftır. derecede arkeolojik ve doğal sit alanında olup kesin yapı yasağı olan parseller her türlü vergi ve harçtan muaftır. Mali yeterliliği olmayan tescilli yapı sahiplerine karşılıksız restorasyon projeleri hazırlanmaktadır. araştırma ve durum tespitlerinin yapılması. Ayrıca tescilli yapı sahiplerine katkı payı yardımı yapılmaktadır. bakım. Ayrıca tescillenmiş tarihi yapılar. veraset ve intikal yoluyla devir işlemleri de ilgili vergilerden muaf olmuşlardır. restitüsyon. onarım ve restorasyonu. Tescilli yapıların tapu devir işlemleri. Cumalıkızık Protokolündeki l Özel dare’nin yükümlülüğü. bunların denetlenmesi ve ruhsatlandırılması. yapı onarımı ve restorasyonu işleri her türlü vergi ve harçtan muaftır. Yapı Denetim Kanunu’ndan da muaf tutulmuşlardır. Protokol kapsamında fiilen yapılması gereken rölöve. restore etmek isteyenlere sunulan imkânlar. belediye vb. bakım-onarım işlemlerinin projelendirilmesi ve uygulaması aşamalarında sağlanacak karşılıksız maddi destek ve muafiyetlerin.Yıldırım Belediyesi’nin Sorumlulukları. bu proje çalışmalarının uygulama işleri ihalelerinin yapılması ve uygulamanın denetlenmesi gibi 64 . restorasyon. Tespit edilen yapıların fotoğrafları. belediye sınırları dışında ise imara ilişkin hizmetleri yapmakla görevli ve yetkilidir. proje. Yapılan projeler ve bunların uygulanması için gerekli mali kaynağın Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’nun ilgili maddesi ve Taşınmaz Kültür Varlıklarının Korunmasına Ait Katkı Payına Dair Yönetmelik çerçevesinde hazırlanmasıdır. belediyelerce tahsis edilen emlak vergilerinin %10’u l Özel darelerinin bünyesinde açılacak bir hesapta toplanmaktadır. gerekli koşulların yerine getirilmesi ile tescilli yapıların restorasyonu için yaptırılan proje ve alınacak malzemeleri KDV’den muaftır. Üzerinde tescilli yapı bulunan parseller ile 1. kurumlar üzerinde gerçekleştirilen projelere öncelik verilmek üzere kullandırılmaktadır. kamulaştırma ve uygulama işlerinin maliyetinin %49’una kadar karşılanmak üzere. Tarihi yapı sahibi kişilere istenilen belgelerin sağlanması koşulu ile tarihi yapının bakım ve onarımı. kredilendirmelerin nasıl yapılacağı belirtilmektedir. tescilli yapıların. rekonstrüksiyon. tarihi kent dokularının sağlıklaştırılması işlerinde. görüntüleme ve demografik bilgiler. Toplu Konut daresi (TOK ) tarafından verilecek toplam kredilerin en az %10’u. proje anlaşma ve ihaleleri. kentsel tasarım.07. Koruma amaçlı proje hazırlama.iskâna ilişkin hizmetleri. Restorasyon ve bakım-onarım işleri belediye vergi. restorasyonu için 15. Bu yönetmelik kapsamında. Tescilli yapı sahiplerine kredi yardımı yapılmaktadır. Tescilli yapıların korunma ve değerlendirilmesi amacıyla yapılacak plan. kotlu kroki. koruma amaçlı imar planı vb. aplikasyon ve imar durumu bilgilerinin sağlanması. TOK kredisi.2005 tarihinden itibaren Kültür ve Turizm Bakanlığı’nca karşılıksız para yardımı (hibe) yapılmaktadır. yıllık %4 faizle 10 yıl vadeyle geri ödemelidir. tarihi yapı sahibi olup da bu yapıyı onarmak.

projelendirme sürecinde mimarların katılımını sağlamak. proje maliyetini azaltıcı yöntemler geliştirmek. Halkın büyük bir bölümü yapılan çalışmalara imzaladıkları taahhütname ile destek vermiştir. kullanma stratejilerinin oluşturulması Bütçe analizlerinin yapılması ve finans kaynaklarının belirlenmesi Kısa vadede yapılacak işlere ait eylem planın oluşturulması Orta vadede yapılacak işlere ait eylem planın oluşturulması Uzun vadede yapılacak işlere ait eylem planın oluşturulması 65 . idari ve finansal modelini içeren koruma. yapılacak işlerde yol gösterici ve koordinasyon görevi yürütmek. sivil toplum kuruluşu ve halk arasındaki koordinasyonun ve uygulamaların sürdürülebilir bir yönetim planı çerçevesinde devamlılığını sağlamak için alan yönetim planı kapsamında çalışmalar yapılmaktadır (Tablo 1). yerel yönetim. işletme.çalışmaları yasaların öngördüğü bilgiler dahilinde yürütmek ve tüm bu işlerde mali işleri düzenlemek. Cumalıkızık halkı projenin uygulama aşamasında yerel işçilik ve malzeme bulunması konularında da katkıda bulunacaklardır. yerli ve yabancı kredilendirme fonlarına başvuru işlemlerini de yürütülmesi. Cumalıkızık Protokolündeki Mimarlar Odası Bursa Şubesi’nin yükümlülüğü. Toplum-Cumalıkızık Halkı. Ayrıca belediye Cumalıkızık’ın tanıtılması. Halk görüşleriyle ve yapılan anket çalışmasına katılarak Cumalıkızık’ın fiziksel ve sosyo-kültürel problemlerinin belirlenmesine katkıda bulunmuşlardır. yönetim. Taahhütnamede. AŞAMALAR Mevcut durum tespiti Alan analizi Stratejilerin belirlenmesi Eylem Planının Hazırlanması FAAL YETLER Alanın yönetim. üyesi bulunduğu Avrupa’nın en önemli koruma-yaşatma kuruluşu olan Europa Nostra’ya Cumalıkızık projesini taşıyacaktır. Cumalıkızık Alan Yönetim Planı.Mimarlar Odası Bursa Şubesi’nin Sorumlulukları. proje ve uygulama için kredilendirme başvuruları çalışmaları yapacak. Sorunların tespiti (alan. işlev ve koruma ihtiyaçlarının belirlenmesi. Proje Alan Yönetim Planı 3. Bu bağlamda Mimarlar Odası. Üyelerine projelendirme çalışmaları sırasında onay ve denetim işlemlerinde kolaylaştırıcı rol üstlenmek. Yapılan çalışmaların her aşamasında Cumalıkızık’ta yaşayan halkın katılımı da sağlanmıştır. lgili kurum ve kuruluşlarla bağlantı kurulması. yönetsel ve işlevsel) Cumalıkızık’ın geleceğe ait vizyonunu belirleyecek. Sivil Toplum Kuruluşu . Yapıların tespiti amacı ile yapılan çalışmalara yardımcı olmak. konu ile ilgili kurumlar ile yazışma yapılıp onay alınması ve gerekli mercilere karşılıksız kredi başvurusu yapılabilmesi için vekalet verdiklerini belirtmişlerdir. restitüsyon ve restorasyon projelerinin hazırlanması için muvafakat ettiklerini.Binyılda Yaşayan Osmanlı Köyü – Cumalıkızık Projesi’nde yer alan merkezi yönetim. Tablo 1. proje kapsamında mal sahibi olarak belediyeye kendilerinden hiçbir ücret talep edilmeden rölöve alımı.

erişim. Malraux Yasası (1962). Kültür varlıklarının yönetiminde. yöntemler ve araçların geliştirilmesi. mali kaynakların belirlenmesi ve yaratılması. T. • lk aşama. Bu amaçla literatür araştırması. orta ve uzun vadeli olarak UNESCO. Sit alanları ve ören yerleri ile etkileşim sahalarının bakım. Faro Anlaşması (2005).2005 tarihinde resmi gazetede yayınlanarak işlerlik kazanan “Alan Yönetimi ile Anıt Eser Kurulunun Kuruluş ve Görevleri ile Yönetim Alanlarının Belirlenmesine lişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik” esaslarına göre oluşturulmuştur. gönüllü kişi ve kuruluşlar ile yerel halkın işbirliği. coğrafi ve sanatsal nedenlerle ilişkili bulunduğu bağlantı noktalarının alanın korunması. Belirli bir bölge içinde birbirleriyle ilişkilendirilerek sektör oluşturma potansiyeli bulunan sit alanlarında bölgesel kültür sistemlerinin gelişimi için uygulama planlarının yaratılmasının. sivil toplum örgütleri. Hazırlanan bu projelerin Bursa Kültür ve Tabiat Varlıkları Koruma Kurulu’nda onaylanmasıdır. Cumalıkızık Köyü’nün sosyokültürel ve ekonomik gelişim stratejileri göz önünde bulundurularak. coğrafi. sürdürülebilir ekonomik kalkınma ihtiyaçları ile yerel toplumun ilgisi arasında uygun bir denge oluşturmanın yollarının yönetim planı ile gösterilmesi. • 66 . Komisyon Kararları. yürürlükteki Koruma mar Planı’nın geliştirilmesi. anket ve envanter çalışmalarının yapılmasıdır.B. teşhir. sanatsal bir bütünlük içerisinde etkileşim sahaları ve tarihi.C.Alan yönetimi ile ilgili çalışmalar kısa. geliştirilmesi ve değerlendirilmesi bakımından doğru tespit edilmesi.yenileme projesi. tasarım ve uygulamada. kültürel. kentsel tasarım . görüşmeler.11. Granada Anlaşması (1985). tanzim ve çevre düzenlemesi ile birlikte alan yönetim amaçları doğrultusunda uluslar arası koruma prensipleri ve sözleşme hükümleri çerçevesinde korunarak yaşatılmasının yanı sıra kullanım ve gelişim ilkelerinin ve sınırlarının belirlenmesi. kültürel. ekonomik ve fiziksel ihtiyaçların belirlenmesidir. Alan Yönetim Yönetmeliği’ne göre belirlenen hedefler: Alan sınırlarının tarihi. rölöve. Koruma. konservasyon alanında. restitüsyon. değerlendirme ve uygulama aşamasıdır. kültürel. alanda mülkiyet hakkı bulunanlar. onarım. restitüsyon ve restorasyon projelerinin hazırlatılmasıdır. gözlemler. sosyal. Bunlar. restorasyon. Alanın değerini arttırarak uluslar arası bir seviyeye çıkarmak için genel stratejiler. fiziki alt yapı projelerinin yapılması. Kültür ve Tabiat Varlıklarının Koruma Yasası(2863 nolu yasa) ve 27. uzmanlık ve ekipmanda yüksek standartların kullanılmasıdır. Kültür turizmini geliştirmek amacıyla uluslar arası işbirliği ve paylaşımı yaratacak etkinlik ağının kurulması. doğal. Yönetim alanlarının korunması ve değerlendirilmesinde kamu kurum ve kuruluşları. Proje Uygulama Aşamaları şbirliği kapsamında Cumalıkızık Projesi birbirini izleyen üç aşamadan oluşmaktadır. A. kinci aşama. sosyal. sosyal. Projenin kavram ve uygulama boyutu hakkında fikir alışverişinde bulunmak için sempozyum ve fikir proje yarışmasının düzenlenmesidir.

ş programı. YAPILACAK ŞLER FAAL YETLER Protokolün hazırlanması Cumalıkızık tespit çalışmalarının yapılması Anket çalışmasının yapılması Envanter çalışmasının yapılması Aralık 2006-Nisan 2007 Mimarlar Odası Bursa Şubesi Yıldırım Belediyesi Bursa l Özel daresi Çalışma grubunun çalışmaya başlaması Taraf üst yöneticiler arasında imzalanması Mayıs 2007 Protokolün imzalanması Fikir Proje Yarışması Mayıs 2007-Aralık 2007 Şartname çalışmasının yapılması Danışman ve değerlendirme jüri üyelerinin belirlenmesi lgili kurumlarca yazışmalar Şartnamenin oluşturulması Yarışmanın ilanı Projelerin teslimi alınması Jüri değerlendirmesi Yarışmanın sonuçlanması ve kolokyum 1. kinci aşamadaki çalışmalar ise devam etmektedir. Cumalıkızık Protokolü kapsamında taraflar arasında yapılacak faaliyetler. Projenin uygulama aşamalarından birincisi öngörülen süre içinde tamamlanmıştır. işler. tarihleri ve hangi aşamada gerçekleştirilecekleri Tablo 2a ve Tablo 2b’de ayrıntılı olarak gösterilmektedir. görev ve sorumluluk paylaşımı. Tablo 2a.• Üçüncü aşama ise kullanım sürecine yönelik yapıların ve çevrenin işletme.AŞAMA Sempozyum Eylül 2007Aralık 2007 Sempozyum içeriğinin oluşturulması Bilimsel kurulun belirlenmesi Sempozyumun yapılması Halkın Bilgilendirilmesi Eylül 2007Ocak 2008 Halk ile toplantı ve bilgilendirme Taahhütnamelerin hazırlanması Ocak 2008 Taraf üst düzey yönetici toplantısı Alan Yönetim Planı Genel değerlendirmenin yapılması Alan yönetimi planının hazırlanması 67 . bakımonarım ilkelerinin oluşturulmasıdır.

AŞAMA Nisan 2008 Cumalıkızık rtibat Bürosunun Faaliyete Geçmesi Cumalıkızık rtibat Bürosunun Faaliyete Geçmesi Projelerin Onaylanması Haziran 2008-Ağustos2008 Rölöve projelerinin Belediyeye teslimi Rölöve projelerinin Kültür ve Tabiat Varlıklarının Koruma Kurul onayına sunulması Konsept paftasının Kültür ve Tabiat Varlıklarının Koruma Kurul onayına sunulması Basit onarımların tespit edilmesi ve Belediye Fen şleri Müdürlüğünce keşfinin çıkarılması Restorasyon ve rekonstrüksiyon proje çalışmalarının başlaması Kısa Vadede Tamamlanması Hedeflenen Yapım şlerinin Başlaması Kısa vadede-Basit onarım işlerinin tamamlanması (yaklaşık 1 yıl içinde tamamlanacak) 3. görev ve sorumluluk paylaşımı. ş programı.Tablo 2b.Mart 2008 FAAL YETLER Rölöve ihale çalışmaları Rölöve ihale ilanı Konsept pafta için yarışma birincisi ile görüşme Rölöve ihalelerinin değerlendirilmesi Konsept pafta ihalesinin değerlendirilmesi 2.- Uzun Vadede Tamamlanması Hedeflenen Yapım şlerinin Başlaması 68 .AŞAMA Orta Vadede Tamamlanması Hedeflenen Yapım şlerinin Başlaması Orta vadede-Orta derecede zarar görmüş yapıların onarım işlerinin tamamlanması (yaklaşık 2 yıl içinde tamamlanacak) Uzun vadede-Tamamen yok olmuş yapıların yeniden inşa edilmesi işlerinin tamamlanması (yaklaşık (4 yıl içinde tamamlanacak) Ağustos 2008. AŞAMALAR YAPILACAK ŞLER hale Ocak 2008.

Kentsel Tasarım Projesi bittikten sonra ya mevcut Koruma Amaçlı mar Planı revizyonu yapılacak ya da yeni bir plan hazırlanacaktır. sosyo-kültürel yaşamın arttırılması.Binyılda Yaşayan Osmanlı KöyüCumalıkızık” adı ile sürdürülebilir gelişmenin sağlanması. Merkezi ve yerel yönetim. tarım ekonomisinin canlandırılması. Karar verici ve uygulayıcı rolleri olan merkezi ve yerel yönetimlerin. sosyal-kültürel ve ekonomik örgütlenmenin sağlanması çalışmalarını kapsamaktadır. Öncelikleri saptanarak uygulaması yapılacak binaların uygulama projeleri yapılarak. Proje kapsamında ayrıca Cumalıkızıklılar’ın yerleşimlerinin önemini kavramaları. Kentsel Tasarım Projesi kapsamında parsel bazında bütüne yönelik plan. Ayrıca bir yandan 1/1000 ve 1/500 ölçekli Kentsel Tasarım Projesi hazırlanmaktadır. yapılaşma koşullarının detaylarını belirten çizim ve proje ekleri oluşturulmuştur. halk arasındaki hiyerarşik olmayan. doğru. altyapı sorunlarının giderilmesi. Kentsel Tasarım Projesi’nden gelen bilgiler ve restitüsyonlarla birlikte yapıların restorasyon projeleri hazırlanacaktır. sivil toplum örgütlerinin ve halkın belirli bir yönetim sisteminde bir araya gelmesi kaynakların belirli bir süre içinde. sivil toplum örgütleri. hale işlemlerinin kolay yapılabilmesi için yedi bölgeye ayrılan Cumalıkızık Köyü’nde ikisi anıtsal olmak üzere yaklaşık 150 evin rölöve projeleri tamamlanarak Bursa Kültür ve Tabiat Varlıklarının Koruma Bölge Kurulu tarafından onaylandı. Projenin başarısı tarafların aralarında sağladıkları uyum ve işbirliği sürecin başarısının sonunda ortaya çıkacaktır. Diğer yandan Kentsel Tasarım Projesi’nde köyün mevcut ve turizme dönük ihtiyaçlarının karşılanacağı yeni yapıların projeleri de tamamlanacaktır. hazırlanacak olan özel ve teknik şartnameler doğrultusunda restorasyon uygulama ihaleleri etaplar halinde gerçekleştirilecektir. bazı parsellerde de binaların cephe rölövelerinin alım işi ihaleleri yapıldı. gerekli görülen parsellerdeki binaların rölövelerinin.Sonuç Cumalıkızık yerleşimini koruma-yaşatma hedefiyle çok boyutlu. çağdaş yaşam konforunun sağlanması. 69 . Proje kapsamında. Projenin gerçekleşmesi hedefinde fiziksel. Cumalıkızık Köyü’nde başlatılan proje çalışması Türkiye’de öncü ve örnek rol üstlenmektedir. koruma kültür ve bilincinin oluşturulması. çok ortaklı ve yeni katılımlara açık toplumsal kalkınma projesi “3. Şu an restitüsyon projeleri ve araştırma raporları ile tescilli olmayan binaları da kapsayacak şekilde sokak ve cephe sağlıklaştırma projeleri hazırlanarak Belediye ön olurundan sonra Bursa Kültür ve Tabiat Varlıkları Koruma Kurulu’na sunulacaktır. Cumalıkızık’ta sürdürülebilir kalkınma demokratik katılımla gerçekleştirilmektedir. köyün ekonomik yaşamının canlandırılması (doğal çevrenin korunarak doğal kaynakların sürdürülebilir kullanımı. sosyo-kültürel ve ekonomik boyutta çalışmalar sürdürülmektedir. ekonomik anlamda güçlenmeleri ve kendi yerleşimlerini kendilerinin korumalarını sağlamak amacıyla eğitim çalışmaları başlamıştır. eko-tarım ve ev-el ürünlerinin geliştirilmesi). eşgüdümlü ortaklık geçmişin geleceğe aktarılmasındaki politikaların ve stratejilerin oluşturulmasında önemlidir. yerinde kullanılmasını sağlayacaktır. yapılardaki tahribatın önlenmesi.

Kaynaklar 3. Taş. Portugal 70 . A. N. (2002) The Problems Of Installation At A New Use Of Histoical Enviroment At The Example Of Bursa Cumalikizik Village Which Was Been Ottoman Settlement For 700 Years. pp: 161–184.Binyılda Yaşayan Osmanlı Köyü – Cumalıkızık Proje Protokolü (2007). April 29. Taş. Council of Europe Framework Convention on the Value of Cultural Heritage for Society. stanbul. V. Environment and Urbanization. Taş.. Vol 21/1..May 1. N. M. Taş.. Faro. M. (2009) A Participatory Governance Model for Sustainable Development Of Cumalıkızık: A Heritage Site In Turkey. Çahantimur. Alan Yönetimi ile Anıt Eser Kurulunun Kuruluş ve Görevleri ile Yönetim Alanlarının Belirlenmesine lişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik(2005) Faro Convention (2005). International Hvac+R Technology Symposium. 27 October 2005. Taşınmaz Kültür Varlıklarının Korunmasına Ait Katkı Payına Dair Yönetmelik.

yürürlükteki ihale kanunlarında yer alan yapım işleri sözleşmelerine göre farklılıklarını tespit etmek amacıyla modelin avantajları.edu./ESK.tr Hakan Kuşan ESOGÜ MMF nş.tr Öz Bu çalışmada. işletim ve devir aşamalarındaki riskler ve yasal alt yapısı incelenmiştir.Müh.edu.şlet-Devret Modeli) Sözleşmeleri. uygulamalarda çıkan sorunlar ve bu sorunlar için çözüm önerilerinin neler olabileceği tanımlanmaya çalışılmıştır. Müh. Müh. Böl. Yap.şlet-Devret Modeli uygulanarak gerçekleştirilmiş örnek bir yatırım projesi ele alınıp yapılan sözleşme irdelenerek yapım işleri sözleşmeleriyle farklı yönleri tespit edilmeye çalışılmış.şlet-Devret Modeli sözleşmelerin./ESK. Bu amaçla.tr lker Özdemir ESOGÜ MMF nş. Tel: 0(222) 239 37 50 / 3223 E-Posta: oaytekin@ogu.edu. Sözleşme Giriş 1960’lı yıllarda devlet bütçesinin yaklaşık 1/3’ü kamu yatırım harcamalarına ayrılırken 2000’li yıllarda bu oranın % 10 seviyelerine kadar düşüş göstermesinde temel etken. bu yatırımların gerçekleştirilmesi için gerekli finansmanın sadece devlet bütçesiyle olamayacağı sonucunu ortaya çıkarmıştır. artan nüfus ve bu oranda artan kamu yatırımlarının gerekliliği. Tel: 0(222) 239 37 50 / 3213 E-Posta: iozdemir@ogu. Yapım Sözleşmeleri. Tel: 0(222) 239 37 50 / 3234 E-posta: hkusan@ogu. ülkemizde Yap. yapım. Özellikle gelişmekte olan ülkelerde alt yapı./ESK. kamu yatırımları için ayrılan bütçenin yeterli olmaması bu yatırımların gerçekleştirilmesi için yeni finansman kaynaklarının temininde yeni arayışları da beraberinde getirmiştir. Anahtar sözcükler: Y D (Yap.şlet-Devret Modeli sözleşmeler ile gerçekleştirilmesi ülkemizde de benimsenmiş ve birçok önemli yatırımlar bu yapım modeli ile gerçekleştirilmeye başlanmıştır. 71 .com Osman Aytekin ESOGÜ MMF nş.şlet-Devret) Modeli Sözleşmeler le 4735 Sayılı Yasada Belirtilen Yapım şleri Sözleşmelerinin Karşılaştırılması Muhammed Koçer Serbest nş. Böl. Böl./ AFYON Tel: 0(272) 214 06 10 E-posta:muhammedkocer03@hotmail. sanayi ve hizmet yatırımlarının dünyada yaygın olarak kullanılmaya başlanan Yap. Müh.nşaat Sektöründe Y D (Yap. Dünya ekonomi piyasalarındaki küresel krizler ve gelişmekte olan ülkeler statüsünde yerini almaya başlayan ülkemizde de kamu kaynaklarının azalması. dezavantajları.

Bu amaçla. idarece hazırlanmış cetvelde yer alan her bir iş kaleminin miktarı ile bu iş kalemleri için istekli tarafından teklif edilen birim fiyatların çarpımı sonucu bulunan toplam bedel üzerinden birim fiyat sözleşme” türleridir. 4735 Sayılı Kamu hale Sözleşmeleri Kanunu’na Göre Yapım Sözleşmeleri 4734 Sayılı Kamu hale Kanunu’na göre ihalesi yapılacak ve 4735 Sayılı Kamu hale Sözleşmeleri Kanunu’na göre sözleşmeye bağlanacak tüm yapım işleri için sözleşmelerin nasıl yapılacağı. Bu tür yapım sözleşmelerinde taraflar iki olup bir işi yaptıracak kamu idaresi. sözleşmelerin hukuki yapısı ve işleyişi ile ilgili tüm ayrıntılar 4735 Sayılı Kamu hale Sözleşmeleri Kanunu’nun ikinci ve 3. gerekli finasmanı sağlayan ve sözleşme hükümlerine göre işin tamamlatılmasını sağlayan taraftır. Bunlar.Bu çalışmada. sözleşmeye hükümlerine göre işi istenilen zamanda. şin bitirilip teslim edilmesinden sonra iş gereği yapının kullanım hakkı kamu idaresinde olup yapım müteahhidinin kullanım hakkı yoktur (Koçer. Yapım müteahhidi ise işi yapan. yapım. Y D (Yap. sözleşmenin nasıl yürütüleceği. maddesinin a ve c bendinde belirtilen. uygulamalarda çıkan sorunlar ve bu sorunlar için çözüm önerilerinin neler olabileceği tanımlanmaya çalışılmıştır. dare söleşmeye göre işi yaptıran. 3996 sayılı Kanun’un 3/a ve 94/5907 sayılı BKK’nın 3/b maddelerinde “ leri teknoloji ve yüksek maddi kaynak ihtiyacı duyulan projelerin gerçekleştirilmesinde kullanılmak üzere geliştirilen özel bir finansman modeli olup. diğeri ise işi yapacak yapım müteahhidir. istenilen kalitede tamamlamaya mukimdir. 2002). 2008). işletim ve devir aşamalarındaki riskler ve yasal alt yapısı incelenmiştir. dezavantajları. işin tamamı için isteklinin teklif ettiği toplam bedel üzerinden anahtar teslimi götürü bedel sözleşme” • “Yapım işlerinde. kanunun 6.şlet-Devret Modeli sözleşmelerin. madde ile 25 maddeler arasında hükme bağlanmış ve bu hükümlere göre tüm yapım işleri için iki türlü yapım sözleşmesinden bahsedilmiştir. Bu tip sözleşmelerin uygulandığı tüm yapım işlerinde işin tamamlanması için gerekli finansman tamamen kamu idaresi tarafından sağlanmaktadır. 72 . işin yapımını denetleyen. bölümlerinde 5.şlet-Devret Modeli uygulanarak gerçekleştirilmiş örnek bir yatırım projesi ele alınıp yapılan sözleşme irdelenerek yapım işleri sözleşmeleriyle farklı yönleri tespit edilmeye çalışılmış. mal veya hizmet alımı işlerinde ise işin ayrıntılı özelliklerine dayalı olarak. ülkemizde Yap. şirketin işletme süresi içerisinde ürettiği mal veya hizmetin idare veya hizmetten yararlananlarca satın alınması suretiyle ödenmesidir” olarak tanımlanmıştır (Yerlikaya.şlet-Devret) Modeli Sözleşmeler Y D modeli. yürürlükteki ihale kanunlarında yer alan yapım işleri sözleşmelerine göre farklılıklarını tespit etmek amacıyla modelin avantajları. Yap. ön veya kesin projelere ve bunlara ilişkin mahal listeleri ile birim fiyat tariflerine. uygulama projeleri ve bunlara ilişkin mahal listelerine dayalı olarak. yatırım bedelinin (elde edilecek kar dâhil) şirkete. • “Yapım işlerinde.

büyüklüğü gibi etkenlere göre değişkenlik gösterse de birçoğunda bulunan taraflar ve taraflar arasındaki sözleşmeler hemen hemen aynı şekilde olmaktadır. taraflar arasındaki sözleşmeleri de Şekil 2’de gösterildiği gibi özetlemek mümkündür. taraflar ve sözleşme sayıları projenin yapısı. 1997) 73 . korunması ve belli bir süre işletilmesi suretiyle yatırılan sermayenin amortisman ve karının gerçekleştirilmesinden sonra sürenin bitiminde tesisin ve yönetimi bedelsiz olarak ilgili kamu kurum ya da kuruluşa devir ve teslimini sağlayan bir rejimdir. Şekil 1. bir kamusal yapı yatırım veya hizmetinin finansmanı özel bir şirket tarafından karşılanarak gerçekleştirilmesi ve Kamu tarafından belirlenen bir süre için işletilmesi ve yine bu süre içinde ürettiği mal veya hizmeti. tarafların karşılıklı saptadıkları bir tarife uyarınca Kamu kuruluşlarına satması ve sürenin sonunda işletmekte olduğu tesisleri bakımı yapılmış. inşa edilmesi. tüm masrafları özel teşebbüs tarafından karşılanarak. eksiksiz ve işler durumda ilgili Kamu kuruluşuna devretmesi diye tanımlanabilir ( mre. 2001). Sadece işleyiş ve taraflar arasındaki hukuki bağlara bağlı düzenelenen sözleşmelerde değişikliklere rastlanmaktadır. finanse edilmesi. Yap. 1994).Yine yapılan sözleşmelerden yola çıkılarak yapılan bir başka tanıma göre Y D modeli bir kamu hizmet ya da faaliyeti ya da bayındırlık işinin sabit bir bedel üzerinden. yatırım yapılıp ülkenin üretilen mal ya da hizmetleri satın alma garantisi altında projelendirilmesi.şlet-Devret Modelinin Yapısı Y D modeli sözleşmelerde. Modeli oluşturacak taraflar arasındaki ilişkileri düzenleyen sözleşmelerin sayısı oldukça fazla olup. Y D Modeli sözlemelerde mevcut olması gereken tarafları Şekil 1’de.Geniş anlamda Y D modeli. Y D Modelinde Taraflar Arası lişkiler (UNIDO. diğer yapım işleri sözleşme modellerine göre birçok tarafın ilişkisi ile kurulan karmaşık bir sistem mevcuttur. denilmektedir (Uyduranoğlu.

2008). Yatırımcı şirket. bunları da danışmanlık anlaşmaları çerçevesinde gerçekleştirir. yatırımı gerçekleştirecek olan özel teşebbüs şirketidir ve Hükümet veya ilgili devlet kuruluşu ile uygulama anlaşması çerçevesinde yatırım işini alır. Yap. Yatırımı gerçekleştirirken çeşitli danışman firmalarıyla bağlantılar kurabilir. Yine aynı şekilde yatırım tamamlandıktan sonra işletmesini kendisi yapabileceği gibi aracı işletmeci başka firmalara da yaptırabilir. kredi veren kuruluşlarla kredi anlaşmaları yapabilir (Koçer. Y D Modelinde Taraflar Arası Sözleşme Yapısı Şemanın merkezinde yer alan imtiyaz firması. inşaat ve yapım kontratı çerçevesinde işi yaptırabilir. gerekli finansmanı sağlamak amacıyla.şlet-Devret Modelinde Tarafların Beklentileri Kamu’nun (Kullanıcı) Beklentileri • • • • • • Hizmetin verilebilmesi Hizmetin sürekliliğinin sağlanması Hizmet etkinliğinin arttırılması Hizmet kalitesinin ve çeşitliliğinin arttırılması Çevrenin ve halk sağlığının korunması Hizmet tarifelerinin optimize edilmesi 74 .Şekil 2. mtiyaz firması söz konusu yatırımı kendisi gerçekleştirebileceği gibi. kendisi dışında müteahhit firmalara da.

süreklilik ve etkinlik sletme maliyetlerinin azaltılması ve kontrol altına alınması Yatırımlar için daha fazla öz kaynak ayırabilmek Finansal maliyetlerin azaltılması Varlıkların düzenli ve koruyucu profesyonel bakımının sağlanması Varlıkların ömürlerinin optimize edilmesi ve yeni yatırım ihtiyacının azaltılması şletmenin ve/veya yatırımın yönetim külfetinin azalması ve esas görevler üzerinde yoğunlaşma Özel sektörün esneklik ve süratinden yararlanma Teknoloji transferi ve yeniliklerin kolaylıkla yapılması şletmeci ve/veya Yatırımcı’nın Beklentileri • • • • • Kar (özel sektörde kar üretemeyen kendisini sürdüremez ve hizmet üretemez) Müşteri memnuniyetinin sağlanması (Kamu kurumu ve tüketiciler) Rekabet imkânlarını arttırmak (teknolojik. Yeni ve ek finansman kaynakları yaratması (Finansal Additionality) Modelin gelişmekte olan ülkeler için ileri sürülen en önemli amaçlarından birisi ülkeye yabancı sermaye girişini artırmak ve bunun ekonomi üzerindeki etkilerinden yararlanabilmektir. kurumsal ve organizasyonel gelişme) Markalaşmak ve itibarını yükseltmek ş hacminin artışı ve sürekliliğinin sağlanması Yap. inşa ve işletilmesini de daha etkin gerçekleştireceği ileri sürülerek ekonomik etkinliğin artacağı kabul edilmektedir. Aynı şekilde bir Y D projesinde tesisin devrinden önce kullanım konusunda verilecek bir eğitim programı da bulunacaktır. 1997). Etkinlik Özel kesimin hangi projenin gerçekleştirilmesinin daha fizibl olduğu konusunda daha iyi bir değerlendirme yapabileceği.şlet-Devret Modelinin Avantajları Yap. aynı şekilde projenin dizayn. Bu nedenle çalışanların eğitilmesine de imkân tanınmaktadır (Etçioğlu.şverenin (Kamu daresi) Beklentlerii • • • • • • • • • • Yatırım ve yatırım finansmanının bütçe dışı olanaklardan sağlanması Yasal görevlerin ifasında kolaylık. leri Teknoloji Transferi ve Eğitim Yabancı şirketler eliyle ileri teknoloji gerektiren projelerin gerçekleştirilmesi durumunda ülkeye ileri teknoloji girişi olacaktır. Bu çerçevede Y D modelinin başka türlü gerçekleştirilemeyecek projeleri gerçekleştirme imkânı verdiği ileri sürülmektedir.şlet-Devret Modelinin avantajlarını ana başlıklar halinde şu şekilde sıralamak mümkündür. 75 .

kar maksimizasyonu kriteri ile ekonomik bakımından en uygun projeyi gerçekleştirmektedir (Etçioğlu. Bu ise.şlet-Devret Modelinin Dezavantajları Yap. Yüksek Maliyet Y D konusunda yapılan ikinci eleştiri bu modelle gerçekleştirilen bir projenin maliyetinin bütçe ya da kredi imkânlarıyla gerçekleştirilen bir projeye göre daha fazla olduğudur.şlet-Devret Modelinin dezavantajlarını ana başlıklar halinde şu şekilde sıralamak mümkündür. Yap. özel kesim eliyle yürütülen bir proje. Karmaşık ve Uzun Bir Süreç stemesi Model oldukça kompleks ve karmaşık bir yapıdadır. belli bir zamana. Özelleştirme Y D modeli geleneksel olarak kamu kesimi eliyle yürütülen bir takım faaliyetlerin özelleştirilmesi yönünde de önemli bir adım olacaktır. 76 . Çok sayıda tarafın yine çok sayıda ve çeşitli belgeler üzerinde müzakerelerde bulunup anlaşmaya varmaları gerekmektedir. 1997). Bu kârın makul düzeye çekilebilmesi. 1997). 1997). Hem yatırım aşamasında (Müteahhitlik hizmetleri) hem de işletme aşamasında (işletici olarak) elde edilecek kârın en üst noktalarda oluşmasına çalışılacaktır. bu durum bütçe üzerinde olumlu etkilerde bulunacaktır. önünde bulunan ve seçmek zorunda olduğu projeleri değerlendirme işini özel girişime devretmekte ve böylece özel sektör. Ancak tesislerin sözleşme süresi sonunda devlete devredileceği göz önüne alındığında bunun tam anlamıyla bir özelleştirme olduğunu söylemek imkânı bulunmamaktadır. Kamuda görüşmeleri yürütecek ekibin becerisiyle yakından ilgilidir (Etçioğlu. bu konuda yetişmiş bilgili insanların bu konuya teksif olmasına ve paraya mal olmaktadır. Altyapı Yatırımlarında Kamu Payının Azalması Model sayesinde devlet altyapı yatırımlarının gerçekleştirilmesi konusundaki mali baskıdan uzaklaşacak.Değerlendirme Ölçütü (Benchmark) Bir önceki şıkta belirtilen özelliğin uzantısı olarak. Kamunun kendi olanaklarıyla temin edeceği iç ve dış kaynaklarla gerçekleştireceği yatırıma göre bu modelin daha pahalı olması beklenebilir. kamunun elinde bulunan benzer projelerin etkinliğini değerlendirme bakımından bir ölçüt olarak kullanabilecektir (Etçioğlu. Yatırımlar Arasında Seçimi Kolaylaştırma Y D modelinde bir bakıma devlet. Özellikle belli bir kar getirisinin verildiği ve mal ve hizmetlerin ‘’maliyet + kar’’ esasına göre fiyatlandırıldığı durumlarda yatırım ve işletme maliyetlerinin olabildiğince yüksek tutulması olasılığı bulunmaktadır.

1997). bu durumda yukarıda değinilen gecikmeye neden olmaktadır (The World Bank Industry. Ekonomik stikrara Aşırı Duyarlılık Modelin diğer bir dezavantajı olarak. Finansal Riskler • • • • • • Yatırım ve işletme dönemlerindeki borçlanma maliyetlerinde anormal artışlar. Politik Riskler • • • • Yatırıma devlet tarafından el konulma ve/veya yatırımın ilerde devletleştirilmesi riski. Yatırımların yabancı para birimi üzerinden yapılması.şlet-Devret Modelinde Karşılaşılan Riskler Yapılacak olan yatırım tutarının büyüklüğü. yatırımın zamanında tamamlanması ve borçlanma oranının yüksek olması gibi faktörler Y D projelerinin gerçekleştirilmesinde taraflar açısından bir takım riskler doğurmaktadır. yapılacak yatırımın çok büyük tutarlara ulaşması. karşılaşılabilecek olası riskler ayrıntılı bir biçimde analiz edilmelidir. Yatırımın işletmeye alınmasının gecikmesi. Girdap/Tayfun Etkisi Belli bir aşamada alınan kararlardan herhangi birisinin bir tarafın kararını olumsuz yönde etkilemesi durumunda.Siyasi. Faiz oranlarının artması. 1993). Altyapı hizmetinin özel sektör tarafından verilmesine karşı halkın aşırı ve olumsuz tepki gösterme riski. Enflasyon riski. Devlet politikalarında köklü değişiklikler olma riski. Döviz kurları riski. Devlette ya da hükümette siyasi belirsizliklerin bulunması. 1990). bu durum diğer tarafları da aynı yönde etkilemekte ve olumsuz etkiler giderek artıp projenin gerçekleştirilmesine bile engel olabilmektedir. Bu nedenle Y D projeleri değerlendirilirken. geri dönüşünün uzun olması ve sözleşmede karşı tarafın kamu idaresi olması nedeniyle özellikle yabancı sermayenin yatırım yapmak için siyasi ve ekonomik istikrar konusunda çok büyük duyarlılık göstermesi eklenebilir (Etçioğlu. Yap. Bunlar ana başlıklarıyla söyle sıralanabilir (Atasoy. Yatırım maliyetinin bütçesinden pahalıya mal olma riski. Girdap etkisi adı verilen bu durumdan kaçınmak için mümkün olduğunca her aşamada diğer tarafların da kararlara olumlu yönde katılmalarını sağlamak gerektirmektedir ki. Yatırım Safhası nşaat Riskleri • • • Yatırımı bitirememe riski. projenin finansman kaynaklarının bulunması. Talepte beklenenin aksine düşme olması. 77 .

Yatırım programına alınması uzun süreç gerektirebilmektedir. işletmeci ve sigorta şirketlerine aktarılabilir. Y D (Yap. Çevre koruma ile ilgili yasaların sıkılaşma riski. süresinde bitirilememe riski mevcuttur. Yatırımcı tarafından üstlenilecek risklerin bir kısmı müteahhit. Y D Modeli sözleşmeler ile 4735 Sayılı Kamu hale Sözleşmeleri Kanunu’nda belirtilen sözleşmeler arasındaki farklılıkları Tablo 1’de gösterildiği gibi çeşitli kriterlere göre sınıflamak mümkündür (Koçer. şin. Hiç kimsenin kontrol edemeyeceği riskler için ise sigorta seçeneği uygulanmalıdır. Hız önemli faktördür.şlet-Devret Modeli sözleşme türleri) Özel teşebbüs kaynaklarına dayalıdır. geri kalan potansiyel risklerin ise yatırımcı şirket tarafından üstlenilmesi Modeli finanse edilebilir hale getirecektir. Tablo 1. 2008). Bu prensiplerden yola çıkılarak yukarıda belirtilen risklerden politik risklerin tümü ile finansal risklerin bir kısmının devlet. Rekabet ortamının değişme riski. Yapımda hız faktörü esas değildir Yapım Finansmanının Bütçe Dışı Kaynaklardan Karşılandığı Yapım Modelinin Özellikleri (Yap. Uygun proje olduğu takdirde kısa sürede yatırım programına alınabilmektedir. Pazar ve Gelir Riskleri • • Üretilecek olan mal ya da ürünün fiyatının belirlenmesi stenilen gelirin elde edilmesindeki belirsizlik Yukarıda bahsedilen risklerin tümünün yatırımcı firma tarafından karşılanmasını beklemek modeli çıkmaza sokacaktır. Çoğunlukla belirlenen süreden önce bitirilmektedir.şlet-Devret) Modeli Sözleşmeler ile 4535 Sayılı Kamu haleleri Sözleşmeleri Kanunu’nda Belirtilen Sözleşmelerin Karşılaştırılması Y D Modeli sözleşmeler ile 4735 Sayılı Kamu hale Sözleşmeleri Kanunu’nda belirtilen sözleşmeler arasındaki en büyük farklılık finansman kaynakların temin ediliş biçiminden kaynaklanmaktadır. 2008). 78 . Devletin üstlenmesi gereken risklerin bir bölümü de aynı şekilde Dünya Bankası'nın sigorta kuruluşu olan MIGA'ya sigorta ettirilebilir (Koçer. Bu durumu daha iyi irdeleyebilmek için kamu kaynaklı finansman temini ile özel sektör kaynaklı finansman teminin yararlarını incelemek gerekir. riski kontrol etme gücüne sahip olan tarafça üstlenilmesidir. Zira risk paylaşımının ana kuralı herhangi bir riskin.Operasyonel Riskler • • • Planlanan üretim verimliliğinin tutturulamaması.şlet-Devret) Modeli Sözleşmeler ile 4535 Sayılı Kanun’da Belirtilen Sözleşmelerin Karşılaştırılması Yapım Finansmanının Bütçe Kaynaklarından Karşılandığı Yapım Modelinin Özellikleri (4735 Sayılı Kamu hale Kanunu’nda Belirtilen sözleşme türleri) Kamu kaynaklarına dayalıdır. Y D (Yap.

Tüm yapım işi dışındaki projelerde uygulanabilir. Avan proje ile ihaleye çıkılabilmektedir. şletme dönemi kaynaklı geri dönüşümü uzun zaman almaktadır. Geri dönüşüm kısa sürelerde olmaktadır. bölgeler arasındaki mevcut gelir dağılımları. mali ve teknik açıdan güçlü birden fazla firmanın oluşturduğu ortak girişimler almaktadır. uluslar arası taraf mevcuttur. şi mali ve teknik açıdan güçlü firmalar alabilmektedir. hukuki altyapının. Uygulama projeleri ile ihaleye çıkılmaktadır. Azami sayıda birçok danışmanlık faaliyetini barındırır. Yapım işinde karlılık hedef değildir. Sözleşme gereği işi. Taraflar idare ve yüklenici firmadan oluşur. Ortak girişim zorunluluğu yoktur. Karlı ve kısa dönemde geri dönüşüm sağlayan projelerde uygulanabiliyor. sağlanabiliyor. Sonuç ve Değerlendirme Y D modelinin uygulanacağı ülkenin makro ekonomik göstergeleri (dış ticaret açığı enflasyon. Danışmanlık faaliyetleri asgaride kalmaktadır. Bundan dönemi karı esastır. siyasi ve ekonomik stabilize özellikleri). Geri dönüşümü kısa sürede olabilecek ve işletme unsurunu içeren projelerde uygulanabilmektedir. yerel piyasalarının gücü. Birçok farklı ulusal. Yerli sermayeye dayalıdır. Y D (Yap. politik sistemin şeffaflığı ve güvenilirliği ile mevcut özel sektör şirketlerinin teknolojik ve finansal altyapılarının gücü parametreleri sistemin başarısını ağırlıklı bir şekilde etkilemektedir. şletme Yapım işinde kar etmek tek hedeftir. Tüm yapım işlerinde uygulanabilir.Tablo 1.şlet-Devret Modeli sözleşme türleri) Teknoloji transferini zorunlu kılmaktadır. haleye çok fazla firmanın katılımı olmaktadır. Hukuki altyapımız dünyadaki teknolojik ve sosyal gelişmeleri yakalayabilecek değişimleri gerçekleştirememiştir ve dahası Y D Modeline uygun değildir. üst düzeyde olmaktadır. Yapım işinde kalite dolayı kaliteden sapma olabilmektedir. Geleneklerimiz ve alışkanlıklarımız açısından Y D Modelinin toplum yapımıza 79 . toplumun gelenek ve alışkanlıklarının modele uygunluğu. Ortak girişim modelin önemli özelliklerindendir. faiz hadleri. Yabancı sermaye transferini sağlamaktadır. getirmemektedir. Yapım Finansmanının Bütçe Dışı Kaynaklardan Karşılandığı Yapım Modelinin Özellikleri (Yap. haleye katılım az sayıda güçlü firma tarafından olmaktadır.şlet-Devret) Modeli Sözleşmeler ile 4535 Sayılı Kanun’da Belirtilen Sözleşmelerin Farklılıkların Karşılaştırılması (Devamı) Yapım Finansmanının Bütçe Kaynaklarından Karşılandığı Yapım Modelinin Özellikleri (4735 Sayılı Kamu hale Kanunu’nda Belirtilen sözleşme türleri) Teknoloji transferi sağlamayabilir. Yapımda istenen kalitenin sağlanmasında şletme dönemini de barındırdığından kalite zorluk çekilmektedir. Kamuya planlanandan çok daha pahalıya şin maliyetinin artması kamuya ek maliyet mal olabilmektedir.

Y D Modelinin teorik planda ileri sürülen ekonomik ve finansal yararlarının uzun vadede istenen düzeye ve ülkenin yararına ulaşamayacağı şüphelerini yaratmaktadır. özellikle enerji kaynaklarının sağlanmasında bu modelin istismara açık olduğu görülmektedir. Yapılan düzenlemeler ile Yap. özellikle gelişmekte olan ülkeler için avantajları bünyesinde bulundurmaktadır. Ancak.uygunluğu şüphelidir. önce hedefleri belirleyip bu hedeflerle ilgili projelere öncelik tanınmalı. Belirli bir tesise ihtiyaç duyan kamu kurum veya kuruluşu bu tesisi yerli veya yabancı şirketlere yaptırmakta ve belli bir süre sonunda da hiçbir bedel ödemeden tesise sahip olmaktadır. Buna karşın. işletme ve işletmenin devri sırasında sağladıkları kazanımların. istihdam ve ileri teknoloji sorunlarının çözümüne büyük faydalar sağlayacaktır. devletin lehine olacak şekilde düzenlenmesine özellikle dikkat edilmesi sağlanmalıdır. projelerle ilgili olarak bakanlıklar arası koordinasyonlar iyi sağlanmalı ve vergisel boyutları dâhil edinilen deneyim ve görünen sorunlar dikkate alınarak sistem özel girişimcinin ilgisini çekecek hale getirilmelidir. döviz ve kredi yetersizliği nedeniyle uygulama alanı bulan Yap. gerekli tedbirlerin alınması durumunda ülkenin altyapı. sistem iyi kurulmadığı için özelleştirmede olduğu gibi istenen sonuca ulaşılamamıştır. Bu model sayesinde kamu bütçe açıkları azalmakta. Politik sisteme ve özellikle politikacılara güven yoktur. ülkede giderek küçülen iç tasarrufların gayri safi milli hâsılaya oranı sonucunda yapılamayan önemli altyapı yatırımlarının Y D Modeli devreye sokularak sağlanabilmesi sistemin getirdiği en belirgin yarar olarak gözükebilmektedir. yatırımlar ve istihdam imkânları artmaktadır. Ancak. Temelde kamu kesiminin sermaye. Ayrıca yabancı sermaye ve teknoloji girişi hızlanmaktadır. Bu suistimallerin ortadan kaldırılabilmesi için gerekli altyapı ivedilikle hazırlanmalı ve uygulamaya konulmalıdır. inşaat.şlet-Devret Modeli imtiyaz sözleşmelerinin kapsamı genişletilerek. ödemeler dengesi. Başta gelişmekte olan ülkeler olmak üzere bütün ülkeler için hayati önem taşıyan Yapşlet-Devret Modelinin önündeki engeller kaldırılmalı ve bu modelin gelişmesi için gerekli çalışmalar yapılmalıdır. firmaların kuruluş. sözleşmelerde etütleri yeterince iyi yapılmamış projelerin öncelikle bu eksiklikleri giderilmeli. asli görevidir ve bunu yapmalıdır. Bunun önünü tıkayacak tedbirlerin alınması. finansal ve yönetimsel altyapılarının gücü uluslararası şirketler ile beraber büyük altyapı projelerinin yatırımlarını üstlenebilecek yerel özel sektör şirketleri mevcuttur. Firmalara tanınan imtiyazların sınırları belirlenmeli. uygulanma aşamasında.şlet-Devret Modeli. Zira mevcut koşullar altında Modelin uygulanabilirliği ağır ve kapsamlı devlet garantilerine dayanmaktadır. zararlar doğurduğu/doğuracağı kesindir. teknoloji. tarafsız olarak devreye sokulmalıdır.şlet-Devret Modeli. Aksi takdirde bu modelin yarar değil. anlaşmaya taraf olan kamunun. Teknolojik birikimleri yetersiz olmakla beraber. 80 . ihale sistemlerimiz ve anlayışımız şeffaflık ilkesine uygun değildir. Sistemin istenilen hedefe ulaşabilmesi için. Fakat bunu yaparken de tekelleşmeye imkân tanınmamalıdır. Türkiye’ de temelde alt yapı yatırımlarında finansman yetersizliklerini giderme ile hızlı bir ekonomik kalkınma ve refahı sağlama amacı taşıyan Yap. finansman. gerekli denetim mekanizmaları çalıştırılarak.

Working Paper. Hukuki Mahiyeti ve Vergilendirme”.şlet-Devret) Modeli Sözleşmeler ile Yapım şleri Sözleşmelerinin Karşılaştırılması: DHM . Yüksek Denetleme Kurulu. DLH ve TCK Uygulama Örnek Sözleşmeleri”. 5 (1990). Yasal Çatısı. Eskişehir. Türk Dünyası Araştırma Vakfı Yayınları. E. Ankara. “ nşaat Sektöründe Y D (Yap. mre. “Türk Hukukunda Yap. V. Uyduranoğlu. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi FBE. Yayın No. (2002). stanbul.25. UNIDO. 2001. E. 6. 81 .. (1994). Trading Modules of BOT Programme. Infrastructure Development Through BOT Projects Seminar. Türk Dünyası Araştırma Vakfı Basım Evi. Yerlikaya. Uzmanlık Tezi. stanbul.şlet-Devret Modeli. K.36. “Türkiye’ de Kamu ktisadi Teşebbüsleri ve Özelleştirme Sorunu”. 95s..şlet-Devret Modeli ve Türkiye Uygulamasının Analizi”.. (1997). “Private Sector Participation in Power Through BOT Schemes”. Yayın No.Kaynaklar Atasoy.. Koçer. Etçioğlu. Yayın No:14-15 (1997). Uygulaması”. “Yap. “Türkiye’de Yap. The Bot Strategy. Seçkin Yayıncılık.şlet-Devret Modeli ve Benzeri Müesseseler”.şlet-Devret Modeli. The World Bank Industry and Energy Department. Yayın No:187 (1993). Yüksek Lisans Tezi (Yayınlanmamış).. G. N. Yayın No: 34 ( 2001). Ankara. Vienna.. “Bütçe Dışı Finans Tekniği Yap. M. Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığı.

.

Yük. genel tebliğleri. mühendis ve/veya mimarların kamu yatırım projelerinin ihalelerine katılmaları için istenen ekonomik ve mali yeterlik kriteri ile mesleki ve teknik yeterlik kriteri olarak istenen iş denetleme belgesi. kamu yapım ihalelerine katılan isteklilerin mesleki ve teknik yeterliğinin belirlenebilmesi için.com Öz Kamu kurum ve kuruluşlarının mal alımı. standart ihale dokümanlarını ve tip sözleşmeleri hazırlamak. iş bitirme belgesi. Bu çalışmada. iş denetleme belgesi. Yapım ihalelerinde asgari yeterlik kriteri olarak anahtar teknik personel istenilmesi halinde anahtar teknik personel olmanın da ilk koşulu en az beş yıl deneyimli mimar veya mühendis olmaktır. Anahtar sözcükler: Kamu hale Kanunu. Gedik ş Merkezi B Blok 162/28 Maltepe. Bu Kanun. mezuniyet belgesi. iş yönetme belgesi.2003 tarihinde yürürlüğe giren 4734 sayılı Kamu hale Kanunu’na göre yürütülmektedir.stanbul Tel: (0216) 399 64 98 E-Posta: gencerhuseyin@hotmail. Kanunun 10. anahtar teknik personel Giriş Kamu kurum ve kuruluşlarının mal alımı. iş denetleme belgesi. mesleki ve teknik yeterlik kriteri. ş denetleme ve iş yönetme belgelerine sahip olmanın ilk koşulu da mühendis veya mimar olmaktır. Mesleki ve teknik yeterliğin belirlenmesindeki diğer bir kriter de ihaleye katılan isteklilerin organizasyon yapısına ve personel durumuna ilişkin belgelerdir (Anahtar teknik personel). yapım işlerinde ihale konusu iş veya benzer işlerle ilgili deneyimini gösteren iş deneyim belgelerinin istenilmesi zorunludur. ş deneyim belgeleri. Hüseyin Gencer GENCER Mühendislik&Müşavirlik&Danışmanlık Bağdat Cad. geliştirmek ve 83 . yürürlüğe girdiği tarihten bu yana on yedi defa değişikliğe uğramıştır. maddesine göre. hizmet alımı ve yapım işleri 01. Kamu hale Kanunu’na ilişkin bütün mevzuatı.01.Kamu hale Mevzuatında Yapılan Değişikliklerin Mühendisler Açısından Tarihsel Süreçte Değerlendirilmesi Dr.2003 tarihinde yürürlüğe giren 4734 sayılı Kamu hale Kanunu’na göre yürütülmektedir. hizmet alımı ve yapım işleri 01.01. iş durum belgesi. uygulama yönetmeliklerini. mühendis ve/veya mimarların anahtar teknik personel olma koşullarında yapılan değişiklikler ile Kamu hale Kanunu’nda ve Uygulama Yönetmeliklerinde yapılan diğer değişikliklerin mühendisler açısından olumlu ve olumsuz yönleri tarihsel süreçte ele alınarak değerlendirilecektir. Müh. iş yönetme belgesi ile mühendis ve mimarların mezuniyet belgeleridir. iş yönetme belgesi ve mezuniyet belgelerinin ihalelerde iş deneyim belgesi olarak değerlendirilmesi.

2002 tarihli Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğine göre. yüzde yetmişlik oran. kontrol amiri.2004 tarihinde yapılan değişiklikle iş denetleme belgeleri artık sadece kontrol mühendisi. Kamu hale Kanununun yürürlüğe girdiği 01.11. şantiye mühendisi.09. nasıl anahtar teknik personel olabileceği de Kamu hale Kurumu tarafından belirlenmektedir. geçerlik koşulları. Böylece son yapılan bu değişiklikle iş denetleme ve iş yönetme belgesinin düzenlenmesi koşulları zorlaştırılmış olup %80 oranını sağlamayan mevcut iş denetleme ve iş yönetme belgeleri de ihalelerde artık iş deneyim belgesi olarak kullanılamayacaktır. alt yüklenici iş bitirme. Böylelikle mühendis ve mimarların iş denetleme ve iş yönetme belgesine sahip olma olanağı artırılmıştır. nasıl düzenleneceği ve verileceği. anahtar teknik personelin tanımı. Bu koşulların sağlanması halinde ilk sözleşme bedelinin en az %80 oranında denetlenen ve yönetilen işlere iş denetleme ve iş yönetme belgesi düzenlenebilecektir.11. iş denetleme ve iş yönetme belgeleri ile mezuniyet belgeleridir. şantiye mühendisi. kendi meslekleri ile ilgili olarak mahallinde fiilen denetledikleri işlerde. il müdürü ve yardımcıları.2008 tarih ve 5812 sayılı Kanunla yapılan değişiklikle bu oran %80’e çıkarılmıştır.2003 tarihinde.01. Ayrıca iş denetleme ve iş yönetme belgesi düzenlenebilmesi için sözleşmenin bir bedel içermesi.uygulamayı yönlendirmek Kamu hale Kurumunun görevleri arasında bulunmaktadır. kamu kuruluşlarında. yasal iş artışı olmayan işlerde ilk ilan tarihinden geriye doğru son on beş yıl içinde geçici kabul yapılması. yasal iş artışı olan işlerde ise ilk sözleşme bedelinin tamamlanması koşulları getirilmiştir. şantiye şefi. iş denetleme belgesi. ş Denetleme ve ş Yönetme Belgelerinin Tarihsel Süreçte Değerlendirilmesi ş Denetleme ve ş Yönetme Belgesi Düzenlenme Koşulları ş denetleme ve iş yönetme belgesine sahip olmanın ilk koşulu mühendis veya mimar olmaktır. Bu çerçevede iş deneyim belgelerinin neler olduğu. sözleşme bedelinin en az yüzde ellilik bölümünde görev yapmış olmak şeklinde değiştirilmiştir. yani dokuz ay sonra yapılan değişiklikle. kontrol şefi ve şantiye şefine sözleşmeyi yapan yetkili makam tarafından verilmektedir. yüklenici iş durum. kontrol mühendisi. sözleşme bedelinin en az yüzde yetmişlik bölümünde görev yapmış olmak koşulu ile sözleşmeyi yapan makam tarafından tek sözleşmeye ilişkin olarak iş denetleme ve iş yönetme belgesi düzenleniyor ve veriliyordu. proje müdürü.11. 09. yüklenici iş bitirme. kimlerin. Ancak 4734 sayılı Kamu hale Kanunu’nda 20. 18. ş deneyim belgeleri. kontrol şefi. kamuya ait inşaat ve tesisat müdürü ve yardımcıları ve bunlarla aynı teknik seviyede görev yapanlara veriliyor iken Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğinde 08. Yapım şleri halelerinde ş Deneyim ve Mezuniyet Belgeleri Yapım ihalelerine katılan isteklilerin mesleki ve teknik yeterliğini belirlemek için istenilen en önemli alt kriter iş deneyim belgeleridir. bölge müdürü ve yardımcıları. ş Denetleme Belgesi Kimlere Verilir? 18. şube müdürü.2003 tarihinden günümüze kadar olan süreçte iş deneyim belgeleri ve anahtar teknik personel ile ilgili çok köklü değişiklikler olmuştur. denetledikleri işlerin kendi meslekleri (yüksek öğrenimini gördüğü mesleki alan) ile 84 .06.2002 tarihli Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğine göre. Denetleme görevlerinde bulunanların iş deneyimi.

08. şantiye şefi. kamu kuruluşlarında kendi meslekleri ile ilgili olarak yönettikleri işlerde. Kamu kuruluşlarının ihale ettikleri işlerde. bu görevlilerin sayısına bölünerek bulunmaktadır. kontrol mühendisi. kontrol şefi veya kontrol amiri olarak görev yapanlara iş denetleme belgesi veriliyordu. yönetim kurulu üyesi 85 . kendi meslekleri ile ilgili olarak mahallinde fiilen denetledikleri işlerde. yapım ve/veya teknik işler daire başkanı. Bu değişiklikle iş denetleme belgelerinin tutarı artırılmış olmaktadır. En az 10 yıllık mühendis veya mimarların. Ancak 4.2004 tarih ve 25486 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğinde yapılan değişiklikle sadece şantiye mühendisi veya şantiye şefi olarak görev yapanlara iş denetleme belgesi verilmektedir. şantiye mühendisi. ş Yönetme Belgesi Kimlere Verilir? 18.2004 tarih ve 25486 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğinde yapılan değişiklikle sadece kontrol mühendisi veya kontrol şefi olarak görev yapanlara sözleşmeyi yapan yetkili makam tarafından iş denetleme belgesi verilmektedir. kurumların merkez yönetiminde görevli yapım ve/veya teknik işler şube müdürü.2002 tarihli Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğine göre.06.11. Değişiklik yapılıncaya kadar geçen süreçte proje müdürüne verilmiş olan iş denetleme belgeleri artık geçerliğini kaybetmiştir.06. yapım ve/veya teknik işlerden sorumlu genel müdür yardımcısı ve genel müdür. yapım ve/veya teknik işlerden sorumlu müsteşar yardımcısı ve müsteşar olarak görev yapanlara işin sahibi idare (sözleşmeyi yapan yetkili makam) tarafından tek sözleşme ile ilişkili olarak düzenlenir ve verilirdi.2004 tarih ve 25486 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğinde yapılan değişiklikle proje müdürü çıkarılmış ve sadece fenni mesul veya bu işle ilgili yapı denetim görevlisi veya şantiye şefine iş denetleme belgesi verilmektedir. Kamuya taahhütte bulunan yüklenici bünyesinde. iş deneyim tutarı.06. yurt içinde veya yurt dışında idare adına danışmanlık hizmeti veren kontrol teşkilatında kontrol amiri olarak görev yapanlara yapılan değişiklikle artık herhangi bir iş deneyim belgesi verilmemektedir. yurt içinde veya yurt dışında idare adına danışmanlık hizmeti veren kontrol teşkilatında. ş yönetme belgeleri. fenni mesul veya bu işle ilgili yapı denetim görevlisi veya yüklenici bünyesinde şantiye şefi ve proje müdürüne kendi meslekleri ile ilgili olarak mahallinde fiilen denetledikleri işlerde ilgili belediye veya valilik tarafından tek sözleşme ile ilişkili olarak düzenleniyordu. Bir iş veya işin kısmında aynı sıfat ve unvanla eşzamanlı görev yapan birden fazla elemanın olması halinde ise. 08.03.2009 tarihinde yayınlanan Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğinde yapılan değişiklikle kontrol şefi ve şantiye şefi ile işin tümünden sorumlu olarak görevlendirilen kontrol mühendisinin iş deneyimi.ilgili tutarlar üzerinden verilmektedir. Kamu kuruluşlarının ihale ettikleri işlerde. 08. aldıkları lisans eğitimlerine bakılmaksızın denetledikleri işin tamamı üzerinden dikkate alınacaktır. işin sözleşmesinde teknik personel olarak öngörülmüş olması kaydıyla proje müdürü olarak görev yapanlara iş sahibi idare (sözleşmeyi yapan yetkili makam) tarafından tek sözleşme ile ilişkili olarak düzenleniyordu. kamuya taahhütte bulunan özel sektör kuruluşlarında kendi meslekleri ile ilgili olarak yönettikleri işlerde her hangi bir ortaklık şartı aranmaksızın anonim şirketlerde genel müdür. Özel sektöre taahhütte bulunulan işlerde iş denetleme belgesi. Proje müdürüne artık iş yönetme belgesi düzenlenmektedir. murahhas üye.

06. kontrol amiri. yapım ve/veya teknik işlerden sorumlu müsteşar yardımcısı ve müsteşar olarak görev yapanlara işin sahibi idare (sözleşmeyi yapan yetkili makam) tarafından tek sözleşme ile ilişkili olarak düzenlenir ve verilir şeklinde değişiklik yapılmıştır. gerçek kişilerce mühendis veya mimar olarak yurt içinde denetim faaliyetleri nedeniyle alınan iş deneyim belgesi tutarları 1/5 oranında. yapım ve/veya teknik işlerden sorumlu olan. ilk sözleşme bedelinin en az % 80’i oranında sözleşme konusu işte proje müdürü olarak görev yapan en az beş yıllık mühendis veya mimarlara. bu görevlilerin sayısına bölünerek bulunur.2002 tarihli Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğine göre. 86 . Böylece kontrol mühendisliği. şube müdürü. kontrol şefliği ve şantiye şefliği yapan mühendis ve mimarların aldığı iş denetleme belgelerinin değeri beş kat artmıştır.09. idareye bildirilmesi kaydıyla. 08. işin sözleşmesinde proje müdürü olarak belirtilmiş ve ilk sözleşme bedelinin en az % 80’i oranında fiilen görev yapmış olmak kaydıyla en az on yıllık yerine en az beş yıllık mühendis veya mimarlara. yurt dışında denetledikleri işler 1/10 oranında dikkate alınır şeklinde eskiye dönüş yapılmıştır.2009 tarihli Y UY’nde yapılan düzenleme ile ş deneyim belgesi düzenlemeye yetkili kurum ve kuruluşlara taahhütte bulunan yüklenicilerde.2004 tarih ve 25486 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğinde yapılan değişiklikle. özel sektöre taahhütte bulunulan işlerde de. yönetme görevlerinde bulunanların iş deneyimi yönettikleri tutarlar üzerinden tespit edilir şeklinde değişiklik yapılmıştır.2004 tarih ve 25486 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğinde yapılan değişiklikle “kendi meslekleri” ifadesi kaldırılmış. bölge müdürü ve yardımcıları ile yapım ve/veya teknik işler daire başkanı. proje müdürü. inşaat ve tesisat müdürü ve yardımcıları ve bunlarla aynı teknik seviyede görev yapanlar.11. il müdürü ve yardımcıları.06. ş Denetleme Belgesinin halelerde Değerlendirilme Oranları 18. iş deneyim tutarı. Bir iş veya işin kısmında aynı sıfat ve unvanla eşzamanlı görev yapan birden fazla elemanın olması halinde. ş yönetme belgesinin verilmesinde. yurt dışında denetledikleri işler 1/10 oranında dikkate alınıyordu. Sürenin on yıldan beş yıla indirilmesi mühendis ve mimarlar için olumlu olarak değerlendirilmektedir.ve yönetim kurulu başkanı.03. şantiye mühendisliği. gerçek kişilerce mühendis veya mimar olarak yurt içinde denetim faaliyetleri nedeniyle alınan iş denetleme belgesi tutarları 1/5 oranında. Kendi meslekleri ile ilgili yönettikleri işlerde iş yönetme belgesi düzenlenirken 08. yapım ve/veya teknik işlerden sorumlu genel müdür yardımcıları ve genel müdür. bu işte ilgilinin işi yöneten olarak çalıştığına dair yüklenicinin imzası ile ilgilinin sosyal sigorta prim ödemelerini gösteren belgelerin verilmesi gerekir.2003 tarihinde yani dokuz ay sonra gerçek kişilerce yurt içinde denetim faaliyetleri nedeniyle alınan iş deneyim belgesi tutarlarının tam olarak değerlendirileceği şeklinde Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğinde değişiklik yapılmıştır. Bu değişiklikle iş yönetme belgesinin değeri artırılmıştır. 09. limitet şirket müdürü olarak görevlerini aralıksız en az 5 yıl yaptıklarını Türk Ticaret Kanununa göre tevsik edenlere işin sahibi idare (sözleşmeyi yapan yetkili makam) tarafından tek sözleşme ile ilişkili olarak düzenlenir ve verilirdi. tek sözleşme ile ilişkili olarak düzenlenebilmektedir. 04. Ayrıca “kurumların merkez yönetiminde görevli” ifadesi de kaldırılmış. Ancak bu durum dokuz ay devam etmiştir.

Ancak 4734 sayılı Kamu hale 87 . ş Yönetme Belgesinin halelerde Değerlendirilme Oranları 18. 4. birden fazla tüzel kişiliğin sermayesinin yarısından fazlasına sahip bulunmaları halinde. daha sonraki yıllarda tam olarak dikkate alınacaktır. yurt dışında denetledikleri işlerin ise 1/2 oranında değerlendirileceği şeklinde Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğinde yeniden değişiklik yapılmıştır.U. ş denetleme belgelerinin 1/5 oranında değerlendirilmesi yaklaşık on sekiz ay uygulanmıştır. 4734 sayılı Kamu ihale Kanununda yapılan düzenleme ile mühendis ve mimarların mezuniyet belgeleri ile ihalelere katılmalarına olanak sağlanmıştır. belge sahibinin yarıdan fazla hisseye sahip olduğu tarihten itibaren ilk beş yıl beşte bir oranında. “ ş Deneyim Belgesini Başka Bir Tüzel Kişilikte Kullandırmayacağına lişkin Taahhütname” vermeleri gerektiği şeklinde değişiklik yapılmıştır. en az bir yıldır yarısından fazla hissesine sahip gerçek kişi ortağının iş denetleme belgesi ile ihaleye katılmasında.2005 tarihinde gerçek kişilerce mühendis veya mimar olarak yurt içinde denetim faaliyetleri nedeniyle alınan iş denetleme belgesi tutarlarının tam olarak. 18.’de.03.2002 tarihli Y. yurt dışında yönettikleri işler 1/20 oranında dikkate alınıyordu.2009 tarihine kadar devam etmiştir. ş yönetme belgesinin tüzel kişiliklerde kullandırılması halinde ise en az bir yıldır o tüzel kişiliğin yarıdan fazla hissesine sahip olmak gerekecektir. iş deneyim belgelerini bu tüzel kişiliklerin hepsinde de kullandırabildikleri halde.Y. Artık mühendis veya mimarlar tüzel kişiliklerin en az bir yıl sermayesinin yarısından fazlasına sahip olmadıkları takdirde iş denetleme belgelerini bu tüzel kişiliklerde iş deneyim belgesi olarak kullandıramayacaklardır. mühendis ve mimarlar mezuniyet belgeleri ile ihalelere katılamaz iken. 25. Mezuniyet Belgelerinin Tarihsel Süreçte Değerlendirilmesi 2490 sayılı Kanun ve 2886 sayılı Devlet hale Kanunu’na göre yapılan yapım işi ihalelerinde.11.03.2009 tarihinde yayınlanan Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğinde gerçek kişilerce yönetim faaliyetleri nedeniyle alınan iş yönetme belgesi tutarları 1/5 oranında dikkate alınacaktır. yapılan değişiklikle.2002 tarihli Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğine göre.2009 tarihinde yayınlanan Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğinde iş deneyim belgelerinde çok kapsamlı değişiklik yapılmıştır. daha sonraki yıllarda tam olarak dikkate alınacaktır. .03.” Hükmü bulunmaktadır.11. gerçek kişilerce mühendis veya mimar olarak yurt içinde yönetim faaliyetleri nedeniyle alınan iş yönetme belgesi tutarları 1/10 oranında. ş denetleme belgesinin tüzel kişiliklerde kullandırılması halinde ise en az bir yıldır o tüzel kişiliğin yarıdan fazla hissesine sahip olmak gerekecektir. bu tüzel kişilerin sadece birinde kullandıracağına.Ayrıca iş deneyim belgesi sahibi gerçek veya tüzel kişilerin.11. “Kendi meslekleriyle ilgili faaliyetlerini sürdürmeleri şartıyla fiilen denetim veya yönetim görevlerinde bulunmayan mühendis veya mimarların mezuniyetlerinden sonra geçen her yıl için 4734 sayılı Kanunun 62 nci maddesinin (h) bendinde belirtilen tutar kadar iş deneyimi olduğu kabul edilir ve bu tutar tam olarak dikkate alınır. Tüzel kişiliğin. Bu uygulama 04. Bundan böyle gerçek kişilerce denetim faaliyetleri nedeniyle alınan iş denetleme belgesi tutarları. 4. Artık mühendis veya mimarlar tüzel kişiliklerin en az bir yıl sermayesinin yarısından fazlasına sahip olmadıkları takdirde iş yönetme belgelerini bu tüzel kişiliklerde iş deneyim belgesi olarak kullandıramayacaklardır. gerçek kişinin ilgisine göre ticaret ve/veya sanayi odasına veya esnaf ve sanatkâr odasına kaydolduğu tarihten itibaren ilk beş yıl beşte bir oranında.

2005 tarih ve 25583 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Y. 22.Z-908 sayılı kararında da. “. Mühendis ve mimarlar iş deneyim belgesi olarak mezuniyet belgeleri ile ihalelere katılabilirken Danıştay’ın bu kararından sonra mühendis ve mimarın iş deneyim belgesi yerine mezuniyet belgelerini 88 .” şeklinde değişiklik yapılarak “bu kişilerin işe başladığı yıl için” ifadesi kaldırılmıştır. “Kendi meslekleriyle ilgili faaliyetlerini sürdürmeleri şartıyla fiilen denetim veya yönetim görevlerinde bulunmayan mühendis veya mimarların aldıkları akademik eğitime göre ehliyetli oldukları görev alanı ile sınırlı yapım işlerinin ihalelerinde. aldıkları akademik eğitime göre ehliyetli oldukları görev alanı ile sınırlı yapım işlerinin ihalelerinde.” Hükmü ile her yapım ihalesinde mühendis veya mimarların mezuniyet belgeleri ile ihaleye girebilmelerini sağlamak için ilan ve idari şartnamede belirtilmesi zorunlu hale getirilerek mühendis ve mimarların diplomaları ile tüm yapım ihalelerine katılabilmeleri sağlanmıştır.U.05.2006 gün ve E:2006/2125. bütün istekliler açısından eşit muamele yapılmasını teminen ilk işe başlanılan yıl olarak ilgili Ticaret Odasına kayıt tarihinin dikkate alınması gerekmektedir. tek istisnanın işe başlanılan ilk yıl için olduğu açıktır.” ifadesine yer verilmiştir. “Kendi meslekleri ile ilgili faaliyetlerini sürdürmeleri şartıyla iş deneyim belgesi yerine mezuniyet belgelerini sunan mühendis ve mimarların. Olayda ise. mezuniyetlerinden sonra geçen her yıl 4734 sayılı Kanunun 62 nci maddesinin (h) bendinde belirtilen tutar kadar dikkate alınır ve Kanunun 10 uncu maddesindeki mesleki ve teknik yeterlik şartı bu kişilerin işe başladığı yıl için aranmaz. Ortak Girişiminde ….U.. davacı ….Y.. yapım ihalelerine girebilmeleri için mezuniyetinden sonra geçen her yıl için altmış milyar Türk Lirası olarak hesaplanmak üzere dikkate alınır ve bu Kanunun 10 uncu maddesi kapsamındaki mesleki ve teknik yeterlilik şartı ilgilinin işe başladığı yıl için aranmaz. tüm mühendis ve mimarlar için yeterlik koşulu aranmayacağı anlamına gelmeyeceği. maddesinin (h) bendi hükmünün anılan Yasanın 10/b–2 maddesini ortadan kaldırmadığı. ”h) Yapım işlerinde denetim ve yönetim görevlerinde bulunmayan mühendis veya mimarların. mezuniyetlerinden sonra geçen her yıl 4734 sayılı Kanunun 62 nci maddesinin birinci fıkrasının (h) bendinde belirtilen tutar kadar dikkate alınır ve bu kişilerden mezuniyet belgelerinin değerlendirmeye alınmasını talep etmeleri halinde Kanunun 10 uncu maddesindeki iş deneyimine ilişkin mesleki ve teknik yeterlik şartı aranmaz.” hükmü getirilmiştir. K:2006/3910 sayılı kararında da.“işe başlanılan yıl” kavramından ne anlaşılması gerektiği hususunda mevzuatta ve Danıştay kararında uygulamayı yönlendirici bir ifade bulunmamaktadır.’ne göre.. daha önce aynı idareye karşı bazı yapım işlerinde taahhüt üstlendiği anlaşıldığından.’in işe başladığı ilk yıl olmadığı.. “4734 sayılı Yasanın 62. Nitekim Danıştay Onüçüncü Dairesinin 11. dareler.10.09.Y.” Denilmiştir.Kanunu’nun 62/ h maddesinde. K K 2008/UY.” Hükmü bulunduğundan 09..’de yapılan değişiklikle..2003 tarihinde Y. bu istisnadan yararlanamayacağı açıktır. . Ancak bu değişiklik 4734 sayılı Kamu hale Kanunu’nun 62/ h maddesi ile çelişmiştir. hangi mühendislik veya mimarlık bölümlerinin ihale konusu iş veya benzer işe denk sayılacağına dair ihale dokümanına hüküm koyacaklardır. “Hangi mühendislik veya mimarlık bölümlerinin ihale konusu iş veya benzer işe denk sayılacağının ilan ve ihale dokümanında belirtilmesi zorunludur. Denetim veya yönetim görevlerinde bulunmayan mühendis veya mimar isteklilerin mezuniyetlerine binaen ihaleye girmesinde bunların gerçek kişi olmaları şartı aranır. ..

Bu bent kapsamında elde edilen deneyim mühendis ve mimarın beş yıldır en az % 51 hissesine sahip olduğu veya her iki ortağın da mühendis olup % 50-% 50 ortak olduğu tüzel kişiler tarafından da kullanılabilir. her iki ortağın mezuniyet belgesinin de teklif kapsamında sunulması zorunludur. b) Her iki ortağın da mühendis olduğu tüzel kişilerin ihaleye girebilmesinde. Ayrıca mezuniyet belgelerini iş deneyim belgesi olarak kullanılmasında gerçek kişi olma koşulu aranırken bu değişiklikle her iki ortağın da mühendis olup % 50-% 50 ortak olduğu tüzel kişiler tarafından da kullanılabilmesine olanak sağlanmıştır. yüzyirmiikibinüçyüzseksenyedi Türk Lirası olarak hesaplanmak üzere 10 uncu madde kapsamındaki benzer iş deneyimi olarak dikkate alınır. 89 . benzer iş deneyimi olarak dikkate alınır. mezuniyetten sonra geçen sürenin onbeş yıldan fazlasının değerlendirmeye alınabilmesi için. Bu durum uygulamada karışıklığa neden olacaktır.” Şeklinde değiştirilmiştir. mimardan söz edilmemiştir. aldıkları lisans eğitimine uygun yapım işi ihalelerine başvurularında. tüzel kişiliğin % 50 hissesine sahip olmaları. Kanunun 62 nci maddesinin birinci fıkrasının (h) bendinde belirtilen tutar kadar. Bu değişiklikle mühendis ve mimarların mezuniyet belgelerini iş deneyim belgesi olarak tekrar kullanma olanağı sağlanmıştır. Mezuniyet belgelerinin iş deneyimini tevsik için sunulması durumunda. . denetim ve yönetim görevinde bulunmamaları ve daha önce hiç iş bitirme belgesine sahip olmamalarıdır. Bu süre iş deneyimi bulunan mimar ve mühendisler için uygulanmaz. Ancak burada sadece mühendisten söz edilmiş.U. Ayrıca Ticaret Odasına kayıt olduğu tarihten itibaren de ancak bir yıl içinde mezuniyet belgelerini iş deneyim belgesi olarak kullanılabilecekleri şeklinde uygulama başlamıştır. ve teminat süresince (kesin kabule kadar) bu oranın muhafaza edilmesi zorunludur.kullanabilmelerinin ön koşulu. mezuniyetlerinden sonra geçen her yıl Kanunun 62 nci maddesinin birinci fıkrasının (h) bendinde belirtilen tutar kadar. belge sahibi dışındaki aday ve istekli tarafından kullanılamaz. a) ş deneyimi bulunmayan mühendis veya mimarların.” Hükmü getirilmiştir. tüzel kişiliğin en az % 51 hissesine sahip ortağına ait olması halinde. Bu durum 20.’ne göre. b) ş deneyimi bulunan mühendis veya mimarların.11. 4. Bu karar ile mezuniyet belgeleri artık iş deneyim belgesi olarak kullanılamaz hale gelmiştir.2009 tarih ve 27159 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Y. a) Her iki ortağın da mühendis olup % 50 – % 50 ortak olduğu tüzel kişiler dışındaki tüzel kişilerin ihaleye girebilmesinde. Bu belge sahiplerinin kuracakları veya ortak olacakları.03. Zira yapılan bu düzenleme ile mimarların %50-%50 ortak olması veya bir mühendis ile bir mimarın %50-%50 ortak olması halinde bu tüzel kişiliklerde mezuniyet belgelerinin kullanılmasına olanak sağlanmamıştır. Mezuniyet belgeleri. başvuru veya teklif kapsamında mezuniyet belgesi sahibine ait yapım işine ilişkin bir iş deneyim belgesinin sunulması zorunludur. onbeş yıllık sınırlamaya tabi tutulmaksızın. toplam süresi onbeş yılı geçmemek kaydıyla mezuniyetlerinden sonra geçen her yıl. toplam süresi onbeş yılı geçmemek kaydıyla mezuniyetlerinden sonra geçen her yıl.Y. Bu durumda. tüzel kişiliğin en az beş yıldır en az % 51 hissesine sahip olmaları. “ ş deneyimi bulunmayan mühendis veya mimarların. Tüzel kişi tarafından iş deneyimi olarak sunulan mezuniyet belgesinin. bu ortağa ait mezuniyet belgesi teminat süresi sonuna kadar başka bir tüzel kişiye kullandıramayacaklardır.2008 tarihine kadar devam etmiştir. Bu tarihte çıkan 5812 sayılı Kanun ile 4734 sayılı Kanunun 62/h maddesi. aldıkları lisans eğitimine uygun yapım işleri ihalelerinde. “Mühendis veya mimarların. iş deneyimi olarak mezuniyet belgelerini sunmaları durumunda.

ihalenin yapıldığı yıldan meslek odasına kayıt olduğu yıl çıkarılarak hesaplanmıştır. . ihalenin yapıldığı yıldan mezuniyet yılı çıkarılarak hesaplanmıştır. “ihale tarihinden önce işe alınmış olması” şartı ile “kamuda geçen deneyim süresi hizmet çizelgesi ve/veya meslek odası üye kayıt belgesiyle tevsik edilir.06. mezuniyetten sonra geçen yıl. kıst (ay ve gün) olarak ihale tarihinden meslek odası üye kayıt tarihinin çıkarılması ile hesaplanmalıdır. “Bu kişiler ihaleyi yapacak idareye mezuniyet belgeleriyle birlikte kamuda veya özel sektörde mesleklerini icra ettiklerini tevsik eden meslek odası kaydı veya hizmet çizelgelerini verirler. Bu asgari beş yıllık sürede. kıst olarak yani ay ve gün hesabı yapılarak değil.12.’nde.2002 tarihli Y.2004 tarih ve 25486 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Y. Mezuniyet belgelerinin sunulması halinde Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğine göre iş deneyim tutarı. Anahtar Teknik Personelin Tarihsel Süreçte Değerlendirilmesi 18. ihalenin ilan edildiği yıldan meslek odasına kayıt olunduğu yıl çıkarılarak hesaplanmıştır. Anahtar Teknik Personelin Deneyim Süresi Hesabı Kamu hale Kurulunun anahtar teknik personelin deneyim süresinin hesaplanması ile ilgili verdiği 2004/UK-Z-1049 sayılı kararında.U. “anahtar teknik personelin en az beş yıl deneyimli mimar veya mühendis olması ve halen isteklinin bünyesinde çalışıyor bulunması şartı aranır. Danışmanlık hizmet alımı işlerinde istisna getirilmiş. Bu karar uygulamada karışıklığa neden olmuştur.” Hükmü bulunmaktadır.’nde. anahtar teknik personelin aynı zamanda ihale konusu işte teknik personel olarak çalıştırılmasına olanak sağlanmıştır. On yıllık bir mühendis.’de.” Hükmü bulunmaktadır.U. anahtar teknik personelin asgari beş yıllık deneyim süresi.U. isteklinin bünyesinde halen çalışmakta olduğu hususu ise sosyal güvenlik kurumu onaylı prim ödeme belgeleri ile tevsik edilir. Deneyim süresi ilgili meslek odası üye kayıt belgesiyle. ihale tarihi ile ilgili meslek odasına kayıt tarihi arasındaki sürenin asgari beş yıl olması gerekir. 04. .2000 tarihinde meslek odasına kayıt yaptıran 90 .” Hükmü getirilmiştir. “Bu kişiler ihaleyi yapacak idareye mezuniyet belgeleriyle birlikte kamuda veya özel sektörde mesleklerini icra ettiklerini tevsik eden meslek odası kaydı veya hizmet çizelgelerini verirler.Y.” Hükmü kaldırıldığından iş deneyim tutarının hesaplanmasında artık mezuniyet yılı baz alınacaktır.Z-2182 sayılı kararında. . Ancak K K 2006/UY. 2000 tarihinde mezun olup 31.11.Y.U. Anahtar teknik personel aynı zamanda “Teknik Personel Taahhütnamesi”nde yer alamaz.12. Nitekim Kamu hale Kurulunun K K/2004-UK. 08.2009 tarih ve 27159 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Y.18.2002 tarihli Y. Ancak mezuniyet yılı ile meslek odasına üye kayıt tarihi veya kamuda işe giriş tarihi aynı yıl olmayabilir. 30. Bu durumda ihalenin ilan edildiği yıl baz alınacak demektir. . kamu ve/veya özel sektöre taahhütte bulunan bir yüklenicinin bünyesinde on yıldır şantiye şefi olarak mesleğini icra ettiği halde.11. meslek odasına kayıt olmadığından veya beş yılı doldurmadığından bu mühendis anahtar teknik personel olarak kabul edilmez iken.Y. Ancak Yönetmeliğe göre.03. Bu durumda da Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğine göre iş deneyim tutarının hesaplanmasında mezuniyetlerinden sonra geçen her yıl denildiğinden yine mezuniyet yılı baz alınacaktır.Z-486 sayılı kararında da mezuniyetten sonra geçen yıl. mezuniyetten sonra geçen yıl ile 4374 sayılı Kanunun 62 inci maddesinin ( h ) bendinde belirtilen tutar çarpılarak hesaplanacaktır. halenin ilan edildiği yıl ile ihalenin yapıldığı yıl farklı olabilir.’de.Y.

üncü maddesinde anahtar teknik personel. ihale tarihinden.2001) ilgilinin meslek odasına kayıt tarihinin üzerinden dört yıl.11. Turan K.’nin deneyim süresinin dari Şartnamede ve Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliğinde istenen en az beş yıllık deneyim süresi şartını karşılamadığı.03. yıl) dikkate alınarak yapılacak bir hesaplama sonucunda elde edilebileceği aşikardır. istenildiği kadar belirlenebilirken sınırlama getirilmiştir. Anahtar teknik personel şartının aynı meslek alanına ilişkin farklı kişiler bildirilmek suretiyle karşılanması halinde. “Gerçek veya tüzel kişi tarafından.. b) Yarısı ile eşik değer arasında olan işlerde en fazla iki. Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğinin 3. gün.03. 2. (4) Anahtar teknik personelin sayısı. Bu durumda.bir mühendis.’nin meslek odasına kayıt tarihi çıkarıldığında (16.” Denilerek bu yanlış uygulamadan ancak iki yıl sonra dönülmüştür. ihale konusu işin niteliğine uygun ve işin mimarlık ve mühendislik alanlarının ağırlığı ile orantılı olarak belirlenmesi gereklidir. Değil son sınıftaki deneyimini.01.200607. Yapılan değişiklikle. 04. taahhüt ettiği işlerden bağımsız olarak istihdam edilen ve şantiyede yürütülen çalışmaları merkezden yöneten kişi” olarak tanımlanmıştır. meslek odası üye kayıt süresini gösteren belge ile değil mezuniyete ilişkin belgeyle tevsik edilecektir.. 1) Deneyim süresi. Bunun da anlamı son sınıfta iken deneyim süresi başlamış demektir. Bundan dolayı deneyim süresi hesabının ay ve gün olarak yapılması gerekir.Z-1472 sayılı kararında. mezun olmuş bir mühendisi bile sırf meslek odasına kayıt yaptırmadı diye deneyimli saymayan bir Yönetmeliğin. anahtar teknik personelin deneyim süresinin hesabına ilişkin 4734 sayılı Kanunun 5 inci maddesine uygun sağlıklı bir tespitin. Yaklaşık maliyeti eşik değerin.2010 tarihinde yürürlüğe girecektir. oda kayıt tarihinden ihale tarihine kadar geçen bütün sürelerin (ay. ancak. kesinti olarak kabul edilmeyecektir. Yıl içinde toplam olarak otuz günü aşmayan kesintiler.Sonuç olarak. Aynı mimarlık ve mühendislik alanı ile ilgili birden fazla anahtar teknik personel artık istenemeyecektir. dolayısıyla başvuru sahibinin idarece değerlendirme dışı bırakılmasının doğru olduğu ve iddianın doğru olmadığı anlaşılmıştır.2005 tarihinde yani 4 yıl 2 günlük mühendis asgari beş yıllık deneyimli mühendis olarak kabul edilmektedir. 91 . deneyim süresinin son sınıf öğrencisi iken başlatılması Yönetmeliğe tamamen aykırı düşmektedir.2009 tarihinde anahtar teknik personel ile ilgili köklü değişiklikler yapılmıştır. bu kişilerin tamamının deneyim süresinin mezuniyet belgeleri ile tevsik edilmesi zorunlu kılınmıştır. a) Onda biri ile eşik değerin yarısına kadar olan işlerde en fazla bir.03. Anahtar teknik personelin ilk ilan veya davet tarihinden geriye doğru en az bir yıl boyunca gerçek veya tüzel kişiliğin ticari faaliyette bulunduğu yerde kesintisiz şekilde çalıştırılması ve bu durumun belgelendirilmesi şartı. “. 2) Anahtar teknik personelin ihaleden önce işe alınması yeterli iken artık ilk ilan veya davet tarihinden geriye doğru en az bir yıl boyunca gerçek veya tüzel kişiliğin ticari faaliyette bulunduğu yerde kesintisiz şekilde çalıştırılması ve bu durumun belgelendirilmesi şartı aranacaktır. şikayete konu ihalede. Bu şart aynı pozisyon için tek bir mühendis veya mimar ile tevsik edilebileceği gibi farklı mühendis veya mimarlarla da tevsik edilebilecektir. 4734 sayılı Kamu hale Kanunu’nun eşitlik ilkesi gereği 1 yıl sonra yani 05. (3) Anahtar teknik personelin meslek alanlarının. Nitekim K K 2006/UY. dört ay. dokuz gün geçtiği ve Turan K.

(6) Anahtar teknik personel olarak bildirilen kişiler artık. 10. sözleşme bedelinin %50’lik bölümünde görev yapan mühendis ve mimarlara iş denetleme ve iş yönetme belgesi verilmelidir. 4. Bu oran %50 olarak tekrar değiştirilmelidir. aday veya isteklinin bünyesinde çalıştıklarına ve ihale konusu işte isteklinin anahtar teknik personeli olarak çalışacaklarına ilişkin yazılı beyanlarını vereceklerdir. ş denetleme belgelerinin tam olarak değerlendirilmesi için Yönetmelikte yeniden değişiklik yapılmalıdır. Sonuç ve Öneriler ş denetleme belgeleri kendi meslekleri ile ilgili kısmın %50’lik bölümünde denetleme görevi yapanlara verilirken yeni düzenleme ile bu oran %80’e çıkarılarak mühendis ve mimarların hakları ellerinden alınmıştır. mühendislere iş denetleme ve iş yönetme belgesi düzenlenmeyeceği hükmü değiştirilmeli. Ticaret Sicil Memurluğu. yeminli mali müşavir veya serbest muhasebeci mali müşavir tarafından düzenlenen belge ile tevsik edilecektir. 5.Sözleşmenin fesih edildiği işlerde.Mezuniyet belgelerinin her iki ortağın da mühendis ve/veya mimar olup % 50-%50 ortak olduğu tüzel kişiler tarafından da kullanılabilmesine olanak sağlanmalıdır. bu kişilerin tüzel kişilikteki görev ve/veya ortaklık süreleri. En az bir yıldır ortak olma koşulu kaldırılmalıdır.ş yönetme belgeleri sadece beşte bir oranında değerlendirilirken iş denetleme belgeleri ile aynı haklara sahip olmalıdır. Deneyim süresinin meslek odası üye kayıt süresini gösteren belge ile tevsik edilmesi şartı yeniden getirilmelidir. 3. şin ilk sözleşme bedelinin %50’lik bölümünde görev yapan mühendis ve mimarlara iş denetleme ve iş yönetme belgesi verilmelidir.Sözleşmenin fesih edildiği işlerde sadece yüklenici iş bitirme belgesi düzenlenmemelidir.Anahtar teknik personelin deneyim süresi mezuniyet belgesi ile tevsik edileceğinden meslek odaları devre dışı bırakılmıştır. 8. aday veya isteklinin bünyesinde görev yaptıkları süre boyunca. (7) Gerçek kişi istekliler hariç.ş denetleme belgeleri tam olarak değerlendirilirken ilk beş yıl için beşte bir oranında değerlendirileceği şeklindeki değişiklikle mühendislerin hakları ellerinden alınmıştır. Bu düzenleme ile diğer mühendis ve mimarlara da iş olanağı sağlanmış olmaktadır.ş denetleme belgeleri ile ihalelere gerçek kişi olarak katılacak mühendisler ve mimarlar için beş yıllık süre. 1- 92 . 9.ş denetleme ve yönetme belgelerinin verilmesinde işin geçici kabulünün yapılma koşulu aranmamalıdır.c) Üzerinde olan işler ile yeterlikleri tespit edilenler arasından belli sayıda adayın davet edilmesinin öngörüldüğü belli istekliler arasında ihale usulüyle yapılan ihalelerde en fazla üç olarak istenebilecektir.Tüzel kişiliğin. (5) Anahtar teknik personel olarak bildirilen mimar ve mühendisler artık. başka bir gerçek veya tüzel kişide anahtar teknik personel olarak çalışamayacaklardır. Ticaret Odasına kayıt olduğu tarihten değil ilgili meslek odalarına kayıt olduğu tarihten başlatılmalıdır. 7. 6. yarısından fazla hissesine sahip gerçek kişi ortağının iş denetleme belgesi ile ihaleye katılmasında iş denetleme belgesi hemen değerlenebiliyor iken en az bir yıldır yarıdan fazla ortak olma şartı ile mühendis ve mimarların hakları geri alınmıştır. 2.

(2003).2002/24658. Denetim Yayıncılık Ltd. Sayı: 36. Kamu hale Sözleşmeleri Kanunu..2008 Resmi Gazete Sayı:27075 Yapım işleri Uygulama Yönetmeliği.: 16-20. Mali Hukuk. nşaat Yönetimi Kongresi. Güncel Mevzuat.2005. Ankara. Resmi Gazete Sayı:26004 Yapım işleri Uygulama Yönetmeliği. Resmi Gazete Sayısı: 27159/Mükerrer Resmi Gazete Tarihi: 04.2002/24658. Denetim Yayıncılık Ltd. Kamu hale Genel Tebliği Gencer. Şti. www. Resmi Gazete Tarih/Sayı: Bakanlar Kurulu.2008. Yapım işleri Uygulama Yönetmeliği. (2003). Sh. H. “Kamu ihale Kurulunun Verdiği Çelişkili Uyuşmazlık Kararları Üzerine Bir Araştırma” TMMOB nşaat Mühendisleri Odası 4. (2002). (2002).Kaynaklar Bakanlar Kurulu.. Kamu hale Kurumu. stanbul Gencer.03.. Resmi Gazete Tarih:08.11.2009 Yapım işleri Uygulama Yönetmeliği.12. Resmi Gazete. Sayı: 106. Ankara.06. (2002)..tr. “Yapım şleri halelerinde Sözleşme Usulleri ve Yapılması Gereken Değişiklikler” Mali Hukuk. (2007). Ankara. Sh. H.gov.. Resmi Gazete Tarih:25. Gencer. (2009).. 30/31 Ekim 2007.2009 93 . Değişiklik: Resmi Gazete Sayısı: 27277 Resmi Gazete Tarihi: 03.01. Süleyman Demirel Kültür Merkezi. "Yapım şleri halelerinde ş Deneyimi".2004. kik.01. Ankara. Sh. Ankara.:45-61. "Kamu hale Kanununda Yapılan ş Deneyim Belgeleri ile lgili Değişikliklerin Değerlendirilmesi". Şti.07. Sayı: 107. Yapım şleri Genel Şartnamesi. Resmi Gazete. Resmi Gazete Tarih:05. Resmi Gazete Tarih/Sayı: 22.: 48-56. 22. Resmi Gazete Tarih:19. H.: 72-81. Ankara. Kamu hale Kurumu. Resmi Gazete Sayı:25486 Yapım işleri Uygulama Yönetmeliği. H. Kamu hale Kanunu.11. Gencer. (2002). Ankara. Yapım şleri Uygulama Yönetmeliği. Resmi Gazete Sayı:27059 Kanun:5812. Sh.

.

edu. Zaman içinde diğer aktörler de bu değişime uyum sağlamak ve bazen de fırsata dönüştürmek için çalışmalara başlamışlardır. stanbul 0212 2521600 E-posta: selin. bu konuda alınacak önlemlerin ülkelerin ekonomilerine sağlayacağı faydalar tartışılmaya başlanmıştır. kullanıcı Giriş Son yıllarda uzmanlar. değişim sürecinde karşımıza çıkabilecek engeller belirlenmiş ve bunların proje yönetimine getirdiği ekstra yükler belirlenmiştir. tasarımcı.tr Nur Atakul Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Mimarlık Fakültesi. Bu sektörde özellikle işveren ve kullanıcılar. Bu kapsamda. işveren. stanbul 0212 2521600 E-posta: nuratakul@yahoo. Özellikle son yıllarda enerji fiyatlarının hızla artmasıyla. stanbul 0212 2521600 E-posta: ergonul@msgsu. artan sürdürülebilirlik talepleri ile bu akımın öncüleri olmuşlardır. yüklenici. Henüz embriyonik evrede olan bir sistemin daha sağlıklı büyüyebilmesi için tespitler yapılmış ve yeşil proje yöneticilerine bazı önerilerde bulunulmuştur. algıladıkları 'değer' kavramını. bu ilerleme yerkürenin yeni ve modern yaşam biçimini ne ölçüde kaldırabileceği sorusunu gündeme getirmiştir. Aktörlerin sürdürülebilirlik hedefine bakış açılarını. Teknolojinin hızla ilerlemesi endüstrilerin gelişimine yol açmış. kurum ve kullanıcıların beklenti ve düşünce yapılarını anlamak sağlıklı bir sistem oluşturulmasına temel teşkil eder.Sürdürülebilirlik Kavramının Yapım Proje Yönetimi Açısından Değerlendirilmesi Selin Gündeş Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Mimarlık Fakültesi.tr Sema Ergönül Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Mimarlık Fakültesi.edu. Bu çalışmada. sürdürülebilirlik hedefinin önündeki en önemli engellerden biri olan 'insan' ve 'önyargı' kavramları başlıca aktörlere odaklanarak incelenmiştir. proje yönetimi. özellikle gelişmiş ülkelerin doğal kaynakları tüketme hızına ve şekline dikkat çekmişlerdir. inşaat sektöründe bu alana geçiş döneminin oldukça yavaş olduğu gözlenmektedir. maliyetlerini ve aldıkları riskleri net olarak görebilmek bu geçiş döneminde ortaya çıkması muhtemel bazı sorunların iyi yönetilmesine ışık tutacak önemli bir olgudur. Ekonomik gelişmenin çevreye olan etkilerinden bahsedilmesi 95 . ekonomik ve sosyal faydalarını. Anahtar sözcükler: Sürdürülebilir yapım. Özellikle projede rol alan kişi.com Öz Dünyada 'sürdürülebilirlik' kavramı her ne kadar uzun bir süredir ele alınsa da. tedarikçi.gundes@msgsu.

ulaşım. Dolayısıyla. Bu durumda sürdürülebilirlik işletme yönetiminin kısa vadedeki çıkarlarına ters düşmektedir. ulusal seviyede istihdama %5 ila %10 arasında katkıda bulunur ve GSMH’nin %5 ila %15’ini oluşturur. Sürdürülebilirliğin farklı şekilde tanımlanması sürdürülebilirliğin her alanda yavaş işlemesinin ana sebeplerindendir. 1987)’nin ‘Ortak Geleceğimiz’ adlı raporu ile girmiştir. Bir başka deyişle. hızlı şehirleşmenin yol açtığı hava kirliliği ve atık sorunları gelmektedir. gelişmiş ülkelerde olduğu gibi sadece tasarım. kullanımı ve geri dönüşümü. Sürdürülebilir kalkınma bu raporda şöyle tanımlanmıştır: “Sürdürülebilir kalkınma. öncelikle bu kavrama bakış açılarının ve düşüncelerin değişmesi ile ilgilidir.6 trilyon dolar kadar bir büyüklük ile bu endüstri dünya toplam gayrı safi milli hasılasının (GSMH) yaklaşık 10% unu oluşturur (ENR. Öncelikle 5. işletmeler kısa vadedeki ekonomik göstergelere önem verirler. 2002)’na göre inşaat sektörü. ormanların hızla azalması. Bu ölçekten bakıldığında. Gelişmekte olan ülkeler için sürdürülebilirlik çevre ile ilgili sorunlar sebebi ile de gittikçe önem kazanmaktadır. gelecek nesillerin gereksinimlerinin karşılanmasından ödün vermeden. inşaat endüstrisinin insanların refah düzeyleri ile doğrudan ilişkili olduğu gözlemlenebilir. Sürdürülebilirliğin uygulamada yavaş ilerlemesinin diğer bir nedeni ise işletme yönetimlerinin ‘kısa vadeci’ bir görüşe sahip olmalarıdır. hem olumlu hem de olumsuz etkilerinden dolayı önemli bir rol oynar. Bunun yanı sıra. Sürdürülebilirliğin getireceği ekonomik faydalar ise sadece uzun vadede gözlemlenebilinir. Dünyada’da tüketilen enerjinin ortalama %20’sini inşaat endüstrisi tüketir. ‘Sürdürülebilir kalkınma’ kavramı ise terminolojiye 1987 yılında Brundtland Komisyonu olarak da bilinen Dünya Çevre ve Kalkınma Heyeti (WCED. Sürdürülebilir Yapım nşaat endüstrisi sürdürülebilir kalkınmada.” Pearce (2006)’a göre ise sürdürülebilirlik ‘iyi’ bir toplum oluşturma yolunda atılacak bir adımdır. Bu faktörler bir toplumun sağlık. Bu sorunların başında. su ve sıhhi altyapı gibi sürdürülebilir kalkınmanın temelini oluşturan faktörler inşaat endüstrisinin kapsamına girer. barınma ve güvenlik gibi temel ihtiyaçlarına cevap verdiği için inşaat endüstrisi insan yaşamında hayati önem taşır. Sürdürülebilir yapım kavramı da. bugünün ihtiyaçlarını karşılayan kalkınmadır. toprak kaybı. Bina ve altyapı oluşturulması şüphesiz bir ulusa toplumsal ve ekonomik olarak büyük faydalar sağlar. su kaynaklarının kıtlığı. 2009). Konut. ABD’de ise sera gazı emisyonlarında inşaat endüstrisinin büyük bir rolü olduğu belirlenmiştir. bu kavram her grubun kendi ‘iyi toplum’ değerlerinin farklı olmasına ve ‘iyi toplum’un farklı şekilde ifade edilmesine bağlanmıştır. teknoloji ve malzeme seçimlerinden ibaret değil. inşaat malzemelerinin üretimi. üretimde ve binalarda suyun verimli kullanımı gibi konular da göze alındığında dünyadaki toplam kaynakların %50’sinin inşaat endüstrisi tarafından tüketildiğini söylemek mümkündür. Birleşmiş Milletler Çevre Programı (UNEP. 96 .aslında 1950’li yıllara dayanır. Gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerin sürdürülebilirlik kavramını benimsemesi açıkça farklı yollardan olacaktır.

Özellikle yapım faaliyetinde rol oynayan ve yapı ömrünün tüm safhalarında bu süreçten etkilenen gruplar arasındaki iletişimsizlik ve uyum sorunları sürdürülebilirliği destekleyen girişimlerin başarısızlığına neden olmaktadır. yüklenici. tüm dünyada. Hill ve Bowen (1997) sürdürülebilir kalkınma ve sürdürülebilir yapılaşma arasında ortak bir payda bulmaya çalışmışlar ve sürdürülebilir yapılaşmayı dört ana alanda -sosyal. bir yapının aynı veya birbirine yakın safhalarında doğrudan role sahip olan mimar. Ayrıca kanımızca. yeraltı kaynakları. gelişmiş ülkeler başta olmak üzere. Ekonomik sütun incelendiğinde. Türkiye'de sürdürülebilir yapılaşmaya geçiş dönemi çok uluslu firmaların kurumsal sorumluluk ve güvenilirlik hedefleri kapsamında gelişmeye başlamış ve son zamanlarda 'sürdürülebilir' toplu konut projeleri ile kamu sektöründe de gündeme gelmiştir. Sürdürülebilir yapılaşmanın sosyal kanadı eşitlik ve toplumsal adalet temeline dayanır. çatışan çıkarlar ve kısa dönemdeki ekonomik faktörler hep ön plana çıkmıştır. sürdürülebilirliğin ulaşılmasında önemli etkenlerdir ve Şekil 1’de gösterildiği gibi ‘sürdürülebilir yapımın sütunları’ olarak ifade edilmişlerdir. Son zamanlarda sürdürülebilir yapılaşmanın pazarlanabilir hale gelmesi ve rekabetçilikte 97 . Ülkemizde 2009 yılı içinde yürürlüğe girmesi beklenen 'binalarda enerji performans yönetmeliği' gibi girişimler ile sürdürülebilirlik hedefi'ne doğru ilk adımlar atılmaktadır. ‘sürdürülebilir yapım’ başlıca hedefler arasında yer almamıştır. atmosfer. sürdürülebilir yapılaşmanın. Bu bağlamda işlevsel. ‘Sürdürülebilir Kalkınma’ kavramındaki kargaşa kısmen yapılaşmada da yaşanmaktadır. Modernleşme sürecinde inşaat endüstrisindeki yatırımlar kâr kavramı üzerinde odaklanmış. tedarikçi gibi taraflar bile bir iş ve fikir birliğine varamamışlar. denizler. sağlık. Bu alanların her biri. Günümüzde. Ancak. bir inşaat projesi yapılması planlandığında.nşaat endüstrisinin toplumsal ve ekonomik etkilerinin büyüklüğü anlaşıldıkça. halen dar bir kapsamda işlemektedir. ekosistemlerin taşıma kapasitesini zorlamadan toplumun yaşam kalitesinin artırılmasını öngörür. Böylece. ilgili tüm tarafların her bir kolondaki maddeleri bir kontrol/yoklama cetveli olarak kullanmalarını önermişlerdir. biyofiziksel ve teknik. kamu kurumları ve idari kuruluşların giderek sürdürülebilirliğe verdikleri önem artmaktadır. doğa güçlerine karşı dayanıklı ve uzun ömürlü yapılar inşa etmek başlıca hedef olmalıdır. Burada önemli olan sütunlar arasındaki dengeyi iyi kurabilmek ve her bir sütuna verilecek ağırlığı proje bazında değerlendirebilmektir. yapımda uygulanacak prensipler ve her bir alana ne kadar ağırlık verileceği gibi konularda fikir birliğine varılması mümkün olabilir. Yazarlar. barınma. Teknik sütun ise bir yapının performansına. Tüm bu ilgiye ve gelişmelere rağmen Türk inşaat sektörü bu zorlu sürecin henüz başlangıcında yer almaktadır. toprak.ele almışlardır. Burada biyofiziksel alandan kasıt. sürdürülebilir kalkınmanın ana ilkelerini desteklediği gözlemlenebilir. flora ve fauna ile yapılaşma arasındaki ilişkilerdir. kalitesine ve hizmet ömrüne işaret eder. Biyofiziksel sütun. ekonomik. binaların çevresel performanslarını ölçen LEED (ABD) ve BREEM ( ngiltere) gibi sertifika sistemlerinin kullanımı yaygınlaşmaktadır. Temel ihtiyaçlar olan yiyecek. eğitim gereksinimleri bu kanadın başlıca elemanlarıdır. sürdürülebilir yapılaşma sadece çevresel ve teknik açıdan ele alınmıştır. genellikle sadece çevre ile ilişkilendirilen sürdürülebilir yapım kavramının getireceği fayda ve maliyetler bu yoklama cetvelindeki maddelere bakılarak daha iyi anlaşılabilir ve daha da önemlisi kapsamlı olarak anlatılabilir hale gelmektedir. Bugüne kadar yapılan çalışmaların büyük bir kısmında. giyim. Çoğu durumda. belli başlı ülkelerde uygulanmaya başlayan sertifikalandırma sistemleri.

Bazı durumlarda yatırım kararlarının mali sonuçlar yani kâr maksimizasyonunun dışında politik sebeplerle de alınabildiğini söylemek yanlış olmaz. Sürdürülebilir Yapım Prensipleri (Hill ve Bowen. malzeme ve toprak kullanımının azaltılması • Kaynakların tekrar kullanımının ve/veya geri dönüşümünün en yüksek seviyeye çıkarılması • Yenilenebilir kaynakların yenilenemeyen kaynaklara tercih edilmesi • Hava. yapılan çalışmalarda çevresel ve toplumsal fayda ve maliyetlerin parasal olarak ifade edilmesindeki güçlükler sebebiyle ihmal edildikleri ve fayda maliyet analizlerinin sadece doğrudan parasal değerler ile ifade edilebilecek verilere odaklanarak eksik yapıldığı gözlemlenmiştir (Propersi ve Gundes. su. yenilenemeyen kaynakların kullanımından gelen kazancın toplumsal ve insan yapımı sermayeye yatırılması SÜTUN DÖRT: TEKN K SÜRDÜRÜLEB L RL K • Dayanıklı. 2006). karışık kullanımlı birimler oluşturacak şekilde planlanması veya mevcut altyapının bu kriteri göz önüne alacak şekilde tekrar hayata geçirilmesi Şekil 1. tarihi ve mimari değerlere zararın en aza indirilmesi SÜTUN K : EKONOM K SÜRDÜRÜLEB L RL K • Faydalanması istenilen gruplar için satın alınabilirliğin temin edilmesi • nşaatta istihdam yaratılmasının teşviki ve bazı durumlarda insan gücüne dayalı bir sistem kurulması • Fiyat ve tarifelerin belirlenmesinde tam maliyet muhasebesi ve gerçek maliyet fiyatlandırılmasının kullanılması • Piyasalarda sürdürülebilirliğin ilerlemesini sağlayacak politikaların ve uygulamaların benimsenmesi ile rekabetçiliğin artırılması • Çevreye duyarlı tedarikçilerin ve yüklenicilerin seçilmesi • Gelecek nesillerin ihtiyaçlarına karşılık verecek kapasitenin muhafaza edilmesi için. geleneksel olarak fayda maliyet analizi yapılması zorunlu olmasına rağmen. kültürel. bu tür maddelerin yeryüzüne geri depolanmasından daha hızlı bir oranda yapılmaması • nşaatta kullanılan dört ana kaynağın yani enerji. güvenilir ve işlevsel yapıların inşa edilmesi • Yapılaşmada kalitenin ön plana çıkarılması • Sürdürülebilir yapımın teşvik edilmesi için hizmet planlamasının yapılması • Büyük binaların iç mekan koşullarının kullanıcılar tarafından kontrol edilebilecek şekilde yapılması • Şehir altyapısının yaya yolu ile birbirine bağlanmış. toprak ve su kirliliğinin küresel ve yerel olarak en az seviyeye indirilmesi • Sağlıklı ve zehirli maddelerden arınmış bir çevre oluşturulması • Dünyanın yaşanabilirliğinin/canlılığının ve ekolojik çeşitliliğinin korunması ve düzeltilerek eski haline getirilmesi • Hassas bir yapıya sahip olan doğal. Kamu projeleri yapılabilirlik çalışmalarında. 1997) 98 . SÜTUN B R: SOSYAL SÜRDÜRÜLEB L RL K • Yoksulluk azaltılması dahil olmak üzere yaşam kalitesinin yükseltilmesi • Kalkınma planlanmasında toplumsal kimlik ve kültürel çeşitliliğin göze alınması • Sağlıklı ve güvenli bir çalışma ortamının temin edilmesi ile insan sağlığını korumak ve bu yöndeki atılımları teşvik etmek • Özel olarak korunması gereken kişiler için beceri eğitim programları uygulanması ve kabiliyetlerinin geliştirilmesi • Yapımın sosyal maliyetlerinin adil veya eşit şekilde paylaşılmasını temin etmek • Yapımın sosyal faydalarının eşit şekilde paylaşılmasını temin etmek • Nesiller arası eşitliğin sağlanması SÜTUN ÜÇ: B YOF Z KSEL SÜRDÜRÜLEB L RL K • Fosil yakıt ve minerallerin çıkarılması ve doğaya yabancı maddelerin üretimi gibi işlemlerin.oynayacağı önemli rolün dile getirilmesi ile özellikle işverenler ve yapsatçı firmalar tarafından bu konulara ilgi artmıştır.

bu faaliyetlerden çıkar sağlayabilecek grupların neler olduğu. Kamu sektörüne bağlı işveren. Binaların işletme ve bakım enerji maliyetlerindeki ufak bir düşüş. işveren. en önemlisi dünyada süregelen bu akımın ülke çıkarlarına ne ölçüde hizmet edebileceği gibi soruların yanıtı önem kazanmaktadır. inşaat safhasına. mimar/mühendis. kullanıcılar ve proje yöneticileridir. geniş iş hacmi ve kanun koyucu olarak sürdürülebilirliğin teşvikinde önemli bir role sahip olmaktadır. sürdürülebilir yapımın öncüleri olmuşlardır. bu süreçten iyi veya kötü yönde kimlerin etkileneceği. Kamu sektöründeki 99 . Sağlanacak ekonomik faydanın yanı sıra. tedarikçiler. kalan %75 dış ülkelerden ithal edilmektedir (WEC. kamu sektörünün ilk görevi o ülkede yaşayan kişilerin refahını artırmaktır ve sürdürülebilir yapılaşma doğru şekilde planlandığı sürece kamu amaçları ile birebir örtüşür. en önemli işveren konumunda olan kamu sektörü. işverenler projeyi kendi endüstriyel veya ticari faaliyetleri için yaptıracak olanlar ya da nihai yapıyı satmak veya kiralamak amacı ile yaptıracak olanlardır. Çevre ve topluma duyarlı imar kanunları. malzemelerine. Bu durumda. şverenler Tüm dünyada işverenler. oradan işletme safhasında yer alan bakım ve onarım işlemlerine ve yapının ömrünü doldurup yıkılması. yönetmelikler ve uygulamalar tüm inşaat endüstrisi için itici bir güç olacaktır. bu akımın öncülerinin bu yönde atılan adımları hangi sebeplerle ve ne ölçüde destekleyecekleri. Kamu sektörü Ülke yönetim organları için yapıların çevre ve topluma olumsuz etkilerinin en az seviyeye indirilmesi birçok yönden önem taşıyabilir. Ülkemizde tüketilen enerjinin sadece %25’i üretilmekte. bir yapının ömrü boyunca geçirdiği tüm evrelerde ele alınmalıdır.Günümüzde yönetmeliklerin öngördüğü çevresel analiz ‘engelleri’ girişimciler tarafından kolaylıkla aşılsa bile. Binaların enerji tüketimlerinin bir ülke ekonomisi için önemi büyüktür. Türk inşaat piyasasına örnek teşkil etmektedir. ekipmanlarına ve yeni üretim metotlarına yatırım yapmak bir ülke için önemli bir fırsattır. ülke için önemli ekonomik faydalar sağlayabilir. 2007). Başka bir sınıflandırmaya göre ise. ikinci derecede ise inşaat sektöründe tecrübeli veya tecrübesiz olarak sınıflandırmaktadır. Çevresel koruma teknolojilerine. Bu işlemler zinciri fizibilite ve tasarım aşamalarından başlayarak. birinci derecede kamu veya özel sektör kapsamına girenler. Bu kapsamda ele alınması gereken başlıca aktörler ise kamu sektörü. finansör. Zaten. projeyi gerçekleştirmek için yararlanılacak teşvik ve kredi kullanımında çevresel etkileri en aza indirme konusu yeniden gündeme gelmektedir. Enerji kaynakları üretimi ve tüketimi arasındaki bu farkın ülkenin ekonomik yapısına getirdiği yükler açıktır. Aslında bir işverenin sürdürülebilir yapılaşmayı hangi ölçüde benimseyeceğini anlamak için öncelikle işverenin özelliklerine ve binayı ne amaç için yaptırdığına bakmak gerekir. ve yıkım sırasında oluşan atıkları azaltmak için kaynakların geri dönüştürülmesine kadar uzanır. sürdürülebilir yapımın hangi kurum ve kişilerin ilgi alanına girdiği. Sürdürülebilir Yapılaşmada Rol alan ve Etkilenen Gruplar Sürdürülebilirlik. yüklenici. Masterman (2002) işverenleri.

Örneğin doğal aydınlatmadan sağlanacak enerji tasarrufunu ölçmek çok zordur. ekipman ve teknolojilerin kullanılması. kâr. Riskten kaçınan kamu işveren. Dünyada yeşil bina maliyetlerine ilişkin kaynaklar kısıtlıdır. sayısal olarak ifade edilmesinde yaşanan güçlüklerdir. Olumsuz yönler iki ana başlık altında incelenebilinir: risk ve maliyet. yeşil binaların o binada çalışan işletmelerin performans ve verimliliklerine olumlu etkilerinin nasıl ölçülebileceği ile ilgilidir. Projenin tüm safhalarında yer alan kişiler ve kullanıcıların sürdürülebilirlik konusunda bilinçlendirilmesi bu sürecin daha kolay atlatılmasına sebep olacaktır. iyi bir yönetim stratejisi geliştirilirse sonraki uygulamalarda bu engel gittikçe küçülerek önümüze çıkacaktır. Bunun başlıca sebebi bazı tür faydaların. ücret. bakım safhasında beliren bilgi eksikliği bu sorunların başında gelir. Bunun sürdürülebilirlik açısından anlamı ise şöyledir: sürdürülebilirlik ile sağlanan gelişmiş bina performansı binanın piyasa değerini artırdığı sürece veya nispette bu tip işveren tarafından benimsenebilir.bir pazarlama stratejisi haline gelmiştir.yapılar. Ülkemizde. büyük ölçüde toplumun ödediği vergiler ile finanse edildiği için maddi kaynakların verimli kullanımı ve büyük riskler almaktan çekinilmesi dikkat çeken unsurlardır. Nihai yapının değişim değeri. sürdürülebilirliğin gelişmesinde hem olumlu hem de olumsuz bir rol oynayabilir. Fakat ilk kez karşılaşılacak zorlukları önceden belirleyip. işverenler projeyi kendi endüstriyel veya ticari faaliyetleri için yaptıracak olanlar ya da nihai yapıyı satmak veya kiralamak amacı ile yaptıracak olanlar olarak ikiye ayrılırlar. Gelişmiş bina performansı sadece kullanım safhasında gözlemlenebilir olduğu için bugüne kadar. nihai yapıyı satmak için yaptıran işveren bu konularla ilgilenmemiştir. kendi üretim ve ticari faaliyetleri için sürekli inşaat yapan veya yaptıran zincir işletmeler için sürdürülebilir yapılaşma – kendi ürünleri için. Daha önce belirtildiği gibi Masterman (2002)’ın işveren sınıflandırmalarında ikinci derecede inşaat sektöründe tecrübeli veya tecrübesiz işverenler yer almaktadır. Şüphesiz bahsedilen ‘ilk deneme’ zorlukları inşaat safhasında gecikmelere ve maliyet artışlarına sebep olacaktır. binalarının uzun dönemdeki ekonomik ve çevresel performanslarını dikkate aldıkları için sürdürülebilir yapılaşmayı teşvik edecek önemli bir role sahiptirler. Sürdürülebilirliğin sağladığı çevresel ve ekonomik faydalar sıklıkla işletme ve bakım safhasında gözlemlenebilir hale geldiklerinden kullanıcı-ister kamu ister özel işletme olsun-işveren öncü konumdadır. özellikle inşaat ve bakım safhalarında ortaya çıkabilecek. sürdürülebilir yapım açısından. şverenler aynı zamanda kullanıcı oldukları takdirde. Üçüncü tip sınıflandırmaya göre ise. ‘ilk kez’ uygulamadan kaynaklan bazı sorunları göze almak istemeyecektir. Olumlu taraf. Bu olgu. Bu tip işverenler yapının değişim değeri ile ilgilidirler. nşaat safhasında ‘yeni’ malzeme. Özellikle inşaat sektöründe tecrübeli. kamu veya özel sektörde çok önemli bir tecrübe bulunmadığı için kanımızca bu sınıflandırmayı sürdürülebilirlik kapsamında değerlendirmek gerekmez. şveren-sürdürülebilirlik zincirinde en zayıf halka ise nihai yapıyı satmak veya kiralamak amacı ile yaptıran özel işletmelerdir. Benzer bir sorun. Sürdürülebilir yapılarda maliyetlerin geleneksel yapılara göre daha fazla olması genel bir kanıdır ve işverenlerin sürdürülebilirliği desteklemelerinin önünde önemli bir engel teşkil eder. Son zamanlarda. işletme ve bakım safhasında gözlenebilir hale gelecek ve bu tür yapılar gerek maliyet gerekse kalite açısından hak ettikleri değeri bulacaklardır. kurumsal sorumluluk ve güvenilirlik kapsamında sürdürülebilir yapılaşmayı benimsemiş çokuluslu şirketler hariç. fiyat gibi verilere dayanır. sürdürülebilirlik özellikle kullanım maliyetlerindeki düşüş ön plana çıkartılarak pazarlanabilir hale gelmeye 100 .

üniversiteler ve kamu kuruluşları eğitim ve bilinçlendirme konularında aktif bir rol oynamak zorundadırlar. binaların kolay satılmasına imkan verecek her tür yeniliğe açık olmalarını öngörür. 101 . Tasarımcılar.başlamıştır. Bu tip yükleniciler için. sözleşme ve teknik şartnamenin gereklerini yerine getirdikleri için sürdürülebilirliğin teşvikinde rol alamazlar. Yükleniciler Yüklenicileri. işveren bölümünde bahsedildiği gibi. sürdürülebilir yapılaşma yaygınlaşmadığı için ve faydalarının kısa dönemde izlenmesi güç olduğu için. konu bu grubun gündemlerinde geniş biçimde yer almamıştır. işletme ve bakım sırasında ortaya çıkabilecek bazı sorunlar. kalite ve estetiği artıran her ürün ve teknolojik gelişme pazarlamaya katkıda bulunduğu sürece bu ikinci grup yüklenicilerden destek görmüştür. ek maliyetler ve içerdiği riskler hakkında bilinçlendirilmelidir. Tasarımcılar Yakın bir zamana kadar işverenler yaptırdıkları projelerde. öncelikle kredi veren kuruluşlara olan borcun ve faizinin geri ödenmesini engelleyecek. sürdürülebilir yapımın sağlayacağı katma değer. Son zamanlarda ülkemizde yaşanan gelişmeler. sözleşme ile yüklenicilik görevini yapanlar ve yapıyı satın alacak kişi ve kurumların önceden bilmediği. yöneticilere yönelik eğitim ve bilinçlendirme çalışmalarının yapılması gerekmektedir. yapının uzun dönemli performansına önem verecektir. sürdürülebilirlik sadece proje finansmanı modelinin uygulandığı projelerde önem kazanacak ve yüklenicilerin de sürdürülebilir yapılaşmaya sıcak bakmalarına sebep olacaktır. tasarımcılara sürdürülebilir mimarlık ilkelerini uygulamalarını yönünde bir talepte bulunmamışlardır. mimar ve mühendislere. Sürdürülebilir mimarlık ve yapım teknikleri hakkında. Bugüne kadar. Fakat. şveren ve aynı zamanda yüklenici olan grup. Bu kapsamda. ve krediden sonra geri ödemesi yapılan temettülerin ödenmesini ise zora sokacak veya bazı durumlarda imkansız kılacaktır. piyasaların doğal yapısından ötürü. Çünkü. Proje şirketinde hissedar rolünde ve dolayısıyla projeye öz kaynak sağlamış olan bir yüklenici. En kolay başlangıç iç mekan kalitesini artırmaya yönelik sensörlü ışıklandırma ve güneş enerjisinden faydalanma gibi atılımlardır. 2000). arzı gerçekleştirildikten sonra talebini arayan yapsatçılar olarak gruplandırabiliriz. Mimarlar için sürdürülebilirlik. karşılığını para olarak alamayacakları ek bir iş olarak görülmektedir (Bordass. Proje finansmanı modeli ve sürdürülebilirlik ilişkisi özellikle yap-işlet-devret modelinde yüklenicinin kullanıcı-yüklenici rolünü alması sebebi ile önem kazanır. genel olarak bu konuda özel bir eğitim almadıkları ve yeterli bilgi ve tecrübeye sahip olmadıkları için sürdürülebilir mimarlık öğelerini projelerinden uzak tutmuşlardır.bu yönde bir talep açığı ortaya çıkarmaya başlamış ve sonuçta ‘enerji verimliliği’ pazarlanabilir bir hale gelmeye başlamıştır. Dolayısıyla bu grup tarafından da sürdürülebilirliğin gittikçe benimsenmesi beklenmektedir. Birinci gruptaki yükleniciler. Geleneksel sistemde proje yöneticisi olarak görev yapan mimarlar. mimarlık öğrencilerine. çıkarılan yönetmelikler ve toplum bilinçlendirme çabaları -sadece enerji alanı ile kısıtlı kalmasına rağmen.

Buna göre. Pearce (2008) artan verimlilik. Kullanıcı işveren grubu. Özellikle üretim faaliyetlerini sürdürülebilir yapım üzerine yoğunlaştıran bir tedarikçi erken davrandığı takdirde bu gelişen pazardan büyük payı kapabilir. Bu noktada sürdürülebilir yapılaşmanın benimsenmesinin artan verimlilik sebebi ile dolaylı olarak da olsa ülke ekonomisine katkısı gözden kaçırılmaması gereken bir konudur. ekonomideki sarsıntılar ve belirsizlik sebebi ile ticari ve endüstriyel faaliyetlerinde kullanacakları yapıları piyasadan sözleşme ile veya hazır binalar ile temin etmektedirler. yapının işletme süresince sağlayacağı gelirler. Kullanıcı açısından sürdürülebilirliğin başka bir boyutu da ticari yapılarda çalışanların verimliğinin artmasıdır. Örneğin. Özellikle proje finansmanı modelinin benimsendiği projelerde. yüksek moral ve dolayısıyla çalışanların devamsızlığının azalması ile özellikle insan gücü varlığında önemli bir artış olduğuna dikkat çeker. pazarlanabilirlik ve satış önde giden değerlerdir. sürdürülebilir yapıma bakış aslında yüklenicilerinki ile benzerlikler gösterir.). Romm ve Browning (1995)’in 8 adet bina üzerinde yaptıkları diğer bir çalışmada ise etkin ışıklandırma. ve bu olgunun sürdürülebilir yapım gelişim sürecini ters yönde etkilediğini belirtmiştir. bina ile ilgili sorunlardan doğan sağlık problemlerinin azalması. alınan kredinin geri ödenmesine temel teşkil edeceği için bu durum daha da önem kazanır. banka sindakasyonu veya finansal kuruluş öncelikle projenin tüm çevresel. Ticari yapılarda kullanıcıların üretim verimliliğine etkilerini inceleyen birçok çalışma yapılmıştır.Tedarikçiler Tedarikçiler için. yargıya gidilecek 102 . sürdürülebilirliğin teşvikinde en önemli role sahip olan kullanıcı işveren grubunun sayıca gittikçe azaldığına dikkat çekmiş. Fakat Bordass (2000). bazı finans kuruluşları bir yapının çevreye duyarlı olmasını ve kullanıcının performans gereksinimlerinin yapı ömrü boyunca en iyi şekilde karşılanmasını projelere kredi vermek için önkoşul olarak görürler. sosyal ve ekonomik etkilerini değerlendirir. Kullanıcılar ngiltere’de yapılan işveren kullanıcıların tercihlerini ölçen iki ayrı çalışmada. Konumlandığı bölgedeki doğal yapıya ve yerel toplumlara zarar verecek bir etkiye sahip proje büyük ihtimalle toplumsal tepki ile karşılaşacak. en önem verilen konuların başında yerleşim yeri’nden sonra çevresel konuların geldiği belirlenmiştir (BRECSU 1999. Ticari yapılarda çevresel kalitenin artması ve dolayısıyla kullanıcı memnuniyetinin artmasının verimliliği artırdığını savunan diğer yazarlar arasında Leaman and Bordass (1999) ve Heerwagen (2000) da yer alır. Finansal Piyasalar ve Kurumlar Günümüzde başta Dünya Bankası olmak üzere. özellikle malzeme tedariğinde. işe gelinmeyen günlerin azaldığı ve yapılan işin kalitesinin arttığı tespit edilmiştir. yap işlet devret modeli ile inşa edilen bir yapı için kredi veren bir banka. Sözleşme ile görev alan yükleniciler için geçerli olan rekabet avantajına benzer bir potansiyel tedarikçiler için de geçerlidir. Stanhope Plc. Pearce (2008). sürdürülebilir yapılaşmanın faydaları arasında varlıkların daha iyi şekilde kullanımına dikkat çekmiştir. Çünkü günümüzde bu tür değerler bir projenin risk haritasını belirlemede en az ekonomik faktörler kadar etkilidir. ısıtma ve soğutma sistemlerinin çalışanların verimliliğini artırdığı.

Bu sebeple proje yöneticileri. faaliyet kâr marjı. 1989). Dolayısıyla verilen kredinin ve faizlerin tamamen geri ödenmesi mümkün olmayacaktır. 1995): Satış büyüme oranı: proje yöneticileri ürün satışına dolaylı olarak projeleri zamanında teslim ederek etki edebilirler. sürdürülebilir yapımın. kullanıcı işletmelerin satış büyüme oranlarına etki etme potansiyeline sahiptirler. Proje yöneticileri yukarıda saydığımız yedi faktörden dördüne etki etme gücüne sahiptir (Turner. maliyetler ve riskler ile doğrudan ilişkilidir. Bu faktörlerden ilk üçü nakit akış çizelgesinde girişleri belirlemek için kullanılır. Sürdürülebilir yapım ilkeleri benimsendiğinde proje maliyetleri muhtemelen daha yüksek çıkacaktır. yapı ömrünün fizibilite aşamasından başlayan ve yapının ömrünün tamamlanması ile son bulan döngünün tüm aşamalarındaki performansı ile ilgili olmasıdır. McKinsey tarafından yapılan bir çalışmada yeni bir ürünün piyasaya sürülmesindeki gecikmenin yeni ürünün toplam karlılığına etkisinin kat kat fazla olduğunu göstermiştir (Dumaine. Bu ve kullanılacak Bütünleştirilmiş Tasarım Metodu (BTM) gibi araçlar 103 . güvenilirlik ve işletme masraflarındaki düşüşlerin işletme kârı üzerinde önemli etkileri olabilir. Fakat kullanıcı işletmenin aynı zamanda işveren olduğu durumlarda işletme kâr marjında ortaya çıkabilecek bazı olumsuz etkiler de göz ardı edilmemelidir. inşaat ve tasarım maliyetleri yüksek olacak dolayısıyla işveren kullanıcının sermaye yatırımının artmasına ve işletme kâr marjının da azalmasına sebep olacaktır. Geleneksel proje yönetimi ve sürdürülebilir yapım proje yönetimi arasındaki en önemli fark.ve inşaat veya işletme faaliyetlerine son verilecektir. Fakat bu meblağların bir işletmenin değerine olan etkileri yukarıdaki iki maddede yer alan faktörlere göre daha azdır. Sürdürülebilir tasarım ve yapım süreci ülkemizde henüz başlangıç seviyesinde olduğu için. işletme sermayesi yatırımı. Sabit ve işletme sermayesi yatırımları: Proje yöneticilerinin bu değere etki faktörü proje maliyeti ile ölçülebilir. sabit sermaye yatırımı. işletmenin menfaatlerini göz önüne alarak desteklemesi kullanıcının işletme kârını olumlu yönde etkileyebilir. Sürdürülebilir kapsamda ele alınan bir yapıda. Bahsedilen girdiler ve çıktılar arasındaki fark ise serbest nakit akımı denilen ve finansman kuruluşlarının kullanabileceği nakti gösterir. uygun teknoloji ve malzemelerin zamanlı ve doğru şekilde tedarik ve montajları yapının teslim süresini geciktirebilir. Sürdürülebilirliğin destekleyeceği bakım kolaylığı. bir proje yöneticisinin sürdürülebilir yapımın teşviki üzerindeki rolü öncelikle projenin örgütlenme yapısı ve aktörlerin bu kavramdan sağlayacakları faydalar. nakit vergi oranı. Proje Yöneticileri Bir işletmenin değerine yön veren yedi ana faktör vardır: satış büyüme oranı. Örneğin. Bu nedenle etkin bir sürdürülebilir yapım proje yönetimi öncelikle yukarıda listelenen tüm aktörlerin yapı ömrünün her bir sürecine dahil edilmesi ile sağlanabilir. Faaliyet kâr marjı: proje yöneticilerinin tasarımın her safhasında sürdürülebilirlik ilkelerini. planlama dönemi ve sermaye maliyeti. Sabit ve çalışma sermaye yatırımları ise nakit çıktılarını belirleyen faktörlerdir. Görüldüğü gibi.

Dumaine. B. Geleneksel proje yönetimi. DETR Good Practice Guide 274. kullanıcıların sürdürülebilir tasarım ve yapımdan ne derece memnun olduklarını belirlemek için değerlendirmeler yapılmaya başlanmıştır. Sürdürülebilir yapılar arttıkça bu sistemin ülkemizde de gelişmesi beklenmektedir. Görüldüğü gibi sürdürülebilirliğin. yüklenici ve kullanıcıların bu konuda bilinçlendirilmesi. fayda. Dolayısıyla proje yönetimi açısından bakıldığında sürdürülebilir yapımın değerlendirilmesinde Yaşam Boyu Maliyet Analizi tekniklerinin kullanımının yaygınlaştırılması ve standart hale getirilmesi büyük önem taşır. (2000) Cost and value: fact and fiction. Kullanıcıları sürdürülebilir yapının işletmesi ve bakımı konularında bilinçlendirmek bu görevlerden biridir. proje yöneticisinin rolünün yapının teslimi ile tamamlanmasını öngörür. E&FN Spon 28 (5/6) pp 338-352 BRECSU (1999) Environmentally smart buildings – a quantity surveyor’s guide to the cost-effectiveness of energy efficient offices. bazı ülkelerde inşaat tamamlandıktan altı ila dokuz ay sonra. pp54-59 104 . Bu görevin yürütülmesi işlemi de proje yöneticilerine verilmiştir. Vol.proje yöneticilerinin değişik meslek gruplarından oluşan bir takımı yönetme yeteneklerinin geliştirilmesini zorunlu kılar. Genel Sonuçlar Çevresel faydaların yanı sıra. Başka bir yenilik ise gelişmiş ülkelerde yaygınlaşmaya başlayan kullanıcı memnuniyetinin ölçülmesidir. Sürdürülebilir yapım proje yönetimi ise geleneksel proje yapım sürecine göre ek planlama ve aktörler arasında daha güçlü bir işbirliği gerektirir. No.119. Kaynaklar Bordass. Sürdürülebilir yapımın sorunsuz gelişebilmesi için belki de en önemli faktör. maliyet ve risklerin açıkça ortaya konulmasıdır. Sürdürülebilir yapım tekniklerinin uygulanması ile proje yöneticisinin kullanım ve yıkım safhalarında da aktif rol almasının gündeme gelmesi beklenmektedir. B. işverenler başta olmak üzere. üniversiteler ve diğer eğitim kurumlarına bu alanda önemli bir görev düşmektedir. sivil toplum kuruluşları. mimar. Bunun yanı sıra yukarıda açıklanan BTM. sürdürülebilir yapım ile kullanım ve yıkım safhalarına kadar uzamış olacaktır. sürdürülebilir yapım hem ülke ekonomisini canlandırma hem de yüklenici. tedarikçi gibi aktörlerin rekabetçiliğini artırma potansiyeline sahip olduğu için büyük bir fırsat olabilir. Dolayısıyla proje yöneticilerinin yapının teslimi ile son bulan görevleri. mühendis. yapı ömründe rol alan kişiler tarafından farklı şekilde algılanmasının arkasındaki en önemli faktör aslında bir yapının “değişim değeri” ve “kullanım değeri” arasındaki farktır. Kamu organları.4. tüm aktörlerin aynı amaç üzerine odaklanmasını ve dolayısıyla proje yönetiminde karşılaşılabilecek sorunların en az seviyeye indirgenmesini sağlayabilir. (1989) How managers can succeed through speed. Son zamanlarda. Building Research & Information. Fortune.

E&FN Spon 15 pp 223-239 Leaman. World Commission on Environment and Development (WCED). Belgum. Civil Engineering and Environmental Systems. J.pdf Turner. R. J. (2006) Is the construction sector sustainable?: definitions and reflections. A. Greening the building and the bottom line: Increasing productivity through energy-efficient design Rocky Mountain Institute. Oxford. W. United Nations Environmental Program (UNEP) (2002) Industry as a partner for sustainable development. Bordass. Berkshire. E&FN Spon 28 (5/6) pp 353-367 Hill. Construction Management and Economics. (2000) Green buildings. Colorado.org/ 105 . A. ve Browning. (1995). http://www. http://www. Building Research & Information.cnn. Taylor & Francis Pearce.org/images/PDFs/BuildingsLand/D94-27_GBBL. England. R. A. (2008) Sustainable capital projects: leapfrogging the first cost barrier.D.rmi. E. United Nations Environmental Program and Reports. Proceedings of the Joint International Symposium of CIB Working Commissions. second edition. . World Energy Council (WEC) Turkish National Committee (2008) Energy Management in the Building Sector. J.com/ Heerwagen. 34 (3) pp 201-207 Pearce. W. McGraw-Hill Book Company Europe. (1999) Productivity in buildings: the “killer” variables. (1995) The commercial Project Manager. Oxford University Press. W. (2002) Introduction to Building Procurement Systems. Brussels.worldenergy. S. ve Gundes. organisational success and occupant productivity.. J. Building Research & Information. pp 4-19 Masterman. Romm. A. D. 18-20 October 2006.construction. Rome. Bowen P. Taylor&Francis 25 (4) pp 291-300 Propersi.http://money.. R. (2006) “Project Finance and Hydropower Projects: Case Study of Birecik Dam and Hydroelectric Power Plant Project in Turkey”. J.htm Engineering News Record (ENR). (2009) http://enr. (1997) Sustainable construction: principles and a framework for attainment.com/magazines/fortune/fortune_archive/1989/02/13/71614/index. (1987) Our common future. C. Building Research and Information. 27 (1).

.

evrak işlerinin azaltılması gibi faydalarının olduğunu belirtmişlerdir. bilgi teknolojilerinin kullanım maliyetinin yüksek olmasını ve bilgi teknolojilerinin entegrasyonunda yaşanan problemleri göstermişlerdir. Ankete katılan mühendislik ve tasarım hizmeti sunan firmalar. genel idare. Anket sonuçlarının değerlendirilmesi sonucunda. Anahtar Kelimeler: Bilgi teknolojileri. iletişim masraflarının ve zamanlarının azalması. mühendislik firmaları. inşaat projelerinin birçok aşamasında bilgi teknolojilerinin kullanımının sağladığı avantajlardan faydalanmaktadır. bilgi teknolojileri hakkında bilgi eksikliği. bilgi teknolojilerinin kullanımının mevcut durumunun araştırılması hedeflenmiştir. bilgi teknolojilerinin Türk inşaat sektöründe kullanılmasını engelleyen faktörler olarak. gerek yüklenici inşaat işletmeleri gerekse de mühendislik ve tasarım hizmeti sunan firmalar. Yapı şletmesi Anabilim Dalı. tasarım firmaları. Maslak. sektördeki yoğun rekabet ortamında farklılık yaratabilmek amacıyla. Türk inşaat sektöründe mühendislik ve tasarım hizmeti sunan firmalarda. Maslak. stanbul Tel: (0212) 285 37 37 E-Posta: polatgu@itu. Her ne kadar bilgi teknolojilerinin kullanımı firmalara önemli avantajlar sağlasa da.tr Atilla Damcı stanbul Teknik Üniversitesi nşaat Fakültesi.edu.tr Öz Günümüzde. muhasebe. 107 . donanım ve bilgi teknolojilerinin kullanımının faydaları ve karşılaşılan problemleri tespit etmeye yönelik toplam 21 sorudan oluşmaktadır. Anket gönderilen firmalardan 62 tanesi anketi eksiksiz olarak doldurarak geri göndermiştir. teknik/mühendislik hesaplamaları gibi alanlarda bilgi teknolojilerini kullanmaktadırlar.Mühendislik ve Tasarım Hizmeti Sunan Firmalarda Bilgi Teknolojilerinin Kullanımı Gül Polat stanbul Teknik Üniversitesi nşaat Fakültesi. Anket. bilgi teknolojilerinin kullanımında tecrübeli ve yeterli bilgi birikimine sahip personel eksikliği. anket çalışması. inşaat sektörü. Türk Müşavir Mühendisler ve Mimarlar Birliği üyesi olan 119 firmaya elektronik posta yoluyla anket gönderilmiştir. bilgi teknolojilerinin faydalarının yeteri kadar farkında olunmaması. teknolojideki hızlı değişimlere ayak uyduramama. bilgi teknolojilerinin kullanımının gerekli bilgilerin daha kolay elde edilmesi. firma içi iletişim ve evrak takibinin daha hızlı olması. yazılım kullanımı. inşaat sektöründe bilgi teknolojilerinin kullanımı diğer sektörlere kıyasla oldukça düşük seviyede kalmaktadır. Bu çalışmada. stanbul Tel: (0212) 285 36 53 E-Posta: damcia@itu. firma tarafından verilen hizmetlerin daha hızlı tamamlanması. uluslar arası bağlantıların daha kolay sağlanması.edu. Bu amaçla. firmanın rekabet gücünü arttırması. Yapı şletmesi Anabilim Dalı. Ayrıca anketi cevaplandıran mühendislik ve tasarım hizmeti sunan firmalar. tüm dünyada olduğu gibi Türkiye’de de. mühendislik ve tasarım hizmeti veren firmaların büyük çoğunluğu tasarım/çizim. yönetim kadrosunun bilgi teknolojilerine yeterli önemi vermemesi.

2004).Giriş Dünyadaki ekonomik durum. tüm dünyada olduğu gibi Türkiye’de de. 2000.. 2007. birçok sektörde olduğu gibi inşaat sektörü katılımcılarını da. Sonuç olarak. 2005. Diğer bir tanımı ise. bilgi teknolojilerinin kullanımının mevcut durumunun araştırılması hedeflenmiştir. Acar ve diğ. 25 tanesi ise tasarım hizmeti (% 40) sunmaktadır. sürekli artan kaliteli ürün ihtiyacını karşılamak. depolanmasını ve gerektiğinde iletilmesini. 1999).. bilgi teknolojilerinin kullanımının mevcut durumunun araştırılması amacıyla. Araştırma Yöntemi Türk inşaat sektöründe mühendislik hizmeti sunan (MHS) firmalarda ve tasarım hizmeti sunan (THS) firmalarda.. 2004. Diğer bir ifadeyle. “bilgisayarlar ve dijital veri setleri üzerine dayanan teknolojiler bütünü” olarak yapılmaktadır (Grigg ve diğ. Anket gönderilen firmalardan 62 tanesi anketi eksiksiz olarak doldurarak geri göndermiştir. bu bilginin kullanılmasını. Bilgi teknolojisi. yapılan çalışmalar inşaat sektöründe bilgi teknolojilerinin etkili olarak kullanımının verimliliği artırdığını göstermiştir (Ahmad ve diğ. Bu amaçla.. Buna ek olarak. yazılımlar. 2009). inşaat projelerinin birçok aşamasında bilgi teknolojilerinin sağladığı avantajlardan faydalanmaktadır (Brown ve diğ.. 2005. Daha önceki yıllarda. % 52 cevaplama oranı elde edilmiştir. telefon ve faks makineleri gibi birçok teknolojiyi kapsar. Rivard. 2002). tamamlanmış olan projelerin ihale bedelleri toplamı. toplam 21 sorudan ve iki ana kısımdan oluşmaktadır. depolanması. dağıtılması ve sunumu için elektronik aygıtların ve programların kullanılması” olarak tanımlanmaktadır (Bjork. Birinci kısımda. tamamlanan proje tipleri. bilgisayar ağları. Polat. Bu çalışmada. Günümüzde. Kanoğlu. 1996. 1999. bilgi ve iletişim teknolojilerinin Türk inşaat sektöründe ne ölçüde kullanıldığını tespit etmek için çeşitli araştırmalar yapılmıştır. 2000. Güleş. Bu araştırmaların bulguları arasında bilgi teknolojilerinin Türk inşaat sektöründe verimli bir şekilde kullanılmadığı yer almaktadır (Sarshar ve Işıkdağ. Türk Müşavir Mühendisler ve Mimarlar Birliği (TMMMB) üyesi olan 119 firmaya elektronik posta yoluyla 21 sorudan oluşan bir anket gönderilmiştir. Türk Müşavir Mühendisler ve Mimarlar Birliği üyesi olan 119 mühendislik ve tasarım firmasına elektronik posta yoluyla anket gönderilmiştir. 2000). Stewart et al. Anketi cevaplayan 62 firmanın 37 tanesi mühendislik (% 60). teknik personel sayısı. teknik açıdan karmaşık olan projelerle daha iyi mücadele edebilmek ve sektördeki yoğun rekabet ortamında farklılık yaratabilmek için. Amacı bilginin paylaşılması ve faydalı bir şekilde yönetimi olan bilişim teknolojileri bilgisayarlar. Grigg ve diğ. tüketicinin değişen ve gelişen ihtiyaçlarını karşılama yönünde yenilikler yaratmaya zorlamaktadır. Taş ve Irlayıcı.. Türk inşaat sektöründe mühendislik ve tasarım hizmeti sunan firmalarda. gerek yüklenici inşaat işletmeleri gerekse de mühendislik ve tasarım hizmeti sunan firmalar. hizmet sunulan müşteri profili ve kalite yönetim sistemi olup olmadığı gibi firmaların genel özelliklerini belirlemeye yönelik 5 soru bulunmaktadır. “bilginin işlenmesi. elektronik aygıtlarla sağlayan teknolojilerin hepsi olarak tanımlanabilir (Bjork. Anket. bilgi teknolojileri bilginin toplanmasını. kinci kısım 108 . 2005).

990. Tablo 2’de firmaların tamamlamış olduğu projelerin ihale bedelleri gösterilmiştir.000 6 4 < 9.15. 2THS: Tasarım hizmeti sunan Proje Tipleri 109 .ise.990. Tablo 2 Firmaların Tamamlamış Olduğu Projelerin hale Bedelleri.50.000 .000 .000 .990.000 .000 8 8 199.990. Tablo 3 Firmaların Tamamlamış Olduğu Proje Tipleri.990. Bu sorular yazılım kullanımı. Yüzde (%) MHS1 Firmalar THS2 Firmalar Endüstriyel Yapılar (fabrika. 2THS: Tasarım hizmeti sunan hale Bedelleri ( $ ) Firmaların bugüne kadar tamamlamış oldukları proje tipleri ve bunların yüzdeleri Tablo 3’te gösterilmiştir.000. 2THS: Tasarım hizmeti sunan Ankete katılan mühendislik hizmeti sunan firmaların % 36’sının ve tasarım hizmeti sunan firmaların ise % 32’sinin bugüne kadar tamamlamış olduğu projelerin ihale bedelleri toplamı 500.000.) 59 68 Özel Yapılar (hastane.990.000 3 4 29.10.000 $’ı aşmaktadır.000. depo.000 14 12 49.000.000 19 20 1 MHS: Mühendislik hizmeti sunan.000.000.100. vb.000 3 8 19.30. Tasarım hizmeti sunan 25 firmanın ise % 48’i 100 kişiden fazla kişi çalıştırdığı cevabını vermiştir (Tablo 1).000 36 32 499. Teknik Personel Sayısı Yüzde (%) MHS1 Firmalar THS2 Firmalar 1-49 32 36 50-99 16 16 >100 51 48 1 MHS: Mühendislik hizmeti sunan.000 .20.000. bilgi teknolojilerinin kullanımının mevcut durumunun saptanmasına yönelik 16 sorudan oluşmaktadır.000 .990.200.) 57 52 Konut ve toplu konut projeleri 70 72 Ticari yapılar (ofis.000. okul. Yüzde (%) MHS1 Firmalar THS2 Firmalar > 500. Mühendislik hizmeti sunan 37 firmadan 19 tanesi (% 51) 100 kişiden fazla teknik personel çalıştırdığını belirtmiştir.000.) 57 52 Altyapı Projeleri 41 36 1 MHS: Mühendislik hizmeti sunan. Tablo 1 Teknik Personel Sayısı.000 3 0 14. vb.000 8 12 99.000 . Araştırmanın Bulguları Ankete Katılan Firmaların Genel Özellikleri Ankete katılan firmalara bünyelerinde teknik personel olarak kaç kişi çalıştırdıkları sorulmuştur.990. Türk inşaat sektöründe mühendislik ve tasarım hizmeti sunan firmalarda. vb. alışveriş merkezleri. donanım. bilgi teknolojilerinin kullanımının faydaları ve karşılaşılan problemler gibi konuları içermektedir.

Tablo 4 Firmaların Hizmet Verdikleri Müşteri Profilleri. 2THS: Tasarım hizmeti sunan Müşteri Profili Mühendislik ve tasarım hizmeti veren ve Türk Müşavir Mühendisler ve Mimarlar Birliği (TMMMB) üyesi olan firmalara ISO 9001 “Kalite Yönetim Sistemi” belgesine sahip olup olmadıkları sorulmuştur. tasarım hizmeti sunan firmaların da % 56’sı hem kamu sektörüne hem de özel sektöre hizmet vermektedir. Tasarım hizmeti sunan firmaların ise % 48’i ISO 9001 “Kalite Yönetim Sistemi” belgesine sahip olduklarını belirtirken. Tasarım hizmeti sunan firmaların ise % 72’sinin konut ve toplu konut projelerinde. % 12’si ise bu belgeyi alabilmek için gerekli girişimleri başlattıklarını belirtmiştir. Tasarım hizmeti sunan firmalarda ise bu oran % 44’tür (Tablo 5). o firmanın bilgi teknolojilerine verdiği önemin göstergelerinden biri olarak kabul edilebilir. Ankete katılan firmaların hizmet sundukları müşteri profilleri ve yüzdeleri Tablo 4’te gösterilmiştir. % 52’sinin de endüstriyel yapılar ve özel yapılar içeren projelerde çalıştıkları görülmektedir. % 57’sinin de endüstriyel yapılar ve özel yapılar içeren projelerde çalıştıkları görülmektedir.Tablo 3’te görüldüğü gibi mühendislik hizmeti sunan firmaların % 70’inin konut ve toplu konut projelerinde. Mühendislik hizmeti sunan firmaların % 43’ü ISO 9001 “Kalite Yönetim Sistemi” belgesine sahip olduklarını belirtirken. Firmanın sahip olduğu bilgisayar sayısı. % 46’sı bu belgeye sahip olmadıkları cevabını vermiştir. Tablo 5 Firmaların Sahip Olduğu Bilgisayar Sayısı. bilgi teknolojilerinin kullanımının mevcut durumunun saptanmasına yönelik 16 sorudan oluşmaktadır. % 11’i ise bu belgeyi alabilmek için gerekli girişimleri başlattıklarını belirtmiştir. Firmaların Bilgi Teknolojileri Kullanımındaki Durumu Anketin ikinci kısmı. Türk inşaat sektöründe mühendislik ve tasarım hizmeti sunan firmalarda. Mühendislik hizmeti sunan firmaların % 65’i. % 68’inin ticari yapılar projelerinde. 2THS: Tasarım hizmeti sunan Bilgisayar sayısı 110 . Yüzde (%) MHS1 Firmalar THS2 Firmalar 1-10 43 44 11-50 14 12 51-100 19 16 101-200 5 4 201-500 5 4 > 500 14 20 1 MHS: Mühendislik hizmeti sunan. % 40’ı bu belgeye sahip olmadıkları cevabını vermiştir. Ankete katılan mühendislik hizmeti sunan firmaların % 43’ü 1-10 adet arasında bilgisayara sahip olduğunu belirtmiştir. % 59’unun ticari yapılar projelerinde. Yüzde (%) MHS1 Firmalar THS2 Firmalar Kamu Sektörü 0 0 Özel Sektör 35 44 Kamu Sektörü + Özel Sektör 65 56 1 MHS: Mühendislik hizmeti sunan. Firmalar ilk olarak sahip oldukları bilgisayar sayısını tespit etmeye yönelik olan soruyu cevaplamışlardır.

Bir başka soruda. % 76’sı ise teknik/mühendislik hesaplamalarda kullandıkları cevabını vermiştir (Tablo 7). tasarım hizmeti sunan firmaların ise % 89’u sitelerini düzenli olarak güncellediklerini belirtmiştir.Ankete katılan firmalara. % 32’si Sta4CAD programını ve % 19’u IdeCAD (statik) programını kullandıklarını belirtmiştir (Tablo 8). Yüzde (%) MHS1 Firmalar THS2 Firmalar Tasarım/Çizim 82 76 Muhasebe 82 72 Teknik/Mühendislik Hesaplamalar 76 72 Genel idare 52 48 Şartname Yazımı 52 44 Her Türlü Evrak Takibi ve Yönetimi 45 48 Diğer 6 2 1 2 MHS: Mühendislik hizmeti sunan. mühendislik hizmeti sunan firmaların % 73’ünün. sahip oldukları bilgisayarların bağımsız bilgisayarlar mı yoksa bir ağ üzerinden birbirine bağlı bilgisayarlar mı olduğu sorulduğunda. Tablo 6 Firmaların Kullandığı Bilgisayarların Ağ Tipleri. 111 . 2THS: Tasarım hizmeti sunan Ağ tipi Ankete katılan firmalara kullandıkları bilgisayarların internet bağlantısının olup olmadığı sorulduğunda. mühendislik hizmeti sunan firmaların % 54’ü firmalarında ağ üzerinden birbirine bağlı bilgisayarlar kullanıldığını belirtirken. Buna ek olarak. Mühendislik hizmeti sunan firmaların %82’si bilgi teknolojilerini tasarım/çizim ve muhasebe alanlarında. THS: Tasarım hizmeti sunan Uygulama Alanları Ankete katılan mühendislik hizmeti veren firmaların % 35’i teknik hesaplamalar ve mühendislik analizleri ile ilgili olarak SAP2000 programını. Ayrıca. 37 mühendislik hizmeti sunan firmadan 14’ü (% 38). tasarım hizmeti sunan 25 firmadan 7’si (% 28) bu uygulamalardan faydalandıklarını belirtmişlerdir. bir internet sitesine sahip olan mühendislik hizmeti sunan firmaların % 81’i. tasarım hizmeti sunan firmaların da % 76’sının bir resmi internet sitesi bulunmaktadır. Tablo 7 Firmaların Bilgi Teknolojilerini Kullandıkları ş Süreçleri. firmalara bilgi teknolojilerini iş süreçlerinin hangi alanlarında kullandıkları sorusu yöneltilmiştir. bu firmalarda bilgi teknolojilerinin en çok tasarım/çizim ve teknik/mühendislik hesaplamaları alanlarında kullanılmasını anlaşılır kılmaktadır. % 72’si de muhasebe ve teknik/mühendislik hesaplamalarda kullandıklarını belirtmiştir. Firmalara elektronik ticaret uygulamalarından faydalanıp faydalanmadıkları sorusu sorulduğunda. Ankete katılan firmaların mühendislik ve tasarım hizmeti veren firmalar olması. tasarım hizmeti sunan firmaların ise %56’sı bu cevabı vermiştir (Tablo 6). hem mühendislik hizmeti sunan hem de tasarım hizmeti sunan firmaların hepsi firmalarında kullanılan bilgisayarların internet bağlantısına sahip olduklarını belirtmiştir. Tasarım hizmeti sunan firmaların ise % 76’sı bilgi teknolojilerini tasarım/çizim için. Yüzde (%) MHS1 Firmalar THS2 Firmalar Ağ üzerinden birbirine bağlı bilgisayar 54 56 Bağımsız bilgisayar 24 16 Her ikisi 22 28 1 MHS: Mühendislik hizmeti sunan.

Firmaların kendi ihtiyaçları doğrultusunda özel olarak hazırlattıkları bilgisayar programlarını iş süreçlerinin hangi alanlarında kullandıklarına dair soruya verdikleri cevaplar ise Tablo 10’da görülmektedir. hazır paket programlar firmaların faaliyet alanları doğrultusunda ortaya çıkan özel ihtiyaçlarına cevap vermez ve firmalar kendi ihtiyaçları doğrultusunda yazılmış bilgisayar programlarına gereksinim duyarlar. Yüzde (%) MHS1 Firmalar THS2 Firmalar Teknik/Mühendislik Hesaplamalar 47 73 Her Türlü Evrak Takibi ve Yönetimi 47 36 Muhasebe 47 27 Genel idare 41 18 Tasarım/Çizim 24 9 Şartname Yazımı 18 9 Diğer 18 18 1 MHS: Mühendislik hizmeti sunan.Tablo 8 Mühendislik Hizmeti Veren Firmaların Teknik Hesaplamalar/Mühendislik Analizleri için Kullandıkları Programlar. Tablo 9 Tasarım Hizmeti Veren Firmaların Tasarım için Kullandıkları Programlar. Tablo 10 Firmaların Bilgi Teknolojilerini Kullandıkları ş Süreçleri. Ankete katılan mühendislik ve tasarım firmalarına. Programlar SAP2000 Sta4CAD IdeCAD (Statik) XSteel Probina Etabs StaadPro Diğer Yüzde (%) 35 32 19 8 5 5 0 11 Tasarım hizmeti veren firmaların % 96’sı tasarım için AutoCAD programını. Tasarım hizmeti veren firmaların ise % 44’ü özel olarak kendi firmaları için geliştirilen bilgisayar programları kullandıklarını belirtmiştir. özel olarak firmaları için yazılmış olan bilgisayar programları kullanıp kullanmadıkları sorulmuştur. Programlar AutoCAD Autodesk 3ds MAX AutoCAD LT IdeCAD (Mimari) ArchiCAD NetCAD AutoCAD Civil 3D Revit Architecture AllPlan Diğer Yüzde (%) 96 24 20 20 20 16 12 4 4 4 Bazı durumlarda. % 24’ü Autodesk 3ds MAX programını ve % 20’si IdeCAD (mimari) ve ArchiCAD programlarını kullandıklarını belirtmiştir (Tablo 9). 2THS: Tasarım hizmeti sunan Uygulama Alanları 112 . 37 tane mühendislik hizmeti veren firmadan 17 tanesi (% 46) bu soruya evet cevabını vermiştir.

Mühendislik hizmeti veren firmaların % 53’ü bilgi teknolojileri konusunda uzman bir bilgi işlem personeli çalıştırdıkları yanıtını vermiştir. Söz konusu bölümlerde öğrenim gören öğrencilerin gerek bilgi teknolojilerinin sağlayacağı avantajlardan haberdar olmaları gerekse de meslek hayatlarında ihtiyaç duyacakları bilgisayar programlarını kullanmayı öğrenmeleri. 113 . % 84’ü bilgi teknolojileri kullanımında tecrübeli ve yeterli bilgi birikimine sahip personel eksikliğinin. Ek olarak. Ankete katılan firmalara kullandıkları programlarla ilgili olarak üniversitelerde öğrencilere yeterli eğitim verilip verilmediği sorulmuştur. Çalışan Personel Sayısı Yüzde (%) Yüzdesi MHS1 Firmalar THS2 Firmalar % 1-10 3 4 % 11-20 0 0 % 21-30 3 4 % 31-40 5 4 % 41-50 0 0 % 51-60 11 4 % 61-70 3 0 % 71-80 16 12 % 81-90 19 20 % 91-100 41 52 1 MHS: Mühendislik hizmeti sunan. Ayrıca.Firmaların bilgi teknolojileri konusunda sahip oldukları tecrübeyi tespit etmek amacıyla ankete katılan firmalara bilgi teknolojileri konusunda uzman bir bilgi işlem personeli çalıştırıp çalıştırmadığı sorulmuştur. Ankete katılan firmalara. Tasarım hizmeti veren firmaların ise % 84’ü aynı görüşü paylaşmaktadır. Türk inşaat sektöründe bilgi teknolojilerinin yaygın olarak kullanılmamasının altında yatan sebeplerin neler olduğu sorulmuştur. 2THS: Tasarım hizmeti sunan nşaat sektöründe bilgi teknolojilerinin kullanımının yaygınlaşmasında şüphesiz ki üniversitelerin inşaat mühendisliği ve mimarlık bölümlerinin önemli bir rolü bulunmaktadır. Tablo 11 Firmaların Bilgisayar Kullanmayı Bilen Personel Sayısı. Tasarım hizmeti veren firmaların ise % 84’ü de bilgi teknolojilerinin faydalarının yeteri kadar farkında olunmamasının. Mühendislik hizmeti veren firmaların % 89’u bilgi teknolojileri hakkında bilgi eksikliğinin. ankete katılan mühendislik hizmeti veren firmaların % 38’i çalışanlara yönelik bilgi teknolojileri ile ilgili eğitim programları düzenlediklerini belirtmiştir. firmaların bünyelerinde istihdam ettikleri personelin yüzde kaçının bilgisayar kullanmayı bildiği Tablo 11’de gösterilmiştir. bu teknolojilerin kullanımını arttıracaktır. Anket sonuçları göstermiştir ki ankete katılan mühendislik hizmeti veren firmaların % 89’u kullandıkları yazılım programları ile ilgili olarak üniversitelerde yeterli eğitim verilmediğini düşünmektedir. % 81’ de bilgi teknolojilerinin faydalarının yeteri kadar farkında olunmamasının ve teknolojideki hızlı değişime ayak uyduramamanın sebepler arasında yer aldığını belirtmiştir (Tablo 12). Tasarım hizmeti veren 25 firmanın ise 14 tanesi (% 56) bilgi teknolojileri konusunda uzman bir bilgi işlem personeli çalıştırdıklarını belirtmiştir. % 80’i bilgi teknolojileri hakkında bilgi eksikliğinin ve bilgi teknolojileri kullanımında tecrübeli ve yeterli bilgi birikimine sahip personel eksikliğinin sebepler arasında yer aldığını belirtmiştir (Tablo 12). Tasarım hizmeti veren firmaların ise % 36’sı çalışanlarına bu kapsamda bir eğitim verdiklerini belirtmişlerdir.

dağıtılması ve sunumu için elektronik aygıtların ve programların kullanılması olarak tanımlanmaktadır. toplam 21 sorudan ve iki ana kısımdan oluşmaktadır. Birinci kısımda. 2THS: Tasarım hizmeti sunan Sebepler Bilgi teknolojilerinin kullanılmasının firmalara sağladığı avantajların neler olduğu sorulduğunda ise. firma içi iletişim ve evrak takibinin daha hızlı olması ve firma tarafından verilen hizmetlerin daha hızlı tamamlanması cevabını vermiştir (Tablo 13). Türk Müşavir Mühendisler ve Mimarlar Birliği üyesi olan 119 firmaya elektronik posta yoluyla anket gönderilmiştir.Tablo 12 Bilgi Teknolojilerinin Yaygın Olarak Kullanılmamasının Sebepleri. Anketi cevaplayan 62 firmanın 37 tanesi mühendislik (% 60). Türk inşaat sektöründe mühendislik ve tasarım hizmeti sunan firmalarda. depolanması. Anket gönderilen firmalardan 62 tanesi anketi eksiksiz olarak doldurarak geri göndermiştir. bilgi teknolojilerinin kullanımının mevcut durumunun araştırılması hedeflenmiştir. Tablo 13 Bilgi Teknolojilerinin Kullanılmasının Sağlayacağı Avantajlar. 2THS: Tasarım hizmeti sunan Avantajlar 1 Sonuç ve Öneriler Bilgi teknolojisi. Türk inşaat sektöründe mühendislik ve tasarım hizmeti sunan firmalarda. bilgi 114 . her türlü bilginin işlenmesi. % 96’sı firma tarafından verilen hizmetlerin daha hızlı tamamlanması cevabını vermiştir (Tablo 13). Yüzde (%) MHS1 THS2 Firmalar Firmalar Bilgi teknolojileri hakkında bilgi eksikliği 89 80 Tecrübeli ve yeterli bilgi birikimine sahip personel eksikliği 84 80 Bilgi teknolojilerinin faydalarının yeteri kadar farkında olunmaması 81 84 Teknolojideki hızlı değişime ayak uyduramama 81 72 Yönetim kadrosunun bilgi teknolojilerine yeterli önemi vermemesi 76 76 Bilgi teknolojilerinin kullanım maliyetinin yüksek olması 65 64 Bilgi teknolojilerinin kullanımında yazılım problemlerinin yaşanması 30 28 Bilgi teknolojilerinin kullanımında donanım problemlerinin yaşanması 24 28 Bilgi teknolojilerinin güvenilir olmaması 14 16 Bilgi teknolojilerinin entegrasyonunda yaşanan problemler 35 40 1 MHS: Mühendislik hizmeti sunan. Anket. Yüzde (%) MHS Firmalar THS2 Firmalar Gerekli bilgilerin daha kolay elde edilmesi 97 100 Firmanın rekabet gücünü arttırması 95 100 Firma içi iletişim ve evrak takibinin daha hızlı olması 95 100 Firma tarafından verilen hizmetlerin daha hızlı tamamlanması 95 96 letişim masraflarının ve zamanlarının azalması 89 88 Uluslar arası bağlantıların daha kolay sağlanması 84 92 Evrak işlerini azaltması 81 84 1 MHS: Mühendislik hizmeti sunan. en genel ifadeyle. Bu amaçla. % 95’i firmanın rekabet gücünün artması. Bu çalışmada. Ankete katılan tasarım hizmeti veren firmaların ise hepsi gerekli bilgilerin daha kolay elde edilmesi. kinci kısım ise. ankete katılan mühendislik hizmeti veren firmaların % 97’si gerekli bilgilerin daha kolay elde edilmesi. 25 tanesi ise tasarım hizmeti (% 40) sunmaktadır. firmaların genel özelliklerini belirlemeye yönelik 5 soru bulunmaktadır. firmanın rekabet gücünün artması ve firma içi iletişim ve evrak takibinin daha hızlı olması.

bu teknolojilerin kullanımını arttıracaktır. Bu çalışma ile birlikte. mühendislik ve tasarım hizmeti sunan firmaların büyük çoğunluğunun tasarım/çizim. teknolojideki hızlı değişimlere ayak uyduramama. gerekli bilgilerin daha kolay elde edilmesi. bilgi teknolojilerinin kullanımının yaygınlaşması inşaat sektöründe verimliliği arttıracaktır. iletişim masraflarının ve zamanlarının azalması. firmanın rekabet gücünü arttırması. bilgi teknolojilerinin kullanım maliyetinin yüksek olmasını ve bilgi teknolojilerinin entegrasyonunda yaşanan problemleri göstermişlerdir. 115 . bilgi teknolojilerinin kullanımında tecrübeli ve yeterli bilgi birikimine sahip personel eksikliği. ve evrak işlerinin azaltılması gibi faydalarının olduğunu belirtmişlerdir. veya mevcut derslerin içeriklerinde bilgi teknolojilerinin kullanımı hakkında bilgilerin verilmesi. bilgi teknolojilerinin faydalarının yeteri kadar farkında olunmaması. nşaat Mühendisleri Odası ve Mimarlar Odası tarafından bilgi teknolojilerinin kullanımı konusunda kursların düzenlenmesi ve üniversitelerin Sürekli Eğitim Merkezleri tarafından konu ile ilgili sertifika programları düzenlenmesi de hem sektöre kalifiye personel yetiştirilmesine hem de sektörde halen çalışmakta olan profesyonellerin bilgi teknolojileri konusunda bilgi sahibi olmalarına katkıda bulunacaktır. üniversitelerin ilgili bölümlerinin müfredatlarına bilgi teknolojileri konusunda zorunlu ve/veya seçmeli dersler eklemek. yönetim kadrosunun bilgi teknolojilerine yeterli önemi vermemesi. nşaat sektöründe bilgi teknolojilerinin kullanımının yaygınlaşmasında üniversitelerin inşaat mühendisliği ve mimarlık bölümlerinin önemli bir rolü bulunmaktadır. firma içi iletişim ve evrak takibinin daha hızlı olması. Anket sonuçları değerlendirildiğinde. Söz konusu bölümlerde öğrenim gören lisans ve yüksek lisans öğrencilerinin gerek bilgi teknolojilerinin sağlayacağı avantajlardan haberdar olmaları gerekse de meslek hayatlarında ihtiyaç duyacakları bilgisayar programlarını kullanmayı öğrenmeleri. Bu nedenle. Türk inşaat sektöründe mühendislik ve tasarım hizmeti sunan firmaların büyük bir çoğunluğunun bilgi teknolojilerini önemli ölçüde kullandığı ancak sektörde çalışan mühendislerin bilgi teknolojilerinin etkin kullanımı konusunda firmaların ihtiyaçlarını karşılayacak kadar donanıma sahip olmadıkları ve bu eksikliğin büyük bir ölçüde üniversitelerdeki konu ile ilgili yetersiz veya eksik eğitim sisteminden kaynaklandığı sonucuna varılmıştır. Üniversitelerin lisans ve yüksek lisans programlarının yanı sıra. sektörde bilgi teknolojilerinin yaygın bir biçimde kullanılmasının en önemli engelleri olarak görülen konu hakkındaki bilgi eksikliği ve tecrübeli ve yeterli bilgi birikimine sahip personel eksikliği sorunlarını önemli ölçüde giderecektir. teknik/mühendislik hesaplamaları gibi alanlarda bilgi teknolojilerini kullandıkları sonucuna varılmaktadır. Şüphesiz ki. uluslar arası bağlantıların daha kolay sağlanması. firma tarafından verilen hizmetlerin daha hızlı tamamlanması. Ayrıca anketi cevaplandıran mühendislik ve tasarım hizmeti veren firmalar bilgi teknolojilerinin kullanımının. Tüm bu faydaların yanında mühendislik ve tasarım hizmeti sunan firmalar bilgi teknolojilerinin Türk inşaat sektöründe kullanılmasını engelleyen faktörler olarak. bilgi teknolojileri hakkında bilgi eksikliği. genel idare.teknolojilerinin kullanımının mevcut durumunun saptanmasına yönelik 16 sorudan oluşmaktadır. muhasebe.

(2000) Rekabet Üstünlüğü ve Bilişim Teknolojileri. Russel J.. Arditi D. Vol. MPM Yayını 2000/1. Construction Management And Economics. 5. Güleş H. Vol. Rezgui Y. pp.. Rivard H.Kaynaklar Acar E. 3-16.. Ahmad I. pp 323-335.. ITCon. Bjork B. Sey Y. Işıkdağ U. Information Technology in construction: domain definition and research issues.. No. Criswell M. engineering and construction industry. Journal of Professional Issues in Engineering Education and Practice. 1. (2005) Use of information and communication technologies by small and medium-sized enterprises (SMEs) in building construction. Yip J. Verimlilik Dergisi... No. Taş E. (2007) A survey of the use of IT in building product information acquisition in Turkey. Vol.G.tr/~kanoglu/ KANOGLU-CP-IPYD-DINAMIKLER2002. No. (2004) An empirical investigation into the link between information technology implementation barriers and coping strategies in the Australian construction industry. ITcon. pp. (2005) Information Technology in Civil Engineering Curriculum. web adresi: http://atlas.. 3. Marosszeky M.. Engineering.. (2004) A survey of ICT use in the Turkish construction industry. 4. (1996) Promoting Computer Integrated Construction Through the Use of Distribution Technology..itu. Vol. U. stanbul. Vol. 12. Brown A. Cooper G. No. pp 681-694. ITcon.pdf. pp. Mohamed S. 1. Construction Management And Economics. 116 . 5th International Conference on Construction in the 21st Century Bildiriler Kitabı. Vol. Grigg N. (2002) Küreselleşme.S. Fontane D. (2000) A survey on the impact of information technology on the Canadian architecture..K. Brandon P. 23.E. 1167-1175.. Stewart R.J. 20-22 Mayıs.. Construction Innovation: Information. Vol. 1. pp 163-171.A. 1. No. pp 1-16.. 11. (2009) Managing Information Technology in Construction: Case of the Turkish Construction Industry. 131.P. International Journal of Computer Integrated Design and Construction. Construction and Architectural Management. Siller T. Management. pp 26-31. 33. Polat G. nşaat Sektörü ve enformasyon Teknolojisi üçgeninde saptamalar. Abou-Zeid A. (1999). 37-56.C. Irlayıcı F. 7.cc. Process. Dinamikler 2002.. pp 713-722. Kanoğlu A.S. (1995) Information technology (IT) and integration in the construction industry. 4. Vol. pp 155-171. Vol. Koçak I.edu. Sarshar M.

Kamu halelerinin Değerlendirilmesinde Bulanık Mantık Yaklaşımı ve Uygulaması Burak Öz nşaat yüksek mühendisi stanbul Üniversitesi nşaat Mühendisliği Bölümü nşaat Yönetimi Mühendisliği Bilim Dalı stanbul Tel. çok ölçütlü karar verme.216-312-2066 E-posta: ekremmanisali@yahoo. en düşük fiyat teklifi olarak kabul edilir” denilmektedir. aşırı düşük teklifler gelmektedir. kamu kaynakları rasyonel ve verimli bir şekilde harcanamamakta. bulanık TOPSIS. seçimin yapılması aşamasında değerlendirmeye alınacak ölçütler belirlenmiş. ihaleye katılmak isteyen isteklilerin hangi şartları sağlaması gerektiği ve yeterliğin belirlenmesinde istenecek belgeler açıklanmıştır. Proje yönetimi açısından. ekonomik açıdan da en uygun teklif midir? Amacımız doğrultusunda. Kanununun 40. 0. yeterlilikte hangi belgelerin hangi sınırda isteyeceğine karar vermektedir. Bir projede kalite-maliyet-zaman parametrelerinin dengede tutulamamasının temelinde. Kanunun koymuş olduğu aralıkta. Bu belgelerle isteklilerin. bulanık çıkarım. dare.212-449-4737 E-posta: ozburak55@yahoo. kalite-maliyet-zaman gibi üç önemli bileşeni bulunmaktadır. Kamu hale Yasası gereği en düşük teklifi veren firmalara ihaleyi vermek durumunda kalındığından dolayı. sadece en düşük teklife göre değil.com Ekrem Manisalı Prof. özellikle yapım projelerinde 117 . Kamu hale Kanununda. işin niteliğine göre. Ekonomik açıdan en avantajlı teklif. yapım işlerinde açık ihale usulüyle yaptırılacak işler için. bulanık netleştirme. ekonomik ve mali yeterlik ile mesleki ve teknik yeterliklerini kanunen ispat etmiş isteklilerin seçim aşamasında. Gerçekte. Maddesi ve Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliğinin 67. 0. Anahtar sözcükler: hale kanunu. bulanık mantık yaklaşımıyla örnek bir model oluşturulmuş ve ihalesi gerçekleştirilmiş bir projede bu modelin uygulaması yapılarak sonuçlar karşılaştırılmıştır. diğer belgelerin göreceli niteliğine ve niceliğine göre de değerlendirmeye alınması gerektiği üzerinde durulmuştur. Bu bileşenlerden herhangi birinde meydana gelen değişiklik. 1998). bu parametreleri dengede tutabilmek oldukça önemlidir (Turner. Dr. stanbul Üniversitesi nşaat Mühendisliği Bölümü nşaat Yönetimi Mühendisliği Bilim Dalı stanbul Tel. bulanık mantık. “en düşük fiyat. ekonomik ve mali yeterlilikleri ile mesleki ve teknik yeterlilikleri değerlendirilmektedir.com Öz Bu çalışmada. Maddesinde “ihale ekonomik açıdan en avantajlı teklifi veren isteklinin üzerinde bırakılır. diğerini ya da diğerlerini etkilemektedir. Giriş Proje yönetiminin.

Olabilirlik. o firmanın geçmişte yaptığı işlere varıncaya kadar bunların değerlendirmeye alınmasının şart olduğu ve iş bitirecek kabiliyette olan kurumların devletten iş alabilecekleri ifade edilmiştir ( http://www. kuruma ve devlete olan güvenin zedelendiği belirtilmiştir ( http://www. yüklenicilerden kaynaklanan sebeplerden dolayı. olabilirlik teorisine dayanmaktadır. Bu çalışmada değerlendirmenin sadece teklif kriterine göre değil.ihale. Hâlbuki ihalenin mantığının ekonomik olarak avantajlı teklife ihaleyi vermek olduğu. bunu ararken de işin malzemesinden tutun. ve diğ.com.11. Toplantıya katılan diğer sektörler.nethaber. Karayolları Genel Müdürlüğü tarafından. olayla ilgili verdiğimiz kararın ve olay hakkındaki inancımızın derecesi ile ilgilidir (Zadeh. Manisalı. hangisinden yoksun olduğu zaman çirkindir gibi. geciktirmeden ve kaliteli iş yapabilme kabiliyetlerinin tespit edilmesine dayanan bulanık mantık yöntemi kullanılarak bir model geliştirilmiş ve bir gerçek olay örneği ile modelin uygulaması yapılmıştır.doc). yaklaşık % 68 tenzilatla sonuçlanmıştır. Düşük maliyetten dolayı iş. 1997). 39 trilyon TL yaklaşık maliyeti olan önemli bir yol projesi.com. en yüksek kırımı veren firmaya ihalenin verilmek zorunda kalındığından. kişiden kişiye ve coğrafyadan coğrafyaya değişebilen kavramlardır. bunlar. Yasa gereği.doc ). 25. Yukarıda tespit edilen aksaklıkların çözümüne yönelik. Gecikmenin ve kalitesizliğin kamuya ve müteahhide bir maliyeti olacaktır (Akçay.işçilik hatalarına ve kalitesiz ürünlerin kullanılmasına sebep olmaktadır. Klir. Başbakanlık Özürlüler daresi. yetenekli ile dahi arasındaki sınır nedir. en düşük teklife niye ihaleyi vermedin diye soruşturmalık oluruz korkusu ile en düşük teklife ihaleyi verdiklerini.tr/egitim/S4. Bunun. o ihaleyi kazanan firmanın yemek alacak parasının bile olmayacağı söylenmiştir (http://www. 20.gov. Diğer bir değerlendirmeye göre. bir sanat eseri hangi özellikleri taşıdığı zaman güzel.ihale. ama kamu kurumlarının.nethaber. firmaların ekonomik. aşağı-yukarı. Bulanık mantık. ilgili kurumun vatandaşlar karşısında zor duruma düştüğü. aşırı düşük teklif verenlerin genelde kötü niyetli olduğu ve ihale dışı bırakılması gerektiği. Bulanık Mantık Yaklaşımı Bulanık mantık. belirsiz ortamda optimum kararlar almak için 1965 tarihinde Zadeh tarafından geliştirilmiş bir teoremdir. 2007) Türkiye Odalar ve Borsalar Birliğinin düzenlemiş olduğu Kamu hale Kanununun birinci uygulama yılı sonunda yapım sektörünün sektörel bazda değerlendirilmesi ve sonuç toplantısında ve konuyla ilgili çeşitli değerlendirmelerde. olayın fizibilite düzeyine. Örneğin. 1965. hava kararmaya ne zaman başlar. stopajı ve diğer faktörler değerlendirildiğinde.12. isteklinin işi yapabilme kabiliyetine yani niteliğine bakılması gerektiği ifade edilmiştir. konuyla ilgili benzer görüşlerini belirtmişlerdir ( http://www.2007). yaklaşık ve civarında kelimeleri olaylara 118 .gov. bunun da kalitesizliği getirdiği değerlendirilmesinde bulunulmuştur. aşırı düşük teklif diye bir ölçüt konulması yerine.tr/egitim/S4. aranması gerekenin düşük tekliften öteye uygunluk olması gerektiği. kalitesinde yapılmıyor ve zamanında bitirilemiyorsa bu durum planlanan kamu hizmetinin gecikmesine sebep olur. Çoğu olaylar kesin sayılarla karakterize edilemediklerinden dolayı bulanık sayı fikri doğmuştur.2007 ). En düşük fiyatı verene iş verilir mantığının doğru olmadığı. cümlelerdeki.

Bulanıklaştırma Gerçek değerin (girdinin). Bunların bazıları aşağıda gösterilmiştir. 1997) Bulanık Sistem Modelleme Girdi Bulanık sistem modellemenin gerçek değeridir. hızlı.bulanıklık katar. Eğer kısmındaki dilsel 119 . sıcak soğuk gibi dilsel ifadelerdir (Manisalı. (Klir. dilsel değerin hangi terimlerine hangi üyelik dereceleri ile ait olduğunun bulunması işlemidir. ve diğ. Örneğin mevcut yapıların (köprülerin. bulanık operatörler kullanılır. büyük. Temur. binaların ve otoyol asfaltlarının) değerlendirilmesinde başarılı olmuştur. 2009) Bulanık Yorumlama Mekanizması Eldeki gerçek girdi değerleri için bulanık kural tabanındaki hangi kuralların kullanılacağını veya etkinleştirileceğinin belirlenmesidir. 1997) Bulanık küme teorisinin mühendislik uygulamaları ilk olarak inşaat mühendisliğinde olmuştur. uzun. yukarıda bahsedildiği gibi. kısa. eğer-ise kalıbıyla gösterilir ve bulanık ifadeler ile tablo haline getirilir. karar verme problemlerinin çözümüdür. µ B ( x)] µ A*B ( x) = min[ µ A ( x ). Bulanık Kural Tabanı Bulanık kural tabanı. Bulanık yorumlamada. µ A+ B ( x) = max[ µ A ( x). altı değerinin sağında ve solunda bazı değerleri içerir. Manisalı. ağır. altı sayısını bulanık hale getirmiştir çünkü aşağı yukarı ifadesi. küçük. µ B ( x )] µ A = 1 − µ A ( x) (Mete. Buradaki bulanık ifadeler. kural tabanının eğer kısmı ile ilgilidir. aşağı yukarı. bütünleştirme ve sonuç kısmı olmak üzere iki aşamadan oluşur. yaklaşık. Aşağı yukarı altı ifadesi. Bütünleştirme kısmı. yavaş. (Klir. Diğer bir önemli uygulaması. hafif. Kurallar. civarında. ve diğ. uzmanlara danışılarak ve bulanık kümelemede olduğu gibi denetimsiz öğrenme yöntemi ile oluşturulabilir. 2007) Bulanık yorumlama.

Sugeno bulanık çıkarımı (şekil 3). En çok kullanılan bulanık çıkarım yöntemleri. 1) 2) 3) Mamdani bulanık çıkarımı (şekil 1). Sonuç kısmı. kural tabanının “ise” kısmı ile ilişkilidir. Larsen çarpımsal bulanık çıkarımı (şekil 2). Şekil 1 Mamdani bulanık çıkarımı. Şekil 2 Larsen çarpımsal bulanık çıkarımı.ifadeler bulanık operatörler vasıtasıyla üyelik derecelerinin birleşimi olan bir değer hesaplanır. 120 .

Bunların hangisinin tercih edileceği problemin özelliklerine göre değişir ve karar verici problemin niteliğine göre bir yöntemi tercih eder. boy uzunluğu 1. 2) Maksimumun ortalaması (MOM-mean of maximum) Yukarıdaki örneğimize göre. 1) Alanın ağırlık merkezi yöntemi En yaygın olarak kullanılan bir metottur. 121 . M). Yukarıdaki örneğimize göre.72 m olan ve ağırlığı 88 kg olan bir kişi. %45 az sağlıklıdır. Netleştirme Netleştirme. Üyelik fonksiyonunun maksimum olduğu tüm değerlerin ortalamasıdır (Şekil 5). %55 orta sağlıklı. Buna karşılık hesap işlemi karışıktır (şekil 4). Çeşitli netleştirme stratejileri vardır.Şekil 3 Sugeno bulanık çıkarımı. boy uzunluğu 1.72 m olan ve ağırlığı 88 kg olan bir kişi. bir bulanık çıkarımın olası dağılımını ifade edecek en uygun sayısal değeri yani bulanık olmayan değerin tespit edilmesi için yapılan bir işlemdir. Yöntemin belirlenmesinin sistematik bir yaklaşımı yoktur (El-Sharkawi. %100 az sağlıklıdır.

M). hesap çarpım üzerine kurulduğu için hassasiyet azalır.µ conclusion : Sonuc bulanik kumesinin uyelik derecesi Şekil 4 Alanın ağırlık merkezi. Y* = ∑ y i i =1 l ∑h i =1 l i (Şekil 3) Yukarıdaki örneğimize göre. 3) Ağırlıklı ortalama metodu Ağırlıklı ortalama metodu. %40 orta sağlıklıdır. ağırlık merkezi yöntemine göre daha az hesap gerektirmesine rağmen ağırlık merkezi yöntemine çok yakın sonuç verir (şekil 6) Yukarıdaki örneğimize göre. boy uzunluğu 1. boy uzunluğu 1.a) Sugeno yorumlama mekanizması için ağırlıklı ortalama metodu Sugeno yönteminde eğer parametreler çok ise. %40 orta sağlıklıdır. Bundan dolayı çok parametreli işlerde bu yöntem seçilmemelidir (ElSharkawi. %60 az sağlıklı.72 m olan ve ağırlığı 88 kg olan bir kişi. 3. Şekil 6 Ağırlıklı ortalama. Şekil 5 Maksimumun ortalaması. 122 .72 m olan ve ağırlığı 88 kg olan bir kişi. %60 az sağlıklı.

1981. Chen and Hwang.. bulanık “1” üyelik derecesine en yakın ve bulanık “0” üyelik derecesinden en uzakta bulunan istekli firma belirlenir.2007). yakınlık katsayısı hesaplanır ve ihale bulanık ideal nokta olan 1’e en yakın olan firmaya bırakılır (Hwang and Yoon. 1) Firmanın mesleki ve teknik durumu 2) Firmanın mali gücü 3) Firmanın teklif durumu Netleştirme Bulanık modelin son aşamasında. Kaya ve diğ.Kamu halelerinin Değerlendirilmesi Kriterlerin Belirlenmesi ve Modelin Oluşturulması Bulanık sistem modelinin oluşturulmasında Sugeno bulanık çıkarımı kullanılacak ve netleştirme aşamasında öklidyen uzaklık yöntemi kullanılarak bulanık TOPSIS (Techique for Order Performance by Similarity to Ideal Solution) yöntemi kullanılacaktır. öklidyen uzaklık yöntemini kullanarak (1). 123 . 1992.

3 µ1 : 1 µ0 : 0 ∑ 1 i  µ − hi   1.0    2 ………(1) 1 d n : Kriterlerin 1' e olan uzaklik mesafesi 0 d n : Kriterlerin 0' a olan uzaklik mesafesi 0 0 CC n (1' e olan yakinlik katsayisi) = d n ( d 1 + d n ) n Gerçek Durum Örneği 11. 763. Aşırı düşük teklif hesabı yapılmış ve geçerli sekiz isteklinin de vermiş olduğu teklifler aşırı düşük sınırının altında kalmamıştır ( YM*0.2.20. Aşağıdaki tablo 1 ‘de modelde kullanılacak ve yeterlilik aşamasında isteklilerden istenilen belgeler görülmektedir.) ş. h) = i:1. Tablo 1 Firmalara ait kriterler 124 . istekli 8 taahhüdünü yerine getirememiş ve iş aynı ihale şartlarında başka bir firmaya devir edilmiştir. Ancak.2007 tarihinde bir yapım iş i ihale edilmiş ve ihaleye dokuz istekli katılmıştır.40 ≤ Geçerli teklifler ≤ YM*1.d ( µ1.0 . Tablo 1’de görülen stekli 7 mali durum belgesini teklif zarfının içine koymadığı için ihale dışı kalmıştır.96 TL ile en düşük teklifi veren istekli 8 üzerinde kalmıştır (Tablo 1).06.416. Diğer isteklilerin belgelerinin hepsi kanun gereği uygun görülmüştür.

modelimizdeki hesabın tam tersi olarak yapılır. 5812 sayılı Kamu hale Kanunu ile Kamu hale Sözleşmeleri Kanununda değiş iklik yapılmasına dair kanunun.tr/mevzuat/) Bulanık Mantık Modeline Göre Hesap lk olarak modelimizdeki tüm kriterlerin değerleri (x1. iş deneyim kriteri aidiyetlik derecesi hesabı. Tablo 2 Firmaların bulanık sisteme girdi değerleri 125 . Tüm hesap değerleri tablo 2. Sadece istekli 5 hem diplomasını vermiş hem de 14.gov.ihale. mali gücü sonuç üyelik derecesi (h2) ve teklif durumu sonuç üyelik derecesi (h3) hesaplanır. tablo 3.07. Netleştirme aşamasında öklidyen uzaklık formülü kullanılarak her bir isteklinin sonuç üyelik derecelerinin bulanık ideal nokta olan 1’e ve 0’a olan uzaklıkları hesaplanarak bulanık 1’e olan yakınlık katsayısı hesaplanır ve çıktı değerine ulaşılır. yüzyirmiikibinüçyüzseksenyedi Yeni Türk Lirası olarak hesaplanmak üzere 10 uncu madde kapsamındaki benzer iş deneyimi olarak dikkate alınır.…. 24/h Maddesinde: “ ş deneyimi bulunmayan mühendis veya mimarların. tablo 4 ve tablo 5 ve tablo 6’da görünmektedir. aldıkları lisans eğitimine uygun yapım işi ihalelerine başvurularında. Diplomasını ibraz eden isteklilerin.*istekliler iş deneyim belgesi olarak diplomalarını vermişlerdir. toplam süresi onbeş yılı geçmemek kaydıyla mezuniyetlerinden sonra geçen her yıl.2006 tarihli iş durum belgesi vermiştir. x2. Bu süre iş deneyimi bulunan mimar ve mühendisler için uygulanmaz” denilmektedir (http://www.x8) bulanık sistem modelimize girerek bulanıklaştırılır. Daha sonra çarpımsal Sugeno bulanık çıkarımı uygulayarak firmaların mesleki ve teknik durumu sonuç üyelik derecesi (h1).

Tablo 3 Firmaların mesleki ve teknik kapasitesi aidiyetlik dereceleri Tablo 4 Firmaların mali gücü aidiyetlik dereceleri Tablo 5 steklilerin teklifinin aidiyetlik dereceleri 126 .

Mühendis ve Makine. stanbul. Newyork Kaya . Ancak firma taahhüdünü yerine getirememiş ve işi aynı şartlarda başkasına devretmek zorunda kalmıştır. Bu modele göre. U.. dare de. Berlin Hwang. 49(576) pp 8-14 Klir. iş fesih edilecek. (1981) “Multiple attribute desicion making methods and applications” Springer-Verlag. and Hwang.. CL. Çevikcan E. Bildiriler Kitabı. Clair. (1997) Fuzzy Set Theory: Foundations and Applications. . hem yüklenicinin hem de kamunun yararına olacağ ı düşüncesindeyiz.J. and Yoon. Halbuki. işi alan yüklenici hem teminatını yakacak ve hem de cezalı duruma düşecekti. (2007) nşaat hale Yönetiminde Karşılaşılan Problemer ve Çözüm Önerileri. Chen. Eğer aynı şartlarda işi devir alacak başka bir firma olmasaydı.H. (1992) “Fuzzy multiple attribute desicion making methods and applications” Springer-Verlag. (2007) Makine-teçhizat seçim problemlerinde bulanık karar verme süreci. iş en düşük teklifi veren ve ekonomik olarak en uygun teklif sayılan STEKL 7 üzerinde kalmıştı.. kredibilitesi) ve teklif durumuna (teklif. Prentice Hall PTR. K. iş deneyim süresi ve kapasitesi. TÜ Süleyman Demirel Kültür Merkezi. NJ. Kaynaklar Akçay C.. aynı zamanda firmanın mesleki ve teknik kapasitesine (faaliyeti. Dördüncü nşaat Yönetimi Kongresi. USA 127 . Sonuç Kamu ihalelerin değerlendirilmesi aşamasında. teknik kapasitesi).Netleştirme Tablo 6 steklilerin bulanık ideal noktaya uzaklıkları Modelimize göre değerlendirme sadece en düşük teklife göre değil firmaların diğer özelliklerinin hepsini göz önüne alarak yapılmıştır. G. B. iş in sadece en düşük teklifi verene göre değil. SJ. böylece kamu kaynaklarının rasyonel ve verimli bir şekilde kullanılarak. teklifin ortalamadan sapma durumu) göre belirlenmesinde bulanık mantık yönteminin uygulanabileceği.. Upper Saddle River. iş zamanında bitmediği için mağdur olacaktır. Kılınç M. Yuan. CL. mali gücüne (sermayesi. isteklilerden mesleki ve teknik kapasitesi en yüksek.S. mali gücü kuvvetli ve vermiş olduğu fiyatla en mantıklı teklifi sunan STEKL 3 olduğu tespit edilmiştir. Manisalı E.

washington.gov.R.edu/index_files/tutorial/fuzzy. (2007) Bakim Stratejilerinin Seçiminde Bulanik Çok Amaçli Karar Verme Modeli. Robinson. Mete M.tr/egitim/S4..11. http://www.. yapım sonuç toplantısı http://www. Bildiri Kitabı.ihale. 25.Manisalı E. Temur R. Yöneylem Araştırması ve Endüstri Mühendisliği XXV. J.ee. Manisalı E. England..com/Ekonomi/50170/BEGENMEDIKLERININ-VAY-HALINETOKI-begendigi-muteahhide-ihale.ihale. Ege Üniversitesi. (1965) “ Fuzzy sets”. 03.doc. E.2007 128 . 8 pp 338-353 El-Sharkawi.Ulusal Kongresi. Ed.2007 http://www. M.05. Department of Electrical Engineering University of Washington (http://cialab.nethaber.tr/mevzuat/ http://www..nethaber. Berkshire. 20. Yedinci YAEM Ulusal Kongresi. (1998) The handbook of project-based management Second edt.pdf). stanbul. The McGraw-Hill Companies. (2005) Mevcut Yapıların Risk Analizinde Bulanık Mantık Uygulaması.2004. L. Zadeh.12. zmir. Bildiri Kitabı.gov. Turner. Information control.com/Ekonomi/45665/Artik-ihalelerde-EN-DUSUK-FIYATIVEREN-IHALEYI..

Türkiye’de nşaat Sektöründe ş Sağlığı ve Güvenliği
Ayşegül Ercan

nş. Y. Müh. Ulaştırma Bakanlığı, DLH Genel Müdürlüğü, 5. Kat, 504, Emek, Ankara 0 312 203 16 42 E-posta: aysercan@yahoo.com

Öz
Türkiye’de iş kazaları ve meslek hastalıkları, birçok kişinin hastalanmasına ve hayatlarını kaybetmesine sebep olmaktadır. Özellikle de inşaat sektöründe bu tür olumsuzluklar fazlasıyla yaşanmaktadır. SSK kayıtlarına göre, 2006 yılında Türkiye’de meydana gelen toplam iş kazası sayısı 79027’dir. Meslek gruplarının içinde, meydana gelen iş kazalarında 11039 iş kazası ile metalden eşya imalatı iş kolundan sonra, 7143 iş kazası ile inşaat sektörü ikinci sırada yer almaktadır, bu sayı toplamda % 9’luk bir değere tekabül etmektedir. Meydana gelen iş kazaları toplamda % 3 değerinde sürekli iş görmezlik, % 2 değerinde de ölümle sonuçlanmaktadır. nşaat sektöründe çalışan işçiler, sanayi sektöründeki gibi kapalı alanlarda (fabrika, vs.) çalışma olanağı bulamamaktadırlar, projelerin çeşitliliği sürekli hareket halinde olmalarını gerektirmektedir. Bununla beraber inşaat alanı tehlikelidir ve çalışanlar için birçok risk içerir. Ayrıca bir projede birden fazla işçi çalıştığından tehlike ve risk de artar. Bu durumda iş sağlığı ve güvenliğini sağlamak da zorlaşmaktadır. Ancak son yıllarda Avrupa Birliği’ne giriş süreci ve inşaat sektöründeki firmaların yabancı firmalarla işbirliği içinde olması nedeniyle, Türkiye’de iş sağlığı ve güvenliğ i konusu gündeme gelerek önem kazanmıştır. Bu durum Türkiye’de iş güvenliğine verilen önem açısından olumlu sonuçlar meydana getirmiş olup, aynı zamanda bu konudaki standartları yükseltme zorunluluğu da oluşturmuştur. Sadece yasa veya yönetmelik çıkarılarak iş güvenliğinin sağlanamayacağ ı bilinmektedir. Tam anlamıyla iş güvenliğinin sağlanabilmesi için, öncelikle gerek işçilerde, gerek işverende, gerekse denetleyicilerde iş güvenliği bilincinin oluşturulması gerekmektedir. Bu bilincin oluşturulması için de en başta gelen unsur eğitimdir. nşaat sektöründe çalışan işçilerin genellikle eğitim durumları düşük seviyelerde olduğundan, bu eğitim açığı meslek içi eğitim ve bu konuda eğitimli işveren ve denetçilerin kontrolleriyle sağlanabilecektir. Bu çalış mada, Türkiye’de inşaat sektöründe iş sağlığı ve güvenliğinin genel durumu, çalışanların maruz kaldığı tehlikeler, bu sektördeki kaza nedenleri ve alınabilecek önlemler derlenmiştir. Ayrıca, iş sağlığı ve güvenliği konusunda geliş miş ülkelerden olan ABD ile Türkiye karşılaştırılmış olup, Türkiye’nin bu konudaki eksiklikleri belirlenmiştir.
Anahtar sözcükler: nşaat sektörü, iş sağlığı, iş güvenliği, iş kazaları.

129

Giriş
Çalış ma alanlarında işin yapılması sırasında ortamdaki fiziksel, çevresel, psikolojik v.s. şeklindeki etkenler sebebiyle çalışanların karşılaştıkları sağlık sorunları ve mesleki tehlikelerin ortadan kaldırılmasına yönelik yapılan mühendislik, teknik ve eğitim gibi sistemli çalış malara iş güvenliği denir (Yılmaz, 1976). Her yıl birçok işçi, çalış ma koşulları ya da çalış ma alanlarındaki zor, sağlıksız, tehlikeli şartlar yüzünden ölmekte, yaralanmakta ya da hastalanmaktadır. Bunun yanında iş sağlığı ve güvenliği konularında yeterli düzeye ulaşamayan ülkelerin ekonomileri de bu durumdan olumsuz etkilenmektedir. Türkiye’de Avrupa Birliği müktesebatına uygun olarak 10 Haziran 2003 tarihinde 4857 sayılı ş Kanunu yürürlüğe girmiş ve bir takım yönetmelik ve tüzükler oluşturulmuştur. nşaat sektörü açısından bakacak olursak, inşaat sektörü, birçok üretim alanı ile ilişkili olup, ülke ekonomisi ve kalkınmaya katkı sağlamada büyük öneme sahip bir iş koludur. Sektördeki teknolojik geliş melere nazaran, iş sağlığı ve güvenliği konusunda yeterli gelişme sağlanamamış olup, hali hazırda bu konuda eksikler bulunmaktadır. Yapı denetim şirketlerinde çalışan yapı denetçileri ve şantiyelerde görev yapan şantiye mühendislerinin sahip oldukları mühendislik eğitiminin yanı sıra evrensel bir kavram olan iş sağlığı ve güvenliği konularında da yeterli bilgi ve birikime sahip oldukları tam anlamıyla söylenemez. Örneğin; her inşaat şantiyesinin önünde, baretini tak, emniyet kemerin olmadan çalış ma şeklindeki levhalar mevcuttur. Ancak çalışma sahasındaki işçilerde çoğunlukla ne baret ne de emniyet kemeri takılmış olmamaktadır. Bu yüzden meydana gelen kazaların büyük çoğunluğu yeterince güvenli olmayan iş iskelelerinde, korkuluksuz merdivenlerde, emniyet kemeri takmadan çalışılan çatılarda veya dış cephe duvarlarını örerken aşağı düşme şeklinde meydana gelmektedir. Türkiye’de inşaat sektörü; istihdam edilen işçi sayısı açısından ilk sıralarda yer almaktadır. Bununla birlikte yaralanma, sakat kalma ve ölümle sonuçlanan iş kazaları açısından da ilk sıralarda yer almaktadır (Özer, 2008). Bunun en önemli sebepleri; sektördeki işçilerin genel eğitim seviyesi, meslek içi eğitimlerinin olmayış ı veya eksikliği, dikkatsizlik, kişinin kendine fazla güvenmesi, işverenin yetersiz denetimleri ve bu konudaki duyarsızlık olarak sıralanabilmektedir. Türkiye’de inşaat sektöründe 2007 yılı sonu itibariyle 1.300.033 kişi çalışmaktadır ve bu rakam Sosyal Sigortalar Kurumu’na kayıtlı işçi sayısının % 16’sına karşılık gelmektedir (SSK, 2006/2007). SSK kayıtlarına göre, 2006 yılında Türkiye’de meydana gelen toplam iş kazası sayısı 79027’dir. Meslek gruplarının içinde, meydana gelen iş kazalarında 11039 iş kazası ile metalden eşya imalatı iş kolundan sonra, 7143 iş kazası ile inşaat sektörü ikinci sırada yer almaktadır, bu sayı toplamda % 9’luk bir değere tekabül etmektedir. Meydana gelen iş kazaları toplamda % 3 değerinde sürekli iş görmezlik, % 2 değerinde de ölümle sonuçlanmaktadır. Bu rakamların yanı sıra SSK istatistiklerine yansımayan iş kazaları ve meslek hastalıkları sonucu ölümlerin olduğu da unutulmamalıdır. 2006 yılı SSK istatistiklerinden iş kazaları ile ilgili derlenen veriler şu şekildedir;

130

Tablo 1. ş kazalarının meydana geldiği dönemler
Aylar Ocak-Şubat-Mart-Nisan Mayıs-Haziran-Temmuz-Ağustos Eylül-Ekim-Kasım-Aralık Toplam ş Kazası Sayısı 21.316 25.572 32.139 79.027 Yüzde Olarak ş Kazası Sayısı % 27 % 32 % 41 % 100

Yukarıdaki tabloda da görüldüğü gibi en çok iş kazasının görüldüğü dönemler sonbahar ve kış mevsiminin başlarıdır. Bunun sebebi; yaz dönemi inşaat sektörünün en verimli ve iş faaliyetlerinin fazla olduğu bir zaman dilimi olmasıdır. Bu yüzden yoğun bir çalış ma sürecinden çıkıp, hiç ara vermeden işe devam etmenin işçiler üzerinde yarattığ ı yorgunluk olabileceği düşünülmektedir. Tablo 2. ş kazalarının meydana geldiği iş saatlerine göre dağılımı
Saatler 1. saat 2. saat 3. saat 4. saat 5. saat 6. saat 7. saat 8. saat 9. saat +…. Toplam ş Kazası Sayısı 12.790 11.698 11.763 9.573 6.171 6.921 8.999 11.106 0 79.027 Yüzde Olarak ş Kazası Sayısı % 16 % 15 % 15 % 12 %8 %9 % 11 % 14 0 % 100

Yukarıdaki tabloda da görüldüğü gibi en çok iş kazası mesainin ilk 3 saatinde ve son saatinde meydana gelmektedir. Günün ilk saatlerinde uykusuzluk, güne alışamama gibi sebeplerden dolayı insanların kaza yapma eğilimleri daha fazladır. Günün son saatlerinde ise, tüm gün çalışmış olmanın verdiği yorgunluk ve stres işçiler üzerinde dikkatin azalmasına ve kaza yapma olasılıklarının artmasına sebep olmaktadır. 2007 yılı SSK kayıtlarına göre iş kazalarının en çok meydana geldiği ilk on iş kolu aşağıdaki gibidir; Tablo 3. ş kazalarının iş kollarına göre dağılımı
Sıra 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 ş Kolları Metalden Eşya malatı nşaat Kömür Madenciliği Nakil Araçları mali Metal Mütea. Esas Endüs. Makine m. Ve Tamiratı Taş, Toprak, Kil, Kum vs. ma. Dokuma Sanayi Nakliyat Toptan ve Perakende Tic. ş Kazası Sayısı 11.039 7.143 6.722 5.807 5.506 5.331 5.311 5.155 4.478 2.610 Sürekli ş Görmezlik 196 428 386 78 54 92 80 127 130 84 Ölüm 31 397 35 23 19 25 35 26 165 70

Tablo 3’de de görüldüğü gibi, en fazla sayıda sürekli iş görmezlik ve ölümle sonuçlanan iş kazası sayısı inşaat iş kolunda meydana gelmektedir. Ayrıca, inşaat sektörünün iş kazasının meydana geldiği sektörlerin arasında ikinci sırada yer aldığı görülmektedir.

131

Yapı şlerinde Kaza Nedenleri
nşaat sektörü, çok çeşitli iş kolları sebebiyle birçok risk taşımakta ve bu riskleri en aza indirgemek için her geçen gün çağın gerektirdiği şekilde teknolojik, yöntemsel ve davranışsal sistemler geliştirmektedirler. Ancak, tüm bunlara rağmen iş kazalarının önüne geçilememektedir. nşaat sektöründe meydana gelen iş kazası sonucu ölümlerin % 30’u düşmelerden, % 26’sı taşıma sırasında yüksekten düşen nesnelerden, % 19’u makinelerin arasına sıkış maktan ve çarpmalardan, % 18’i ise elektrik çarpması, % 7’si ise cisim batması veya kesik gibi olaylar sonucu meydana gelmektedir (Uyan, 2008). Dolayısıyla şantiyelerde iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili kanun ve yönetmeliklerde belirtilen iş kazaları ile ilgili yol gösterici ve önleyici talimatların yerine getirilmesi konusunda duyarlı olunması kazaların önlenmesi veya en aza indirgenmesi açısından büyük önem taşımaktadır. Türkiye’nin inşaat sektöründe meydana gelen kazalar açısından dünya sıralamasında üst sıralarda yer alması durumu, sektördeki eğitim düzeyi düşüklüğü ile yakından ilgilidir. Genelde insanlardaki aşırı cesaret, deneyimlerine fazlasıyla güvenme, işinin ehli olduğu duygusu gibi zihniyetler iş güvenliği konusunda yeterince bilinçli olmadığının göstergeleridir. Bunların yanı sıra, iş yerlerinde güvenlik önlemlerinin alınmaması, işverenin bu tür önlemleri maliyet olarak görmesi gibi nedenler de vardır. Ayrıca kaza sonrasında, kaza nedenlerinin şanssızlık, kaçınılmazlık, dikkatsizlik ve kader gibi kavramlara dayandırılması, kazaların gerçek nedenlerinin araştırılmasına engel olmaktadır. Sektördeki iş kazalarının artmasında rol oynayan temel etkenleri şu şekilde sıralamak mümkündür; Şantiyelerde gerekli denetim ve kontrollerin yeterince yapılmaması, Teknolojide geri kalınması, Hem genel eğitim hem de mesleki eğitimin olmayışı ya da yetersiz oluşu, Tehlikelere karşı alınan önlemlerin yetersizliği, işçilerin yapılan uyarılara uyup uymadığının ve verilen koruyucu malzemelerin kullanılıp kullanılmadığının takip edilmeyiş i, uygulamadaki ihmaller ve önemsememe durumları, Ucuz işçi ve personel çalıştırmak adına deneyimsiz eleman istihdamının yapılması, yeni alınan işçilerin intibak eğitiminden geçirilmeyiş i, dolayısıyla bu işçilerin yapacakları iş in önem ve bilincine sahip olmadan çalıştırılması, nşaat işleri çok çeşitli sahalarda ve kalabalık işçi grupları ile yapılıp, bu işlerde zamanla yarışılmaktadır. şçiler de genelde günlük ya da kısa süreli sigortasız çalışanlardan oluşması, şverenin ya da iş yeri güvenlik şeflerinin ya da şantiye şeflerinin kazaların neden, nasıl meydana geldiği, aynı kazanın bir daha tekrarlanmaması için alınacak önlem ve tedbirlerin ciddiyetini önemsememesi gibi durumlar iş kazalarının önlenememesinde başlıca faktörlerdir.

nşaat Sektörünün Kendine Özgü Koşulları
ş kazaları ve meslek hastalıklarının işyerine ve ulusal ekonomiye kattığ ı olumsuzlukların yanında iş gücü kaybı, üretim kaybı ve hastane masrafları, ilaç

132

bedelleri, mahkeme masrafları, tazminat ödemeleri gibi birçok yan maliyette bulunulmasına sebep olmaktadır. nşaat sektöründe iş kazalarının çok olmasında, ülkenin ekonomik, sosyal, eğitim ve kültür durumunun yanı sıra, inşaat iş kolunun kendine has zorluk ve koşullarının olması önemli derecede etkilidir. Bu koşulları aşağıdaki gibi sıralamak mümkündür (Öcal, 2006); Sektörde çok sayıda küçük işletme ve alt işveren çalışmaktadır. Teknik personel iş sağlığı ve güvenliği konusunda yeterli bilgi birikimine sahip değildir. şçilerin genel eğitim seviyeleri düşüktür. Yapı işleri ile ilgili düzenlemelerde iş sağlığı ve güvenliği konularına yer verilse de uygulamada aksaklıklar bulunmaktadır. nşaat sektörü sürekli üretim ve değişim gösteren bir döngü içerisindedir. Çalış ma alanı genellikle geniş ve dağınıktır. şçiler geçicidir, çalışanlar sık değişir, bu yüzden işçi sirkülasyonu fazladır. Günlük çalışma süreleri uzun ya da çalış ma saatleri düzensizdir. Çevreden kaynaklanan her türlü olumsuzluğa açıktır.

nşaat şçileri çin Sağlık ve Güvenlik Önlemleri
ş güvenliğini sağlamak hem insani bir görev, hem de yasal bir zorunluluktur. ş güvenliğini sağlamak adına iş kazalarının oluşumunu önlemek için alınan tedbirler, oluşan maddi kayıpları ödemekten daha masrafsız ve kolaydır. Günümüzde önemli boyutlara ulaşan, telafisi olmayan sonuçlar doğurabilen iş kazalarının en aza indirgenmesi, güvenli çalışma koşullarını sağlayarak, işverenin ve çalışanların karşılıklı duyarlı ve bilinçli davranmaları ile mümkündür. Neticede işletmelerin iş kazalarından ötürü meydana gelen maddi kayıplarını azaltmak, üretimin kesintiye uğramasını önlemek iş gücü verimini artırır, buna bağlı olarak ülke kalkınmasına da fayda sağlamış olur. ş güvenliğinin temel ilkesi, işçilerin en dikkatsiz ve güvensiz davranış ına karşın iş kazasının oluşmasını önleyecek önlemlerin alınmasıdır. Çünkü, çalışan insanın doğal yapısı gereği ve çok değişik faktörlerin etkisi ile çalışma sürecinde riskli davranış larda bulunması her an olasıdır. Bu tür riskli davranışlara karşı, iş kazalarının oluşmasını önleyecek güvenlik önlemleri geliştirilmelidir. Bu da iş yeri ortamından, çalışma sürecinden, çalış ma araçlarından, yönetim ve denetim aksaklıklarından kaynaklanan tehlikelerin saptanmasını gerektirmektedir (Yılmaz, 1976). Bu bağlamda alınması gereken iş güvenliği tedbirlerini aşağıdaki gibi sıralamak mümkündür;

SSK’nın iş kazası istatistiklerine göre % 26 oranında meydana gelen düşen cisimlerin işçilerin başına çarpması ölümlere ve ağır yaralanmalara sebep olabilmektedir. Bu tür kazalara karşı inşaat alanı içinde sürekli olarak baş koruyucu baret, başlık veya kask kullanılmalıdır. nşaat işçileri çoğunlukla zamk, yapıştırıcı, tutkal, asfalt, katran, solvan gibi kimyasallar, silika ve asbest içeren tozlar ve kumların içinde çalışmaktadırlar (Uyan, 2008). Bu tehlikelere karşı işçiler solunum koruyucu olarak maske veya respiratör (solunum cihazları) kullanmalıdırlar. nşaat alanındaki vinç, greyder, kepçe, yıkım ve beton dökme makineleri yarattıkları gürültü yüzünden gerek bu makineleri kullanan işçiler, gerekse 133

çevredeki işçiler için önemli derecede işitme sorunlarına neden olmaktadır. Bu tehlikeden korunmak için işçiler kulak koruyucu olarak kulaklık veya kulak tıkacı kullanmalıdırlar (Uyan, 2008). nşaat işlerinin her türlü iklim koşulunda gerçekleştirilme koşulu olduğundan, işçiler sıcak, soğuk, kuru, nemli ortamlara karşı uygun koruyucu kıyafetler kullanmalıdırlar. nşaat alanındaki kaynak işleri sırasında işçilerin zararlı ışınlardan ve olası metal parçalarının sıçramasından korunmak için göz koruyucu maske, gözlük, kalkan kullanmaları gerekmektedir. nşaat alanında çalışan işçilerin, iş kazası istatistiklerine göre % 30 oranında meydana gelen yüksekten düşme tehlikesine karşı emniyet kemeri takması gerekmektedir. Yapı alanı içindeki tehlikeli kısımlar, açıkça sınırlandırılacak ve buralara görünür şekilde yazılmış uyarma levhaları konulacak ve geceleri kırmızı ışıklarla aydınlatılmalıdır. Yapının devamı süresince sivri uçları veya keskin kenarları bulunan malzeme ve artıklar, geliş i güzel atılmayacak ve ortalıkta bulundurulmamalıdır. nşaat alanında kazaya sebep olacak veya çalışanları tehlikeli durumlara düşürecek şekilde malzeme istif edilmemeli ve araçlar gelişi güzel yerlere bırakılmamalıdır. Tavan veya döşemelerdeki boşluk ve deliklere korkuluk yapılacak veya bu deliklerin üstleri geçici bir süre için uygun şekilde kapatılmalıdır. Güvenlik önlemlerinin etkili olabilmesi için şu da unutulmamalıdır ki; alınan güvenlik önlemleri ve geliştirilen koruyucular tehlikeyi tamamen ortadan kaldırmalı, çalışmayı zorlaştırmamalı, çalışanı fiziksel açıdan rahatsız etmemeli, kendisi tehlike oluşturmamalı, bakım ve kullanımı kolay olmalıdır. Uygulamaya konulan önlemler sürekli olarak denetlenmeli, herhangi bir aksaklık oluşması durumunda aksaklıklar giderilmeli ve yeniden düzenlenmelidir (Yılmaz, 1976). Tüm bu önlemlerin yanı sıra, inşaat işçileri de, hem kendi güvenlikleri hem de diğer işçilerin güvenliğini korumak açısından aşırı derecede dikkatli olmak, işverenin talimatlarına uymak, tehlikeli durumları yetkililere bildirmek zorundadırlar. Ancak bunların sağlanabilmesi için, işe alınacak işçilerin hem fiziksel hem de zihinsel açıdan işe uygun seviyede olmalarına dikkat edilmelidir. Ayrıca işin faaliyet süresince çalışanlar sürekli olarak denetim altında tutulmalıdır ve güvenlik bilinci oluşturulmalıdır (Ayna, 2008).

Türkiye’de ş Sağlığı ve Güvenliği Organizasyonu
Türkiye’de işçi sağlığı ve güvenliğinin sağlanması görevi, 1945 yılında kurulan Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı bünyesinde şçi Sağlığı Genel Müdürlüğü tarafından yürütülmektedir. Genel Müdürlük 1983 yılında Daire Başkanlığına dönüştürülmüştür. Böylece şçi Sağlığı Daire Başkanlığı, 2000 yılında ş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü olarak yeniden teşkilatlandırılmıştır. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığ ı (ÇSGB) bünyesinde SG faaliyetlerinde bulunan dört birim bulunmaktadır ( SGGM, 2009). Bunlar;

134

SGÜM: ş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü ( SGGM) / ş Sağlığı ve Güvenliği Merkezi TK: ş Teftiş Kurulu ÇASGEM: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Eğitim ve Araştırma Merkezi SSK: Sosyal Güvenlik Kurumu -Sosyal Sigortalar Kurumu
Şekil 1. Türkiye’de ş Sağlığı ve Güvenliği Organizasyon Şeması
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı
Yasal Açıdan Sorumlu Kuruluşlar Teknik Açıdan Sorumlu Kuruluşlar Eğitim Açısından Sorumlu Kuruluşlar

SGGM, SSK

TK

ÇASGEM

ş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğünün görevleri şunlardır (3146 Sayılı Kuruluş Kanunu) ( SGGM, 2009): ş sağlığı ve güvenliği konularında, mevzuatın uygulanmasını sağlamak ve mevzuat çalışması yapmak, Ulusal politikaları belirlemek ve bu politikalar çerçevesinde programlar hazırlamak, Ulusal ve uluslararası kurum ve kuruluşlarla işbirliği ve koordinasyonu sağlamak, Etkin denetim sağlamak amacıyla gerekli önerilerde bulunmak ve sonuçlarını izlemek, Standart çalışmaları yapmak, normlar hazırlamak ve geliştirmek, ölçüm değerlendirme, teknik kontrol, eğitim, danışmanlık, uzmanlık ve bunları yapan kişi ve kuruluşları inceleyerek değerlendirmek ve yetki vermek, Kişisel koruyucuların ve makine koruyucularının imalatını yapacak kişi ve kuruluşlara yetki vermek, ithal edilecek kişisel koruyucuların ve makine koruyucularının standartlara uygunluğunu ve bu hususlarda usul ve esasları belirlemek, ş sağlığı ve güvenliği ile iş kazaları ve meslek hastalıklarının önlenmesi konularında inceleme ve araştırma çalışmalarını planlayıp programlamak ve uygulanmasını sağlamak, Faaliyet konuları ile ilgili yayım ve dokümantasyon çalışmaları yapmak ve istatistikleri düzenlemek, Mesleki eğitim görenler, rehabilite edilenler, özel risk grupları ve kamu hizmetlerinde çalışanlar da dahil olmak üzere tüm çalışanların iş kazaları ve meslek hastalıklarına karşı korunmaları amacıyla gerekli çalış maları yaparak tedbirlerin alınmasını sağlamak, ş Sağlığı ve Güvenliği Merkezi ve Bölge Laboratuarlarının çalış malarını düzenlemek, yönetmek ve denetlemektir.

ABD’de ş Sağlığı ve Güvenliğinden Sorumlu Kuruluşlar ve Görevleri
ABD’de 1970 yılında kurulan OSHA (Occupational Safety and Health Administration= şçi Sağlığı ve ş Güvenliği Kurulu) işçi sağlığı ve güvenliğinin sağlanmasından sorumlu bir kurumdur. OSHA’nın kurulmasıyla işçilerin işyerinde güvenliklerinin 135

korunması yasal zorunluluğu daha da önem kazanmıştır. OSHA bunun için çeşitli yönetmelikler yayınlamış ve bunların ihlal edilmesi durumunda işverenlere ağır para cezaları kesilmesine dayalı bir sistem oluşturmuştur. OSHA’nın kuruluş amaçlarında en önemlisi, ABD’de çalışan her bireye güvenli ve sağlıklı çalış ma ortamı sağlayarak çalışma koşullarını iyileştirmektir, bu da işyerindeki tehlikeleri en aza indirerek gerçekleştirilmelidir. OSHA yönetmeliğine göre, işveren işyerini kazalara, ciddi yaralanma ve ölümlere yol açabilecek tüm tehlikelerden korumakla sorumludur (OSHA, 2009). OSHA’nın başlıca görevleri şunlardır: Yönetmelikleri oluşturmak, şyeri denetimlerinde bulunmak, Yönetmelikleri ihlal eden işverenlere cezai iş lem uygulamak, şverenlere işyeri tehlikelerini azaltmak konusunda yardımcı ve destek olmak. ABD’de OSHA işverenlerin en çok çekindiği kurumların başında gelmektedir. Bunun en önemli nedeni, OSHA’nın titizlikle yürüttüğü denetimler, iş kazası durumunda işverene kestiği ağır cezalar, görev ve yetkilerinden taviz vermemesidir.

Türkiye ve ABD’nin ş Sağlığı ve Güvenliği Konusunda Karşılaştırılması
Tablo 4. Türkiye ABD’nin ş Sağlığı ve Güvenliği konusunda karşılaştırılması
TÜRK YE ş Sağlığı ve Güvenliği konusu SGGM, TK, ÇASGEM, SSK gibi birkaç kurumun yasal, teknik ve eğitim yönünden ortak olarak yürüttüğü bir konudur. Yönetmeliğe aykırı hareket eden işverenlere yeterince caydırıcı cezalar uygulanmamaktadır. Bu da inşaat sektörünün iş kazalarında ikinci sırada yer almasından anlaşılmaktadır. ş yeri denetimleri azami sıklıkta yapılmamaktadır. SGGM ve TK’nın caydırıcı cezaları olmadığından işverenler üzerinde yeterince yaptırımı yoktur. ABD ş Sağlığı ve Güvenliği konusu OSHA tarafından yasal, teknik ve eğitim yönünden tek merkezden ele alınmaktadır. Bu da kurumlar arasında oluşabilecek iletişim eksikliğine engel olabilmektedir. Yönetmeliğe aykırı hareket eden işverenlere ağır para cezaları uygulanmaktadır. Bu da işverenler üzerinde iş güvenliği konusunun ön plana çıkması hususunda olumlu bir etki yaratmaktadır. ş yeri denetimleri sıklıkla gerçekleştirilmektedir. şverenlerin en çok çekindiği kurumların başında OSHA gelmektedir.

Öneriler ve Sonuç
Denetleyici kurum ve kuruluşlar iş sağlığı ve güvenliği konusunda sık sık denetimler yapmalıdır. şçilere bu konuda bilinç ve duyarlılık kazandırmak için eğitimler verilmelidir. Yapı denetim firmalarında iş güvenliği konusunda yetkin kişilerin yer alması sağlanmalıdır. Firma yetkililerini iş güvenliği konusunda bilgilendirmek ve bu konunun sürekli gündemde kalmasını sağlamak adına seminer, sempozyum, panel gibi organizasyonlar düzenlenmesi yaygınlaştırılmalıdır. Ayrıca yasal düzenlemelerde iş güvenliği konusuna yeterince yer verilmelidir, denetimler sırasında bu konuda eksik olan firmalara caydırıcı yaptırımlar uygulanması sağlanmalıdır.

136

s. Bu nedenle sektördeki tüm çalışanlar önem taşımaktadır. yapı iş defteri. Özer. Düzenli. Uzmanlık gerektiren ve güvenlik açısından önem taşıyan işler (patlayıcı madde kullanımı. Ankara. 2008). Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı SG Genel Müdürlüğü. iş sağlığı ve güvenliğini sağlamaya yönelik alınan önlemler insan hayatına verilen değerin bir ölçüsüdür.ssk. Firma düzeyinde ve büyük şantiyelerde periyodik olarak iş güvenliği eğitim seminerleri düzenlenmelidir.) kesinlikle o konuda yeterlik belgesine sahip kiş i veya ekiplere yaptırılmalıdır. şçilere periyodik sağlık kontrolleri yaptırılmalı. Burada devreye Çalış ma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ya da ilgili alt kurumlar girmelidir. işçilerin teknik gözetimi ve sorumluluklarını üstelenecek şantiye şefi ya da teknik eleman bulundurmalıdır. işçilere yapacakları iş lerle ilgili güvenlik önlemleri öğretilmelidir. 137 . nşaat Sektöründe ş Sağlığ ı ve Güvenliği Semineri SGGM. belgeler mevzuata uygun biçimde bulundurulmalı. Yapılan iş lerin özelliğine göre çalışanlara verilmesi gereken kişisel koruyucu araçlar (baret. Unutulmamalıdır ki. bunları kullanıp kullanmadığı denetlenmelidir.b. şçi Sağlığı ve ş Güvenliği Kurulu’nun bulunması gereken nitelikteki işyerlerinde bu kurul oluşturulmalı ve ilgili tüzükteki esaslar çerçevesinde aktif görev yapması sağlanmalıdır.b. tüm mesaisini doğrudan iş sağlığı ve güvenliği konularına ayıracak iş güvenliği mühendisleri çalıştırılmalıdır.. 18 yaşını doldurmayan kişiler ve sigortasız işçi çalıştırılmamalı. elektrik işleri v. Büyük şantiyelerde. Bir kiş inin bile yapacağı bir hata güvenlik açısından telafisi olmayan olumsuzluklar oluşturabileceğinden her çalışanın konumuna göre gerekli yetkinlik ve bilgiye sahip olması gerekmektedir.gov. ş makinelerinin. diğer makine ve araçların.Bu konuda yapılacak işler şu şekilde sıralanabilir (Müngen. maske v. taviz verilmeksizin yapılacak denetimler ve gerektiğinde uygulanan ağır cezalarla bu gibi durumların önüne geçilebilir. Türkiye’de işverenlerin ek masraf olarak gördükleri bu detaylar çoğunlukla atlanmaktadır. düzenlenmeli ve yasal açıdan eksik ya da yetersiz bir husus bırakılmamalıdır.. SSK statistikleri (2006-2007) http://www.) çalışanlara tek tek verilmeli. ş güvenliği eğitimine önem verilmeli. (1976) ş Güvenliğine Genel Bakış. iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanmasında görev ve sorumluluk sahibidir. güvenlik açısından önem taşıyan malzemelerin ve tehlikeli yapı kısımlarının periyodik kontrolleri zamanında yapılmalıdır. işveren çalışma sahasında mutlaka.tr.b. güvenlik kemeri. 224. (2008) nşaat Sektöründe ş Sağlığı ve Güvenliği. iş teftişi defteri v. nşaat sektöründe yönetim kadrosundan işçilere kadar tüm çalışanlar. lastik ayakkabı. Kaynaklar Yılmaz. lastik eldiven. K. Makine Mühendisleri Odası. G. Mühendis ve Makine Dergisi. taşıtların. şin boyutu küçük dahi olsa.

OSHA (2009) www.gov. SGGM (2009) www. K. stanbul. Ankara. Ankara. Öcal. C.osha. nşaat Sektöründe ş Sağlığı ve Güvenliği Semineri SGGM. Ayna. M..isggm. nşaat Sektöründe ş Sağlığı ve Güvenliği Semineri SGGM. (2008) nşaat Sektöründe ş Güvenliği. (2008) Türkiye’de nşaat Sektörü ve SG Koşulları.tr. (2008) ş Güvenliği Kurs Notları.. 138 . Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı SG Genel Müdürlüğü. E. U. M. (2006) nşaat Sektöründe Görülen ş Kazaları..Uyan.gov. TÜ nşaat Fakültesi Yapı şleri ABD. Müngen. M. Adana.. nşaat Sektöründe ş Sağlığ ı ve Güvenliği Sempozyumu.

ceza hukuku konusunda uzmanlığı bulunmayan akademisyenlerdir. ş güvenliği. sayısal çokluğun yanı sıra yaşanan olayların sonuçları da ağır olmaktadır. kovuşturma (yargılama) süreci. Doğal olarak bu sayısal veriler.edu. Kurum’a bağlı işyerlerinden elde edilen bilgiler olup. Bilinçli taksir Giriş ş Kazalarının nşaat Sektörümüz Açısından Önemi nşaat sektörümüz.edu. sigortalı olmayan kişilerin uğradıkları iş kazası sayılarını içermemektedir. Ceza hukuku açısından kişisel bir yorumda bulunmamış lardır. Konuya duydukları ilgi. idari. iş kazası sayısı bakımından Türkiye’deki iş kolları arasında ilk sırada yer almakta. inşaat işverenlerinin ve teknik elemanların iş kazalarındaki cezai sorumlulukları. mahkeme kararları verilen hapis cezaları ve Yargıtay aşaması konularında gerekli temel bilgiler açıklanmış. Ülkemizde meydana gelen iş kazalarıyla ilgili sayısal veriler. cezai sorumluluklar ile ilgili temel bilgilere sahip olmayı gerekli kılmaktadır. bir iş kazası sonucu Cumhuriyet savcısı tarafından başlatılan soruşturma evresinden itibaren. iş güvenliği konusu inşaat sektörümüz için öncelikle üzerinde durulması gereken bir sorun olmaya devam etmektedir.Ü.T. davanın sonuçlanması. cezai sorumluluk bakımından dikkat edilmesi gereken önemli hususlar belirtilmiştir. Bildiride.Ü. Bu nedenle. nşaat Fakültesi Yapı şletmesi Anabilim Dalı Ayazağa Kampusü 34469 Maslak . Emre Gürcanlı .stanbul Tel: (0212) 285 37 36 E-posta: mungen@itu. Türkiye’deki gerçek iş kazası sayısının çok daha fazla olduğu tahmin 139 . kaza sonucu açılan tazminat davalarını konu alan çok sayıda yayın bulunduğu halde. hukuksal sorumluluklarını.T. ceza (kamu) davasının açılması. nşaat Fakültesi Yapı şletmesi Anabilim Dalı Ayazağa Kampusü 34469 Maslak .itu. iş kazalarındaki cezai sorumluluk ve yaptırımlar konusunu iş leyen pek fazla çalış maya rastlanmamaktadır. Yazarlar. şverenlerin ve çalışma hayatında sorumluluk üstlenen diğer elemanların. düzenlenen iddianame. yürürlükteki çeşitli yasalar ve literatür üzerindeki incelemeleri ile bu çalış mayı hazırlamışlardır.tr Öz nşaat sektörümüz iş kazaları sayısı bakımından Türkiye’deki iş kolları arasında ilk sırada yer almakta. Anahtar sözcükler: ş kazası. Taksir.stanbul Tel: (0212) 285 36 52 E-posta: egurcanli@ins. Cezai sorumluluk. mesleki birikimleri.ş Kazalarında Cezai Sorumluluk ve Yaptırımlar Uğur Müngen .tr G. Sosyal Sigortalar Kurumu ( yeni adıyla Sosyal Güvenlik Kurumu ) tarafından her yıl yayınlanan istatistik yıllıklarından elde edilmektedir. Değişen ceza yasamız ile birlikte iş kazalarıyla ilgili hapis cezalarının önemli miktarda artması.

Aynı verilere dayanılarak yapılan değerlendirmede şu önemli bulgular dikkati çekmektedir : • Türkiye’deki tüm iş kazalarının % 1. kişiyi uzun yıllar etkileyen ve ruhsal rahatsızlıklara yol açabilen kötü bir olaydır. kaza sonucu sürekli işgöremezlik ve ölüm sayıları Tablo 1’de verilmiştir.615 Ortalama 78.608 346 1.2’si ölümle sonuçlanmaktadır.116 2005 73.4’ü ölümle sonuçlanırken inşaat sektörümüzdeki iş kazalarının % 4.edilmektedir. Bir çalışma arkadaşının sakat kalmasına veya ölümüne neden olmanın verdiği vicdani huzursuzluk.668 8. sorunu çeşitli yönleriyle inceleyen birçok kaynak bulunmaktadır. inşaat sektörümüzde • Her iş günü yaklaşık 25. Emeğiyle üretime katkıda bulunan bunca kişinin. iş güvenliğinin sağlanması aynı zamanda çalış ma ortamında can güvenliğinin ve yaşama hakkının korunması anlamını taşımaktadır. Tablo 1 Türkiye Genelinde ve nşaat Sektöründe ş Kazası Sayıları Toplam Kaza Sayısı Türkiye nşaat Geneli Sektörü 2003 76.592 1. sürekli işgöremezlikle sonuçlanan iş kazalarının %23 ‘ ü.143 2007 80.923 6. 140 . her iş saati 3.810 7.072 1.830 8. insan hayatına verilen değerin bir ölçüsüdür.043 1072 nşaat Sektörü 274 263 290 397 359 317 Bu beş yılın ortalama değerleri dikkate alınarak ve günde 8 saat. Bu husustaki çabalar. Amaç ve Kapsam ş kazaları ve iş güvenliği konusu farklı bilim dallarını ilgilendiren geniş kapsamlı bir konu olup. son beş yıla ait iş kazası.5’i inşaat sektöründe meydana gelirken .492 Yıl Sürekli şgöremezlik Türkiye nşaat Geneli Sektörü 1. Sayısal çokluğun yanı sıra.027 7.953 425 1.581 361 Ölüm Türkiye Geneli 810 841 1.480 2006 79. • Her iş günü yaklaşık 1.602 7. Hatalı davranış ı veya ihmali nedeniyle iş kazasında kusurlu bulunan elemanların çektikleri ruhsal sıkıntılar da olayın bir başka üzücü yönüdür. Ayrıca açılan davalar nedeniyle mahkemelerde geçen huzursuz anlar. Uygulamada bu yüzden çalış ma şevkini kaybetmiş mühendislere. yılda yaklaşık 300 gün çalışıldığı kabulüyle. Kurum istatistiklerinden elde edilen. karşılaşılan yaptırımlar da benzer etkiler yapmaktadır. Yukarıdaki veriler.374 322 1. inşaat sektörümüzdeki iş kazalarının önemli bir özelliği de sonuçlarının ağır olmasıdır. her 20 dakikada 1 iş kazası meydana gelmektedir. • Öte yandan Türkiye’deki tüm iş kazalarının yaklaşık %9. ülkemizde ve özellikle inşaat sektörümüzde iş kazalarının yol açtığ ı sosyal yaranın önemini göstermektedir. mimarlara ve diğer elemanlara rastlanmaktadır (Müngen 2008).421 354 1.550 359 1.2 kişi sürekli işgöremez duruma düşmekte. ve 1 kişi kaza sonucu yaşamını yitirmektedir.106 2004 83. çoğu kez basit ihmallerden kaynaklanan iş kazaları sonunda sakat kalması veya hayatını kaybetmesi küçümsenmeyecek bir olay olup. ölümle sonuçlanan iş kazalarının ise %30’ u inşaat sektöründe meydana gelmektedir.

kavram üzerindeki tartışmalardan ve uzmanlar arasındaki görüş ayrılıklarından anlaşılmaktadır. ş Kazasının Hukuk Sistemimizdeki Tanımı Genel Olarak Kaza Kavramı ve ş Kazası Genel olarak “kaza”. iş kazalarındaki cezai sorumlulukları. davanın sonuçlanması. Değişen ceza yasamız ile birlikte iş kazalarıyla ilgili hapis cezalarının önemli miktarda artması. sigorta kurumları ve diğer bazı kuruluşları ilgilendiren hukuksal sorunlara neden olması ve bu arada. mahkeme kararları verilen hapis cezaları. cezai sorumluluklar ile ilgili temel bilgilere sahip olmayı gerekli kılmaktadır. inşaat işverenlerine ve teknik elemanlara. 2006 yılında yayınlanan ancak daha sonra birçok maddesinde değişiklik ve eklemeler yapıldıktan sonra 01 Ekim 2008 günü yürürlüğe giren 5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’ da iş kazası şöyle tanımlanmıştır ( madde 13 ) : 141 . Pek çok araştırmacı kazaları tanımlamak. Bu hususlarda ayrıntıya girilmeden iş kazasının hukuk sistemimizdeki tanımı üzerinde durulmuştur. yürürlükteki çeşitli yasalar ve literatür üzerindeki incelemeleri ile bu çalışmayı hazırlamışlardır. beklenmedik ve sonucu arzu edilmeyen bir olayı belirtmektedir. işçinin korunması ana kuralı. Ceza hukuku açısından kişisel bir yorumda bulunmamışlardır. bir iş kazası sonucu Cumhuriyet savcısı tarafından başlatılan soruşturma evresinden itibaren. mesleki birikimleri. Bildiride. Çalış ma hayatında iş kazalarının işçi. düzenlenen iddianame. kovuşturma (yargılama) süreci. Kaza kavramının bu genel tanımı üzerinde yaygın bir fikir birliği bulunmasına karşın “iş kazası” kavramının tanımında farklı yaklaşımların bulunduğu. 2006). idari. tesadüf teorisi. Konu ağırlıklı olarak ceza hukuku konusudur. işveren. çok yönlü nedensellik teorisi. hukuksal sorumluluklarını. Domino teorisi. Konuya duydukları ilgi. ve Yargıtay aşaması konularında gerekli temel bilgileri aktarmak amaçlanmıştır. ceza hukuku konusunda herhangi bir uzmanlığı bulunmayan akademisyenlerdir. Ancak evrensel olarak kabul gören bir teori bulunmamaktadır (Gürcanlı. kasıt söz konusu olmaksızın meydana gelen. yalıtmak ve kazaya doğrudan neden olan veya oluşumuna katkıda bulunan faktörleri ortadan kaldırmak için kaza nedensellik teorisi geliştirmiştir. kazaya eğilimli olma teorisi vb. iş kazası kapsamının genişlemesine neden olmuş ve tanımını güçleştirmiştir (Müngen . kaza sonucu açılan tazminat davalarını konu alan çok sayıda yayın bulunduğu halde iş kazalarındaki cezai sorumluluklar ve yaptırımlar konusunu işleyen pek fazla çalışmaya rastlanmamaktadır.1993). gibi. ceza (kamu) davasının açılması.şverenlerin ve çalış ma hayatında sorumluluk üstlenen diğer elemanların. ş Kazasının Hukuk Sistemimizdeki Tanımı Türkiye’de iş kazasının hukuksal tanımı uzun yıllardan beri sadece 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun madde 11/A da yer almaktaydı. Yazarlar.

Bu kanunda işveren için öngörülen her çeşit sorumluluk ve zorunluluklar işveren vekilleri hakkında da uygulanır…“ denmektedir. Dolayısıyla mevzuatta işveren için belirtilen sorumluluklar işveren vekili olarak görev yapan tüm teknik elemanları da kapsamaktadır. işyerinin ve işletmenin yönetiminde görev alan kimselere işveren vekili denir. bilgilendirmek amacıyla özet açıklamalar aşağıda verilmiştir. maddesinde “ şveren adına hareket eden ve işin. işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş geliş i sırasında. Geniş kapsamlı olan idari ve hukuki sorumluluklar hakkında ayrıntıya girilmemiş. Kimi 142 . işçilerin çalışmaktan alıkonulmasıdır (Baycık 2007) Hukuki Sorumluluk Türk iş hukuku öğretisinde işverenin iş kazası ve meslek hastalığı nedeniyle oluşan zararları tazmin sorumluluğunun hukuki niteliği konusunda görüş ayrılığı vardır.ş kazası. şverenlerin ş Kazalarıyla lgili Sorumlulukları Öncelikle şu hususu vurgulamakta yarar görülmüştür . Yasa maddesinin (d) fıkrasında atıf yapılan (a) bendinde „hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılanlar„ ibaresi bulunmaktadır. b) şveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle sigortalı kendi adına ve hesabına bağımsız çalışıyorsa yürütmekte olduğu iş nedeniyle. a) Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada. görevli olarak işyeri dış ında başka bir yere gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda. 4857 sayılı ş Kanunu’ nun 2. dari sorumluluk. Devletin uyguladığı idari yaptırımlar. Cezai sorumluluk bildiri konusu olarak incelenmiştir. Bunlara uyulmaması kamu düzenini bozduğundan devlet bu hükümlere aykırılıkları idari yaptırımlara bağlamıştır (Caniklioğlu 2004). işin durdurulması veya işyerinin kapatılması. yasa koyucu çalışanın bedence veya ruhça zarar görmesi koşulunu esas almış ve bu zararın sonradan da ortaya çıkması olasılığını göz önünde bulundurmuştur. dari Sorumluluk 4857 sayılı ş Kanunu’nda ve bu kanuna dayanılarak çıkarılan tüzük ve yönetmeliklerde yer alan iş güvenliğine ilişkin hükümler emredici niteliktedirler. şveren vekilinin bu sıfatla işçilere karşı işlem ve yükümlülüklerinden doğrudan işveren sorumludur. şverenlerin sorumlulukları üç ana başlık altında incelenmektedir. idari para cezaları. iş mevzuatı gereğince çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda. sadece çalışanlara zarar veren olaylar söz konusudur. d) Bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki emziren kadın sigortalının. ş kazasının bu tanımında. hukuki sorumluluk ve cezai sorumluluk. meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen özre uğratan olaydır. c) Bir işverene bağlı olarak çalışan sigortalının. e) Sigortalıların. Görüldüğü gibi.

Borçlar Kanunu’nda esas olan kusura dayalı sorumluluktur (Baycık 2007). 143 . caydırıcı yaptırımların gerektiği vurgulanmıştı. işveren vekilleri veya diğer elemanlar olabilir. bu halde taksirli suça ilişkin ceza üçte birden yarısına kadar artırılır. işverenler. Dolayısıyla. tüzük. Dikkatsizlik. bir mesleği icra ederken yapılan hata sonucu şahsa zarar vermek (örneğin bir hekimin tedavi veya ameliyat sırasındaki hatasıyla hastasına zarar vermesi) gibi. bir davranış ın suçun kanuni tanımında belirtilen neticesi öngörülmeyerek gerçekleştirilmesidir. Hatırlanacağı gibi yürürlükten kaldırılan 765 Sayılı Türk Ceza Kanunu’nun uygulandığ ı dönemde taksirli suçlar için öngörülen yaptırımların çok yetersiz olduğu sıkça gündeme gelmiş. kusurlu olma durumu anlamındadır. kanunun açıkça belirttiği hallerde cezalandırılır. Yargıtay da yerleşmiş içtihadıyla risk nazariyesine dayalı kusursuz sorumluluk esasını benimsediğini göstermiştir. (4) Taksirle işlenen suçtan dolayı verilecek olan ceza failin kusuruna göre belirlenir. trafik kazaları. daha ağır. dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık dolayısıyla. cinayet gibi trafik kazası sonucu ölümlere yol açan faillerin kısa bir süre hapis yattıktan sonra serbest kaldığı kamuoyunca eleştirilmiş. münhasıran failin kiş isel ve ailevi durumu bakımından. ş kazaları. 2004 yılında çıkarılan ve önemli maddelerinin büyük çoğunluğu 1 Nisan 2005’te yürürlüğe giren yeni Türk Ceza Kanunu’nda ayrıca “bilinçli taksir” kavramı tanımlanmıştır. Cezai Sorumluluk ve Yaptırımlar Bir iş kazası ölüm veya yaralanma ile sonuçlanmışsa olayda kusuru bulunan kişiler cezai açıdan sorumludurlar ve haklarında cezai yaptırımlar uygulanır. yönetmelik ve diğer hukuksal düzenlemelerde belirtilen iş güvenliği kurallarına. Kamu davası sonucunda suçu sabit görülen sanıklar hakkında Türk Ceza Kanunu’nun aşağıdaki maddelerine göre hüküm verilir. Her failin cezası kusuruna göre ayrı ayrı belirlenir.yazarlar işverenin işçiyi gözetme borcundan doğan sorumluluğunu kusursuz sorumluluk esasına dayandırırlar. Türk Ceza Kanunu’nun konuyla ilgili maddesi şöyledir: Taksir (madde 22) (1) Taksirle işlenen fiiller. neticenin meydana gelmesi halinde bilinçli taksir vardır. Bu tür suçlarda kasıt söz konusu değildir. herkes kendi kusurundan dolayı sorumlu olur. dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranışlar kusur nedeni olmaktadır. özensizlik sonucu bir şahsa zarar vermek biçiminde oluşan suçlardır. (3) Kişinin öngördüğü neticeyi istememesine karşın. bilinçli taksir halinde verilecek ceza yarıdan altıda bire kadar indirilebilir. artık bir cezanın hükmedilmesini gereksiz kılacak derecede mağdur olmasına yol açmışsa ceza verilmez. Sorumluluk kusur esasına dayanmaktadır. Türk Ceza Hukuku’nda iş kazalarıyla ilgili suçlar “taksirli suçlar” olarak adlandırılmıştır. (5) Birden fazla kişinin taksirle işlediği suçlarda. (2) Taksir. yasa. Bu kiş iler. (6) Taksirli hareket sonucu neden olunan netice. Taksir sözcüğü kusurda bulunma.

neden olmuşsa. mağdurun. Sürücü böyle bir kaza yapacağını öngörmemiştir. taksirli suçlardan dolayı hükmolunan hapis cezasının. yarısı oranında artırılır. kişi iki yıldan onbeş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. vücudunda kemik kırılmasına. TCK ‘ da. şehir içinde 100-120 km/saat hızla araç kullanmış ve benzer bir kazayı yapmış ise böyle bir olayda bilinçli taksir 144 . yüzünün sürekli değişikliğine. Şayet sürücü. Yani her iki kavram arasındaki temel fark neticenin öngörülmemesi veya öngörülmesidir. duyularından veya organlarından birinin işlevinin yitirilmesine. Taksirle yaralama (madde 89) (1) Taksirle başkasının vücuduna acı veren veya sağlığının ya da algılama yeteneğinin bozulmasına neden olan kişi. kişinin öngördüğü neticeyi istememesine karşın. neticenin meydana gelmesi halinde bilinçli taksir vardır. neden olmuşsa. gebe bir kadının çocuğunun vaktinden önce doğmasına. altı aydan üç yıla kadar hapis cezasına hükmolunur. birden fazla insanın ölümüne ya da bir veya birden fazla kişinin ölümü ile birlikte bir veya birden fazla kişinin yaralanmasına neden olmuş ise. yaşamını tehlikeye sokan bir duruma. yenisiyle değiştirmemesi gibi bir dikkatsizliği. birinci fıkraya göre belirlenen ceza. (2) Taksirle yaralama fiili. Bilinçli Taksir Kavramı ve Önemi Yeni ceza yasasındaki tanımlara göre. bir davranışın suçun neticesi öngörülmeyerek gerçekleştirilmesi halinde taksir. iyileşmesi olanağı bulunmayan bir hastalığa veya bitkisel hayata girmesine. dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık dolayısıyla. (2) Fiil. Taksir ve Bilinçli Taksire Örnekler Tipik örnekler trafik kazalarından verilebilir. gebe bir kadının çocuğunun düşmesine. yüzünde sabit ize. duyularından veya organlarından birinin işlevinin sürekli zayıflamasına. birinci fıkraya göre belirlenen ceza. bir kat artırılır. Şehir içinde hız sınırını aşmaksızın. (3) Taksirle yaralama fiili. konuşma ya da çocuk yapma yeteneklerinin kaybolmasına. (5) Bilinçli taksir hâli hariç olmak üzere. aracın ön lastiğinin patlaması sonucu kaldırıma çıkıp bir yayaya çarpması biçiminde gerçekleşen olayda taksir söz konusudur. bu maddenin kapsamına giren suçların soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlıdır. üç aydan bir yıla kadar hapis veya adli para cezası ile cezalandırılır. Yani sürücünün araç lastiklerinin yıpranmışlığını kontrol etmemesi. uzun süreli de olsa adli para cezasına çevrilebileceği ancak bu hükmün bilinçli taksir halinde uygulanmayacağ ı belirtilmiştir (madde50/4).Taksirle öldürme (madde 85) (1) Taksirle bir insanın ölümüne neden olan kişi. özensizliği söz konusudur. konuşmasında sürekli zorluğa. mağdurun. (4) Fiilin birden fazla kişinin yaralanmasına neden olması halinde. alkol almış. kurallara uygun araç kullanan sürücünün. iki yıldan altı yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

00 m. binanın onuncu katında. yumuşak toprak zeminde şevsiz açılmış 3.sanığın niteliğine ve kusur durumuna göre (bu koşullar olumsuzsa) hapis cezasını üst sınırdan uygulayabilir. birden fazla insanın ölümüne ya da bir veya birden fazla kişinin ölümü ile birlikte bir veya birden fazla kişinin yaralanmasına neden olmuş ise. Yani şantiye şefi gerekli önlemi aldığını düşünmekte. Yukarıda verilen kanal kazısı kenarının göçmesi örneğinde şayet bilinçli taksir varsa ve olayda birden fazla işçi ölmüş ya da bir ölüm ve bunun yanı sıra yaralanan işçi veya işçiler varsa mahkeme. Bir bina inşaatının onuncu katında boşluk tarafında kiriş kalıbının söküm iş i yapılacaktır. kişi iki yıldan 15 yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılmaktadır.vardır.00 m. Bu olayda şantiye şefi önlem aldığını düşünmekte ve ustanın aşağıya düşebileceğini öngörmemektedir dolayısıyla taksir söz konusudur. Taksirle öldürme suçunda fiil. Şantiye şefi korkuluklu iskele yaptırmış. Bilinçli Taksirin Cezai Yaptırım Bakımından Önemi nşaat işverenlerinin. kendini tutamayan. derinlikteki kanalizasyon kazısı kenarlarına iksa tertibatı yaptırmış ancak yapılan iksadaki hatalı bir imalat nedeniyle (örneğin kullanılan ahşap elemanların boyut. bir tabure üzerine çıkarak çalışan usta dengesini kaybederek aşağıya düşmüş olsaydı bilinçli taksir söz konusu olurdu. Yani sanığa 15 yıl hapis cezası verebilir. yukarıda açıklandığı gibi bu hapis cezasının para cezasına çevrilmesi de mümkün değildir. olayın . Bilinçli taksir olduğu için. derinlikteki kanal kenarının göçebileceği. Şayet şantiye şefi aynı iş i yapması için ustayı görevlendirmiş ancak korkuluklu iskele ya da aşağıya düşmeyi önleyecek benzeri bir tertibat yaptırmamış. 145 . Zira. kazı kenarının göçmesine engel olamamış işçiler göçük altında kalmışlardır. kanal içinde çalışan işçilerin göçük altında kalabileceği öngörülen bir durumdur. Şayet bu şantiye şefi aynı kanalda iksa tertibatı yaptırmadan işçileri çalıştırmış ve işçiler göçük altında kalmış olsalardı bilinçli taksir söz konusu olurdu. dengesini kaybeden usta korkuluk üzerine düşmüş. Bilinçli taksir olduğu için bu hapis cezası yarısına kadar artırılabilir ve sonuç olarak sanık 22. Yukarıda açıklanan TCK maddelerinden anlaşılacağı gibi bilinçli taksir halinde verilecek hapis cezası üçte birinden yarısına kadar artırılabilmektedir. Zira bu koşullarda araç kullanan aklıselim sahibi bir insan kaza yapacağını öngörür. nşaat sektöründeki uygulamalardan şu örnekler verilebilir: Bir şantiye şefi. ustanın ağırlığını taşımayan (dolayısıyla yetersiz bir imalat olan ) korkuluk yıkılmış ve usta aşağıya düşmüştür. dikkatsizliği kusur nedenidir. güvenlik kemeri vermemiş. yumuşak toprak zeminde şevsiz açılmış. bir göçük olabileceğini öngörmemektedir. dayanım bakımından yetersizliği gibi) iksa. boşluk kenarında kalıp söken ustanın bir an için dengesini kaybedip aşağıya düşebileceği öngörülen bir durumdur. Şantiye şefinin korkuluk imalatıyla ilgili özensizliği. Bu yaptırım göz ardı edilemeyecek önemde olup genç bir mühendisin tüm yaşamını karartacak niteliktedir. Hiçbir önlem alınmadan. işveren vekili sıfatıyla görev yapan meslektaşların özellikle dikkat etmesi gereken husus yaşanan bir iş kazasında bilinçli taksir olması halinde mahkemece hükmolunacak hapis cezasının çok önemli olabileceğidir. söküm işini yapacak ustayı bu iskelede çalıştırmış.5 yıl hapis cezasına mahkum olabilir. örneğin 3. Böyle bir olayda taksir söz konusudur. kendini tutamayan.

yüklenen suç ve ilgili kanun maddeleri. Gerçeğin araştırılması için emrindeki adli kolluk görevlileri marifetiyle şüphelinin (veya şüphelilerin) lehine ve aleyhine olan delilleri toplayarak muhafaza altına almak ve şüphelinin haklarını korumakla yükümlüdür. diğer davalar Asliye Ceza Mahkemesi’nde açılır. Kovuşturmaya Yer Olmadığı Kararı (Takipsizlik Kararı) Savcı. şüpheli kavramı “soruşturma evresinde suç şüphesi altında bulunan kiş i” . Soruşturma evresi sonunda toplanan deliller suçun işlendiği hususunda yeterli şüphe oluşturuyorsa savcı bir iddianame hazırlar. şlenen bir suç nedeniyle sadece suçtan zarar gören kiş inin değil. ddianamenin Hazırlanması ve Mahkemeye Sunulması Kamu davası Cumhuriyet savcısı tarafından açılır. aynı zamanda tüm toplumun mağduriyeti söz konusudur. birden fazla ölüm veya bir ölüm ve bir yada daha fazla yaralanma meydana gelmişse verilecek hapis cezasının üst sınırı 10 yılı aştığı için dava Ağır Ceza Mahkemesi’nde açılır. Türk Ceza Kanunu ve Ceza Muhakemeleri Kanunu’ndaki esaslar çerçevesinde ve özet bilgiler halinde açıklanmaya çalışılmıştır. Ceza Muhakemesi Kanunu’nda soruşturma kavramı “ Kanun’a göre yetkili mercilerce suç şüphesinin öğrenilmesinden iddianamenin kabulüne kadar geçen evre”. kovuşturma kavramı “iddianamenin kabulüyle başlayıp hükmün kesinleşmesine kadar geçen evre “ sanık kavramı “ kovuşturmanın başlamasından itibaren hükmün kesinleşmesine kadar suç şüphesi altında bulunan kişi” olarak tanımlanmıştır (madde 2). Bu nedenle ceza davaları toplumun yani kamunun temsilcisi olarak Cumhuriyet Savcısı tarafından takip edilir ve “kamu davası” olarak adlandırılır. o yer yetkili kolluk kuvvetlerine derhal bildirme yükümlülüğü bulunmaktadır (madde13). 2 yıl ve daha az ceza gerektiren davalar Sulh Ceza Mahkemesi’ nde. Soruşturma Evresi Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu uyarınca işverenlerin iş kazasını. dava sürecindeki önemli aşamalar ve meslektaşlarımızın bilmesinde yarar görülen önemli hususlar. ddianame görevli ve yetkili mahkemeye hitaben düzenlenir. yaşanan bir iş kazası sonunda başlayan adli süreç. kamu davasının açılması. ş kazalarında. Bu yapılmasa da. Şüphelinin sadece aleyhine olan hususlar değil. Olay mahallinde yapılan inceleme ve tespitler tutanağa bağlanır. ihbar veya başka bir suretle olayı öğrenir öğrenmez kamu davasını açmaya yer olup olmadığına karar vermek üzere soruşturmayı başlatır. ddianamenin sonuç kısmında. işlenen suç dolayısıyla TCK ‘ da öngörülen cezalardan hangisine hükmedilmesinin istendiği belirtilir. soruşturma evresi sonunda.Kamu Davasının Açılması ve Dava Süreciyle lgili Özet Bilgiler Bu bölümde. Savcı soruşturma evresinde gerek görüyorsa bilirkiş i incelemesi de yaptırabilir. ddianamede şüphelinin (veya şüphelilerin) ve suçtan zarar görenlerin varsa müdafilerinin kimlikleri. lehine olan hususlar da ileri sürülür. Cumhuriyet Savcısı. suçu oluşturan olaylar mevcut delillerle ilişkilendirilerek açıklanır. kamu davasının açılması için yeterli şüphe oluşturacak delil elde edilememesi halinde kovuşturmaya (yargılamaya) yer olmadığına 146 .

uzlaşmanın nasıl gerçekleşeceği ayrıntılı olarak açıklanmıştır. Zira işveren çalıştırdığı elemanın veya elemanların kusurundan kaynaklanan iş kazasındaki maddi zararlardan hukuksal açıdan sorumludur (kusursuz sorumluluk) . Dolayısıyla yaralanma ile sonuçlanan iş kazalarında Cumhuriyet Savcısı’nın tarafların uzlaştırılması doğrultusunda girişimi ve yürüttüğü bir süreç söz konusu olmakta. tanık. Ayrıca taksirle yaralama suçlarında soruşturma ve kovuşturma. olayda kusuru bulunmayan işveren aleyhine kamu davası açılması söz konusu değildir. mağdur veya başkaları üzerinde baskı yapma hususlarında kuvvetli şüphe bulunması tutuklama nedenleri arasında sayılmıştır. şüpheli veya sanığın kaçması. Soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı suçlar. maddesinde “ Ceza sorumluluğu şahsidir. suçtan zarar görenin şikâyetçi olması koşuluna bağlıdır.karar verir (takipsizlik kararı). uzlaşma sağlandığ ı takdirde kamu davası açılmamaktadır. Örneğin bir yurttaş. kovuşturma evresinde sanığın tutuklanmasına Cumhuriyet savcısının istemi üzerine veya re’sen mahkemece karar verilir. Ceza yasamızdaki bu madde uyarınca tüzel kişiler hakkında da kamu davası açılamamaktadır. bilinçli taksir hali hariç olmak üzere suçtan zarar gören kişi davacı olmadığı takdirde kamu davası açılmaz. saklanması. Ancak suç dolayısıyla kanunda öngörülen güvenlik tedbiri niteliğindeki yaptırımlar saklıdır” hükmü yer almaktadır. Tüzel kişiler hakkında ceza yaptırımı uygulanamaz. ş kazalarıyla ilgili tazminat davaları tüzel kişilik (örneğin işveren inşaat firması) ya da olayda herhangi bir kişisel kusuru bulunmasa dahi işveren kişi aleyhine açılabilmektedir. kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren olguların ve bir tutuklama nedeninin bulunması halinde şüpheli veya sanık hakkında tutuklama kararı verilebileceği belirtilmiştir (madde100). Yasada. Oysa cezai sorumluluk şahsidir. 147 . Bu nedenle. Ceza Muhakemesi Kanunu’nda hangi suçlar için uzlaştırma yoluna gidilebileceği. Tutuklama Ceza Muhakemesi Kanunu’nda. belediyenin o çukurla ilgili önlemleri alma yükümlülüğünü taşıyan elemanı veya elemanları aleyhine açılır. delilleri yok etme gizleme veya değiştirme. Uzlaşma Ceza yasasının getirdiği yeni uygulamalardan biri de uzlaşmadır. şüpheli ile mağdurun veya suçtan zarar görenin uzlaştırılması ve kamu davasının açılmamasıdır. Yani şantiyede şantiye şefinin. saha mühendisinin ya da bir başka şantiye görevlisinin kusurundan kaynaklanan bir iş kazası nedeniyle. Eski ceza yasasında olayda zarar gören kişinin 10 günden az geçici işgöremez durumda kalması (yani 10 günden az rapor alması) halinde kamu davasının açılması zarar gören kiş inin şikâyetçi olmasına bağlı idi. Özet olarak bu kavram ile amaçlanan. Ceza Sorumluluğunun Şahsiliği Türk Ceza Kanunu’ nun 20. Diğer yaralanmalarda şikâyete bağlı olmaksızın kamu davası açılıyordu. belediyenin açtığın bir çukura düşerek yaralanmış veya yaşamını yitirmişse bu olayla ilgili kamu davası belediye aleyhine değil. taksirle yaralama suçları için uzlaştırma girişiminde bulunulacağı yasada belirtilmiştir (madde 253) . Kimse başkasının fiilinden dolayı sorumlu tutulamaz. Soruşturma evresinde şüphelinin tutuklanmasına Cumhuriyet savcısının istemi üzerine sulh ceza hâkimi tarafından. Olayda kusurlu olduğu şüphesi bulunan kişiler aleyhine kamu davası açılabilir.

Bilirkişiye raporunu sunması için işin niteliğine göre uygun bir süre verilir. katılanın. Katılma. Bilirkişi atanması ve gerekçe gösterilerek sayısının birden çok olarak saptanması. o mahkemede 2009 yılında açılan 55. belirtilen listelere girmeyenler arasından da bilirkişi seçilebilir. hüküm verilinceye kadar şikâyetçi olduklarını bildirerek kamu davasına katılabilirler. kovuşturma evresi başlar. Olayın niteliğine göre bilirkiş iye olay mahallinde keşif yaptırılabileceği gibi sadece dosya üzerinde inceleme yaparak raporunu düzenlemesi istenebilir. daha önce de belirtildiği gibi ağır ihmali bulunan sanık için 22. Katılan (Müdahil) Kavramı ş kazası sonucu mağdur olanlar. Yeni yasa uyarınca. şüphelinin veya sanığın. müdafiine veya kanuni temsilciye süre verilir. kovuşturma (yargılama) evresinin her aşamasında. iş kazalarında bilinçli taksirin bulunmasına bağlı olarak ağır hapis cezasının gündeme gelmesi. tutuklama kararlarına daha sık rastlanabileceğini göstermektedir. müdafiinin veya kanuni temsilcinin istemi üzerine karar verilebilir. tirazlar muhakemece uygun bulunursa. Bilirkişi incelemeleri tamamlandığında. yoksa kabul edilir ve dava açılmış olur.5 yıl hapsin istenebilmesi. Cumhuriyet savcısının. Mahkeme bir duruşma günü ve saati tespit eder ve duruşmada hazır bulunması gereken kişileri çağırır. Bilirkişiler. Davanın Açılması Cumhuriyet savcısı tarafından mahkemeye sunulan iddianame ve ekindeki soruşturma belgeleri mahkemece incelenir. Meslektaşlarımızın bu hususu da göz ardı etmemeleri gerekmektedir. şüpheliye veya sanığa. mahkemeye aittir. Bilirkişilere yemini yaptırılır ve bununla ilgili bir tutanak (yemin zaptı) düzenlenir. il adli yargı adalet komisyonları tarafından her yıl düzenlenen bir listede yer alan gerçek veya tüzel kişiler arasından seçilirler. Atama kararında. Dava dosyasına bir numara verilir. Mahkeme. sanığın (varsa avukatının) dinlenmesinden sonra katılma isteminin uygun olup olmadığına karar verir. Cumhuriyet savcısının.Eski ceza yasasının yürürlükte olduğu dönemde inşaat iş kazaları nedeniyle tutuklamaya çok ender rastlanmaktaydı. Bilirkişi ncelemesi Çözümü uzmanlığı. Örneğin 2009/55 Esas sayılı bir dosya numarası. diğer illerde oluşturulmuş listelerden de bilirkişi seçebilirler. Cumhuriyet savcıları ve hâkimler. Bu süre üç ayı geçemez. Özel nedenlerle süre en çok üç ay daha uzatılabilir. vekiline. vekilinin. özel veya teknik bilgiyi gerektiren hâllerde bilirkiş inin görüşünün alınmasına mahkemece re'sen. dava olduğunu göstermektedir. yeni bilirkiş i incelemesi yapılması veya itirazların bildirilmesi için istemde bulunabilmelerini sağlamak üzere Cumhuriyet savcısına. Mahkeme karar için bir kanaate 148 . ddianame çağrı kâğıdıyla birlikte sanığa (veya sanıklara) tebliğ olunur. katılana. Yasal açıdan bir hata veya eksiklik varsa hazırlayan savcıya iade edilir. suçtan zarar gören gerçek ve tüzel kişiler. gerekçesi de gösterilmek suretiyle. kamu davasının açılmasından sonra mahkemeye dilekçe verilmesi veya katılma istemini içeren sözlü başvurunun duruşma tutanağına geçirilmesi suretiyle olur. stemi uygun bulunan kişi veya kişiler. sanığın kaçabileceği şüphesini artırmakta. Kamu Davasına Katılma. yalnız bulundukları il bakımından yapılmış listelerden değil. katılan (müdahil) sıfatıyla duruşmalara söz sahibi olarak katılır. başka bilirkişi görevlendirilir. gerekirse aynı bilirkiş iden ek rapor istenebilir.

Bozma sebepleri ilamda ayrı ayrı gösterilir. Bu konudaki çabalar her şeyden önce yaşamını sürdürmek mücadelesi veren çalışanın can güvenliğini sağlama amacına yönelik olmalıdır. bir kişinin ölümüyle sonuçlanan iş kazalarında 1-1. Sonuç ve Öneriler nşaat işverenlerinin. faktörlere bağlı olarak mahkemece takdir edilir. Eski yasada kusur. Dosya mahkemeye geri gönderilir ve yargılamanın. inşaat uygulamalarında sorumluluk üstlenen teknik elemanların öncelikle dikkat etmeleri gereken husus iş kazalarının insancıl yönüdür. Yargıtay. mahkeme kararını hukuka uygun bulursa onaylar ve hüküm kesinleşmiş olur. yargılanan sanığın niteliğine vb. sekiz paydasına göre dağıtılırdı. • nşaat sektörümüzdeki iş kazası sayısının çokluğu ve özellikle yaşanan olayların sonuçlarının ağır olması dikkate alınarak. hükmün açıklanmasından itibaren yedi gün içinde hükmü veren mahkemeye bir dilekçe verilmesi veya bir beyanda bulunulması suretiyle yapılır. Yukarıda açıklandığı gibi çok açık ve önemli bir ihmal sonucu meydana gelen iş kazasında birden fazla ölüm veya bir ölümün yanı sıra bir veya birkaç yaralanma olmuşsa.varıncaya kadar süreç bu şekilde devam eder. bilinçli taksir kapsamına giren asli kusurlu sanık 22.5 yıl hapis cezasına mahkûm olabilmektedir. her şeyden önce yükümlülüklerin bilincinde olmak. kusurun. olaydaki kusur durumu hakkında kesin bir kanaate varınca dava karara bağlanır. beyan tutanağa geçirilir ve tutanak hâkime onaylattırılır. bozma gerekçeleri doğrultusunda yeniden yapılması istenir. yeni ceza yasasında önemli ölçüde ağırlaşmış olduğu görülmektedir. iş güvenliği mevzuatında yer alan tüm güvenlik önlemlerinin eksiksiz uygulanmasına özen göstermek gerekmektedir. Yasada. hapis cezasının alt ve üst sınırları belirtilmiş olup verilecek cezanın miktarı. Temyiz istemi. • 149 . Olayda kusuruz olduğu kanaatine varılan sanık veya sanıklar hakkında beraat kararı verilir. hükmün kesinleşmesini engeller. Mahkeme Kararı ve Yargıtay (Temyiz) Evresi Kovuşturma ( yargılama ) evresinde mahkeme. bazı davalarda çok sayıda farklı bilirkiş i raporu alındığına rastlanmıştır. Yukarıda özet bilgilerle açıklanmaya çalış ılan cezai yaptırımların . Kusur bakımından çelişkili kanaatler açıklandığı için. Mahkeme kararında hukuka aykırılık varsa Yargıtay bu kararı bozar. Süresi içinde yapılan temyiz başvurusu. Bildiri konusu dışında kalan tazminat davalarındaki parasal tutarlar. Birinci derecede önem taşıyan bu insancıl faktörün yanı sıra iş kazaları sonucu karşılaşılan yaptırımlar göz ardı edilemeyecek kadar önemlidir. Özellikle bilinçli taksir kapsamına girebilecek hatalı uygulamalardan ve ihmallerden kaçınmak büyük önem taşımaktadır. mertebesine ulaşabilmektedir. Bu konuda özellikle aşağıdaki hususlara dikkat çekmekte yarar görülmüştür. yaşanan olayın. Yeni yasada şüpheli veya sanık “asli kusurlu” veya “tali kusurlu” olarak değerlendirilmektedir. Kusurlu bulunanlar hakkında ise kusur durumuna ve olayın niteliğine göre TCK madde 85 veya 89 ‘ da öngörülen hapis cezasına hükmolunur.5 milyon TL.

G. bu doğrultuda yasal hak kullanılarak mahkemeden talepte bulunmak gerekmektedir. ayrıntıları ilgili paragrafta açıklanan tutuklama durumu söz konusu olabilmektedir. 150 . Dava sürecindeki bilirkiş i raporları mahkeme kararına dayanak oluşturmaktadır. lgili paragrafta belirtildiği gibi soruşturmayı yürüten savcının. stanbul. Bu nedenle bilirkişilerin konunun uzmanları arasından seçilmesine özen göstermek. (2007) nşaat şyerlerinde şverenin ş Sağlığı ve Güvenliği Yükümlülükleri ve Sorumluluğu. fotoğraf çekme gibi sağlıklı tespitler yapılmıyorsa bunları yapmakta büyük yarar vardır. E. (2007) nşaat Şantiyelerinde Bulanık Kümeler Yardımıyla ş Güvenliği Risk Analizi Yöntemi. Olay yeri inceleme ekipleri tarafından video kaydı. Meslek Hastalıkları ve ş Kazaları Sempozyumu. Yaşanan bazı olaylarda ve özellikle mahalli karakol elemanlarının olay yerindeki inceleme ve tespitlerinde sonradan telafisi güç eksiklik ve hatalara rastlanmıştır. s. Doktora Tezi. Müngen. Müngen. Dolayısıyla. G. Soruşturma evresindeki tespitler. TÜ. U. TÜ nşaat Fakültesi. 41-62. 47-52 Gürcanlı. Şantiye sorumlularının özellikle bu süreçte dikkatli olmaları. Doktora Tezi.• Öte yandan bilinçli taksir kapsamına giren suçlarda verilen hapis cezaları idari para cezasına çevrilmemektedir. Bilirkişi incelemelerinde de zaman zaman hatalı kanaatlere rastlanmaktadır. (1993) Türkiye’de nşaat ş Kazalarının Analizi ve ş Güvenliği Sorunu. ş Sağlığı ve Güvenliği Sempozyumu Bildiriler Kitabı. • • Kaynaklar Baycık. s. (2008) ş Güvenliği Ders notu. açılacak davanın süreci ve sonucu bakımından önem taşımaktadır. şüpheli lehine olan delilleri de toplama ve şüphelinin haklarını koruma yükümlülüğü vardır. (2004) şverenin ş Sağlığı ve Güvenliği Önlemleri Alma Yükümlülüğü. U. TÜ. Türk Harp – ş Sendikası Eğitim Yayınları. lehteki delillerin tutanaklara geçirilmesini sağlamaları gerekmektedir. Ankara. N. nşaat Mühendisleri Odası. Caniklioğlu.

ncelemeler yapılırken ihalelerle ilgili itirazların Kamu hale Kanunu’nun ve Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği’nin hangi maddelerine istinaden yapıldığı ve bu suretle uyuşmazlıkların hangi noktalarda yo ğunlaştığı tespit edilmiştir. yapılan çalışmada itiraz yapılan ihalenin türü. Belediyelerde ihaleleri yapılan 2004 yılına ait 25 adet. Anahtar sözcükler: Kamu hale Kanunu. 2007 yılına ait 143 adet ve 2008 yılının ilk 5 ayına ait 64 adet yapım iş leri ile ilgili Kamu hale Kurumu’na yapılan itiraz başvurusu Kamu hale Kurumu’nun web adresinden temin edilmek suretiyle Ekim 2007 – Haziran 2008 tarihleri arasında irdelenmiştir.edu.tr Tepebaşı Belediyesi. Bu çalışmanın amacı. itiraz edenin türü. 26555 Eskişehir Tel: 0222 321 35 50 E-Posta: gokhana@anadolu. Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği.edu. Bu doğrultuda 4734 sayılı Kamu hale Kanunu’nun uygulanması esnasında yapım işleri ihalelerine yönelik Kamu hale Kurumu’na yapılan 326 adet şikâyet başvurusu incelenmiştir. 2006 yılına ait 60 adet. ülkemizde uygulanmakta olan 4734 sayılı Kamu hale Kanunu’nun yapım işleri ihaleleri uygulamalarındaki ihale uyuşmazlıklarının irdelenmesi suretiyle karşılaşılan problemleri tespit etmek ve bu tespitlere yönelik olarak çözüm önerileri sunmaktır. 2005 yılına ait 34 adet.tr Öz Ülkemizde uygulanmakta olan 4734 sayılı Kamu hale Kanunu’nda çeşitli aksaklıklar mevcuttur. Ayrıca.tr Gökhan Arslan Anadolu Üniversitesi nşaat Mühendisliği Bölümü ki Eylül Kampüsü. 4734 sayılı Kamu hale Kanunu düzenine ilişkin Kamu hale Kurumu tarafından düzenlenen ikincil mevzuatla birlikte kanunun uygulanabilirlik düzeyi yükseltilmeye çalış ılmıştır. Kamu hale Kurumu.edu.4734 Sayılı Kamu hale Kanunu’nun Yapım şleri haleleri Uygulamalarında Karşılaşılan hale Uyuşmazlıkları ve Çözüm Önerileri Gökhan Çiçek Serkan Kıvrak Anadolu Üniversitesi nşaat Mühendisliği Bölümü ki Eylül Kampüsü. Kamu kurumlarında görev yapan 1’i sayıştay denetçisi ve 5’i inşaat mühendisi olmak üzere toplam 6 kiş i ile yüz yüze görüşmeler sonucunda Kamu hale Kanunu’nun yapım işleri ihaleleri uygulamalarındaki uyuşmazlıkların yoğunlaştığı noktalar irdelenmiş ve incelemeler sonucunda kanundaki eksiklerin giderilmesi yönünde gerekli önermelerde bulunulmuştur. 151 . Kamu hale Kurulu’nun verdiği kararlardaki oy birlikteliği ve karar sonuçlarına ait analizlere de yer verilmiştir. 26555 Eskişehir Tel: 0222 321 35 50 E-Posta: serkankivrak@anadolu. 26130 Eskişehir Tel: 0222 211 40 00 E-Posta: gcicek@anadolu.

Kamu hale Kurumu tarafından hazırlanan ikincil mevzuatlarla uygulanabilir hale getirilmeye çalış ılmıştır. daha önce uygulanmakta olan kanunlardan çok farklı bir yapıya sahiptir. 2003. Bu kanun. 2005. Kamu hale Kanunu’nda yapılması gerekli olan değişikliklerin önemli bir derecede olduğunun göstergesidir (Karapınar. Dolayısıyla. 2006. Gencer. 2005 yılına ait 34 adet. 2003). Kamu hale Kurulu’nun verdiği kararlardaki oy birlikteliği ve karar sonuçlarına ait analizlere de yer verilmiştir.Giriş Kamu kuruluşlarının mal. Fakat değişik yorum ve anlamalara meydan verir hükümlere ilişkin kesin görüş. Belirtilen amaç doğrultusunda belediyelerde ihaleleri yapılan 2004 yılına ait 25 adet. Araştırma Sonuçları Genel olarak bakıldığında itiraz edilen 326 adet ihalenin 257 adedi (%79) açık ihale usulüyle yapılmıştır (Şekil 1). 2003). Dolayısıyla kanunun işleyiş süreci içerisinde uyuşmazlıklar ortaya çıkmıştır. Kamu kurumlarında görev yapan 1’i sayıştay denetçisi ve 5’i inşaat mühendisi olmak üzere toplam 6 kişi ile yüz yüze görüşmeler sonucunda Kamu hale Kanunu’nun yapım işleri ihaleleri uygulamalarındaki uyuşmazlıkların yoğunlaştığ ı noktalar irdelenmiş ve incelemeler sonucunda kanundaki eksiklerin giderilmesi yönünde gerekli önermelerde bulunulmuştur. Kamu hale Kanunu ile getirilen yeni ihale düzenine ilişkin çerçeve hükümler. uygulamada ortaya çıkan aksaklıkları gidermede yetersiz kaldığı ve bütün kamu kurumlarını kapsamadığı gerekçeleriyle yeni mevzuat düzenleme çabaları başlatılmış ve 4734 sayılı Kamu hale Kanunu kabul edilmiştir ( ğdeler. Budak. Köksal. Kamu hale Kanunu’nda belirtildiği üzere açık ihale usulünün esas ihale usulü olarak benimsendiği ortaya çıkmıştır. ncelemeler yapılırken ihalelerle ilgili itirazların Kamu hale Kanunu’nun ve Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği’nin hangi maddelerine istinaden yapıldığı ve bu suretle uyuşmazlıkların hangi noktalarda yoğunlaştığı tespit edilmiştir. aynı konuya ilişkin farklı veya hatalı uygulamaların yapılıyor olması. 152 . 2007 yılına ait 143 adet ve 2008 yılının ilk 5 ayına ait 64 adet yapım iş leri ile ilgili Kamu hale Kurumu’na yapılan itiraz başvurusu Kamu hale Kurumu’nun web adresinden temin edilmek suretiyle Ekim 2007 – Haziran 2008 tarihleri arasında irdelenmiştir. ülkemizde uygulanmakta olan 4734 sayılı Kamu hale Kanunu’nun yapım işleri ihaleleri uygulamalarındaki ihale uyuşmazlıklarının irdelenmesi suretiyle karşılaşılan problemleri tespit etmek ve bu tespitlere yönelik olarak çözüm önerileri sunmaktır. Araştırma Bu çalışmanın amacı. Bu bağlamda 2886 sayılı Devlet hale Kanunu’nun günümüzün değişen ihtiyaçlarına cevap vermediği. itiraz edenin türü. hizmet ve yapım işleri alımları ülke ekonomisi içerisinde önemli bir paya sahiptir. Ülkemizde Avrupa Birliği'ne tam üye olma çabaları kapsamında hukuksal alanda çeşitli değişiklikler yapılmakta ve uyum yasaları çıkarılmaktadır. Analizlerde uyuşmazlık konusu olmayan maddelere yer verilmemiştir. Ayrıca yapılan çalışmada itiraz yapılan ihalenin türü. 4734 sayılı Kamu hale Kanunu ihale sistemimizde önemli değişikliklere neden olmuştur. Yücel. karar ve içtihatların henüz oluşamamış olması. 2005. 2006 yılına ait 60 adet.

birinci olarak 10 adet uyuşmazlık (%25) ile Kamu hale Kanunu’nun “Aşırı düşük teklifler” başlıklı 38 inci maddesinde. ikinci olarak 8 adet 153 . hale Tipi Pazarlık 4 Devlet hale Kanunu Şekil 1 Kamu hale Kurumuna yapılan itirazların ihale türleri. “ hale ve ön yeterlik dokümanının hazırlanması” başlıklı 19 uncu maddesi ve “Makine ve diğer ekipmana ilişkin belgeler” başlıklı 42 inci maddelerinde yoğunlaştığı görülmektedir. ikinci olarak 9 adet uyuşmazlık (%16) ile Kamu hale Kanunu’nun “Aşırı düşük teklifler” başlıklı 38 inci maddesinde yoğunlaştığı görülmektedir. birinci olarak 9 adet uyuşmazlık (%17) ile Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Aşırı düşük teklifler” başlıklı 65 inci maddesinde ikinci olarak 6 adet uyuşmazlık (%11) ile Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “ ş deneyim belgeleri” başlıklı 40 ıncı maddesinde yoğunlaştığı görülmektedir. Aynı şekilde 2004 yılında Kamu hale Kurulu’nun verdiğ i kararlar ve Kamu hale Kurumu’na yapılan itirazlar Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği açısından incelendiğinde uyuşmazlıkların. Aynı şekilde 2006 yılında yapılan itirazlar Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği açısından incelendiğinde uyuşmazlıkların. 2005 yılında itirazlar Kamu hale Kanunu açısından incelendiğinde uyuşmazlıkların.300 250 hale Sayısı 200 150 100 50 0 257 47 18 Açık Belli st. ikinci olarak 6 adet uyuşmazlık (%16) ile Kamu hale Kanunu’nun “ haleye katılımda yeterlik kuralları” başlıklı 10 uncu maddesinde yoğunlaştığı görülmektedir. Ar. birinci olarak 10 adet uyuşmazlık (%22) ile Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Aşırı düşük teklifler” başlıklı 65 inci maddesinde ve ikinci olarak 4’er adet uyuşmazlık (%9) ile Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Temel ilkeler” başlıklı 4 üncü maddesi. birinci olarak 12 adet uyuşmazlık (%13) ile Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Aş ırı düşük teklifler” başlıklı 65 inci maddesinde. 2006 yılında yapılan itirazlar Kamu hale Kanunu açısından incelendiğinde uyuşmazlıkların. birinci olarak 14 adet uyuşmazlık (%25) ile Kamu hale Kanunu’nun “ haleye katılımda yeterlik kuralları” başlıklı 10 uncu maddesinde. 2004 yılında Kamu hale Kurulu’nun verdiği kararlar ve Kamu hale Kurumu’na yapılan itirazlar Kamu hale Kanunu açısından incelendiğinde uyuşmazlıkların. “Yaklaşık maliyet” başlıklı 7 inci maddesi. birinci olarak 27 adet uyuşmazlık (%28) ile Kamu hale Kanunu’nun “ haleye katılımda yeterlik kuralları” başlıklı 10 uncu maddesinde. Aynı şekilde itirazlar Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği açısından incelendiğinde uyuşmazlıkların. ikinci olarak 12 adet uyuşmazlık (%12) ile Kamu hale Kanunu’nun “Aşırı düşük teklifler başlıklı” 38 inci maddesinde yoğunlaştığı görülmektedir.

birinci olarak 14 adet uyuşmazlık (%13) ile Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “ ş deneyim belgeleri” başlıklı 40 ıncı maddesinde. Kamu hale Kurulu’nun verdiği kararlarda hem istekliler lehine hem de idareler lehine kararları eşit oranda verdiği söylenebilir. birinci olarak 28 adet uyuşmazlık (%15) ile Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Pazarlık usulü” başlıklı 17 inci maddesinde. ikinci olarak 21 adet uyuşmazlık (%11) ile Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Aşırı düşük teklifler” başlıklı 65 inci maddesinde yoğunlaştığı görülmektedir. birinci olarak 43 adet uyuşmazlık (%26) ile Kamu hale Kanunu’nun “ haleye katılımda yeterlik kuralları” başlıklı 10 uncu maddesinde ikinci olarak 28 adet uyuşmazlık (%17) ile Kamu hale Kanunu’nun “Pazarlık usulü” başlıklı 21 inci maddesinde yoğunlaştığı görülmektedir. ikinci olarak 14 adet uyuşmazlık (%14) ile Kamu hale Kanunu’nun “Temel ilkeler” başlıklı 5 inci maddesinde yoğunlaştığ ı görülmektedir. 2007 yılında yapılan itirazlar Kamu hale Kanunu açısından incelendiğinde uyuşmazlıkların. 154 . 4 Cumhuriyet Savcılığına Gön. birinci olarak 21 adet uyuşmazlık (%21) ile Kamu hale Kanunu’nun “ haleye katılımda yeterlik kuralları” başlıklı 10 uncu maddesinde. 56 adet iptal (%17). 2008 yılında ise Kamu hale Kanunu açısından incelendiğinde uyuşmazlıkların. Aynı şekilde. 9 ptal Kararının ptali 6 Karar Vermeye Yer Yok 3 vedilik Kararı ptal 17 lgili dareyeBildirim. Düzeltici şlem ptal Ret Karar Sonucu Şekil 2 Kamu hale Kurulu karar sonuçları. 33 adet düzeltici işlem tesis edilmesi (%10). 26 adet konunun çişleri Bakanlığı’na gönderilmesi (%8) yönünde kararı mevcuttur (Şekil 2). Tüm yıllar birlikte analiz edildiğinde Kamu hale Kurulu’nun 182 adet ret (%53). ikinci olarak 12 adet uyuşmazlık (%12) ile Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Pazarlık usulü” başlıklı 17 inci maddesinde yoğunlaştığ ı görülmektedir. 2007 yılında yapılan itirazlar Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği açısından incelendiğinde uyuşmazlıkların. 200 180 160 140 120 100 80 60 40 20 0 182 hale Sayısı 56 33 26 çişleri Bakanlığına Gön.uyuşmazlık (%9) ile Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “ steklinin organizasyon yapısı ve personel durumu ile kaliteye ilişkin belgeler” başlıklı 41 inci maddesinde yoğunlaştığı görülmektedir. Aynı şekilde 2008 yılında Kamu hale Kurulu’nun verdiği kararlar ve Kamu hale Kurumu’na yapılan itirazlar Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliğ i açısından incelendiğinde uyuşmazlıkların.

200 150 hale Sayısı 100 50 0 Tüzel Kişi Gerçek Kişi Öğretim Görevlisi Başkanlık stemi Ortak Girişim Diğer 73 36 16 13 181 7 tiraz Türü Şekil 3 Kamu hale Kurumu’na yapılan itirazların türleri. birinci olarak 111 adet uyuşmazlık (%24) ile Kamu hale Kanunu’nun “ haleye katılımda yeterlik kuralları” başlıklı 10 uncu maddesinde ikinci olarak 61 adet uyuşmazlık (%13) ile Kamu hale Kanunu’nun “Aşırı düşük teklifler” başlıklı 38 inci maddesinde ve üçüncü olarak 44 adet uyuşmazlık (%10) ile Kamu hale Kanunu’nun “Pazarlık usulü” başlıklı 21 inci maddesinde yoğunlaştığı görülmektedir (Şekil 4). Aynı şekilde Şekil 5’e bakıldığında 2008 yılında Kamu hale Kurulu’nun verdiğ i kararlar ve Kamu hale Kurumu’na yapılan itirazlar Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği açısından incelendiğinde uyuşmazlıkların. Sonuçlara bakıldığında şikâyet başvurularının %60 oranında kurumsal yapı türüne sahip istekliler tarafından yapıldığı görülmektedir. aldığı kararların 214 adetini (%66) oybirliği ile 112 adetini (%34) ise oyçokluğuyla almıştır. Kamu hale Kurulu 16 adet (%5) ihale ile ilgili olarak Kamu hale Kurumu Başkanlığı tarafından yapılan talep üzerine inceleme yapmıştır. Kamu hale Kurulu’nun verdiği kararlar ve Kamu hale Kurumu’na yapılan itirazlar Kamu hale Kanunu açısından incelendiğinde uyuşmazlıkların. birinci olarak 59 adet uyuşmazlık (%12) ile Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Aşırı düşük teklifler” başlıklı 38 inci maddesinde ikinci olarak 44 adet uyuşmazlık (%9) ile Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Pazarlık usulü” başlıklı 17 inci maddesinde ve üçüncü olarak 43 adet uyuşmazlık (%9) ile Yapım şleri haleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “ ş deneyim belgeleri” başlıklı 40 ıncı maddesinde yoğunlaştığ ı görülmektedir. 155 .Kamu hale Kurulu. Tüm yıllar göz önünde bulundurulduğunda Kamu hale Kurumu’na yapılan itirazların 181 adetini (%56) tüzel kişiler. Benzer şekilde Gencer (2005) tarafından 2004 yılına ait yapım işleri ihalelerindeki uyuşmazlıkların incelendiği çalışmada şikâyet başvurularının %66 oranında kurumsal yapı türüne sahip istekliler tarafından yapıldığ ı tespit edilmiştir. Tüm yıllar göz önünde bulundurularak. 13 adetini (%4) ortak girişimciler tarafından yapılan itirazlar oluşturmaktadır (Şekil 3).

Şeffaflık ve Rekabet Kamu alımlarında rekabeti etkili bir biçimde sağlamak ve sürdürebilmek için alımlar hakkındaki ayrıntılı ve anlaşılır bilgilerin mümkün olan en geniş alanda ilan edilmesi 156 . Yapılan analizler. Yapılan analizler. 70 60 Uyuşmazlık Sayısı 50 40 30 20 10 30 61 24 16 4 32 22 17 24 18 2 33 1 34 3 36 5 37 38 39 40 3 41 4 42 2 44 1 45 55 2 61 62 1 63 ddaa 0 Kanun Maddesi Şekil 4 (devamı) tiraz maddeleri ve sayıları (Kamu hale Kanunu’na göre).120 100 Uyuşmazlık Sayısı 80 60 111 44 40 20 1 0 3 5 6 7 9 10 11 12 13 15 17 20 21 24 26 27 28 35 9 1 1 5 11 3 1 1 3 2 4 11 5 2 29 Kanun Maddesi Şekil 4 tiraz maddeleri ve sayıları (Kamu hale Kanunu’na göre). araştırmalar ve yüz yüze görüşmeler (1 sayıştay denetçisi ve kamu kurumlarında görevli 5 inşaat mühendisi) sonucunda Kamu hale Kanunu’nun yapım iş leri ihaleleri uygulamalarındaki uyuşmazlıkların yoğunlaştığı noktalar belirlenmiş ve aşağıda maddeler halinde verilmiştir. Kamu hale Kanunu’nun istekliler ve idareler tarafından tam olarak anlaşılamaması ve hak arama sürecinin yeni algılanıyor olması uyuşmazlıkların artış sebebi olarak gösterilebilir. araştırmalar ve kişisel görüşmeler neticesinde Kamu hale Kanunu’nun yapım işleri ihaleleri uygulamalarında uyuşmazlıkların sayısının yıllara göre bir şekilde arttığı gözlenmektedir.

2006). (Erol. 50 45 40 Uyuşmazlık Sayısı 35 30 27 25 20 15 10 5 4 5 7 44 21 18 9 6 1 8 9 10 5 3 22 11 10 2 4 2 31 34 35 36 8 9 3 4 2 10 1 11 1 16 17 18 19 3 27 28 29 30 37 38 Yönetm elik Maddesi Şekil 5 tiraz maddeleri ve sayıları (Yapım şleri haleleri Uygulama Yön. yolsuzluk ve dolandırıcılıkla mücadele etmenin en önemli yolu alım sürecinin başından sonuna kadar mümkün olan en üst seviyede saydam tutulmasıdır. Kamu alımlarında etkinliği bozan siyasi himayecilik.’ne göre). Yeterlik Belgeleri ve Eksik Evrakların Tamamlattırılması steklilerin yeterliliklerini belirlemeye yönelik olarak "Ekonomik ve Mali Yeterlilik" ile " Mesleki ve Teknik Yeterlilik" kurallarının tek bir belge içerisinde toplanması. ihalelere katılımı son derece kolaylaştıracağı gibi haksız rekabet ortamını da ortadan kaldıracaktır (Ustaömer. Kamu hale Kurumu tarafından hangi evrakların eksik evrak olarak değerlendirilmesi gerektiği yönelik kesin ibarelerin bulunduğu bir düzenleme yapılmalıdır. Yön. 157 39 0 .gerekmektedir. 70 60 Uyuşmazlık Sayısı 50 40 30 20 10 0 ddaa 40 41 42 45 46 48 49 50 53 54 55 58 59 60 61 62 63 65 66 69 70 59 43 40 24 13 4 1 3 3 2 2 1 17 15 1 3 3 17 11 1 1 18 Yönetm elik Maddesi Şekil 5 (devamı) tiraz maddeleri ve sayıları (Yapım şleri haleleri Uyg.’ne göre). 2006).

hale Dosyası Son Alım Tarihi Kamu hale Kanunu’nun ilgili maddesine ihale dosya bedeli esas alınmak suretiyle ihale dosya son alım tarihi ile ihale tarihi arasına bir süre konulmalıdır. 2003). Yaklaşık Maliyet Sağlıklı bir yaklaşık maliyetin belirlenebilmesi için idarelerce yaklaşık maliyet komisyonu başlığı altında komisyonların ve bu komisyonları denetleyen mekanizmaların oluşturulması gerekmektedir. 2006). hale sürecinin uzamamasını sağlamak amacıyla idarelere veya Kamu hale Kurumuna yapılacak olan itirazlarda yatırılacak olan ücretlerin caydırıcı nitelikte olması gerekmektedir. ş Deneyim Belgeleri steklilerin ekonomik ve mali yeterlikleri yanı sıra mesleki ve teknik yeterliliklerinin net bir şekilde belirlenmesine yardımcı olan. denetim altında tutulan “ ş Deneyim Belgeleri”nin oluşturulması ve mesleki yetkinlik belgesine dönüştürülmesi. Benzer şler Uyuşmazlıkların giderilmesine yönelik olarak Yapım şlerinde ş Deneyiminde Değerlendirilecek Benzer şlere Dair Tebliğ’in ekinde yer alan Benzer ş Grupları Listesi’nin tekrar revize edilmesi ve kapsamının genişletilmesi yeterli olacaktır. halelerle ilgili şikâyet olması durumunda ihale süreci uzamaktadır. Bürokrasinin Yoğunluğu halelerin etkin ve verimli biçimde gerçekleştirilebilmesi için tüm sürelerin yeniden gözden geçirilmesinin uygun olacağı düşünülmektedir ( ğdeler. 2003). gizliliğ i esasından vazgeçilmeli ve Kamu hale Kanunu’nun ilgili maddelerinde. Aynı şekilde ihale işlemlerin hızlandırılmasına yönelik elektronik ortamda süreçlerin ilerletilebildiği yeni yöntemler benimsenmelidir. bu yönde değişiklilikler yapılmalıdır ( ğdeler. Tespit edilen yaklaşık maliyetin. Konulacak bu sürenin minimum 2 gün olarak benimsenmesi faydalı olacaktır. ihalelerde ihalelere verilen tekliflerin etkilenmemesini sağlayacak şekilde. Bütün Tekliflerin Reddedilmesi ve halenin ptali halelerin iptaline yönelik uygulamada hukuki gerekçelerinin de içerisinde bulunduğu ihale iptali özel standart formu uygulamasına gidilerek idarelerin ve ihale yetkililerinin 158 . sağlıklı bir ihale rejimi için büyük katkı sağlayacaktır (Küçük. haksız rekabete yol açmayan.Aşırı Düşük Teklifler 4734 sayılı Kamu hale Kanunu’nun 38 inci maddesinde aşırı düşük tekliflerin tespit ve sorgusunun verimli bir şekilde yapılabilmesi için hangi bilgi ve belgelerden istifade edilebileceği ve hesaplamanın nasıl yapılacağına ilişkin resmi kriterlerin Kamu hale Kurumu tarafından belirlenerek gerekli değişikliklerin yapılması gerekmektedir.

güçlendirme ve onarım işlerinde Kamu hale Kanunu ve ikincil mevzuatında düzenleme yapılarak Teklif Birim Fiyat sözleşme usulüne göre ihale yapılabilmesinin önü açılmalıdır (Akçay ve Manisalı. Yaklaşık maliyetin. Aşırı düşük tekliflerin tespit ve sorgusunun verimli bir şekilde yapılabilmesi için hangi bilgi ve belgelerden istifade edilebileceği ve hesaplamanın nasıl yapılacağına ilişkin resmi kriterlerin Kamu hale Kurumu tarafından belirlenerek gerekli değişikliklerin yapılması gerekmektedir. hale 159 . ihale ilan kontrol mekanizması içerisinde ihale usul denetim mekanizmasına da yer verilmesi yeterli olacak ve yapı iş lerinin doğru olan ihale usulüyle yapılması sağlanacaktır. Kamu hale Kanunu kamu ihalelerinde açıklık ve rekabet açısından yetersizdir. Sonuçlar Yapılan bu çalış ma sonucunda yapım işleri ihaleleri uygulamalarında tespit edilebilen uyuşmazlıklar ve eksiklikler tespit edilmiş ve bunlara çözüm olabilecek önerilerde bulunulmuştur. içerisinde hangi evrakların eksik evrak olup olmadığına dair açık ve net ibarelerin bulunduğu bir düzenleme yapılmalıdır. rekabet ve eşitlik ilkelerinin daha kuvvetli bir zemine oturtturulması amacıyla “ haleye Katılım Yeterlik Belgesi” uygulaması hayata geçirilmelidir. lgili maddede öngörülen şartlar net olmasına karşın biraz esneklik içermesi birtakım sıkıntılar yaratmaktadır. Ek düzenlemelerin yapılması gerekmektedir. hale lanı. haleye katılımlarda isteklilerden istenen "Ekonomik ve Mali Yeterlilik" ile " Mesleki ve Teknik Yeterlilik" ile ilgili belgelerin azaltılması. Pazarlık Usulü Konu ile ilgili uyuşmazlıkların giderilmesi için Kamu hale Kurumu tarafından denetlenen. ihalelerde ihalelere verilen tekliflerin etkilenmemesini sağlayacak şekilde gizliliği esasından vazgeçilmelidir. Ödenek ve Sözleşme Sözleşme türünün seçimi. hale Dokümanı ve dari Şartnameler darelerce hazırlanacak ihale ilanları ve ihale dokümanlarının kontrol mekanizması oluşturularak denetlenmesi veya ilgili kurumlarda çalışan personellerin idareler ve Kamu hale Kurumu tarafından eğitilmelerine yönelik programların düzenlenmesiyle uzman personellerin yetiştirilmesi sağlanmalıdır.ihaleleri hukuki gerekçelere dayandırmadan iptal edememeleri sağlanarak bu konuyla ilgili uyuşmazlıklara çözüm yolu bulunmuş olacaktır. Özellikle ihale öncesi uygulama projelerinin yapılmasının imkânsız olduğu. Eksik evrakların değerlendirilmesine yönelik olarak. Tekliflerin Hazırlanması ve Sunulması steklilerin teklif dosyalarını hazırlarken konuyla ilgili olan tutumlarını ciddileştirmeleri durumunda uyuşmazlıklar ortadan kalkacaktır. 2007). Aynı şekilde Kamu hale Kanunu’nun 37 nci maddesinde tekliflerin değerlendirilmesine yönelik hükümler belirtilmiştir. uygulamada yaşanan en önemli problemlerden birisidir.

Ankara. Sözleşme Aşamasına Kadar Geçen Sürede Karşılaşılan Sorunlar.tr/_Icisleri/WPX/kik_sorunlari. (2005) 4734 Sayılı K K ve 4735 Sayılı K SK Çerçevesinde.icisleri. Elektronik ortamda ihalelerin yapılabileceği veya ihale süreçlerindeki işlemlerin elektronik ortam vasıtasıyla yapılabileceği uygulamalara geçiş süreci başlatılmalıdır. stanbul. Gencer H.htm Getirdiği Sorunlar. s.org. stanbul Teknik Üniversitesi. Erol K. (2006) Nasıl Bir ş http://www. Gencer. Eskişehir. nşaat Mühendisleri Odası. 453-464. Yüksek Lisans Tezi. Bildiriler Kitabı. ğdeler S. Köksal E. (2006) II.org. Fen Bilimleri Enstitüsü.dosya bedeli esas alınmak suretiyle ihale dosya son alım tarihi ile ihale tarihi arasına minimum 2 gün olması şartıyla bir süre konulmalıdır. Küçük M. Belirsizlikler ve Uygulama Farklılıklarının ncelenmesi. (2003) Kamu hale Yasası ve Uygulamadaki Sorunlar. 108. 13-26.intes. s. Uluslararası Kamu Alımları Sempozyumu. (2003) Kamu hale Kanunu ve Uygulamadaki Sorunlar. Yüksek Lisans Tezi. AB Uygulamaları Çerçevesinde Uygulamada Karşılaşılan Sorunlar Açısından ncelenmesi. Manisalı E. Kaynaklar Akçay C. Yüksek Lisans Tezi. Osmangazi Üniversitesi. (2003) Kamu hale Kanununun http://www. Dördüncü nşaat Yönetimi Kongresi. Kamu hale Kurumu. stanbul. Sertifikası. Karapınar O. Fen Bilimleri Enstitüsü. nşaat Mühendisleri Odası stanbul Şubesi. H. (2007) 4734 Sayılı Kamu hale Kanunu ve 4735 Sayılı Kamu hale Sözleşmeleri Kanununun. Deneyim Yücel R. zmir. (2005) 2886 ve 4734 Sayılı hale Kanunlarının ncelenmesi ve Yapım şlerinde 4734 Sayılı Kamu hale Kanunu’nun Uygulamasında Karşılaşılan Sorunlar çin Çözüm Önerileri. Bildiriler Kitabı. stanbul. (2005) Kamu hale Kanununa Göre Yapılan Yapım şleri halelerindeki Uyuşmazlıklar ve Uyuşmazlık Kararları Üzerine Bir Araştırma. s. nşaat Mühendisleri Odası..tr/06/dergi/?sayi=101&makale=174 ve Çözüm Önerileri. Üçüncü Yapı şletmesi Kongresi. (2006) ş Deneyim Belgeleri Sorunlar http://www.tr/06/dergi/?sayi=98&makale=91 Ustaömer H. stanbul.intes. (2006) 4734 Sayılı Kamu hale Kanunu’nun Uygulamasında Karşılaşılan Sorunlar çin Çözüm Önerileri. stanbul Teknik Üniversitesi. 101-107. stanbul. Yapım şlerinde.gov. A. 160 . K K. Mali Hukuk. Fen Bilimleri Enstitüsü. Budak O.

Mim.edu. işlevsel ve performans kayıpları olduğu belirlenmiştir. Mimarlık Bölümü. Adana 03223386394 E-posta: eerten@cu. Daha sonra belirlenen bir bölgede bulunan yedi adet il özel idare binaları incelenmiş.tr Erkin Erten Ç. bu binalardan hangilerinin belirli bir ihtiyaç programı dahilinde üretilmediği saptanmış ve fiziksel mekan eksiklikleri tespit edilmiştir. zaman. Etkin bir tasarımın yapılabilmesi için tasarım verilerinin belirlenmesi gerekir. Proje yönetimi. Fak. Bu çalışmada. Müh. işleve bağlı gereksinimler araştırılır ve gereksinimlerin özelliklerine göre mekansal gereklilikler listeler halinde belirlenir. il özel idare binaları ile ilgili yasal mevzuat göz önüne alınarak söz konusu binalar için ihtiyaç programı belirlenmeye çalışılmıştır. yapının. Sonuç olarak belirli bir ihtiyaç programına göre üretilmeyen yapılarda. tasarım. Yapı ile ilgili konsept oluşturulduktan sonra yapılması gereken önemli çalışmalardan birisi tasarım aşamasıdır.tr Öz Yapı üretim sürecinin ilk basamağı mimari tasarlama eylemidir. fonksiyonları. Tasarım verilerinin saptandığı ihtiyaç programları oluşturulurken.Ü. performans ve para kaybına neden olmaktadır. Müh. Ancak ülkemizde inşaat sektöründe birçok bina yapısı için ihtiyaç programı hazırlama aşamasına yeterli önem verilmediği bilinmektedir.Ü. Mimarlık Bölümü. 2000 ).htiyaç Programı Hazırlama Sürecinin Proje Yönetimi Bağlamında rdelenmesine Yönelik Bir Uygulama: l Özel dare Binaları Gülden Gümüşburun Ayalp Ç.edu. Bu aşamanın başlangıcında ihtiyaç programının hazırlanması gerekmektedir. htiyaç programları. bir yandan beklenen hizmetleri. Eksikliklerin telafisi için yapılan her çaba proje maliyetini arttırmakta. Fak. Giriş Proje hayat döngüsü süreci. l özel idare binaları. htiyaç programları. Adana 03223386394 E-posta: gayalp@cu. üretim ve kullanım aşamalarından oluşmaktadır. Anahtar Sözcükler: htiyaç programı. yapım ve kullanım aşamasında ciddi boyutlarda parasal. tanımlama. bina içinde yer alan organizasyonları tanımlarken. öte yandan binanın nicesel ve nitesel yönlerinden fiziksel özelliklerini anlatır ( Yeğin. htiyaçları tamamen karşılayabilecek mimari tasarıma ancak bu çalışmanın yapılması sonucunda başlanabilir. 161 . konsept geliştirme. kullanıcının istek ve beklentilerine optimum düzeyde cevap verebilmesi için hazırlanmaktadır. Mim. Bunun sonucunda binanın yapım ve kullanım aşamasında birçok sorunla ve eksiklikle karşılaşıldığı bir gerçektir.

maddesine göre. bunun sonucunda da. Meclis başkanının veya üyelerden herhangi birinin gerekçeli önerisi üzerine. her bir birim için 5302 sayılı yasaya göre ortaya çıkan fiziksel mekan gereksinimleri ve özellikleri belirlenmiştir. l genel meclisi toplantıları meclis üyelerinin. ilgili literatürün taraması. bina kullanıcılarıyla ilgili görüşmeler yapılmıştır. fiziksel boyut ve konfor koşulları bakımından amaca uygun olmadığı bilinmektedir. kullanılacak malzeme niteliğini belirlemekte ve dolayısıyla projenin yaşam döngüsü içerisindeki toplam maliyetini doğrudan etkilemektedir.” 5302 sayılı yasayla birlikte il özel idaresinin organları arasında. meclis başkanının. Son olarak da tarafımızdan oluşturulan programa göre incelenen örneklerdeki eksiklikler belirlenmeye çalış ılmıştır. Ancak tasarım aşamasında düşünülmeyen ve sonradan telafi edilmeye çalışılan bu iyileştirme çabaları çoğunlukla amacına ulaşamamakta ve proje maliyetini büyük boyutta artırmaktadır. Yeni düzenlemeye göre. 5302 sayılı kanunun 12. encümen üyelerinin gerektiğinde genel sekreterin katılımıyla gerçekleşmektedir. yer alan mekanlar tespit edilmiş. “ l genel meclisinin toplantıları açıktır. konu ile ilgili uzmanlardan görüş alınması ve ilgili yasal mevzuatın göz önünde bulundurulması gerekmektedir. il genel meclisinin konumu değiş miş ve öncelikli duruma getirilmiştir. toplantıya 162 . Bununla birlikte genel meclis toplantılarından önce ve sonra kullanıcıların bir araya gelebileceği ve kulis yapabileceği fuaye alanlarına ihtiyaç duyulmaktadır.” 3360 sayılı yasaya kıyasla yeni yasa döneminde il genel meclisinin etkinliğinin artması meclis salonunun kullanımının artmasını beraberinde getirmiştir. üretilen yapılar iş lev. Daha sonra çalışma kapsamındaki Adana ve çevresindeki illerde kullanılmakta olan 7 il özel idare binasında. Bu programlar hazırlanırken. kullanıcılarla kapsamlı görüşmelerin yapılması. Ancak ülkemizdeki yapı üretim sürecinde ihtiyaç programı hazırlama aşamasına gereken önemin verilmediği. yapıdaki mekânların işlev ve fiziksel boyutlarını. Yani meclis salonunun kullanıcıları. Meclis Salonu ve Birimleri “ l genel meclisi il özel idaresi yönetiminin karar organıdır. önce l Özel dare binaların için. il genel meclisi kendi belirdiği bir aylık tatil hariç her ayın ilk haftası toplanacaktır. “5302 sayılı l Özel daresi Kanunu il genel meclisi toplantılarının sayılarını arttıracak bir düzenlemeye gitmiştir. son yasal düzenlemedeki işleyiş ve görev tanımları dikkate alınarak bir ihtiyaç programı hazırlanmıştır. Sonradan bu olumsuzlukları gidermek için yapıda çeşitli boyutlarda tadilat ve ilavelerin yapılması gündeme gelmektedir. ağırlıklı olarak il özel idare binasının içinde bulunan iç kullanıcılar değildir. konfor koşularını. Bir yüksek lisans çalışması olarak gerçekleştirilen çalışmada. l Özel dare Binalarının htiyaç Programının Belirlenmesi l özel idare binalarındaki birimleri. görev ve iş leyişlerine göre gruplayarak.htiyaç programları. Bunun için meclis salonunun ayrı bir girişinin olması gerekmektedir.

2005). il genel meclisi. Meclis başkanı odası ve sekretaryası. Meclis Çalışma Birimleri “Yeni yasayla gerçekleşen yeniliklerden birisi meclisin kendi içinden seçeceği ihtisas komisyonlarıdır. 5302 sayılı l Özel daresi Kanunu’nun 16. • htisas komisyonu odaları. 2005). bu evrakları inceleyebileceğ i masa düzeni bulunan denetim komisyonu odasına ihtiyaç duyulmaktadır. 163 . fonksiyon ve görev açısından TBMM’deki meclise ve meclis salonuna benzemektedir. denetim komisyon üyelerinin evraklarını saklayabileceği dolapları bulunan. Bu amaçla meclis salonlarında izleyici balkonları veya meclis salonunun arka sıralarında. bu komisyonlarda meclisteki üye sayısı oranında temsil edilecektir” (Coşkun ve Uzun. Bu açıdan meclis salonu ele alındığında. maddesine göre. parti grup odaları meclis çalışma birimleri mekanları arasındadır. projeksiyon odası salon içinde olması gereken birimlerdir. meclis üyelerinin oturma düzeninden farklı bir düzende izleyici bölümlerine ihtiyaç duyulmaktadır. sahne. • Meclis başkanı odası. çeviri odası. maddesine göre kurulan “Denetim Komisyonu” il özel idaresinin gelir ve giderlerini denetlemek üzere il genel meclisince oluşturulan ve il genel meclisinin etkinliğini arttıran diğer bir faktör olarak göze çarpmaktadır” (Coşkun ve Uzun.” Bu hükme göre. Denetim Komisyonları yeni yasaya göre il özel idareleri içinde belirli bir dönemde görev yapan servislerdir. belirlenmiştir. Bu veriler sonucunda. • Parti grup odaları olarak. l özel idare binalarındaki meclis salonu. sekretaryası. 2005). “ htisas komisyonları 3 ile 5 kiş iden oluşacak ve her siyasi parti. • Meclis başkan vekilleri odası. Mekan organizasyonu açısından yapılan gözlem ve görüşmeler doğrultusunda meclis salonun yakınlarında ihtisas komisyon odalarının olması olumlu olacaktır. • Denetim komisyonu odası. Her yılın ocak ve şubat aylarında 60 gün süreyle görev yapan komisyonun toplanması gerekmektedir. meclis başkanının toplantılara katılamadığ ı durumlarda meclise başkanlık eden meclis başkan vekili odası. üyeleri arasında seçilecek kişilerden oluşan ihtisas komisyonları oluşturulabilmektedir” (Sobacı. meclis salonunda halkın ve basının toplantıları izleyebileceği mekanlara gereksinim duyulmaktadır. sahne arkası. • Meclis üyeleri çalışma odası. Meclis çalışma birimleri için gereksinim duyulan mekanlar.katılanların salt çoğunluğuyla kapalı oturum yapılmasına karar verilebilir. 5302 sayılı yasada yapılan tanımlamalara ve araştırma yapılan il özel idare binalarındaki kullanıcılarla yapılan görüşmelere göre ihtisas komisyonları meclis çalış ma birimleri içinde yer almaktadır. “5302 sayılı l Özel dareleri Kanunu’nun 17.

bunun üzerinde nüfusa sahip olan illerde ise en fazla dört kişinin genel sekreter yardımcılığına getirilebileceğini belirlemiştir.” Yasadaki bu görev tanımlaması ve kullanıcılarla yapılan görüşmeler doğrultusunda encümenin ihale iş lemlerini yapabileceği bir mekana ihtiyaç duyulmakta ve bu mekan ihale salonu olarak yapıya yansımaktadır. Yeni yasayla valinin yeri son sıraya düşürülüp. maddesinde. nüfus ölçütüne göre genel sekreter yardımcılığ ı kadrosu da oluşturabileceğini belirtip. 5302 sayılı kanunun 27. 164 . 3 milyon nüfusa kadar olan illerde en fazla iki. mevzuat hükümlerine. 5302 sayılı yasanın yapmış olduğu bu tanımlamayla. Her hafta en az bir kere yapılması gereken encümen toplantılarına katılan vali için toplantılardan önce ve sonra kullanabileceği vali makam odası il özel idare binasının programında düşünülebilir. Sayısı iki katına çıkan encümen üyeleri için encümen üye odalarına ihtiyaç duyulmaktadır. 2005). valinin il genel meclisi başkanlığı görevine son verilmektedir” (Çiftepınar. üye sayısı iki katına çıkan encümenin başkanı olma sıfatını korumaktadır” (Coşkun ve Uzun. l encümeni yürütme organı olmanın dışında 2886 sayılı Devlet hale Yasasına göre. Genel Sekreter Çalışma Birimleri 5302 sayılı kanunun 35.” “Valiye karşı sorumlu olan genel sekreter. WC-Duş gibi mekanların ayrılmış olduğu gözlenmektedir. il encümeninin önceden belirlenmiş gün ve saatte. “Genel Sekreter. maddesine göre. 2006). maddesine göre. vali adına ve onun emirleri yönünde. 2005). l genel meclisinin kararları üzerinde geniş ve önemli vesayet yetkilerine sahipti. haftada en az bir kere toplanması belirtilmiştir. il genel meclisi ve il encümeni kararlarına. Ayrıca vali. aynı zamanda il genel meclisinin başkanı konumunda bulunmaktaydı. halelere izleyici olarak halk da katılabilmektedir. il özel idare binalarında encümen toplantı odasına ihtiyaç duyulmaktadır. sekreter. Fakat “ Vali 3360 sayılı yasa döneminde il özel idaresinin başı ve yürütme organı. “ l Özel daresinin gelir getirici menkul ve gayrimenkullerinin ihale iş lemlerini de yürütür.Encümen Birimleri “3360 sayılı l Özel dare Kanunun getirdiği yapıda il daimi encümeni il genel meclisinin kendi içinden seçeceği beş kişiden oluşurken. 5302 sayılı kanundaki düzenlemeyle il encümenini seçilmiş ve atanmışların birlikte görev yaptığı bir yapıya dönüştürülmüştür. 5302 sayılı l Özel daresi Kanunu. validen sonra idari işler için en yetkili bürokrat konumundadır” (Sobacı. il özel idaresinin amaç ve politikalarına göre düzenler ve yürütür. Valilik Çalışma Birimi 5302 sayılı yasanın 29. il özel idare hizmetlerinin. 5302 sayılı yasadan önceki dönemde valilerin il özel idarelerinde denetim yetkileri ve görev alanları daha geniş olması nedeniyle il özel idare binalarında vali için ayrılmış makam odaları dışında çalışma ve dinlenme odası. vali il özel idaresinin başı ve tüzel kişiliğinin temsilcisidir. özel kalem.

il özel idare binalarında iç denetimi yapan memurlar için mekana ihtiyaç duyulduğu belirlenmiştir. • Servisler olarak belirlenmiştir.” (Coşkun ve Uzun. • Müdürler için makam odası. Denetim. Yukarda yapılan tanımlama ve görevlendirmeler kapsamında seçilen örneklerde gözlem ve görüşmeler yapılmıştır. adı geçen birimlere ilave olarak yeni birimler oluşturma yetkisi tanınmıştır. 165 . sağlık. Yeni yasanın teşkilat yapısına getirmiş olduğu daire başkanlıkları ve/veya müdürlükler ve servisler için mekanlara ihtiyaç duyulmaktadır. • WC-Duş olarak belirlenmiştir. Bu mekanlar. Dış denetimde görevlendirilen kişiler 2–3 yılda bir. Bu mekanlar iç denetçi odası olarak programa yansıyabilir. • Genel sekreter sekretarya ve bekleme alanları.” belirtilmiştir. • Makam odası ve sekretaryadır. şleyiş in bu yönde olması il özel idare binalarında dış denetçi için sürekli kullanımda olan mekana ihtiyaç duyulmamaktadır. • Daire başkanları için makam odası ve sekretaryası. Seçilen örneklerde yapılan gözlem ve görüşmeler sonucunda. tarım. maddesine göre.5302 sayılı kanunda yapılan tanımlamalara ve seçilen örneklerde yapılan görüşme ve gözlemlere göre genel sekreter için gereksinim duyulan mekanlar. insan kaynakları ve hukuk işleri birimlerinden oluşur. mali ve performans denetimini kapsar. Denetçi Üye Odaları 5302 sayılı kanunun 38. mali işler. • Genel sekreter makam odası. iş ve işlemlerin hukuka uygunluk.Müdür. Genel sekreter yardımcıları içinse. il özel idare binalarındaki rezerv ofisler dış denetçiler tarafından kullanılabileceğ i saptanmıştır. Büyükşehir belediyelerinin bulunduğu illerde genel sekreterlik-daire başkanlığı-müdürlük-servisler. genel sekreterlik. • Özel çalışma ve dinlenme odası. maddesinde “ l özel idarelerinde iç ve dış denetim yapılır.” “Yine aynı maddede il genel meclisine ihtiyaca göre. Bunun sonucunda. imar. “ l özel idaresi teşkilatı. Daire Başkanı. “ l özel idaresinin örgütlenme yönünden hiyerarşik kademeleri.Servis Çalışma Birimleri 5302 sayılı l Özel daresi Kanunu’nun 35. 5302 sayılı kanunda belirtilen dış denetim ise 2–3 yılda bir Sayıştay tarafından yapılacak denetimi ifade etmektedir. geçici süreyle il özel idare binalarında bulunmaktadır. 2005). diğer illerde genel sekreterlik-müdürlük-servisler şeklindedir” (Coşkun ve Uzun).

ki örnekte meclis salonu için ana girişten ayrı giriş. . Bu tadilatlar hem hizmet aksamalarına neden olmakta hem de proje maliyetini arttırmaktadır.Diğer beş örnekte ise yapı bütünün sadece bir kısmı özel idare olarak kullanılmaktadır. incelenen örneklerin birimleri tek tek ele alınıp saptamalar yapılmıştır. . Kahramanmaraş. Yapılan gözlem ve görüşmeler sonucunda bu mekanlar aşağıdaki gibi belirlenmiştir. Kahramanmaraş ve Osmaniye özel idare binaları ise belirli bir programa göre yapılmamıştır. tasarlanan yapılar ile aksi durumda olan yapıların eksiklikleri şu şekilde belirlenmiştir.Beş örnekte salon içinde uygun donatı mevcuttur. ncelenen örneklerin meclis salonları ele alındığında. sadece il özel idare fonksiyonlarını karşılayacak şekilde yapılar olması olumlu bulunmuştur. Osmaniye ve Mersin özel idare binalarında gözlem ve kullanıcılarla görüşmeler yapılmıştır. bazı katları il özel idaresine gelir getirmesi amacıyla kiraya verilmiştir.Hukuk Müşavirliği Çalışma Birimi l özel idaresi içindeki hukuk işleri birimi.7 örneğin dördünde fuaye alanı. Adana. ncelenen örneklerden ikisi yapı bütünün tamamının özel idare olarak kullanıldığ ı binalardır ( Adana ve Mersin özel idare binaları ). Araştırmalardan elde edilen bulgular değerlendirilmiştir. . Tamamı özel idare olarak kullanılmayan ve belirli bir ihtiyaç programına göre tasarlanmayan binalarda yeni mekanlara ihtiyaç duyulmuş. Mersin. il özel idaresinin hukuki işlerine bakmakla görevleri belirtilmiştir. Hatay. bu ihtiyacın giderilmesi için tadilatlar yapılmış ve bazı tadilatlar halen devam etmektedir. Gaziantep. Gaziantep. 166 . Şanlıurfa binaları il özel idare olarak yapılmış olmasına rağmen.Üç örnekte izleyici bölümü. Bu katlarda özel teşebbüse ait işletmeler bulunmaktadır. htiyaç programı belirlenip. Yeni yasayla birlikte bu birimde çalışacak olan kullanıcılar için mekanlara ihtiyaç duyulmaktadır. 2005 yılında değişen yasa ile il özel idarelerinin sorumluluklarıyla birlikte kadrolarının artmasıyla mekansal ihtiyaçlar da artmıştır. • Hukuk müşavirliği hizmet birimleridir. kamu yapısı olan il özel idare binalarının kendi amacına uygun. Kahramanmaraş ve Osmaniye özel idare binaları ise yapılmış olan bir iş merkezinin belirli katlarında hizmet vermektedir. Şanlıurfa. Çalışma Alanındaki l Özel dare Binalarının Değerlendirilmesi Çalış ma alanı içinde olan Adana. Gaziantep. . • Kadroda belirtilen kişi sayısına göre avukat odaları. Mekan organizasyonu yönünden yapılan değerlendirmede. Belirli bir ihtiyaç programına göre tasarlanan ve yapı bütünün tamamını özel idare olarak kullanan Adana ve Mersin özel idare binalarında meclis salonuyla ilgili tüm mekan gereksinimleri ve donatılar mevcuttur. htiyaç programına göre tasarlanmayan binalarda ise birçok eksiklik göze çarpmaktadır. Seçilen örneklerde yapılan gözlem ve görüşmeler sonucunda. Hatay. Hatay ve Şanlıurfa l Özel darelerinin binaları belirli bir ihtiyaç programı dahilinde oluşturulmuş yapılardır.

ncelenen il özel idare binalarında daire başkanlarının kendilerine ait odalarının olduğu belirlenmiştir.Bir örnekte de encümen ihale salonu mevcuttur. ncelenen üç örnekte encümen üye odası. . ki örnekte meclis başkan vekili odası bulunmaktadır.Gaziantep ve Şanlıurfa özel idare binalarında. denetim komisyonu yeni yasa döneminde il özel idarelerine katılan birimler olduğu için birçok örnekte eksikliği saptanmıştır.Altı örnekte encümen hizmet birimi. Bu nedenle bu mekanlar incelenen örneklerin tamamında mevcuttur. incelenen tüm örneklerde bulunmaktadır. 167 . bu durumdan rahatsızlık duymakta ve performanslarını olumsuz yönde etkilediğini belirtmektedir. Personeliyle ya da başka bir müdürle aynı odayı kullanan müdürler. . Ancak encümen ihale salonunun ve encümen üye odalarının eksikliği kullanıcılar tarafından vurgulanmıştır. Mekan organizasyonu kapsamında ele alınan konulardan birisi de mekan kullanımıdır. Encümen birimleri ele alındığında. il özel idare binalarında var olan mekanlardır. bazı memurlar mekan yetersizliğ i nedeniyle personeliyle aynı odayı kullanmaktadır. Ancak müdürlerin bir kısmının kendine ait odalarının olmadığı tespit edilmiştir.Beş örnekte denetim komisyon odası. 5302 sayılı yasadan önceki dönemde il özel idareleri içinde yer alan bu birimlerde eksiklik görülmemektedir.Meclis çalışma birimleriyle ilgili değerlendirmede. Daha önceki yasa döneminde de meclis başkanı odası ve parti grup odaları. . meclis başkanı odası ve parti grup odaları. incelenen örneklerin tamamında encümen toplantı salonun ve birçoğunda da encümen hizmet birimimin mevcut olduğu görülmektedir. Ancak ihtisas komisyonu.Osmaniye özel idare binasında ise yine mekan yetersizliğinden dolayı iki müdür aynı odayı kullanmaktadır. müdür gibi yönetici sıfatı taşıyan elemanların kendilerine ait odaların olması gerekmektedir. . Daire başkanı. ncelenen örneklerin birinde ihtisas komisyon odası. .

Tablo 1. ncelenen Örneklerdeki Mevcut Mekanların Kontrol Listesiyle Belirlenmesi NCELENEN ÖRNEKLER Ana girişten ayrı meclis girişi Meclis Salonu Fuaye zleyici Bölümü Meclis Başkanı Odası Meclis Başkan Vekili Odası htisas Komisyon Toplantı Odası Denetim Komisyonu Toplantı Odası ADANA GAZANTEP HATAY ŞANLIURFA K.MARAŞ OSMANYE MERSN MEKANLAR Meclis Üye Çalışma Odaları Parti Grup Odaları Encümen Üye Odaları Encümen Hizmet Birimi Encümen Toplantı Salonu Encümen hale Salonu Vali Makam Odası Genel Sekreter Makam Odası Genel Sekreter Çalışma ve Dinlenme Odası Sekretarya ç Denetçi Odası Dış Denetçi Odası Hukuk Müşavirliği Hizmet Birimi Avukat Odası 168 .

kamu inşaatlarının öncelikle anahtar teslimim götürü bedel usulüyle ihale edilmesi öngörülmektedir. Diğer taraftan 2003 yılında yürürlüğe giren mevcut Kamu hale Yasasında. Bu çalış ma kapsamında yapılan araştırmalar sonucunda. yapı ürününü elde etmek için bir üretim sürecine sahiptirler. 1992 ). 2006). Tasarım aşamasında düşünülmesi gereken kriterler göz önüne alınmadığından eksikliklerin büyük bir kısmı tadilat yapılmasına dahi müsaade etmemektedir. işin tamamlanmadan yeniden ihalesi gündeme gelebilmekte ve taraflar arasında anlaşmazlıklar çıkabilmektedir. eksikliği gibi ihtiyaçlara cevap verememe sorunlarıyla karşılaşılmaktadır.Sonuçlar Ve Öneriler Yapı projeleri. Bu binalarda ortaya çıkan eksikliklerin bir kısmı. Çalış ma kapsamındaki Adana l Özel dare binası 2005 yılında yasa değişmeden önce yapılmış olmasına rağmen. yapılarda onarım. iş merkezi olarak tasarlanmış bir yapının belirli katlarında hizmet vermektedir. htiyaç programları hazırlanırken göz önüne alınması gereken diğer bir boyut ise. Bunun sonucunda mekan yetersizliği. Mersin l Özel dare binasında. meclis salonuna fuaye yapılması mümkün olmamaktadır. bazı il özel idare binalarının ihtiyaç programına göre üretilmediği ve bunun sonucunda söz konusu binalarda çok sayıda tadilat yapıldığı. Dolayısıyla ihtiyaç programı hazırlama aşamasına gerekli önemin verilerek projenin bu çerçevede geliştirilmesi için.. Gerekli önlemlerin alınmamış olduğu durumlarda. yapıların özellikleri sabit kalırken. kullanıcı gereksinimleri doğrultusunda tasarlanabilmesi için. ihtiyaç programlarının hazırlanması gerekir. Mekanların. düzeltme ve sonuçta yıkımlara dahi neden olabilmektedir. bu değişimler için gerekli tasarım önlemleri alınmalıdır. Bu süreç hemen hemen tüm yapım projelerinde ortak olan bazı temel özelliklere sahiptir ve fikrin ortaya konulmasından tamamlanmasına kadar bir dizi aşamayı kapsar (Çubukçu. Aksi halde inşaat sürecinde iş miktar ve çeşitlerindeki artışlar proje yönetimini güçleştirmekte. Bu aşamanın ilk basamağında olan bina ihtiyaç programlarının gerekli ayrıntıda hazırlanmasının diğer aşamaları da önemli ölçüde etkileyeceği düşünülmektedir. hiçbir eksiklik bulunmamaktadır. diğer bir ifade ile detaylı bir ihtiyaç programı esas alınarak projelendirilerek ihale edilmesi gerekmektedir. htiyaç programı olmadan üretilen Kahramanmaraş ve Osmaniye il özel idare binaları. Bu ihale yönteminde işin sözleşme. kullanım sürecinde tadilatlar yapılarak telafi edilmeye çalış ılmıştır. kullanıcı gereksinimlerinin yapının ömrü boyunca değiştiğidir ( Niskala vd. proje ve mahal listesi ile ayrıntılı bir şekilde tanımlanarak. meclis salonuna ayrı bir giriş yapılması. Gereklilikler saptanmadan tasarımına ve yapımına başlanan yapıların süreç içinde birçok sorunla karşılaşacağı şüphesizdir. konunun birinci derecede muhatapları olan mimarlar ile kamu kurumlarında ihale iş lerini yürütenlerin 169 . tüm gereklilikleri karşılayacak bir ihtiyaç programına göre üretildiği için yapı kullanım sürecinde hiçbir tadilata veya eklemeye ihtiyaç duyulmamıştır. teknik şartname. Yapılan tadilatlara rağmen halen ihtiyaçlar optimum düzeyde karşılanamamaktadır. htiyaç programları hazırlanırken. yeni yasanın tanımlamalarına göre hazırlanan ihtiyaç programı dahilinde üretildiği için. bu durumun ciddi boyutlarda parasal harcamalara ve önemli düzeyde hizmet aksamalarına neden olduğu yönünde bulgulara ulaşılmıştır. Örneğin.

(2000) Yerel Yönetim Binalarının Tasarım Verileri. s: 39. Emin Öcal’a ve Yrd. Dr. Ankara. Çubukçu. Rotterdam. Çiftepınar R. Y. (2005) l Özel darelerinde Yeniden Yapılanma. E. Moderisation Of Buildings. Hüseyin Özgür ve Muhammed Kösecik (Ed). T. 5302 Sayılı l Özel daresi Kanunu. Innovations In Management Maintenance.Yasama Dergisi. Dr. Sobacı Z. s:161. (2006) Kamuda Yapı Üretimine Yönelik Bir Risk Yönetim Modeli Yüksek Lisans Tezi. Teşekkür. Gazi Üniversitesi. Cilt:14. Resmi Gazete. Erkin Erten ve Prof. Pahlika. stanbul. S. Dr. Sayı:4. Niskala. Mustafa Yeğin’e teşekkürlerimi sunarım. (2005) Sayı: 25745. (2005) Yeniden Yapılanma Sürecinde l Özel darelerinin Dünü. Yeğin. Bugünü ve Geleceği Üzerine Bir Değerlendirme. Doç. Yerel Yönetimler Üzerine Güncel Yazılar I: Reform.kurum içi veya meslek odalarınca düzenlenen kurslarla bilinçlendirilmelerinin bu konudaki aksaklıkların azaltılmasına önemli katkılar sağlayacağı umulmaktadır. (1992) Comparison Between User Requirements And Building Properties For Renovation. 170 . C. Tuppurainen. Sayı:2.. Uzun. ÇYYD. CIB W 70 Symposium: 2-2. Doktora Tezi. sayın hocam Prof. Holland. s:123-145. Ankara. Nobel Yayın ve Dağıtım. Yıldız Teknik Üniversitesi. M. Bu çalış maya verdikleri destekten dolayı. M. M. (2006) Yeni l Özel daresi Yasasına Eleştirel Bir Bakış. K.. Kaynaklar Bayram.

Prof. yapı işletmesi. diğer mühendislik hizmetlerinden ayrılmaktadır. Bu amaçla stanbul Teknik Üniversitesi’nde görev yapmış Ord. Bu yönüyle yapı işletmesi özel olarak incelenmelidir. onlara hem inşaat mühendisliğini sevdiren ve hem de ilerde pek çok sorunun çözümünde yardımcı olacak küçük bilgilerin verildiği “Yapı Elemanları” anabilim dalının 171 . inşaat mühendisliği ise.calis@ege.tr EÜ nşaat Mühendisliği Bölümü 232-388 60 26 E-posta: gulben. Sedat Ersoy. inşaat mühendisliğinin yedi anabilim dalından ayrı yapıda bir anabilim dalıdır.edu. nşaat Mühendisliği’nin uygulamaya dönük yüzüdür. “eser sözleşmesi” adı altında özel bir alanın kapsamında yer almış olup. yapılan hukuki düzenlemelerde. Yapı şletmesi Anabilim Dalı. ya da bu konulardan çekinmelerine neden olmaktadır. elde edilebilen yayınları ve yönettikleri tezler görev yaptıkları üniversitelerden temin edilerek biyografi biçiminde sunulmaya çalışılmıştır. Ali Fuat BERKMAN. Dr. mikro ekonomik incelemelerde onun ayrı bir yerde olmasına neden olmaktadır. değerli hocalarımızı bu alanda çalışma yapacak olan kuşaklara aktarmak amacıyla yapılmıştır. Yapı şletmesi de benzer biçimde.yuksel@ege. Prof. Anahtar sözcükler: Yapı işletmesi. özelliği nedeniyle. ekonomi ve hukuksal sorunlar dış ında. mühendislik bilgisinin yanı sıra özel hukuk ve mikro ekonomi bilgilerini de gerektirmekte. yayınladıkları kitaplar. bu komşu alanlarda çalışanların anabilim dalı konularına girmelerini de engellemekte. Besim Yüksel ve Orta Doğu Teknik Üniversitesi’nde görev yapmış olan nşaat Yüksek Mühendisi Ekrem YEŞ LADA çalış ma kapsamına alınmıştır.tr Gülben Çalış Öz Çalış ma inşaat mühendisliğinde uygulamaya yönelik konulardan olan yapı iş letmesi anabilim dalının kurulmasında emeği geçen. Şantiyedeki mühendislik. Yapı şletmesi Anabilim Dalı.com Orhan Yüksel EÜ nşaat Mühendisliği Bölümü 232-388 60 26 E-Posta: orhan. Giriş Hukukta. mühendis adaylarına temel tanımların verildiği. eserin kabulünde gözle görülemeyen işler kapsamında olduğundan “gizli ayıp” adı altında. Diğer anabilim dalları fiziğin temel kuralları üzerine inşa edilmiş olmasına karşın.Yapı şletmesine Emeği Geçenler Özge Akboğa EÜ nşaat Mühendisliği Bölümü 232-388 60 26 E-posta: ozgeakboga@hotmail. diğer anabilim dallarında incelenmeyen ancak. mühendislik hizmetleri. Bu özelliği.edu. Prof. aramızdan ayrılmış. Adı geçen hocalarımızın kısa özgeçmişleri.

yapı elemanları. Sonraki çalışmalarda daha fazla bilgi toplanabileceği umuduyla.Y. anabilim dalının ilk derslerin. Yapı şletmesi. şte bugüne kadar üniversitelerde anlatıla gelen derslerden bazıları. yapay sinir ağları. anabilim dalının kuruluşundan bu yana emeği geçen ve halen hayatta olmayanların tanıtılması amaçlanmaktadır. Yukarıda sözü geçen anılarda. skele Kalıp. Fuat Zadil’in anlattığı “Construction Planning and Cost ll” adlı dersler olduğu görülür. TÜ nşaat Fakültesi’nin tarihçesinde. Türkiye’de. nşaat Mühendisliği’nin şantiye ortamında uygulamaya yönelik en önemli konularından olan yapı makineleri ile ilgili dersler Zemin Mekaniği Kürsüsü elemanları tarafından. 1957 yılı başında “Orta Doğu Teknik Üniversitesi” adı ile yoluna devam eder (Erdoğan. burada. … yeni başlıklar altında uygulamaya yönelik bu anabilim dalının kapsamında yerlerini alacaktır kuşkusuz.… Gelecekte yöneylem araştırması.Müh. Yapı şletmesi Anabilim Dalı için şu notlar görülür1. güvenilirlik. bugün olduğu gibi. 1956 yılında “Orta Doğu leri Teknoloji Enstitüsü” adıyla öğretim hayatına başlayan bir diğer önemli kuruluşumuz. genetik algoritma. şçi Sağlığı ve ş Güvenliği. şantiye tekniği. Yapı şletmesi. Yapı şletmesi Anabilim Dalı’nın geliş mesinden şu cümlelerle söz eder. Yapı Makineleri. Makine ve Elektrik fakültelerinden.Prof. Uğur Müngen’in desteği ile TÜ Rektörlük Arşivi’nden sağlanmıştır. Hüsamettin Güz tarafından verilen “Engineering Laws and Contracts” ve nş. Aynı yıl göreve Prof. Bölüm Başkanlığı’nın bulunduğu binalardaki ofislere yerleşmişti”. yapı elemanları ile ilgili dersler ise Mimarlık Fakültesi öğretim elemanları tarafından verilmiştir. 1944 yılında nşaat Fakültesi kurulur. Dr.” Kürsüde verilen dersler kürsünün kuruluş amacını belirler niteliktedir. Anıları şeklinde düzenlenen ve bir ölçüde ODTÜ nşaat mühendisliği Bölümü’nün tarihçesi olan bu çalışmada Sayın Erdoğan. yapı işletmesi idaresi. Zadil beyin dersinde yapı makineleri ve maliyet konularını anlattığı anlaşılmaktadır. Ali Fuat Berkman tarafından yürütülmüştür. kagir yapı. mimarlık bilgisi ve yapı makineleri. mimarlık bilgisi dersleri ise kürsü elemanı olan bir mimar öğretim üyesi tarafından verilir. 172 . “ nşaat Mühendisliği Bölümü’nde laboratuarı olmayan bir başka bilim dalı daha vardı: Bu Bilim Dalı.Dr.Y. iskele-kalıp. 1970’lerde ‘Yapım Teknolojisi ve Stratejisi’ olarak anılmakta olan fakat bugün ‘Yapım Yönetimi’ denilen Bilim Dalıydı. “1944 yılında TÜ nşaat Fakültesi’nin kurulmasından 1947 yılına kadar geçen süre zarfında. Kürsü Başkanlığı görevi 1973 yılına kadar Ord. 1960-61 ders yılında son sınıf öğrencilerine nş. 1773 yılında Mühendishane-i Berri-i Hümayun adı altında kurulan stanbul Teknik Üniversitesi’nde. ş emniyeti. 1947 yılında TÜ nşaat Fakültesi nşaat Mühendisliği Bölümü bünyesinde Yapı Elemanları-Makineleri ve şletmesi Kürsüsü kurulmuştur. Şantiye Tekniği. Sedat Ersoy atanmıştır. O dalın hocaları ve asistanları. Yapı şletmesi Anabilim Dalı ile ilgili bilgiler bölüm öğretim üyesi Sayın Yrd. Bu çalış ma. 1 TÜ nşaat Fakültesi.Müh. bilgi yönetimi. Doç. Anabilim Dalı’nın kurulmasının kısa bir tarihçesidir bir anlamda. 2006).kapsamında olagelmiştir. Yapı Elemanları. Kürsüde verilen bazı derslerin alt yapısı gibi düşünülebilecek makine bilgisi ve elektrik bilgisi dersleri.

Kagir Yapı (1963 baskı).04. Berkman. çelik inşaat hesap esasları.1923 tarihinde Ankara-Sivas Demiryolu Kısım Mühendisliği’ne getirilir. 173 .03. 06.02. çevirileri halen TÜ Merkez Kütüphanesi raflarında bulunmaktadır. masif ve çelik demiryol köprüleri. 1942–1952 arasında. O zamanki Yüksek Mühendis Mektebi‘nin giriş sınavını kazanır ve altı yıl olan bu öğrenimini 1942 Haziran döneminde tamamlayarak Yüksek Mühendis diplomasını alır.1929 tarihinde Demiryolları nşaat Reisliği’ne atanan Sayın BERKMAN. Berkman’ın ahşap.Yapı şletmesine Emeği Geçen Hocalarımız Ord. 1950 yılında baskısı bulunan.12.06. Bayındırlık Bakanlığı Milli Şoseler Fen Heyeti’nde çalışır ve Karayolları’nın kuruluş dönemi olan 1949–1950 yılları arasında Amerika’ya gönderilir.03. orta ve lise tahsilini tamamlayarak 1936 yılında stanbul’a gelir. 313 sayfa). 352 sayfa).1922 tarihinde Yüksek Mühendis Mektebi’nden mezun olur. 1960–1980 arasında. işletmeci olarak da kombina müdürlüğü görevinde bulunur. Daire Başkanı ve Teknik Müşavir olarak görev yapar.1922 tarihinde Ankara-Sivas Demiryolu Mühendisliği’ne atanır. 07.03. 1952 yılında Hollanda Delf Üniversitesi’nde fotogrametri kursu görür. 74 sayfa). Milli Savunma Bakanlığı nşaat Dairesi’nde.1927 tarihinde Ankara Demiryolu Fen şleri Mühendisi olarak görev yapmaya başlar. ş Emniyeti (1961-1972 baskı. Prof. 463 sayfa).1917 tarihinde Kıbrıs Lefkoşa’da doğan Ekrem YEŞ LADA ilk. Yapı şletmesi daresi (1950-1963 baskı. EKREM YEŞ LADA 14. 1947 yılında TÜ nşaat Fakültesi’nde kurulan Yapı Elemanları Makineleri ve şletmesi Kürsüsü’nde Kürsü Başkanı olur. 29. Ankara Nafia Müdürlüğü’nde. 09. Bayındırlık Bakanlığı’nda Reis Muavini. uygulamadan ve Alman ekolünden gelen bir mühendis olarak Yapı şletmesi Anabilim Dalı’na Türkiye’de biçimini verir. 1967 yılında Bakanlıkça geçici görev olarak KTÜ’de bir süre çalış ır ve görevine döndüğü yıl olan 1967’de ODTÜ’de yarı zamanlı öğretim üyesi olarak ders vermeye başlar. Yapı Elemanları (1966-1970-73 baskı. Et Balık Kurumu Erzurum ve Ankara kombinalarında nşaat ve Montaj Kontrol Amirliği.03. Şantiye Tekniğ i (1957-1962-1970-1973 baskı. Eski baskıları kütüphane raflarında bulunan bu kitapların baskı tarihleri ve sayfa sayıları şöyledir.07. Yapı şletmesi Anabilim Dalı’ndaki eserleri anabilim dalının bugünkü durumuna biçim veren ve bir kısmı da başvuru eseri niteliğini koruyan türdedir. 1952–1960 arasında.1973 tarihinde yaş haddinden emekli oluncaya kadar Kürsü Başkanlığı görevini sürdürür. yol yapım teknolojisi ve makineleri üzerine kurs görerek sertifika alır. 1980 yılında kendi isteğiyle Araştırma ve Eğitim Dairesi Başkanlığı’ndan emekli olur. 27. AL FUAT BERKMAN 1900 yılında stanbul’da doğan Ali Fuat BERKMAN 01. BERKMAN 01. Bayındırlık Bakanlığı Demiryolları Fen Heyeti Müdürü ve Yüksek Mühendisi görevinden 25. yeni metotlar ve Alman Betonarme Şartnamesi konularında.1945 tarihinde TÜ nşaat Fakültesi Yapı şletmesi ve Maliyet Hesapları Profesörü görevine atanır.1956 tarihinde Ordinaryüs Profesör unvanını alır.

1984–1987 arasında Doğu Akdeniz Üniversitesi’nde öğretim görevlisi ve nşaat Mühendisliği Bölüm Başkanı ve daha sonra da ODTÜ’de yarı zamanlı öğretim görevlisi olarak akademik çalışmalarını sürdürür. inşaat mühendisliği için halen kaynak niteliğinde önemli çalışmalardır.1950 tarihinde çalıştığı kürsüye Eylemli Doçent olarak atanır.12.07. Mezuniyet dereceleri hep pekiyi olur. 1932 yılında Akşehir Gazi lkokulu’nu. Bu çalışmaların tamamı Yapı şletmesi Anabilim Dalı kapsamında olup bir kısmı da ilginç literatür taramaları biçimindedir. Yapı Makineleri üzerine yazdığı üç ciltlik kitap serisi. 1947 yılında nşaat Fakültesi Yapı Elemanları.07.12. Anabilim dalına aynı zamanda akademisyen olarak emeği geçen Yeşilada. çeşitli dergilerde yayımlanmış 33 makalesi.1980–1984 arasında. 1938 yılında olgunluk sınavını da pekiyi derece ile başarır ve aynı yıl stanbul Yüksek Mühendis Mektebi’nin giriş sınavlarını kazanır. 1950 yılında da (Şantiyelerde rasyonalizasyon) çalışması ile Doçent olur ve 30. Kara Harp Okulu ve diğer özel mühendislik okullarında öğretim görevleri yapar. Prof. 31. Dr.1920 tarihinde Akşehir’de doğan Ersoy. Ayrıca ODTÜ’deki görevi süresince 8 adet lisansüstü tezde yöneticilik yapar (Haber Bülteni.1987 tarihine kadar bu görevi sürdürür. Eleme ve Yıkama Makineleri (164 sayfa)”. 1968. 174 . 1947 yılında (Bandlı leticiler) isimli yeterlik çalışmasını yapar. “Yapı Makineleri Cilt II Zemin Kazma ve Sıkıştırma Makineleri (232 sayfa)” ve “Yapı Makineleri Cilt III Beton ve Bitümlü Karışım Tesisleri (149 sayfa)” adlı kitapları ve kendisinin “albüm” diye adlandırdığı “Makine Bilgisi ve Yapı Makineleri (211 sayfa)” kitapları çalışmalarından bir kısmını oluşturur. parasız yatılı olarak kaydolur.12.07. ODTÜ’de tam zamanlı öğretim görevlisi. 1939 da Dresden Technische Hochschule’sine girer 1944 yılında Makine Yüksek Mühendisliğ i öğrenimini pekiyi derece ile tamamlar. SEDAT ERSOY 14. 490 sayfa)”. 2007 yılında aramızdan ayrılan Ersoy’un “ nşaat Mühendisleri için Makine Bilgisi (H. ODTÜ. Bayındırlık Bakanlığı. 1935 yılında Akşehir Ortaokulu’nu ve 1938 yılında Konya Lisesi’ni bitirir.1946 tarihleri arasında askerlik görevini yapar. Eskişehir DMMA ve Kara Kuvvetleri’nce bastırılmış 5 adet kitabı mevcuttur. Makineleri ve şletmesi Kürsüsü asistanlığına başlar.2005 tarihinde aramızdan ayrılır. Hanner. Teknik kongrelerde sunulmuş 16 bildirisi. 1959 – 1961 tarihleri arasında dahili vibratörler üzerinde yapmış olduğu çalışma Aachen Technische Hochschule’si tarafından doktora travayı olarak kabul edilir ve kendisine 1962 tarihinde Doktor Mühendis unvanı verilir. adlı çevirileri ve “Yapı Makineleri Cilt I Taş Kırma. 1998). 1962 yılında Profesör olur.01. Weihe ve J.1945 ile 02. Ali Fuat Berkman’ın 1973 yılında emekliye ayrılması üzerine Kürsü Başkanlığı’na atanır ve yaş haddinden emekli olduğu 01.03.1945 tarihinde nşaat Fakültesi Zemin Mekaniği ve Temel nşaatı Kürsüsü asistanlığına atanır. 31. 07. 3 ay kadar derslere devam ettikten sonra Avrupa müsabaka sınavını kazanarak Milli Eğitim Bakanlığı adına 1938 de Almanya’ya gönderilir.1944 tarihinde TÜ Makine Fakültesi Teknoloji Kürsüsü asistanlığına ve 31. Uygulamadan gelen. Ersoy.

Gülnar’da ilkokulu. 28. mühendislik.Prof. 12.05. 175 . Yapı şletmesi Anabilim Dalı’nın Türkiye’de kuruluşuna öncülük etmiş ve bu nedenle ayrıcalığı olan kişilerdir yukarıda söz edilen bilim insanları. Ankara.1949 da asli asistanlığa atanır ve 20.1953–30. Anabilim Dalı’nın kuruluşunda bu farklı alanları.07.1948 tarihinde Yapı Elemanları Makineleri ve şletmesi Kürsüsü’ne stajyer asistan. 31. Yayınlanmış “ nşaat skele ve Kalıpları (351 sayfa)” bir kitabı kütüphanede yer almaktadır. daha doğru biçimde birleştirmeyi başarmış lardır bu öncüler.02.03. 31.1948 tarihinde asistan adayı ve 31. ODTÜ. hukuk ve işletme mesleklerinin arakesitinde yer alan.02. Son Söz nşaat mühendisliğinin uygulamadaki yüzünü oluşturan.05. Kaynaklar Erdoğan. Dünya’da da 1950’lerden sonra tanımlanmaya başlayan. Erzincan’da ortaokulu ve 1941 de Sivas Erkek Lisesi’ni bitirir. Yapı Elemanları Makineleri ve şletmesi Kürsüsü’ne dönerek asistanlığa yeniden atanır.1956 tarihinde Üniversite Doçenti unvanını alır ve 31. Şubat. 1941’de TÜ’ye parasız yatılı olarak girer ve 1947 yılında Betonarme opsiyonundan Yüksek Mühendis olarak mezun olur.05.1954 tarihleri arasında yapar. BES M YÜKSEL 1921 yılında Silifke’de doğan Besim Yüksel.Y.. Teknik Yayınevi. Ankara. 1998. arkadan gelen yapı işletmecilerinin görevi olacaktır. Disiplinlerarası gelişmeleri birlikte izleyerek ötelere götürmek.1968 tarihinde Üniversite Profesörlüğüne yükseltilen Besim Yüksel 25.1956 tarihinde aynı Kürsüde Eylemli Doçentliğe atanır.1976 tarihinde vefat eder. ODTÜ’nün Yarım Asırlık Tarihinde nşaat Mühendisliği Bölümünün Kırkdokuz Yılı (1957-2006). T. nşaat Mühendisliği Bölümü Haber Bülteni.1952 tarihinde yeterlik sınavını başarır.12. (2006).12.10. Askerlik görevini 05. sayı 88. yurtdışı uygulamalarına göre.

.

Bornova / zmir Tel: (232) 3886026 E-posta: gulben. Yapılacak güncellemelerin dünyada aynı dalda eğitim veren ve üst sıralarda yer alan eğitim programlarının örnek alınarak yapılmasında fayda vardır. Bu çalış manın Yapı şletmesi eğitim programı kurmak isteyen veya var olan eğitim programını geliştirmeyi ve güncellemeyi düşünen inşaat mühendisliğ i bölümlerine faydalı olacağı ve örnek olabileceği düşünülmektedir.edu. yurtdış ı üniversiteler. Sonuçlar tablolar halinde sunulmaktadır. Giriş Son yıllarda inşaat mühendisliği eğitiminin vazgeçilmez anabilim dallarından biri haline gelen “Yapı şletmesi”. Yapı işletmesi anabilim dalının kapsam olarak inşaat mühendisliğinin diğer anabilim dallarına göre hayli geniş olduğu görülmektedir. yapı işletmesi. Avrupa. Bu özelliklere sahip bir kiş inin ilgili kanunları.ege@gmail. sıralama sistemleri. Asya ve Avustralya’da üst sıralarda yer alan mühendislik eğitim programları seçilmiştir. Konuların çeşitliliği.yuksel@ege.baradan@ege. Seçilen eğitim programlarının web sayfaları araştırılıp eğitim programlarının sonunda verilen dereceler. muhasebe ve finans gibi temel işletme derslerini de almalıdır. Bornova / zmir Tel: (232) 3886026 E-posta: ozgeakboga.calis@ege.tr Orhan Yüksel Ege Üniversitesi. yelpazesi en geniş dallardan biridir. yapım yönetimi. Bu bildiride. metraj ve iş güvenliği gibi pratiğe yönelik konular bu anabilim dalının altında toplanmaktadır.edu.tr Özge Akboğa Ege Üniversitesi. yüksek lisans ve doktora yapabilme olanakları. Anahtar sözcükler: Mühendislik eğitimi. Bir inşaat mühendisi ayrıca yönetici olma yolunda kendini geliştirmek istiyorsa iş letme yönetimi. üniversiteler arası farklı uygulamalara neden olmakta ve öğrenciler yukarıda sayılan konuların bir kısmını 177 . proje planlama.Yapı şletmesi Eğitiminde Yurtdışı Eğitim Programlarının ncelenmesi Selim Baradan Ege Üniversitesi.tr Öz Türkiye’de yapı işletmesi alanında eğitim veren sınırlı sayıdaki inşaat mühendisliğ i bölümlerinin eğitim stratejileri ve ders programlarının günümüzün ihtiyaçlarını karşılayacak şekilde düzenli olarak güncellemeleri gerekir. Şantiye tekniği.com Gülben Çalış Ege Üniversitesi. dünyadaki üniversiteleri çeşitli kriterlere göre sıralayan QS ve ARWU sistemleri incelenip Kuzey Amerika.edu. gerekli kredi sayısı. yönetmelikleri bilmesi ve hukuk sisteminin işleyiş i konusunda da gerekli bilgiye sahip olması gerekmektedir. öğretim kadrosunun yapısı ve açılan dersler incelenir. Bornova / zmir Tel: (232) 3886026 E-posta: orhan. Bornova / zmir Tel: (232) 3886026 E-posta: selim.

bu anabilim dalında faaliyet gösteren akademisyenlerin sektördeki yenilikleri yakından takip etmesi gereklidir.topuniversities. “Academic Ranking of World Universitites (ARWU)” (http://www. incelenen üniversitenin adı. konuya bilimsel olarak yaklaşmakta ve sıralama için çeşitli kriterler kullanmaktadır. dünyada aynı dalda eğitim veren ve üst sıralarda yer alan eğitim programlarının örnek alınarak yapılmasında fayda vardır. Sonuçlar. öğretim kadrosunun çıkardığı yayınlar. Avrupa’dan dört. Bu yüzden. Kuzey Amerika’dan on. “mühendislik ve teknoloji” kategorisine göre yapılan sıralamada üst basamaklarda yer alan üniversiteler ve bu üniversiteler içinde yapı işletmesi eğitimi veren kurumlar belirlenir. yapım yönetimi. bulunduğu ülke ve sıralama sistemlerindeki yeri gibi bilgiler bulunduğu gibi. Yapı işletmesi odaklı bir eğitim programı hazırlanırken dikkat edilmesi gereken önemli bir konu da inşaat sektöründeki teknolojik gelişmelerin. Çalışmada. Türkçe literatürde yapı işletmesi haricinde yapı yönetimi. Yapılacak bu güncellemelerin. Bunun yanında.arwu. Her iki sistem. sektördeki yeniliklerden en fazla ve en çabuk etkilenen dal olduğu söylenebilir. gibi). Aynı zamanda. inşaat yönetimi gibi terimler sıkça kullanılmaktadır. Bu çalış mada. Asya’dan üç ve Avustralya’dan bir adet olmak üzere toplam onsekiz üniversite seçilip eğitim programlarındaki uygulamalar (tezli/tezsiz yüksek lisans. Bu özelliğinden dolayı.com/worlduniversityrankings/) adlı sıralama sistemlerinden faydalanılarak karar verilir. Tabloda. Terim karmaşasını azaltmak için yapı işletmesi teriminin yabancı literatürde kullanımı tabloda gösterilmektedir. öğretim kadrosu ve açılan dersler detaylı olarak incelenir. yüksek lisans eğitimi için gerekli kredi sayısı ile 178 . doktora eğitimi.org/) ve “QS (Quacquarelli Symonds) World University Rankings” (http://www. dünyada söz sahibi üniversitelerin yapı işletmesine yönelik eğitim programlarının incelenmesi ve inceleme sonuçlarının özetlenerek eğitimcilerle paylaşılması amaçlanmaktadır. tablolar halinde sunulmakta ve böylece eğitim programlarındaki uygulamalar ve dersleri bir arada görme ve karşılaştırma fırsatı sağlanmaktadır. Yapı işletmesi alanının. eğitim kurumunun ve öğretim üyelerinin kazandığı ödüller. piyasa taleplerinin ve mevzuat değişikliklerinin sürekli izlenmesinin gerekliliğidir. Türkiye’de yapı iş letmesi anabilim dalında eğitim veren sınırlı sayıdaki inşaat mühendisliği bölümlerinin de eğitim stratejilerini ve ders programlarını günümüz ihtiyaçlarını karşılayacak şekilde düzenli olarak güncellemeleri gerekir. mezunlarının iş bulma olasılığı ve uluslararası eğitime bakış açısı gibi kriterler de dikkate alınmaktadır.öğrenmeden mezun olmaktadır. 2005). ncelenen Eğitim Programlarının Ana Hatları ncelenen onsekiz üniversitenin eğitim programlarının ana hatları ve açılan derslerin dağılımı Tablo 1’de özetlenmektedir. inşaat mühendisliğindeki diğer alanlara göre. ARWU. QS sıralama sisteminde ise yukarıdakilere ek olarak öğrenci anket ve geri bildirimleri. eğitim programını hazırlayan kişilere ve danış manlara büyük yük düşmektedir. Araştırma kapsamına alınan eğitim programlarına. kurumun büyüklüğü ve akademik performansı arasındaki oran gibi kriterleri dikkate alarak sıralama yapmaktadır (Liu ve Cheng. kredi sayısı. bu kadar farklı ve çok konunun öğrenciye verilmesi gerçekçi bir yaklaşım değildir. aynı zamanda incelenen eğitim programında yapı iş letmesi anabilim dalının nasıl adlandırıldığına da yer verilmektedir.

ARWU Sıralamasındaki Yeri QS Sıralamasındaki Yeri Üniversite adı Ülke Yapı şletmesi anabilim dalının adı Tezli Tezsiz Kredi Stanford University. London 2 3 Construction Engineering & Management Construction Management Engineering & Project Management Construction Engineering & Management Construction Engineering & Project Mgmnt Project Management Engineering Management Construction Engineering Construction Engineering & Management Project & Construction Management Business Management ABD Hayır Evet 45 Evet Evet Evet Evet Evet Evet Hayır Evet Evet Evet Hayır Doktora Yüksek Lisans Eğitimi Öğretim Kadrosu (Kadrolu + Kadrosuz) 5+25 ABD 3 20 Evet Evet 36-40 5 ABD 4 2 Hayır Evet 40 7 ABD 5 38 Hayır Evet 30-34 4 ABD 6 13 16 8 32 81 24 8 Evet Evet Hayır Evet Evet Evet Evet Evet 30 30 30 30 10 ders 7+7 9+12 7+3 2+5 Kanada ABD ABD ABD 21 10 Evet Evet 2 Kanada 5175 22 Evet Evet 30 3+5 ngiltere 25 7 Hayır Evet Ek modül - 179 . California University of Illinois at UrbanaChampaign University of California at Berkeley University of Michigan. sadece sıklıkla karşılaşılanlar eklenmiştir. New York Georgia Institute of Technology. Tablo 1 Yurtdışındaki üniversitelerin yapı işletmesi eğitim programlarının ana hatları. Bu tabloya incelenen eğitim programlarında açılan tüm dersler işlenmemiş. Birçok dersin ismi her üniversitede farklı adla kullanıldığı için bu derslerin Türkçe karşılıkları tabloya konulmuş ve bazı dersler gruplanmıştır. Atlanta University of Toronto University of British Colombia Imperial College. Eğitim programlarında açılan derslerin dağılımı ise Tablo 2’de incelenmiştir.bitirme tezinin gerekli olup olmadığı ve öğretim üyelerinin kadro durumları da Tablo 1.’de incelenmektedir. Ann Arbor University of Texas at Austin University of Maryland Cornell University.

News’un 2009 yılı “Dünyanın en iyi üniversiteleri: mühendislik ve biliş im teknolojisi alanında” listesindeki ilk elli üniversitenin yirmiden fazlası Kuzey Amerika kıtasında yer almaktadır. 180 .S. iki tane Kanada üniversitesi de çalış maya dahil edilmektedir.com/ articles/education/worldsbest-colleges/2009/06/18/worlds-best-colleges-engineering-and-it-universities. ARWU sıralama sisteminde daha belirgin olarak ortaya çıkmaktadır.edu/index. Eğitim üç ana gruba ayırmaktadır: Sürdürülebilir nşa Edilmiş Çevre. Atmosfer ve Enerji.html) Stanford Üniversitesi dünya sıralamasında ikinci sırada yer almakta ve nşaat ve Çevre Mühendisliği Bölümü adı altında klasik inşaat mühendisliği eğitiminden hayli farklı bir eğitim sistemi yürütmektedir. Bu üniversiteler içerisinde beş Kanada üniversitesi dışında hepsinin Amerika Birleşik Devletlerinde bulunduğu dikkat çekmektedir. küresel ısınmaya karşı duyarlı bir tutum sergilemekte ve çevrenin korunmasına yönelik eğitimi benimsemektedir. Stanford University (http://cem.stanford. (http://www. Su Çevresi. (devamı) Chalmers University of Technology Swiss Federal Institute of Zurich University of Twente Nanyang Technological University Tsinghua University Technion. Israel Institute of Technology University of Sydney 5175 5175 5175 5175 50 39 55 Construction Management Construction Engineering & Management Construction Management & Engineering Centre for Infrastructure Systems Construction Management Construction Management Project Management Evet Hayır 4 dönem 120 ECTS sveç Evet Evet Evet Evet Evet Evet Evet 11+3 sviçre 13 Evet Hayır 3 Hollanda 117 Evet Hayır 30 23 Singapur 26 Hayır Evet 30 - Çin 12 29 Hayır Evet Evet Evet 40 12+5 5+2 Avustralya srail 5175 41 Evet Evet 48 2+6 Bu bölümde incelenen üniversiteler kıtalara göre gruplanmış ve her üniversite için eğitim programının ana hatları belirtilmiş ve eğitim sistemi hakkında genel bilgiler sunulmuştur. Stanford.usnews.Tablo 1 Yurtdışındaki üniversitelerin yapı işletmesi eğitim programlarının ana hatları. Kuzey Amerika Amerika’nın en bilinen dergilerinden U. Bu çalış mada. listede verilen sırayla ABD üniversiteleri incelenerek yapı işletmesi eğitimi veren üniversiteler belirlenir ve içlerinden sekiz tanesi seçilerek eğitim programları mercek altına alınır. Ayrıca.html) Benzer durum.

tasarım. mimarlık ve işletme branşlarında birleşik derece ve beş yıllık “Küresel Lider” programı ile lisans artı yüksek lisans derecesi verilmektedir. yapım ve ileri proje teslimat sistemleriyle ilgili çalışmak isteyenler için “Tasarım-Yapım Entegrasyonu” ve çevresel etkin tasarım. University of Illinois (http://cee. Bunlardan ilki.edu/ConsMgt) “Yapım Yönetimi” grubu. nşaat ve Çevre Mühendisliği Bölümü’nün dört anabilim dalından bir tanesi olan “Yapım Mühendisliği ve Yönetimi”nde mühendis adaylarına farklı eğitim seçenekleri sunulmaktadır.cem.ce. University of California. 181 . Bölümün altı anabilim dalından biri olan “Mühendislik ve Proje Yönetimi” programında yüksek lisans ve doktora dereceleri verilmektedir. “Yapım Mühendisliği ve Yönetimi” grubu ek dersler alınması şartıyla inşaat mühendisliği dışındaki adayları da programlarına kabul etmektedir. Üniversitenin nşaat ve Çevre Mühendisliği Bölümü 2008 yılında yüksek lisans eğitiminde birinci. ayrıca. lisans seviyesinde birçok ders açılmakta ve 45kredilik tezsiz yüksek lisans seçeneği de bulunmaktadır. yüksek lisans dereceleri için gerekmemektedir. lisans seviyesinde “Yapım Mühendisliği ve Yönetimi” uzmanlık dalında mühendis derecesi. Yüksek lisans eğitimi tezli veya tezsiz olmak üzere ikiye ayrılır. com/sections/education).usnews. Tez çalışması doktora seviyesinde istenilmekte. University of Michigan (http://www.“Yapım Mühendisliği ve Yönetimi” adı altında elli yılı aşkın süredir çalışmalar yapılmakta ve halen sürdürülebilir inşa edilmiş çevre alanının altında yer almaktadır. Diğeri ise yüksek lisansın ardından doktora yapmayı düşünenler için araştırmaya yönelik derslerin ağırlıkta olduğu “Master of Science in Engineering” derecesidir. lisans eğitiminde ise ikinci sırada yer almaktadır (http://www. Bunun dış ında. Bunlardan ilki 24 kredi ders ve sınav ile yaklaşık bir yılda tamamlanabilen “Master of Science”. Bu bölümde ayrıca iki farklı yüksek lisans derecesi verilmektedir.umich. çift dal seçeneği bulunmakta olup istenirse “Mimarlık ve Şehir Bölge Planlama” veya “ şletme” fakültelerinden ders alınarak çift derece elde edilebilmektedir.html) Michigan Üniversitesi. piyasada çalışmayı düşünenler için pratiğe yönelik derslerin ağırlıkta olduğu “Master of Engineering” derecesidir. Tezsiz yüksek lisans derecesi için iki alternatif bulunmaktadır. Illinois Üniversitesi nşaat ve Çevre Mühendisliğ i Bölümü’nün sekiz anabilim dalından bir tanesini oluşturmaktadır. Tezli yüksek lisans derecesi için 20 kredi ders ve tezin tamamlanması gerekmektedir.edu/epm/) University of California veya daha bilinen adıyla Berkeley Üniversitesi hem mühendislik hem de diğer eğitim dallarında dünyanın sayılı üniversitelerinin arasında yer almaktadır. Bilinen yüksek lisans ve doktora derecelerinin yanı sıra. yapım yönetimi) uzmanlaşma fırsatı verilir. Berkeley (http://www. Yapı iş letmesi dalında dünyada iyi bir yer elde etmiş bu bölümde. Öğrencilere eğitimlerinin son yılında seçtikleri anabilim dalında (örn.illinois. Hayli etkin olarak çalıştığı gözlemlenen bu anabilim dalında altı farklı derece verilmektedir.berkeley. diğeri ise yaklaşık iki yılda 40 kredi ders alarak elde edilebilen “Master of Engineering” dereceleridir. “Yapım Mühendisliği ve Yönetimi” programında.edu/home/index. yeşil yapım gibi konularla ilgilenenler için “Sürdürülebilir Tasarım ve Yapım” yüksek lisans programları da bulunmaktadır.

Bu programda.edu/graduate-programs/meng-in-engineering-management. Doktora programı ise minimum 30 kredi ders ve doktora tezinden oluşmaktadır.edu/about-cee/programs-of-study/construction/) Dünyanın mühendislik eğitiminde önde gelen üniversitelerinden biri olan Georgia Teknoloji Enstitüsü’nün nşaat ve Çevre Mühendisliği Bölümü’nde altı anabilim dalı bulunmaktadır. Mimarlık.University of Texas.php?id=1) Maryland Üniversitesi. 12 kredilik dersten oluşan sertifika programı mevcuttur. Yüksek lisans seviyesinde üç farklı seçenek bulunmaktadır. Programda. Cornell University (http://www. bu çalışmadaki kapsamındaki diğer Amerikan programlarına kıyasla daha düşük sıralarda yer almaktadır. Georgia Institute of Technology (http://www. yüksek lisans ve doktora dereceleri verilmektedir. Yapı işletmesi konularıyla ilgilenen dal “Yapım Mühendisliği” olarak adlandırılmaktadır. temel olasılık ve istatistik bilgilerini almış tüm mühendislere açıktır ve mezunlara “Master of Engineering” derecesi verilmektedir. her ne kadar işletme yüksek lisansına (MBA) alternatif olmaksa da. Austin (http://www. nşaat ve Çevre Mühendisliğ i Bölümü’nün altı anabilim dalından bir tanesi olan “Proje Yönetimi”nin hayli kuvvetli bir kadro ve ders programına sahip olduğu yapılan araştırmalarda ortaya çıkmaktadır.gatech.caee.cee. en çok onikisinin inşaat mühendisliği dışından alınan dersler olması şarttır. Ancak.umd. Çevre Mühendisliği Bölümü’nün altında otuz yılı aşkın süredir faaliyetlerini devam ettirmektedir.html) “Yapım Mühendisliği ve Proje Yönetimi” anabilim dalı. Bu programın amacı. Bunlardan iki tanesi University of Michigan’daki uygulama ile aynıdır. tez yapmak isterse 24 kredilik ders alarak programı tamamlayabilmektedir.cornell.edu/dept/area/construction/Construction. isteyenlere Cornell Üniversitesi’nin şletme Fakültesi ile ortak beş dönemlik bir çift dal MBA programı sunulmaktadır.ce. Bölümde. “Master of Science” araştırmaya yönelik tezli yüksek lisans olup “Master of Engineering” pratiğe yöneliktir ve tez yapılmadan 30 kredi dersle mezun olunabilmektedir. Georgia Teknoloji Enstitüsü’nün “Yapım 182 . “Mühendislik Yönetimi” adlı program. Bu fırsattan faydalanmak isteyen öğrencilerin konuyla ilgili beş adet seçmeli dersi almaları yeterli olmakta ve bu haktan mimarlık öğrencileri de yararlanabilmektedir. Dünyadaki diğer yapı işletmesi alanında çalışan birçok eğitim programına göre akademik kadrosu güçlü olan bu programda. Texas Üniversitesi nşaat. Ayrıca.cfm) Cornell Üniversitesi’nin nşaat ve Çevre Mühendisliği Bölümü. Tez yapmak ise öğrencinin tercihine bırakılmaktadır. Öğrenci. beş farklı derece sunulmaktadır. inşaat ve çevre mühendislikleri için yüksek lisans ve doktora dereceleri ayrı ayrı verilmektedir. öğrencilerden temel ve seçmeli proje yönetimi ilgili dersleri ve bunların yanında da üç adet kendi branşlarıyla ilgili dersleri almaları istenmektedir.edu/page. Lisans seviyesinde belli bir not ortalamasının üstüne çıkan öğrenciler “Proje Yönetimi” dalında yan dal yapma hakkına sahip olmaktadır.utexas. University of Maryland (http://pm. incelenen diğer yapı işletmesi eğitim programlarından farklı bir program sunmaktadır. 30 kredi ders alınması gereken yüksek lisans programında alınan kredilerin en az altısı.

ac.D. büyük projelerin gerçekleştiği Çin ile ilişkileri kuvvetlendirmek ve Çinli öğrencilerin programa katılımıyla uluslararası bir eğitim ortamı oluşturmaktır. Bu nedenle Avrupa ile ilgili incelemede ngiltere. Imperial College. Bu dalda uzmanlık yapmak isteyen öğrencilere farklı yüksek lisans seçenekleri sunulmaktadır. 6 kredilik iki adet dersi Pekin. Proje yönetimi ve işletme dersleri ders programında lisans seviyesinde yer almaktadır. lisans eğitimine ek olarak iki farklı yüksek lisans ve doktora eğitimi verilmektedir.B. daha çok piyasada çalışacak mühendisler için olup mezun olmak için on ders veya sekiz ders artı tasarım projesi almak gerekir. Eğitimin sonunda “Master of Engineering (MEng)” derecesi verilmektedir. sviçre ve Hollanda’dan birer üniversite seçilmesi yeterli görülmüştür. Yapı işletmesi konusuyla ilgili dal “Proje ve Yapım Yönetimi” olarak adlandırılmaktadır. Bu programın amacı. kinci seçenek.uk/civilengineering/study/masters/business%20management) ngiltere’nin ve dünyanın en önemli üniversitelerinden biri olan Imperial College’da yapı iş letmesi alanında kadrolaşmanın ileri seviyede olmadığı. sveç. bölümün işletme eğitimi konusunda hassas davrandığı görülmektedir.php) Bu çalışma kapsamında seçilen ikinci Kanada üniversitesi British Columbia Üniversitesi’dir. University of British Columbia (http://www. bu dalda verilen derslerin çokluğu programı yeterli düzeye getirmektedir. lk seçenek.utoronto. Araştırmacılar ve akademisyenler için ise “Master of Applied Science (MASc)” programı mevcuttur. Farklı bir uygulama olarak. 183 . ancak. Yüksek lisans seviyesinde ise yapı işletmesi uzmanlık dalı olarak sunulmamaktadır. “Yapım Mühendisliği ve Yönetimi”.imperial. Avrupa A.civ.ubc.civil. Kadrosunda iki profesör olan bu grupta sekiz adet yüksek lisans ve dört adet lisans dersi verilmektedir. araştırmacı ve akademisyenlere yönelik tasarlanmış bir program olup mezun olmak için bitirme tezi şart koşulur. öğrenciler. iki farklı ülkede tamamlanan MEng programı da mevcuttur. Çin’de alıp geri kalan 24 krediyi Kanada’da tamamlamaktadır.ca/sect/coneng/) Mühendislik eğitimi sıralamalarında Kanada’nın bir numaralı üniversitesi olarak dikkat çeken Toronto Üniversitesi’nin nşaat Mühendisliği Bölümü’nde. nşaat Mühendisliği Bölümü’nde biri çevre mühendisliği olmak üzere toplam sekiz anabilim dalı bulunmaktadır. University of Toronto (http://www. Bu programda.’deki üniversitelerin çoğunluğunda yapı işletmesi alanıyla ilgili bölüm olmasına karşı Avrupa’da durum farklıdır. bölümün onüç araştırma grubundan bir tanesidir ve bu daldan ders alıp uzmanlaşan mezunlar için ayrı bir derece verilmemektedir. yapı.ca/current_students/graduates/programs/pcm. Bunlardan ilki bitirme tezi yapmadan derece elde etmek isteyenler için düzenlenmiş olup 30 kredi ders alma şartı bulunmaktadır. Doktora programı ise lisans derecesinin üzerine 36 kredilik ders ve doktora tezi olarak tasarlanmıştır. London (http://www3. Bu programda 18 kredi ders ve tezin tamamlanması gerekmektedir.Mühendisliği” anabilim dalında az sayıda öğretim üyesi olsa da. Bunun yanında. Bu bölümde yüksek lisans yapmak isteyenlere sunulan yüksek lisans seçenekleri “Master of Engineering” ve “Master of Applied Science”dır.

Öğrenciler. Hidrolik ve Su Kaynakları Yönetimi.se/en/sections/education/ masterprogrammes/programme-descriptions/design-construction) Mühendislik eğitim programları sıralamalarında ilk 100 üniversite arasında iki sveç üniversitesi bulunmaktadır. Malzeme ve Mekanik) ikisini seçmektedir. Chalmers University of Technology (http://www. “Su Mühendisliği ve Yönetimi”.chalmers. 30 kredilik ders ve bitirme tezi ile mezun olunan bu programda. Bunlardan ilki “ nşaat Mühendisliği ve Yönetimi” adlı programdır. Mezuniyet için 184 .ctw.ch/index. University of Twente (http://www. üç dalda uzmanlaşma seçeneği verilmektedir:”Yapım Süreç Yönetimi” “Ulaştırma Mühendisliği ve Yönetimi”.php) ETH Zurich Üniversitesi dünyanın ve sviçre’nin önde gelen üniversitelerinden biridir. yüksek lisans. üç dönem ders ve bir dönem tez çalışmasından oluşmaktadır.cme. ve doktora seviyesinde dersler verildiği gibi araştırmaya da önem verilmektedir.ibb. Ülkemizde lisans seviyesinde yapılan yan dal uygulamasına benzeyen bu programdaki amaç.nl/) Bu çalışma kapsamında yapılan araştırmalarda Hollanda’nın mühendislik eğitiminde ön sıralarda olan kurumlarından Twente Üniversitesi’nin yapı işletmesi konusuna verdiğ i önem göze çarpmaktadır. geoteknik ve çevre mühendisliği anabilim dallarında yüksek lisans yapan öğrenciler. nşaat Mühendisliği Bölümü bünyesinde aynı zamanda çevre ve jeodezi mühendisliğini de bulundurur. “Yapım Yönetimi” olarak adlandırılan bu grup. “Mimarlık ve Hizmet Yönetimi” ile “Tasarım ve Yapım Proje Yönetimi” yüksek lisans eğitim programlarını yürütmektedir. Program. Bu nedenle. Lisans eğitimi ise sveç dilinde gerçekleşmektedir. Ulaştırma. nşaat mühendisliğ i bölümünde yüksek lisans yapanlar ülkemizdeki gibi yüksek inşaat mühendisi unvanı almaktadır. Bu anabilim dalında lisans. lk dönem. Geoteknik. topograflar ve endüstri mühendisleri de başvurabilir. mühendislik öğrencisinin iş letme yüksek lisansı yapmasına gerek kalmadan işletme eğitimi almasıdır. “Yapım Mühendisliği ve Yönetimi” bölümdeki dokuz adet anabilim dalından biridir. nşaat Mühendisliği Bölümü’nün yapı işletmesi anabilim dalı. Swiss Federal Institute of Zurich (ETH Zurich) (http://www. araştırma yapan ve eğitim veren geniş bir kadroya sahiptir. Seçilen iki dalın temel dersleri ve seçmeli derslerinin alınmasından sonra son dönemde bitirme tezi tamamlanarak mezun olunur. her dönem ikişer ders ek alarak diplomalarına “ şletme Yönetimi” ek modülünü ekleyebilir. ilgili program. Twente Üniversitesi’nde lisans ve doktora eğitimlerinin yanında iki ayrı yüksek lisans programı da mevcuttur. sonrasında yapım veya mimarlık ağırlıklı dersler seçilmektedir. Bu programa inşaat mühendisi ve mimarların yanı sıra şehir bölge planlamacılar. Bu iki üniversiteden biri olan Chalmers Teknoloji Üniversitesi. Bu program. Diğer program ise “Yapım Yönetimi ve Mühendisliği”dir. Hollanda’nın diğer iki büyük üniversitesi Delft ve Eindhoven Teknik Üniversiteleri ile işbirliği içinde yürütülmektedir. dünya sıralamasında yukarı sıralarda bulunmamasına rağmen mercek altına alınmıştır. Yüksek lisans ve doktora eğitim dili ngilizcedir ve bunu desteklemek için öğrenci değişim programları mevcuttur. ortak temel dersler alınmakta.ethz.utwente. Yapı.ulaştırma. “Yapım Yönetimi ve Mühendisliği Grubu” Mühendislik Teknolojisi Fakültesi’nin nşaat Mühendisliği Bölümü’nde kuvvetli bir kadro ve ders programıyla faaliyet göstermektedir. bu sistemde altı uzmanlık dalından (Yapım Mühendisliği ve Yönetimi.

bir senelik iş tecrübesi ve 15 kredi ders alınması yeterli olunan bir başka programda. Yüksek lisans eğitiminin her ikisinde de 40 kredi tamamlanılması gerekmektedir. Ayrıca. 185 . 30 kredi ders alınarak tamamlanan ve özellikle uluslararası platformda çalışacak mühendisler yetiştirmeyi amaçlayan bu programı yürüten anabilim dalı.il/eng/ Templates/showpage. Bu programda alınan seçmeli derslerle uzmanlaşmak mümkündür. Nanyang Techological University (http://www3. “Yapım Yönetimi” bölümünün amacı. Tsinghua University (http://cm. Bu programa başvurabilmek için en az iki sene iş tecrübesi aranır. “Tasarım Süreçleri ve Mühendislik” olmak üzere altı adettir. hızla büyüyen Çin ekonomisinin ihtiyaçlarına cevap verebilecek ve uluslararası inşaat pazarında söz sahibi olabilecek mezunlar yetiştirmektir.sg/CEE/cis/msc. Asya Asya kıtasında incelenen üç üniversiteden ikisi Uzakdoğu ülkeleri olan Singapur ve Çin’den diğeri ise srail’den seçilmiştir. Bu bölümde öğrenciler. “Yapım Yönetimi” ve “Hidrolik Mühendisliği” nşaat Mühendisliğ i Bölümü’nden ayrı iki bölüm haline gelmiştir.edu. lisans seviyesinde “ şletme Bilimi ve Mühendisliği” konusunda uzmanlaşma şansı elde eder. Ayrıca.technion.cn/english/) Çin Cumhuriyeti’nin mühendislik eğitiminde bir numaralı üniversitesi Tsinghua Üniversitesi. Uzmanlık alanları “Canlı Bina Kavramı”. Aynı uzmanlık alanında yüksek lisans ve doktora eğitimi de verilmektedir. “Şehir Arazi Gelişimi”. Bu bölümde.edu. “Proje Yönetimi” alanında “Master of Engineering” derecesi de verilmektedir. Technion Israel Institute of Technology (http://cee. tezli de ise “Master of Science in Civil Engineering (Construction Management) derecesi alınmaktadır. nşaat Mühendisliği Bölümü yapı işletmesi konusuna bir hayli önem vermektedir. “Altyapı Sistemleri Merkezi” olarak adlandırılmaktadır. Bölümde uzmanlaşmanın lisans eğitiminde başladığı görülmektedir. “Yapım Yönetimi Mezunu” derecesi verilmektedir. “Planlama ve Geliştirme.ntu. “Uluslararası Yapım Yönetimi” adı altında bir yüksek lisans programı sunulmaktadır.tsinghua. lgili anabilim dalında doktora ve iki farklı yüksek lisans eğitimi verilmektedir. Tez yapılmasına gerek olunmayan yüksek lisans eğitiminin sonunda “Master of Engineering”. steyen öğrenciler belli bir uzmanlık dalı seçip o daldan seçmeli dersler alarak diplomalarına uzmanlık alanını da yazdırabilir.civil. mezunlara.htm) Singapur’un önde gelen eğitim kurumlarından olan Nanyang Teknik Üniversitesi’nin nşaat Mühendisliği Bölümü’nde yapı işletmesi konusunda önemli atılımlar olduğu görülmektedir.asp?DBID=1&LNGID=1&TMID=84&FID=207) “Yapım Yönetimi”.tezle beraber 30 kredi gerekmektedir.ac. Bu uzmanlık dallarından bir tanesi de “Yönetim ve Yapım”dır. nşaat ve Çevre Mühendisliği Fakültesi’nin dokuz anabilim dalından biridir. “Pazar Dinamiği”.

araştırma ya da mesleki uygulamaya yönelik bir eğitimi de tercih edebilmektedir. yaygın olduğu görülmektedir. uluslararası proje yönetimi. Cornell ve University of Michigan gibi dünyaca ünlü üniversitelerde tezli yüksek lisansın terk edilmesi dikkat çekicidir. University of Sydney (http://www. terimin her eğitim programında standart olarak kullanılmadığı görülmektedir. araştırmacı ve akademisyenlere yönelik tezli yüksek lisans programları sonunda ise “Master of Science in Construction/Engineering Management” dereceleri verilmektedir. Bu bölümde.pmgp. Özellikle Stanford. araştırma projesi ve mesleki uygulama dersleri. Ülkemizde tercih edilmeyen bu eğitimin. Yapı işletmesi uzmanlık alanında doktora eğitimi. Ayrıca. Uzmanlık dersleri de kendi içinde proje ekonomisi ve programlama yönetimi. “Construction Engineering” yani “Yapım Mühendisliği” terimiyle sıkça karşılaşılmakta ve zaman zaman “Project Management” yani “Proje Yönetimi” teriminin de kullanıldığ ı görülmektedir. yapı işletmesi alanında tezsiz yüksek lisans eğitim programları da araştırılmıştır.Avustralya Mühendislik eğitim programlarının sıralamasında Avustralya üniversitelerine de rastlanılması nedeniyle Sydney Üniversitesi çalışma kapsamına alınmıştır. bu alanda çalışan yeterli öğretim üyesi bulunan tüm bölümlerde açılmaktadır. Bu çalışma kapsamında incelenen üniversitelerin çoğunluğu bu niteliğe sahiptir. stratejik proje yönetimi uygulaması olmak üzere dörde ayrılmaktadır.edu. ncelenen ülkelerde anabilim dalının adlandırılmasında terim bütünlüğünün olmadığ ı görülmektedir. ikincisinde ise 48 kredi dersinin tamamlanması gerekmektedir. Bazı üniversitelerde bu rakamın kırklara çıktığı görülmektedir. Yüksek lisans eğitimini tamamlamak için gereken kredi sayısına bakıldığında. proje risk yönetimi. bu farklılıklar vurgulanmakta ve ortak noktalar belirlenmektedir. Bunun yanında birçok üniversitede tezli yüksek lisans eğitimi devam etmektedir. Sonuçlar Yapılan araştırma ve incelemelerin sonucunda. 186 .usyd. Yapılan araştırmada. “Proje Yönetimi” yüksek lisans programında dersler dört ayrı gruba ayrılmaktadır: temel dersler. nşaat Mühendisliği Bölümü’nün yapı işletmesi dalı. sunulan eğitimdeki farklı strateji nedeniyle bu çalış ma kapsamına alınmıştır. Bu çalış mada. birçok eğitim programının birden fazla yüksek lisans seçeneği sunduğu görülmektedir. Programın bütün mezunlarına “Master of Project Management” diploması verilir. bazı Avrupa ülkeleri dışında. uzmanlık dersleri. Türkçe literatüre “Yapı şletmesi” ve “Yapım Yönetimi” olarak giren terimin ngilizce karşılığı “Construction Management” olmakla beraber.au/) Sydney Üniversitesi. lkinde 36 kredi ders ve 12 kredilik araştırma projesi. en az otuz kredi tamamlanılması gerektiği görülmektedir. Piyasada çalışanlara yönelik tezsiz yüksek lisans programları sonunda “Master of Engineering”. Öğrenciler. dünyadaki üniversitelerin eğitim programları arasında önemli farklılıklar olduğu görülmektedir. Berkeley.

Dersin içeriğinde genel olarak inşaat projeleri ve sektörü hakkında genel bilgiler. “Sürdürülebilirlik” ve “Enerji Etkin Tasarım” gibi derslerin eğitim programlarına girdiği görülmektedir. küresel ısınma etkisiyle giderek çevreye duyarlı yaklaşımın ön plana çıkması ve bu konuyla ilgili derslerin yapı işletmesi uzmanlık alanı kapsamına alınmasıdır. ekonomi. inşaat sözleşmeleri. Bu konuyla ilgili olarak. Birçok yapı işletmesi ağırlıklı mühendislik eğitim programının üniversitelerin diğer bölümlerinden gelen akademisyenler ve piyasa tecrübesi olan mühendislerle ortak çalıştığı düşünüldüğünde. akademik kadrosu yetersiz gözüken üniversitelerin açıklarını bu şekilde kapattığı düşünülmektedir. incelenen eğitim programlarında inşaat ve çevre mühendisliklerinin tek bir bölümde toplanmış olmasının etkili olduğu söylenebilir. proje planlama. biliş im sistemleri ve bilgisayar uygulamaları gibi derslere eğitim programlarında sıkça rastlanılmasıdır. maliyet hesapları ve iş programları gibi konular bulunmaktadır. inşaat hukuku ve mevzuatı. Michigan. Toronto ve Zurich üniversitelerinde ise öğretim üyesi sayısının az olduğu görülmektedir. Cornell. Colombia Georgia Tech Imperial Col.Üniversitelerin eğitim kadrosu incelendiğinde ortaya değişken bir tablo çıkmaktadır. Texas. Yapı işletmesi eğitim programı müfredatının araştırılması da bu çalışmanın amaçlarındandır. iş güvenliği. Maryland. Örneğin. proje teslimat sistemleri. Chalmers. Bu tabloya bakıldığında bazı genellemeler yapmak mümkündür. dışarıdan öğretim görevlisi desteği alınıp alınmadığı hakkında bir bilgiye de rastlanılmamaktadır. Twente ve Tsinghua gibi üniversitelerde on ve üzeri kiş inin kadrolu olduğu görülmektedir. Tablo 2’de çalışmanın derslerle ilgili olan kısmı özetlenmektedir. Tablo 2 Yurtdışındaki üniversitelerde verilen yapı işletmesi derslerinin dağılımı Brit. Stanford. Ayrıca. çoğu üniversitede “Proje Yönetimi” veya “Yapı Mühendisliği” adıyla bir temel ders okutulduğu görülmektedir. lgi çekici bir başka bulgu. finans. ETH Zurich Chalmers Technion √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ Maryland Michigan Nonyang Berkeley Stanford Toronto Sydney √ √ √ Twente √ √ √ √ Cornell √ √ √ Illinois Texas √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ Yapım Mühendisliği / Proje Yönetimi Finans Ekonomi Maliyet Analizi & Metraj Hukuk / Mevzuat Sürdürülebilirlik / Enerji Etkin Tasarım Şantiye Yöntemi Risk Yönetimi / Analizi Proje planlama / programlama / kontrol √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ 187 . Illinois. işletme yönetimi. Özellikle konunun tasarım kısmında mimarlık bölümlerinden destek alındığı da gözlemlenmektedir. Tablo 2’de göze çarpan bir başka nokta. maliyet analizi ve metraj. ihaleler.

ve Kanada’nın esnek bir yaklaşım içinde olduğu görülmektedir. çift ve yan dala izin verildiği gözlemlenmektedir. vb. Önemli bir diğer nokta ise eğitim programı yapılarının ülkeden ülkeye değiştiğidir. ncelenen çok az programda ayrı bir yapı iş letmesi bölümüne rastlanmaktadır. Çin. Liderlik. Araştırmadan çıkan bir başka sonuç. Yapı işletmesi programlarının özellikle sviçre. Kuzey Amerika dışındaki üniversitelerde uluslararası proje yönetimi adlı bir dersin bulunmasıdır. Hollanda ve Danimarka ülkelerinin uluslararası yüksek lisans eğitimine odaklanmış üniversitelerinde yaygın olduğu görülmektedir. Özellikle Çin’de yabancı firmalar tarafından yapılan büyük yatırımların etkisiyle yapı işletmesi alanı gündeme gelmektedir. sveç. Bu çalışmada ortaya çıkan sonuçlar ve elde edilen bulguların Türkiye’de yapı işletmesi alanında eğitim veren ve araştırma yapan tüm akademisyenlere ve inşaat mühendisliğ i bölümlerine faydalı olabileceği düşünülmektedir. bu çalışmada izlenen yöntem.B. bölümlerinde yapı işletmesi ağırlıklı eğitim programı kurmak isteyen akademisyenler için iyi bir başlangıç noktası olabilir. Eğitim programında ve ders içeriklerinde güncelleme yapmak isteyenler. Aynı zamanda. Tüm sıralama sistemlerinde bir numarada yer alan Massachusetts Institute of Technology (MIT).edu/) yapı işletmesi uzmanlık alanında lisans veya yüksek lisans seviyesinde ders açmaması ve dolayısıyla konuya önem vermiyor gibi görünmesi ilgi çekicidir. Asya kıtasında ise mühendislik eğitiminde ön sıralarda yer alan Japon üniversitelerinde yapı işletmesi eğitiminin olmadığı görülmektedir. 188 .Tablo 2 Yurtdışındaki üniversitelerde verilen yapı işletmesi derslerinin dağılımı (devamı) Kalite yönetimi ş Güvenliği statistiksel Yöntemler Gayrimenkul Verimlilik şletme Yönetimi Bilişim Sistemleri / Bilgisayar Uyg.mit. Avrupa kıtasında. Yapı iş letmesinin en yaygın olduğu ülkeler A. Tayvan ve Singapur’da ise farklı bir tabloyla karşılaşılmaktadır. nşaat ve Çevre Mühendisliği Bölümü’nün (http://cee. her kıtada belli bir yaklaşım ve ekol izlenmektedir. programları yorumlamadan örnek almak doğru olmayabilir. özellikle ngiltere’de. Tezsiz yüksek lisansın yaygın olduğu programlara inşaat mühendisliğ i dışında öğrenci kabul edildiği. Takım çalışması. etik. Bu değişimlerde. yapı iş letmeciliğinin Kuzey Amerika’daki kadar popüler olmadığ ı görülmektedir. ülkenin sosyoekonomik yapısı. Bu yüzden.D. Seminer Uluslararası Projeler √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ Sonuç olarak. Çalışmanın yurtdışında yapı işletmesinde lisansüstü eğitim yapmak isteyen adaylar için de yararlı olacağı düşünülmektedir. politik durumu ve piyasadan gelen taleplerin rol oynadığı unutulmamalıdır. Bunun nedeni Amerika’daki yaşamın küresel bakıştan uzak olmasıdır. bu bildirinin kaynaklar kısmında verilen üniversitelerin web sayfası adreslerini kullanarak daha detaylı bilgilere ulaşabilir.

. Extension Modules in Business Management web sayfası. http://www. mühendislik eğitiminde sıralama sistemlerinde üst sıralarda yer alan üniversiteler incelenmektedir. and Environmental Engineering. chalmers. Temmuz 2009. Higher Education in Europe.edu/dept/area/construction/Construction. Temmuz 2009.mit. Temmuz 2009. Yapı işletmesi eğitim programlarını sıralayan güvenilir bir sistem bulunamadığı için sıralamalarda üst sıralarda olmayıp yapı iş letmesi bölümü kuvvetli olan üniversitelerin incelenmemiş olma olasılığı bulunmaktadır.cornell. http://www.ce.se/en/sections/education/masterprogrammes/programme-descripti ons/designconstruction. University of Michigan web sayfası.Bu bildiride. Chalmers: Design and Construction Management web sayfası.html. Massachusetts Institute of Technology web sayfası. Cornell University School of Civil and Environmental Engineering. http://www3. http://www.ce. Imperial College London. Temmuz 2009. Temmuz 2009..edu/epm/. Türkiye’deki yapı işletmesi eğitim programlarının bu bildirideki sonuçlarla karşılaştırılması gelecekteki çalış ma konusu olarak düşünülmektedir. Engineering and Project Management. Instititution for Construction and Engineering Management ETH Zurich web sayfası. http://cee.arwu. Temmuz 2009.gatech.imperial.org/.cee. Temmuz 2009.uk/ civilengineering/study/masters/business%20management. 189 . Kaynaklar Academic Ranking of World Universities (ARWU) web sayfası. No 2. Department of Civil.edu/graduateprograms/meng-in-engineering-management.ch/index.html. http://www.edu/about-cee/programs-of-study/ construction/. Gelecekte bu konuda araştırma yapacak olanlar bu olasılığı dikkate almalıdır. Department of Civil and Environmental Engineering. Construction Engineering and Management.edu/home/index. N. Temmuz 2009. University of California. Cheng.ac. http://www. 30. Construction Engineering and Project Management.umich. Y. http://www. Liu.cfm). Civil and Environmental Engineering.ibb. Georgia Tech School of Civil and Environmental Engineering.cem.ethz.edu/ Temmuz 2009.C. Vol. Architectural. MEng in Engineering Management web sayfası. (2005) Academic Ranking of World Universities – Methodologies and Problems. http://www.utexas. The University of Texas. http://www. Department of Civil and Environmental Engineering. Austin web sayfası.caee. College of Engineering.berkeley. Berkeley web sayfası. Civil and Environmental Engineering Department. Construction Engineering web sayfası. Temmuz 2009.php?lang=en.

Technion Faculty of Civil and Environmental Engineering. http://www. http://www.civil.ca/sect/coneng/.utoronto. University of British Columbia.umd. edu/page.ntu. Temmuz 2009. http://www.ca/current_students/ graduates/programs/pcm.usnews. Construction Management web sayfası.com/sections/education. http://pm.com/ worlduniversityrankings/.Nanyang Technological University.tsinghua. http://cee. Civil and Environmental Engineering.cme. http://cee. Temmuz 2009. Temmuz 2009. edu/index. 190 . Project Management at the University of Maryland web sayfası.illinois.usyd.edu.edu. Temmuz 2009.html.au/. http://www.il/eng/Templates/showpage.technion.ctw. UBC Engineering.utwente.sg/ CEE/cis/msc. US News dergisi web sayfası.asp?DBID=1&LNGID =1&TMID=84&FID=207. Temmuz 2009. http://cm. Department of Civil Engineering. Centre for Infrastructure Systems.htm.edu/ConsMgt. Temmuz 2009.php?id=1. Construction Engineering & Management web sayfası.nl/. http://cem.ubc. Department Construction Management and Engineering. Civil Engineering. Temmuz 2009. University of Sydney. Temmuz 2009.civil. University of Twente.civ. Temmuz 2009. Tsinghua University Department of Construction Management web sayfası.topuniversities. Construction Management web sayfası. http://www. University of Toronto.cn/english/. Temmuz 2009.ac.stanford. QS World University Rankings web sayfası. Haziran 2009.php. Stanford Construction Engineering and Management web sayfası. Temmuz 2009. Project Management Graduate Programme web sayfası. Master of Science (International Construction Management) web sayfası. University of Illinois at Urbana-Champaign. http://www3.pmgp.edu. (http://www. Project and Construction Management web sayfası.

Türkiye E-Posta: husertas@hotmail. Anahtar sözcükler: Staj. Otuzun üzerinde Gaziantep Üniversitesi mezunu inşaat mühendisi ile yüz yüze görüşmeler yolu ile bir anket çalışması uygulanmıştır.com Doç. Rekabetin artmasıyla birlikte yeni mezun olmuş bir mühendiste aranması gereken özellik olarak teknik özelliklerin yanında. Stajlar ve bitirme projeleri ise inşaat mühendisliği eğitiminde mesleki becerilerin kazanıldığ ı safhalardandır. Arnavutluk E-Posta: aoztas@epoka. mesleki becerilerin uygulandığ ı ihale. Türkiye E-Posta: tekinkus@gantep.edu. teklif hazırlama ve planlama alanlarında gerekmektedir. Dr. Bu bilgiler. Araştırmadan elde edilen sonuçlara göre stajların ve bitirme projelerinin meslek hayatının yapım yönetimi aşamalarında ne kadar etkili olduğu belirlenmiştir. Yapım Yönetimi Giriş 191 . Mehmet Tekinkuş Öz Globalleşen dünyada diğer sektörler gibi inşaat sektörü de uluslararası bir nitelik kazanmıştır. liderlik. Yapım yönetimi dalından alınan eğitim. nşaat Mühendisliği Eğitimi. kişisel ve yönetsel beceriler de aranması gerektiği ön plana çıkmıştır. şletme Bölümü Gaziantep Üniversitesi. iş geliştirme. Tiran. Gaziantep. inşaat mühendisliği eğitiminde stajların ve bitirme projelerinin meslek hayatındaki yapım yönetimi aşamalarında katkısının incelenmesidir. ofis ya da proje mühendisi olarak çalışan mühendisler tarafından kullanılmaktadır. Elde edilen veriler SPSS paket programı kullanılarak analiz edilmiştir.Staj ve Bitirme Projelerinin nşaat Mühendisliğinin Yapım Yönetimi Eğitimindeki Katkısının ncelenmesi: Gaziantep Üniversitesi Mezunu nşaat Mühendisleri Üzerine Bir Uygulama M.edu. iş hayatına atıldıkları devrenin başlangıcında bile çalış malarında başarılı olabilmektedirler. Bu çalışmanın amacı.tr Y. Ahmet Öztaş Öğretim Üyesi nşaat Mühendisliği Bölümü Epoka Üniversitesi. saha. yapım yönetimi bilgilerine sahip olarak inşaat yönetiminin her aşamasında. Bitirme Projesi. Bu amaç doğrultusunda nşaat Mühendisliği lisans eğitimini tamamladıktan sonra. Dr.al Öğretim Üyesi. Doç. Hüseyin Ertaş nşaat Yüksek Mühendisi nşaat Mühendisliği Bölümü Gaziantep Üniversitesi Gaziantep. çeşitli ortamlarda ve çeşitli biçimlerde mesleğin uygulamasını yapan inşaat mühendisleri arasında bir araştırma yapılmıştır. Üniversite eğitiminden sonra hayata atılan ve değişik ortamlarda çalış maya başlayan genç mühendisler.

staj ve bitirme ödevlerini akademik eğitim ve öğretime ek veya tamamlayıcı olarak inceler. kendine güvensizlik gibi çeşitli sorunlar halinde kendini gösterir (Yenigün. son ürün ve hesaplamalarda farklılıklar görülebilir (El-Raghy. bilgilerin ve eğilimlerin nasıl geliştirilmesi gerektiği anlaması istenir. stajların ve bitirme projelerinin iş hayatında yapım yönetimi alanında yararlılığının incelenmesidir. Bilimin ve teknolojinin baş döndürücü bir hızla ilerlediği ve bilginin katlanarak çoğaldığı çağımızda çok kısa olan bir eğitim sürecinde bir öğrencinin bütün mesleki becerileri kazanması imkânsızdır ve de gereksizdir. daha sonra öğrenci iş hayatına atıldığında. sviçre ve Amerika gibi ülkelerde stajlar üniversitelerin eğitim programları içersinde. Bu çalış ma Gaziantep Üniversitesi mezunu genç mühendislerin bakış açısıyla staj ve bitirme projelerinde kazanılan pratikliklerin mesleki yaşamdaki pratikliğe nasıl dönüştüğünü ve işe girerken ve meslek hayatının öncesinde ve sonrasında mesleki pratiklik olarak nasıl değer kazandığını inceler. Stajlar ve bitirme projeleri birçok bilim dalında müfredatın bir parçası olarak düşünülür. 192 . Bu çalışma. 2004). 2004). Bitirme ödevleri mezun olmadan önce birikmiş mühendislik bilgilerini ve deneyimlerini ölçmek için öğrencilere sunulan en büyük alıştırma olarak düşünülebilir. 1993). . çok katmanlı problemlerle uğraş ı gerektiren işlerle birleşerek üniversite müfredatının bir parçası haline geldiği düşünülür. sorunları anlama. öğrendiğini uygulama. 2003). . Gürel.nşaat mühendisliği eğitiminde temel hedef toplumun bugünkü ve gelecekteki ihtiyaçlarına yanıt verebilecek nitelikte elemanlar yetiştirmektir. Almanya. pratikteki karmaşık. Dünyadaki değişik mühendislik eğitim programlarına bakıldığı zaman. inşaat mühendisliğ i alanında. Örneğin öğretim üyelerinin sadece konuya hâkim olmaları değil aynı zamanda sınıfın sosyal realitesine de hâkim olmaları gerekmektedir. öğrencilerin öğretmenlik veya yapı mühendisliği gibi meslekleri yapabilmesi için gereklidir. zamanı kullanma. 1999). . Burada esas olan mesleğini tam olarak icra edebilmesi için gerekli olan bilgi ve beceriyi yaşamı boyunca edinebilme yeteneğini kazandırmaktır (Çiçek ve diğ. Bunun yanında projenin kendisi öğrencilere yeni yetenek ve bilgi kazandırmalı ve sonradan öğrendiklerini güçlendirmelidir. Uygulamalı eğitiminin önemli bir parçası olan staj çalışmalarının yeterli düzeyde yapılmadığı. Genellikle stajlar. Bu eksiklikler. Bundan dolayı uygulamalı öğrenimde haberleşme becerilerinin ve dış dünyayla ilgilenebilme kabiliyetinin geliştirilmesinin gerekli olduğu düşünülür (Scholz ve diğ. sonuçları değerlendirme ve karar verebilme gücünü kazandırmaktır (Sorguç. Söz konusu eğitimin amacı öğrencilere sadece bilgi aktarmak değil. Bu çalışmanın temel amacı. Geliştirilmiş deneyim çalışmaları olan staj ve bitirme ödevlerinden meslek şartlarındaki uygulanabilir problemler üzerinde hangi becerilerin. proje yönetimindeki farklı görevlendirmeler. adaptasyon zorluğu. gereğince denetlenmediği veya denetlenemediği ya da göstermelik yapıldığı durumlarda değişik eksiklikler meydana gelir. .

trafik müh. ulaştırma müh.5 12. jeoteknik. ile karayolu. kıyı.0 Stajların Analizi nşaat firmaları işe aldıkları yeni mühendislerde akademik birikimlerinin yanı sıra bazı kişisel ve yönetsel becerilere de sahip olmalarını beklemektedir (Birgönül ve diğ. betonarme.Araştırma Bu çalışmada.7 80. şantiye yönetimi.5 12. 2007). Üç bölümden oluşan anketin birinci bölümdeki ilk 9 soru firma bilgilerini ve kişisel bilgileri toplamaya yöneliktir. Anketten elde edilen veriler SPSS 15. iş hukuku.9 u yapım yönetimi alanında faaliyet gösteren bir firmada çalışmaktadır.0 Toplam % 61.06’sı CV’ lerinde yapmış oldukları stajlardan bahsetmişlerdir. araştırma yöntemi olarak Gaziantep Üniversitesi nşaat Mühendisliğ i bölümünden mezun olmuş yapı. Birinci Bölüm Anket Sonuçları Araştırmaya katılan mühendislerin çalışma alanları Tablo 1’de verilmiştir. Buna göre mühendislerin % 12. üçüncü bölümdeki 21 soru ise bitirme ödevlerini analiz etmeye yöneliktir.3 6. Bu becerileri elde etmek için stajlardan kazanılacak çok şey vardır.9 19.9 19. Şekil 1’de belirtildiği gibi mühendislerin %58. deprem) Ulaştırma mühendisliği (mühendislik mekaniği. çelik. raylı sistem hava limanı yapıları) Yapım yönetimi ( yapım stratejisi.4 100. su kaynakları.3 67. yapı mekaniği.4 100.6 100. Stajlar öğrenciye üniversitede kazanılmayacak deneyimler kazandırır.0 Geçerli % 61. 193 . Sizce çalıştığınız firmanın çalışma alanı aşağıdakilerden hangisine girmektedir? Frekans Yapı mühendisliği (mühendislik mekaniği.3 6. Hatta mühendisler iş başvurusu yapmak için hazırladıkları CV’lerinde bu stajlarından bahsetmek isterler. ulaşım ve yapım yönetimi alanlarında çalışmakta olan otuz bir inşaat mühendisi ile yüz yüze görüşülerek bir anket uygulanmıştır. iş güvenliği) Diğer Total 19 2 4 6 31 % 61.0 paket program kullanılarak analiz edilmiştir. Tablo 1. kinci bölümdeki 23 soru stajları.

2007). Bunlardan biri de işte bu sorumluluk duygusudur.94 % 32.2’si ise yazılı iletişim yeteneği kazandıklarını düşünmektedirler.0 Yapım yönetimi eğitiminin insana yaptığı katkılardan biri de kiş isel becerileri arttırmasıdır.35 % Şekil1.6.0 Toplam % 25.5 100. Frekans Tamamen katılıyorum Katılıyorum Kararsızım Katılmıyorum Hiç katılmıyorum Total 8 14 5 2 2 31 % 25.5 100.8 45.8 71. Şekil 2 ve 3’e bakıldığında stajların yazılı ve sözlü iletişim becerilerini nasıl kazandırdığı görülebilmektedir.1 6. 194 .26 % 19.5 6.2 16.5 100.0 Geçerli % 25.45 % 41.8 45. Katılımcıların %65’i sözlü % 61. ş başvurusu için hazırladığınız CV'nizde yapmış olduğunuz stajların kaç tanesinden bahsettiniz? Yapım yönetimi eğitiminden elde edilmesi beklenen yönetsel becerilerden olan sorumluluk duygusu. Araştırma anketine göre Tablo 2’de görüldüğü gibi mühendislerin % 71’i stajların kendilerine sorumluluk duygusu kazandırdığını söylemiştir.1 93.2 16. özellikle kurumsallaşmış şirketlerde hayati önem taşıyabilmektedir. sorumluluk alabilme ve dağıtabilme diye de tarif edilebilir.0 87. Bazı özellikler insanlarda doğuştan var olsalar dahi birçoğu öğretilebilir niteliktedir ve eğitimle bu becerilerin geliştirilebileceği düşünülmektedir (Birgönül ve diğ. Yöneticilerin kişilerde aradığı önemli becerilerden olan yazılı ve sözlü iletişim kurabilme.1 6. Tablo 2.5 6. Bence staj yapan öğrenciler verilen görevi en iyi şekilde tamamlamaya çalışarak sorumluluk duygularını geliştirirler.

hiyerarşik bir kurumda deneyim kazanmamı sağlamıştır.3 16. Tablo 3.0 Geçerli % 6.5 100.7 oranında stajların bu hususta katkısının olduğu görüşünde birleşmiştir.68 % 9.16 % Şekil 2. Tablo 3’de ise hiyerarşik bir çalışma ortamında stajların deneyim kazandırması ile alakalı sorulan soruda stajların olumlu etkisi gözlemlenmektedir.19. Yapmış olduğum stajlar yazılı iletişim kurabilme yeteneğimin gelişmesi hususunda faydalı ve yol gösterici olmuştur.5 100.7 83.5 100. Frekans Tamamen katılıyorum Katılıyorum Kararsızım Katılmıyorum Hiç katılmıyorum Total 2 19 5 3 2 31 % 6.7 6.61 % Şekil 3.9 93.1 9.0 195 . 29.68 % 45.81 % 9.5 67.5 61. Yapmış olduğum stajlar sözlü iletişim kurabilme yeteneğimin geliş mesi hususunda faydalı ve yol gösterici olmuştur.5 61. Tablo 3’e göre katılımcılar %67.7 6. Stajlarım.03 % 9.0 Toplam % 6.3 16.1 9.35 % 25.68 % 51.

5 19.0 Bitirme Projelerinin Analizi Bitirme projesi bir öğrencinin kapsamlı tek çalış masıdır.1 45. ş başvurusunda işverenin bitirme projelerini işe alacağı mühendise sorması beklenir.5 100.9 6.1 45.5 80. Stajlar iş hayatımda zamanımı etkin bir şekilde nasıl planlamam ve kullanmam gerektiği konusunda katkısı olmuştur. Katılımcıların %67.4 6. Tablo 5.5 100.2 19.5’i ise önemsememiştir. Bunun birçok nedeni olabilir.0 Geçerli % 6.4’ü bitirme projelerini önemsemiş.5 16.4 35.3 6.5 19. şverenim beni işe alırken yapmış olduğum bitirme projesine önem vermiştir.4 100. zamanı etkili kullanabilme becerisine katkısı gözlemlenmektedir.1 kararsız.7’si stajların zamanı etkili kullanabilmede faydasının olduğu görüşünde birleşmektedirler.Tablo 4’te stajların.0 Şekil 4’te mühendislerin genellikle iş başvurusu için hazırladıkları CV’lerinde yapmış oldukları bitirme projelerinden bahsetmedikleri anlaşılmaktadır.0 Toplam % 6. Tablo 4. Frekans Tamamen katılıyorum Katılıyorum Kararsızım Katılmıyorum Hiç katılmıyorum Total 2 19 2 6 2 31 % 6.2 19.0 Toplam % 12.5 61. 196 . Mesela öğrencilerin bitirme projesi yaparken firmalarla stajlardaki kadar iletişime geçmemesi ya da mühendisin işe giriş şekli olabilir. Öğrencilerin bitirme projelerinden kazanacakları çok şey vardır.4 6. Frekans Tamamen katılıyorum Katılıyorum Kararsızım Katılmıyorum Hiç katılmıyorum Total 4 2 5 14 6 31 % 12.2 93.3 6.5 100.9 6.4 100. % 16. % 64. Tablo 5’te de görüldüğü gibi işverenlerin sadece %19.5 16.5 61.7 74.5 67.0 Geçerli % 12.6 100.9 19.

Yapmış olduğum bitirme projesi sözlü iletişim kurabilme yeteneğimin gelişmesi hususunda faydalı ve yol gösterici olmuştur.35 % Evet 80.19.65 % Hayır Şekil 4. ASEE’de (American Society of Engineering Education) yapılan bir araştırmaya göre.94 % Şekil 5. uygulama yapan bütün mühendisler için iletişim en temel beceri olarak ele alınır (El-Raghy. letişim sözlü ya da yazılı olabilir. Katılımcıların %58’i. Şekil 5 ve 6 bitirme projelerinin iletişim yeteneğine katkısını göstermektedir.58 % 16. Herhangi bir beceride olduğu gibi iletişim de temel bilgi ve deneyim ister.13 % 12. Özellikle doğru dil ve mantık çok önemlidir. 6. 1999). bitirme projelerinin sözlü ve yazılı iletişim kurabilmeye katkısının olduğunu düşünmektedir.45 % 22. . 197 .90 % 41. ş başvurusu için hazırladığınız CV’nizde yapmış olduğunuz bitirme projenizden bahsettiniz mi? Bir mühendis genellikle bir organizasyonda takımın bir üyesi olarak çalışır.

7 51.8 87.9 25. Tabloya göre hiyerarşik bir kurum çalışma ortamında bitirme projesinin deneyim kazandırması %32. Sorumluluk duygusu da bitirme projeleri sürecinde kazanılan becerilerden biridir.3 faydalı görülmüştür.9 9.1 12. Bence bitirme projesini yapan öğrenciler verilen görevi zamanında en iyi şekilde tamamlamaya çalışarak sorumluluk duygularını geliştirirler.7 61. Bitirme projelerinin yönetimsel ve organizasyonel kabiliyetlere etkisi.68 % 16.7 90. Tablo 7’de takım üyesi olarak verilen işi esaslarına uygun bir şekilde yerine getirme hususunda bitirme projeleri %61.8 9.5 22.9 100 Toplam % 3.7 41. Tablo 6’dan de anlaşılacağı üzere bu hususta %77. Frekans Tamamen katılıyorum Katılıyorum Kararsızım Katılmıyorum Total 6 18 4 3 31 % 19.5 90.9 9. Yapmış olduğum bitirme projesi yazılı iletişim kurabilme yeteneğimin gelişmesi hususunda faydalı ve yol gösterici olmuştur. Takım üyesi olarak verilen işi esaslarına uygun bir şekilde yerine getirme hususunda bitirme projesinin bana katkısı olmuştur.3 67.7 100.1 100 Bitirme projesi iş hayatımda zamanımı etkin bir şekilde nasıl planlamam ve kullanmam gerektiği konusunda katkısı olmuştur.13 % 19.1 12.6 64.3 100 Bitirme projesi hiyerarşik bir kurum çalışma ortamında deneyim kazanmamı sağlamıştır.9.0 Tablo 7’de bitirme projelerinin yönetimsel ve organizasyonel kabiliyetleri arttırdığ ı fakat stajlarda olduğu kadar etkili olmadığı gözlemlenmektedir.0 Toplam % 19. Tablo 7.7 51.2 32. Tablo 6.4 58.2 29 22. Frekans 3 13 4 8 3 31 Geçerli % 9.6 oranında zamanı kullanma hususunda faydalı olduğunu göstermektedir.16 % Şekil 6.7 100 Toplam % 9.6 9.3 100.0 Geçerli % 19.6 32.3 olarak tespit edilmiştir.7 100.6 6.4 77. Frekans 1 9 7 10 4 31 Geçerli % 3.4 58.4 oranında bir birliktelik vardır.68 % 45.3 12.9 12.7 100 9.3 100 198 .3 54. Frekans Geçerli Toplam % % Tamamen katılıyorum Katılıyorum Kararsızım Katılmıyorum Hiç katılmıyorum Total 3 16 2 7 3 31 9. Tablo bitirme projelerinin %51.35 % 9.4 90.

yazılı iletişim becerisinin Ki-kare değeri 0.kare 20. hiyerarşik bir kurum çalışma ortamında çalışabilme becerileri ile anlamlı ilişki oluşturduğu görülmektedir. sayımla belirtilen verilerde. Ki-kare.0 paket programı kullanılarak var olan anlamlı ilişkiler ki–kare testinin yardımı ile kolaylıkla hesaplanmıştır. Ki-kare değeri olup.kare 22.691(a) Hiyerarşik Bir Kurum Çalışma Ortamında Çalışabilme Becerisi Pearson Ki .008 0. anlam düzeyi olan α = 0.021 ‹ 0. 05’in üstünde ise hipotez doğrudur.353(a) Takım Halinde Çalışabilme Becerisi Pearson Ki .014 199 .kare 23.021. Tabloya bakıldığında ‘Bence stajlar ileride meslek yaşamında karşılaşabileceğim sorunları mantık ve bilgi çerçevesinde en uygun şekilde çözebilmem için yeni beceriler kazandırır’ sorusu ile yapım yönetimi açısından çok önemli olan sözlü ve yazılı iletişim kurabilme. SPSS 15. takım halinde çalışabilme becerisinin Ki-kare değeri 0. Bu çalış ma 53 soruluk anket 31 denek üzerinde uygulanması neticesinde elde edilmiş olup her bir maddenin diğer madde ile anlamlı ilişkisi olup olmadığı Ki-kare testi uygulanarak ortaya konmuştur.kare 19. gözlenen frekanslarla beklenen frekanslar arasındaki farkın analizine dayanan bir testler grubudur. 05’in altında ise H○ hipotezi reddedilir ve bu değişkenler arasında anlamlı bir ilişki olduğu anlaşılır. Burada X².014 ve hiyerarşik bir kurum çalış ma ortamında çalışabilme becerisinin Ki-kare değeri 0.021 0.05’ten küçük olduğu için anlamlı ilişki var denilmiştir. Ki – kare testi Sözlü letişim Kurabilme Becerisi Değer Pearson Ki . Tablo 8. Demek ki stajların yapım yönetimi bilgilerine katkısı yadsınamaz. Bu soruyla sözlü iletişim becerisinin Ki-kare değeri 0. Bence stajlar ileride meslek yaşamında karşılaşabileceğim sorunları mantık ve bilgi çerçevesinde en uygun şekilde çözebilmem için yeni beceriler kazandırır. Tablo 8’e göre Ki-kare olasılık değeri 0. Bu değerler 0. Buradaki beklenen frekanslar H○ hipotezi doğru kabul edilerek hesaplanan frekanslardır.469(a) 9 0. Anlam düzeyi α = 0. her bir kategorideki gözlenen frekansları ve B’de bu kategorilerin beklenen toplam frekanslarıdır.008. takım halinde çalışabilme. Örnek verilecek olursa: H○ hipotezi : ‘Bence stajlar ileride meslek yaşamında karşılaşabileceğim sorunları mantık ve bilgi çerçevesinde en uygun şekilde çözebilmem için yeni beceriler kazandırır’ sorusu ile ‘Yapmış olduğum stajlar sözlü iletişim kurabilme yeteneğimin gelişmesi hususunda faydalı ve yol gösterici olmuştur’ soruları arasında anlamlı bir ilişki yoktur. Tablo 8’de bu becerilerin Ki-kare değerleri verilmiştir. Çalışmada Ki – kare testine göre 230 adet anlamlı ilişki tespit edilmiştir. Ki–kare testine göre iki değişken arasında anlamlı ilişki olabilmesi için hesaplanan Ki–kare değerinin olasılık değeri. Pearson Ki-kare formülü X² =∑ (G-B)²/B dir.lişkilerin Analizi Bu çalışmada en önemli noktalardan biri de sorulan sorular arasındaki anlamlı bir ilişkinin olup olmadığı konusudur.021 olduğu için ve 0.05 olduğu için H○ hipotezi reddedilir.024 Serbestlik derecesi 9 9 9 Ki – Kare Olasılık Değeri 0. G.489(a) Yazılı letişim Kurabilme Becerisi Pearson Ki .024’tür.

Bitirme projelerinin yapım yönetimi eğitimine gerçek anlamda katkısı sağlanmalıdır. profesyonel bağlantılar. Yapım yönetimi eğitiminde önemli olan teorik bilgilerin akılda kalıcı olması için staj süresinin kısıtlanmaması gerekir. Ya da işveren. Yapılan stajlardan biri bilgisayar kullanımı ile ilgili olmalıdır. ş hayatında gerekli olan bilgiler okul yıllarında pek verilmez. Bu bilgiler ancak piyasa içerisindeki meslektaşlardan öğrenilir. 2. 3. Bu bağlamda lisans eğitiminde branşlaşmaya gidilmelidir. Eğitim boyunca yapılan stajların ve bitirme projelerinin üniversite ikinci sınıfta seçilmiş bir alanda devam etmesi daha faydalı olabilir. Bunun için okul devam ettiği dönemlerde şirketlerle öğrencilerin alakalarının kesilmemesine önem verilmelidir. Öğrenciler için staj ve bitirme projelerinin önemi. Öğrencilerin sektöre gireceği ve sektör çalışanları ile tanışacağı alanlar stajlardır. vizyon kazanma. Örneğin staj yaptığı alanla ilgili olan derste ek bir puan verilebilir. yapım yönetimi eğitimi açısından yetersizdir. Üniversiteler staj yapılan firmalardan yapım yönetimi bilgilerinin uygulanışını da görebileceği belirli standartlara sahip olmalarını istemeli ve her firmayı kabul etmemelidir. 4. Bir inşaat mühendisi meslek hayatına atılmadan evvel yönetimsel becerileri kazanma kabiliyetini staj ve bitirme projeleri ile elde etmektedir.Sonuç Önceki bölümlerde de anlatıldığı üzere staj ve bitirme projeleri inşaat mühendisliğ i eğitiminde ve özellikle yapım yönetimi eğitiminde vazgeçilmez temel safhalardandır. Sonra anketlerle hangi alana eğilimli olduğu tespit edilmelidir. daha yararlı hale nasıl getirileceğidir. kariyer planlaması. Bu bağlamda proje konusu öğrencinin insiyatifine bırakılmamalı ve öğretim üyesi de öğrenciye yapım yönetimi bilgilerini kazandıracak konular seçmelidir. iş tecrübesi. bir hafta sonu jeoteknik mühendisliği alanında ve diğer alt branşlarda faaliyet gösteren firmaların faaliyetleri gösterilmelidir. 5. yeni beceriler kazanma. Yazın otuz iş günü gibi kısa bir zaman zarfına sığdırılan ve okul müfredatından kopuk bir şekilde bitirilen staj. Örneğin öğrenci birinci sınıftayken bir hafta sonu yapı mühendisliği alanında. 200 . Öğrenci yapacağı stajı bu alanda yapmalıdır. pratiklik kazanma. sözlü ve yazılı iletişim kurabilme şeklinde sıralanabilir. bir hafta sonu hidroloji mühendisliği alanında. Hatta staj alanında üniversite ile anlaşmalı firmalar oluşturmalıdır. Staj ve bitirme projelerinin iş hayatına katkıları oldukça fazladır. Burada yapılması gereken bunların gerekliliğini tartışmak değil. Bunun için bilinç şarttır. Öğrencinin daha birinci sınıftayken hafta sonları inşaat mühendisliğinin alt mühendislik disiplinleri olan değişik çalışma alanlarından hangisine eğilimi olduğu tespit edilmeye çalışılmalıdır. Bilinç oluşturmak için yapılacak şeylerden biri öğrencilere teşvikler verilmesidir. Burada eğitimcilere ve işverenlere ciddi sorumluluklar düşmektedir. Yapım yönetimi bilgilerinin teorikten daha çok uygulamaya bakan yönleri olduğu için staj ve bitirme projelerinin verimli hale getirilmesi gerekmektedir. Bazı Öneriler: 1. öğrenciye yaptığı staj neticesinde ücret verebilir.

. nşaat yönetimi kongresi. Yenice H. Global J. . nşaat Mühendisliği Eğitimindeki Sorunlar. Role of Internship in Higher Education in Environmental Sciences. Ulusal Mühendislik Kongresi. Mühendislik Aktif Eğitiminde Mesleksel Becerilerin Kazanılması. (1998). Regula S. Educ. nşaat Mühendisliği Eğitiminin Temel Mühendislik Haberleri Dergisi. I. Şafak S. . . Mesleki Uygulama Düzenlemeleri ve Meslek Kipi Seçiminin Değerlendirilmesi Konularında Bir Alan Çalış ması. Educ. . 4. . . (2007). Zurich Sorguç D. Özorhon B. . (2004). Australia El-Raghy S. (2003).Kahraman B. . Ulusal Mühendislik Kongresi. (2007).T. page 65 – 76. page 25 – 30. Nguyen. stanbul lkeleri.Işık Z. Swiss Federal Institute of Technology. . Foça. Vol. Türkiye Uğur L.A. Sayfa: 361 – 376 stanbul Yenigün K. Malayoğlu U.Kaynaklar Birgönül M. of Engng. 4. nşaat Sektörünün Yapım Yönetimi Eğitiminden Beklentileri. Cöcen .H. 2. Sayfa: 169 – 181.O. I. Australia Scholz W. stanbul Çiçek T. Sayı: 368. . of Engng. . Gürel M. sayfa: 17-26. Seyrankaya A. No. Onur A. (1993). nşaat Yönetim Kongresi. zmir Duyen Q. Dikmen .1. Türkiye’deki nşaat Mühendisliği Eğitiminin Değerlendirilmesi Ve Bazı Öneriler. Vol. Foça. (1999). . Quality Engineering Education: Student Skills and Experiences. . (2004). Global J. zmir 201 . . . . . 3. . The Essential Skills and Attributes of an Engineer: A Comparative Study of Academics. Ralf H.

.

önerilen model yardımıyla veri tabanları oluşturarak sektör ortalamalarını belirleyip. Sonuç olarak nşaat sektöründe yer alan kuruluşları temsil eden birlikler. Halil Gerek Çukurova Üniversitesi. Dolayısıyla herhangi iki firma tarafından bir Benchmarking uygulaması yapılması durumunda. Türk nşaat Sektörü Giriş Artan küresel rekabet. büyüklük. inşaat sektöründe yönetim konusundaki yetersizliklerin giderilmesine katkı sağlayacağı düşünülen bir model geliştirilmesi hedeflenmiştir.tr Çukurova Üniversitesi. pazarı ve çevresel şartları inceleyip kendi performansları ile kıyaslayarak rekabet koşullarını 203 . Adana E-Posta: emocal@cukurova.edu. nşaat Mühendisliği Bölümü. işletmeleri sürekli olarak performanslarını iyileştirmeye dönük çalışmalara yöneltmiştir. şletmelerin tüm faaliyetlerde sürekli olarak rakipleri. Bu değerlendirmeler sonunda her bir kriter ayrı ayrı baz alınarak incelendiğinde. Belirtilen nedenlerle bu çalışmada. Mükemmellik Modeli. sektör. yapı ya da gelişmiş lik düzeyinden bağımsız olarak. üyelerinin sektör içindeki yerlerini görmelerine yardımcı olabileceği düşünülmektedir.tr Öz Bir kuruluşun başarılı olabilmesi için. Anahtar sözcükler: Benchmarking. Ayrıca firmaların bir kriterde en iyi olsa dahi yine de diğer firmalardan öğrenebileceği bazı şeyler olabileceği saptanmıştır. inşaat sektöründe tedarikçi olarak yer alan. Isı Su Ses ve Yangın Yalıtımcıları Derneğine ( zoder’e) kayıtlı üretici firmalara yönelik olarak anket uygulanarak bir benchmarking çalış ması yapılmıştır. Modelin uygulanabilirliğini test etmek ve aynı zamanda firmalarda farkındalık yaratmak amacıyla. farklı firmaların ilk sıralarda olması en iyi kavramının kriterlere bağlı olarak değişken olduğunu ve sadece bir kritere bakıp yorum yapılmaması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. Avrupa Kalite Yönetim Vakfı (EFQM) sorumluluğunda uygulanan Mükemmellik Modeli’nin içeriğinden de yararlanılarak hazırlanan sorulara verilen cevaplar.nşaat Sektöründe Benchmarking Yönetim Tekniğinin Uygulanmasına Yönelik Bir Model Önerisi M. puanlandırılmakta ve elde edilen bu puanlar oluşturulan veri tabanındaki diğer firmalarla kıyaslanarak değerlendirilmektedir. sürecin sonunda her iki firmanın da faydalanacağı açıktır. nşaat Mühendisliği Bölümü. Adana E-Posta: ihgerek@cukurova.edu. nşaat sektöründe de yönetim yetersizliklerinin yaygın olduğu ve bundan dolayı kayıpların oluştuğu bilinmektedir. Emin Öcal . Dönüşü sağlanan 23 firmaya ait anket sonuçları farklı kriterlere göre değerlendirilmiştir. Önerilen modelde. uygun bir yönetim sistemini kurması gerekmektedir.

kendi süreçleriyle aynı ya da benzer nitelikte olan. önceden belirlenmiş bir prosedüre göre inceleyen. kritik rekabet faktörlerinin birkaçıdır.2003). Bedük. geleneksel rekabete dayalı analiz yöntemine göre bilgi toplamaktan farklı bir yaklaşımdır. konusunda en iyi olmak amacıyla. Bunun yanı sıra ngiltere’de yapılan araştırmalarda benchmarking kullanımı ile ilgili olan firmaların oranı %85’lere kadar çıkmaktadır (Anderson. bir şirketin en iyi uygulamalara sahip olmasıyla tanınan diğer kuruluş ya da kuruluşların ürünlerini. 2006. Bu iki kelime. bir nesne üzerindeki o nesnenin yüksekliğini gösteren işarete referans yapmaktır. kaliteyi özümsemek.2003) Benchmarking kavramının Türkçede tam karşılığı bulunmamaktadır. 2006). bunlardan birine göre benchmarking. Benchmarking. maliyetleri düşürmek. Bu çerçevede benchmarking kavramı kısaca “en iyi uygulamaların adaptasyonu” olarak tanımlanabilir (Aktan. Benchmarking’in nihai amacı performansı artırmak olan kesintisiz bir öğrenme sürecidir. Yazarlar benchmarking’in bir organizasyondaki performans açıklarını. aynı zamanda organizasyonun kendi iç bünyesindeki birimler ya da departmanlar arasında da uygulanabilir. Çünkü. 2004). geleneksel yöntemde rakipler düşman gibi görülmektedir.. Geleneksel performans ölçümlerinde şirketlerin sadece finansal verileri kullandığını. o süreçlerdeki uygulamalardan ders almaya çalışan ve bunu kesintisiz olarak yapan bir uygulamadır (Özkan. Benchmarking kavramı için çeşitli tanımlar söz konusudur. 2005). firma içinde ya da dışındaki süreçleri. ortaklık ve karşılıklı bilgi alışverişi esastır (Dokuzer. sadece kıyaslama yapmak değil. önceki çalışmalardan farklı olarak. başka organizasyonlarla kıyaslama yaparak en iyi uygulamaları bulmak ve organizasyonun kendi yapısına ve süreçlerine bunları uyarlamaktır. Benchmarking tekniği gelişmiş ülkelerde yaygın olarak kullanılmakta ve önemli katkılar sağlamaktadır. Örnek olarak ngiltere’de birçok organizasyonda benchmarking yıllardır performans geliştirmesi için organizasyonel kültürün bir parçası olarak kullanılmaktadır (Hinton ve diğ. Amaç ve Metodoloji Bu araştırmada. Benchmarking. Benchmark terimi topografyadan gelmektedir. Oluşan koşullara hızla uyum göstermek.2006). 2004). benchmarking yönteminin Türk inşaat sektöründe daha yaygın ve etkin kullanılmasına yardımcı olacak bir model geliştirilmesi amaçlanmıştır. Çalışmada. Benchmarking’de ise. Benchmark. benchmarking kavramının ifade ettiği anlamı tam olarak vermemektedir. haritacıların bir referans noktası olarak kullandıkları. iş süreçlerini kendilerininki ile karşılaştırarak değerlendireceği sürekli ve sistematik bir süreç olarak ifade edilebilir (Yıldız ve Kadir. Türkiye’de diğer modellere göre daha fazla bilinen 204 . 2000).belirlemeleri gerekmektedir. (McCabe. Mc Adam. Kimi yazarlar bu kavramı Türkçeye “kıyaslama” ya da “karşılaştırma” olarak tercüme etmektedirler. ancak bunların yanında finansal olmayan sonuçlarında kullanılması gerektiğini savunmuşlardır. ş dünyasına bunun uygulanışı ise. Benchmarking sürecindeki ortaklık kavramı. fırsatlarını ve organizasyonun süreçleri için gelişme ve sürekli iyileştirme sağlayacağını vurgulamışlardır (Beatham ve diğ. hizmetlerini.

Bütün mükemmellik modellerinde müşteriler. Uygulamada en çok yer alan bu modellerden ilki 1951’de Japonya’da kalite hareketini başlatan Deming adına atfedilen ve Asya kıtasında kullanılan Deming Modeli’dir. Böylelikle elde edilen puanların bir veri tabanında toplanmasıyla benchmarking çalış malarında örnek alınacak en iyinin belirlenmesi amaçlanmıştır. örnek uygulamaların gerçekleştirilmesi. hedef kitlenin ve büyüklüğünün belirlenmesini. özdeğerlendirmenin yapılması ve kurumsal performansta iyileşmenin sağlanması için modeller ve araçlar önermektedir. iş mükemmelliğini sağlamaktır. anket formlarının hazırlanması ve uygulanmasını. Üçüncüsü ise. Avrupa Kalite Yönetim Vakfı (EFQM) tarafından oluşturulan ve Avrupa kıtasında yoğun olarak kullanılan EFQM Mükemmellik Modeli’dir (Pakdil. Malcolm Baldridge Ulusal Kalite Ödülü (MBNQA) ve EFQM Avrupa Kalite Ödüllerinin tamamında modern yönetim uygulamalarının ortak yönleri mevcuttur (Emanet. Benchmarking ve Mükemmellik Modelleri lişkisi Kalite ödülleri. sonra da örnek alınacak kuruluşla benchmarking yaparak eksikliklerin giderilmesi için izlenecek yolun belirlenmesi hedeflenmiştir. kincisi. firmanın çevreye ve topluma karşı sorumluluklarını da dikkate almaktadır. Böylelikle. Deming Ödülü.Avrupa Kalite Yönetim Vakfı (EFQM) sorumluluğunda uygulanan EFQM Mükemmellik Modeli’nin kriterlerinden de yararlanılmıştır. Modelde öncelikle kendi durumlarını görme olan özdeğerlendirmenin yapılması ve her firmanın farklı kriterlerde puanlarının belirlenmesi öngörülmüştür. Her kriter için en iyi belirlendikten sonraki aşamada ise benchmarking tekniğini kullanma konusunda istekli olan firmaların izleyebilecekleri süreçler tanımlanmıştır. Araştırmanın metodu. kalite stratejisi ve benchmarking’in kullanımı. önce işletmelerin mevcut durumları ortaya konularak zayıf ve güçlü yönlerinin saptanması. 2007). Mükemmellik Modellerinin en yaygın kullanım amacı. 2000). toplum ve paydaşlarla ilgili sonuçlar değerlendirilir. Kısa bir eğitim ve vaka çalış ması sonucunda herhangi bir organizasyondaki yönetim kadrosu rahatlıkla kendi kuruluşlarını model kriterleri bazında değerlendirebilmektedir. Çağımızın müşterileri sadece ürünün kalitesine değil. örnek alınacak en iyi firmanın tespit edilmesi. Firmaların genel performanslarının değerlendirildiği birçok değerlendirme metodolojisi içinde kalite ödülleri. 1987’de oluşturulan ve Kuzey Amerika kıtasında kullanılan. iyileştirmeye açık alanların önceliklendirilmesi ve bu iyileştirmeler için aksiyon planlarının yapılması sağlanabilmektedir (Argüden ve diğ. organizasyonlar için bir “özdeğerlendirme” aracı olmasıdır. Kalite ödüllerinin temelinde yer alan kalite modellerinin spesifik amacı. Böylece oluşturulan Model kullanılmak suretiyle. 2003). kuruluşun kuvvetli ve zayıf yönlerinin belirlenmesi. Topluma ve çevreye saygılı olan firmaların müşterilerinin sadakati de artmaktadır. cevaplanan anket formlarındaki verilerin düzenlenmesini ve hipotez testleri yapılmasını ve bu testlerin sonuçlarının yorumlanmasını kapsamaktadır. günümüzün en popüler ve itibar gören yöntemi olarak görülmektedir. dönemin Ticaret Bakanı adına atfedilen Malcolm Baldridge Ulusal Kalite Modeli’dir (MBNQA). 205 .

tekrarların ortadan kaldırılıp eksikliklerin belirlenmesini hedeflemektedir. Ancak Modeldeki soruların sayısı. nitelik ve nicelikleri de birbirinden farklı olacaktır. Model. girdileri bilgi. (Sherif. Dolayısıyla gerek kaynakların verimli ve etkin kullanımı. Benchmarking kavramı ise başarılı uygulananlar arasındandır. nşaat sektöründe ürünün özellikleri diğer sektörlere göre farklılık göstermektedir. Belirtilen nedenlerle. Ancak buna karşın sektörde faaliyet gösteren organizasyonların pek çoğu bireysel müteşebbis boyutunda olup geleneksel yöntemlerle üretim yaptıkları görülmektedir. tüm işlevsel birimlerce paylaşılacak ortak bir dil ve düşünce şeklinin temelini oluşturmak üzere. çıktıları genellikle birbirinden farklı olan süreçlerden oluşmaktadır. yapım tekniği. Çünkü binanın yeri. özelliklere göre biçimlenmektedir. bütçe ve zaman değişkenleri vb. yürütülmekte olan iyileştirmelerin durum değerlendirmesini. işlevi. oluşturulan sorulara verilen cevaplar. Bu sektördeki projeler tekrarı olmayan. 2004). eksikliklerini saptamalarını sağlayan ve uygun çözümleri teşvik eden bir değerlendirme aracı olarak kullanılabilecektir. Her projede bu özellikler farklılaşmakta bu da her bir projeyi özgün kılmaktadır. verilecek hizmetin kapsamı. mimari özellikleri. finansman. malzeme. proje ekibinin nitelikleri vb. gerekse beklenen üretim kalitesine ulaşılması konusunda sektörde ciddi yetersizlikler görülmektedir.nşaat Sektörü için Önerilen Benchmarking Modeli nşaat sektörü diğer sektörlere göre farklılık göstermektedir. iyiyi örnek alma olarak da tanımlanabilen Benchmarking tekniğinin inşaat sektöründe kullanılması durumunda çok yönlü iyileştirmeler sağlanabileceği ve bunun da hem kaynak tasarrufu hem de kalite standartlarına yaklaşmaya önemli katkı sağlayacağı noktasından hareketle sektörde kullanılabilecek bir model önerilmiştir (Şekil 1). puanlandırılmakta ve elde edilen bu puanlar oluşturulan veri tabanındaki diğer firmalarla kıyaslanarak değerlendirilmektedir. büyüklüğü. müşteri beklentileri. Önerilen modelde. yeri. Bu durum da inşaat sektöründe belirsizliği arttırmakta ve toplam kalite yönetiminin uygulanmasını zorlaştırmaktadır (Güner. Bu bağlamda benchmarking inşaat sektöründe performansı ölçmek ve geliştirmek için oldukça cazip bir araçtır. Böylece firmalara mükemmelliğe giden yolun neresinde olduklarını gösteren. proje ekibi. işgücü ve makine. Proje işlevi. Bu nedenle sektörde çağdaş yönetim tekniklerini kullanmak yerine deneme yanılmaya dayalı ve içgüdüsel davranış ların yönlendirdiğ i yönetim tarzının yoğun olduğu görülmektedir. içeriği ve değerlendirmeye esas ağırlıkları değiştirilerek sektördeki her faaliyet alanı için kullanılması mümkün görünmektedir. 1996) nşaat sektörü yatırım ve istihdam büyüklüğü bakımından Ülkemiz ekonomisi içerisinde oldukça önemli bir yer tutmaktadır. Bunların bazıları başarılı şekilde uygulanırken bir kısmı uygulamada istenen başarıyı sağlayamamıştır. Model inşaat sektöründe faaliyet gösteren tedarikçi firmalara yönelik olarak hazırlanmıştır. 206 . Giritli. özellikler her proje için farklıdır dolayısıyla bunların öncelikleri. Bugüne kadar birçok yönetim tekniği üretim sektöründen sonra inşaat sektöründe kullanılmıştır.

nşaat Sektörü çin Önerilen Benchmarking Modeli .207 Şekil 1.

208 . Müşteri ile lgili Sonuçları. 1000 900 800 700 600 PUANLAR 500 400 300 200 100 0 Y18 Y3 Y11 Y14 Y12 Y15 Y17 Y22 Y10 Y19 Y20 Y5 Y21 Y9 Y13 Y16 Y23 Y4 Y2 Y6 Y8 Y1 Y7 "" F RMALAR Şekil 2. Değerlendirmede. nsan Kaynakları. inşaat sektöründe tedarikçi olarak yer alan. Önerilen Model. Anahtar Performans Sonuçları kriterlerine göre puanların değerlendirilmesine olanak sağlamaktadır. şbirlikleri ve Kaynaklar.Modelin uygulanabilirliğini test etmek ve aynı zamanda firmalarda farkındalık yaratmak amacıyla. Süreçler. Örneğin değerlendirme kriterlerinden Liderlik ile Politika ve Strateji kriterlerine göre yapılan sıralamalar Şekil 3 ve Şekil 4’te görüldüğü gibidir. Firmalarının Toplam Puanlarına göre Sıralanması. nsan Kaynakları ile lgili Sonuçlar. Örnek uygulamada her kriterin ayrı ayrı puanları hesaplanarak karşılaştırılma yapılmış ve firmaların diğer firmalara göre yerleri belirlenmiştir. her bir firmanın. Liderlik. Dönüşü sağlanan 23 firmaya ait anket sonuçları değerlendirilmiştir. Bu sonuçlara göre toplam puan bazında firmaların Şekil 2’de görülen grafikteki gibi sıralandığı saptanmıştır. Böylece firmaların sektör içerisindeki yerlerinin belirlenmesi mümkün olabilmektedir. firmaların her kriterden aldıkları puanlar önceden belirlenmiş ağırlık katsayılarıyla çarpılıp toplanarak 1000 puan üzerinden her firmanın aldığı toplam puana ulaşılmıştır. Isı Su Ses ve Yangın Yalıtımcıları Derneğine ( zoder’e) kayıtlı üretici firmalara yönelik olarak anket uygulanarak bir benchmarking çalışması yapılmıştır. Toplumla lgili Sonuçlar. Politika ve Strateji.

Bunun yanı sıra. Firmalarının Politik ve Strateji Liderlik Kriteri Puanlarına göre Sıralanması Grafiklerden de görüleceği üzere. toplam puan bazında Y7. Y1 ve Y8 nolu firmalar ilk üç sırada yer alırken liderlik kriteri baz alınarak yapılan sıralamada Y11. Y7. Politika ve strateji kriteri incelendiğinde ise Y6. Bu bağlamda her bir kritere göre farklı firmaların ilk sırada olması en iyi kavramının 209 . Y9 ve Y13 nolu firmalar ilk üç sırada yer almaktadır. Y8 nolu firmaların ilk üç sırada oldukları görülmektedir.100 90 80 70 60 PUANLAR 50 40 30 20 10 0 Y18 Y15 Y12 Y14 Y2 Y21 Y16 Y23 Y17 Y5 Y6 Y10 Y19 Y20 Y22 Y1 Y3 Y4 Y7 Y8 Y13 Y9 Y11 F RMALAR Şekil 3. Firmalarının Liderlik Kriteri Puanlarına göre Sıralanması 120 100 80 PUANLAR 60 40 "" 20 0 Y18 Y11 Y12 Y9 Y23 Y14 Y17 Y19 Y15 Y20 Y16 Y21 Y4 Y3 Y5 Y2 Y10 Y13 Y22 Y1 Y6 Y7 Y8 F RMALAR Şekil 4.

Ancak. Modelde de oluşturulması önerilen.kriterlere bağlı olarak değişken olduğunu ve sadece bir kriterle yorum yapılmaması gerektiği sonucuna ulaşılabilir. faaliyet süreleri ve liderlerin kurum kültürü oluşturması arasında bir ilişkiye rastlanmamıştır. yabancı dil bilen personel oranı arasında anlamlı bir ilişkinin olduğu gözlenmiştir. çalışanlar kriteri. Türk inşaat sektöründeki firmaların rakiplerine göre yerlerini belirleme ve kendilerini geliştirmelerine katkı sağlayacak benchmarking kriterlerini içeren bir model önerilmiş ve yalıtım sektöründe uygulanan bir anket yardımıyla toplanan verilerle modelin iş levselliği test edilmiştir. hareket planları oluşturularak uygulanabilir hedefler konulur ve üst yönetime sunularak. Şirketlerin liderlik kriterinin. Uygulama sonuçları ve elde edilen bu sonuçların yorumlanmasından oluşan öneriler kısmı aşağıda özetlenmiştir. evet diyenlerin oranı az olmasına rağmen kısmen katılabiliriz diyenlerin oranı %70’in üzerinde olduğu gözlenmiştir. Bu bağlamda en iyi olan firma ile aradaki farkın nedenleri saptanmaya çalış ılır. Dolayısıyla benchmarking’in daha iyiye gitme yönünde çok etkin bir araç olduğu bilinci sektörde yaygınlaştırılmalıdır. Dolayısıyla herhangi iki firma tarafından bir Benchmarking uygulaması yapılması durumunda. Uygulamalardan sonra sonuçların gözlenmesi ve benchmarking’in son bulmayan bir süreç olması nedeniyle periyodik olarak tekrarlanması gerekmektedir. Modelde. tüm organizasyon sistemini iyileştirmeye yönelik olacak kapsamda yapılması gerekir. örnek uygulamalar işletmeye uyarlamak için yöntem ve stratejiler geliştirilir. çimento ve kireç üreticileri ile ilgili veriler de halen değerlendirilmektedir. Benchmarking üzerine sınırlı araştırma dolayısıyla Benchmarking’in inşaat sektörüne sunabileceği potansiyel avantajlar hakkında çok az bilgi vardır. Bu sonuca göre. işbirlikleri ve kaynaklar kriteri. Benchmarking çalışmalarının sonunda elde edilen çıktıların. Doktora tezi kapsamında yürütülen bu çalışmada sektörde tedarikçi olarak faaliyet gösteren prefabrik eleman. Sonuç ve Öneriler Bu çalışmada. Yapılan hipotez testi sonuçlarına göre şirketlerin daha önce benchmarking çalışması yapması ile karlılık durumları. Dolayısıyla kurumun yönetim sisteminin oluşturulması ve yaşama geçirilmesi konusunda kiş isel olarak önemli role sahip olan liderlik kriterinde iyi olan firmalar. firmaların benchmarking faaliyetlerine katılmaya sıcak baktığı ancak bazı çekincelerinin olduğu anlaşılmaktadır. en iyi firmayı başarıya götüren uygulamalar araştırılır. değerlendirme kriterlerinin her biri değerlendirildikten sonra benchmarking çalışmalarına başlanması öngörülmektedir. müşteri şikayet oranları arasında anlamlı bir ilişki vardır. sürecin sonunda her iki firmanın da faydalanacağı açıktır. eğitim bütçeleri. lave olarak firmaların bir kriterde en iyi olsa dahi yine de diğer firmalardan öğrenebileceği bazı şeyler olabilir. strateji ve bunu 210 . şirketlerin daha önce benchmarking çalışması yapması ile eleman sayıları. Üretim sektöründe geniş ve yaygın olarak kullanılan Benchmarking uygulamalarına inşaat sektöründe aynı oranda rastlamak mümkün değildir. ortak bulma ve bilgi havuzu kurma faaliyetlerine katılım durumuna.

Dokuzer. D. R. 1996. Sayı 1.... Benchmarking And Improving Construction Productivity. 11(1):93-117 Bedük. A. MPM Dergisi.. Arge Danış manlık Yayınları. Hedges I. 2003. C. nşaat Sektöründe Toplam Kalite Yönetimi ve Türkiye’deki uygulamalar.. Francis G. http://www. 2003/3. önerilen model yardımıyla veri tabanları oluşturarak sektör ortalamalarını belirleyip. 2004. ve süreçler yoluyla hedeflediği noktaya daha kolay ulaşabilmektedir. Özkan.. (2003). Benchmarking. 2006 Stratejik Yönetim ve Benchmarking.. Ankara. Norton.. Buna göre politika ve strateji oluşturan işletmeler. Benchmarking for Quality Management & Technology. (2005). Adana Güner A. M. (2000).. TÜ Dergisi Mimarlık. 327 s. Y.danismend.. Kaplan.. “Stratejik Yönetim Tarihine Kısa Bir Bakış” www. Nobel Yayın Dağıtım A. aynı zamanda çalışanlarının bilgi birikimlerini ve potansiyellerini geliştirmelerine olanak sağlamaktadır.. H. s 52-61 McCabe. “Deming.Ü. 2000. ktisadi ve dari Bilimler Dergisi. Tasarım Cilt:3. F.. “Benchmarking in Construction”.org/ Argüden. Kaynaklar Aktan. Blackwell Publishing. B.. Cilt 8. 37-66. Vol. Benchmarking: An International Journal. E. Sayı:1 Hinton M. stanbul Beatham S. Vol 3 No 3. Emanet..S. (2004). 2003.. nşaat sektöründe yer alan yükleniciler ile tedarikçi kuruluşları temsil eden birlikler. .. Niğde... Benchmarking: An International Journal. Thorpe T.canaktan. S. Giritli H. Planlama. Yüksek Lisans Tezi. Balanced Scorecard. planlar.7 No 1. Malcolm Baldrige ve EFQM Kalite Modellerinin Karşılaştırmalı Analizi.destekleyen uygun politikalar. Politika ve strateji kriteri ile çalışanlar kriteri arasında anlamlı bir ilişki vardır. 2006. (2007) EFQM Mükemmellik Modeli le Kamu Sektöründe Özdeğerleme Çalış maları Üzerine Bir Saha Çalış ması. Holloway J.. C. Best Practice Benchmarking In The UK. üyelerinin sektör içindeki yerlerini görmelerine yardımcı olabilir ve kritik başarı faktörlerini saptayarak benchmarking çalış malarına zemin ve olanak sağlayabilirler. M.com Pakdil F. KPIs: A Critical Apprasial of Their Use in Construction. Sağdıç. Anumba C. S 50-58 211 .. Sherif. Modern Bir Yönetim Tekniği Olarak Benchmarking’in şletmeler Tarafından Bilinirliği Ve Uygulanabilirliğinin Saptanmasına Yönelik Bir Araştırma Örneği.

2006. Sosyal Bilimler Enstitüsü. Ardıç. G.. 212 . Siyasette ve Yönetimde Etik Sempozyumu. Fırat Üniversitesi. 24-26 Aralık 1997.. . 256. s. Elazığ Yıldız. (2002). Eğitim Örgütlerinde Kıyaslama (Benchmarking). Yüksek Lisans Tezi. K. M.. Adapazarı. ‘’Benchmarking’te Bilgiye Ulaşmada Ahlak Sorunu’’.Turhan.

rekabet gücü üzerinde büyük etkiye sahiptir. EM uygulamalarıyla. ürün geliştirmenin bütün evrelerini etkili şekilde bütünleştirmeye yönelik bir giriş imdir. taşeron. kalite amaçlı tasarım tekniklerinden biri olan Eşzamanlı Mühendislik (EM). Türk nşaat Sektörü. sektörde yer alan yüklenici firmalara uygulanarak sonuçlar analiz edilmiştir. organizasyonların hem iç hem de dış çevresini sürekli değişime ve gelişime zorlamaktadır. Hızla artan bu rekabet ortamında. EM. süre ve maliyetten tasarruf sağlanmaktadır. Bu bağlamda.tr Berna Şekerci Çukurova Üniversitesi nşaat Mühendisliği Bölümü. Bu amaç doğrultusunda hazırlanan anket. bunun yanında müşteri ve mal sahibinin katılımı da yetersizdir. Emin Öcal Çukurova Üniversitesi nşaat Mühendisliği Bölümü. Dünyada kabul görmüş ve kullanılmakta olan çağdaş yönetim anlayışlarından olan EM’nin sektördeki aktörler tarafından tanınması eğitim yoluyla sağlanabilir. personel eğitimi. müşterinin bilinçlenmesi ve beklentilerinin değiş mesi. işletmeci ve malzeme sağlayıcı yönünde hayli azdır. ürün yaşam çemberinde yer alan tüm aktörler tasarım sürecine katılmakta ve böylece daha sonraki aşamalarda ortaya çıkabilecek değişiklik. Adana E-Posta: bernasekerci@hotmail. insan hakları ve demokrasi alanındaki geliş meler. Adana E-Posta: emocal@cukurova. proje maliyetleri ve pazara sunum sürecini azaltarak daha kaliteli üretim yapmak herhangi bir ürün geliştirme süreci için anahtar başarı faktörü olmaktadır. iletişimin hızlı gelişimi.yüzyılın eşiğindeki dünya. Analiz sonuçlarına göre. küreselleşme gibi faktörlerin sonucunda oluşan rekabet ortamı. değişen demografik yapı. hızlı bir değiş im sürecindedir. bu yeni kavramın sektörde %33 oranında bilinmediği ortaya çıkmıştır. Anahtar sözcükler: Eşzamanlı Mühendislik. “Eşzamanlı Mühendislik” (EM) adlı yeni bir yönetim anlayış ının Türk nşaat Sektörü’ndeki uygulanabilirlik düzeyinin irdelenmesi amaçlanmıştır. ekip çalışması ve birimler arası bilgi alışverişinin yetersizliği de EM kullanımını engellemektedir.com Öz Bu çalışmada. geleneksel ürün geliştirme sürecinde (Seri Mühendislik) ardışık olarak yapılan çeşitli faaliyetlerin eşzamanlı olarak gerçekleştirilmesiyle. üretilen mal ve hizmetlerdeki çeşitlilik. yeni açılan pazarlar.edu.Eşzamanlı Mühendislik Kavramının Türk nşaat Sektöründe Uygulanabilirlik Düzeyinin rdelenmesi M. düzeltme ve yeniden yapım işleri önlenerek. EM uygulamalarına zemin hazırlayan altyapı unsurlarından üst yönetim desteği. Multidisipliner Ekip Giriş 21. 213 . EM uygulamasının en önemli safhası olan tasarım kararlarına katılım oranları. Teknolojik ilerlemeler.

Bu çalışmanın birincil amacı. Yazılım ve imalat sektörlerinde yaygın kullanım alanı bulan EM anlayış ının inşaat sektöründe uygulanmasına gün geçtikçe artan bir ilgi vardır. geliş imi. Daha sonra firmalardaki ilgili kişilerle yapılan yüz yüze veya telefon görüşmeleriyle konu hakkında ayrıntılı bilgi verilmiştir. Bütünleşik Ürün ve Süreç Geliştirme) literatürde yer alan “Eşzamanlı Mühendislik” (EM). uygulanabilirliğini arttırmak ve bu konuya dikkati çekmektir. bu yeni anlayışın. literatür taramasıyla edinilen bilgiler ışığında hazırlanmış 29 adet sorudan oluşan anket. Araştırma Bulguları Eşzamanlı Mühendisliğe Genel Bakış Gelişimi süresince farklı isimlerle (Simültane Mühendislik. inşaat projelerinin kalitesi artmakta. Elde edilen veriler analiz edilmiş ve ülkemizin özgün koşulları da dikkate alınarak bulguların değerlendirmesi yapılmıştır. özellikleri. kullanılma sebepleri ve sonuçları ile inşaat sektöründeki uygulamaları konularında ayrıntılı literatür taraması yapılmıştır. Türk nşaat Sektörü’nde EM yaklaşımının uygulanabilirlik düzeyini belirlemek amacıyla. yurt dışında yaygın kullanım alanı bulan “Eşzamanlı Mühendislik” adlı çağdaş yönetim tekniğinin. Böylece. Proje sürecinde yer alan tüm grupları ilk tasarım evresinde bir araya toplayarak. 214 . EM kavramının tanımı. geleneksel ürün geliştirme yaklaşımının sorunlarına ve yetersizliklerine çözüm getirmek amacıyla. Türk inşaat sektöründe de bilinmesini sağlamak. Türk inşaat sektöründeki uygulama düzeyini saptamaktır. Türk Müteahhitler Birliği (TMB)’ne üye 140 adet firmaya ön yazıyla birlikte internet yoluyla ulaştırılmıştır. elektronik ortamda oluşturulan bir veri tabanına aktarılmış ve bunların istatistiksel değerlendirilmesi. özellikle ürün tamamlandıktan sonra. Geri dönüş yapılan 55 adet ankete verilen cevaplar. sektörde yer alan aktörlerin bu konuda bilinçlenmelerine ve küreselleşen dünyada Türk inşaat sektörünün yurt içinde ve yurt dışında rekabet edebilirlik gücü kazanmasına katkı sağlanabileceği umulmaktadır. SPSS adlı bilgisayar programı yardımıyla yapılmıştır. Çünkü EM esasları ile projeler daha az bölünmüş olmakta. kincil amaç da. Multidisipliner Takım Yaklaşımı. EM. Materyal ve Metot Çalış mada öncelikle. Yaşam Çevrimi Mühendisliği. 1990’dan sonra ise çeşitli araştırmalarla literatürde yerini almıştır. süresi kısalmakta ve toplam proje maliyeti azalmaktadır. pahalı mühendislik değiş iklikleri ihtiyacının yaşam çevriminin son evrelerinde ortaya çıkma olasılığı azalmaktadır. kesin tasarımının oluşturulmasından önce yapılabilecek tüm revizelerin yapılmasıyla. Ardından. 1980’li yıllarda öncelikle imalat sektöründe ortaya çıkmış. destek gruplarından gelen son tasarım girdilerinin sebep olduğu tasarım tekrarlarının sayısını azaltmayı hedeflemektedir.

Geleneksel raporlama kalıplarının kullanılması. 8.2001. Anumba ve diğ.2002) Şekil 1. EM’nin amaçları.Şekil 1’de. sistem altyapılarını. taşınamaz 215 .1998). 2. EM uygulamasına geçilmeden önce.2000. Geleneksel fonksiyonel (birimlerin amaçlarına yönelik) ödül sistemlerinin kullanılması. Müşteri ve tedarikçi katılımının eksikliği ve müşteri odaklı olmamaktır. şbirliği ve ekip çalışmasının eksikliği. organizasyonlar yapılarını. EM yaklaşımını yönetim sistemlerine adapte eden şirketler. yüksek maliyetli. Brookes ve Backhouse (1998)’un hazırladığı. 3. birbirleriyle ilişkileriyle açıklayan bir çerçeve gösterilmiştir. Çalışanlar arasındaki işi sahiplenme yoksunluğu. uzun ömürlü.. Üst yönetim desteğinden yoksun olunması. nşaat endüstrisinin ürünleri. genellikle büyük. personel politikalarını. Süreç iyileştirmeden ziyade bilgisayarlaştırma üzerinde odaklanılması. bazı teknik ve kurumsal bariyerlerin kalkması gerekmektedir.. 4.(Kamara ve diğ. nşaat Sektöründe Eşzamanlı Mühendislik Uygulamaları nşaat Sektörü bir inşaat işinin projelendirmesinden sonuçlandırılmasına kadar birçok aşamayı ilgilendiren meslek ve sektörlerin bütününden oluşmaktadır. insanların. stratejileri ile uygulanması için gerekli araç ve teknikleri. EM. ekip çalışması konusunda eğitimin olmaması. Çalışanlar arasındaki bilgi paylaşımı ve iletişim sisteminin eksikliği. 5. Gelecekteki ortama ilişkin net bir vizyon belirlememek. 6. 9. Bu bariyerler: 1. ticari yöntemlerin ve teknolojinin bütünleştirilmesini gerektirdiğinden önemli organizasyon değişikliklerini içerir ve geleneksel hiyerarşik organizasyondan ziyade çapraz-fonksiyonlu ekip çalışmasına dayanır. ürün ve süreç geliştirme yaklaşımlarını. Eşzamanlı mühendislik çerçevesi (Brookes ve Backhouse. müşteri ve tedarikçi etkileşimlerini tekrar gözden geçirmek zorundadırlar. hedefleri. 7.

bir yapıyı oluşturmak için gerekli tüm faaliyetler ile süreç içerisinde yer alan değişik partilerin arasındaki ilişkiyi içerir. Bu arada elektrik ve mekanik projelerinin yapılması için ilgili mühendislik proje grupları devreye girer. 216 .1998). (Şekil 2) Şekil 2. Bir inşaat sürecinde genellikle farklı amaçların ve hedeflerin kaynaklandığı ve geçici olarak değişen katılımcılar birliği söz konusudur. bir aşamada oluşturulan bilginin. projenin geliştirilmesinde bir ardışık yaklaşım niteliğindedir. Khalfan. Müşteri ihtiyaçlarının tespitinin. Çok çeşitli mal ve hizmet üretimi ile olan bağlantısı. Baugh. Projenin kabul ve teslim aşamalarıyla süreç tamamlanmış olur. Bu durum. inşaat yapıları başka endüstriler tarafından temin edilen çok çeşitli malzemeler ve parçalar kullandıkları için üretim süreci karmaşık yapıdadır. her ülkenin ekonomik yapısı içerisinde ayrı bir yere ve öneme sahiptir. Bu çalış malar tamamlandığında. Bu katılımcıların çoğu bir yandan bağımsız olarak çalışırlarken. Ayrıca. 1998. yapı mühendisi yapı tasarımını tamamladıktan sonra. Geleneksel tasarım ve inşaat sürecindeki “Duvarın Üstünden Sendromu” (Evbuomwan ve Anumba. sonraki aşamada otomatik olarak tekrar ulaşılabilir ve kullanılabilir olmaması. disiplinler arasında projenin mecazi anlamda üzerinden aşırtılacağı “duvarların” yaratılmasına neden olur. Evbuomwan ve diğ. yüklenici yapının inşasıyla ilgili sorumluluğu üstlenir. Projenin geliştirilmesine yönelik bu “Duvarın Üstünden” yaklaşımı inşaat sektöründe birçok soruna yol açmaktadır (Anumba ve diğ. Tasarım ve inşaat bilgilerinin parçalı yapısı sonucu. Anumba. Bir yapının üretilmesine yönelik geleneksel yaklaşım.1997. Bu duvar. Müşteri bilgilendirmesine dayalı olarak mimar. analizinin ve öncelik sırasının doğru yapılamaması.. her disiplinin birbiriyle etkili şekilde iletişim kurmasını engellemektedir. nşaat süreci. yoğun iş gücü kullanımı ve refah düzeyine olan katkısı ile inşaat sektörü.2002. bir mimari tasarım sunar. bir yandan da kaçınılmaz olarak diğerlerini etkileyen kararlar alırlar. projeyi maliyet hesabı çıkarması için kesin hesapçıya verir. 2. Bu sorunlar: 1. bu tasarım yapı mühendisine verilir.özelliktedirler ve özel şartnamelere göre isteğe uygun yapılırlar. 2002). proje yükleniciye iletilir.. bir işlevsel disiplin kendisine ait görevlerini tamamladığında.

EM’yi aşağıdaki şekilde tanımlamışlardır (Khalfan ve diğ. Müşteri ve son kullanıcı gereksinimlerinin daha iyi anlaşılması ve uygulanması ile müşteri memnuniyeti artar. 2001b. 1998) (Şekil 3).. 2001a. 217 . Anumba. yaratıcılığa ve yapılabilirliğe olanak verir. gereksiz yükümlülük talepleri ve uyuşmazlıkların ortaya çıkması.2002. 2007) : 1. inşa edilebilirlik.3. Projelerin gerçek yaşam çevrimi analizinden yoksun olmaları. Khalfan ve arkadaşlarının (2001) bildirdiğine göre. kullanıcıların. yüklenicilerin. 6. Bu sorunların giderilmesi için. Tasarım maliyetinde ve zamanında artıştır. projeye dâhil olan fonksiyon disiplinleri arasında zayıf bütünleşme. Geleneksel yöntemde. eksik ve yetersiz tasarım şartnameleri. işlevsellik ve işletilebilirlik gibi konular tasarımcıların bilgi ve deneyimine bırakılmaktadır. geliştirilmesine ve tedarikine ilişkin bütüncül bir yaklaşım olan EM. tasarım. tasarım sürecinin erken aşamalarında sağlanması daha kaliteli tasarımlara.... taşeronların ve işletmecilerin tasarım sürecine katılmaması sonucunda. Anumba. Tasarım mantığının ve niyetinin iletilememesi sonucunda. 1998. koordinasyon ve işbirliği. 2001c) : “…EM. Evbuomwan ve Anumba (1998) inşaat endüstrisi bağlamında. Baugh ve Khalfan. Farklı katılımcıların parçalı yapısı. inşaat projelerinin yaşam çemberinde yer alan aktörlerin projenin erken aşamalarında bir araya getirilerek tasarım kararlarına dahil edilmesi sonradan oluşacak problemleri azaltacaktır. çevre temsilcilerinin.. fabrikasyon. Farklı disiplinlerden alınan bilgilerin. 1998. Bütünleşik proje ekibi (Evbuomwan ve Anumba. bunun sonucunda hataların ve yanlış anlamaların ortaya çıkması. Şekil 3. Ürünün tasarımına. inşaat ve kurulum faaliyetlerinin bütünleştirilmesi ve uygulamalarda eşzamanlılığın ve işbirliğinin en üst düzeye çıkarılması yoluyla tedarik sürelerini azaltmaya. 2002). fonksiyonel disiplinlerin tasarım sırasında bir araya getirildikleri bir bütünleşik proje ekibinden oluşmaktadır (Anumba ve diğ. Evbuomwan ve diğ. kaliteyi artırmaya ve maliyeti düşürmeye yönelik olarak projenin tasarımını ve inşaat aşamasını optimum kılmaya çalışır…” nşaat sektöründe EM uygulamalarının faydalarını aşağıdaki gibi özetlemek mümkündür (Love ve diğ. 4. uygun olmayan tasarım değişiklikleri. daha fazla tasarım esnekliğe. 5.

sraf azalır. Ekibin ana görevi. 12. uygulama için gerekli ortamı sağlamak için. uygunsuzlukların azalması ile proje verimliliği artar. 6. Elde edilen bulgularla. nşaat endüstrisinin diğer endüstrisi dallarıyla rekabet edebilirliği artar. malzeme sağlayıcı ve imalatçı firmaların da EM uygulama düzeyleri irdelenmiştir (Khalfan ve diğ. 5. firmaların EM uygulama düzeyi ve eksiklikleri saptanmıştır (Khalfan ve diğ. 4. Türk inşaat sektöründeki uygulama düzeyini saptamak amacıyla bir anket çalışması gerçekleştirilmiştir. Projenin son aşamalarında yapılacak değişikliklerin. bir projeyle ilgili masrafların yaklaşık %70’inin tasarım aşamasında gerçekleştiğini göstermiştir. Daha kaliteli inşaat üretimi sağlanır. CERAMConstruct Modeli kullanılarak. inşaat endüstrisindeki yüklenici. öncelikle “CERAMConstruct”. Türk nşaat Sektöründe Eşzamanlı Mühendislik Uygulamaları Bu çalış mada. nşaat sürecindeki yönetim ve koordinasyon daha iyi hale gelir. Proje katılımcıları arasında iletişim ve işbirliği gelişir. Projenin erken evrelerine (tasarım süreci) daha fazla zaman ayrılması ile proje tanımı daha iyi yapılır. Eğer proje ekibi. yenilikçi ve işlevsel ürün oluşturmak için tasarımın erken aşamaları sırasında işbirliği yapmaktır. 2001c). Anket sonunda elde edilen veriler. 3. Proje zamanı ve maliyeti azalır. temel olarak imalat ve yazılım mühendisliği gibi endüstrilerde kullanılmak amacıyla 1993 yılında CERC tarafından geliştirilmiş olan “RACE”(Readiness Assessment for Concurrent Engineering . Proje temin sürecindeki evreler arasında ve ekip üyeleri arasında daha sağlam ve doğru bilgi transferi gerçekleşir. EM kavramının inşaat endüstrisinde uygulanmasını kolaylaştırmak. 2001). 10. Bu işlem. inşaat endüstrisinde yer alan firmaların EM’nin benimsenmesine ne ölçüde hazır olduklarının da değerlendirilmesi gerekir.2. Çatışma ve hukuki problemler azalır. bunun üzerinde revizeler yapılarak da “BEACON” adlı modeller geliştirilmiştir. müşteri odaklı hale gelir ve ortak amaçlar geliştirirse yukarıdaki faydalar sağlanacaktır. SPSS istatistiksel paket programı kullanılarak değerlendirilmiştir. müşterinin gereksinimlerini karşılayan yaratıcı. Ayrıca. Bu amaçla. 8. yorumlar bu frekans ve çapraz tablolardan elde edilen yüzdelere dayalı olarak yapılmıştır. imalat sektöründe doğup diğer sektörlere sıçrayan “Eşzamanlı Mühendislik” adlı yeni bir yönetim anlayışının. Analizlerde. 9. malat endüstrisindeki çalış malar. 7. 2001b. ngiltere’de ve Pakistan’da yapılan alan çalışmaları ile BEACON Modeli kullanılarak. inşaat firmaları projenin daha fazla yönünü kontrol etme gücüne sahip olurlar. 2001a.. tanımlayıcı frekans tablolar ile iki değişken arasındaki ilişkiyi gösterir biçimde düzenlenen çapraz tablolar kullanılmış. EM’nin benimsenmesinden önce herhangi bir inşaat organizasyonu için hazırlık değerlendirilmesinin yapılmasıyla gerçekleştirilebilir. 11.EM için Hazırlık Değerlendirmesi) modeli baz alınarak.. 218 . Tasarımcılarla diğer ekip üyeleri arasındaki ilişkinin gelişmesi ve toplam inşaat süresindeki azalmalar sayesinde.

Ankete katılan yüklenici firmaların EM bilgi/ilgi düzeyinin dağılımı 219 . oluşturulan tabloların bazıları aşağıda (Tablo 1 . Ankete katılan yüklenici firmaların faaliyet alanlarının dağılımı (*) Tablo 2. Frekans (Frequency) Değerlerinin Analizi SPSS bilgisayar programı yardımıyla her soruya karşılık verilen cevapların frekans (frequency) değerleri saptanmıştır. sonuçlar bölümünde bir değerlendirme yapılmıştır. Bu değerlere göre.ülkemizin özgün koşulları da dikkate alınarak.Tablo 4) arasında gösterilmektedir. Tablo 1.

Tablo 3.) Oran (%) 55 100% 55 100% 55 100% 55 100% 55 100% 55 100% 55 100% 55 100% 55 100% 55 100% 55 100% Yeni Bir Sistemin Uygulanmasında Üst Yönetimin Desteği Benchmarking uygulamaları TKY uygulamaları Matris tipi proje ekibi oluşumu Ekip çalışmasına dayalı personel politikası Personel eğitimi Birimlerin amacına yönelik ödüllendirme (1) Birimler arası bilgi paylaşımının sınırlı olması (1) E-posta kullanımı ş süreçlerinin oluşturulması ve kullanımı Müşteri odaklı çalışma (1) : Bu sorular olumsuz sorulmuştur. Ankete katılan yüklenici firmaların tasarım kararlarında ekip elemanlarının yer alma düzeyi (*) Tablo 4. 27 49% 22 40% 45 82% 39 71% 20 36% 26 47% 11 20% 16 29% 49 89% 34 62% 42 76% 22 40% 26 47% 9 16% 15 27% 23 42% 23 42% 9 16% 16 29% 5 9% 15 27% 10 18% 3 5% 3 5% 0 0% 0 0% 7 13% 1 2% 8 15% 3 5% 0 0% 2 4% 0 0% 3 5% 2 4% 0 0% 0 0% 2 4% 3 5% 22 40% 20 36% 1 2% 3 5% 2 4% 220 . Ankete katılan yüklenici firmaların EM uygulamasına zemin hazırlayan alt yapılarının düzeyi Yüklenici Tamamen Katılıyorum EM Uygulamalarına Zemin Hazırlayan Altyapı Unsurları Firmaların Belirtilen EM Unsurlarına Katılım Düzeyi Kısmen Katılmıyorum Hiç Katılmıyorum 0 0% 2 4% 1 2% 1 2% 3 5% 2 4% 5 9% 0 0% 0 0% 1 2% 1 2% Kısmen Katılıyorum Kararsızım Altyapısı Toplam Sayı (ad.

92% 7 2 3 0 Biliyoruz.00% Tablo 6.Çapraz Kontrol (Cross-Check) Değerlerinin rdelenmesi EM bilgi ve ilgi düzeyinin sorulduğu soruya verilen cevaplarla.33% 54 100.07% 18 33. 221 .41% 8 14.70% 1 1.26% 2 3.92% 8.07% 18 33.70% 11 20.67% 13 24.63% TOPLAM Sayı (ad.67% >50 2 3.00% Tablo 7. henüz uygulanmıyor lgi duyuyoruz.33% 10.70% 9 16. bilgi 13 25.17% 14.81% 11 20.85% 1 1.08% 14 7 11 4 17 Hiç bilgimiz yok 29.17% 6.00% 14. Bu amaçla oluşturulan tabloların bazıları (Tablo 5 – Tablo7) arasında gösterilmektedir.33% 10.85% 4 7.41% 1 1.58% uygulanmıyor 12 4 5 1 lgi duyuyoruz.58% 22.) Oran (%) 11 4 5 1 11 Biliyoruz ve uyguluyoruz 22.85% 4 7.41% 11 20.41% 6 11.70% 1 1.00% (*) Birden çok seçeneğin işaretlenebildiği soruların dağılımı Tablo 1.93% 9 16. henüz 7 14.81% Toplam Sayı (ad. Ankete katılan yüklenici firmaların EM bilgi/ilgi düzeylerinin faaliyet sürelerine göre dağılımı EM Bilgi / lgi Düzeyi 0-20 Biliyoruz ve uyguluyoruz Biliyoruz.) Oran (%) 14 25.78% 41-50 4 7.42% 50. diğer bazı soruların cevapları arasında.08% edinmeye çalışıyoruz 27. 6 ve 7’de görülmektedir.37% 21-30 0 0. Ankete katılan yüklenici firmaların EM bilgi/ilgi düzeylerinin kullandıkları bilgisayar destekli modelleme araçlarına göre dağılımı (*) Kullanılan Bilgisayar Destekli Ürün/Süreç Modelleme Araçları TOPLAM EM Bilgi / lgi Düzeyi CAD CAM CAE H ÇB R Sayı (ad.00% 4 7.41% 5 9.41% 1 1.44% Yurt Dışı 13 24.37% 11 20.07% 18 33.) Oran (%) 91.42% 44 17 24 6 48 Toplam Sayı (ad. birbirleriyle olan ilişkilerini gösteren çapraz kontrol tabloları oluşturulmuş ve bu tablolar üzerinden değerlendirmeler yapılmıştır.07% 8 14.92% 8. henüz uygulanmıyor lgi duyuyoruz.85% 4 7. Ankete katılan yüklenici firmaların EM bilgi/ilgi düzeylerinin faaliyet bölgelerine göre dağılımı (*) Faaliyet Bölgesi EM Bilgi / lgi Düzeyi Biliyoruz ve uyguluyoruz Biliyoruz.58% 4.85% 2 3.42% 2.33% 51 94. bilgi edinmeye çalışıyoruz Hiç bilgimiz yok Toplam Sayı (ad.81% 13 24.37% 43 79.) Oran (%) 4 7.41% 2 3.70% 2 3.08% 22.33% 35.00% 12.) Oran (%) 14 25.42% 2.37% Faaliyet Süresi (Yıl) 31-40 4 7. 3.00% 8.11% 15 27.33% 54 100.93% 9 16. bilgi edinmeye çalışıyoruz Hiç bilgimiz yok Toplam Sayı (ad.) Oran (%) Yurt çi 12 22.67% 13 24.22% 8 14. Tablo 5.50% 100.67% 35.25% 0.

makine ve elektrik mühendislerinden oluşmaktadır. şirket içi etkin bilgi alışverişi ve iletişimin uygulanma oranı %36 seviyesinde olup. EM uygulamalarındaki önemli bir teknik bariyer göstergesidir. EM’yi bilen ve uygulayan firmalarla. özellikle inşaat mühendisliği ders programlarında “Eşzamanlı Mühendislik” kavramına yer verilerek. sektörde yer alacak yeni mezunların da bu konuda bilgi sahibi olmaları sağlanabilir. belli dönemlerle şirketlere dönük eğitim programları düzenleyebilirler. ortak ve çevre temsilcisinin katılımı az sayılabilir. Ek olarak. eğitici seminer ve tanıtım fonksiyonlarının geliştirilmesi gerekmektedir.Sonuç ve Öneriler Sonuçlar Anketin analiziyle ulaşılan en önemli sonuç. Bunun yanında. ankete katılan yüklenici firmaların %33 ünün EM konusunda hiçbir bilgisi olmadığıdır. bilgisayar destekli ürün ve süreç modelleme araçlarının (CAD/CAM/CAE) kullanım oranlarıyla ilgilidir. Bunun yanında. EM’yi bilen ve uygulayan yüklenicilerin %57’sinin faaliyet süresi 30 ila 50 yıl arasındadır. Örgün eğitim kurumlarında. Bu araçların hiçbirini kullanmayan yüklenicilerin yaklaşık %70’inin EM konusunda bilgisi olmadığ ı ortaya çıkmıştır. EM uygulamaları için yeterli sayılabilir (Tablo 4). Anket sonucu elde edilen bir diğer sonuç ise. EM’nin hayata geçirilmesinde önemli yapı taşlarından olan üst yönetimin desteğinin. Öneriler Sektörde yer alan yüklenici firmaların dünyada kabul görmüş ve kullanılmakta olan çağdaş yönetim anlayış ları tanımalarına imkân sağlamak amacıyla. şirket bünyesindeki e-posta kullanımı ve kalite yönetimi ve iş süreçlerini anlatır sistemlerin varlığı ile müşteri odaklı çalış ma stratejisi oranları. Müşteri (kullanıcı). EM konusunu bilen ancak henüz uygulamayan ile ilgi duyan kesimin çoğunluğunun 21–30 yıl aralığında faaliyet süresine sahip olduğudur (Tablo 5). meslek odaları bu konulara ilgi duyup. EM konusunda uygulamaya geçmiş sınıfın yaklaşık üçte biri yakın zamanda kurulmuş genç sayılabilecek işletmelerden oluşmakta iken. 222 . “yurt dışı taahhüt işi üstlenme oranı artınca EM bilgi ve ilgi düzeyi artmaktadır” diyebiliriz. mal sahibi.(Tablo 2). Türk inşaat sektöründe yer alan yüklenici firmaların genelinin tasarım kararlarına katılan grupları çoğunlukla inşaat. sadece %14 inin faaliyet süresi 50 yıldan fazladır. EM ilgi ve bilgi düzeyinin faaliyet bölgesine göre dağılımını gösteren Tablo 6’da. şirket içi personel eğitimlerinin ve ekip çalış masını teşvik eden uygulamaların yetersizliği ile en iyi rakiplerle kıyaslama (benchmarking) gibi kaliteyi iyileştirici yöntemlerin az kullanılması da uygulanabilirlik için engel teşkil etmektedir. işletmeci ve malzeme sağlayıcının tasarım kararlarına katılımı azdır (Tablo 3). Diğer yandan. Diğer bir sonuç ise. Ayrıca. Bu bağlamda. bilip henüz uygulamayan firmaların hepsinde CAD %100 kullanılmaktadır (Tablo7). Taşeron.

199-212. C... söz konusu firmalarda yapılacak inceleme. Anumba. C.M.O.Kamara. 8(3). J. pp.. Engineering. A.. N. Sinclair.J. 102(5-6).587-597. C.J. 19(6). A.M. pp. C. yeni uygulamacılar için bir veritabanı oluşturulabilir ve bu tecrübelerden yararlanılabilir. 223 . C..F.. N.E. pp. Anumba. Kamara. J. Cutting-Decelle.. M. Khalfan.209216. N.J. C. Construction and Architectural Management.A. D. (1998) An Integrated Framework for Concurrent Life-Cycle Design and Construction. Anumba.M.J. Khalfan. International Journal of Project Management.M. (2007) Concurrent Engineering in Construction Projects. Baron.F.J. C.O.Ankete katılan yüklenici firmalardan bir kısmı (%26).15-28. 29(7-9). araştırma. pp. Bouchlaghem. çalış mamızda hazırlanan anketin içeriği bu alan çalışmasından elde edilen bilgilerle zenginleştirilerek anket tekrarlanabilir. 15(1). (2002) Organizational Structures to Support Concurrent Engineering in Construction.. M.M..Anumba. M. (2001a) An Investigation of the Readiness of Material Suppliers & Manufacturers for the Implementation of Concurrent Engineering in Construction. Evbuomwan.Cutting-Decelle editor)..F. Anumba.F. Ayrıca.J. Kamara. 7(2).A. G. P.. M.. A.. C. Khalfan. P.M. B... (2001) Assessing the Suitability of Concurrent Briefing Practices in Construction within a Concurrent Engineering Framework. EM kavramını bildiklerini ve kullandıklarını belirtmişlerdir. Anumba.41-153. Anumba.F. 7(1).. N.. Anumba.337-351. Evbuomwan. Anumba..BT Technology Journal.Taylor & Francis. CE:Research and Applications.J. Advances in Engineering Software. gözlem ve anketler sonucunda elde edilecek verilerle. C. (1997) Communication Issues in Concurrent Life-Cycle Design &Construction.M.O. varsa yetersiz görülen noktalarda tespitler yapmak ve öneriler sunmak amacıyla. Bu firmaların uygulamada karşılaştıkları engelleri saptamak. Siemieniuch. C. C.A.J. J. Prasad.260-270.A.. J. C. Carillo. Khalfan.M. Baldwin. pp. (2000) Integrating Concurrent Engineering Concepts in a Steelwork Construction Project. COBRA2001 Conference Paper. (C. European Journal of Purchasing & Supply Management.. Mommessin.. pp.A. Evbuomwan. pp. M. (2001b) An Investigation of the Readiness of Contractors for the Implementation of Concurrent Engineering in Construction.F. Carillo. (2001) Readiness Assessment of the Construction Supply Chain for Concurrent Engineering.J.J. Kaynaklar Anumba. Baugh.N. Dufau. Industrial Management and Data Systems.. Anumba.J.M. (2000) Establishing and Processing Client Requirements-A Key Aspect Concurrent Engineering in Construction. M. Evbuomwan.O.

Şekerci.S. Adana. P.. Carillo.375-383.(2005) Eşzamanlı Mühendislik lkelerinin nşaat Proje Sisteminde Uygulanmasına Yönelik Bir Model Doktora Tezi. M. Li. Anumba.Khalfan. stanbul Teknik Üniversitesi. pp. P... Gunesekaran. 16(6).. A. 224 . International Journal of Project Management. (2008) Eşzamanlı Mühendislik Kavramının Türk nşaat Sektöründe Uygulanabilirlik Düzeyinin rdelenmesi Yüksek Lisans Tezi.M.A. Mutluay. Love. H. (1998) Concurrent Engineering: A Strategy for Procuring Construction Projects.M.J. stanbul. (2001c) An Investigation of the Readiness of Pakistani Companies for the Implementation of Concurrent Engineering in Construction. H. B. C. Çukurova Üniversitesi.

Buradaki ana sorun. ekipman ve finans konuları ele alınmaktadır. malzeme. Anahtar sözcükler: Veri Madenciliği. Bu makalede. iş leri daha da karışık ve zor hale getiren iş programları. Türkiye E-Posta: eda. Dolayısıyla geçmiş projelere ait uygulama bilgileri yeni projelerde karar verme sırasında çok büyük önem taşımaktadır. Bu yönetim sisteminin yardımıyla müdürler işletmenin durumunu ve gelişim eğilimini kestirebilmektedir. Bütün bu bilgilerin ış ığında. işletmeler geçmişe ait değerli verileri biriktirebilmektedir. Giriş Çoğu inşaat projesi büyük ölçeklidir ve karışık bir yapıya sahiptir. nşaat sanayisi. inşaat işletmeleri projelerin yönetiminde en son bilgi teknolojilerine başvurmalıdır.noyan@hotmail. veri ambarcılığı. şletmenin karar verme kabiliyetini iyileştirmek için yönetimin her adımında bilgi teknolojilerine başvurulmalıdır. Bu projeler yönetilirken işçilik. nşaat işletmelerinin. stanbul. bu verilerin dahili kurallar oluşturmak suretiyle müdürlere karar verirken yardımcı olabilmek için nasıl düzenleneceği ve inceleneceğidir. saha güvenliği ve proje maliyetini de kontrol etmek zorundadır.com nşaat Mühendisliği Bölümü stanbul Üniversitesi. Bu nedenle. Veri ambarları ve veri madenciliği teknolojilerinin geliştirilmesi bu problemlere makul çözümler önermektedir. 225 . inşaat yönetimi. bütün bu kısıtları bilgisayar destekli bilgi teknolojileri sistemlerine uyarlamaya başlamıştır. inşaat işletmelerinin gereksinimlerine göre veri ambar sistemleri geliştirmenin ve veri madenciliği teknikleri uygulamalarının ne kadar faydalı sonuçlar doğuracağı ve gelecek projelerde karar verme sürecini kolaylaştıracağı anlatılmaktadır. her ne kadar kendini tekrar etmeyen imalatlara sahip olsa da çoğu üretim safhasında ana fikir aynıdır. çevre kanunları ve iş güvenliği gibi kısıtlara sahiptir. makine.nşaat Yönetiminde Veri Madenciliği Uygulamaları Eda Noyan Ekrem Manisalı stanbul Üniversitesi nşaat Mühendisliği Bölümü nşaat Yönetimi Mühendisliği Bilim Dalı E-posta: ekremmanisali@yahoo. inşaat sanayinde veriye dayanan sistemler ezici bir çoğunluğa sahiptir. ayrıca uluslararası platformda çok sert rekabetle başa çıkması gerekmektedir. Ayrıca veri madenciliği tekniklerini kullanarak bir yapının yaşam döngüsünün nasıl iyileştirildiğine de yer verilmektedir. Aynı zamanda inşaat işletmeleri iş programı.com Öz Bütün inşaat projeleri. bütçeler. teknik şartnameler. bütün bu karışıklıkların haricinde küreselleşmenin iyice kendini gösterdiği şu günlerde. Ayrıca inşaat sektörü. nşaat yönetimi işlemi sırasında. Bir işletmenin birkaç projeyi eş zamanlı üzerine alması ve bu kadar çok detayı kontrol etmesi çok iyi derecede yönetim ve karar verme kabiliyeti gerektirmektedir. kalite.

Bu sistemin birincil amacı. Geliştiriciler. Bu yeni gereksinimlere göre veri ambarı sistemi düzeltilmiştir. Genellikle inşaat işletmesi veri ambarı sisteminin gereksinimlerini veri ambarı projesinin başında net olarak tanımlayamamaktadır. Şekil 1. Veri ambarı sisteminin kurulma prosedürü 214 . Veri ambarı bir çeşit teknolojidir. Veri ambarında toplanan bilgiler işletmenin geçmişe ait olan bilgileridir. Bir kere veri ambarı kavramı açıkça anlaşılmışsa. tanımlama ve tahmin etmedir. 1. Tanımlama. Veri madenciliğindeki başlıca iki görev. yönetimin kararını destekleyen konuya dayalı. Çünkü işletmeler. sistemin çok amaçlı ve karışık olduğu hesaba katıldığında kademeli ve dairesel bir işlemdir. Veri Ambarı ve Veri Madenciliği Bir veri ambarı. fakat diğer taraftan problemlerin çözümü olan bir fikirdir. 2.Bu makalede. işletme geliştiricilere devamlı olarak güncel gereksinimlerini sunabilmektedir. Çeşitli çevrimlerden sonra. Bu bilgilerin çoğalması uzun bir süre almaktadır ve veri ambarının geliştirilmesi devamlı olarak iyileştirme işlemine dayanmaktadır. Tahmin etme ise daha değerli bilgileri ya da bazı güncel verilere dayanan sonuçları kestirebilmektedir. bütünleşmiş (tümleşik). veri ambarı tüketicinin tüm gereksinimlerini karşılayabilecektir. veri ambarı sistemlerinin tam olarak nasıl bir sistem olduğunu bilmemektedir. verinin türünden gelen karakteri anlatabilmektedir. zamana göre değişken. kalıcı olan verilerin toplanmasıdır. Veri madenciliği. inşaat işletmelerinin gereksinimlerine göre veri ambarı ve veri madenciliği teknolojilerinin kullanıldığı bir araştırma anlatılmaktadır. büyük veri tabanlarından ya da diğer verilerden yararlı ve örtülü bilginin çıkarılması tekniğidir. nşaat şletmelerinin Veri Ambarı Sistemleri Veri ambarı sistemlerinin geliştirilmesi. Ayrıca veri madenciliği tekniklerini kullanarak bir yapının yaşam döngüsünün nasıl iyileştirildiğine de yer verilmektedir. tüketicilerin sistemi anlayabilmesi için veri ambarı modeli kurmaktadır ve veri ambarını inşa etmek ve yönetmek için araçlar sağlamaktadır. inşaat işletmesine projelerin yönetimi sırasında karar vererek yardımcı olmaktır.

insan kaynakları. Yıldız şeması. • Sunucu üzerindeki yapı veri küpü ve yönetimi için olan bileşenler • Müşteriler üzerindeki veri kesişmeleri için araçlar. kalite. Boyut tabloları ise daha küçüktür ve bir varlığın boyutlarını yansıtan tanımlayıcı bilgileri içermektedir. yıldız ve kar tanesi şemalarını içermektedir. malzeme.2. düzeltilmemiş bir takım özel tabloları içeren. Veri Ambarı Sisteminin Geliştirilmesi Hem sunucudaki hem de müşterideki bileşenlerin tasarlanması ve geliştirilmesi veri ambarı modellerine dayanan veri ambarı sisteminin geliştirilmesi için gerekmektedir. makine. Şekil 2. bilgileri içeren birçok konu inşaat işletmelerine ait veri ambarında tanımlanmıştır.1. analitik işlemleri desteklemek için kullanılan özel bir veri tabanı tasarım türüdür. iş programı. inşaat yönetimi varlıkları hakkındaki nicel ya da gerçek verileri içermektedir. güvenlik. Olay tabloları. Bu bileşenler başlıca: • Sunucu üzerindeki araçlar ve bileşenler için veri çıkarma ve temizleme. Malzeme envanterine ait yıldız şeması 2. 215 . Yıldız şeması iki tür tabloyu içermektedir: olay tabloları ve boyut tabloları. Veri Ambarı Modellerinin Tasarımı nşaat işletmelerindeki araştırmalara göre.2. Veri ambarı modelinin konu yapısı. maliyet vb.

216 . Veri Madenciliği Makinesi ( Aleti ) Sistemde. veri madenciliği makinesi iki esas bileşeni içermektedir. şletmenin proje yönetimini karşılayan bir takım veri madenciliğ i modelleri.2. bir takım tipik veri madenciliği modelleri vardır. Bu sistemde üç aritmetik kullanılmıştır: karar ağacının sınıflandırılması. Müşterilerin araçları. bu modellerle kesişmeleri. veri madenciliği modellerini gözlerinde canlandırabilmekte ve işletmenin proje yönetimi sırasında karar vermesine yardımcı olabilmek için faydalı verileri tahmin edebilmektedir. küme analizi ve ilişki kuralı analizi. Şekil 3. Kullanıcılar. Veri ambarına dayanan bir veri madenciliği sistemine ait tipik bir yapı 3. nşaat Yönetimi çin Veri Madenciliği Sistemleri nşaat işletmelerine ait veri ambarlarının kurulma amacı veri madenciliğini desteklemektedir. bir inşaat işletmesindeki proje yönetiminin gereksinimlerini karşılayan. Diğeri ise üçüncü şahıs aritmetiğinden gelmektedir. inşaat işletmesinin veri ambarındaki geçmiş verilerle kurulmuştur.1. tahminleri ve kararları uygun olarak iş leyebilirler. Aksi takdirde. 3. Analiz Servisi tarafından önerilmiş olan veri madenciliği aritmetiğinden gelmektedir.3. Birisi. Veri Madenciliği Modelleri Sistemdeki sunucuda. kullanıcılar bir veri kaynağı sağlayarak ve veri madenciliği aritmetiği tayin ederek kendi veri madenciliği modellerini kurabilirler.

MA. Sonuçlar. Sonuçlar Bu makale. Hong Kong. bu sistemi muhtelif inşaat projelerinde kullanmanın inşaat işletmelerinin yönetim projeleri esnasında karar vermeye yardımcı olduğunu desteklemektedir. iş programı.3. 2002. R. Ayrıca veri madenciliği tekniklerinin kullanılması. tesis ve inşaat müdürlerine hizmet. “Using Data Mining Techniques for Improving Building Life Cycle”.Dr. 2003.3. makine. 4. kalite. iş programı. bir inşaat işletmesinin proje yönetimi için veri ambarı ve veri madenciliğ i sistemlerinin geliştirilmesini içermektedir. Liew. “Application of Data Warehouse and Data Mining in Construction Management”. güvenlik vb. W. Böylece gelecekteki malzeme kullanımını tahmin edebilirler. Zhang. J. Ayrıca. T. P. Bunlar genellikle inşaat yönetimi sırasında. Veri Madenciliğinde Grafik Kullanıcısının Kesişim Noktası Veri madenciliği sistemine ait grafik kullanıcısının kesişimi. Aynı zamanda. Peng. bilimsel karar vermek ve projelerin fizibilite değerlerini ölçmek için kullanılmaktadır. Kaynaklar [ 1 ] J. [ 2 ] J. Australia. China. inşaat işletmelerinin gereksinimleriyle yüzleşerek kaynak.4. kullanıcılar veri madenciliğ i modellerini uygun olarak yönetebilirler. Ekrem MAN SALI’ya şükranlarımı sunarım. 217 . Shen. kullanıcılar malzeme kullanımının karar ağacı modeli ile her bir anahtar düğümündeki özdeğerlerin dağıtımını bulabilirler. insan kaynakları. 3. University of Sydney. Gero.S. kullanıcılar bir tahmin sorgusu ileri sürerek ve bazı etkileyen faktörlere karar vererek tahmin kesişimini kullanabilirler. Rosenblatt. Teşekkür Bu çalış maya verdikleri destekten dolayı Sayın Hocam Prof. The Ministry of Science and Technology of China. Veri Madenciliği Sisteminin Uygulanması Sistem malzeme. kalite ve güvenliği içeren muhtelif özel fonksiyon modüllerini içermektedir. bakım konularını teşhis etmede yardımcı olmakta ve yapıların yaşam döngüsüne değer katmak için stratejik planlamanın iyileştirilmesini yönetmektedir. için muhtelif özel analiz araçlarının geliştirilmesi anlatılmaktadır. Reffat. Örneğin. Q. Aynı zamanda.M. kullanıcılara sonuçları anlaşılır bir şekilde göstermektedir.

.

nşaat Müh. Anahtar sözcükler: nşaat firmalarında bilgi yönetimi. Literatür incelemesi sonucunda bilgi yönetimi altyapısı: (1) firma teknolojisi. küme analizi. (3) firmanın organizasyonel yapısı olarak ifade edilmiştir. Araştırma bulguları. firmaların bilgi yönetim altyapısı bağlamında incelenmiştir. Mimarlık. iş gücü) kontrolünde gerçekleşmektedir. içsel ve dışsal yönlü olarak gruplandırılmaktadır.(2) firma kültürü. Kululanga 2001. Balıkesir E-posta: ekaraman@balikesir. Üretim faktörü olarak bilginin kullanılması. Üretim tabanlı ekonomilerde temel bileşenler hizmet ve malların üretimindeki finansal sermayenin (örn. Çağış kampüsü. her bir kümedeki bilgi yönetim stratejisi. Böl.-Mim. Kamara ve diğerleri 2005) bilgi yönetimi kavramının girmesini sağlamıştır. Fak. Fak. nşaat firmalarının b-ekonomiye doğru geçişi. Kaynağına göre BYS. mevcut bilgi yönetimi uygulamalarında gerçekleşen değişiklikleri ve bu değişikliklere ulaşmanın yollarını tanımlamaktadır. üretim tabanlı ekonomilerde göreceli olarak azdır. üretim tabanlı ekonomiden (ü-ekonomisi) bilgi tabanlı ekonomiye (bekonomisi) doğru bir geçiş içerisindedirler (örn. kaynağına göre bilgi yönetimi stratejisinin her firmada belirli bir ölçüde uygulandığını göstermekte ve ‘bilgi yönetimi stratejisi’ ile ‘bilgi yönetimi altyapısı’ arasında birbirini etkileyen anlamlı bir ilişkinin olduğunu ortaya çıkarmaktadır. Bir firmada bilgi yönetiminin etkili ve etkin biçimde uygulanabilmesi. Balıkesir E-posta: skale@balikesir. Bilgi yönetimi stratejisi ile ilişkili literatür çalış maları incelendiğinde.edu. Bilgi yönetimi stratejisi. kaynağına göre bilgi yönetimi stratejisi kavramı inşaat sektöründe ana yüklenici konumunda bulunan firmalar için araştırılmaktadır.nşaat Firmalarında Bilgi Yönetimi Stratejisi Erkan Karaman Balıkesir Üniversitesi Müh. Bilgi ekonomisinin temel bileşenleri ise mal ve servislerin üretiminde kullanılan bilginin ölçümü ve yönetimi üzerine kurulmuştur. firmaların bilgi yönetimi stratejisinin belirlenmesinde önemli etkenlerden biri olduğu görülmektedir. Bu çalışmada. Seetharaman ve diğerleri 2002). nşaat firmalarında uygulanan kaynağına göre bilgi yönetimi stratejisine ilişkin küme analizi yapılmış. bilgi yönetim stratejileri. inşaat yönetimi literatürlerine (örn. kaynağına göre BYS.-Mim. öncelikle bu süreçleri sağlayacak bilgi yönetim altyapısı (sağlayıcıları) ile mümkündür. dağıtılıp yayılması.tr Öz Bilgi yönetimi stratejisi (BYS).edu. makine. uygulanması ayrıca firma içinde korunması süreçlerini kapsayan entegre bir yaklaşım olarak tanımlanmıştır. servis ve süreç üzerinde profesyonel alan bilgisinin ortaya çıkartılması. bilgi yönetiminin açıklanmasında kullanılan önemli kavramlardan biridir. Böl. ürün. kaynağına göre bilgi yönetimi stratejisi. Giriş nşaat firmaları. Çağış kampüsü. 231 . Literatürdeki bilgi yönetimi tanımları incelenmiş ve bu çalış mada inşaat sektörü için bilgi yönetimi.tr Serdar Kale Balıkesir Üniversitesi Müh. para.

Bilgi yönetimi kavramına gösterilen bu ilginin artması. Kim (2000) bilgi yönetimini. yönetilmesi ve paylaşılması işlemlerini firmanın yapısına göre uyarlayan ve uygulayan bir bilim dalı olarak tanımlar. Literatürde (örn. ürün. her bir kümedeki bilgi yönetim stratejisi.Küresel ekonomide bir firmanın en büyük rekabet avantajı olan bilgi. firmaların bilgi yönetim altyapısı bağlamında incelenmiştir. günümüz ekonomisinde firmaların başarısı için hayati önem taşımaktadır. uygulanması ve firma içinde korunması süreçlerini kapsayan entegre bir yaklaşım olarak tanımlanmıştır. Choi ve Lee. firmaların izleyeceği stratejinin tanımı yapılmıştır. 20. tanımlanması. Bu çalışmada. Kıvrak 2005. 1800’lü yılların sonlarında tarıma dayalı arazi kullanımı. yüzyılda endüstrileşme makineleşme ve sermayenin oluşturduğu kentsel işgücüne dönüşmüştür. Plunkett (2001) bilgi yönetimini. aynı zaman da o firmayı diğer firmalardan farklı kılan bir unsurdur (Davenport ve Prusak. Alavi 1997. 2008) incelenmiştir. Nonaka 1994. Çıdık. açık ve örtülü her türlü bilgi kaynağının belirlenmesi. rekabet yeteneğini arttırmak için bilgiyi üretme. Bilgi ve bilgi yönetimine gösterilen ilginin artmasından dolayı. 1998). Bilgi yönetiminin ilk adımında. firma performansını arttırmak için bilgiyi eyleme dönüştürmeye yönelik bilinçli bir strateji olarak tanımlanmıştır (Plunkett 2001). bilgi yönetimi iki başlık altında incelenmiştir: (1) bilgi yönetimi stratejileri ve (2) bilgi yönetim altyapısı. Gold ve diğerleri (2001) bilgi yönetimini. düzenlenmesi. Karl Wiig (1986) tarafından işletme/yönetim literatürüne kazandırılan bilgi yönetimi. bugünün ve yarının firmaları için önemli bir konu haline gelmiştir. lk olarak Dr. servis ve süreç üzerinde profesyonel alan bilgisinin ortaya çıkartılması. işgücü ve sermaye bileşenlerinden oluşan yeni bir yapılanma gerçekleşmiştir. eğitim. 2002) bilgi yönetimi ile ilişkili çalışmaların büyük bir bölümünde. uygulanacağı ve yönetilebileceğini tanımlayan sistematik bir süreç olarak adlandır. bilgi yönetimi konusu birçok araştırmacı tarafından (örn. Bu yapılanmanın içerisinde bilginin yönetilmesi. bu çalışmada inşaat sektörü için bilgi yönetimi. 232 . firmaların hedeflerini gerçekleştirmek için bilginin nasıl üretileceği. Bilgi Yönetiminin artan önemini kavrayamayan firmalar ise rekabet etme gücünü kaybedebilmekte ve sektörden çekilmek zorunda kalabilmektedir (OECD 2001). Wiig 1995. bilgi yönetimi stratejisi kavramı inşaat sektöründe ana yüklenici konumunda bulunan firmalar için araştırılmaktadır. yayma. şletme/yönetim literatüründeki bilgi yönetimi tanımları incelenmiş. uygulama ve korumaya yönelik stratejiler ve süreçler bütünü olarak tanımlar. yüzyılda ise üretim alanı. öğrenim ve deneyimlerin firma faaliyetlerini etkilemesi sonrasında oluşan bireye ve firmaya ilişkin. Bilgi Yönetimi Bilgi. nşaat firmalarında uygulanan bilgi yönetimi stratejisine ilişkin küme analizi yapılmış. günümüz iş dünyasında yer alan inşaat firmalarının dikkatini çekmiştir (Kululanga 2001). 21.

Zack 1999) kullanılan iki bilgi yönetim stratejisi vardır: (1) odağına göre BYS. çsel kaynaklardan bilgi elde edilmesi süreci. firma sınırları içerisindeki bilgi paylaşımına ve üretimine odaklandığında. oldukça pahalı bir yöntemdir. firma çevresindeki tüm bilgiyi transfer etmek ve diğer kazanımlar veya gözlem yoluyla dışarıdaki bilgiyi firmaya getirmeye çalışan bir stratejidir. büyük belirsizlik ve risk içeren. paylaşılmasına ve kullanılmasına odaklanmaktadır (Wiig 1997). Kaynağına göre bilgi yönetim stratejisinin başarıyla uygulandığ ı firmalar. teknolojinin. Çalışanların deneyimlerini firmaya aktaramaması. firmada mevcut ama şu ana kadar kullanılmamış hammaddelerin kullanılması olarak tanımlanmaktadır. çsel yönlü BYS. kurumların en önemli bilgi kaynağının belli kısmı sürekli atıl durumdadır (Klimecki ve Lassleben. Bu stratejide firmalar. Dış kaynaklardan bilgi edinimi. Firmada. ancak firma 233 . alındığı zaman belli değildir. Firma içerirsinde üretilen bilgi ne kadar doğru ve çok miktarda olursa. Dışsal yönlü BYS. bilginin nasıl üretildiğini. Bilgi yönetim stratejisi. Bu kavramlar firma içerisine iyi uyarlandıkları ve bütünleştirildikleri takdirde. yenilenmesine. organize edilmesine. içsel yönlü ve dışsal yönlü bilgiyi birlikte yönetebilenlerdir. bilgiyi ya kendi iç kaynaklarından üretme ya da dış kaynaklardan temin etme yoluna giderler. çsel yönlü bilgi yönetim stratejisi. gerekli değişimi sağlayabilmek için firma iç bilgilerinin yeterli olmaması durumunda dış kaynaktan bilgi alımı tercih edilmektedir. firma sınırları içerisindeki bilgi paylaşımına ve üretimine odaklanan bir stratejidir. Diğer ifadeyle. saklanmasına. zaten örtülü bir bilgi mevcuttur ama henüz kolektif bilgi tabanına ulaşılmamıştır. kaynağına göre BYS bağlamında incelenmiştir. bir firmada gerçekleştirilen her faaliyet noktasında firmanın en uygun bilgiye sahip olması için bilginin yaratılmasına. yeni bir ödüllendirme sistemi kavramının firmada uygulanmasına odaklanmaktadır. Firmalarda. sınıflandırıldığını. Bilgi yönetim stratejisi (BYS). Dolayısıyla. kültürel değiş imin. o firma sektördeki diğer firmalara göre avantajlı bir konumda olacaktır. iç kaynaktan yeteri kadar bilgi edinilemediğinin en önemli göstergesidir. Bu çalışmada. inşaat sektöründe uygulanan bilgi stratejileri. Literatürde (Bierly ve Chakrabarti 1996. teknik ve kurumsal girişimler. kurumsal bilgiden daha fazla olması. mevcut bilgi yönetimi uygulamalarında gerçekleşen değişiklikleri ve bu değişikliklere ulaşmanın yollarını tanımlamaktadır (Back ve Moreu 2001). Çünkü bu bilgiler yeni bilgilerin oluşturulmasında en önemli kaynak olarak kullanılır. Firma içi bilginin doğruluğu. sosyal ve kültürel unsurların.Bilgi Yönetim Stratejisi Bilgi yönetim stratejisi. dış kaynaktan elde edilen bilginin firma içinde kullanılmasında ve uygulanmasında sorun yaşanabilmektedir. bunun en önemli nedenidir. 999). değişim ve gelişimin. yeni bilgilerin üretimi açısından önemlidir. yeni bilginin yaratılması veya mevcut bilginin kapsamının geliştirilmesi için önemli bir kaynak olacaktır.2003). bilgi yönetim sürecini destekleyecek sağlam birer adımdır. insan kaynakları yönetiminin ve tüm çalışanların sürece gönüllü katılımlarını sağlar (Tiwana. Bilginin firma temeline yayılması ve firmada kullanılması. dağıtıldığını ve kullanıldığını açıklayan. Firmada. Ayrıca. çalışanların bilginin. bir kurumda teknolojik sistemlerin. Bilgi yönetim stratejisi. firma içinde üretilen bilginin. bilginin yararlı olup olmadığı. bilginin nasıl yönetileceğini ortaya koyan bir plan veya yönetimsel yaklaşımdır. (2) kaynağına göre BYS. Etkili bir bilgi yönetim stratejisi. Bundan dolayı bu sınıflandırma içsel yönlü ve dışsal yönlü bilgi yönetimi stratejisi olarak iki boyutta ele alınır.

uygun bir zeminin hazırlanması ve tüm bunları destekleyen bir kurum kültürünün oluşturulması gereklidir (Koulopoulos ve Frappaolo 1999) Miller (1995) firmalardaki iletişim üzerine yaptığı çalışmada firma kültürünü tahminler. yeni bilginin büyük bir kısmı rakip firma bilgisinin geliştirilmesi ya da analizi ile elde edilir. personelin firma içinde ve dışında diğer insanlarla etkileşimini etkileyen bir kavram olarak tanımlar. Bilgi yönetim altyapısını oluşturan unsurlardan ilki “firma teknolojisi”dir. firmaların teknolojik. Firmaların bünyelerinde. Lassleben. rakiplerinin yaptıkları hakkında sürekli bir bilgiye sahip olmalı. bilgi yönetiminin başarılı biçimde uygulanabilmesi bağlamında son derece önemlidir (Lang 2001). Bilgi yönetim altyapısını oluşturan unsurlardan ikincisi “kurum kültürü”dür. Firmada bilginin önemli bir bölümü. Bu açıdan bilgi yönetimine uygun bir yapının firmalarda kurulması bilgi yönetiminin başarısı için 234 . 1980’li yıllardan itibaren bilgi ve iletişim teknolojilerinde yaşanan köklü değiş imler is dünyası için birçok fırsatı beraberinde getirmiştir. değerler ve faydaların bir kümesi olarak tanımlamıştır. sektördeki geliş melerin ve yeniliklerin gerisinde kalmamalı. yalnızca teknolojiye bağımlı değildir ancak teknolojik altyapı.üyelerinin alınan bilgiye uyum sağlaması ve onun geliştirilmesi için çaba sarf etmesiyle mümkün olur (Klimecki. Bilgi yönetimi uygulamalarının başarısında. Gold 2001). 2000). onları kontrol altında tutmalıdırlar. uygulamalarında ve değerlerinde saklıdır. Bu bakımdan firmada bilgiyi harekete geçirebilmek ve firmanın sahip olduğu bilgi birikiminden maksimum düzeyde istifade edebilmek için çalışanların gönüllü katılımının sağlanması. Bu tip ortaklıklar. yaptıkları işlerde bilgi ve iletişim teknolojileri kullanımının başlamasıyla firmanın ve firmayı oluşturan birimlerin etkinliğinin arttığı görülmüştür (Hope 1997). kurum geleneklerinde. firmalarda çalışan personelin ortak projelerde birbirleri ile diyalog kurma imkanı sağlayacaktır.(2) firma kültürü. Literatür incelemesi (Gold 2001. bilginin yayılımı bağlamında önemlidir. Dışarıdaki bilgiyi getirmeye çalışan bir strateji olduğundan. Dessler’e (1998) göre kurum kültürü bir firmada tüm çalışanlar tarafından paylaşılan inançlar. normlar. Firmalara dışarıdan bilgi getirilmesinde en çok kullanılan yöntemlerden biri diğer firmalarla anlaşma veya işbirliği yapmaktır. bilgi yönetiminin kesinlikle vazgeçilmez bir parçasını oluşturmaktadır (Davenport ve Prusak 1998. firmaya uygun personel tiplerini belirleyen. gelenekler ve değer yargılar olarak ifade edilmiştir. Chuang 2004) sonucunda bilgi yönetim altyapısı (1) firma teknolojisi. Şüphesiz bilgi yönetimi. Bilgi yönetim altyapısını oluşturan unsurlardan üçüncüsü ise “firmanın organizasyonel yapısı”dır. (3) firmanın organizasyonel yapısı olarak ifade edilmiştir. 1999). Thierauf 1999). kadar firmanın organizasyonel yapısı da önemli rol oynar. sosyal süreçlerde. Firmaların uyguladıkları bilgi yönetim stratejilerini etkileyen önemli faktörlerden biri bilgi yönetim altyapısıdır (örn. Bilgi Yönetim Altyapısı Bir firmada bilgi yönetiminin etkili ve etkin biçimde uygulanabilmesi öncelikle bu süreçleri sağlayacak bilgi yönetimi altyapısı ile mümkündür (Tiwana. bir firmanın çalışanlarının resmi ve resmi olmayan beklentilerini yönlendiren. Bilgi kavramı sosyal bir nitelik taşıdığından dolayı kurum kültürü. Firmalar. kültürel altyapı. Gupta (2000) firma kültürünü. Ayrıca firmalar tarafından karşılıklı verilecek eğitim seminerleri.

Choi ve Lee 2002) alınmış. Bilgi yönetimini uygulayan firmaları gösteren herhangi bir veritabanı olmadığından araştırma örnekleminin belirlenmesinde yargısal örnekleme yoluna gidilmiştir. Firmaların bilgi yönetim stratejilerinin. Etkin bilgi yönetimini kolaylaştıracak bir organizasyonel yapı kurulurken. SPSS 16 programı ile ankette bulunan soruların güvenilirlik analizleri yapılmıştır. Ana kütle ve hedef yanıtlayıcılar belirlendikten sonra. 235 . Firma içi örgütlenmenin insan merkezli olması.büyük önem taşımaktadır (Beijerse 1999. Anketlerden elde edilen veriler istatistiksel değerlendirme için SPSS 16 analiz programına aktarılmıştır. Narasimha 2001). Türk nşaat Sektöründe yer alan firmaların uyguladıkları bilgi yönetim stratejileri incelenmiştir. uyguladıkları bilgi yönetim stratejilerine göre. nşaat firmalarında uygulanması için bir anket formu hazırlanmıştır. bilgi yönetim altyapısı üzerindeki etkisi ölçülmüştür. biçimsel bir yapı olmaktan çok insan merkezli bir örgütlenmedir. 2000). kullanılan ölçüm soruları literatürden (Lee ve Choi 2003. bilgi yönetim altyapısını ölçmeye yönelik 34 soru yer almaktadır. firmalarının finansal ve beşeri ölçeği dikkate alınarak oluşturulmuştur. Araştırmada yer alan bilgi yönetim altyapısı kavramı. Bilgi üreten firmaların yapısı. bilgi üretimin önündeki engellerin aşılmasını kolaylaştıracaktır (Pfeffer 1992). Son olarak inşaat firmalarını. Anket formunda. Güvenilirlik analizi sonucunda 0 ile 1 aralığında (0 ≤ α ≤ 1) değişen bir Cronbach's Alpha (α) değeri hesaplanmıştır. Anket sorularının değerlendirilmesi. uyguladıkları bilgi yönetim stratejilerine göre sınıflandıracak küme analizleri yapılmıştır. Bu çalışmada. genel müdür ve yardımcıları. inşaat firmalarının yirmi ve daha fazla personele sahip olmaları. çalışanların kendi aralarındaki. bilginin üretilmesini ve paylaşımını destekleyen bir firmaya ihtiyaç duyulur (Davenport ve Prusak 1998. çalışanlarla danış manlar arasındaki haberleşme ve bilgi paylaşımı sınırlı olmaktadır. Örneklem. inşaat sektöründe uygulanması için yeniden düzenlenmiştir. proje müdürleri ve teknik ofis müdürleri araştıranın hedef yanıtlayıcıları olarak tespit edilmiştir. bünyelerinde insan kaynakları birimi bulundurmaları da örneklem alanının belirlenmesine etken olmuştur. bilgi yönetim stratejisini ölçmeye yönelik 11. Bu metotta örnekler. yukarıda belirtilen kriterlere uyan Türkiye’deki 300 inşaat firması gerek ziyaret edilerek gerekse telefon yolu ile temasa geçilip e-posta yolu ile toplam 300 anket formu araştırmaya katılmayı kabul eden firma yetkililerine dağıtılmıştır. Hedef Yanıtlayıcılar ve Yöntem Bu çalış mada. Bu araştırmanın örneklem alanı. Bilgi birikiminin etkin yönetimi ve uygulaması etkin örgütsel yapıların varlığına bağlıdır ve bu yapılar bilgilerin firma içinde yayılmasına yaramaktadır (Storck ve Hill. nşaat firmalarının. Nonaka ve Takeuchi 1995). firmadaki bilgi yönetim altyapısının değerlendirilmesi ANOVA (varyans analizi) ile yapılmıştır. üst konumdaki yöneticileri kapsamaktadır. Gold 2001. hiç katılmıyorum ile tamamen katılıyorum arasında değişen yedili Likert ölçeği ile yapılmıştır. Ayrıca. öğrenen. Bu nedenle firma yöneticileri. Hiyerarşik bir yönetim yapısında. Güvenilirlik analizi. araştırmaya katkıları dikkate alınarak araştırmacılar tarafından belirlenmektedir (Kinnear 1991). ölçüm konuları içerisinde yer alan soruların kendi içerisindeki tutarlılığını belirlemek amacıyla Cronbach's Alpha (α) değerine bakılarak yapılmaktadır.

54’ü Müteahhitler Birliği’ne üye .80 0.000 Dışsal Yönlü çsel Yönlü Grup Sayıları . Grup 3. en basit tanımıyla benzer özellik gösteren veri elemanlarının kendi aralarında gruplara ayrılmasıdır. Bilgin 2003).83 0. Berkhin 2002.70).80 0. Tablo 1.Araştırma Bulguları ve Tartışma Bu çalışmada . geri kalanlar zamansızlıktan veya daha başka sebeplerden dolayı anket formunu doldurmamışlardır.95 5. her bir ölçüm konusuna ait Cronbach Alpha değerleri verilmiştir. Nunally 1978). veri indirgeme veya nesnelerin doğal sınıflarını bulma gibi çeşitli amaçlarla kullanılmaktadır (Berkhin 2002.83 0. Grup 2. Literatürde küme analizini açıklayan birçok tanım bulunmaktadır (örn. 105 büyük ölçekli Türk inşaat firmasından elde edilen sonuçlar istatistiksel olarak değerlendirilmiştir.81 76. statistiksel değerlendirme için hazırlanan soruların dağılımı ve elde edilen yanıtların ortalaması. Küme analizi.79 4.70’den büyük olması (α ≥ 0.68 24.31 0. Cronbach Alpha değerinin 0.91 0. Ölçüm parametrelerine ilişkin dağılım.65 5. Küme işleminin uygulandığı veri setindeki her bir veriye nesne adı verilir. Tablo 1’de.73 0. Bu cevap oranı analiz birimi firma olduğundan ve soru formu örgütsel boyutta kapsamlı sorular içerdiğinden kabul edilebilir bir orandır. ilgili ölçüm konusuna ait soruların güvenilir olarak kabul edilebileceğini gösterir (örn.00 2. Küme analizi. ortalama. Bilgi yönetim stratejilerinin bilgi yönetim altyapısı üzerindeki etkilerini belirleyebilmek için firmalardan elde edilen veriler analiz edilmiştir. standart sapma ve Cronbach's Alpha değerleri Cronbach's Alpha (α) 0. Grup 2. Çalış ma sonunda nihai cevap oranı %35 olmuştur.000 236 3.18 5. Bu çalışmada küme analizi sonucu elde edilen değerler Tablo 1 ’de verilmiştir. Bu tanımlara göre her küme temsil ettiği nesneleri en iyi ifade edecek şekilde düzenlenir. Bilgi yönetim stratejisine göre sınıflandırma için küme analizi 1.88 0.94 Std Sapma 1. 1996). Karypis 1999).000 4. Bierly ve Chakrabarti. Grup 5. Tablo 3. Karypis 1999. standart sapması ve Cronbach's Alpha değerleri Tablo 3’te gösterilmiştir.53 5.66 5.71 5.95 Firmaları uyguladıkları bilgi yönetim stratejisine göre gruplandırabilmek için küme analizi yapılmıştır. Güvenilirlik analizi sonucu Cronbach Alpha değerleri incelendiğinde. içsel yönü BYS ve kültürel bilgi yönetim altyapısına ilişkin iki soru Cronbach Alpha değerini çok düşürdüğü için bu sorular değerlendirilmeye alınmamıştır.84 Ölçüm Konuları Dışsal yönlü BYS çsel yönlü BYS Teknolojik BY Altyapısı Kültürel BY Altyapısı Yapısal BY Altyapısı Soru sayısı 5 6 11 12 11 Ortalama 3. Bu nesneler iki boyutlu düzlem üzerinde noktalarla gösterilir. Bu çalışmada bilgi yönetim stratejileri dört kümede değerlendirilmiştir (örn.105 büyük ölçekli inşaat firması anket formunu doldururken.

561 0. Tablo 4.708 4.01 . Şekil 2) 4. Yapılan analizde dışsal yönlülüğü kuvvetli içsel yönlülüğü zayıf firma sayısı sıfırdır. Yapılan analiz sonucu (Tablo 3. ** p≤0. firmaların içsel yönlü öğrenmelerinin.001*** 2. nşaat firmalarının bilgi yönetim stratejisine göre sınıflandırılması Tablo 1’den elde edilen değerler Şekil 2’de gösterilmiştir.661 3.727 4 5.849 5.380 5. dışsal yönlü öğrenmelerine göre daha kuvvetli olduğu grup.468 0.917 4. firmaların bilgi yönetim altyapısı üzerinde nasıl bir etkisi olduğu hesaplanmıştır. Grup Yenilikçi Dışsal Yönlü 4.891 5.001 237 . (4) Yenilikçi. Yapılan analiz sonucunda 5 inşaat firması bu grupta yer almıştır. Grup Araştırıcı Düşük ort = 5. Bierly ve Chakrabarti.Yüksek 1.05 . Elde edilen sonuçlar ve bu sonuçlara ilişkin F ve p (istatistiksel anlamlılık) değerleri Tablo 4’te gösterilmiştir.726 0.254 2. 1996). grupta yer alan firmalar. Grup Sömürücü ort = 3. (3) Yalnızlığı seven. grupta yer alan firmalarda içsel ve dışsal yönlü bilgiye verilen önem çok fazla ve bu grupta 24 inşaat firması yer almaktadır. ***p≤0. firmaların dışsal yönlü öğrenmelerinin. içsel yönlü öğrenmelerine göre daha kuvvetli olduğu grup.767 4. (2) Araştırıcı. Her bir grup uyguladıkları bilgi yönetim stratejisini ifade edecek biçimde adlandırılmıştır: (1) Sömürücü. grupta yer alan firmalarda içsel ve dışsal yönlü bilgiye verilen önem çok azdır.645 Düşük çsel Yönlü Yüksek Şekil 2. Grup Yalnızlığı Seven 2. Küme analizine ilişkin ortalama değerler 1 Kümeler 2 3 5.048*** 13. 3.001*** Kültürel Teknolojik Yapısal * p≤0. Bu etkinin belirlenmesi için değişkenlere ilişkin varyasyon (ANOVA) analizi yapılmıştır. Kaynağına göre bilgi yönetim stratejisinin. 2. dışsal yönlü bilgi yerine içsel yönlü bilgiye daha çok önem vermekte ve bu grupta 76 inşaat firması yer almaktadır. firmaların dışsal ve içsel yönlü öğrenmelerinin yüksek olduğu grup (örn. firmaların dışsal ve içsel yönlü öğrenmelerinin düşük olduğu grup.981 statistiksel Uygunluğu F değeri p anlamlılık değeri 6.

238 . Project Management Journal. and people. kültürel BY altyapısı. Araştırıcı olarak adlandırılan . yapısal BY altyapısı göstergeleri dört grup içerisinde. firmaların bilgi yönetim altyapısı bağlamında incelenmiştir. teknolojik BY altyapısı. en kötü durumdadır. Yalnızlığı Seven olarak adlandırılan -3. bilgi yönetimi stratejisi kavramı inşaat sektöründe ana yüklenici konumunda bulunan firmalar için araştırılmıştır. dışsal yönlüğe göre daha baskın olduğu firmalarda bilgi yönetim altyapısına ilişkin göstergeler önem derecesine göre ikinci sırda yer almıştır. grupta yer alan. Moreu K. “Generic knowledge strategies in the US pharmaceutical industry”. teknolojik BY altyapısı. E.: One giant brain. grupta yer alan. San Jose. içsel yönlüğe göre daha baskın olması durumu. (2002). yapısal BY altyapısı göstergeleri dört grup içerisinde. 68-75.05) görülmüştür. Bierly. Dışsal yönlü stratejinin. (1997) KPMG peat marwick U. Chakrabarti. (2001). Kaynaklar Alavi. 1. Harvard Business School. Back. P. R. grupta yer alan. içsel yönlü BYS’ni dışsal yönlü BYS’ne göre daha fazla tercih etmektedir. Questions in knowledge management: defining and conceptualizing a phenomenon. dışsal ve içsel yönlü BYS’lerinin her ikisini uygulayabilen firmaların bilgi yönetim altyapısına ilişkin göstergeler en üst seviyede çıkmıştır. nşaat firmalarında uygulanan bilgi yönetimi stratejisine ilişkin küme analizi yapılmış.firmaların. (1999). çsel yönlü stratejinin. 75-95. Journal of Knowledge Management.. nşaat firmaları bağlamında. M. Bhatt. Kaynağına göre bilgi yönetim stratejilerinin oluşturduğu dört grupta.S. bilgi yönetimi stratejisinin her firmada belirli bir ölçüde uygulandığını göstermekte ve ‘bilgi yönetimi stratejisi’ ile ‘bilgi yönetim altyapısı” arasında birbirini etkileyen anlamlı bir ilişkinin olduğunu ortaya çıkarmaktadır. Beijerse. A. 123-135. (2001). 1.4. Yenilikçi olarak adlandırılan -2. G. Strategic Management Journal. 2. kültürel BY altyapısı. Elde edilen sonuçlarda firmalar.firmaların. Dışsal ve içsel yönlü BYS’lerinin her ikisini de uygulayamayan firmaların bilgi yönetim altyapısına ilişkin göstergeler en düşük seviyededir. Journal of Knowledge Management..D. firmaların bilgi yönetim altyapısına ilişkin değerlerinin nasıl değiştiği gösterilmiştir. her bir kümedeki bilgi yönetim stratejisi. Knowledge management in organizations: examining the interaction between technologies. analize katılan firmalarda görülmemiştir. her bir değerin istatistiksel açıdan anlamlı olduğu (p≤0. analize ilişkin F ve p anlamlılık değerleri incelendiğinde. Accrue Software Inc. 5. Berkhin P. Araştırma bulguları. Survey of clustering data mining techniques. Information management strategy for project management. (1996). techniques.A.. ikinci sıradadır. teknolojik BY altyapısı. grupta ise firma bulunmamaktadır. 3. kültürel BY altyapısı. USA. Sonuçlar Bu çalışmada. yapısal BY altyapısı göstergeleri diğer üç gruptaki firmaya göre en yüksek düzeydedir. Sömürücü olarak adlandırılan 1. 32.firmaların. 94-110. elde edilen sonuçların istatistiksel açıdan tesadüfü bulunmuş değerler olmadığı. California.Tablo 4’te.

. (1999). P M. zmir. Davenport. C. 27. Management. ve Kumar V. Lancaster.. (2005) Knowledge management in construction. (1998). England. sf. H. Dessler.45. Chuang S. 1. (1997). 239 . Kıvrak S. Knowledge management: an organizational capabilities perspective. Marketing research: an applied approach. 68-75. Gupta. Boston. R.Bilgin T. ve Taylor. Harvard Business School.).. G. Yüksek Lisans Tezi. Singapore. Malhotra A. McGraw-Hill. CHAMELEON: A hierarchical clustering algorithm using dynamic modeling.H. 551-577. Oxford.K. Türk nşaat Sektöründeki Bilgi Yönetimi Uygulamalarında Yaşanan Problemler ve Çözüm Önerileri. 173-87. UK. 18. Sloan Management Review. (2000). (2004). INSPEL-International Journal of Special Libraries. 214-225.. Smart things to know about knowledge management. Yüksek Lisans Tezi. (2002). 459-465. J. (2003). ve Prusak L. Kinnear. R. V. Expert System with Applications. IEEE Computer.. Karypis G. B. (2000). Anumba.. Kamara. L. 8. Yapı şletmesi Kongresi. (2001). Choi. p. 3. T. Klimecki. A resource-based perspective on knowledge management capability and competitive advantage: an empirical investigation. 185-214. Bilgisayar ve Kontrol Eğitimi. Organizational learning (proceedings of the 3rd international conference on organizational learning). Araujo and J.C. (1999). 42. Anadolu Üniversitesi. Kıvrak S. Vol. USA. stanbul Teknik Üniversitesi. Lassleben. Boston. H. 1-8. 103-120. C J ve Carrillo. (2005) '' nşaat Sektöründe Yüklenici Firmalar için Web-Tabanlı Bilgi Yönetimi Sistemi''. ve Govindarajan. ve Segars A. 32. Knowledge management strategy and its link to knowledge creation process. S. Burgoyne (Eds. Expert Systems with Applications. Journal of Management Information Systems. Çıdık M. T. In: M.H. Han E. Fen Bilimleri Enstitüsü. Competing in the third wave. Gold. The roles of knowledge professionals for knowledge management. 2. ve Frappaolo. T. fourth edition. Prentice-Hall. Veri madenciliğinde kümeleme analizi yöntemi uygulaması.H. 29-30 Eylül 2005. 71-81. A. Hope T. Arslan G. Yüksek Lisans Tezi. Kim. Lee. A. Harvard Business School..1. (2008).R. Blackwell Science Publishers. (1999). Koulopoulos. 34. (1991). J M. (1998) Working knowledge. What causes organizations to learn? . (2005) '' nşaat Sektöründe Yüklenici Firmalar için Web-Tabanlı Bilgi Yönetimi Sistemi: Yükleniciler için Bilgi Platformu (YiBiP)''. 1. Marmara Üniversitesi.. 23. Knowledge management's social dimension: lessons from nucor steel. Easterby-Smith. Capstone Publishing Limited.S. H.

Nonaka. 128-148.13. Plunkett. 1-10. California Management Review. New York. Storck. New York. Managing with power: politics and influence in organizations. (2000). Knowledge diffusion through strategic communities. 41. Boston. 2. 2. Zack. R. Sloan Management Review. Tiwana. Nonaka. Tiwana.T. J. McGraw-Hill. I. (2000). (1994) A dynamic theory of organizational knowledge creation. (1992). Managing knowledge@work: an overview of knowledge management. (2003). Prentice Hall. (1978). (1999). Lead Article in KBS 86 Knowledge Based Systems. K. Schema Press. Organizational communication: approaches and processes. K. Wiig. 41.Kululanga G. ve Spek R. (1999). H. 346-354.M. ve Hill. J..S. K (1995). Knowledge management enablers. Dışbank. Journal of Intellectual Capital. Seetharaman A. Quorum Books. 5. 63–74. Hoog R. 43-59. Lee. Journal of Management Information Systems. (2001). S. Knowledge Management Working Group of the Federal Chief Information Officers Council.. Narasimha. 240 . Managerial concerns in knowledge management. USA.. Organization Science. ve Choi. I. Supporting knowledge management: A selection of methods and techniques. processes. P. Oxford University Press. (2001) Measuring knowledge management for construction organizations. 2. 1. (1995). ve Takeuchi. 179-228. C. Wiig. and organizational performance: An integrative view and empirical examination. 5. 1. Wiig.K. 8. ve McCaffer R. Westport.27. A. (1986). (2001). Salience of knowledge in a strategic theory of the firm. Journal of Intellectual Capital. (1995). Engineering. Çev. The knowledge management toolkit. P. H. OECD. J. (2001) Knowledge Management: Learning-by-Comparing Experiences from Private Firms and Public Organizations. (2001). Lang. 14-37. 125-145. 15. ve Saravanan A. Expert systems: impacts & potentials. 5.C. 3. B. The knowledge creating company. 215-224. Proceedings of the International conference held in London. Knowledge management systems for business. M. Psychometric Theory (2nd edition).H. (2002) Intellectual capital accounting and reporting in the knowledge economy. Construction and Architectural Management. Developing a knowledge strategy. Miller. Elif Özsayar. 3. 1. Nunally J. A. Wadsworth Publishing Company. Expert Systems With Applications. 20. Pfeffer. stanbul. Harvard Business School Press. California. K. Bilginin yönetimi.. Knowledge management methods. (1997). (2003). Sooria H. Thierauf. 1.. 3. Journal of Knowledge Management.

pazar yönlülüğü kavramının beton prefabrikasyon sektöründe faaliyet gösteren firmaların kurumsal performanslarının iyileştirilmesine yönelik önemli fırsatlar sunduğunu da ortaya koymaktadır. Çağış Kampüsü. pazar yönlülükleri ile kurumsal performansları arasında doğrudan ve dolaylı ilişkilerin varlığını ve bu ilişkilerin pozitif ve anlamlı olduğunu doğrularken. E-posta: ekaraman@balikesir. Fakat bu çalış malarda pazar yönlülük kavramıyla ilgili bir kuramsal model geliştirmekten çok. E-posta: skale@balikesir. Mimarlık. Anahtar sözcükler: Beton prefabrikasyon sektörü.-Mim. Fak. Çağış Kampüsü. Balıkesir.edu. Kısmi en küçük kareler yöntemi Giriş Pazar yönlülük kavramı yaklaşık olarak 50 yıl önce ortaya çıkmış olmasına rağmen aradan geçen zaman içerisinde güncelliğini kaybetmemiş ve farklı bir çok disiplinden araştırmacı tarafından sıklıkla kullanılan bir kavram olarak günümüze kadar gelmiştir.Beton Prefabrikasyon Sektöründe Pazar Yönlülüğü Tülay Çivici Balıkesir Üniversitesi Müh. Pazar yönlülük kavramı üstün müşteri değeri yaratarak rekabet avantajı elde edilebilmesi için rakip ve müşteri yönlülüğünün benimsenmesi ve fonksiyonlar arası koordinasyonun sağlanmasıdır. Araştırma bulguları beton prefabrikasyon sektöründe faaliyet gösteren firmaların. E-posta: tulay@balikesir.tr Serdar Kale Balıkesir Üniversitesi Müh.-Mim. Böl. Pazar yönlülük. Mimarlık. Balıkesir. Fak. Balıkesir.-Mim. Böl. Yıllar içerinde pazar yönelimi kavramı evrimleşerek önemli değişimler geçirmiş. Fak. Bu kavramın ortaya çıkışında yönetimsel bir alt disiplin olan pazarlama disiplini önemli bir rol oynar.edu. Bu çalışmada beton prefabrikasyon sektöründe faaliyet gösteren firmaların pazar yönlülüklerini incelemek için kuramsal bir model geliştirilmiş ve geliştirilen kuramsal modeli ampirik olarak test etmek amacıyla bir anket çalışması yapılmıştır. Böl.tr Öz Yoğun bir rekabet ortamının yaşandığı beton prefabrikasyon sektöründe. 1990 yılından önce de ‘pazarlama yönlülük’ (Payne 1988).edu. farklı tanımlamalar yapılmış ve pazar yönlü firmaların sadece 241 . ‘pazar yönelimlilik’ (Shapiro 1988) ve ‘müşteri yönlülük’ (Houston 1986) gibi kavramlar adı altında çeşitli çalışmalar yapılmıştır. firmaların rekabet üstünlüğü sağlayabilmelerinin önemli koşullarından biri de pazar yönlülüğüdür. bu geliş im sürecinde 1990’lı yıllar önemli bir dönüm noktası olmuştur. nşaat Müh.tr Erkan Karaman Balıkesir Üniversitesi Müh. Çağış Kampüsü.

Bu çalışmanın sonuçlarına göre yapı mühendisliği ve danışmanlığı alanında faaliyet gösteren çok sayıda firmanın pazarlama biriminin olmadığı ve pazarlama fonksiyonlarında gerekli olabilecek personelinin de istihdam edilmediği ortaya konmaktadır. Arditi ve Davis (1988) zaman içerisinde inşaat sektöründe faaliyet gösteren birçok firmanın. nşaat yönetimi alanında da pazarlama ve pazar yönlülük kavramları farklı araştırmacılar tarafından incelenmiştir. Benzer bir gözlemi Winter ve Preece (2000) de ileri sürmekte ve inşaat sektöründe pazarlama konusunun son yıllarda önem kazanmaya başladağını belirtmektedirler. pazarlama karşısında Türk inşaat firmalarının tutum ve pazarlama algılarını incelediği çalış masında. Pazar yönlülük kavramının geliş im sürecinde önerilen bir diğer önemli kuramsal model de Kohli ve Jaworski’in (1990) modelidir. Pazar yönlülüğü ile firma performansı arasında ilişkiyi inceleyen çalışmaların meta-analizi olan Kirca vd. Yapılan araştırmalar inşaat sektöründe faaliyet gösteren firmaların pazarlama prensiplerine adapte olmakta yavaş kaldıklarını ve pazarlama işlevlerinin firmanın yapısı içinde bütünleşmediğini ortaya koymaktadır (örn. Dikmen vd. Yisa vd. sonraları ise farklı hizmet sektörleri bağlamında ampirik olarak test edilmiş ve firmanın pazar yönlülüğü ile kurumsal performansı arasında pozitif ve anlamlı bir ilişkinin olduğu belirlenmiştir. Cicmil ve Nicholson. 1998 Winter ve Preece. Bennett. Jaafar vd. ‘pazarlama yönlülüğü’ ve ‘müşteri yönlülüğü’ kavramlarından farklı bir kavram olduğu literatürde yaygınlık kazanmıştır. Morgan (1990). inşaat firmaların çok azının kendi pazarlama birim veya bölümünün bulunduğunu rapor etmiştir. yapım girişimcilerinin içinde pazarlama fonksiyonunun etkinliğinin arttırılması için bir çerçeve önermektedir. (2008) yapı mühendisliği ve danışmanlığı yapan firmalarının pazarlama süreçlerini ve tekniklerini incelemiş lerdir. Bu firmalarda pazarlama süreçlerinin ve eylemlerin büyük bir çoğunun veya tamamının ya firmanın ortakları ya da yöneticiler tarafından üstlenildiği gözlemlenmiştir. ‘pazarlama yönlülüğü’ ve ‘müşteri yönlülüğü’ kavramları ile eş tutulmuş ve bir kavram kargaşası ortaya çıkmıştır. (1996).’nin (2005) çalışması. Pazar yönlülük kavramı. 2005. Bu iki kuramsal model ilk olarak farklı üretim sektörleri. inşaat sektöründe pazar stratejilerini araştırmış ve bu stratejilerin orta ve küçük ölçekli giriş imcilerin zorluklarla karşı karşıya kaldıkları sonucuna varmıştır.). Yisa vd. 2000. (2008). pazarlama yeteneğinin. pazar yönlülük kavramının literatürde yaygın kabulünü ve kurumsal performans ile arasındaki pozitif ilişkinin geçerliliğini bir kez daha doğrulamıştır.özelliklerine değinilmiştir.. Yukarıda incelenen makaleler ış ığında inşaat yönetimi liteartüründe pazar yönlülük ve pazarlama yönelimi kavramları arasındaki farkın tam olarak anşılmadığı ve bu nedenle 242 . (2005). Pazar yönlülük kavramının literatürde doğru olarak tanımlanmasında ve incelenmesinde önemli rol oynayan çalış malardan birisi Narver ve Salter (1990) tarafından geliştirilen pazar yönlülük modeldir. Araştırmacılar inşaat sektöründe orta ve küçük ölçekteki girişimcilerin. sözleşmecilerin çoğu tarafından stratejik başarı olarak görüleceği sonucuna varmıştır. Sonraki yıllarda ise ‘pazar yönlülük’ kavramının. 1990’a gelindiğinde ise literatürde pazar yönlülük kavramının tanımına ilişkin büyük ölçüde belirsizlik hakim oluşmuştur. 1996. yapım ve pazarlama stratejilerinden yoksun oldukları sonucuna varmışlardır. bir firmanın tüm eylemlerine ve süreçlerine karşılık gelirken. bu sektörde pazarlamanın önemini kavrayamadığını bildirmektedir. pazarlama yönlülüğü kavramın ise firmanın pazarlama birimin eylemlerine ve süreçlerine karşılık geldiğ i konusunda literatürde ortak bir görüş oluşmuştur. Ganah vd. Bu süreçte ‘pazar yönlülük’ kavramı.

Day (1994)’e göre pazar yönlülük. pazar yönlülük firmanın paydaşlarıyla ilgili (müşteri. Lado vd. Bu makalede sunulan araştırmanın birinici hedefi. ve önerilen kuramsal model ampirik olarak incelenmiştir. Narver ve Slater (1990) ise pazar yönlülük kavramının kurumsal kültür boyutu ile incelenmesi ve değerlendirilmesi gereken bir kavram olduğunu ileri sürerek pazar yönlülük kavramına bu açıdan yaklaşmış lardır. (1993) müşteri yönlülüğü açısı ile yaklamış ve müşterilerle sadece bugünü dikkate alarak değil gelecekteki olası tercihlerini anlayacak şekilde. özellikle iki grup araştırmacı (Kohli ve Jaworski 1990. işletmedeki bütün hak sahiplerinin de çıkarlarını dikkate alarak üstün müşteri değeri yaratmak anlamına gelirken. (1993) ’nin öne sürdüğü pazar yönlülük kavramı 1990 öncesi literatürde kullanıldığı gibi pazarlama iş levi gibi dar bir bakış açıdan yaklaşmamakta ve pazar yönlülük kavramına davranışsal bir bakış açısı getirmektedir. Baker (1999) pazar yönlülüğü kavramına eylemler açısından yaklaşmış ve pazar yönlülük kavramını firmanın stratejik eylemlerini uygulamak ve koordine etmek için paydaşlarına ilişkin bilgiyi incelediği ve kullandığı süreçler olarak tanımlamıştır. 1994) tarafından yapılan çalışmalarda pazar yönlülük kavramı için yeni modeller ve ölçüm yöntemleri geliştirilmiş olduğu ve bu araştırmaların diğer bilimsel araştırmalara öncülük ettiği görülmektedir. Bu davranışlar.söz konusu iki kavramın eş kavramlar gibi incelendiği ortaya çıkmaktadır. Kohli ve Jaworski (1990) ve Kohli vd. Deshpandé vd. Bu araştırmacılara göre pazar yönlülük kavramı davranışsal bakış açısından. bir firmanın müşteri ihtiyaçlarına cevap verecek üstün ürünler oluşturmasının ön koşulu olduğunu öne sürmektedir. Bu tanımlama firmalarda pazar bilgisinin elde edilmesi için etkin bir bilgi sisteminin varlığını kaçınılmaz kılmakta ve pazara verilecek cevabın her aşamasında bütün departmanların katılımını gerekli görmektedir. Narver ve Slater 1990. pazar yönlülük kavramına ilişkin inşaat yönetimi alanındaki gözlenen kavram karışıklığını giderirken ikinci amacı ise pazar yönlülük ile firma performansı arasındaki ilişkiyi ampirik olarak Beton Prebafrikasyon Sektöründe faaliyet gösteren firmalar bağlamında incelemektir. elde edilen bu bilgilerin organizasyondaki bütün departmanlar arasında dağılımının sağlanması ve pazara verilecek tepkinin bu bilgiler doğrultusunda belirlenmesi ve uygulanmasıdır.. Diğer bir deyişle. Deshpandé ve Farley (1998) pazar yönlülükle müşteri yönlülüğün aynı anlama geldiğini ve pazar yönlülüğün kültürel bir odaklanmanın yansıması olduğunu ileri sürmüşlerdir. üstün müşteri değeri yaratarak rekabet avantajın elde edilebilmesi için rakip yönlülüğün ve müşteri yönlülüğün benimsenmesi ve fonksiyonlar arası koordinasyonun sağlanmasıdır (Narver ve Slater 1990). 243 . Bu iki grup araştırmacının pazar yönlülük kavramına getirdiği bu yeni yaklaşımları izleyen çok sayıda araştırmacı da pazar yönlülük kavramına farklı bakış açıları kazandırmışlardır. Araştırmanın belirtilen bu amaçlara ulaşması için öncelikle pazar yönlülüğü kavramı tanımlanmış ve kuramsal bir model önerilmiş. müşterinin şimdiki ve gelecekteki ihtiyaç ve tercihlerindeki değişime ilişkin bilgilerin toplanması. Pazar Yönlülük Kavramı Pazar yönlülük kavramı ile ilgili araştırmalar incelendiğinde. Rukert (1992) pazar yönlülük kavramına stratejik bir açıdan bakarken. Kurumsal kültür açısından pazar yönlülük. (1998) ise pazar yönlülük kavramına değer zinciri açısından yaklaşmıştır. tedarikçi ve içsel iş levleri) örğütsel davranış ilkeleri üzerine kurulmuş bir kurum kültürüdür. 1993. Beton Prebafrikasyon Sektörünün genel özellikleri tanımlanmış. rakipleri ve diğer alıcı-satıcıları da dikkate alarak ilgi gösterilmesinin gerekliliğini vurgulamış lardır. Kohli vd.

rakip yönlülüğü ve içsel koordinasyonun. çsel Koordinasyon. Motivasyonel performans firmanın çalışanlarının motivasyon düzeyinin arttırılmasında ve iyileştirilmesinde firmanın gösterdiği performansın bir ölçütüdür. Rakip Yönlülük. modeli oluşturan bileşenler arasındaki dolaylı ilişkin tamamı ihmal edilmiştir. zamanla pazar değişikliklerine bağlı olarak gelişebilecek durumlarda bile tam bir müşteri değer zincirinin işletmeler tarafından yaratılmasını ihtiyaç göstermektedir (Narver ve Slater1990). Müşteri memnuniyeti. Önerilen bu kuramsal modele göre müşteri memnuyeti ve rakip yönlülük. firmaların çeşitli süreçlerin/bileşenlerin farklı şekillerde bir araya gelmesiyle oluşan varlıklar olması nedeniyle. müşteri memnuniyeti. (3) geliştirilen kuramsal modeli ampirik olarak doğrulamak ve (4) önerilen kuramsal model ile kurumsal performansı arasındaki ilişkiyi incelemek olmuştur. Rakip yönlülük de rekabet. Fakat Narver ve Slater’in (1990) kuramsal modeli pazar yönlülük kavramını oluşturan üç ana faktörün. bilgi ve yeteneklerinin arttılmasına yönelik faliyetlerin desteklenmesi gibi ölçütler ile değerlendirilebilir. firmanın içsel koordinasyonunu doğrudan etkilerken. (1) pazar yönlülük kavramını tanımlamak (2) pazar yönlülük kavramına ilişkin kuramsal model geliştirmek. müşteri değeri yaratmalarına ve rakip firmaların stratejik eylemlerine ilişkin bilgi ve deneyimlerinin serbestçe paylaşmasıdır. Yakın dönemde kurumların performansını inceleyen çalışmalarda en yaygın olarak izlenen çağdaş yaklaşımlardan biri de yapılandırmacı yaklaşımdır. Şekil 1 de sunulan kuramsal model önerisi. Firma içinde herkesin. (Narver ve Slater1990). Müşteri memnuniyeti sadece bugün için değil. farklı pazarlama eylemleri ile rakipleri saf dışı bırakmayı ve aynı zamanda rakiplere karşı her zaman önlem almayı gerekli kılan bir anlayıştır. personel ve diğer kaynakların uyumlu olarak çalışmasıdır. Pazar yönlülük ve kurumsal performans arasındaki ilişki bir çok çalış maya konu olmuştur (Bakınız Kirca vd. 2005). modelin geçerliliğinin çok sayıda araştırmada doğrulanmış olmasıdır. Narver ve Slater’in (1990) modelinin yagın olmasındaki temel neden. Narver ve Slater’in (1990) kuramsal modeli. firmanın bütününde. firmanın ticari hedeflerinin oluşturulmasında müşteri memnuniyetini temel alan bir yaklaşımdır. pazar yönlülük kavramını oluşturan üç bileşen ile kurumsal performans arasındaki ilişkiyi yeniden tanımlakta ve bileşenler arasındaki doğrudan ve dolaylı ilişkileri de değerlendirmektedir. Firmanın pazar performansı ise firmanın rakip firmalara müşteritaleplerini karşılama yeneteğinin geliştirlmesi ve iyileştirilmesi ayrıca pazar payı 244 . pazar yönlülük kavramını üç ana faktör ile açıklamaktadır.Yukarıda özetlenen çalışmaların temel amaçları. Firma çalışanlarının iş memnuniyeti. farklı ödüller için bir savaş olarak düşünülmeli ve müşteri yönlülükle beraber rakip yönlü olmanın gereği de unutulmamalıdır (Narver ve Slater1990). Bu yaklaşımın temelinde müşterinin ihtiyaçlarının tam olarak anlaşılması ve firma içerisinde müşterinin beklentilerinin sistematik biçimde incelenmesi ve değerlendirilmesi yatmaktadır. her birinin kurumsal performansı doğrudan etkilediği kabulü üzerine geliştirilen bir modelin olması dolayısla. süreçler/bileşenler arasındaki dolaylı ve doğrudan etkileşimler göz önüne alınarak süreçlerin/bileşlerin incelenmesi gerekir. Bu yaklaşıma göre. Kuramsal modeli oluşturan faktörler. farklı pazarlarda. ve (3) içsel koordinasyon. (2) rakip yönlülük. içsel koordinasyon ise firmanın motivasyonel performansını ve pazar performansını doğrudan etkilemektedir. Bu çalışmalardan çıkan ortak sonuç ise pazar yönelimini oluşturan üç bileşenin her biri ile kurumsal performansı arasında anlamlı ve pozitif bir ilişkinin var olduğudur. (1) müşteri memnuniyeti. Pazar yönlülük kavramına ilişkin geliştirilen bu modeller incelendiğinde en yaygın olarak kullanılan kuramsal modelin Narver ve Slater (1990) tarafından gerçekleştirilen model olduğu ortaya çıkmaktadır. ekonomik düzeylerinin iyileştirilmesi.

gibi ölçütler ile değerlendirilebilir. 2008). Bugünkü anlamıyla prefabrikasyonun ilk temelleri 19. 245 . dır. kısacası daha çok ve daha nitelikli yapı üretim yapılması gereğinden doğmuştur. Endüstriyel bir üretim olan beton prefabrikasyonun ana amacı. tek katlı endüstriyel yapılar ile sınırlı iken sonraki yıllarda uygulama alanları alt yapı ve çevre düzenleme elemanlarını da içine alacak şekilde genişlemiştir. beton prefabrikasyonu. yüzyılın ilk yarısında endüstriyel gelişmeler ve Avrupa’daki yoğun yapı talebi ile beton prefabrikasyon uygulamaları yaygınlık kazanmıştır. yüzyılın başlarında atılmıştır. Bu firmalarda toplam 3909 personel istihdam edilirken firma başına düşen ortalama personel sayısı 122’ dir (YEMAR. daha ekonomik üretim olduğundan. 20. Bu anlamda. fabrikalara alınmakta ve sürecin tüm aşamaları konrol altında tutulmaktadır. daha çok. MÜŞTER MEMNUN YET MOT VASYONEL PERFORMANS ÇSEL KOORD NASYON RAK P YÖNLÜLÜK PAZAR PERFORMANSI Şekil 1. genel anlamda. Bu alandaki ilk uygulamalar. Beton prefabrikasyonun bu uygulamalardaki pazar payı günümüzde %85-%90’lara ulaşmıştır (Anadol 2008). 2007 yılı itibarıyla Türkiye Beton Prefabrikasyon sektöründe faaliyet gösteren kayıtlı firma sayısı 76’dır (YEMAR. Kurumsal performansın iki farklı bileşenden oluşmasının temel gerekçesi ise yakın dönem de performans kavramında incelenen çalışmalarda çoklu paydaş yaklaşımın kullanılması ve bu yaklaşımın günümüz piyasa koşullarında kurumların performanslarının tek ölçütle kavramlaştırılmalarının yetersiz olacağıdır. Pazar yönlülük için kuramsal bir model önerisi Prefabrike Beton Sektörüne Genel Bir Bakış Prefabrikasyon sözcüğü. 2008). bir ürünü oluşturan parçaların fabrikada kontrol altında ve seri olarak üretildiği ve bir bant sistemi üzerinde bu parçaların bir araya getirildiği endüstriyel sistemler için kullanılmaktadır. Ülkemizde ise ancak 1960'lı yılların sonlarında beton prefabrikasyon uygulamalarına başlanabilmiştir. artan dünya nüfusu ve gelişen uygarlıkla birlikte. daha kaliteli. artık beton prefabrikasyon tekniği ile karşılanmaktadır. Son yıllardaki endüstrileşme hızına paralel olarak artan endüstriyel yapı ihtiyacının hemen hemen tümü. üretim. insanlığın artan ve çeşitlenen gereksinimlerinin karşılanması için üretim sistemlerinin rasyonelleştirilmesi. teknolojilerinin yenilenmesi.

anket formu araştırmaya katılmayı kabul eden firma yetkililerine e-posta yolu ile dağıtılmıştır. Ana kitle ve hedef yanıtlayıcılar belirlendikten sonra. Beton prefabriksayon sektöründe kayıtlı toplam 76 adet firmanın faaliyet gösterdiği göz önüne alındığında örnekleminin populasyonu temsil etme oranı (45/76) %59’ dır. Bu nedenle firma yöneticileri. Firmaların Pazar yönlülüğü ve performansları ise ‘hiç katılmıyorum’ ile ‘tamamen katılıyorum’ arasında değişen yedili Likert ölçeği ile değerlendirilmiştir. yukarıda belirtilen kriterlere uyan Türkiye’deki beton prefabrikasyon üretimi yapan firmaları belirlemek için Türkiye Betonarne Prefabrikasyon Birliği ile bağlantı kurulumuş ve birliğin veri tabanında yer alan firmalarla gerek ziyaret edilerek gerekse telefon yolu ile temasa geçilip. 80~199 2 4% 4 0~7 9 31 % 2 00 ≤ 1 4% ≤ 20 1 2% 21 ~30 19% Şekil 2. Narver ve Slater (1990) ve Lai (2003) tarafından kullanılan ölçüm soruları. prefabrikasyon sektörüne uygulanabilmesi için yeniden düzenlenmiştir. Şekil 2 de anket çalışmasına katılan firmaların tam zamanlı çalışan personel sayına göre dağılımı sunulmuştur. Firmaların Tam Zamanlı Personel Sayısı Dağılımı 246 . Prefabrik firmalarında uygulanmak üzere“Beton Prefabrikasyon Sektöründe Pazar Yönlülük” başlıklı anket formu hazırlanmıştır.Araştırma Yöntemi Örneklem ve Hedef Yanıtlayıcılar Beton prefabrik sektöründe pazar yönlülüğü incelemeyi amaçlayan bu çalışmaya katkıda bulunabileceğini düşündüğümüz beton prefabrik firmları dikkate alınarak araştırmanın örneklemi belirlenmiştir. birliğe üye firmalara ankete katılımlarını teşvik etmiştir. Bu araştırmanın örneklem alanı. katılımcı firmaların %74’ü 11 veya daha fazla yıldır bu sektörde faaliyet göstermektedir. Şekil 3 de ise anket çalışmasına katılan firmaların yaşlarına göre dağılımı sunulmuştur. Bu çalışmada. proje müdürleri ve teknik ofis müdürleri araştırmanın hedef yanıtlayıcıları olarak belirlenmiştir. firmalarının finansal ve beşeri ölçeği dikkate alınarak oluşturulmuştur. Bu temsil oranı araştırma sonuçlarının genellenebilir olduğu göstermektedir. genel müdür ve yardımcıları. Anket çalış masına katılan firmaların %69’u 40 veya daha fazla tam zamanlı personel istidham etmektedir. üst konumdaki yöneticileri kapsamaktadır. Anket formununda firmaların kuruluş yılları ve çalıştırdıkları tam zamanlı personel sayıları açık uçlu soru şeklinde yöneltilmiştir. Anket çalışmasına toplam 45 firma katılmıştır. Araştırmada yer alan pazar yönlülüğüne ilişkin kavramlar. Bu süreçte Türkiye Betonarne Prefabrikasyon Birliği.

Modelin tüm değikenlerinin Cronbach alfa değerinin 0. korelasyon matrisinin diyagonelinde yer alan değerlerden daha büyük olması sonucu. Firmaların Yaşlarına göre Dağılımı Analiz Yöntemi Anketlerden elde edilen verilerin istatistiksel değerlendirmesi için ikinci nesil çok değikenli istatitiksel analiz yöntemlerinden biri olan Kısmi En Küçük Kareler (Partial Least Squares) yöntemi kullanılmıştır. Her değişken için hesaplanan ortalama varyans. Kısmi En Küçük Kareler yönteminde ölçüm iki aşamada gerçekleşmektedir öncelikli olarak modelinin sonuçlarının incelenmesi belirlenen istatistiksel kriterleri sağlaması koşulunda ise yapısal modelin sonuçlarının değerlendirilmesi yapılmaktadır. Kısmi En Küçük Kareler yönteminin bu çalışma kapsamında seçilmesinin temel nedeni. Bu çalışma kapsamında en karmaşık bağımlı değikeni açıklamada kullanılan degişken sayısının 2 olması ve çalışmanın örneklem büyüklüğünün 45 olması nedeniyle gerekli örneklem büyüklüğü koşulu sağlanmaktadır (N=45>20). içsel tutarlılık. ölçüm sorularının iç tutarlık kriterini de sağladığı sonucuna varılmıştır (Tablo 1). ve geçerlilik kriterleri göz önünde tutulmuştur. Cronbach alfa ve kompozit güvenirlilik değerleri ile incelenmiştir (Tablo 1). Bu yöntem birinci nesil çok değişkenli istatiksel yöntemlerinden farklı olarak ölçüm ve yapısal modeli aynı anda hesaplamaktadır.70 olan eşik değerinin üzerinde olması ve kompozit güvenirlilik değerlerinin de 0.21~30 12% 31~40 12% 5% 11~20 45% 5~10 26% Şekil 3. çsel tutarlık kriteri ise her degişken için hesaplanan ortalama varyansın korelasyon matrisinin diyagonelinde yer alan değerlerle karşılaştırılması ile incelenmiştir.60 olan eşik değerinin üzerinde olması nedenleriyle ölçüm sorularının güvenirlik kriterini sağladığ ı sonucuna varılmıştır (Tablo 1). 247 . bu yöntemin örneklem gereksinimlerinin eş varyans tabanlı ikinci nesil çoklu istatiksel yöntemlere göre küçük olmasıdır. Bu yöntem örneklem büyüklüğünün (N). en karmaşık bağımlı değişkeni açıklamada kullanılan değişken sayısının 10 katı kadar olması koşulunu zorunlu kılmaktadır. Değişkenlerin ölçülmesinde sorulan ölçüm sorularının güvenirliliği. Ölçüm Modeli Ölçüm modelinin değerlendirilmesinde. güvenirlilik.

54 0.2761 0.224 0.8479 0. ve değişkenler arasındaki ilişkiler içinse patika katsayıları kullanılmaktadır.55 0.5617 0. Doğrulamacı Faktör analizi sonuçları.4428 0.55 0.1926 0.4452 0.67 4. anket çalışması ile toplanan veride 5 farklı değişkenin varlığını ortaya koymuştur (Tablo 2).3252 Motivasyonel Performans 0.74 0.48 0.6186 0.71 4.2489 0.4853 0.04 0. Ölçüm Modeli Sonuçları: Kompozit Güvenirlilik.4351 0.3786 0.3343 0.3484 0.4507 0.4218 0.2588 0.54 1 Ölçüm sorularının geçerliliği ise yakınsak ve ıraksak geçerlilik kriterlerine göre incelenmiştir.değerlerinin hesaplanması.3807 0. Yakınsak geçerlilik.73 4.66 0.2467 0.2259 0. Bu amaçla.29 0.4744 0.1888 0. Cronbach Alfa ve Korelayon Analizi Sonuçlar Değiken MM RY K MP PP Hesaplanan Ortalama Standart Kompozit Ortalama Cronbach Sapma Güvenirlik Varyans Alfa 0.8831 0.3615 0.82 0.3186 0.3639 0.0278 0.72 4. Yapısal Model Yapısal modelinin değerlendirilmesinde bağımlı değişkenlerin determinasyon katsayıları (R2).27 0.2756 Rakip Yönlülük 0.4351 0.5676 0.5692 0. Iraksak geçerlilik ise bir degişkeni ölçmekte kullanılan ölçüm sorularının diğer değişkenler başlığı altında düşük faktör yüklerine sahip olması koşulunu gerektirmektedir.5540 0.7968 0.65 0.7773 0. Tablo 2.4141 0.4091 0.1862 0.7745 0.75 0.8221 0.0959 0.05 0.2769 0.2698 0.2933 0.3268 0.371 0.3315 0.0962 0.47 1 0.3756 0.Tablo 1.59 0.1422 0.40 RY K MP PP 1 0.14 0.7813 0.81 0.83 0.8496 0.2350 0.5257 0.3737 0. Bootstrap uygulması için 250 benzetim yapılmış ve ardından patika katsayılarına ilişkin standart hata ve t değerleri hesaplanmıştır (Şekil 3).8774 0. Bu doğrulamaya ek olarak ölçüm modelinin yakınsak ve ıraksak geçerlilikleri de sağladığ ı sonucuna varılmıştır. Kısmi En Küçük Kareler yönteminde patika katsayılarına ilişkin standart hata ve t.4092 0.76 MM 1 0.4636 0.4144 0.1888 0.3984 0.3552 0. Ölçüm Modeli: Yakınsak ve Iraksak Güvenirlik Analizi Anket Sorusu (Ai) MM3 MM4 MM5 MM6 RY1 RY2 RY3 RY4 K1 K3 K4 K5 MP1 MP2 MP3 MP4 PP1 PP2 PP3 Müşteri Memnuniyeti 0.4706 0.82 0.4187 0.78 0.5712 248 .5712 0.74 4.3622 Pazar Performansı 0.50 0.4106 0.9265 0.5708 0. bir degişkeni ölçmekte kullanılan ölçüm sorularının sadece o değişken başlığı altında yüksek faktör yüklerine sahip olması koşulunu gerektirmektedir.3839 0.3972 0.3893 -0.4752 0.42 0. güveninirilik düzeyi (p).3855 0.7936 0.4046 0.5902 0.8884 0.4905 0.4761 0.1943 0.7241 0.3152 0.4438 0.4516 0.2872 0.6665 0.56 0.51 0.4998 0.2372 0.08 0.3666 çsel Koordinayon 0.83 0.5277 0.6218 0. bir örneklem benzetim yöntemi olan Bootstrap uygulaması kullanılarak yapılmıştır.3281 0.3765 0.63 0.

01) ve rakip yönelimi (βRY→ K=0.1058 2.9357 0.398* Şekil 2.395 p≤0.365 0.6484 0.224 dir. Tablo 3.207 iken rakip yönlülük ile motivasyonel performans arasındaki ilişki 0. p≤0.231 iken rakip yönlülük ile pazar payı arasındaki dolaylı ilişki 0.1733 0.365.378.Değeri 2.396* (2.Yapısal modelin sonuçlarının incelenmesi neticesinde müşteri memnuyeti (MM) ve rakip yönelimi (RM) değişkenlerinin içsel koordinasyon ( K) değişkenindeki varyansın %37. p≤0.152) MOT VASYONEL PERFORMANS R2= 0.908) PAZAR PERFORMANSI R2= 0.631.3917 0.01) açıkladığı. Bu sonuçlar ışığında firmanın müşteri menuniyeti ve rakip yönlülük faktörleri.01) değişkenleri ile içsel koordinasyon ( K) değişkeni arasında pozitif ve anlamlı bir ilişkinin olduğu ortaya çıkmaktadır(Tablo 2).565 ve β K→PP=0.8’ini (R2=0. 249 .106) 0.01) pozitif ve anlamlı olduğunu ortaya koymaktadır.398 Determinasyon Katsayısı (R2) MÜŞTER MEMNUN YET 0.1099 0.936) 0. Yapısal Model Sonuçları MM→ K RY→ K K→MP K→PP Tüm Örneklem Tahmini 0.320 8.1515 0.566 0. Bu sonuçlara ek olarak içsel koordinasyon değişkeninin ( K) motivasyonel performans değişkinindeki varyansın %32’sini (R2=0.5834 0. Müşteri memnuyeti ile pazar payı arasındaki dolaylı ilişki 0.566* (5. firmanın içsel koordinasyonunu olumlu yönde etkilemekte zira firmanın içsel koordinasyonu da firmanın performansını olumlu biçimde etkilemektedir. Pazar Yönelimi için Yapısal Model Sonuçları SONUÇLAR Yapısal modelin analiz sonuçları Şekil 1’de sunulan pazar yönelimi kuram model önerisini doğrulamaktadır. ve müşteri memnuyeti (βMM→ K=0.631* (8.376 5.4157 0.01) ve pazar perfomansı değişkenindeki varyansın ise %40’ını (R2=0.01) açıklamaktadır.398.1349 0.320.396 0. Müşteri yönlülük ile motivasyonel performans arasındaki dolaylı ilişki 0.320* ÇSEL KOORD NASYON R2= 0.250.376* RAK P YÖNLÜLÜK 0. firmanın müşterlerine ve rakiplerine ilişkin bilgilerin ve deneyimlerin firma içerisinde serbest paylaşılmasını destekleyen kurumsal bir süreçtir. Bulgular çsel koordinasyon ( K) değişkeni ile motivasyonel performans değişkeni ve rakip yönelimi değişkeni arasındaki patika katsayılarının (β K→MP=0. p≤0.365* (2. çsel koordinasyon. p≤0.0708 t .631 Alt Örneklemlerin Standart Ortalaması Hata 0.9084 0. p≤0.

Journal of Market-Focused Management. 3. Baker. 57(1). bölümlerin. Görüş. and J. Market Orientation. pp. Vol. bilgi ve deneyimlerini serbestçe paylaşabilecekleri bir kurumsal kültür oluşturmaları. pp 297−315. Cicmil S. bu sektörde faaliyet gösteren firmalara. M.. 250 . J. Rakip yönlülük ise rakiplerin davranışlarını doğru olarak analiz etmeyi ve uygun stratejik yanıtlar vermeyi gerektirmektedir. E. Birgonul. müşteri memnuniyeti düzeyini artırmak için de müşterinin talep ve beklentilerinin sistematik biçimde değerlendirilmesi ve incelenmesi gerekliliği. Vol. 295-308. 4. The role of marketing function in operations of a construction enterprise: misconceptions and paradigms. Building and Environment.. 2. bu kurumsal sürecin değerli. and Innovativeness in Japanese Firms: A Quadrad Analysis. A. Bennett. pp. 213-232. G. pp. 37–52. J. 23–37. I. K. Nicholson A. U. U. (2005). ‘‘Marketing of construction services’’. nadir. Farley and F.. Dublin. Müşteri menuniyeti. ‘‘Marketing policies of companies in a cyclical sector: an empirical study of the construction industry in the United Kingdom’’. Beton Prefabrikasyon Sektöründe pazar yönlülük kavramını inceleyen bu çalışmanın sonuçları ışığında... W. Journal of Market-Focused Management..Webster. pp 118–126. (1993). Journal of Management in Engineering. 40. Dikmen. (2005). Management Decision 1998. (1999). and Ozcenk. ve taklit edilmesi zor olan kurumsal bir kaynak olması ile açıklanabilir. Arditi. No. L. S. (2008). Day. I. and Walker. and Davis. pp 257-265. KAYNAKLAR Anadol. “Measuring Market Orientation: Generalization and Synthesis”.36(2):96–101. “The Capabilities of Market-Driven Organizations. 20. Türk Yapı Sektörü Raporu. A. ‘‘Marketing in construction: opportunities and challenges for SMEs’’. Sinkula. firmaların müşterilerinin ne istediğini anlamaları ve beklentilerini tam olarak karşılamalarını gerektirmektedir. C. R. R. Deshpande. (2008). The construction and building research conference of the Royal Institution of Chartered Surveyors – COBRA 2008. 4. Customer Orientation. No. Pye.Bu kurumsal süreç ile firma performansı arasında pozitif ve anlamlı bir ilişki olmasının nedeni. and Innovation: Integrating and Extending Models of Organizational Performance. Jr. Firmanın bu iki farklı gereksinimi karşılaması ancak etkin bir içsel koordinasyon ile sağlanabilir.” Journal of Marketing. YEMAR. Farley.” Journal of Marketing. 58(4). (1988). No. içsel koordinasyon düzeyini arttırmak için bireylerin. Learning Organization. 1998. 4. D. R. Journal of Business & Industrial Marketing. Deshpandé. ve çalışanlara müşteri odaklı bir bakış açısı kazandırılmaları ve rakip firmaların stratejilerini yakından izlemeleri önerilmektedir. ‘‘Marketing orientation in construction firms: evidence from Turkish contractors’’. “Corporate Culture. Ganah. Vol. (1994)..T.

53-70 Kirca A. R.L.. “Developing a Marketing-Oriented Organization. John C. “Market Orientation: The Construct. Morgan. A. stanbul. H. (2009). C. (1998). Jayachandran S. J. April) “The Marketing Concept: What It Is. F. F. A. 1993. Vol. M. (1994). 54. N. and firm performance. C. B. Journal of Marketing. Oxford Polytechnic. 20-35. Jaafar. Türk Yapı Sektörü Raporu 2008. 3. and A. Production Economics. 57. Journal of Marketing . and Preece. 3. Journal of Marketing. A. J. Measuring market orientation in several populations. A. pp 47-64.” Strategic Management Journal. ‘‘Marketing practices of professional engineering consulting firms: implement or not to implement?’’. Journal of Marketing. 69(2). ‘‘Relationship marketing between specialist subcontractors and main contractors – comparing UK and German practice’’. S. (1988) “What the Hell is ‘Market Oriented’?” Harvard Business Review. 23-39. pp. “Market orientation. Jaworsky. and Managerial Implications”. No. YEMAR Yapı Endüstri Merkezi. 84(1). N. ve Mason C. 1. 30(3). Kohli. J. Research Propositions. A. Proceedings of the Annual Conference of the Marketing Education Group. Ndekugri.their implications for the marketing of construction services’’. J. Aziz. 30.. (2003). 14. 251 .. pp. A. 31(3). ‘‘A review of changes in the UK construction industry . pp 973–995. Lai K. International Journal for Construction Marketing. 2.Houston. (1990). Rivera. and S. and B. Yisa. Narver. pp. Slater. 66 (November-December): 119-25. 46–53. Payne. A structural equations model. 50: 81-87. (2005). Winter. D: W. “Market orientation: A meta-analytic review and assesment of its antecedents and impact on performance” Journal of Marketing.. 17-34. B. (2008). 1990. and Wai. Kohli.” Business Horizons. Stanley F. 58 (January)..62. 1-8 Lado. (1996).R. “Market oriented in quality-oriented organizations and its impact on their performance. I. “The Effect of a Market Orientation on Business Profitability”. Journal of Civil Engineering and Management. Volume 32. 24-41. and Ambrose. (2000). Morgan. ve BeardenW. C. European Journal of Marketing. Vol. Jaworsky. “Market Orientation: Antecedents and Consequences”. Shapiro. (2008). 909-920.A. 1990.B.E. Vorhies. No. Slater. P. S. (1986. Vol. What It Is Not.” Int.N. No. (1988). J. European Journal of Marketing.S. marketing capabilities.. ‘‘Marketing professional services: an empirical investigation into consulting engineering services’’. H. pp. pp 31-57. Maydeu-Olivares.. pp 199-206. “Does the Competitive Environment Moderate the Market Orientation-Business Performance Relationship”..” Journal of Marketing. and Narver. B.

.

hesaplanabilen maliyetlerin üzerine belirli bir hata payı veya diğer bir tanımla risk yüzdesi ilave edilmesidir. Bu hata payının en aza indirilebilmesi amacıyla genel uygulama. gerçekçi olarak kapsamayabilmektedir. yapı malzemelerinin çeşitlenmesi. ister kontrol dışı bilgi eksikliğinden kaynaklanan hatalar olsun. Bulanık Mantık.tr Öz nşaat sektöründe artan rekabet dolayısıyla. Bu çalış ma ile maliyetlerde hata oranını en aza indirgemek amacı ile teklif ve bütçe hazırlıklarındaki matematiksel olarak hesaplanamayan maliyet kalemlerinin. maliyetin sağlıklı olarak tahmin edilebilmesi. ister sübjektif bilgilerin değerlendirilmesindeki hatalar olsun. dolayısıyla da karlılık hesapları yüksek hata payı içerebilmektedir. inşaat projelerinin teklif/bütçe çalışmalarında doğru maliyet tahmininde bulunulmasının çeşitli zorluklar ve bilinmesi veya tahmin edilmesi güç bazı değerlerden dolayı karlılık analizleri ve buna bağlı olarak teklif değerleri ciddi sayılabilecek oranlarda hata payı içerebilmektedir.edu. büyük ölçüde tecrübeye dayalı olarak öngörülen bu yüzde. ister sübjektif bilgilerin değerlendirilmesindeki hatalar olsun. stanbul Tel: (212) 498 4718 E-Posta: udikmen@iku. stanbul Tel: (212) 511 4804 E-Posta: obisen@bisenconsulting. Maliyet.Üst Yapı nşaat Projelerinde. Fakat inşaat projelerinin teklif ve bütçe çalış malarında. maliyetin sağlıklı olarak tahmin edilebilmesi. birim maliyetlerin (doğrudan ve dolaylı) doğru analiz edilebilmesine bağlıdır. Risk Giriş nşaat sektöründe artan rekabet dolayısıyla. 34156. ster maddi olarak sehven yapılan hatalar olsun. aynı anda farklı coğrafyalarda iş yapılması gibi nedenlerle doğru maliyet tahmininde bulunulması zorlaşmakta. hesaplanamayan muhtemel maliyetleri. Hiç şüphesiz ki. 34110. ster maddi olarak sehven yapılan hatalar olsun. yapay zekâ metotlarının kullanılması suretiyle bilginin matematiksel veriye dönüştürülmesini sağlayacak bir karar destek sisteminin ortaya konulmasıdır. Oğul han No:70/3 Eminönü.. projelerde kar paylarının düşmesine yol açmakta ve buna bağlı olarak ta hem yatırımcı yönünden hem de yükleniciler yönünden maliyet tahmin çalışmalarının önemi artmaktadır. Anahtar Kelimeler: Yapay Sinir Ağları. ister kontrol dışı bilgi eksikliğinden kaynaklanan hatalar olsun. birim maliyetlerin (doğrudan ve 253 . Diğer taraftan. başta projelerin giderek daha yoğun mühendislik bilgisi gerektirmesi. Genel Gider. projelerde kar paylarının düşmesine yol açmakta ve buna bağlı olarak ta hem yatırımcı yönünden hem de yükleniciler yönünden maliyet tahmin çalışmalarının önemi artmaktadır. Öngörülemeyen Maliyetlerin Belirlenmesine Yönelik Bir Karar Destek Modeli Ömer Bisen S. Ümit Dikmen Bisen Müşavirlik Divanyolu cad.com stanbul Kültür Üniversitesi nşaat Mühendisliği Bölümü Bakırköy.

bulanık mantık (BM). genetik algoritma (GA) ve yapay sinir ağları (YSA) gibi yapay zekâ alt dalları gelişmiştir. tedarik zinciri yönetimi. projenin yüklenilmesi durumunda planlama ve bütçe çalışmalarında da benzer zorluklar yaşanmaktadır. Bu hata payının en aza indirilebilmesi amacıyla genel uygulama. Yapay sinir ağları. girdi katmanından. Bu çerçevede. (Elmas. Yöntem. insan beyninin “nöron” adı verilen birimlerin ağış eklinde çalıştığı ile ilgili olan biyolojik bulgulardan esinlenmiştir. risk yönetimi. girdi ve sinyalleri sinyali alır. Çıktı katmanı. 2001. uzman sistemler (US). Konu diğer yapım işlerine nazaran çok daha fazla sayıda iş kalemi içermekte olan üstyapı projelerinde daha da karmaşık bir hal almaktadır. hesaplanamayan muhtemel maliyetleri. Bu yüzde tespit edilirken genel olarak karar verici konumundaki kişiler benzer iş ve tecrübelerden elde edilmiş değerler bazında bir değerlendirme yapmaktadır. Özellikle teklif aşamasında. ağırlıklı olarak geçtiğimiz yüzyılın ikinci yarısında. 2009). yapı malzemelerinin çeşitlenmesi. Hiç şüphesiz ki. başta projelerin giderek daha yoğun mühendislik bilgisi gerektirmesi. Tipik bir yapay sinir ağları modelinde girdi. Konu hakkında daha detaylı bilgi bu alanda yayınlanmış olan çok sayıda kitap ve çalışmadan elde edilebilir. (2007)). aradaki gizli katmanlardan da geçerek. verimlilik tahmini. Elmas. Yapay Zekâ Metotları Yapay zekâ metotları. ses tanıma veya görüntü tanıma gibi verilen bir uygulamaya uygun olarak tasarlanırlar. Dikmen ve diğ. büyük ölçüde tecrübeye dayalı olarak öngörülen bu yüzde. (1992). aynı anda farklı coğrafyalarda iş yapılması gibi nedenlerle doğru maliyet tahmininde bulunulması zorlaşmakta. sözleşme yönetimi alanlarında yapay zekâ metotlarına ilişkin muhtelif birçok uygulama yapılmıştır. 254 . hesaplanabilen maliyetlerin üzerine belirli bir hata payı veya diğer bir tanımla risk yüzdesi ilave edilmesidir.dolaylı) doğru analiz edilebilmesine bağlıdır. uygulama alanına bağlı olarak değişiklik gösterir. Bununla beraber inşaat proje yönetiminin alt dalları olan. Veelenturf. Aşağıdaki paragraflarda bu devam etmekte olan çalışmanın ilk evresi olan öneri sistem sunulacaktır. Yapay Sinir Ağları Yapay sinir ağları yöntemi (YSA) temel olarak insan beyninin görsel verileri nasıl işlediği ve nesneleri nasıl ayırdığı. maliyet yönetimi. üstyapı projelerinde matematiksel olarak hesaplanamayan hata payının yapay zekâ metotları kullanarak en aza indirilmesini sağlayacak bir karar destek modeli oluşturulmasıdır. (1995). Gizli katman sayısı. insan beyni üzerinde yapılmış olan araştırmalara paralel olarak insan beyninin çalışma prensipleri üzerine geliştirilmiş yöntemlerdir. 2007). zaman yönetimi. gerçekçi olarak kapsamayabilmektedir. Bu çalış manın amacı. dolayısıyla da hesaplar yüksek hata payı içerebilmektedir. yani öğrendiği prensibi üzerine kurulmuştur. Fakat inşaat projelerinin teklif ve bütçe çalışmalarında. bunların matematiksel veriye dönüştürülmesinde yaşanan zorlukların yanı sıra. Bu yöntemler 1980’lerin ikinci yarısından başlayarak yapı ve proje yönetiminde de kullanılabilirliği araştırmacılar tarafından geniş şekilde araştırılmıştır (Adeli ve Karim. (Zurada. Bu hata payı dolaylı maliyetlerden kaynaklandığ ı gibi doğrudan maliyetlerden de kaynaklanabilmektedir. gizli ve çıktı katmanları vardır.

laboratuar ekipmanları. nakliye ve gümrük maliyetlerinden meydana gelmektedir. • Projenin yeri . Metodun diğer bir önemli özelliği de diğer tahmin metotları kadar çok sayıda veriye ihtiyaç göstermemesidir.) giderleri. ulaşım. kurulması düşünülen atölye ekipmanları. • Ekonomik durum. kamp ve şantiye binaları. Dolaylı maliyetler ise. şletme Giderleri. elektrik. şantiye iş letimindeki kırtasiye. 255 . başta aşağıdakiler olmak üzere birçok faktöre bağlıdır. Bulanık mantık ve yapay sinir ağları her birinin kendisine özgü yetenekleri nedeniyle bazı durumlarda birbirlerini tamamlar nitelikte oldukların yakın zamanda her ikisinin beraberce kullanıldığı hibrid teknikler oluşmuştur. vergi giderleri. Bulanık kümeler konusu ilk kez 1965 yılında Lotfi Zadeh tarafından ortaya konmuştur (Zadeh. makine ekipman ve taşeron’dan oluşan temel kaynaklar ile beraber. Mobilizasyon Giderleri. direkt işçilik. . gerçek hayatta karşılaştığımız beklenmedik durumlar ve belirsizlik içeren problemlere bir çözüm oluşturmayı hedeflemektedir. • Kalite standardı . Diğer taraftan yapay sinir ağlarının daha ziyade öğrenme ve tanıma konusunda başarılı metot olmasına karşın bulanık mantık yöntemi bilhassa karar verme konusunda daha başarılı sonuçlar vermektedir. kat adedi vs) . Teori. Bu bağlamda bulanık mantık metodu az veya eksik veri kümesinin mevcut olduğu durumlar için uygun bir yöntemdir. makine bakım ve onarım giderleri bu kapsamda ele alınmaktadır. şantiye işletme giderleri. sağlık. endirekt personele ilişkin maaş. Bulanık mantık metodu. Doğrudan maliyetler veya sektördeki diğer tanımı ile imalat maliyetleri (productive maliyetlerini). mutfak. şantiye araçları. temel kaynak (ısınma. şantiye kuruluş masrafları. su vs. Projedeki imalatlar ile ilgili maliyet hesaplamalarının doğruluğu ve hassasiyeti. belirli bir imalat (poz’a) yönelik olarak kullanılmayıp birçok imalatın yapımında yardımcı olacak amortisman hesabı yapılabilecek makine ekipmanlar bu kapsamda hesaplanmaktadır. seyahat. Bu noktalar dikkate alınarak önerilen sistemde her iki metot hem ayrı ayrı hem de birleşik hibrid sistem olarak kullanılacaktır. saha ofisleri. şantiye kuruşunda işveren ve mühendisin talepleri ve tören giderlerinden meydana gelmektedir. 1965). • Tasarım ve ihale dokümanlarının nitelik ve niceliği . avadanlıklar. çözümde hassasiyet eksikliği kaynağının yeterince açık ve kesin olmayan kıstas veya matematik modellerin eksikliğinden olan problemlerin çözümüne imkân tanımaktadır. Makine Ekipman Giderleri. kazı dolgu makineleri. kamp ve şantiye binalarının tefrişi. finansal giderler ve demobilizasyon giderlerinden meydana gelmektedir. • Projenin geometrik özellikleri (alan. malzeme. Proje kapsamında kullanılacak vinçler.Bulanık Mantık Bulanık küme teorisinden türetilmiş olan bulanık mantık yöntemi de diğer bir yapay zekâ metodudur. makine ekipman giderleri. Öngörülemeyen Maliyetler Yapım işlerinde maliyetler doğrudan (direkt) ve dolaylı (endirekt) olmak üzere iki gruba ayrılır. mobilizasyon giderleri.

Dolaylı maliyetlerin hesaplanmasında hesap hassasiyetini etkileyen faktörler doğrudan maliyetler için olarak faktörlere benzerlik gösterir. Proje maliyet hesaplamalarında yukarıda belirtilen. Yukarıda belirtilen dolaylı maliyetlerden mobilizasyon. bölge müdürlüğü ve genel merkez yüklemeleri. diğer genel gider ve demobilizasyon maliyetleri büyük oranda hesaplanabilmektedir. Şantiye tesislerinin kaldırılması. Detaylı maliyet analizleri neticesinde işin sonundaki olası sapmalar kabul edilebilir düzeydedir.) kısıtları dolayısıyla maliyet tahminlerinde de bir takım güçlükler yaşanmaktadır. Ayrıca yukarıda doğrudan maliyetler için ortaya konan belirsizlik şartlarına ilaveten siyasi durum bilhassa bazı ülkeler için önemli bir faktör olarak ortaya çıkacaktır. çelişkili olması. teklif/ bütçe çalış malarının yapan mühendis kadrosunun teknik bilgi eksikliği. imalat ve endirekt maliyetlerdeki belirsizliklerin yanı sıra proje kaynak (zaman. çizimlerin yetersizliği. Ancak buradaki belirsizliklerin fazla olması nedeniyle kesin bir tahminde bulunmak güç olmaktadır. bunların proje maliyetine etkisi hesaplanabilir. firmaların teklif/bütçe hazırlık alt yapılarındaki eksiklikler gibi maliyet tahmininin doğru analiz edilmesine engel tüm faktörlerin tariflenen model ile hesaplanabilirliği veya hesaplanamayan sübjektif kriterlerin matematiksel veriye dönüştürülmesini sağlayacak bir karar destek sistematiğ i oluşturulmaktadır. piyasa fiyatlarına olan hâkimiyet. projelerin detay seviyesi. Öngörülemeyen maliyetlerin hesaplanmasına ilişkin çok fazla kriter olmamak ile beraber genellikle deneyimler neticesinde bir katsayı ile hesaplanmaktadır. avans teminatı. ihale hazırlık süresinin yetersizliği. temizlik ve açılış giderleri bu kapsamda değerlendirilebilmektedir. proje risklerinin tam olarak hesap edilememesinden. veri. piyasa fiyatlarındaki değişkenlikler. eksik. ret veya transfer edilme durumlarına karar verip. maliyetlerin yanı sıra proje cirosu oranında hesaplanan maliyet kalemleri. Proje risklerini analiz edip. projenin uygulama zorlukları (teknik – finansal). Finansal Giderleri. Öneri Model Yukarıda yapılan tarifler ve bahsedilen risk ve belirsizliklerin bir yapının olası maliyetini tahmin etmenin ne denli güç olduğunu ortaya koymaktadır. nakit açığ ı durumunda kullanılması muhtemel kredi faiz maliyetleri bu kapsamda ele alınabilmektedir. finansal. tüm teminat mektup masrafları. vs. eksikliği. Öneri modelde. dokümantasyon. insan gücü. mukavele onay masrafları. kullanılacak malzemelerin kalitesi gibi kriterlere 256 . sponsorluklar. bu kapsamda değerlendirilmektedir. teminat mektubu masrafları (ihale teminatı. ihale dokümanlarının yetersiz. sigorta giderleri ve bazen merkez giderleridir. işletme. eksiksiz ve doğru hesaplanmış bir keşif çalışması. malat maliyetlerinin doğruluğu.sigorta masrafları ve işveren/ müşavir’in şantiye işleyiş i esnasındaki talepleri. Yukarıda tariflenen kısıtlar ile beraber model aşağıdaki 6 başlık altında toplanan kriterler çerçevesinde tariflenecektir. Bu güçlükler proje özelliklerinden. Demobilizasyon. risklerin kabul. makine ekipman. öngörülemeyen maliyetlerin hesaplanmasındaki zorluklar. performans teminatı) vergiler.

teklif hazırlama süresi. proje riskleri ve dolaylı maliyetlere bağlı kriterler aşağıda tariflendiği gibidir. 2000) proje özelliklerini çevresel. ağır ekipman ihtiyacı. ABouRizk.P. tasarım. genel ekonomi durum. kontrat tipi (götürü. ortaklık tipi. tasarım karmaşıklığı. saha yönetim ekibinin yetkinliği. malzeme fiyatlarındaki değiş im. ekonomik durum ve işveren kriterleri açısından proje özellikleri tariflenmiştir. yüklenicinin nitelikleri. proje büyüklüğü. işverenin finansal durumu. finansal. çizimlerin kalitesi. alt yükleniciler. proje büyüklüğü. yüklenici. tasarım aşamasına müdahil olabilme. Maliyet tahmin hesaplamalarındaki proje özellikleri. uygulama yeri ve ortaklık yapısı başlıkları altında ele almıştır. Tasarım. ihale girenlerin sayısı. teminat gereklilikleri. nakit akımı. Proje Riskleri R. proje uygulama yetkinliği. işçilik fiyatlarındaki değişim riski.K. büyük oranda gerçeğe yakın bir maliyet tahmini yapılabilir. ihalenin durumu. proje dokümantasyonu. politik. şirket karakteristikleri. kontratsal. hazırlanan dokümantasyonun içeriği. idari. Chua ve D. (Min liu ve Yean Yng Ling. Proje Özellikleri Proje özellikleri. sözleşmedeki iş kapsam kriterleri ele alınmıştır. coğrafi özellikler. işveren karakteristikleri. planlama. tazminatın kontrat değerine oranı.Dozzi ve M. işveren’in özel talepleri. Sönmez ve diğ. Finansal. sahanın konumu. ihale dokümanlarının bedeli. projenin tipi ve karlılığı. proje tipi. Kontrat. kontrat tipi(birim fiyat. yüzdesel hesaplamalar proje bütçesi ile doğrusal olarak değişmektedir. şirket merkezinin durumu. hava durumu. alt başlıklara ayrılmıştır. proje dokümantasyonu. maliyet+kar). güvenlik sorunları. teklif verme durumu. piyasa şartları başlıkları altında. ön yeterlilik şartları. teklif verme koşulları. işveren’in büyüklüğü ana başlıkları altında ele almıştır. sözleşme koşulları. Ortaklık Yapısı. (D. nakit durumu. 1996) tarafından oluşturulan kriterlerle mukayese edildiğinde proje ve ihale karakteristik özelliklerinin daha sistematik olarak ele alındığını göstermektedir. ekonomik durum ve işveren özelliklerini detaylandırırken aşağıdaki kriterleri kullanmıştır. tamamlanan uluslar arası projelerin tutarı. 257 . finansal. Dolaylı maliyetlerde ise yüzdesel ve tutarsal hesaplanabilecek şekilde iki gruba ayrılmaktadır. tasarım kalitesi. ihale tarihi. projenin genel karakteristik yapısı.. Tutarsal endirekt maliyet kalemleri net olarak hesaplanabilmekle beraber. diğer katılımcıların rekabet yeteneği. ekonomik durum. Kontratsal. Aynı çalışmada ülkesel risk faktörleri. devam eden projeleri. Proje nitelikleri. hukuki. güvenlik. Burada oluşturulan kriterler (S. kaynak ihtiyaçları. (2007) proje risklerini genel. birim fiyat. götürü). işveren’in ödeme kabiliyeti. 2005) proje bedelinin tahmin edilmesinde projenin niteliği. Proje Uygulama Alanı. Genel. proje süresi.Li. kalite ve çevresel gereklikler. dâhili faktörler ve işle ilgili kriter başlıklarıaltında ele almıştır.bağlı olmakla beraber. projenin karmaşıklığı. şirketin karakteristik özellikleri.

Journal of Construction Engineering and Management ASCE Dikmen.. P. “A review of utilization of soft computing methods in construction management” . and management – a new model based on neurocomputing and object technologies. & Karim. Analiz edilmesi sonucu hesaplanabilecek maliyet kalemleri mobilizasyon giderleri. H. MC4T . mukavele masrafları. Talat Birgönül.. Akbıyıklı. (2007) yaptığı çalışmada teklif kararını vermeye yönelik olarak genel. proje maliyetlerinin doğru hesaplanıp. Construction scheduling. birikimler doğrultusunda farklı yorumlanabilecek kriterlerin tümüyle ele alınıp doğru bütçe tahminlerinde bulunulmasını sağlamaktır. analiz sonucu direkt maliyet tahmini yapılabilecek maliyet kalemler bulunmaktadır. ister işin alınması akabinde yapılacak bütçe çalışmaları olsun (master plan). Sonuç Yukarıda belirtilen kriterler çerçevesinde proje maliyet tahminlerinin doğru yapılabilmesine yönelik olarak. Schroeder S. Oluşturulan model ile amaçlanan.’nin. Journal of Construction Engineering and Management ASCE 258 . Kaynaklar Adeli. O.. L. S. (1996). Ateş. (2000).Dolaylı Maliyetler Endirekt maliyetler yukarıda ifade edildiği gibi yüzdesel olarak hesaplanacak maliyet kalemleri olduğu gibi. M. A case-based decision support tool for bid mark-up estimation of international construction proejcts.Managing Construction for Tomorrow konferansı. Key Factors in Bid Reasoning Model. Utility-Theory Model for Bid Markup Decisions.. cost optimization. Li D. projedeki hesaplanamayan. R ve Sonmez. risk ve fırsat ve rekabet kriterleri olmak üzere 3 ana başlık altında detay kriterler oluşturulmuştur. Kemal Gür (2007). etki ağırlığı nispetinde bütçe fiyatına etkisi düşünülerek model oluşturulmuştur. makine ekipman giderleri. M.. stanbul Dozzi S. sübjektif ve kişiden kişiye. Dikmen ve diğ. M... London and New York: Spon Press Chua D. ister teklif hazırlık aşaması olsun (pre master plan). Automation in Construction 30-44 Dikmen. A. AbouRizk S. K. 2001. Proje cirosuna bağlı olarak yüzdesel olarak hesaplanacak kalemler.U.. proje maliyetine etki edebilecek tüm parametreler model içersinde düşünülüp. teminat mektupları ve vergiler. sigorta giderleridir. Ekim 2009. I. A. şantiye işletme giderleri ve finansal giderlerdir.

West Publishing Company 259 . Introduction to Artificial Neural Systems. Analysis and Applications of Artificial Neural Networks. Prentice Hall Zadeh.A. 8: 338–353 Zurada.. J. Fuzzy sets. Türkiye. 1992. Liu M. (2007) Yapay Zeka Uygulamaları. Journal of Management in Engineering ASCE Veelenturf. Seçkin Kitabevi. Information and Control.M. Ergin A. 1965... (2005).Elmas.J. Modeling a Contractor’s Markup Estimation. (2007). Baskı. stanbul. L. Ling Y. Ç. 1. Journal of Construction Engineering and Management ASCE Sönmez R. L. 1995.P. Quantitive Methodology for Determination of Cost Contingecy in International Projects. ve Birgönül T.

.

Türkiye’de konut ve işyeri binaları projelerinde çok büyük sıklıkla kullanılan betonarme 261 . kalıp işçiliği verimliliği bir inşaatın betonarme maliyeti ile ilgili maliyet tahmini. bina türü projelerde kaba yapı maliyetleri içerisinde önemli yer tutan kalıp işlerine ait adam-saat ve verimlilik değerlerinin sağlıklı tahmini amacıyla yapay sinir ağları yöntemi ile bir karar destek sistemi oluşturulması hedeflenmiştir.Yapay Sinir Ağları Yöntemi le Kalıp şlerinde Bir Adam-Saat Tahmini Modeli Murat Sönmez S. projenin sadece fiziki ilerlemesini etkilemeyip bütçesini de olumsuz etkileyecektir.tr Öz 1980’li yılların başından itibaren mühendislikte artarak uygulama alanı bulan yapay sinir ağları yöntemi. Diğer yandan. programlama. Bu çalışmada. planlama. Planlamada ulaşılmak istenen önemli bir sonuç da işin bitim süresidir. yapım öncesinde. Bu bağlamda. Bu bağlamda kurulan model sürekli olarak yeni veriler ile sürekli kendini yenileyebilmesidir. planlama ve programlama çalış malarında önemli yer tutar. uygulama ve kontrol gibi tüm aşamalarında verimlilik yani adam-saat değerlerine ihtiyaç vardır.edu. Bu aşamanın en önemli kısmı girdi ve çıktı değişkenlerinin tespitidir. bu tahminde yapılacak olası hatalar.dikmen@iku.sonmez@hadeka.com. Diğer taraftan. 34156. stanbul Tel: (212) 498 4718 E-Posta: u. planlama döneminde. Yöntemin en önemli özelliği gerçek veriler ile kurulan modelin eğitilmesi ve eğitilmiş olan modelin yeni veriler için sonuç üretebilmesidir. Bu amaçla çalışmanın ilk aşamasında bir yapay sinir ağ ı oluşturulmuştur. Teklif aşamasında yapılacak yanlış verimlilik tahminleri bir ihalenin kaybına yol açabileceği gibi. Anahtar sözcükler: Yapay Sinir Ağları. Verimlilik Giriş Bir inşaat projesinin tasarım. kinci aşamada oluşturulan bu ağ elde mevcut bulunan üstyapı projelerine ait kalıp puantajları eğitilmiştir. Ümit Dikmen stanbul Kültür Üniversitesi nşaat Mühendisliği Bölümü Bakırköy. işin gerçek bedelinden düşük bir bedelle de üstlenmesine yol açabilir. Üçüncü ve son aşamada ise model farklı projelerden elde edilen veriler ile test edilmiştir. Adam-Saat. stanbul Tel: (216) 377 95 95 E-Posta: murat. 34881. şçilik.tr HADEKA nşaat Kartal. Kalıp. Bu sürenin oluşumu için de adam-saat verisine ihtiyaç duyulur. temelinde insan beyninin çalışma ilkelerini taklit ederek çalışan bir problem çözümleme yöntemidir. Diğer bir deyiş le model sürekli öğrenerek kendini geliştirebilmektedir. Maliyet. inşaat yüklenicilerinin sağlıklı adam-saat değerleri tahmini gereği yadsınamaz. Hiç şüphesiz ki.

Her nöron kendi parçası olan “sinaps”lar vasıtasıyla diğer nöronlar ile sinyal alışverişinde bulunur. X1 X2 X3 y Çıktı katmanı Gizli katman Xn Girdi katmanı Şekil 1. girdi katmanından.%15 arasında olarak bu tür yapıların toplam maliyetinde önemli bir yer tutmaktadır.. Tipik bir yapay sinir ağları modeli Tipik bir yapay sinir ağları modelinde girdi. 1991). Yapay Sinir Ağları Yapay sinir ağları kavramı. Çalış manın bu safhasında sadece sistem kalıp ile olan imalatlar ele alınmıştır. Yöntem. Çıktı katmanı. Bu çalışmada.çerçeve yapılarda kalıp işçiliğinin ağırlığı %10 . Şekil 1’de gösterildiği gibi. aradaki gizli katmanlardan da geçerek. Öğrenme işlemi nöronlar arasında bulunan sinaptik bağlantıların ayarlanmasını içerir. girdi 262 . girdi ve sinyalleri sinyali alır. En çok kullanılan yapay sinir ağları modellerinden biri çok katmanlı perseptron modelidir. uygulama alanına bağlı olarak değişiklik gösterir. gizli ve çıktı katmanları vardır. Şekil 1’de tek gizli katmanlı basit bir yapay sinir ağları modelini gösterilmektedir. x1’den xn’e olan girdiler. bina türü projelerde kaba yapı maliyetleri içerisinde önemli yer tutan kalıp işlerine ait adam-saat ve verimlilik değerlerinin sağlıklı tahmini amacıyla yapay sinir ağları yöntemi ile bir karar destek sistemi oluşturulması hedeflenmiştir. insan beyninin ve zekasının nasıl çalıştığına dair çalışmaların yapılmaya başlandığı 1800’lere kadar dayanmaktadır. Minsky ve Papert’in (1969) yayınlamış olduğu bir çalış maya bağlı olarak yavaş ilerleyen çalışmalar 1980’lerin başında yapı yönetimi dalıda dahil olmak üzere tekrar ivme kazanmıştır (Moselhi ve diğ. Bu tür modelde. Gizli katman sayısı. yani öğrendiği prensibi üzerine kurulmuştur. Ne var ki. insan beyninin “nöron” adı verilen birimlerin ağı şeklinde çalıştığı ile ilgili olan biyolojik bulgulardan esinlenmiştir. Aşağıdaki bölümlerde kısaca inşaat projelerinde verimlilik ve verimlilik tahmininde yapay sinir ağları uygulamaları anlatılacaktır. Yapay sinir ağları yöntemi (YSA) temel olarak insan beyninin görsel verileri nasıl işlediği ve nesneleri nasıl ayırdığı. Ardından da önerilen yöntem ile birlikte çalışmada elde edilen ilk bilgiler sunulacaktır.

risk değerlendirmesi. “eğitim işlemi” adı verilen işlem ile model spesifik bir problemi çözmek için eğitilir. ayrıca “Yapay sinir ağlarının endüstri ortamında pratik olarak kullanılmasında en önemli konuların (1) girdi faktörlerinin tanımı ve (2) eğitim için yeterli ilgili veri toplanmasıdır” yorumunda bulunmuşlardır. Başlangıçta. en son çıktı katmanına varmasına kadar tüm gizli katmanlar için tekrarlanır. Tüm çalışmalar da yapay sinir ağları yönteminin bu tür işlemler için uygun bir yöntem olduğu sonucuna varılmıştır. nşaat Projeleri Verimlilik Tahmininde YSA Uygulamaları nşaat projeleri yönetiminde. Bunu takiben. Konu hakkında daha detaylı bilgi bu alanda yayınlanmış olan çok sayıda kitap ve çalışmadan elde edilebilir. Veelenturf. yapay sinir ağları yukarıda bahsedilen ağırlıkları geliş igüzel miktarlar olarak alırlar. Araştırmacılar. Karshenas ve diğ. Bu işlem verinin. (1996). (2007)). beton dökümü ve perdah işçilikleri konusunda verimlilik modelleri geliştirmiş lerdir. Adeli ve Karim (2001)). Çalışmanın sonucunda araştırmacılar yöntemlerini %84 olasılıkla. (Zurada. verimlilik. Maliyet ve fiyat tahmini. (1995). talep ve dava sonucu tahmini gibi konularda pek çok değerli çalış ma yapılmış ve yayınlanmıştır (Adeli ve Karim (2001). (1994) ve daha sonra Ok ve diğ. Çalışmada araştırmacılar yapay sinir ağları ve regresyon analizi kullanarak kalıp işçiliği. AbouRizk ve diğ. Sonmez ve Rowings (1998) yapay sinir ağları yöntemini inşaat işçiliği verimliliğini tahminde kullanmışlardır. (2001) endüstriyel inşaat aktivitelerinde işçilik üretim değerlerinin tahmini amacıyla 2 kademeli bir yapay sinir ağları yöntemi uygulamışlardır. kar tahmini. (1991). zaman ve kaynak takibi. Yapay sinir ağları. Boussabaine. yapay sinir ağları yöntemi çok çeşitli problemlerin çözümünde uygulanmıştır (Moselhi ve diğ. Portas ve AbouRizk (1997) yapay sinir ağları yöntemini beton kalıp işlerinin verimlilik tahmininde kullanmıştır.katmanına beslenmelerinin ardından bir “bağlantı ağırlığı” ile çarpılarak gizli katmana aktarılırlar. Chao ve diğ. Gizli katman içerisinde toplanır ve bir “aktivasyon fonksiyonu” vasıtasıyla işlenerek gizli katmandaki nörondan çıkış hesaplanır. Bu eğitimin amacı incelenmekte olan problem için en uygun ağırlıkların bulunmasıdır. Bu çalışmada Portas ve AbouRizk 22 girdi kullanarak kalıp işçiliği verimliliğini tespit etmek amacıyla bir model geliştirmiştir. ses tanıma veya görüntü tanıma gibi verilen bir uygulamaya uygun olarak tasarlanırlar. Proje yönetiminde hiç şüphesiz ki verimliliğin takibi ve de tahmini en önemli konulardan biridir. Elmas. 1980’lerin ikinci yarısından itibaren. Eğitim iş lemi esnasında. (2009)). Çıktı katmanında veri son bir kez daha aynı şekilde işlendikten sonra yapay sinir ağının çıktısı oluşur. (1992). verimlilik değerlerini %15 yakınlıkla elde ettiklerini belirtmişlerdir. (2006) yapay sinir ağları yöntemini toprak işlerinde iş makinelerinin üretim tahmininde kullanmışlardır. (1992). 263 . verimlilik tahmini. Dikmen ve diğ. başlangıçta gelişigüzel olan sinaptik bağlantı ağırlıkları ayarlanır.

kurulan YSA modelinin yukarıda bahsedilen eğitimi için sağlıklı ve mümkün olduğunca çok veriye ihtiyaç vardır. Bu çalışmada. toplam kolon uzunluğu. Ayrıca Türkiye bina stoğunun büyük çoğunluğunu teşkil eden 515 katlı 10 kadar yapı inşa eden bir yüklenici model için oldukça güzel bir veri setine sahip olacaktır. verilerin basit ve de şantiye ortamında ek bir külfet getirmeden toplanabilecek olması hedeflenmiştir. 1 saatlik yemek ve dinlenme molası da dahil olmak üzere toplam 10 saat alınmıştır. Bu veriler şantiye ortamında kolaylıkla ölçülebilecek ve sağlıklı şekilde toplanacak verilerdir. Diğer bir amaçta bur tür yapıları inşa eden şirketlerin yöntemi kullanmada diğer şirketlerden elde edilecek verilere ihtiyaç göstermeden yöntemi kullanabilmeleri amaçlanmıştır. Bilindiği üzere Türkiye’de son yıllarda artık hemen hemen her yerde betonarme işlerinde sistem kalıp kullanılmaktadır. Bu nedenle önerilen yöntem hemen her büyüklükteki yüklenici firma tarafından kullanılabilir. Bir yöntemin pratikte uygulama alanı bulması için en önemli konular. diğer yandan Türkiye’de halen birçok fiyat analizcisi tarafından kullanılmakta olan Bayındırlık Bakanlığı analizleri ise sistem kalıplar için herhangi bir eleman tipi ayrımı. Diğer yandan yapay sinir ağları yöntemi gerçekleşmiş aktivitelerden elde edilmiş bilgilerle olası çözümlere ulaşan bir yöntem olduğu için. Aksi takdirde geliştirilen yöntem akademik bir çalışmanın ötesine gidemeyebilir. Gerek girdi birimlerinin seçiminde. Ne var ki. Bu çalışma yöntemi kalıp alanı bazında bakıldığında eleman bazında farklı verimlilikler arz etmektedir. Bu noktalardan hareketle. Türkiye’de sıkça kullanıldığ ı şekliyle. Türkiye’de konut ve iş yeri inşaatlarında taşıyıcı sistem olarak sıklıkla kullanılmakta olan betonarme (perdeli veya perdesiz) yapıların kalıp işçiliğindeki verimliliği tahmin edebilmek amacıyla bir karar destek sistemi oluşturulmasıdır. yöntemin ihtiyaç duyduğu verilerin basit ve kolaylıkla elde edilebilir olmasıdır.Yöntem Yukarıda da bahsedildiği üzere bu çalış manın amacı. toplam perde duvar alanı ve bu yapı elemanlarınca taşınmakta olan toplam döşeme alanı ile bu döşemenin kaçıncı katta olduğu olarak tespit edilmiştir. 264 . çalışma alanının bulunduğu kat gibi verimlilik üzerinde ciddi etkisi olabilecek faktörler bazında bir ayrım yapmayıp tek bir saat/m2 değeri vermektedir. gerekse çıktı birimlerinde uygulamaya yönelik olması ile ilgili olarak yazarların uzun yıllara dayanan konu ile ilgili olan tecrübeleri ışığında karar verilmiştir. Ayrıca inşaatlardaki çalışmalar oldukça mekanize olmuş ve hemen her bina şantiyesinde kalıp montaj ve söküm işlerinde işin karakterine bağlı olarak mobil veya kule vinç kullanılmaktadır. çalış ılan alanın ölçüleri. Önerilen yöntem tüm bu gibi etkileri otomatik olarak dikkate almaktadır. Modelin ana çıktısı ise girdilere baz yapı elemanlarının betonarme kalıp aktiviteleri için harcanacak toplam adam-gün (yevmiye) miktarıdır. adam-gün süresi. Model ve Verilerin Tanımlanması Yukarıda belirtilen kriterler ışığında modelin ana girdileri yapının toplam kat adedi ile verilen bir kattaki toplam sarkan kiriş uzunluğu. Ortalama bazda bu değerin doğru olacağı kabul edilse de tek bir villa inşaatı ile çok katlı bir iş merkezinin inşasının kalıp işlerinde ciddi verimlilik farkları olacağı açıktır. geliştirilmekte olan ve burada sunulacak modelde.

Veri setlerinin oluşturulduğu tüm yapılar farklı taban alanları ve kat adedine sahiptir. daha önceden döşeme içerisinde sarkan kirişlerinde bir veri olarak sisteme girilmesi nedeniyle sadece döşemenin izdüşüm alanı kullanılmıştır. Toplam kat adedi ve bulunulan kat. kalan 7 veri seti ise test setinde kullanılmıştır. Analizler için geri yayılım algoritması ve sigmoid aktivasyon fonksiyonu kullanılmıştır. sarkan kiriş uzunluğu. kalan 7 adet veri takımı modelin test edilmesinde kullanılmıştır. Çalış maya konu olan inşaat projelerinde. Katlara ait. En büyük fark 2’nolu test setinde %14 olarak oluşmuştur. Analizler ve Sonuçları Yukarıda da bahsedildiği üzere oluşturulan YSA veri setinde. yapıda meydana gelen işçi gücü ve işlik sürekliliği. Döşeme alanı olarak. Kirişin ebatları küçülüp büyüdüğünde yapılan işgücü çok fazla değişmemektedir. döşeme alanı ve yapı toplam kat sayısı tasarım üzerinden tespit edilmiştir. Çoğu kez 2 parçadan oluşan kolon kalıpları vinç yardımıyla yerine yerleştirilmektedir. kolon kalıpları bir kez oluşturulduktan sonra tüm yapı bu monte edilmiş kalıplarla inşa edilmektedir. perde duvarlara ait kalıp işçiliğinde ise perdenin yüzey alanı işçiliğ i doğrudan etkilediğinden m2 boyutunda çalışılmıştır. 265 . Test sonuçları Şekil 1’de grafik olarak sunulmuştur. Konut türü yapılarda çok fazla sarkan kiriş kullanılmamakla birlikte. kullanıldığ ı takdirde kalıp işçiliğine olan etkisi tıpkı kolonlarda olduğu gibi ebatlarından çok uzunluğudur. perde duvar alanı. Benzer bir yaklaşımla. yapıya ait her kat bir veri olarak ele alınmıştır. Buradan hareketle kolon kalıp işleri verimliliğinin kolon kesiti boyutlardan bağımsız olduğu kabulü yapılabilir. 137 adet veri seti ile modelin eğitiminde. Şekilden de görüleceği üzere gerçekleşen değerler ile önerilen yöntem kullanılarak hesaplanan değerler birbirine oldukça yakındır.Sistem kalıp teknolojisinde. aynı işin tekrarlanması ve süregelen iş alışkanlığı/ezberleme nedeniyle sonucu etkileyeceğinden bir parametre olarak sisteme dahil edilmiştir. kolon uzunluğu. Fakat sarkan kirişlerin boyu arttıkça işgücü ve işçilik ciddi miktarda artış göstermektedir. Her kata ait adam-gün değerleri ise doğrudan ilgili projenin şantiye yöneticilerinden elde edilmiştir. Modelin Eğitim ve Test Veri Setleri Yapılan çalışmada 12 farklı bina projesinden toplam 144 adet veri toplanarak YSA veri seti oluşturulmuştur. Bunlardan 137 adet veri eğitim setinde.

7 YSA yöntemi ile toplam adam-saat 3624 2987 2004 944 9161 Bay.3 Döşeme (m2) 366.0 m3 beton gerektirmektedir. kat yüksekliği 3. Analizleri Adam-Saat Katlar Şekil 3. Yapının inşası toplam 4508. Lojistik Depo inşaatı.Bodrum kat Zemin kat Toplam 4 4 4 4 4 Kolon (m) 26. Bak. Yapı ile ilgili veriler ile Bayındırlık Bakanlığı birim fiyat analizlerinde önerilen değerlerle yapılan analizler Tablo 1 ve Şekil 3’te karşılaştırılmıştır.Bodrum kat 2. Fiilen gerçekleşmiş veriler ile modelden elde edilen verilerin karşılaştırılması Örnek Uygulamalar Önerilen yöntemin ürettiği sonuçlar.1 782. 6 7 8 Şekil 2. Bak.4 49. Kare kesitli kolon ve kirişli döşeme kullanılmıştır.Bodrum kat 1.0 600. Yapıda işleve bağlı olarak farklı aks açıklıkları kullanılmıştır.0 49.0 65. Analizleri ile Toplam Adam-saat 4314 5262 5261 2725 17462 YSA yöntemi Bay.2 Perde (m2) 366.50 m olan 4 katlı takriben 2000 m2 alana sahip bir lojistik depo tesisidir.6 159. Birinci proje. Lojistik depo Toplam kat adedi 3.1 1967. YSA yöntemi ve Bayındırlık Bakanlığı analizleri ile elde edilen sonuçlarının karşılaştırılması 266 .0 49.0 451.1 271 278 91.4 6000 5000 4000 3000 2000 1000 0 -4 -3 -2 -1 0 1 2 Kiriş (m) 142. Tablo 1. ayrıca 2 örnek proje vasıtasıyla Bayındırlık Bakanlığının Birim Fiyat Analizlerinde uygulanan verimlilik değerleri ile karşılaştırılmıştır.6 575.10000 7500 Adam-saat 5000 2500 0 0 Gerçek değer YSA yöntemi 1 2 3 4 5 Test seti no.0 m2 kalıp ve 673.7 37. Bodrum katın dış kenarlarında perde duvar vardır.0 173.0 574.

8 416. (2001) yapmış olduğu bir çalışmada da ortaya konmuştur.5 Döşeme (m2) 531. Bodrum dış duvarları betonarme perdedir.6 302.0 54.92 m kat yüksekliğine sahip 6 katlı takriben 2500 m2 alanlı bir süt ürünleri tesisidir.6 7. Analizleri ile Toplam Adam-saat 7025 3272 2261 2231 2226 2329 19344 7500 YSA yöntemi Bay.6 7.6 7. Yapı ile ilgili veriler ile Bayındırlık Bakanlığı birim fiyat analizlerinde önerilen değerlerle yapılan analizler Tablo 2 ve Şekil 4’te karşılaştırılmıştır.5 Kiriş (m) 109. Kuruoğlu ve diğ.Normal kat Çatı katı Toplam 6 6 6 6 6 6 6 Kolon (m) 41. 2.2 178. Süt Ürünleri Tesisi.Normal kat 2.6 2505. Bak.8 33. Bu da yöntemin ne derece gerçeğe yakın sonuçlar verdiğini göstermektedir.7 29.8 416. Bak.0 18.6 7.0 652. Sonuç olarak Bayındırlık Bakanlığı analizleri adam-saat değerlerinin uygulamada elde edilen verilere 267 .7 29.8 420.7 193.Şekil 3’ten görülebileceği üzere. Bayındırlık Bakanlığı analizleri yöntemi ile elde edilen sonuçlar %100’e varan mertebede YSA yöntemi ile elde edilen sonuçlardan yüksektir.6 201.Bodrum kat Zemin kat 1.2 18.0 m3 beton olarak hesaplanmıştır.7 29.6 61.0 18.5 Perde (m2) 366. kinci proje ise. Yine aynı şekilden görüleceği YSA yöntemiyle yapılan analizde bodrum katların imalatı için gerekli adamsaatler derine gittikçe artmaktadır.4 YSA yöntemi ile toplam adam-saat 3526 1877 876 876 876 1196 8845 Bay. Süt ürünleri tesisi Toplam kat adedi 2. yapmış oldukları çalışmada farklı inşaat firmalarından görüşerek elde etmiş oldukları verimlilik değerlerinin ortalaması ile Bayındırlık Bakanlığı analizlerinde önerilen değerleri karşılaştırmış lardır. Yine diğer projede olduğu gibi farklı aks aralıklarına sahip betonarme karkas bir binadır. analizleri Adam-saat 5000 2500 0 -3 -2 -1 0 1 2 3 4 Katlar Şekil 4. 4977. iki analiz yönteminin arasında ciddi farklar mevcuttur. Lojistik Depo inşaatı. YSA yöntemi ve Bayındırlık Bakanlığı analizleri ile elde edilen sonuçlarının karşılaştırılması Bayındırlık Bakanlığı analizlerinde kullanılan değerler ile uygulamada gerçekleşen değerler arasında benzer farklılıklar Kuruoğlu ve diğ. Tablo 2.Bodrum kat 1.8 416.0 m2 kalıp ve 768. Betonarme işlerinin ana metrajları.0 29.

karşın, beton için m3’te 3.31 kat ve kalıp için 1.70 kat fazla olduğunu sonucuna varmışlardır.

Sonuçlar
Yapılan çalış mada betonarme karkas yapılar için bir kalıp işçiliği verimliliğinin tahmini için yapay sinir ağları bazlı bir yöntem önerilmiştir. Yöntemin basit ve elde edilebilir veriler ile çalışması, yöntemin küçük ve orta ölçekli yükleniciler tarafından da kullanılmasına imkan tanımaktadır. Diğer yandan çözüm özellikleri nedeniyle ortalama verimlilik değerlerinde çoğu zaman dikkate alınmayan proje büyüklüğü, çalışılan mekanın büyüklüğü, yapının kat adedi gibi verimlilik üzerinde ciddi etkileri olabilecek değerler dikkate alınmaktadır.

Kaynaklar
AbouRizk S. , Knowles P. & Hermann U.R. (2001) Estimating labor production rates for industrial construction activities. ASCE Journal of Construction Engineering and Management. 127(6) pp 502-511. Adeli H. & Karim A. (2001) Construction scheduling, cost optimization, and management – a new model based on neurocomputing and object technologies. London and New York: Spon Press Boussabaine A.H. (1996) The use of artificial neural Networks in construction management: a review. Construction Management and Economics 14 pp 427-436 Chao L.C. & Skibniewski, M.J. (1994) Estimating construction productivity: neuralnetwork-based approach. ASCE Journal of Computing in Civil Engineering. 8 (2) pp 234-251 Dikmen S.U. , Ateş O. , Akbıyıklı R ve Sonmez M. (2009) A review of utilization of soft computing methods in construction management Managing Construction for Tomorrow , MC4T, stanbul Elmas Ç. (2007) Yapay Zeka Uygulamaları, Seçkin Yayıncılık, Ankara, Türkiye. Karshenas S. , Feng X. (1992) Application of neural networks in earthmoving equipment production estimating. Proceedings of the 8th Conference Computing in Civil Engineering, ASCE, New York, pp 841–7. Kuruoğlu M. , Bayoğlu F. . (2001) Yapı üretiminde adam saat değerlerinin belirlenmesi üzerine bir araştırma ve sonuçları. 16. nşaat Mühendisliği Teknik Kongresi, Ankara, No:65. Kuruoğlu M. , Bayoğlu F.(2002)Yapı üretiminde adam-saat değerlerinin belirlenmesi ve Bayındırlık Bakanlığı’nın değerlerine göre karşılaştırmalı değerlendirmesi, nşaat Mühendisleri Odası stanbul Bülten, stanbul, s. 62 Minsky M.I. & Papert S. (1969) Perceptrons, MIT Press, Cambridge, MA 268

Meslek Standartları Komisyonu MSK (1997) “ nşaat kalıpçısı meslek standardı (ahşap)”. http://www.iskur.gov.tr/mydocu/standart/106.html. Moselhi O. , Hegazy T. & Fazio P. (1991) Neural networks as tools in construction. ASCE Journal Construction Engineering and Management. 117 (4) pp 606-625. mpm.org.tr/verimlilik (2007) “Verimlilik nedir?” Mpm yayınları Ok S.C. & Sinha S.K. (2006) Construction equipment productivity estimation using artificial neural network model. Construction Management and Economics, 24 pp 10291044. Portas J. & AbouRizk S. (1997) Neural network model for estimating construction productivity. ASCE Journal of Construction Engineering and Management. 123(4) pp 399-410. Sonmez R. & Rowings J.E. (1998) Construction labor productivity modeling with neural networks. Journal of Construction Engineering and Management, 124(6) pp 498– 504. Veelenturf L.P.J. (1995) Analysis and Applications of Artificial Neural Networks. Prentice Hall ACM, New York, USA Zurada, J.M. (1992) Introduction to Artificial Neural Systems. West Publishing Company ,New York, USA

269

Yapım Firmaları’nda Entelektüel Sermaye Değerinin Finansal Verilerle Hesaplanması
Tuğçe Ercan
Yıldız Teknik Üniversitesi Mimarlık Fakültesi Yapı Üretimi Bilim Dalı Yıldız Kampüs 34349 Beşiktaş/ stanbul Tel: (0212) 383 26 21 E-Posta: tugcesim@yahoo.com

Almula Köksal
Yıldız Teknik Üniversitesi Mimarlık Fakültesi Yapı Üretimi Bilim Dalı Yıldız Kampüs 34349 Beşiktaş/ stanbul Tel: (0212) 383 26 21 E-Posta: koksalm@iit.edu

Öz
Entelektüel sermaye bilgi ekonomisi içinde işletmelerin yeni zenginliğidir. Ülkemizin ekonomisinde önemli bir yere sahip inşaat sektöründe entelektüel sermaye kavramı oldukça yenidir. Sektörün önemli aktörlerinde biri olan inşaat firmaları ise bu kavrama yabancıdırlar. nşaat sektöründe, stratejik anlamda entelektüel sermaye yönetimi faaliyetlerini uygulayabilmek için öncelikle sistematik entelektüel sermaye ölçümleri yapılmalıdır. Entelektüel sermaye ölçüm yöntemleri nitel yaklaşımlar ve finansal verilerle ölçümler olmak üzere iki odağa ayrılmıştır. Nitel yaklaşımlar entelektüel sermayeyi belirli değişkenler üzerinden raporlama ana mantığına dayanmaktadır. Finansal ölçüm yaklaşımları ise, menkul kıymetler piyasasının işletmeye verdiği değer ile iş letmenin bilançosunda yer alan iş letme değeri üzerinden entelektüel sermayeyi hesaplamaktadır. Bu çalış ma kapsamında stanbul Menkul Kıymetler Borsası’nda işlem gören iki inşaat firmasının entelektüel sermaye düzeyleri finansal verilere dayalı bir ölçüm yöntemi olan “Hesaplanmış Maddi Olmayan Varlıklar Yöntemi (HMOV)”ile hesaplanmış ve karşılaştırılmıştır. Bu araştırma öncelikle entelektüel sermaye konusunda sınırlı araştırmaya sahip inşaat sektörüne katkı sağlamaktadır. Ayrıca, son yıllarda bilgi yönetiminde giderek artan bir öneme sahip olan entelektüel sermayenin inşaat sektöründe de önemini vurgulamaktadır. Bu araştırma sonucunda elde edilen veriler, inşaat firmalarında gelecekte uygulanabilecek entelektüel sermaye yönetim modellerine katkı sağlayacaktır.
Anahtar sözcükler: Entelektüel sermaye, Hesaplanmış Maddi Olmayan Varlıklar, Yapım firmaları, nşaat sektörü, Bilgi ekonomisi

Giriş
21. yüzyılda, bir işletmenin başarısı sahip olduğu fiziksel varlıklardan çok entelektüel sermayesi ve sistem kapasitesine bağlıdır. Entelektüel sermaye organizasyonun görünmeyen zenginliği, iş yapabilme bilgisidir ve ekonomik zenginlik için egemen kaynak olma yolunda ilerlemektedir. Bilişimin günden güne gelişmekte olduğu günümüzde artık en güçlü şirketler, en büyük maddi ve finansal varlıklara sahip şirketler değil, entelektüel sermayelerini güçlendirebilen, bilgiyi kullanabilen ve bu değeri en etkin şekilde yönetebilen şirketlerdir. 271

Bir inşaat firmasının kaynakları göreceli değerleri bağlamında maddi ve maddi olmayan varlıklardan oluşmaktadır. Maddi varlıklar (tangible assets), firmanın kesin ve güncel varlıklarıdır. Maddi varlıklar, ekipman, arsa, stoklar, banka mevduatları ve fabrikalar gibi daha somut varlıklardır. Buna karşın maddi olmayan varlıklar (intangible assets), gözlemlenmesi, tanımlanması ve değer biçilmesi daha zor, gelecek için fayda sağlayan fiziksel veya finansal olmayan varlıklardır (Lev, 2001). Bu tip varlıklar, firma performansı üzerinde de önemli bir etkiye sahiptirler. Maddi olmayan varlıklar, entelektüel mülkiyetten patentlere, ticari sırlardan sözleşme lisanslarına, iletişim ağları, çalışanların bilgi birikimi, veri tabanları, firmanın sahip olduğu olumlu ün ve örgüt kültürü gibi birçok bileşene sahiptir (Kale ve Çivici, 2002). Bilgi ekonomisinde firmaların finansal raporlarının en önemli bileşenlerinden biri “maddi olmayan varlıklar”dır. Ancak “maddi olmayan varlıklar”, geleneksel muhasebe sistemi içindeki tanımından daha içerikli bir hale gelmiştir. Geleneksel muhasebe sisteminde “maddi olmayan varlıklar”ı araştırma geliştirme faaliyetleri, bilinirlilik gibi kavramlar tanımlarken; bilgi ekonomisiyle birlikte insan, organizasyon bilgisi ve paydaşlarla ilişkiler gibi yeni içerikler oluşmuştur (Gallego ve Rodriguez, 2005). Şirket için değer yaratacak bu varlıklar kolay tanımlanabilir ve ölçülebilir formlarda değildirler. Maddi olmayan varlıklara eklemlenen bu yeni bileşenler entelektüel sermayeyi tanımlamaktadır ve finansal tablolara tam anlamıyla yansımamaktadır. Türkiye nşaat endüstrisi, ülke ekonomisinde önemi göz ardı edilemeyecek bir konumda olup, pek çok sektörü içinde barındırmaktadır; ancak diğer endüstrilere nazaran kendini yavaş yenilemektedir. Yapı yapmak karmaşık bir süreçtir, bu karmaşık süreç bilginin ve yeni teknolojilerin kullanılmasıyla basite indirgenebilir ve ‘entelektüel sermaye yönetimi’yle daha hızlı ve etkin yönetim modelleri oluşturulabilir. nşaat sektörünün parçalı yapısı ve Türkiye’de faaliyet gösteren inşaat firmalarının çoğunluğunun küçük ölçekli olma durumu, sektör için entelektüel sermayenin önemini artırırken, diğer yandan hesaplanma zorluğunu ortaya koyar. Küçük ölçekli firmalar için entelektüel sermaye değer yaratmada önem kazanırken, firmaların halka arzının olmaması, bir başka deyişle borsada işlem görmemesi durumu, ölçüm yapmayı ve değerlendirme yapmayı zorlaştırmaktadır(Ercan, 2007). Firmaların entelektüel sermaye ölçüm yöntemleri iki açıdan ele alınabilir: nitel yaklaşımlar ve finansal verilerle ölçümler. Nitel yaklaşımlar, entelektüel sermayeyi belirlenecek değişkenler üzerinden raporlama ana mantığına dayanmaktadır. Finansal ölçüm yaklaşımlarının (Hesaplanmış Maddi Olmayan Varlıklar, Piyasa değeri/ defter değeri oranı, Tobin’in Q değeri, vb..) ana fikri ise hisse senedi piyasasının işletmeye verdiği değerin ne olduğunu tespit etmek, bunu işletmenin bilançosunda yer alan işletme değeri ile kıyaslayarak aradaki farkı belirlemektir. Finansal verilere dayalı ölçüm yöntemlerinin ortak özellikleri, entelektüel sermayenin genel bir karşılaştırılmasının yapılabilmesi için işletmelerin denetlenmiş finansal tablolarından türetilmeleri ve işletme tarafından benimsenen entelektüel sermaye tanımından bağımsız olmalarıdır. Brennan (2001) ‘in belirttiği gibi, bu ölçüm sistemleri makro planda olup sadece piyasanın işletmeye öngördüğü değerin fonksiyonu olarak hesap edilir. Bu nedenle tüm dünyada işletmeler finansal verilerle elde edilen değerlerin yanı sıra, entelektüel sermayelerinin özellikleri ve performansları hakkında uzun vadede daha stratejik bilgiler içeren entelektüel sermaye raporlama yöntemlerine başvurmaktadırlar (Brennan, 2001). 272

M. Shaikh‘in (2004) ‘‘Ölçemediğin bir şeyi yönetemezsin’’ ifadesi bize inşaat firmalarında entelektüel sermayeyi bir avantaja dönüştürecek entelektüel sermaye modellerini uygulamadan önce önemli olanın, bu değeri en doğru şekilde ölçmemiz olduğunu anlatmaktadır. Buradaki temel problem inşaat şirketleri için geliştirilmiş belli bir yöntemin olmamasıdır (Kululanga ve Mccaffer, 2001). Bu eksiklik inşaat şirketlerinde entelektüel sermaye yönetimi anlayışının var olmasının karşısında engel oluşturmaktadır. Bu nedenle bu çalışmanın amacı Türkiye’deki inşaat firmalarında entelektüel sermayeyi var olan finansal verilere dayalı entelektüel sermaye ölçüm yöntemleri bağlamında incelemektir. Bu çalışma kapsamında stanbul Menkul Kıymetler Borsası’nda işlem gören iki inşaat firmasının entelektüel sermaye düzeyleri “Hesaplanmış Maddi Olmayan Varlıklar Yöntemi (HMOV)”ile hesaplanmış ve karşılaştırılmıştır. Maddi olmayan varlıkların yapım firmalarındaki değerlerine ulaşmak, ileride şirket için rekabet avantajına dönüşecek entelektüel sermaye yönetiminin uygulanabilir bir yönetim stratejisi haline gelmesini sağlayacaktır. Entelektüel sermaye yönetimini inşaat şirketlerindeki yönetim anlayış ına en iyi şekilde entegre etmek bilgi ekonomisinin kaçınılmaz bir gerçeğidir.

Yapım Firmalarında Entelektüel Sermaye Kavramsal Altyapısı
lk olarak 1969 yılında John Kenneth Galbraith tarafından kullanılan ‘entelektüel sermaye’ kavramı, özellikle son on yıllık dönemde kavramsal ve endüstriyle ilişkili akademik yayınlar, konferans ve seminerlerin düzenlenmesiyle popülerlik kazanmıştır (Büyüközkan, 2002). Entelektüel sermayenin tüm dünyada kabul görmüş tek bir tanımı yoktur, birçok araştırmacı farklı açıdan entelektüel sermayeyi tanımlamaya çalışmıştır. Brooking (1996), entelektüel sermayeyi, “organizasyonun işlemesine olanak sağlayan bileşik maddi olmayan varlıklar” olarak tanımlamıştır. Klein ve Prusak (1997) ise, entelektüel sermayeyi “Daha yüksek değerlere sahip varlıkları yaratmada onları şekilendirecek, ele geçirecek ve harekete geçirecek entelektüel materyal” olarak tanımlamıştır. Bu tanımda, Klein ve Prusak maddi olamayan varlıklarla entelektüel sermaye arasındaki farkı ortaya çıkarmaya çalışmıştır. Entelektüel sermaye maddi olmayan varlıkları, bir başka deyişle entelektüel mülkiyeti, içine almaktadır burada fark yaratan nokta değer yaratmasıdır, bir başka deyiş le işletmenin içinde değer yaratan maddi olmayan varlıklar entelektüel sermayedir. Entelektüel sermaye maddi olmayan varlıkları de içinde barındıran daha geniş bir yapıya sahiptir. Tek düzen hesap planında maddi olmayan duran varlıkların izlendiği hesap grubu, ‘herhangi bir fiziksel varlığı bulunmayan ve işletmenin belli bir şekilde yararlandığ ı veya yararlanmayı hedeflediği aktifleştiren giderler ile belli koşullar altında hukuken himaye gören ve şerefiyelerin izlendiği hesap grubu’ olarak tanımlanmaktadır (Kotar,1995). Bu hesap grubunda şu kalemler yer alır: Haklar, Şerefiye, Kuruluş ve Örgütlenme Giderleri, Araştırma ve Geliştirme Giderleri, Özel Maliyetler, Birikmiş Amortismanlar ve Verilen Avanslar. 273

Kotar’ın (1995)’de geleneksel muhasebe sistemi içinde tanımladığı maddi olmayan duran varlıklar kavramının içeriği, entelektüel sermaye kavramsal yapısının maddi olmayan duran varlıklara getirdiği yeni içerikten birçok yönüyle farklılıklar göstermektedir. Geleneksel muhasebe sistemi, entelektüel sermayeyi göz ardı etmektedir. nsan sermayesi, müşteri sermayesi, yapısal sermaye, büyüme ve yenilenme gibi unsurlar geleneksel muhasebe sistemi içinde yer almamaktadır. Entelektüel sermayenin gün ış ığına çıkarılması, ölçülmesi ve raporlanması inşaat firmalarına pek çok açıdan rekabet avantajı sağlayabilir. Entelektüel sermaye ölçümünün inşaat firmalarına sağlayacağı avantajlardan ilki, işletmenin görünmeyen entelektüel varlıklarının görünür hale getirilmesi, işletmenin kredi ve fon bulma∗ olanaklarını önemli ölçüde arttıracak olmasıdır. nşaat firmaları, kredi kurumlarına sahip oldukları entelektüel varlıkları (söz gelimi diğer işletmelere göre yüksek olan bir “iş görenlerinin becerilerini geliştirme hızı”nı) bir teminat olarak gösterebilirler. Bir diğer avantaj, yüksek piyasa değerine sahip bir inşaat firmasının, bu yüksek değerin kaynağını yatırımcılara bu şekilde göstermiş olacağıdır. Halka açık ya da açılmayı düşünen bir inşaat firmasının entelektüel sermayesini ve bunun gelecekte yaratacağı gelir potansiyelini göstermesi, firmanın hisse senetlerinin fiyat performansını arttırıcı etki yapacaktır. Son olarak, halka açık olmayan bir işletme herhangi bir amaçla değerlenirken ölçülmüş ve raporlanmış entelektüel sermayesi, satıcı iş letme için pazarlık unsuru olacak ve satış fiyatını arttırıcı etki yapacaktır ve işletmenin yeni ekonomi kurallarına uyum sağlamada, rakiplerine karşı ne durumda olduğunun analiz edilebilmesini, zayıf yönlerinin bulunarak geliştirici çabalara girişilebilmesini sağlayacaktır (Ertuğrul, 2006; [1]).

Metodoloji
Hesaplanmış Maddi Olmayan Varlıklar Yöntemi

Hesaplanmış maddi olmayan varlıklar metodunu Kellog ş daresi Okulu’na bağlı “NCI Research” adlı kuruluş geliştirmiştir. “NCI Research” kuruluşunun başı Thomas Parkinson, bir şirketin piyasa değerinin yalnız maddi varlıkları değil, şirketin maddi olmayan varlıklarına atfedilebilecek bir bileşeni de yansıttığı var sayımından hareket etmiştir. Maddi olamayan varlıkların değeri, bir şirketin benzer maddi varlıklara sahip ortalama bir rakipten daha iyi performans gösterme gücüne eşittir (Stewart, 1997). Hesaplanmış Maddi Olmayan Varlıklar yöntemi, maddi varlıkların getirisinin fazla kısmını hesaplar ve bu büyüklüğü, maddi olmayan varlıklara ilişkin getirinin payını belirlemede kullanır (Luthy, 1998). Bu işlemler sonucunda elde edilen değer, şirketin bilançoda görünmeyen varlıklarının hesaplanmış maddi olmayan değeridir. Ancak elde edilen rakam bu varlıkların piyasa değeri değildir. Piyasa değeri daha yüksek olacaktır,
*Türkiye Vakıflar Bankası T.A.O.’nın Planlama ve ktisadi Araştırmalar Grup Yönetmenliğince 2000 yılında yayınlanan Sektör Araştırmaları Serisi/ No:21/ nşaat Sektörü raporuna göre yurt dışı müteahhitlik hizmetleri sektörü yetkililerinden alınan bilgilere göre, yurt dışında pek çok projeyi gerçekleştiren Türk müteahhitlik sektörünün başta finansal sorunları olmak üzere, rekabet güçlerini azaltan bir takım sorunları bulunmaktadır. Kredi temininde güçlükler yaşanmaktadır, bunun sonucu rekabet güçlüğünü beraberinde getirmektedir. Yurt dışı pazarlarda faaliyet gösterecek firmalarda belli kriterler aranmaması sektörün uzun vadede imajını etkilemekte, kaliteden verilen ödün bir süre sonra iş yapılan pazarın kaybedilmesine kadar varan olumsuzlukları beraberinde getirmektedir.

274

çünkü söz konusu varlıkları sıfırdan kurmak da kendine başına bir değer yaratmaktadır. Bu değeri bilmemiz, düşük bir piyasa değeri/defter değerinin sönmeye yüz tutmuş bir işletmeyi mi, yoksa hisse senedine yansımamış gizli zenginliğe sahip bir işletmeyi mi gösterdiğine karar vermede yardımcı olmaktadır (Stewart, 1997). Hesaplanmış maddi olmayan varlıklar ölçümü finansal veriler kullanılarak uygulanan bir yöntemdir ve entelektüel sermayenin işletme bütününde yaklaşık para değerini belirlemeyi sağlar. Yöntem uygulanırken örneklem kümesindeki firmaların üç yıllık bilançosu ve konsolide gelir tablosu kullanılacaktır. Bu araştırma kapsamında, güncel olarak stanbul Menkul Kıymetler Borsası’nda işlem gören iki büyük ölçekli (çalışan sayısı > 500) inşaat firması incelenmiştir. Firmaların ikisi de çok merkezli bir yapıya sahiptir, faaliyet alanları çok çeşitlidir (alt yapı ve yol, konut, konut dışı bina, ağır inşaat, proje yönetimi) ve uluslararası projelerde yer almaktadırlar. Hesaplanmış Maddi Olmayan Varlıklar yönteminde firmanın entelektüel sermayesi yedi temel adımda elde edilir (Stewart, 1997). Birinci adımda, firmalar için gelir tablosundan söz konusu üç yıl için vergi öncesi ortalama kazançlar hesaplanır (bkz. Tablo 1). kinci adımda, firmaların bilançolarına bakılır ve üç yıl için yıl sonu ortalama maddi varlıkları hesap edilir (bkz. Tablo 2). Üçüncü adımda ise, varlıklardan sağlanan getiri oranını bulmak için kazançlar varlıklara bölünür (bkz. Tablo 3). Bunun için kar ortalaması, maddi varlıkların ortalama değerine bölünür ve maddi varlıkların getirisi bulunur. Dördüncü adımda, söz konusu üç yıl için, sektörün ortalama getiri oranı bulunur (%). Sektörün ortalama getirisi hesaplanırken, Gayrimenkul Yatırım Ortaklıkları (GYO) için 2002-2003 yılları arasında SPK tebliğli Tarihi Maliyetli (Seri XI No:1) bilanço ve Ayrıntılı Gelir Tablosu kullanılmıştır (bkz. Tablo 4). 2004 yılı verileri için Uluslararası Finansal Raporlama Standartları (UFRS)’e göre düzenlenmiş konsolide bilanço ve gelir tabloları kullanılmıştır. GYO’lar için 2002-2004 yılı verilerinin ortalamaları hesaplanmıştır. Sektörün ortalama getiri oranı hesaplanırken sektörde faaliyet gösteren ve mali tablo verilerine ulaşılabilen belli sayıda firma gereklidir. nşaat firmalarının borsada işlem görmemesi durumu inşaat firmalarının yıllık finansal raporlarına ulaşılmasını zorlaştırmaktadır. Bu nedenle faaliyet alanları ve yasal yükümlülükleri itibariyle benzer bir tablo çizen Gayrimenkul Yatırım Ortaklıkları’nın verileri kullanılarak sektörün tahmini maddi karlılık oranı hesaplanmıştır [4]. Dördüncü adımın ikinci aşamasında, üçüncü adımda elde edilen varlıklardan elde edilen kazanç oranları sektörün ortalama getiri oranıyla karşılaştırılır (bkz. Tablo 5). Buna göre B Firması’nın ‘Hesaplanmış maddi olmayan varlıklar yöntemi’yle yaklaşık entelektüel sermaye hesabına devam etmemek gerekmektedir. Bunun nedeni “Ek Getiri”nin B firması için eksi değerde çıkmasıdır. Beşinci adımda firmalar için ek getiri hesaplanır; bunun için sektörün ortalama getiri oranı şirketin maddi varlıklarıyla çarpılır (bkz. Tablo 6). Çıkan sonuç ortalama bir şirketin maddi varlıkların tutarından ne kadar kazanmış olacağını verir. Elde edilen rakam şirketin birinci adımda bulunan vergi öncesi kazançlarından çıkarılır. Bu şekilde, ek getiri bulunur. Bu rakam şirketin sektördeki ortalama bir firmaya göre varlıklarından ne kadar daha fazla kazandığını gösterir. B Firması’nın ek getirisi eksi değerde çıktığ ı için bu adımdan sonra hesaplamaya devam edilmeyecektir.

275

Vergi Öncesi Kar (YTL) 2002-2004 yılları için Ortalama Maddi Varlıklar (YTL) B Firması nşaat Ticaret A.515. Vergi Öncesi Kazanç(1) 3 yıl için Ortalama Maddi Varlıklar (2) (1) / (2) %8 %5. Tablo 4 Üç Yıl çin Sektörün Ortalama Getiri Oranı. Yıllar Maddi A Firması Varlıklar irketi(*) B Firması 2002 403. Firma Adı Varlıklardan Sağlanan Getiri Oranı (%) A Firması B Firması 3 yıl için Ort.753 Tablo 3 Üç Yıl çin Varlıklardan Sağlanan Getiri Oranı Hesabı*.583.413.977 2.583.027.192.243 3.132.615.916 2.Ş 2.610 Toplam 385.332 hlas A.259 Ortalama 2. 2.179 26.470 YTL Sektörün Maddi Varlık Karlılık Oranı: 385.818.Ş.401.092 67.845 A Firması nşaat ve Sanayi A.235.401.209 136.632 / 5.274.Tablo 1 Üç Yıl çin Vergi Öncesi Ortalama Kar Hesabı.671 963.954.281.633 EGS A.329.843.960.634.998.796.132.323 Alarko A.132. Vergi Öncesi Kar Yıllar A Firması B Firması 2002 56.678 177.470 = %6.060.9 ≈% 7 276 .386.254 135.472.Ş 717.329.132.042 122.717.883 76.000 2003 94.000 2004 365.577 678.499.977 115.669.223 Ortalama 171. 9.132.583.779.Ş.515.741 Tablo 2 Üç Yıl çin Yıl Sonu Ortalama Maddi Varlıklar (Net Aktif Değeri.440.779. Firma Adı 2002-2004 yılları için Ort.281.954.Ş.977 115.093.288.923 121. 343.610 2.Ş.281.132.975 Garanti A.645.Ş.Ş.558 ş A.000 2004 5.753 (*) Küsüratlar dikkate alınmamıştır.4 171.954.000 2003 494.787 Vakıf A.753 B Firması A.964 22.YTL).Ş.044 31.899.020. 16. 115.429.632 YTL 5.036.779.842. 56.Ş 9.444.654 Yapı Kredi Koray A.610 2.741 2.741 2. 171.047.

779.294.660.753 x %7= Ortalama şletme Maddi Varlık Kazancı 149.vb. Bunu yapmak için ek getiriyi.1997).281.472 (YTL) Yedinci yani son adımda ek getirinin şirketteki net değeri hesaplanır.132.477.999.660.294..610 x %7= 2.9 ≈% 7 Sonuç %8 > %7 %5.477.977 -149. .4 < %7 %8 %5.572 149. Vergi Öncesi Kazancı – Ort. Bu çalış mada hesaplanması ve uygulanışı açısından öz sermaye-alternatif maliyet yöntemi uygulanmıştır.132.33.583. Şirket Adı A Firması B Firması Varlıklardan Sağlanan Getiri Oranı (%) Sektörün Ortalama Getiri Oranı %6.753 Sektörün Ortalama Getiri oranıyla çarpılması 2. Hiçbir işletme bilerek zarar edeceği bir iş veya sermaye kaybı yaşamak istemez özellikle inşaat sektörünü gibi ciddi maddi duran varlık ve sermaye gerektiren işletmelerde elde edilen fonların veya özsermayenin ‘risksiz getiri oranları’ dikkatli takip edilmelidir..4 Tablo 6 Ek Getiri Hesabı. Vergiden Arındırılmış Ek getiri (A Firması) = 22.660.405 x %33 = 7. Ancak incelenen dönemde kurumlar vergisi ve fon payları %33 oranında gerçekleşmiştir [2]. şirketin sermaye maliyeti gibi uygun bir orana bölmek gerekir(Stewart. Kabul edilebilir karlılık aynı zamanda yeni yatırımlar için sermayenin marjinal maliyeti veya iç verim oranı olarak da hesaplanabilir.7. 2002-2004 yılları Ortalama Maddi Varlık Değeri 2. şletmelerin kendi yarattıkları veya kuruluş aşamasında koydukları. şletmelerde özsermaye (sermaye) maliyeti hesaplaması oldukça teknik bir konu olup öz sermaye-alternatif maliyet yöntemi. 277 . Bunun için ilk olarak üç yılın vergi oranları ortalaması bulunur ve bu oran ek getiriyle çarpılır.132. gibi hesaplama yöntemlerini kullanmak mümkündür.779.933 22.933 = 15.405.954.121 YTL < 0 A Firması B Firması Ek getiri hesabından sonra gelen altıncı adımda is ek getiri vergiden arındırılır. Vergi mevzuatı ve kanunlarında oldukça sık değişikliklerin yapıldığı ülkemizde 2005 yılından sonra kurumlar vergisi ve işletme vergilerinde indirimler yapılmıştır.583. Vergi sonrası geliri elde etmek için çıkan sonuç ek getiriden çıkarılır. kinci olarak ek getirinin vergiden arındırılması iş lemi gerçekleştirilir. amortisman maliyeti. şletme Maddi Kazancı 171.280.862= .Tablo 5 Varlıklardan elde edilen kazanç oranlarını sektörün ortalama getiri oranıyla karşılaştırılması. pay senedi çıkarılması yoluyla sağlanmış kaynakların maliyeti.741-149.610 2.862 Ek Getiri= şletmenin Ort.182. Bu rakam maddi olmayan varlıklara atfedilecek primdir.405 YTL 115.132.572= 22.280. maddi veya maddi olmayan varlıklardan oluşan özsermaye bütününde hedef ‘kabul edilebilir karlılığı’ yakalamaktır.

Türkiye de risksiz getiri oranını bulmakta ve sermaye(yeni yatırım maliyeti) hesaplamasında baz olarak Hazinenin ihraç ettiği yıllık Hazine Bonosu veya Devlet Tahvili Faiz oranı kıstas olarak alınmaktadır.944 YTL ESD(A Firması) > ESD (B Firması) olarak belirlenmiştir. Buna gore ek getirinin şimdiki değeri bulunur.182. 2002 yılı için TRT050203T18 tanımlı bir yıl vadeli devlet tahvili nominal faiz oranı:%69. firmalar arasında karşılaştırma yapmaya olanak vermesi açısından anlamlıdır.12 olarak bulunur.944 YTL Ek kazanç tutarının ortalama ağırlıklı sermaye maliyetine bölünmesiyle. literatürde geliştirilmiş entelektüel sermaye ölçüm yöntemlerinin inşaat firmaları üzerinde uygulanabilirliğini araştırılmış ve süreç içindeki problemleri açığa çıkarmıştır. ortakların elde edeceği karlar(kar payı). stanbul Menkul Kıymetler Borsası’nda işlem gören inşaat firması sayısı iki olarak belirlenmiştir. tutar olarak firmaların entelektüel sermaye değerine ulaşılmıştır. Ancak sonuçlar. Araştırma sürecinde. şletme sermaye ve yeni yatırım karlılığında baz değer olarak alınan bu oran firmanın sadece entelektüel sermayesinin hesaplanmasında önemli bir etkiye sahip olmakla kalmayıp. Bu durum da Türk 278 . inşaat firmalarının borsada işlem görme azlığı dikkat çekmiştir.71 Makro ekonomik ve sektörel gelişmelerinde faiz oranları içinde olduğu varsayımı ile ilgili 3 yıl için ortalama alternatif maliyet %50. Yinede bu yöntemlerin yapım firmalarına uyarlanması ve uygulanması inşaat sektörünün gelişmesi ve yenilikleri bünyesine katması açısından önem kazanmaktadır. Analizimizde 2002-2004 yılları arasında aşağıda belirtilen hazine bonosu ve devlet tahvili faiz oranları alınmıştır [5]. verim ve karlık üzerinde de doğrudan etkili olmaktadır. niteliksel analizde farklı olabilir.472/ ~ 0.54 2003 yılı için TRT031203T34 tanımlı bir yıl vadeli devlet tahvili nominal faiz oranı:%51.364. Buna göre: Entelektüel Sermaye Değeri (ESD) A Firması = 30. Finansal verilere göre alınan bu sonuç. bu ölçüm yöntemlerinin yapım firmalarına adapte edilmesi bazı zorlukları içermektedir. Ek Getirinin Net Değeri (A Firması) = 15. Sonuç Yönetim Bilimi. Ne var ki.11 2004 yılı için TRT060705T10 tanımlı bir yıl vadeli devlet tahvili nominal faiz oranı:%29. Hesaplanmış maddi olmayan varlıklar yöntemiyle alınan sonuca göre A Firması’nın bu yöntemle ulaşılan entelektüel sermaye değeri. B Firması’ndan yüksektir.364. aynı zamanda piyasa değeri. Gayrimenkul Yatırım Ortaklıkları ise daha fazladır. Bu çalışma. Bunun nedeni entelektüel sermayenin bilançolara henüz tam anlamıyla yansımamasıdır.50 = 30. literatürde gerek niteliksel gerekse finansal verilere dayalı birçok entelektüel sermaye ölçüm yöntemi geliştirmiştir.

Yüksek Lisans Tezi. Büyüközkan. (2002) Entelektüel Sermaye Yönetimi. (2001) Reporting Intellectual Capital in Annual Reports: Evidence from Ireland. Sayı. Fen Bilimleri Enstitüsü. Ercan. Daştan. Çıkrıkçı. yeni yönetim anlayışları. (3) B Firması’nın 2004 yılına ilişkin gelir tablosu enflasyon oranında düzenlendiği için 2004 yılı Üretici Fiyat Endeksi (ÜFE) verilerine göre % 15. Bankacılar Dergisi. sektörün bilgi ihtiyacını en iyi şekilde karşılayacaktır.Doç. Yıldız Teknik Üniversitesi. derin sektör bilgileri ve know-how. 2002). Böylesi bir ek.43. Yalnızca entelektüel sermayenin hesaplanmasında değil diğer konularda da sektör ortalamalarına ihtiyaç duyulmaktadır. enflasyon düzeltmesi uygulanmış Özet Gelir Tablosu’ndan faydalanılmıştır[3]. T. A.Dr. N. Almula Köksal 279 .. örgüt kültürü ve alışkanlıkları. kullandığı teknolojiler. Accounting Auditing & Accountability Journal 14(4) pp 423-424. Türk inşaat firmalarının uluslar arası piyasalarda da rekabet avantajı elde etmesini sağlayacak ve daha gerçekçi entelektüel sermaye değerlerine ulaşmamızı sağlayacaktır.2005 yılına ait Konsolide Gelir Tablosu kaynak olarak kullanılmıştır[3].2003 yılına ait Tarihi Maliyetli (Seri XI No:1) bağımsız denetimden geçmiş Ayrıntılı Gelir Tablosu’ndan elde edilmiş değerlerdir. Notlar (1) A Firması ‘nın 2002. Türk Tekdüzen Muhasebe Sistemi içerisinde. pp. yetenekli ve uzmanlaşmış çalışanları. G. müşteri kazanımları ve kurduğu iyi ilişkilerle yenilenmeye başlayacak ve mikro ölçekte firma düzeyinde de rekabet avantajı elde edecektir..3 olan enflasyon oranına göre değerler düzeltilmiştir[3]. Nisan-MayısHaziran. Kalder Forum. dan: Yrd.inşaat firmalarının kurumsallaşma sürecindeki problemlere işaret etmektedir.18-32. M. Entelektüel sermayenin inşaat sektöründe uygulanan bir strateji haline gelmesi ve finansal raporlara ek olarak sunulması. Kaynaklar Brennan. (2002) Entelektüel Sermayenin Temel Finansal Tablolar Aracılığıyla Sunulması. entelektüel değerlerin finansal tablolara ek olarak “Entelektüel Sermaye Tablosu” olarak yer alması sağlanmalıdır (Çıkrıkçı. s:35-44. (2) B Firması’nın 2002-2004 yıllarına ait Sermaye Piyasası Kurulu tebliğlerine göre düzenlenmiş. Şirket. A Firması ‘nın 2004. Daştan. Türkiye’deki nşaat Firmaları’na Entelektüel Sermaye Ölçüm Yöntemlerinin Uygulanmsı Üzerine Bir Araştırma. nşaat sektörünün yapısı ve firmaların ölçeği düşünüldüğünde sektör ortalamalarının sektörün kendi örgütleri tarafından ya da kamu eliyle üretilmesi gerektiğine inanılmaktadır. (2007).

The Journal of American Academy of Business. J.www. (2001) Intangibles Management. Rodriguez L. Mccaffer R. (2006) Entelektüel Sermayenin Ölçülmesi ve Raporlanması. www. 2007 280 . Shaikh.gov.tr/evdes/dibs/istih/2004xls.gelirler.M. Stewart T. Journal of Intellectual Capital. Brookings Institution Press. and Reporting. [3] www. Kale S.tr. Construction and Architectural Management.K. stanbul. 105-126.. London.Kululanga G. Utah State University. A. (2002) Intangible Resources and Construction Firm. Ekin Kitabevi Yayınları. Gallego I. Mayıs. Nisan. Nicholas Brealey Publishing . Brooking.org/cm/pages/mkl_gos. Utah USA.tuik. Kotar E. Nisan. Lev B.M. Intellectual capital and its measurement.A. Mayıs [2] VUK ve Kurumlar Vergisi Kanunu. Measurement.php?nt=183. Bursa. 4 (1/2). Luthy D.tcmb.Thomas Business Press. Çivici T.imkb. Mayıs.H. http://www. nternet Kaynakları [1] Ertuğurul. (2004) Measuring and Reporting of Intellectual Capital Performance Analysis. Logan.gov.bilgiyonetimi.tr.1309-1318.. (2005) Situation of Intangible Assets in Spanish Firms: an Empirical Analysis. (1996) Intellectual Capital. 2007. (1997) Intellectual Capital: The New Wealth of Organizations. 8 (5/6) pp 346-354. D. 2007 [4] www. Londra.C.gov. Fifth International Congress on Advances in Civil Engineering. 6 (1) pp. ngiltere. Proceedings of the Asian Pacific Interdisciplinary Research in Accounting Conference (APIRA). 2007 [5] hale Yöntemi ile Satılan Hazine Bonosu ve Devlet Tahvili Faiz Oranı Tablosu. s. Engineering. (1998). (1995) Genel Muhasebe. Washington.gov. stanbul Technical University..tr. s:35. (2001) Measuring knowledge management for construction organizations.

Yüklenici firmalar da varlıklarını sürdürebilmek için bu faaliyetlere katılırlar. Mustafa Kemal Üniversitesi Mühendislik Fakültesi nşaat Mühendisliği Bölümü skenderun. Böyle bir ortamda isteklilerin amacı öncelikli olarak bu ihaleyi kazanmak olmalıdır. Günümüzde artan rekabet ortamında inşaat şirketlerinin bu amaca ulaşabilmeleri daha da önem kazanmaktadır. Uygun teklif. bu yatırımı yapmayı üstlenen firma bu işten en yüksek kazançla çıkmayı amaçlar. firma personel sayısı artışı yani firma büyüklüğünün artışı ele alındığında. Bir başka örnek olarak. Mersin Nesrin Katırcı Öz Kamu ve özel sektör yatırım planlarının gerçekleştirilmesinde iş sahibinin hedefi olan en yüksek kalitenin en uygun fiyatla elde edilmesi genelde ihale dediğimiz süreç sonunda oluşmaktadır.Yüklenici Firmaların Uyguladıkları Teklif Stratejilerinin ve Firma Özniteliklerinin Bu Sürece Etkilerinin ncelenmesi Hilmi Coşkun Yrd. ihaleye girişte işin türüne verilen önem azalmaktadır. verilecek teminatın miktarının ihaleye giriş kararını yüksek oranda etkilediği görülmüştür. mar ve Şehircilik Müdürlüğü çel. Ancak bu ölçütlerin etkisinin firmanın bazı öznitelikleri ile bağıntılı olarak değiştiği de belirlenmiştir. Araştırmada inşaat sektöründe farklı tipteki projelerde (yol. Hatay Yük. Araştırmanın bir diğer amacı ise halen yükleniciler tarafından genel olarak sübjektif olarak yapılan ihale başvuru sürecinin daha objektif kriterlerle değerlendirilmesi yönünde yüklenicilerin yararlanabileceği bir çalış ma ortaya koymaktır. Müh. Giriş Kamu ve özel sektör yatırım planlarının gerçekleştirilmesinde ihalelere çıkarak en uygun şekilde bu yatırımlarını gerçekleştirme yoluna giderler. Çalış ma için seçilen yüklenici firmalara anket kapsamında 22 adet ölçütün ihalelere giriş kararlarını ne ölçüde etkilediği sorulmuştur. Bu noktada iş sahibi olan kiş i veya kuruluş yapmayı hedeflediği yatırımın en yüksek kalitede daha uygun şartlarla kavuşmayı hedeflerken. ş türü. Mersin Yenişehir Belediyesi. Örneğin. statistiksel analiz sonucunda ihaleye giriş kararını en çok oranda işin türünün ve en az oranda ise teminat miktarının etkilediği bulunmuştur. nş. Dr. Bu husus araştırmanın birincil amacıdır. 281 . Doç. ş kapasitesi. Teminat miktarı. firma şantiye sayısı arttıkça yani firma iş kapasitesi büyüdükçe. Bu da ancak inşaat şirketlerinin iş alma sürecinde dikkat etmeleri gereken noktaları saptamak ve bunların pratikte uygulanabilirliğini belirlemekle mümkün olacaktır. Anahtar Kelimeler: hale. su ve konut gibi) iş yapmakta olan firmaların ihale stratejileri bir anket çalış ması kapsamında ele alınmıştır.

Çünkü bu yüklenici firmalar varlıklarını devam ettirmek için ihalelere katılmak zorundadır. bu anket çalışmasında dikkat edilecek konuların belirlenmesi. anket çalışmasının yerine getirilmesi. Böyle bir ortamda isteklilerin amacı da öncelikli olarak bu ihaleyi kazanmaktır. Bu çalışmanın amacı inşaat şirketlerinin iş alma sürecinde dikkat etmeleri gereken noktaları belirlemek ve bunların pratikte uygulanabilirliğini belirlemektir. ÇALIŞMANIN AMACI nşaat şirketleri de diğer ticari işletmeler gibi hayatta kalabilmek için iş almak ve bu işlerden kar elde etmek isterler. 3. nşat endüstrisindeki rekabet sistemi ile ilgili ilk çalışma 1956’da Friedman tarafından yapılmıştır (1). bir yüklenicinin ihaleyi kazanabilmesi için teklifinin diğer bütün rakip tekliflerden düşük olması prensibinden hareket ederek. hale denildiğinde iş sahibinin işi yapmaya istekli olanlar arasında bir nevi yarışma denilebilecek şekilde istekliler arasında karşılaştırma yapabilmesi anlaşılır. Hazırlanacak veri tabanı için anket çalışması yapılması. KAPSAM Bu çalışmanın kapsamı aşağıda belirtildiği şekilde belirlenmiştir: 1. Ayrıca şirketlerin varlığını sürdürmelerinin yanında ihale süreci önemli bir performans göstergesidir. Tüm ticari firmaların temel amacı iş 282 . Bu araştırmanın bir diğer amacı ise halen yükleniciler tarafından genel olarak sübjektif olarak yapılan ihale başvuru sürecinin daha objektif kriterlerle değerlendirilmesi yönünde yüklenicilerin yararlanabileceği bir çalışma ortaya koymaktır.ş sahibinin hedefi olan en yüksek kalitenin en uygun fiyatla elde edilmesi genelde ihale dediğimiz süreç sonunda oluşmaktadır. Yüklenici firmalar iş alamazlarsa veya bir işi uygun olmayan bir bedelle yüklenirse geleceği tehlikeye girer. Anket sonuçlarının değerlendirilmesi ve yüklenicilere yardımcı olunabilecek konularda sonuçlara ulaşılabilmesi. o andaki mali durumları ve yüklenmiş bulundukları iş miktarına göre değişmektedir (5). Günümüzde artan rekabet ortamında inşaat şirketlerinin bu amaca ulaşabilmeleri daha da önem kazanmıştır. Bu sayede firma sektör içindeki gücünü ve nerede olduğunu da ortaya koymaktadır. 2. rakiplerinin geçmiş ihalelere ait verilerinden yararlanarak yüklenicinin rakiplerini yenme olasılığının tek tek bulunması incelenmiştir (2-4). Farklı araştırmacılar tarafından. Bu firmaların seçilmesindeki başlıca kriter gerekli verilere daha rahat ulaşılmasıdır. Friedman teklifte öngörülen kar ile ihalenin kazanılması arasındaki ilişkiyi ortaya koymuştur. L TERATÜR TARAMASI Herhangi bir firmanın bir ihale için teklif hazırlaması hayati bir karar sürecidir. Farklı yüklenicilerin işi alma arzuları. Görüşme yapılacak firmaların belirlenmesi: Bu çalışmada Türkiye’de faaliyet gösteren ve genelde kamu ihalelerine katılan orta ve küçük ölçekteki firmalar seçilmiştir.

hem de işi alacak kadar da düşük tutmaktır. 2. halelere katılmak istenildiğinde veya teklif daveti alındığında. ş yapabilmek için. Teklifi aynı anda hem kar edecek kadar yüksek. Yüklenicilerin ihaleye girişlerindeki olası hedefleri şunlardır: • Beklenen karı maksimum yapmak. • Yatırımın belli bir kısmını geri almak. Diğer yönden inşaat sektörünün hızlı geliş mesine paralel olarak sektörde çalışan firma sayısının artması. Ayrıca işin ve projenin büyüklüğüne göre uygun fiyatın belirlenebilmesi için hazırlanan teklif dosyaları toplam imalat bedelinin %1’i gibi ciddi bir miktar tutmaktadır (12). dolayısıyla uygun bir teklif hazırlamak gerekmektedir (6). işi alabilmek. Bu karar problemleri: 1. Buradaki ‘strateji problemi’ yüklenicinin kazanma şansını maksimum kılan ve aynı zamanda en çok karı sağlayan teklifi bulmak şeklindedir (13). gelecekteki olası iş yükü. hale sürecinde yüklenici inşaat firmaları açısından aslında iki temel karar verme problemi vardır. Genel olarak yükleniciler yeterince düşük teklif sunarlarsa iş i kolayca alacaklarına kendilerini inandırır. yüklenici firmanın üst düzey yönetiminin ilk adımı projeyi. • Beklenen kayıpları minimumda tutmak. firmanın teknik. mali ve yönetim kapasitesi. o andaki iş gücü. • Zararına dahi olsa ihaleyi kazanmak (10). firmanın fiyat hazırlamaya başlayıp başlamamasını belirlemek açısından incelemektir. sektörün sermaye temelinin düşük olması ve bu yüzden sabit varlıklarla yapılan büyük yatırımlar için planlamanın gerekli olmamasıdır (16). bu tekliflerin maliyetleri bile karşılayamamasına ve bu sebeple de planlanan yatırımların gecikmesine ve maliyet artışlarına sebep olmaktadır. • Düşük teklif veren isteklileri iflas etme konusunda genellikle yüksek teklif verenler izler. Uygun ihale stratejisini geliştirmek için vurgulanması gereken bazı önemli noktalar vardır. piyasa koşulları. Teklif hazırlama sürecinde stratejik planlamanın genelde yükleniciler tarafından ihmal edilmesinin nedeni. projenin yeri ve yapısı. Başka bir neden de yüklenicilerin pazar üzerinde denetime sahip olmadıklarını ve sadece müşterilerin kendilerinden teklif isteklerine cevap vermek durumunda olduklarını düşünmeleridir. • Rakiplerin karlarını minimum kılmak.yapmaktır. • Kar etmenin tek yolu her işe belli bir karla teklif vermektir. Bu da ihaleye giriş kararının ne kadar ciddi bir faaliyet olduğunun göstergesidir. bunlar: • Çok düşük teklif veren olmak genellikle arzu edilmez. teknik açıdan yetersiz olan bazı firmaların varlığını sürdürebilmek için çoğu kez büyük indirimler teklif etmelerine. • Sadece iş yapmış olmak için iş yapmak pek doğru değildir. Bu kişiler genellikle iflasa ilk gidenler olurlar. ş için uygun teklif fiyatı oluşturabilmektir (8).Uygun işi saptayabilmek (7). teklif edilen indirim oranı ile ihaleyi alma arasında doğrudan bir ilişki olduğu prensibine dayanmaktadır. halenin sonucu hakkında genel kabul gören yaklaşım. Bu incelemede. mal sahibi ve o anda teklif verilen projelerin sayısı açısından fiyatta başarılı olma olasılığı irdelenir (11). Yüksek kar etmeyi denemek hiçbir iş alamamak sonucunu doğurabilir (14). ş yapmanın gayesi kar etmektir ve hiçbir iş hacmi ortalama bir karın yerini tutamaz (15). Bu tür firmaların strateji yokluğu sonucunda 283 . Ama çok düşük teklif verildiğinde de muhtemelen elde edilecek kar çok az belki de hiç olmayacaktır.

Bir projenin finanssal performansını teklif verme aşamasında tahmin edilen maliyetlerle karşılaştırmak. Zararı en aza indirmek. Teklif verilen belli bir proje için değerlendirdiğimizde ise teklif vermedeki stratejiler şunlardır (19): 1. 4. 3. 5. haleye giren firmaların birbirinden habersiz fiyat teklifi verdiği varsayılır. Bu firmalar için herhangi bir strateji olmadığını veya bilinçsizce sadece tek bir stratejinin -işi her ne pahasına olursa olsun almak. şin türü. firmanın aşırı iş yüklenmesi gibi) olabilir. Sonuçta ihaleye hazırlanma veya teklif hazırlama süreci yükleniciler tarafından önemsenmesi gereken bir dönemdir. 4. deneyimsizlik. 2. su ve konut gibi) iş yapmakta olan firmaların ihale stratejileri bir anket çalış ması kapsamında ele alındı. yüklenicinin teknik yetersizliği. 3. Gelecekte birçok iş için potansiyel iş kaynağı olabilecek mal sahibi ve girişimleri kazanmak. Yeni bir coğrafi bölgeye giriş yapmak. konuya teknik yaklaşan birçok firmanın iş i alamamasına veya iş alabilmek için de diğer tekliflere benzer tutum takınmak zorunda kalmalarına sebep olmaktadır (17).Şirketin performansını değerlendirmek ve bunu rakiplerle karşılaştırmak. Uzun vadede teklif verme stratejisi. 5.uygulandığını söylemek mümkün olmaktadır.Ekonomik sınırlar içerisinde firmanın inşaat hızı ve kalitesi gibi konularda prestij yaratmak. Yüklenici firma üst yönetimi. Bu stratejiler ise genelde tecrübe ile elde edilen yöntemlerin ve sezgilerin bir bileşkesidir. Çalışma için seçilen firmaların uyguladıkları ihale stratejilerinin önceden belirlenmiş olan 22 adet 284 . Bunlar firmaların elinde olmayan riskler olabildiği gibi firmalardan kaynaklanan riskler de (projenin kötü yönetilmesi. 6.çoğu kez haksız rekabet sayılabilecek teklifler vermeleri. aşağıdaki hedeflerin belirlenmesi olarak özetlenebilir (18): 1. projeyi değerlendirirken bu tür risk faktörlerini de göz önüne almak zorundadır. Geliştirilen stratejilerin amacı. Yüklenici inşaat firmaları için risk faktörleri de çeşitlidir. Firmanın üretim yapmasını ve işgücü istihdam etmesini sağlamak. ANKET ÇALIŞMASI nşaat sektöründe farklı tipteki projelerde (yol. Projedeki karı maksimize etmek. Prestij projeleri üstlenerek işveren ve yöneticiler üzerinde kişisel statü yaratmak. firmanın sektörde rakip güçlere karşı kendisini en iyi şekilde savunabileceği bir konum elde etmektir. sözleşmenin büyüklüğü ve coğrafik bölge bakımından uygun bir pazar saptamak. Yükleniciler genelde teklif verirken kendilerince belirlemiş oldukları bir stratejiyi uygularlar. Çünkü işi alıp almamak bu süreç içindeki firma davranışlarıyla yakından bağlantılıdır. 2. Firma sermayesinin geri dönüşümünü hızlandırmak. 7.Ciro için belirlenmiş hedefleri korumak .

Anketi yanıtlayan firmalar için gizlilik ilkesi uygulanmıştır.38 3.63 5. Sapma 2.06 5.08 2. 3 tanesi yol ve üst yapı işlerinde.56 9.13 5.42 2. 285 . 2 tanesi ise mekanik işlerde deneyimlidir. Bunların bir kısmında posta ve e-postayla geri dönüş olmuş ve diğer kısmında ise birebir görüşülerek sonuçlara ulaşılmıştır.81 5. ortalama=3.59 3.81 6.ölçütten hangileri tarafından etkilendiği istatistiksel olarak değerlendirildi.50 4.01 3.00 5.21 2.75 5.94 2.08 Literatürde firmaların rakiplerinin izlemekte oldukları stratejiler ve ihalelere yaklaşımları konusunda bir analiz yapmaları tavsiye edilmektedir.44 7.62 3.99 2.85 2. Tablo 1.78 2. Sorulara verilen puanlara göre yükleniciler için ölçütlerin önem sıralaması Tablo 1’de verilmektedir. Tablo 1 ‘e göre stratejik olarak ihalelere giriş kararı verilmesinde en önemli etken olarak “işin türü” gösterilirken. en az öneme sahip ölçüt “teminat miktarı” belirtilmektedir.24 2.44 7. Tablo 1’e göre (sıra no:3.66 2. yapılan puanlamanın ölçüt bazında ortalamalarının ve standart sapmalarının hesaplanması ile yapıldı.31 St. Firmaların anket sorularını 1’den 10’ a dek bir ölçekte puanlandırması istendi.19 7.06 7.79 2. Araştırmaya katılan firmalardan 10 tanesi sadece üst yapı işlerinde.38 7. Bu çalış ma kapsamında 65 adet anket dağıtılmış ancak bunların 20 tanesinden sonuç elde edilmiştir. ANKET DEĞERLEND RMES lk değerlendirme.13 6.36 3.12 1.06 6.50 puan)ankete katılan firmaların çoğu ihaleyi sadece işveren ve kendisi arasında bir faaliyet olarak görmektedir. Yanıt olarak 1 puan verilmesi sorulan ölçütün teklif verme sürecinde etkili olmadığı ve 10 puan verilmesi ise ölçütün teklif üzerinde çok etkili olduğu anlamına gelmektedir.94 3.93 2.00 5. 5 tanesi hem alt hem de üst yapı işlerinde.71 2.25 6.77 2.25 5. Ortalama değerlere göre sıralanmış ölçütler Sıra No 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 Ölçüt teminat miktarı yeni personel istihdamı rakip firmalar şantiyenin firma merkezine uzaklığı iş yapılacak idare işin alınmamasının maliyeti yapılacak işin süresi teklif bilgilerinin detayları yeni bir işveren projenin detay derecesi iklim ve topoğrafik özellikler ihalenin şekli ülkenin ekonomik durumu firmanın mali durumu firmanın makine parkı ülkenin siyasi durumu işverenin mali gücü ve hakediş ödeme koşulları prestij derecesi firmanın teknik kadrosu keşif bedeli iş ile ilgili tecrübe işin türü Ortalama 2.69 2. Ancak.69 2.69 2.

Firmaların bazı öznitelikleri ile ihale stratejileri arasındaki ilişkiler de istatistiksel olarak incelendi.38 puan) yeni personel istihdamı daha az önemsenmiştir (Tablo 1. Bir başka deyişle.30 0.56 0. ortalama=5.30 0.35 0. Firmanın çalışan personel sayısı firma büyüklüğünü gösterirken. şantiye sayısı firmanın iş kapasitesini göstermektedir. Bu firma öznitelikleri olarak firmada çalışan veya personel sayısı ve firmanın halihazırdaki şantiye sayısı ele alındı.38 puan).26 0.31 0.82 Tablo 2’ye göre ihale stratejileri belirlenirken “işin teminat miktarı” büyük firmalardaki karar mekanizmalarında daha önemli olmaktadır.32 0.59 0. firma büyüdükçe (personel sayısı arttıkça) iş için istenilen teminat miktarına verilen önemde artmaktadır. ortalama=7.39 0.23 0.32 0. işin alınması veya alınmaması durumunda gelecek yükler geri planda tutulmuştur. Tablo 2’de firma çalışan personel sayısı ile ölçütler arasındaki korelasyon katsayıları tek tek ele alınıp sıralama yapıldı.19 0. Firma personel sayıları ile ölçütler arasındaki korelasyon katsayıları Sıra No 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 Ölçüt iş yapılacak idare işin türü işverenin mali gücü ve hakediş ödeme koşulları iş ile ilgili tecrübe keşif bedeli yapılacak işin süresi projenin detay derecesi işin alınmamasının maliyeti şantiyenin firma merkezine uzaklığı teklif bilgilerinin detayları firmanın makine parkı firmanın teknik kadrosu ülkenin siyasi durumu prestij derecesi iklim ve topoğrafik özellikler ülkenin ekonomik durumu yeni bir işveren firmanın mali durumu ihalenin şekli yeni personel istihdamı rakip firmalar teminat miktarı r -0.17 0. Benzer şekilde ihalelerde firmanın teknik kadrosunun ihaleye giriş için önemli olduğu görülürken (Tablo 1.09 0. Tablo 2. sıra no:6. Firmaların teklif verme kararlarını. varlıklarını sürdürmelerinin ana faktörü olan mali konuların daha çok etkilediği görülmüştür. sıra no:19.00 puan).20 0.13 0. Şantiyenin firma merkezine uzaklığının yönetimin etkinliğini azaltacağı düşünülürken anket sonuçlarında bu faktörün ihaleye girişte karar vermeyi çok etkilemediğ i görülmüştür (Tablo 1.81 puan). sıra no:2. O anki iş için belirsizlikler. Bu değişkenler arasındaki ilişkinin belirlenmesinde korelasyon katsayısı (r) hesaplandı ve her bir öznitelik için ayrı ayrı olarak sıralanıp tablolaştırıldı.31 0. ortalama=4.Teklif dosyası hazırlanmasının ihale bedelinin içinde çokta küçümsenmeyecek bir değer olduğu öngörülürken firmaların çoğunun bu kaybı göz ardı ettiği görülmüştür (Tablo 1. 286 .45 0.32 0.07 0. ortalama=3.25 0. sıra no:4. Tüm yüklenicilerin ilk baştaki odak noktalarının mali kaygılar ve sektördeki konum olduğu söylenebilir.

05 0. Bu noktada yukarıdaki değerlendirmeler ışığında ihale stratejisi belirlenirken en önemli ölçütün teminat miktarı olduğu söylenilebilir.15 0.21 0.23 -0. Altı tanesinde kararın genel müdür tarafından verildiği.05 0. yapılan bu çalışmada daha çok orta ve küçük ölçekli firmalarla anket düzenlendiği ve bunun da sonucu bu yönde etkilediği düşünülebilir. bu firmaların üçünde kararı merkez mühendisleri ve genel müdürün birlikte verdiği belirtilmiştir.19 0. Bazı firmalarda ise ihaleye hazırlıkta keşifçi. bir tanesinde merkez mühendislerinin ve yine bir tanesinde merkez mühendisleri ve yönetim kurulunun birlikte etken olduğu görülmüştür.21 Tablo 3’de firma iş alma kapasitesi ile ölçütler arasındaki korelasyon değerlerine göre bir sıralama yapıldı.00 0. fiyat analizci.06 0. beş tanesinde yönetim kurulunca karara bağlandığı.14 0.01 0. Firmaların ihale kararını verme kademelerine göz attığımızda.07 -0. Fakat birebir yapılan görüşmelerde departman görevlisi olan kişilerin yalnızca bu görevle sorumlu olmadıkları birden fazla işin sorumluluk alanlarına girdiği görülmüştür.Bu durum Tablo 1’deki sıralama ile çelişkili gibi görünse de.06 0. Tablo 1 ve Tablo 3 karşılaştırıldıklarında her ikisinde de “işin türü” ve “teminat miktarı” ölçütlerinin uç noktalarda yer aldıkları görülmektedir.44 -0. Ankette firmalara teklif hazırlama bölümlerinin varlığı ve kimlerden oluştuğuna dair sorulan soruya bu konu ile ilgili personellerinin olduğuna dair bilgi verilmiştir. üçünde genel müdür ve yönetim kurulunun birlikte etkin olduğu.28 -0.19 -0. Bu da demek oluyor ki günümüzde hala bu 287 .22 -0.11 0. tahmin hesapçı ve planlama programlama işini yapan kiş iler aynıdır. Firma şantiye sayıları ile ölçütler arasındaki korelasyon katsayıları Sıra No 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 Ölçüt işin türü projenin detay derecesi iklim ve topoğrafik özellikler işverenin mali gücü ve hakediş ödeme koşulları ülkenin siyasi durumu ülkenin ekonomik durumu iş ile ilgili tecrübe ihalenin şekli yeni personel istihdamı rakip firmalar firmanın makine parkı iş yapılacak idare yeni bir işveren şantiyenin firma merkezine uzaklığı firmanın mali durumu yapılacak işin süresi firmanın teknik kadrosu prestij derecesi keşif bedeli teklif bilgilerinin detayları işin alınmamasının maliyeti teminat miktarı r -0. bir tanesinde keşifçilerin. Tablo 3’e göre firma şantiye sayısı artıkça firmalar daha seçici olmakta ve iş in türü strateji belirlemekte önem kazanmaktadır.09 0.32 -0.48 -0. Bu tür personel sayısı açısından büyük sayılacak firmalar ihalelere girişte “iş yapılacak idare”nin kim olduğu dahil çoğu özellik fazla önem taşımamaktadır.32 -0. Tablo 3. Bu sıralamaya göre istenilen teminat miktarı yine en önemli faktörlerden biri olarak görünmektedir.

(4) Hatush. (3) Dikbaş. Construction Bidding. Bir Türk nşaat Firmasının Teklif Hazırlama Yöntemi. Örneğin. W. Skitmore.R. 1995. 1997. Yüklenici nşaat Firmalarının Teklif Hazırlama ve Maliyet Yönetim Sistemlerinin Değerlendirilmesi. Şirketlerin bünyelerinde teklif hazırlamak için yeteri kadar eleman çalıştırmamaları teklif fiyatını etkileyecek verilerin temininde yetersiz kalınması sonucuna götürmektedir. Yüksek Lisans Tezi. Ancak bu ölçütlerin etkisinin firmanın bazı öznitelikleri ile bağıntılı olarak değiştiği de belirlenmiştir. 1999. Analiz sonucunda işin türünün ihaleye giriş kararını en çok oranda etkilediği ve teminat miktarının ise en az oranda etkilediği bulunmuştur. stanbul Teknik Üniversitesi.... ihaleye girişte işin türüne verilen önem azalmaktadır. stanbul.konuyla ilgili profesyonel bir yaklaşım yoktur. L. (6) Irmak. M. John Wiley and Sons. Gazi Üniversitesi. 1956. 1999. 22s. nşaat şirketleri. Seçilen yüklenici firmalara anket kapsamında 22 adet ölçütün ihalelere giriş kararlarını ne ölçüde etkilediği sorulmuştur. Operations Research. (7) Işıker. Criteria for Contractor Selection.... 1-12s. 19-38. Construction Management and Economics. B. Doktora Tezi. 19s. H. firma şantiye sayısı arttıkça yani firma iş kapasitesi büyüdükçe. Chapin.. tüm yüklenici firmalar için mali konular hayati öneme sahiptir.. H. stanbul Teknik Üniversitesi. Kamu nşaat halelerinde Teklifin Oluşumunu Etkileyen Faktörler. W. firma personel sayısı artışı yani firma büyüklüğünün artışı ele alındığında. Yüksek Lisans Tezi. 15.A. (2) Park. verilecek teminatın miktarının ihaleye giriş kararını yüksek oranda etkilediği görülmüştür. A Competitive Bidding Strategy. Z. SONUÇLAR Her firmanın geleceğe yönelik belirli stratejileri olmalıdır ve bunlar değişen koşullara göre tekrar analiz edilerek sürekli yenilenmelidir. 27-34s.. (5) Polat.. 10412. 1992.B. stanbul. Strategic Pricing for Profit. KAYNAKLAR (1) Friedman. Ankara. Yüksek Lisans Tezi. G. 4. USA. Türk nşaat Firmalarının Teklif Verme Sürecinde Karar Vermelerini Etkileyen Faktörlerin Analizi. ihale öncesi sürece gerektiği önemi verip bir teklif hazırlama birimi kurarak sürecin daha profesyonel olması için çaba gösterdiklerinde daha sağlıklı bir ihale sistemi gerçekleşecek ve firmalar sektörde hedeflerine ulaşarak varlıklarını uzun süre koruyabileceklerdir. Yapılan araştırma sonuçlarına göre. Inc. Bir başka örnek olarak. stanbul Teknik Üniversitesi. 288 . 1999. stanbul.

2003. ve Arditi. C. D. Türkiye Kamu Yatırım halelerinde ndirim Oranlarını Etkileyen Faktörler ve Sistemin yileştirilmesine Yönelik Yaklaşımlar.P. (9) Wanous. 2006. 2004. 1999. 2005.S. (14) Fu..A. 2005. Construction Management and Economics. Rational Under-Pricing In Bidding Strategy: A Real Options Model.. 2000. 285-296. 24. (13) Uran. M. Building Research & Information. H. C. S.. Building and Environment. 393-406. 7s.(8) Runeson.Y. S. 38s. M. 27-41s. Construction Management and Economics. To Bid or Not To Bid: A Parametric Solution. (19) Yiu. 2002.S. 2004.. 18-185s. M. ve Loc. Yüksek Lisans Tezi.H. Ankara (18) Liu. ve Lo. ve Lewis. Yüksek Lisans Tezi. (15) Irkıçatal.Y. Teklif Verme Sürecinde Olan Yükleniciler çin nşaat Sözleşmelerinde Risk Kaynakları. 16s. Boussabaine. Doktora Tezi. A General Multivariate Analysis Approach for Determining Bid Mark-Up Strategy. stanbul Teknik Üniversitesi... 484-496... K. M. 2001. nşaat Teklif Stratejileri ve Karar Modellerinin ncelenmesi. Tendering Theory Revisited. 457-466.. G. 18..L. Türkiye Müteahhitler Birliği. (17) Sürdürülebilir hale Yöntemi. K.K. 475-484. 19.. (11) Mochtar. (16) Korkmaz. A. 2004. Wang. Drew. (10) Drewa.. The Effect of Client and Type and Size of Construction Work on a Contractor's Bidding Strategy. Construction Management and Economics.. 36. 289 . A. W. (12) Gencer. stanbul Üniversitesi.. ve Skitmore. stanbul. stanbul. Ankara.. D... Construction Management and Economics 17. Start-Up and Steady-State Learning In Recurrent Bidding. J. 347-353.P.. 32(6)..K. Kamu nşaat halelerinde Teklifin Oluşumunu Etkileyen Faktörlerin ncelenmesi... ve Lai. ve Tam. Skitmore. H. 405-415.. stanbul. Yüksek Lisans Tezi. H. A. 23. D. Pricing Strategy In the US Construction Industry. Construction Management and Economics. Yıldız Teknik Üniversitesi. 2001. Gazi Üniversitesi.

.

Tel: (0534) 745 15 00 E-Posta: betulsoycopur@yahoo. Maliyet Analizi. klasik yapım metotlarının yetersiz kaldığı görülmektedir.D. her iki sistem için aynı maliyete sahip olan temel imalatı. Bu nedenle tesis.D. Anahtar sözcükler: Geleneksel Kalıp. 291 . masraflar analize dahil edilmemiştir. Kalıp Maliyeti.Tünel Kalıp Maliyetleri le Geleneksel Kalıp Maliyetlerinin Karşılaştırılması Aynur Kazaz Akdeniz Üniversitesi Mühendislik Fakültesi nşaat Mühendisliği Bölümü Yapım Yönetimi A. tünel kalıp sistemi ve geleneksel (konvansiyonel) kalıp sistemi arasında maliyet karşılaştırılması yapılmıştır. Antalya. makine ve teçhizat gibi kaynakların en iyi şekilde kullanılması gerekmektedir. Tünel Kalıp. para ve insan gücü de artmaktadır. maliyet ve kalitenin önem kazanmasıyla. hafriyat. izolasyon. kaba inşaatın malzeme ve işçilik bedelleri gibi kalemler ele alınmış olup. Çalış manın sonucunda. betonarmenin inşaat alanında yaygın olarak kullanılması ile birlikte düşünüldüğünde. kalıp sistemleri arasındaki maliyet farklılıklarının saptanabilmesi amacıyla.com Betül Soyçopur Akdeniz Üniversitesi Mühendislik Fakültesi nşaat Mühendisliği Bölümü Yapım Yönetimi A. doğramalar vb. Maliyet hesaplarında. Zaman. Bayındırlık ve skân Bakanlığının 2009 birim fiyatları ve serbest piyasa fiyatları kullanılmıştır.B.B. konut açığını ortadan kaldırmak için yapı ölçekleri büyümekte ve inşaatın bitirilmesi için gereken zaman. Antalya. Bu kriterler. Hesaplar. Toplu Konut daresi tarafından tünel kalıpla inşa edilmiş olan K tipi binanın projesi. kaba inşaata göre hesaplanmış olup ince inşaat maliyetleri göz önünde bulundurulmamıştır.com Öz Gelişen teknolojiyle birlikte insan ihtiyaçları değişmekte ve yeni yapı türleri ortaya çıkmaktadır. Binaların maliyetleri. Hızlı nüfus artışı ile birlikte. Tel: (0534) 745 15 00 E-Posta: betulsoycopur@yahoo. Geleneksel kalıp sisteminin ve tünel kalıp sisteminin. sadece her iki sistemde değişiklik gösterecek olan. tekrar sayısı göz önüne alınarak bir bina üzerinde yapılmıştır. malzeme. geleneksel kalıp sistemine dönüştürülerek. tünel kalıp sistemi ile yapılan imalatların ilk yatırım maliyetlerinin yüksek olmasına karşın toplu konut gibi tekrarlı yapılarda kalıp malzemesinin birçok kere kullanılabilmesiyle toplam yatırım maliyetinin geleneksel kalıp sistemle yapılan imalata göre daha ekonomik bir çözüm olduğu ortaya çıkmıştır. Bu çalışmada. yeni kalıp sistemlerinin düşünülmesi ve bunların inşaat sektöründe kullanılması zorunlu hale gelmiştir. yatırımın toplam maliyetinde yarattıkları farkı belirleyebilmek için.

Uygulamada belirli bir amaç için kullanılan kalıp yüzeyleri. betona istenilen şekli vermek. yapının toplam maliyetinin optimize edilmesidir. toplam yapım giderlerinin yaklaşık %10'luk bir dilimini kalıp maliyeti oluşturduğu göz önüne alındığında. geleneksel ahşap kalıplar.Giriş Gelişen teknoloji ile insanların beklentilerinin hızla değiş mesi. Ancak yeni tasarıların. yeni tasarlanan imalatların gerçekleştirilebilmesi için yeni kalıp sistemlerinin de tasarlanması gerekmektedir. nşaat sektöründe kullanılan kalıplar. beton prizini tamamladıktan sonra sökülürler. Kalıp sistemi yapıdan ve plandan bağımsız olmalıdır. 6. Ahşap kalıp malzemeleri imalatı itibari ile dikdörtgen kesitli olduğundan. beton prizini alıncaya kadar ağırlığını taşımak ve yanal basıncı önlemek üzere geçici olarak yapılırlar. 1. taze betona şekil vermesinden başka beklentiler de bulunmaktadır. diğer bir amaç için uygun olmayabilir. Kalıp. Bu sebeple inşaat sektöründe yeni yapım tekniklerinin geliştirilmesi kaçınılmaz bir hal almıştır. bunların içindeki en önemli kazanç. Belirli bir amaca hizmet edebilen kalıplar diğer bir amaç için yetersiz kalabilmektedirler. Geleneksel Kalıplar Beton ve betonarmeden inşa edilecek yapı elemanlarına biçim ve ölçülerini verebilmek amacıyla ahşaptan yapılan yüzey kaplama ile bu kaplamanın bağlanması ve desteklenmesi için kullanılan parçalardan meydana getirilen sisteme “geleneksel kalıp sistemi” denir. Kalıplar. Bununla birlikte.) ahşabın dış etkilere karşı korunması gerekmektedir. Tüm şartlan sağlayan bir kalıp sistemi mevcut değildir. Kalıplar. 2. ölçülere uygun ve sızdırmaz olmalıdır. Kalıbın usta gereksinimi mümkün olduğunca az olmalıdır. beton ağırlığından ve beton dökümünden dolayı ortaya çıkan yükleri şartnamelerin öngördüğü güvenlikle taşıyabilmelidir. çarpma ve bozulmaya karşı dayanıksızdır. Kalıptan beklenen en önemli kriterlerden biri de ekonomik olmasıdır. Kalıp malzemesi olarak kullanılan ahşap. Bununla birlikte nüfusun hızlı artışı ile konut gereksinimi de artmakta olup. Bunlar. Bu nedenle bir takım işlemlerden geçirilerek (ahşabın yağlanması vb. çelik kalıplar (tünel kalıp bu kategoridedir) ve özel kalıplar olarak sınıflandırılabilirler. Betonarme yapıların inşaat sektöründe yoğun olarak kullanıldığı da göz önüne alındığında. 4. mevcut sistemlerle karşılaştırılması yapıldığında. dairesel kesitli olarak 292 . 3. Beton ve betonarme yapılarda taze betona istenen şekli verebilmek için betonun kendini taşıyabileceği süreye kadar onu taşımaya yarayan ve yapım imalatının bünyesine girmeyen yardımcı sistemlere “yapı kalıbı” denir (Kasapoğlu. Kullanılan kalıp temiz. inşaat sektörüne ve yapılan imalatlara birçok açıdan kazanç sağlaması gerekmektedir ki. Uygulamada tüm şartları sağlayan bir kalıp sistemi bulunmamaktadır. yapımda kalıp ve kalıp sistemi seçiminin önemli olduğu gerçeği ortaya çıkmaktadır. yeni yapı türlerinin ortaya çıkmasına neden olmaktadır. 5. yapı ölçekleri her geçen gün daha da büyümektedir. endüstriyel ahşap kalıplar. Kalıbın hareketli parça sayısı az olmalıdır. Yapı kalıbından. 2008). sürtünme. su emmeye.

1983). kalıbın kurulmasında uygulama kolaylığı ile öne çıkmaktadır. zaman. imalatın tamamına yakınının perde duvardan oluşuyor olması ile yüksek rijitlikte. Tünel kalıp sistemi. Kule vinç yardımıyla monte ve demonte edilir. Tünel Kalıplar Tünel Kalıp Teknolojisi. Kalıptan çıkan yüzeyler duvar kağıdı veya boyaya hazırdır. Monolitik yapı sistemi deprem bölgeleri için en elverişli sistemdir. Tünel kalıp fabrikasyon olarak imal edilir ve kesin boyutları vardır. Tünel kalıp sistemde. Kalıp malzemesi defalarca kullanıldığı halde tünel kalıpla her seferinde düzgün yüzeyler elde edilmekte ve bu düzgün yüzeyler sıva gerektirmemektedir (Apay ve diğerleri. Tünel kalıp sistemde elektrik tesisatı.b. Tünel kalıp sistemlerinin uygulanmasında. yani deprem güvenliği yüksek yapılar elde edilebilmektedir. 1998). betonarme yapılarda taşıyıcı duvar ve döşemenin bir defada dökülmesine olanak veren tünel şeklindeki çelik kalıplar sistemidir. 1998). Bu nedenle mimari tasarımı sınırlayıcı etkisi vardır. betonarmenin fiziksel özelliklerinin sağlamış olduğu avantajlardan büyük ölçüde yararlanılmakta ve sistem işlerliği sağlandığı takdirde ekonomik çözümler elde edilebilmektedir. Böylece yapının direncinde artış sağlanmaktadır (Apay.tasarlanan projelerde zorluk çıkarmaktadır. Tünel kalıplar imalat tekniğ i bakımından milimetrik hassasiyetle üretilir ve belli sayıda bir üretim amaçlandığ ı zaman. merdivenler. Isı izolasyonu yönetmelik ve ısı açısından tünel kalıba kolaylıkla adapte edilebilir. sahanlıklar. Ayrıca ahşap doğadan direkt olarak elde edilmektedir ve ağaçların yok edilmesi ile ekolojik dengenin bozulmasında etkin rol oynamaktadır. Sistemin en önemli özelliklerinden biri 8 saatlik çalış ma ile 24 rotasyonlu (rotasyon: yapılan işlem basamakları) bir iş programı uygulanabilmektedir (Apay ve diğerleri. Bu sistemde temeldeki bağlantı kirişlerine duyulan ihtiyaç azalmakta ve tek bir kiriş gibi görev yapmaktadır. 2003). sıhhi tesisat ve kalorifer tesisatı için kullanılacak olan boru vb. Tünel kalıp sistemleri. ön yapımlı (cephe elemanları. Dış perde kalıp yüzeylerine istenen hazır tekstür elemanları konarak arzu edilen dekoratif dokular elde edilebilir. Sistemin nitelikleri gereği. yerinde dökülen ana yapıyla birleştirilip kullanılmaktadır (Balkabak. imalatın hızlı ilerlemesine olanak sağlamaktadır. çok hızlı inşaat temposu sağlaması.) bazı yapı elemanları. Gelişmekte olan ülkelerde konut inşaatlarına ait maliyetlerin düşürülmesi için döşeme açıklıklarının 5 metreyi geçmeyecek şekilde module edilmesi gerekir. Tünel kalıp imalatı. Bu sayede duvarda tesisat için yapılacak beton kırımı ve ekstra işçilik önlenmiş olmaktadır. Bu sistemde perde ve döşemeler birlikte kalıplanır (monolitik bir yapı elde edilir). Bu itibarla tünel kalıp sistemiyle betonarme döşeme inşaatının sözü edilen açıklıklarla ekonomik olarak inşa edilebilmektedir. tünel kalıp içinde ya donatıya bağlanabilen özel boruların ya da tünel kalıba yerleştirilen tesisat duvarlarının içinden geçirilmektedir. Bu sistemde duvar ve döşeme beraberce yerinde dökülmektedir (Balkabak. Beton duvar ve döşemeler yangına karşı tam dayanıklıdır (Sümer. kalite ve fabrikasyon tutarlılığını esneklik ve tasarrufla birleştiren bir sistemdir. malzemeler. 2003). 2005). 2003). v. kullanılan kalıp malzemesin çelik olması nedeniyle ısıl yardım kolayca yapılabilmektedir ve böylece betonun priz alma süresi hızlandırılarak imalatın kısa 293 . iyi bir planlama ile yapımda üretim hızının artırılmasının yanı sıra ekonomi de sağlamaktadır (Sümer. Tünel kalıbın kurulması ve sökülmesi oldukça kolaydır ve işçilik gereksinimini en aza indirgemektedir. Bununla birlikte.

Kalıp maliyetini.Ş. kalıbın yapıldığı malzemeler ile kalıp imali için gerekli olan yapım ve söküm işçilikleri oluşturmaktadır. Geleneksel Sistem 1 Kalıbın hazırlanması 2 a) Demir.sürede bitmesine olanak sağlanmaktadır. Tablo 1’deki sonuçları elde etmiştir. hasır kiriş ve kolon b) Çelik hasır ve elek. Tünel Kalıp ve Geleneksel Kalıp Sistemlerinin malat Sürelerinin Karşılaştırılması Tünel kalıp sistemi ile yapılan imalat. Yine malzemede olduğu gibi tekrar sayısı işçilik maliyetinin düşmesine neden olmaktadır. Kalıp maliyetini etkileyen en önemli faktörlerden biri. Tünel Kalıp ve Konvansiyonel Kalıp Sistemlerde Süre Karşılaştırılması. geleneksel kalıp sistem ile yapılan imalata göre daha kısa sürede tamamlanmaktadır. tünel kalıp sisteminin ilk yatırım maliyeti yüksektir ve bu nedenle toplu konutların dışında kullanımı ekonomik olmadığından uygun bir yöntem olduğu söylenemez. Tüm bunların yanı sıra. tesisatı döşenmesi 3 Elektrik tesisatı döşenmesi 4 Kalıpların takviyesi 5 Beton dökülmesi 6 Beton bakım ve sulama 7 Kalıp sökümü 8 a) Ara duvar örülmesi b) Prefabrik bölme pano montajı 9 Kapı kosası montajı 10 a) Kaba ve ince sıva (iç-dış) b)Prefabrik cephe-merdiven montajı TOPLAM Geleneksel Sistem 5 gün 1 gün ---------1/2 gün 1/2 gün 1/2 gün 8 gün 1/2 gün 1 gün ------1 gün 2 gün ------20 gün Tünel Kalıp 1/2 gün ------1/4 gün ------------1/2 gün 1 gün 1/4 gün ------1 gün 1 gün ------1/2 gün 4 gün Genel olarak yapı kalıpları sınıflandırıldığı zaman uygulanan proje için en ekonomik ve uygun kalıp sisteminin tercih edilmesi gerekmektedir. Bu amaçla iki kalıp sistemi arasında süre karşılaştırılması yapan Mesa malat Sanayi ve Ticaret A. Kullanma sayısı artınca kalıbın ön maliyeti yüksek olsa bile yatırımın maliyetinde düşüş gözlenmektedir. kalıp malzemesinin tekrar kullanılabilme sayısıdır. Tablo 1. 294 . Bu nedenle kalıp maliyeti çok önem kazanmaktadır. 100 m2’lik bir konutu baz alarak.

3. izolasyon. masraflar analize dahil edilmemiştir. Geleneksel kalıp sistemde iç bölmeler ile birlikte dış cepheler de duvar imalatının bünyesine girmektedir. geleneksel kalıp sistemde imal edilecek olan duvar miktarı tünel kalıba oranla daha fazla olacaktır ve bu da geleneksel sistemle imal edilmiş yapının duvar maliyetinin daha fazla olacağı anlamını taşımaktadır. tekrar sayısı göz önüne alınarak bir bina üzerinde yapılmıştır. her iki sistem için de aynı maliyete sahip olan temel imalatı.1 paket programından alınmıştır. kapıcı daireli plana göre yapılmıştır. Maliyet hesaplamalarında. daha az miktarda donatı ile aynı mukavemet sağlanmaktadır. geleneksel kalıp sisteminde daha fazla duvar imalatı olması gerekçesiyle. demir metrajları ve kalıp metrajları. aynı nitelikte olmasına rağmen kullanım miktarları farklıdır. Sonuçta. Tüm modellerin analizinde: 1. Tünel kalıp sistemde çelik hasırların kullanılması ile üretim hızı artmakta. Tüm döşemelerin. beton metrajları. 2. Tünel kalıp sistemi ile geleneksel kalıp sisteminde kullanılacak tuğla malzemeler. 5000 kg/cm2) olduğu. Geleneksel kalıp için kullanılan donatı. Maliyet hesabı. Bir dairenin net kullanım alanı 100 m2’dir. duvar maliyetinin daha fazla olduğu görülmüştür. sığınak ve depolar. 5. Zemin emniyet gerilmesinin 15 t/m2 olduğu. duvar işçiliği ve malzeme fiyat analizleri yapılmıştır. hasır çeliğin akma sınırı 5000 kg/cm2'dir. Bayındırlık ve skân Bakanlığının 2009 birim fiyatları ve serbest piyasa fiyatları kullanılarak işlem yapılmıştır. 4. Beton sınıfının C20 (fck = 200 kg / cm2) olduğu. sadece her iki sistemde değişiklik gösterecek olan kaba inşaatın malzeme ve işçilik bedelleri gibi kalemler ele alınmış olup. Toplu Konut daresi tarafından tünel kalıpla inşa edilmiş olan K tipi binanın projesi. Örnek olarak alınan projedeki çelik donatıların akma sınırı 4200 kg/cm2 iken. tuğla duvar olarak imal edilmektedir. Islak hacimler için ara bölmeler ve tünel kalıp elemanlarının demontajı için boş bırakılan cephe. hafriyat. Binaların 2. Birim fiyatların güncel değerleri kullanılarak. Çelik hasırların şantiyede kolay taşınabilecek ağırlıkta olması nedeniyle montajı kolay ve çabuk olmaktadır. Geleneksel sistem ve tünel kalıp sistem ile çözülen yapı modellerinin. Ø8-12 mm ve Ø14-32 mm’lik nervürlü çelik donatılardır. Bina. diğer katların her birinde ise 4 adet daire bulunmaktadır. “bodrum + 4” katlıdır. 4200 kg/cm ) olduğu. Temelde radye temel sistemi kullanılmıştır. Hesaplar. Tünel kalıp sistemler ile yapılan tümü perdeli yapılar ile geleneksel ahşap kalıp sistemiyle yapılan perde-çerçeveli yapıların duvar metrajlarının fark getireceğ i düşünülerek. doğramalar. yatırımın toplam maliyetinde yarattıkları farkı belirleyebilmek için. kabul edilmiştir. plak döşeme olduğu.Bulgular Bu çalış mada. Tünel kalıp sistemde imalatın büyük bir çoğunluğunun betonarme perde duvarlardan oluşması nedeniyle duvar işçilikleri olabildiğince azdır. Bu nedenledir ki. Tünel kalıp sistemlerde ise ağırlıklı olarak hasır çelikler kullanılmaktadır. derece deprem bölgesinde inşa edileceği. yapının beton. iki sistem arasında maliyet karşılaştırılması yapılmıştır. demir ve kalıp maliyetleri hesaplanmıştır. betonarme statik hesapların yapılmış olduğu STA4CAD V12. Geleneksel kalıp sisteminin ve tünel kalıp sisteminin. Hasır çelik donatı sınıfının S500 (Akma sınırının. vb. Bodrum katta 1 adet kapıcı dairesi. geleneksel kalıp sistemine dönüştürülerek. Normal inşaat demirine oranla çubukların düzeltilip kesilerek 295 . 6. Nervürlü donatı sınıfının S420 (Akma sınırının.

Kule vinç kiralama.hazırlanması ve bağlanması yerine. Ayrıca şantiyede donatının taşınması kolaylaşmakta. kaba yapının bütün derzlerini ve pürüzlerini örtecek şekilde kaplamaktadır. Binanın dış çeperleri aynı metrekareye sahip olsa bile beton üzerine yapılacak sıva ile tuğla üzerine yapılacak sıvalar farklık arz etmektedir. Bu çalışmada bir binaya ait maliyet hesabı yapılması nedeniyle tünel kalıbın tekrar sayısı (600–1000 kez) göz önünde bulundurulup 600 kez kullanıldığı varsayılarak bir bina için bir oran bulunmuştur ve yapı kalıp maliyeti bu orana göre hesaplanmıştır. Tünel kalıp sistem için kurulumun gerçekleşmesi vinç ile yapılmaktadır. Ahşap kalıpların en fazla 3 defa kullanılabileceği düşünüldüğünde. Sıvanın. Programdan alınan yaklaşık metraj bilgilerine göre maliyetler hesaplandığında Tablo 2’deki sonuçlar elde edilmiştir.1 paket programı ile yapılmıştır.2 m3 iken tünel kalıp sisteminde kullanılan beton miktarı 705. bodrum ve zemin katlarda kullanılan kalıplar üst katlara da yeterli geleceğinden. K tipi bina. Geleneksel sistemde. taşıyıcı sistemi oluşturmak için ahşap kalıplar kullanılmaktadır. düzgün aralıklarla teşkil edilmiş çelik hasırların montajı kısa zamanda gerçekleşmekte ve dolayısıyla işçilikten tasarruf sağlanmaktadır. geleneksel kalıp sistemde kullanılan beton miktarı 647. Ayrıca tünel kalıp sisteminde ise çelik kalıplar kullanılmakta ve bu sayede betonda pürüzsüz bir yüzey elde edilmekte ve inşaatın kalitesi de yükselmektedir. Tünel kalıp sistemde yapının taşıyıcı sistemi tamamen perde duvarlardan oluştuğu için yapının imalinde daha fazla beton kullanılmakta.4 m2 olur. Son olarak karşılaştırılması gereken maliyet ise sıva maliyetidir. geleneksel kalıp sistemi (çerçeveli sistem) ve tünel kalıp sistemi (perdeli rijit sistem) için ayrı ayrı projelendirilmiş ve statik betonarme hesapları STA4CAD V12. duvarların iç ve dış yüzeylerini. Daha az sayıda işçi ile daha kaliteli inşaat yapılabilmektedir. vincin nakliye ve kurulum bedelleri hesaplanmış ve tünel kalıbın toplam kalıp maliyetine dâhil edilmiştir. Proje verilerine göre.36 m3 olarak belirlenmiştir. Tünel kalıbın ilk yatırım maliyeti çok yüksektir. dolayısıyla beton maliyeti de geleneksel kalıp sistemine kıyasla daha yüksek çıkmaktadır. Geleneksel kalıp sistem için kullanılacak olan malzeme ve işçilik maliyetleri ile tünel kalıp sistemi için kullanılacak olan malzeme ve gerekli ekip-ekipman maliyetleri hesaplanmıştır. daha kalın sıva gerektiren geleneksel kalıp sisteminin sıva maliyetinin de daha fazla olduğu göze çarpmıştır. gerekli işçilik. Bu nedenle sıva maliyetleri karşılaştırılmış olup analizler sonucunda. Bu durumda hasır çelik kullanımı bir avantajdır. Bu veriler ışığında geleneksel sistemin kalıp maliyeti hesaplanmıştır. Sıva sayesinde duvar ve tavanlardaki düzgün olmayan yerler düzeltilmektedir. geleneksel sistem içinde daha fazla donatı kullanıldığı ve bu durumda toplam donatı maliyetinin daha fazla olduğu görülmüştür. toplam kalıp miktarı 1253. 296 . Sıva. donatının bükülmesi gibi işçilikler ortadan kalkmaktadır. yapının nem miktarı ve ısı korunumu konusunda ayarlayıcı bir etkisi de vardır. Yapıda her iki sistem için de kullanılan beton sınıfı C20 olup projelerden edinilen veriler ışığında.

vb. "Seri Kalıp Teknolojisinde Tünel Kalıp Sistemler ve Genel Özellikleri" Süleyman Demirel Üniversitesi Yüksek Lisans Tezi. 297 .059. insan gücüyle zorlukla ve uzun zamanda yapılan işler daha az toleransla."Türkiye'de Konut Sorunu ve Çözümünde Geliştirilen Yeni Teknolojiler" Anadolu Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Doktora Tezi.66 23. Tünel kalıp sistem de bunun örneklerinden birisidir. F.. ..154. Teknolojik gelişmelerin inşaat alanına yansımasıyla inşaat sektöründe makineleşme artmış olup. duvar. Tüm bunların yanında.175. Çukurova Üniversitesi Yüksek Lisans Tezi.A.67 157. Toplam Maliyet.73 Sonuçlar Bu çalışmada.E. Kocaeli 2005. GELENEKSEL KALIP S STEM (TL) BETON DEM R DUVAR SIVA KALIP TOPLAM 68. KASAPOĞLU. tünel kalıp sistemin pahalı bir ön yatırım gerektirdiği halde. tünel kalıp sisteme göre tasarlanan binalar yüksek rijitlikte olup. Deprem Sempozyumu Sf:907-908.64 20. Adana. yapım süresinin kısa olmasından dolayı işgücü ve anaparanın uzun süre bağlı kalmasının önlenmesidir.690.97 20. kalıp malzemesinin 600 – 1000 kez kullanılabilmesi ile konut sayısının arttığı durumda en fazla 3 kez kullanılabilen geleneksel kalıp sistemine göre projenin ilerleyen safhalarında ciddi oranda maliyet düşüşüne sebep olmaktadır.55 38. tünel kalıpla inşa edilmiş bir binanın projesi geleneksel sisteme çevrilerek.556. 2008. 1983. 1998.413. APAY. yapı toplam maliyetindeki düşüşlerin sebeplerindendir. iki sistem arasında maliyet karşılaştırması yapılmıştır. 2003. daha iyi nitelikte ve daha kısa sürede gerçekleşmeye başlamıştır.427. SÜMER.40 20. Kaynaklar BALKABAK. Sakarya Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi Cilt7/Sayı 2. APAY. Deprem Dayanıklı Yapı Tasarımında Optimum Taşıyıcı Sistem Seçimi. yapı deprem kuvvetlerine karşı daha güvenli hale gelmektedir. "Depreme Dayanıklı Yapılarda Tünel Kalıp Sisteminin Kullanılması".40 56.67 215. Isparta..59 TÜNEL KALIP S STEM (TL) 74. A.412.P. kalemlerdeki işçilik ve malzeme bedellerinin geleneksel sisteme nazaran daha az olması..Tablo 2. “Tünel Kalıp Sistemlerle Üretilen Perdeli Taşıyıcı Sistemlerin..243.883. Ekonomikliğin sağlanmasının diğer bir nedeni de. Çalış manın sonucunda.00 32.. 2005. Sakarya..37 18. AYDIN.Y. Eskişehir. Ayrıca kullanılan kalıp malzemesinin çelik olması ile betonda pürüzsüz bir yüzey elde edilmekte ve bunun sonucunda inşaat kalitesi yükselmektedir.598. YILMAZ.064. Kalıbın defalarca kullanılabilmesinin yanı sıra sıva. Konvansiyonel Sistemlerle Karşılaştırılması”.

.

Dönüşü sağlanan 85 adet anketin analizi sonucunda. mühendislik ve uzman işçilik maliyetlerinin üretimdeki ağırlığını artırmıştır. inşaat sektöründe çok yönlü ve önemli kayıplara kaynaklık ettiği kuşkusuzdur. inşaat işletmelerinin ancak %49.tr Öz nşaat ön keşfi hazırlama aşamasında yapı maliyetini önemli ölçüde etkileyen genel gider kalemlerinin yeterince dikkate alınmaması nedeniyle ön keşif tutarlarının çoğunlukla gerçeği yansıtmadığı yönünde ülkemizde yaygın bir kanat vardır. Maliyet Yönetimi. maliyet yönetiminde genel giderlerin önemi ve konunun Türk muhasebe sisteminde ele alınış şekli incelenmiştir. Türk inşaat sektöründe maliyet analizi yapılırken genel giderlerin ne düzeyde ve hangi doğrulukla dikkate alındığının araştırılması hedeflenmiştir. 299 . üretimle direkt işçilik arasındaki bağın hayli zayıflamasına neden olmuştur. Feyzullah Kadırhan Ç.27’si genel giderleri. Üretim alanındaki söz konusu gelişmelere bağlı olarak maliyetlerin yapısındaki bu değişim. Adana/Türkiye Tel: (322) 338 60 84 E-Posta: emocal@cukurova. nşaat Sektörü 1. %19. inşaat sektöründe karşılaşılması muhtemel 77 adet gider kalemi sıralanarak.Ü.edu. Bu kadar çok gider kalemi göz ardı edilerek belirlenecek bir ön keşfin gerçeği yansıtması beklenemez. Özellikle bilgisayar teknolojisi ve otomasyonda ortaya çıkan ilerlemeler. %25. Bu durumun. bunların inşaat ön keşfinde dikkate alınıp alınmadığı. Çünkü ürün kalitesi ile ilgili beklentilerin yükselmesi yanında maliyet girdilerinin düzeyi ve niteliği de değişmiştir. Giriş Rekabetin küresel boyuta ulaştığı günümüzde. otomasyonun etkisiyle direkt işçilik maliyetlerinin payı azalmıştır.. Emin Öcal.50’si direk giderleri doğru gruplandırabildiği. Uygulanan ankette. Maliyet Tahmini. %41. Sonra da halen inşaat sektöründe faaliyet göstermekte alan yüklenicilere anket uygulanarak konuya yönelik veriler toplanmıştır. varlıklarını devam ettirebilmeleri için yeni üretim ortamıyla uyumlu maliyet yönetim sistemlerini benimsemeleri gerekmektedir. Bu kapsamda önce genel gider kavramı. Anahtar Kelimeler: Genel Gider. nşaat Mühendisliği Bölümü.66’sının bazı genel gider kalemlerini. işletmelerin. dikkate alınıyor ise hangi gider grubuna dâhil edildiği sorulmuştur. Bu çalışmada.nşaat Sektöründe Genel Gider Kavramı ve Yapı Maliyetine Yansıtılma Düzeyi M. Hatta birçok sanayi dalında gittikçe daha çok işletmenin direkt işçilik kalemini iptal ederek bu maliyeti dolaylı işçilik olarak genel üretim maliyetlerine dâhil ettiği görülmektedir.07’sinin ise pek çok doğrudan (direkt) gider kalemini ön keşifte hiç dikkate almadığı anlaşılmıştır. enerji. Bunun sonucu olarak üretim maliyetleri içinde genel üretim giderlerinin payı artarken.

Genel Giderlerin Gruplanması Üretim mühendisliğinde genel giderler. Belirtilen nedenlerle sektörde üretim maliyetinin gerçekçi biçimde tahmini. Bu bağlamda genel giderleri. girdilerin gruplanması ve bunların maliyete yansıtılması konusunda yeni yaklaşımları da beraberinde getirmiştir.Bunun sonucu olarak. Türk inşaat sektöründe genel giderlerinin maliyetlere yansıtılması konusunda önemli eksikliklerin olduğu yönünde bulgulara ulaşılmıştır(Kadırhan. Ancak maalesef. Ülkemizde toplam yatırımların yaklaşık %50’sini oluşturan inşaat sektörüne 200’den fazla alt sektör girdi sağlamaktadır ( ntes. harçlar. bütçelendirilebilir ve 300 . Gelenekselleşmiş olan bu davranış şekli. Sonra da halen inşaat sektöründe faaliyet göstermekte alan yüklenicilere anket uygulanarak konuya yönelik veriler toplanmıştır. Bu çalışmada. Dolayısıyla inşaat ön keşifleri çoğunlukla genel kabullere dayalı olarak belirlenmekte ve bu nedenle de gerçekleşme düzeyleri oldukça düşük olmaktadır. 2. işletmeler için “yönetilebilir” gider kategorisinde olup. inşaat sektöründe yapı ön keşfinin çıkarılması aşamasında özellikle genel gider grubunda yer alan maliyet kalemlerinin ne düzeyde dikkate alındığının saptanması amaçlanmıştır. Genel Gider Kavramı Üretim ve ticaret işletmelerinde. inşaat sürecindeki parasal hareketlerin muhasebeleştirilmesinde de devam etmektedir. aidatlar. Detaylı maliyet analizi ve yönetimi ile ilgili söz konusu yetersizlikler. bu bölümde kullanılan demirbaş amortismanları. işletmede idari kademelerde çalışan ve esas itibariyle üretim faaliyetleri ile doğrudan ilgisi olmayan bölümlerin personel giderleri. analiz edilebilir. nşaat sektörü. Bu kapsamda önce genel gider kavramı. Sabit nitelikli olan ve üretim faaliyetine bağlı olarak ortaya çıkan bu giderler. ülkemizde genel olarak yapı üretimine hazırlık aşamasında gerçekçi ve ayrıntılı maliyet tahminine yönelik sistematik yaklaşımlar oldukça sınırlıdır. 2009). yatırımların öngörülen süre ve maliyetle gerçekleşmesi ve kaynakların etkin biçimde kullanılması açısından büyük önem taşımaktadır.1. gider türlerinden oluşmaktadır (Maç. işletmelerde ürün veya hizmetlere doğrudan mal edilemeyen giderler olarak sınıflandırmak mümkündür. gözden geçirilebilir. işletme ile ilgili vergiler. Elde edilen verilerin analizi sonucunda. maliyet yönetiminde genel giderlerin önemi ve konunun Türk muhasebe sisteminde ele alınış şekli incelenmiştir. Bu da inşaatların vaktinde tamamlanmamasına ve buna bağlı çeşitli kayıplara neden olmaktadır. genel giderler çeşitli ampirik yaklaşımlarla tanımlanmaya ve sınıflandırılmaya çalışılmıştır. inşaat sektöründe parasal kaynak ihtiyacı ve işin süresine yönelik tahminlerde ciddi sapmalara neden olmaktadır. 2002). imalat ve hizmet alanlarını da kapsadığından bu sektörde meydana gelen olumsuzlukların etkisi de yaygın olmaktadır. 2005). Bu tartışmalar işletmelerde. Dolayısıyla tedarikçi kuruluşlar da dikkate alındığında inşaat sektörünün Gayri Safi Milli Hâsıladaki (GSMH) payı yaklaşık %33 ve istihdama katkısı %12 düzeyindedir. geleneksel maliyet muhasebesinin maliyet analizinde hatalara sebep olduğu ve bu yüzünden mamul maliyetlerinin doğru olarak hesaplanamadığ ı yönünde kuşkular artmış ve tartışmalar başlamıştır. hukuki danışmanlık vb. 2.

2. yöneticinin bakış açısından oldukça etkilenmektedir. Örneğin. işletme departmanlarında oluşan performans düşüşlerinden kaynaklanan genel giderler büyük ölçüde kontrol edilebilir gider haline gelebilmektedir. dareciler daha fazla mal veya hizmet sunumu. üretim departmanının hedefi. Şüphesiz genel giderin yönetimi konusunda gösterilen titizliğin. satış giderlerinden veya üretimin kontrolünden farklı bir problemdir. Bu konularda olumsuz tutumlar ve/veya yetersizlikler işletmeyi dönemsel olarak krizlere sürükleyebilir. dolayısıyla daha büyük bütçe elde etmekle ilgilenir. Genel Giderlerin Kontrolü Genel giderlerin hesaplanması. genel giderlerin kârı azaltan önemli bir etken olduğunun farkındadırlar ve bu giderleri asgariye indirerek daha büyük kârlar elde etme peşindedirler. Her ne kadar hepsinde aynı yönetimsel kontrol prensipleri uygulansa da bunlar arasında ayrım yapılması ve farklı organizasyon seviyelerinde ele alınmaları maliyet yönetiminde daha sağlıklı sonuç vermektedir. şletme bünyesinde oluşan krizler çoğunlukla genel giderlerin artmasıyla sonuçlanır. Bu nedenle genel giderlerin yönetimi işletmeler için özellikli bir konudur. Yöneticiler ise. genel giderlerin kontrolü.2. Kontrol edilemeyen genel giderler. Kontrol edilen veya edilemeyen genel giderler aynı kontrol mekanizmasına tabi değildir. kontrol edilebilir genel giderler olarak tanımlanmaktadır. Bu yüzden. aynı zamanda finansal ve üretim giderleri alanında da gösterilmesi ve kendilerine özgü denetim mekanizmalarının geliştirilmesi gerekir. Sonuç itibariyle. satış departmanının çabası ise. Ancak kontrol edilemeyen genel giderler de mevcuttur ve bu bağlamda genel giderleri kontrol edilebilen ve kontrol edilemeyenler olarak gruplamak da mümkündür. Dolayısıyla işletmenin kâr yeteneklerinin arttırılması için genel gider performanslarının gözetilip denetlemesi konusunda işletmeye özgü farklı tarz ve standartların oluşturulması gerekmektedir.yöneticiler tarafından tahsis edilebilirler. Dolayısıyla genel giderler yöneticilerin karar ve inisiyatiflerinden etkilenmektedir. işletmelerin üretim hacim ve kapasitelerine göre değişiklik göstermekle birlikte ekonominin bütün dallarındaki aktivitelerin genel giderler ile ilgili 301 . satış hacminin büyütülmesi yönündedir. Buna göre. işletmeye özgü olup çoğunlukla aşağıdaki giderlerden oluşmaktadır: • Miras vergi giderleri • Patent giderleri • Ödendi ve alındılar • Bölge bayiliği giderleri • Satışlar ve kazanç vergi giderleri • Komisyon giderleri • Niteliksiz borç ve diğer rezerv giderleri • Sigorta prim giderleri • Niteliksiz hizmet giderleri Yukarıda sıralananlar dışındaki gider kategorileri. Farklı motivasyonlar ve davranışlar gerekmektedir. mal veya hizmet üretiminde oluşan birim giderlerin azaltılması.

Ülkemizde nşaat Sektöründe Muhasebe Uygulamaları Ülkemizdeki mevcut vergi mevzuatı bakımından çeşitli gruplara ayrılan inşaat işlerinden birisi “Özel nşaat şleri” olarak adlandırılmakta olup bunlar. Diğer taraftan yapılan gider karşılığında gayri maddi bir kıymetin kazanımının olmaması ve giderin vergi kanunlarında yapılan diğer düzenlemeler gereğince maliyete dönüşme zorunluluğunun bulunmaması gerekmektedir. Yap-sat şeklinde sürdürülen inşaatlardır. GVK’nın 40. bina. Bu her iki grubun da muhasebe uygulamaları açısından çeşitli farklılıkları mevcuttur. Yani ülkemizde uygulanan kanunlarda genel giderin tanımı yoktur. Gelir Vergisi Kanunu Açısından Genel Gider Kavramı Genel giderler deyimiyle neyin kastedildiği.sorunları mevcuttur. Gelir Vergisi Kanunu'nun 40. Yap/Sat (YS) şeklinde. veya KVK’nın kabul edilmeyen indirimler başlıklı 15. işyeri vb. YY O ve YS inşaat işlerinin özgün yönleriyle değerlendirilmesini gerektirmektedir (Gelir Vergisi Kanunu. Buna göre. ne de diğer vergi kanunlarında belirtilmiştir. YY O işleri için Gelir Vergisi Kanunu (GVK) 42. maddesinin birinci bendinde "ticari kazancın elde edilmesi ve idame ettirilmesi için yapılan genel giderlerin" safi kazancın tespitinde hâsılattan indirilebileceği belirtilmekle birlikte bu giderlerin kapsamının ne şekilde belirleneceğine ilişkin vergi mevzuatımızda herhangi bir belirleme yapılmamıştır. genel gider olarak değerlendirilmektedir. Uygulamada bir giderin genel gider olarak dikkate alınması için aranılan en önemli şart. • GVK’nın gider kabul edilmeyen ödemeler başlıklı 41. YS inşaatlar ise bu kapsamın dışındaki diğer ticari işletmeler için geçerli olan vergilendirme yöntemlerine tabi tutulmaktadır. “ nşaat/Taahhüt ve Onarım şleri” olarak adlandırılan ve bir taahhüt kapsamında sürdürülen inşaat işleridir. maddelerinde sıralanan giderler. işleyiş leri. kanunlarda. konut. 302 . YY O şeklinde yapılan inşaat işleri ile YS şeklinde özel inşaat yapan inşaat işletmelerinin hukuki yapıları. ve 44. inşaat işi yapan işletmeler ise. maddesinde safi kazancın tespitinde indirilecek giderlere yer verilmiştir. Bu nedenle işletmelerde maliyet analizi ve yönetiminde genel giderlerin yeri ve öneminin göz ardı edilmemesi gerekmektedir. Bu nedenle. ne Gelir Vergisi Kanunu’nda. Bu farklılıklar. • Maliyet unsuru olmayan (mal veya hizmet üretimi için yapılmış doğrudan gider vasfı taşımayan). 3. 3. Diğer bir grup ise. genel giderlerin tanımı yerine çerçevesi çizilmiştir. Buna göre. Üretim şletmeleri olarak kabul edilmektedirler.1. madde kapsamında vergilendirme düzenlemeleri getirilmiştir. yapılan giderle ticari kazancın elde edilmesi veya devam ettirilmesi arasında bir bağlantının kurulabiliyor olmasıdır. 1996). • Sabit kıymet vasfı taşımayan. Belli bir sözleşme kapsamında Yıllara Yaygın nşaat/Taahhüt ve Onarım şleri(YY O ) şeklinde yapılan inşaat işleri Hizmet Üretimi niteliğinde olmaları nedeniyle bu tür işletmeler Hizmet şletmeleri olarak değerlendirilmektedirler. muhasebe usul ve esasları farklıklar göstermektedir. Bu bağlamda.

inşaat sektöründe genel giderlerin algılanma şeklini ve düzeyini belirlemeye dönük bilgi toplanması hedeflenmiş ve bu amaçla geliştirilen anket sektör temsilcilerine uygulanmıştır. 1. ve Ek 2. makine ve ulaştırma vasıtalarının amortismanları.) olmak üzere üç faaliyet alanı öngörülmüştür. bunların her işte kullanıldıkları gün sayısına göre dağıtılır. Müşterek Genel Gider ve Amortismanların Dağıtılması: Birden fazla takvim yılına yaygın taahhüt işlerinde veya bu işlerin diğer işlerle birlikte yapılması halinde.” Niteliği tam belirli olmayan giderlerin nasıl muhasebeleştirileceği. her yıla ait müşterek genel giderler tahsil olunan hakediş bedelleri ile diğer işlere ait satış veya hâsılat tutarlarının birbirine olan nispeti dâhilinde. “doğrudan(direkt) giderdir” ve “dikkate almıyordum” şeklinde üç cevap seçeneği sunulmuştur. kanal. tahsil olunan hakediş bedellerinin birbirine olan nispeti dâhilinde. %36. Dolayısıyla iş letmeler hakkında yapılan değerlendirmeler de bu üç faaliyet alanı için geçerli olmaktadır. demir yolu. Ankette maliyet kalemlerinin her biri için “genel giderdir”. havaalanı vb. Yıl içinde birden fazla taahhüt işinin birlikte yapılması halinde. Türkiye’de nşaat Sektöründe Genel ve Direkt Gider Ayrımı le Yapı Maliyetine Yansıtılma Düzeyi le lgili Bir Araştırma Genel gider kavramı günümüzde fazlasıyla kullanılmakta olduğu halde özellikle inşaat sektöründe maliyet belirlemede yeterince dikkate almadığı bilinmekte ancak bunun düzeyinin ne olduğu konusunda somut bilgi bulunmamaktadır. Birden fazla olan taahhüt işlerinde veya bu işlerle sair işlerde müştereken kullanılan tesisat. maddesinde aşağıdaki şekilde açıklanmıştır: “GVK Madde 43. her yıla ait müşterek genel gider. Ek 1. Ankette. 2.’de yer alan ve inşaat sektöründe karşılaşılması muhtemel gider kalemlerinden derlenen giderler alfabetik olarak sıralanmıştır. Ankette yer alan işletmeler için. Gönderilen 233 anketten 85 adedinin dönüşü sağlanmıştır. tünel. Gelir Vergisi Kanunu’nda Genel Giderlerin Dağıtımı nşaat işlerinin muhasebe kayıtlarında genel giderlerin dağıtımı da önem kazanmakta olup bu konu GVK’da 43. 4. köprü. anket yöntemi 303 . inşaat işi yapan işletmelere iletilmek üzere 81 il ve 33 büyük ilçenin ticaret ve sanayi veya ticaret odasına gönderilmiştir. müşterek genel giderler ve amortismanlar aşağıdaki esaslara göre dağıtılır. Yıl içinde tek veya birden fazla taahhüt işinin bu madde şümulüne girmeyen işlerle birlikte yapılması halinde. Şırnak Ticaret ve Sanayi Odası ile işbirliğ i yapılmış ve anketler. Bu nedenle bu çalışmada. Araştırma için oluşturulan ankette. temiz su ve pis su şebeke döşeme.2. söz konusu giderlerin sayısı 77 kalemle sınırlandırılmıştır. Uygulanan anket sayısını artırmak için. arıtma tesisi vb.48 düzeyindeki anket dönüş oranı. Maliye Bakanlığıca yayımlanan özelgelerle ve bunlara rağmen belirsizliğin oluştuğu durumlarda da konuya yargı kararlarıyla açıklık getirilmiştir.) • Ulaştırma Yapıları (Karayolu.3. 3. • Konut • Su Yapıları (Baraj. otoyol.

07’sinin ise bu genel direkt kalemlerini maliyet hesabında hiç dikkate almadığı anlaşılmıştır (Şekil 4. %43.27% Doğrudan (Direkt) Gider 31. ankette yer alan gider kalemlerini yapı maliyetine yansıtırlarken hangi gider grubunda değerlendirdikleri sorulmuştur.50% Dikkate Almıyordum 25. işletmelerin genel ve direkt giderleri ne düzeyde doğru algılandıklarına yönelik oranlar tespit edilmiştir.27’sinin genel gider kalemlerini doğru ayırt ettiği. inşaat işletmelerinin % 41.1 ve Şekil 4. verilen yanıtların dağılımının Şekil 4.66% Şekil 4.1).43% Şekil 4. Bulgular nşaat işletmelerine.açısından yeterli kabul edilip.2. Ankete katılan inşaat işletmelerinin genel gider maliyet kalemlerine verilen cevapların dağılımı Doğrudan (Direkt) Gider 41.2’de görüldüğü gibi olmuştur.2).08’sinin direkt gider olarak adlandırdığı. %19. %31.07% Genel Gider 33. Genel Gider 49.1.43’ünün genel gider olarak gruplandırdığı ve %25. Anket sonuçları her bir gider kalemleri bağlamında analiz edildiğinde. Ankete katılan inşaat işletmelerinin direkt gider maliyet kalemlerine verilen cevapların dağılımı 304 .50’snini direkt gider kalemlerini doğru tanımladığı. 4. Direkt giderlerle ile ilgili yanıtlara göre de.66’sının ise bu genel gider kalemlerini maliyet hesabında hiç dikkate almadığ ı anlaşılmıştır (Şekil 4. elde edilen veriler işlenerek analiz edilmiştir Kadırhan.1. 2009). Genel ve direk gider kalemleriyle ilgili yanıtların dağılımlarının ortalaması alınarak da. nşaat işletmelerinin % 49.08% Dikkate Almıyordum 19. Bu oranlara göre.

27 oranında doğru değerlendirdiği görülmektedir. Bu nedenle inşaat maliyeti içinde oldukça önemli bir ağırlığa sahip olan genel giderler ile birlikte pek çok direkt gider kalemi de gözden kaçmakta ve dolayısıyla ön keşfe dâhil edilmemektedir.5.2). • lgili meslek odalarının. Bilindiği gibi ülkemizde inşaat sektöründe yapı ön keşifleri çoğunlukla bazı yaklaşık kabuller ve geleneksel yöntemlere dayalı olarak belirlenmektedir. ankete katılan inşaat işletmelerinin maliyet hesaplamalarında genel gider maliyet kalemlerini ancak %49. genel giderlerin bir kurumun rekabet gücünü etkileyen önemli araçlardan birisi olduğu göz önünde bulundurularak.07’sinin ise pek çok doğrudan (direkt) gider maliyet kalemini dikkate almıyor olmalarıdır. Bu konudaki eksikliklerin giderilmesi için sektörde görev alanların bilinçlendirilmesi ve bilgilendirilmeleri gerekir. Bu bağlamda. iş letmelerin %19. %25. mevcut muhasebe ve vergi mevzuatlarıyla uyumlu bir maliyet yönetimi ve raporlama sistemi kurmaları. bunların. • Örgün eğitim kurumlarının ders müfredatında maliyet planlaması içerikli konulara Örgün eğitim kurumlarının ders müfredatında maliyet planlaması içerikli konulara daha fazla yer verilmesi. 305 . aynı zamanda sonuç odaklı olarak yönetilmesi gerekmektedir. Özetle. sadece girdi odaklı olarak değil. Şüphesiz daha da vahim olanı. ülkemiz vergi hukuku ve bunun maliyet sınıflandırmasına yönelik düzenlemeleri konusunda üyelerinin eksikliklerini gidermek için faaliyetlere önem vermeleri.50 oranında doğru değerlendirilebildiği anlaşılmaktadır (Şekil 4.1. Örneğin Şekil 4. Bu kadar çok gider kalemi göz ardı edilerek belirlenecek bir ön keşfin gerçeği yansıtması beklenemez. Bu durumun yapı üretiminde çok yönlü ve önemli kayıplara neden olduğu kuşkusuzdur. Benzer şekilde direkt gider maliyet kalemlerinin de ancak %41. sorunun çözümüne önemli katkılar sağlayabilir. aynı zamanda getirilerinin.1 incelendiğinde görüleceği gibi. Bu araştırma sonuçları da sektördeki maliyet analizi konusundaki söz konusu yetersizliği doğrulamakta ve boyutları konusunda bilgi vermektedir. • şletmelerin organizasyonları bünyesinde. Sonuç ve Öneriler Genel giderleri etkin bir şekilde yönetebilmek için onların doğru sınıflandırılması yeterli olmamakta. Sonuç Ve Öneriler 5. Çünkü genel giderlerin sadece “gider” olarak değerlendirilmeyip. yani yarattıkları değerin de ölçülmesi gerekmektedir.66’sının bazı genel gider kalemlerini.

53 64.00 51.00 16. cra Giderleri Donanım ve Gayrimenkul Amortismanları Düşük Değerli Demirbaş Giderleri Elektrik Giderleri Emlak Vergisi Gayrimenkul Kira Giderleri Gazete.12 58.53 11.71 55.71 47.18 24.82 42.59 17.53 9.94 42.00 52.66 Aidatlar Bağış Giderleri Bakım.94 9.65 1.76 12. Kongre Giderleri Misafir Ağırlama Giderleri Noter Harçları Meslek Odası Harçları Personel Taşıma Giderleri Posta.88 54.06 58.35 49. Kitap.88 37.35 43.27 306 .59 15.59 47. Ankete katılan inşaat işletmelerinin genel gider maliyet kalemlerine verilen cevapların dağılımı.06 27.29 65. Onarım Giderleri Banka Giderleri Belediye Harçları Büro Temizlik Giderleri Damga Vergisi Dava.18 38.35 11.82 44.88 2.47 24.82 51.65 47.53 31. Faks Giderleri Yemek Giderleri Genel Ortalama 65.53 49.53 69.18 31.00 34.65 23.18 7.71 5.41 3.59 30.29 57.35 14.76 64.12 50. DOĞRU GENEL G DER MAL YET KALEMLER Genel Giderdir (%) YANLIŞ Doğrudan (Direkt) Giderdir (%) Dikkate Almıyordum (%) 9.59 72.76 50.06 44.06 34.59 37.76 43.29 7.53 10.88 41.12 42.35 23.94 7.35 27.Ek 1.71 57.18 43.59 61.08 24.82 42.41 5. Fuar Katılım Giderleri Sigorta Giderleri Su Giderleri Şantiyenin Kaldırılması Giderleri Şehir çi Ulaşım Giderleri Taşıt Akaryakıt Giderleri Taşıt Araçları Amortismanları Taşıt Bakım.41 12.35 22.65 41.06 17.12 4.41 25.65 4.12 2.29 50.65 14.88 38.12 5.94 19.06 41.18 3.71 50.35 18.06 52.29 40.35 22.76 55.41 35.65 25.82 34.18 55.94 38.35 10.82 54.53 44.06 18.18 21. Temizlik Malzemeleri Giderleri Seyahat Giderleri Sergi.76 50.59 43.71 43.82 17.94 12.53 22.41 43. Dergi Giderleri Gecikme ve Tecil Giderleri Genel Kurul Giderleri Hamaliye Giderleri lan Giderleri ş Sağlığı ve Güvenliği Giderleri Kırtasiye Malzemeleri Giderleri Kurs.71 30.94 40.59 22.71 21.88 60.71 20.53 21.12 12.71 37.94 24. Kargo Giderleri Sağlık Tedavi Giderleri Sağlık.65 45.88 32. Sempozyum.71 43.12 30.65 22.88 27.53 51.59 37.35 9. Onarım Giderleri Taşıt Harçları Taşıt Kiraları Telefon.59 54.06 70.

24 12.29 47.00 3.06 15.71 35.53 25.47 42. Eşantiyon.82 17.53 8.65 52.35 11.06 20.53 22.41 45.76 63.94 22.65 43.29 52.94 16.53 75.94 36.59 18.35 37.94 32.76 56.41 23.53 4.35 32. DOĞRU Genel Giderdir (%) D REKT G DER MAL YET KALEMLER YANLIŞ Doğrudan (Direkt) Giderdir (%) Dikkate Almıyordum (%) 34.82 31.35 17.47 31.41 1.71 55.71 35. Promosyon Giderleri kramiyeler şçilik Giderleri ş Makineleri Akaryakıt Giderleri ş Makineleri Amortismanları Kıdem ve hbar Tazminatı Makine Amortismanları Malzeme Giderleri Mamul Nakliye Giderleri Numune Giderleri Ölüm Giderleri Patent Ücretleri Reklâm Giderleri Sosyal Yardımlar SSK Primi şveren Payı Şantiye çi Eğitim Giderleri Tanıtım Materyali Giderleri Taşeron Giderleri ş Makineleri Kira Giderleri ş Makineleri Bakım Onarım Giderleri Tatil Ücretleri Proje Hazırlama Giderleri Tercüme Giderleri Teşhir Giderleri Ücret Giderleri Yakacak Yardımı Yapı Denetim Firması ya da Teknik Uygulama Sorumlusu Giderleri Yardımcı Madde Giderleri Genel Ortalama 28.41 32.18 2. Ankete katılan inşaat işletmelerinin direkt gider maliyet kalemlerine verilen cevapların dağılımı.76 29.Ek 2.65 25.94 35.88 10.06 9.50 307 .00 48.06 50.41 40.76 44.47 74.59 47.59 36.41 27.29 20.29 23.76 32.41 48.47 29.18 30.24 40.12 36.35 27.88 33.06 41.65 27.65 54.29 0.24 9.43 37.06 56.06 25.00 24.00 25.06 32.71 29.53 35.24 27.71 62.29 64.35 9.82 57.07 Ambalaj Malzemeleri Giderleri Bayram Harçlığı Doğum Yardımı Factoring Faizleri Faiz Giderleri Fason şçilik Giderleri Fazla Mesai Ücretleri Giyim Yardımı Hediye.12 63.06 67.24 1.12 69.65 35.00 23.00 27.29 24.53 74.47 0.71 28.29 20.88 29.06 72.41 42.41 4.94 7.00 55.29 37.00 9.47 67.94 47.94 40.12 58.18 2.53 31.06 83.88 1.94 38.35 24.71 31.41 9.

Ankara Maç. (2009) nşaat Sektöründe Genel Gider Kavramı. 5422 Sayılı ntes (2005) Türkiye nşaat Ve Tesisat Müteahhitleri şveren Sendikası. Maddesi Açısından Müşterek Genel Giderleri Kapsamı ve Finansman Giderlerinin Durumu. Sıra No: 10 Vergi Usul Kanunu (1961). Yaklaşım Yay. Mart 2005 Raporu. Yüksek Lisans Tezi. Çukurova Üniversitesi.Tr/Turmob/Basin/M29.Org. Kapsamı. M. (2000) nşaat Muhasebesi. Doc. Adana Kurumlar Vergisi Kanunu (1949). 213 Sayılı 308 . (2002) GVK’nın 43. 12502 Sayılı Muhasebe Sistemi Uygulamaları Genel Tebliğ (2000).302.Kaynaklar Çankaya. Ankara Gelir Vergisi Kanunu (1996) 193 Sayılı Kadırhan. http://Turmob. F. .. Önemi Ve Tekliflere Yansıtılmasının rdelenmesi. Nisan Maliye Bakanlığı Özelgesi (1996).

Sonuç olarak değişen şartnameler ışığında farklı sistemler maliyet açısından karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir.com. deprem. stanbul Tel: (212) 498 4718 E-Posta: u. tek katlı sanayi yapılarının. bilhassa 1999 Kocaeli Depremi’nde sanayi yapılarında görülen geniş çaplı hasar ve göçme oranı etkin olmuştur. zemin şartları Giriş Yakın geçmişte.tr Hadeka nşaat Kartal. yaşanan büyük çaplı depremler tüm dünyada olduğu gibi Türkiye’de de teknik şartnamelerde yeni kuralları ve / veya kısıtlamaları zorunlu hale getirmiştir. 309 . Deprem Bölgelerinde Yapılacak Yapılar Hakkındaki Yönetmelik (DBYYHY-2007) yürürlüğe girmiştir. Yeni yönetmelik ile birlikte tüm yapı tiplerini ilgilendiren yeni kurallar veya kapsamlı kural değiş iklikleri yürürlüğe konmuştur. mevcut yönetmelik revize edilerek. Ümit Dikmen stanbul Kültür Üniversitesi nşaat Mühendisliği Bölümü Bakırköy. betonarme ve prefabrik betonarme gibi veya bunların çeşitli kombinasyonlarından oluşan farklı karma yapım teknikleri kullanılmaktadır. Bu çalışmada. Yeni yönetmelik ile birlikte tüm yapı tiplerini ilgilendiren yeni kurallar veya kapsamlı kural değişiklikleri yürürlüğe konmuştur. Türkiye’de 2007 yılında.2007 Türk Deprem Yönetmeliği Zemin Kriterlerinin Sanayi Yapılarının nşaat Maliyetine Etkileri Senem Özek S. Maliyet hesaplamalarına temel teşkil eden metrajlar ticari paket programlar yardımıyla her alternatif için ayrı oluşturulan tasarımlardan elde edilmiştir.dikmen@iku. stanbul Tel: (216) 377 9595 E-Posta: senem. 34156. Bu bağlamda. Bu bağlamda. ülkemizdekiler de dahil olmak üzere.tr Öz Yakın geçmişte. betonarme. 2007 Deprem Bölgelerinde Yapılacak Binalar Hakkındaki Yönetmelik (DBYBHY-2007) yürürlüğe girmiştir. Anahtar sözcükler: Yapı maliyeti. Bu konuda.edu.ozek@hadeka. Ülkemizde ki sanayi tesislerinin büyük bir çoğunluğu yüksek deprem riskine sahip bölgelerdedir. farklı kolon açıklıkları ve farklı zemin şartları dikkate alınarak çelik. 34880. mevcut yönetmelik revize edilerek. yaşanan büyük çaplı depremler tüm dünyada olduğu gibi Türkiye’de de teknik şartnamelerde yeni kuralları ve / veya kısıtlamaları zorunlu hale getirmiştir. Bu konuda. bilhassa 1999 Kocaeli Depremi’nde sanayi yapılarında görülen geniş çaplı hasar ve göçme oranı etkin olmuştur. Türkiye’de sanayi yapıları inşaatında taşıyıcı sistem olarak çelik. prefabrik betonarme ve karma taşıyıcı sistemler için maliyetler hesaplanmıştır. Türkiye’de 2007 yılında. ülkemizdekiler de dahil olmak üzere. sanayi yapıları.

Türkiye’de sanayi yapıları inşaatında taşıyıcı sistem olarak çelik. Aydın. prefabrik betonarme veya bunların çeşitli kombinasyonlarından oluşan farklı karma yapım teknikleri kullanılmaktadır. Bursa. Yöntem Analiz modeli ve ilgili kabuller Her ne kadar son yıllarda sanayi yapıları inşaatları ağırlıklı olarak organize sanayi bölgelerinde inşa edilmekte ise de büyüklüğü. betonarme. yükselen bir ivme ile artmaktadır. deprem bölgelerinde olduğu görülecektir. DBYBHY-2007’ye göre bu bölgeleri incelendiğinde son bölgenin kısmen. Yalova. Ne var ki. Soğuk çekilmiş elemanlar son yıllarda Türkiye’de de kullanılmaya başlanmıştır.Diğer yandan. prefabrik betonarme ve karma taşıyıcı sistemler için bir maliyet karşılaştırılması yapılmasıdır. Türkiye’de ki Sanayi Yapılarının Genel Özellikleri Yukarıda da bahsedildiği üzere. Türkiye’de sanayi yapıları inşaatında taşıyıcı sistem olarak çelik. Denizli o Adana. bir deprem ülkesi olan Türkiye’de sanayi tesislerinin büyük bir çoğunluğu yüksek deprem riskine sahip bölgelerdedir. Yeni DBYBHY2007’de eski yönetmeliğe göre hem yerinde dökme hem de prefabrik betonarme elemanların tasarım ve imalatı ile ilgili kurallarda maliyeti etkileyebilecek bazı değişiklikler yürürlüğe girmiştir. betonarme ve prefabrik betonarme gibi veya bunların çeşitli kombinasyonlarından oluşan farklı karma yapım teknikleri kullanılmaktadır. farklı kolon açıklıkları ve farklı zemin şartları çelik. OSB’lerdeki zeminler büyük çoğunlukla TDY 2007 ye göre Z3 ve daha yukarı sınıfta iseler de OSB dışında zeminlerde Z4 sınıfı zemine sahip sanayi tesisleri de vardır. Betonarme taşıyıcı sistemler yerinde dökmek olarak inşa edilebildikleri gibi prefabrik olarak hazırlanmış betonarme elemanlar ile de inşa edilmektedirler. Türkiye’de sanayi yurt çapına yayılmış olmakla beraber. tek katlı sanayi yapılarının. Adapazarı. o stanbul. sıcak şekillendirilmiş yapısal çelik elemanlar ile oluşturulabildiği gibi soğuk şekillendirilmiş elemanlarda kullanılabilmektedir. Ama bu konuda henüz yürülükte olan bir ulusal yapım ve tasarım şartnamesi olmadığı için bu tür yapılar bu çalışmanın dışında tutulmuştur. bu çalışmanın kapsamı Z2 ve Z3 zemin sınıfları 310 . Manisa. yerinde dökme betonarme. diğerlerinin ise tamamen 1. Zemin sınıfı olarak Z1 zemin sınıfının nispeten az rastlanan bir zemin sınıfı olması ve Z4 zemin sınıfında ise genellikle farklı temel sistemi veya zemin güçlendirme gereksiniminin doğması bağlamında. Kırıkkale. ve 2. Bu çalışmanın amacı. zmit. ülkemizde gelişen sanayi üretimine paralel olarak yeni ve modern sanayi yapılarına olan talep. Tekirdağ o zmir. Gaziantep o Ankara. niteliği veya diğer nedenlerle organize sanayi bölgeleri (OSB) dış ında da inşa edilen çok sayıda sanayi tesisi vardır. skenderun. Kayseri bölgelerini sanayinin yoğun olduğu 4 bölge olarak kabul edebiliriz. Çelik sistemlerin yapımında.

00 ve 10.00 m olarak.00 m olarak tasarlanmıştır. Çelik yapılar için ise çatı taşıyıcı sistemi uzay aşık çelik çatı ve dolu gövde aşık çelik çatı olarak öngörülmüştür. yerinde dökme betonarme ve prefabrik betonarme yapılar için uzay aşık çelik çatı.00 m olarak öngörülmüştür. Yerinde dökme betonarme kolonlar için. Bu sistemler yine ülkemizde sıklıkla uygulanan sistemlerdir. derece deprem bölgesinde olduğu varsayılarak yapılmıştır. Analiz modeli olarak orta ölçekli iş letmelerde kullanılmakta olan takribi alana sahip bir fabrika yapısı öngörülmüştür. şartnamenin öngördüğü şekilde Z2 ve Z3 zeminler için ayrı ayrı oluşturulmuştur. Betonarme taşıyıcı sistemler yukarıda açıklanan yüklere ve çatı sistemlerine göre ayrı ayrı tasarlanmış ve boyutlandırılmıştır. Tüm yapılar için ayrıca 6.0*56.5 kg/m2 alınmıştır. çatı eğimleri tüm sistemler için %20 kabul edilmiştir. Aktif olarak kullanılacak hacimlerin de hem prefabrik betonarme çözümde hem de çelik çözümde aynı olması amacıyla. Esas olarak temel hesabı için etkin olan moment tesirleridir. kayma kontrolü ve betonarme hesaplar yapılmıştır. Bunlar ülkemizde sanayi işletmeleri tarafından sıklıkla tercih edilen açıklık ve ölçülerdir.00. Tüm yapılar için makas altı yüksekliği 8.ile kısıtlı tutulmuştur. Kocaeli bölgesi baz alınarak 115. Çatı taşıyıcı sistemi olarak. sıklıkla kullanılması nedeniyle kare kesit tercih edilmiştir. Temel hesabı yaparken zemin emniyet gerilmesi kontrolü.0 m. DBYBHY-2007’ye uygun olarak 3. R. dolu gövde aşık çelik çatı ve prefabrik betonarme çatı olarak öngörülmüştür.0*48. tüm sistemlerde makaslar arası mesafe eşit olarak seçilmiştir. Tasarım spektrası. Betonarme yapıların tasarımında BS25 betonu ve BÇIII donatı çeliği öngörülmüş ve malzeme değerleri beton için fck= 25 MPa ve donatı çeliği için fyd= 365 MPa olarak alınmıştır. derece deprem bölgeleri ile kısıtlı olacaktır. diğer yönde ise 8.0 m açıklıklı hangar tipi bir fabrika yapısı şeklinde düşünülmüştür. Yerinde dökme kolonlarda aks aralıkları 8. Farklı açıklıkların maliyet üzerindeki etkisinin irdelenmesi amacıyla açıklıklar bir yönde 20. derece deprem bölgelerinde kalması nedeniyle çalışmanın kapsamı 1. Daha önce bahsedildiği gibi Türkiye’de ki sanayi yapılarının büyük çoğunluğunun 1. Çünkü bu tür temeller seçilen taşıyıcı sistemden bağımsız olarak yapıdaki üretim prosesine uygun inşa edilmek zorundadır. devrilme kontrolü. Rüzgar yükleri TS 498’e göre hesaplanmış ve yapıya etkitilmiştir. Prefabrik betonarme taşıyıcı sistemler için Kocaeli bölgesinde faaliyet gösteren üretici firmalar ile görüşülmüş ve onların verilen tasarım kriterlerine bağlı olarak teklif ettikleri 311 . Deprem yükleri hesabı DBYBHY2007’ye göre ve yapının 1. 24. 32. 32.00 ve 28. Kolonların üst uçlarının mafsal olarak çalıştığı kabulüne bağlı olarak yük azaltma katsayısı. Makas aralıkları prefabrik betonarme uygulamada ve çelik sistemde aynı alınmış. Üst yapı ağırlıklarının fazla olmaması nedeni ile temellerin devrilme emniyetlerinin sağlanabilmesi için enine doğrultuları büyük seçilmiştir.00 m olan sistemler için ise tekil temel olarak tasarlanmıştır. Çatı kar yükü. Bu ölçülere bağlı olarak.00 m olan sistemler için mütemadi temel olarak tasarlanmış.0 alınmıştır.0*40. Çatı kaplaması olarak poliüretan dolgulu trapez alüminyum düşünülmüş ve ağırlığı 20 kg/m2 olarak hesaba katılmıştır. aks aralıkları 10. özel makina/ekipman temelleri de bu çalışmanın kapsamı dışındadır. Ayrıca.50 m’de kren kiriş i konsolu olacağ ı varsayılmış ve 15 ton taşıma kapasitesi olan bir kreynin yükü hesaplara ilave edilmiştir.0 m. analiz modeli 32.

Prefabrik sistem yapılarda. çeyrek fiyatlarıdır. 312 . Ayrıca tüm cephe ve çatı kaplama malzemeleri ile bunlara ait bağlantı parçaları maliyetlere dahil edilmemiştir. üstte mafsallı tek katlı çerçevelerle taşındığı binalar” için önerilen 4.0 olarak alınmıştır. R 3. “Deprem yüklerinin tamamının kolonlar temelden ankastre. Prefabrik. Her bir açıklık ve yükseklik için hesaplanan yapı elemanlarının metrajları yapılmış ve maliyetleri hesaplanmıştır. Prefabrik betonarme için Bayındırlık Bakanlığı birim fiyat tariflerinde pozlandırma yapılmadığından prefabrik betonarme sistemler için maliyet hesabı birim fıyatlara göre yapılamamıştır. Fiyatlara KDV dahil edilmemiştir. Çelik taşıyıcı sisteme sahip yapılarda kolonların temellere ankastre olarak bağlı olduğu ve çatı makası kolon birleşiminin mafsal olarak çalıştığı varsayılmıştır. yürürlükteki deprem yönetmeliği (DBYBHY-2007) ve ilgili Türk Standartlarına uygun yapılmıştır (TS-500. Maliyet hesaplarında Bayındırlık Bakanlığı birim fiyatları ve çeşitli firmalardan alınan fiyatlar ayrı ayrı göz önünde bulundurulmuştur.boyut ve fiyatlar kullanılmıştır. Çelik hangarların maliyet hesabı için hem Bayındırlık Bakanlığı birim fiyatları hem de Kocaeli bölgesinde faaliyet gösteren çeşitli üretici firmaların vermiş olduğu fiyatlar kullanılmıştır. şartnamenin “Deprem yüklerinin tamamının kolonlar temelden ankastre. Çelik yapıların tasarımında sıcak şekillendirilmiş profiller kullanılmıştır. R şartnameye uygun olarak. Temel sistemi olarak soket temel tasarlanmıştır. TS-9967). Tasarımlar. Tasarım ve analizler için SAP-2000 ve STA-4CAD ticari bilgisayar programları kullanılmıştır. Hesaplarda göz önünde bulundurulan birim fiyatlar 2009 yılı 2.’de özetlenmiştir. farklı çatı sistemleri de dikkate alınarak 2 farklı zemin sınıfına göre çözülmüştür. Üst yapı ağırlıklarının fazla olmaması nedeni ile temellerin devrilme emniyetlerinin sağlanabilmesi için enine doğrultuları büyük seçilmiştir.0 olarak hesaba dahil edilmiştir. çelik ve yerinde dökme betonarme yöntemleri ile farklı kombinasyonlar oluşturularak toplam 84 adet çerçeve tasarlanmış ve maliyet analizleri yapılmıştır. TS-648. Analizler ve sonuçların değerlendirilmesi Yukarıda açıklanan yapı ve çatı sistemlerine bağlı olarak 3 adet farklı tipte oluşan taşıyıcı sistem. Tasarlanan yapılar Tablo 1. Yük azaltma katsayısı. TS-498. üstte mafsallı tek katlı çelik çerçevelerle taşındığı binalar” kaydına bağlı olara yük azaltma katsayısı.

Her sistem için en düşük değerler tabloda koyu renk fontla gösterilmiştir. 313 . Çatı (PP) Uzay Aşık Çatı (ÇÇ1) 129 138 120 128 120 124 138 142 126 132 125 127 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 116 128 100 107 104 105 95 96 - 123 133 109 118 109 115 97 102 - Maliyetlerin belirlenmesinde nakliye bedelleri de gözönünde bulundurulmuştur. Çatı (BP) Uzay Aşık Çatı (PÇ1) 116 123 112 119 109 115 120 131 116 122 116 118 Prefab.Tablo 1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Zemin Sınıfı Z2 Z3 Z2 Z3 Z2 Z3 Z2 Z3 Z2 Z3 Z2 Z3 Tablo 2. Uzay Aşık Çatı (BÇ1) 111 123 101 110 100 108 122 123 115 117 111 113 Prefab. Elde edilen metrekare maliyet değerleri Tablo 2’de özetlenmiş tir. Prefabrik yapılar için şantiyenin üretim tesisine mesafesi 50. Sistemlerin Maliyetleri (TL/m2) Yerinde Dökme Betonarme Dolu Gövdeli Aşık Çatı (BÇ2) 104 116 92 101 90 98 108 109 99 100 93 94 Prefabrik Betonarme Dolu Gövdeli Aşık Çatı (PÇ2) 110 117 99 103 99 106 107 117 100 106 98 101 Çelik Sistem Dolu Gövdeli Aşık Çatı (ÇÇ2) 123 131 119 122 110 114 124 128 110 116 107 110 S STEM NO. Yine bu amaçla model yapının Kocaeli bölgesinde olduğu varsayılmış donatı çeliği nakliyesi bu varsayıma göre fiyatlandırılmıştır. Tasarlanmış Sistemlere Ait Temel Özellikler Makas Boyu (m) 20 20 24 24 28 28 20 20 24 24 28 28 Makas Arası Mesafe (m) 8 8 8 8 8 8 10 10 10 10 10 10 Alan (m2) 1280 1280 1586 1586 1792 1792 1280 1280 1586 1586 1792 1792 Sistem No. Ayrıca sonuçlar farklı zemin tipleri bazında Şekil 1 ve 2 de grafik olarak gösterilmiştir.0 km olarak varsayılarak nakliye bedeli hesaplanmıştır.

TL/m2 150 140 130 120 110 100 90 16 20 24 28 BÇ1 BÇ2 BP PÇ1 PÇ2 PP ÇÇ1 ÇÇ2 32 150 140 130 120 110 100 90 16 20 24 28 BÇ1 BÇ2 BP PÇ1 PÇ2 PP ÇÇ1 ÇÇ2 32 Makas Açıklığı. Diğer taraftan Tablo 3’te görüleceği üzere çelik ve prefabrik betonarme taşıyıcı sistemlerin maliyetleri. Z2 tipi zeminler için 90 – 138 TL/m2 ve Z3 tipi zeminler için 94 – 142 TL/m2’dir.0 m Makas Açıklığı. Makaslar arası mesafe = 10. Z2 Zemin Sınıfında Sistemlerin Maliyetleri Maliyet. Çelik taşıyıcı sisteme yapılar ise yine Tablo 2’den görüleceği üzere en yüksek maliyete sahip yapılardır. çatı sistemine ve açıklıklara bağlı olarak Z2 tip zeminler üzerindekine göre %1 ila % 12 arasında daha yüksek maliyete sahiptir.140 130 120 110 100 90 80 16 20 24 28 Makas Açıklığı. Ayrıca böyle bir uygulamanın da gerekli olması durumunda çelik yapıların maliyetlerinin diğer sistemlere göre ciddi miktarda daha yüksek olacağı açıktır. m b. 314 . TL/m2 Makas Açıklığı. Diğer bir deyiş le seçilen sisteme bağlı olarak yapı maliyeti %50’yi aşan mertebede artabilmektedir.0 m Şekil 2. Makaslar arası mesafe = 10.0 m Şekil 1. çelik elemanlar üzerinde yapılması gerekli olası bir yangın koruma katmanı dikkate alınmamıştır. seçilen taşıyıcı ve çatı sistemleri ile açıklıklara bağlı olarak. TL/m2 BÇ1 BÇ2 BP PÇ1 PÇ2 PP ÇÇ1 ÇÇ2 32 140 130 120 110 100 90 80 16 20 24 28 BÇ1 BÇ2 BP PÇ1 PÇ2 PP ÇÇ1 ÇÇ2 32 Maliyet. m a. Z3 Zemin Sınıfında Sistemlerin Maliyetleri Tablo 2’den görüleceği gibi metrekare maliyetler. Makaslar arası mesafe = 8. m b. Makaslar arası mesafe = 8. m Maliyet.0 m a. Tablodan görüleceği üzere Z3 tipi zeminler üzerinde inşa edilecek yapıların maliyetleri yine seçilen taşıyıcı sistem. Zemin tipinin maliyetler üzerindeki etkisini görmek amacıyla tüm maliyetler her çözüm için Z2 tip zemin değerleri maliyetlerine göre normalize edilmiş ve Tablo 3’te gösterilmiştir. Bu çalışmada. yerinde dökme betonarme sistemlere nazaran farklı açıklık mesafelerine daha az hassastır. TL/m2 Maliyet. Diğer önemli bir bulgu ise her iki zemin tipi ve farklı açıklıklarda yerinde dökme betonarme taşıyıcı sisteme sahip yapıların maliyet açısından daha avantajlı olmasıdır.

Ankara. Ankara. Zemin Tipinin Maliyetlere Etkisi Yerinde Dökme Betonarme S STEM NO. Türk Standartları Enstitüsü. Tek katlı sanayi yapısı taşıyıcı sistem seçimlerinde her ne kadar zemin sınıflarındaki farklılığın yapı maliyetine etkisinin en fazla olduğu sistem betonarme yerinde dökme taşıyıcı sistem olsa da genel taşıyıcı sistem maliyetinde mevcut cari malzeme ve işçilik maliyetleri ile en avantajlı sistem olarak gözükmektedir. TS-648. Türk Standartları Enstitüsü.”Yapı Elemanlarının Boyutlandırılmasında Alınacak Yüklerin Hesap Değerleri”. Türk Standartları Enstitüsü. Ankara.2007. Kaynaklar DBYBHY. Computers And Structures STA4-CAD v13. prefabrik betonarme taşıyıcı sistem maliyetinden %18. Structual Analysis for Computer Aided Design 315 . “Çelik Yapıların Hesap Ve Yapım Kuralları”. “Betonarme Yapıların Hesap Ve Yapım Kuralları”. Nisan 1984. Kasım 1987. Aralık 1980. “Prefabrik Yapıların Hesap Ve Yapım Kuralları”. Türk Standartları Enstitüsü. Zemin sınıfının yapı maliyetine etkisinin en az olduğu sistem ise çelik taşıyıcı sistemdir. BÇ1 111% 109% 108% 101% 102% 102% BÇ2 112% 110% 109% 101% 101% 101% BP 110% 107% 101% 101% Prefabrik Betonarme PÇ1 106% 106% 106% 109% 105% 102% PÇ2 106% 104% 107% 109% 106% 103% PP 108% 108% 106% 105% Çelik Sistem ÇÇ1 107% 107% 103% 103% 105% 102% (ÇÇ2) 107% 103% 104% 103% 105% 103% 2 4 6 8 10 12 Sonuçlar Bu çalışmada. Yapı maliyetlerinde ise yerinde dökme betonarme taşıyıcı sistem maliyetinin. Mayıs 2007. 2007 Türk Deprem Yönetmeliği zemin kriterlerinin sanayi yapısı maliyetlerine etkisi incelenmiştir. Mart 1992 SAP2000 v12. Tek katlı sanayi yapısının farklı yapım teknikleri ile Z2 ve Z3 zemin sınıfları için analizleri yapılmış inşaat maliyetleri hesaplanmıştır.0. Afet Bölgelerinde Yapılacak Yapılar Hakkında Yönetmelik”. TS-498. TS-500. Yapılan analizlerde zemin sınıfının yapı maliyetine etkisinin en fazla olduğu sistem yerinde dökme betonarme taşıyıcı sistemin olduğu görülmektedir. çelik taşıyıcı sistem maliyetinden %24 daha düşük seviyelerde olabildiği görülmektedir.Tablo 3. Ankara. TS-9967. Bu sistemde zemin sınıfının yapı maliyeti üzerindeki etkisi % 11 düzeylerini bulmaktadır.

.

nşaat sürecinde kiş iler gruplar ve örgütler arası çatışma sık olarak gözlemlenmektedir. nşaat üretim sürecinin tekrarlanamaz olması. ulku. proje yöneticileri tarafından inşaat projelerinde yaşanan problemlere etkin çözümler getirmek için kullanılabilecektir.com.u@marmara. stanbul Tel: 0 216 308 56 79 12. Anadolu Hisarı. 317 . çatışma yönetimi ile yöneticiler çatışmayı örgütsel verimliliği ve yaratıcılığı arttırıcı bir araç olarak kullanabilirler. Elde edilen sonuçların değerlendirilmesiyle inşaat projelerinde örgüt içi çatışmanın boyutları ve nedenleri belirlenmiştir.edu. iki veya daha fazla kişi veya grup arasındaki çeşitli kaynaklardan doğan anlaşmazlık olarak tanımlanmaktadır. proje ekibinin projeyi gerçekleştirmek için geçici olarak bir araya gelmiş olması gibi sektöre özgü özellikler çatışmaların yoğun olarak yaşandığı bir ortam hazırlamaktadır. Belirlenen çatışma boyutları ve nedenleri. Ayazağa. 34469.tr Garanti Koza – Akiş Adi Ortaklığı Akkoza Konutları Projesi Esenyurt. stanbul Tel: 0 212 285 69 12. stanbul Tel: 0 212 605 08 14 E-Posta: m_ilkergenc@yahoo. nşaat projelerinde yaşanan çatışmalar incelenirken özellikle en çok çatışma yaşayan gruplardan ofis ve saha grubunda yer alan mimar ve mühendislerin durumları incelenmiştir. çatışma yönetimi.ergen@itu. Ancak başarılı bir çatışma yönetimi gerçekleştirilebilmesi için öncelikle çatışma nedenlerinin saptanması gerekmektedir. örgüt içi çatışma. E-Posta: esin. Çatışma olumsuz bir durum olarak görülse de.tr Öz Çatışma. Çalış madan elde edilen veriler değerlendirilerek sonuçlar yorumlanmış ve öngörülerin doğruluğu sorgulanmıştır.nşaat Projelerinde Örgüt çi Çatışmanın Nedenleri ve Boyutlarının Belirlenmesi Esin Ergen Mehmet lker Genç TÜ nşaat Fakültesi nşaat Mühendisliği Bölümü Yapı şletmesi Anabilim Dalı. Anahtar sözcükler: Çatışma. E-Posta: ulkuuzuncarsili@gmail.edu. Çalış mada literatür çalışmasından elde edilen sonuçlara ve kişisel görüşmelere dayanarak çatışma nedenleri ile ilgili öngörüler oluşturulmuş ve bu öngörülere dayalı bir anket hazırlanmıştır. Bu bildiride yer alan çalış manın amacı inşaat projelerinde görev alan mimar ve mühendislerin yaşadıkları çatışmaların boyutlarını incelemek ve nedenlerini belirlemektir.com Ülkü Uzunçarşılı Marmara Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Almanca şletme Bölümü.

iki veya daha fazla kişi veya grup arasındaki çeşitli kaynaklardan doğan anlaşmazlık olarak tanımlanmaktadır. nşaat sürecinde. nşaat projelerinde gözlemlenen yoğun çatışma ortamı. Bunun bir sebebi. 2004). süre ve verimlilik kaybına neden olmakta. kişilerin veya çalıştıkları bölümlerin öncelikli hedeflerinin aynı olmaması sonucunda kişiler ve örgütler arasında çatışmalar doğmaktadır. Bu çalışmada bu nedenlerin tümü incelenmiştir. (3) Kiş isel farklılıklardan kaynaklanan çatışma nedenleri. Birçok sektörde çatışma sebepleri ve yönetimi ile ilgili çeşitli araştırmalar yapılmıştır. projelerin aksamasına ve gecikmesine sebep olabilmektedir (Göçmen. Çatışma. nşaat sektöründe ise yalnızca örgütler arası (yüklenici ve mal sahibi arasındaki) çatışmalar incelenmiştir. her ne kadar olumsuz bir durum gibi gözükse de. inşaat projelerinde çalışanların farklı organizasyonlarda görev yapması ve farklı çalışma yöntemleri benimsemiş olmasıdır. kişiler. 2005). (4) ortaya çıkış şekilleri açısından ve rol çatışması (Ertürk. Örgütlerde çatışmaya yol açan belli başlı faktörler üçe ayrılmıştır (Ertürk. organizasyonların etkinliğ i için belirli bir düzeyde çatışma olması zorunludur (Schermerhorn. ve diğ. 2000): (1) letişimden kaynaklanan çatışma nedenleri. mühendis ve teknikerlere odaklanılmıştır.Giriş Çatışma. Hiç çatışmanın olmadığı organizasyonlarda yenilik. nşaat üretim sürecinin tekrarlanamaz olması. yaratıcılık ve performans düzeyleri olumsuz anlamda etkilenmektedir. ve diğ. maliyet. yöneticilerin çatışmayı örgütsel verimliliği artırıcı ve yaratıcılık sağlayıcı bir araç olarak kullanmasıdır. değişim. kararların gecikmesi veya verilmemesi gibi sorunlarla karşılaşılmaktadır (Schermerhorn. Çalışmanın kapsamı Çatışma türleri şu şekilde gruplandırabilir: (1) örgüt işleyişinin etkisine göre. Bu sebeple bu çalış mada inşaat projelerinde çatışma yaşayan kişi ve gruplar incelenmiş ve özellikle en çok çatışma yaşayan gruplardan biri olduğu literatürde de belirlenen ofis ve saha grubunda (Gündoğdu. Çatışma yönetimi. 2000). (2) örgüt içerisindeki yerleri açısından. Başarılı bir çatışma yönetimi gerçekleştirilebilmesi için öncelikle çatışma nedenlerinin saptanması gerekir. gruplar ve örgütler arası çatışma sık olarak gözlemlenmektedir. (2) Örgütsel yapıdan kaynaklanan çatışma nedenleri. 318 . 2004). 2008) yer alan mimar. proje ekibinin projeyi gerçekleştirmek için geçici olarak bir araya gelmiş olması gibi sektöre özgü özellikler de çatışmaların yoğun olarak yaşandığı bir ortam hazırlamaktadır. Çatışmaların organizasyonel yapıya olumlu etkilerde bulunabilmesi için yöneticiler tarafından etkin bir çatışma yönetimi gerçekleştirilmesi gerekmektedir. Yapılan anket çalışmasının sonucunda elde edilen veriler yardımıyla çatışmanın sebepleri ve boyutları ortaya konularak çatışma yönetimi için önerilerde bulunulmuştur. (3) çatışmaya taraf olanlar açısından. nşaat projelerinde aynı örgüt içinde çalışan kiş iler ve gruplar arasındaki çatışmalarla ilgili herhangi bir çalışmaya rastlanmamıştır. Bu çok parçalı yapıda. Buna karşın çatışmanın fazla olduğu organizasyonlarda ise. Bu çalışmada çatışma örgüt içerisindeki yerleri açısından incelenmiş ve örgüt içi çatışma türlerine odaklanılmıştır.

Çalışmanın yöntemi Çalış mada öncelikle literatür araştırması ve kişisel görüşmelere dayanarak inşaat projelerinde örgüt içinde yaşanan çatışmaların nedenleri üzerine öngörüler geliştirilmiştir. çatışmanın boyutları ve çatışmanın nedenleri olarak üç ana başlık altında incelenmiştir. Saha ve ofis çalışanlarının iş lerini yapabilmeleri için birbirinden sürekli bilgi almaları gerekmektedir.). 319 . Her projenin kendine özgü bir proje ekibi ve imalat süreci olması sebebiyle aynı firmaya ait projelerden de farklı sonuçlar elde edilebileceği öngörülmüş ve bu sebeple bir firmaya ait birden fazla projenin çalış maya dahil edilmiştir. %7’si (11 kişi) makine mühendisi. mimar gibi farklı uzmanlıklardan kişilere ulaşılabilmesi kriterleri dikkate alınmıştır. lk bağlantı e-posta ile kurulduktan sonra. Bunun sebepleri incelendiğinde bu iki bölüm arasındaki işlevsel bağımlılığın çok yüksek olmasının önemli bir faktör olduğu belirlenmiştir. saha grubu ile ofis grubu açısından ayrı ayrı da değerlendirilmiştir. çatışma yaşayan bölümler. Anket Katılımcılarının Demografik Özellikleri Çalış mada öncelikle demografik faktörler belirlenmiştir (Şekil 1).Yapılan ön çalışmada. harita mühendisi. 1997). vb. Yapılan değerlendirmeler ışığında çatışma nedenleri ile ilgili olarak geliştirilen öngörüler test edilmiştir. ofiste çalışanlar da sahadan imalat bilgisi gelmeden planlama. hakediş gibi kontrol ve denetleme ile ilgili görevlerini yapamamaktadır. Oluşturulan anket soruları bu firmaların belirlenen kriterlere uygun kırk projesinde çalışan 219 kişiye e-posta ile gönderilmiştir. anketlerin 142 tanesi yüz yüze. %16’sı 50–60 yaş grubundadır. %4’ü (6 kişi) elektrik mühendisi ve %24’ü ise diğer mesleklerdendir (jeoloji. Görüşülen kişilerin %61’i (100 kişi) inşaat mühendisi. 23 tanesi de e-posta yoluyla gerçekleştirilmiştir. Aynı zamanda gruplar arasındaki farkı belirlemek için bu üç başlık. Görüşleri alınan kişilerin %87’si (143 kişi) erkektir ve %48’i 20–30 yaş. inşaat sektörünün önde gelen yüklenici firmalarının büyük ölçekli projelerinde çalışan mühendis ve mimarlar üzerinde uygulanmıştır. Belirlenen kriterlere uygun yirmi altı firma seçilmiştir. Bu anket çalışması. bu sırada yaşanan sorunlar çatışmalar yaşanmasına neden olmaktadır. Sahada çalışanlar proje ve planlama verileri olmadan imalat yapamamakta. Projeler seçilirken proje maliyetlerinin en az iki yüz milyon TL olması ve inşaat mühendisi. Bu sebeple çalışmada bu iki grup arasında yaşanan çatışmalara odaklanılmıştır. Anket çalışmasında elde edilen veriler. inşaat proje çalışanları incelenmiş ve literatürde de belirtildiğ i gibi ofis ve saha çalışanları arasında sürekli bir çatışma ortamı olduğu gözlemlenmiştir (Ergün. Aynı projede çalışan birden fazla kişiyle görüşülmesinin amacı kişilerin hedeflerindeki ayrımın ve görüş farklılıklarının ortaya konmasıdır. Bu bilgi akış ını sağlamak için saha ve ofis grupları arasında yoğun bir iletişim ve bilgi paylaşımı olması gerekmekte. Türkiye Müteahhitler Birliği’ne üye. Gönderilen e-postalara yirmi üç firmada çalışan 165 kişiden geri dönüş olmuştur. Daha sonra çatışma boyutlarını incelemek ve öngörüleri test etmek amacıyla elli sorudan oluşan bir anket oluşturulmuştur. makine mühendisi. %22’si 30–40 yaş. %23’ü 40– 50 yaş. %5’i (8 kişi) mimar.

40 30 20 10 0 P la n la m a v e S aha P ro je v e Saha 38 28 14 16 18 4 4 6 3 34 S ah a ve K o n tro l Saha ve M a k in e . nşaat projelerinde en çok çatışma yaşayan iki bölüm Çatışmanın Nedenleri Bu bölümde çatışmanın nedenleri üç ana başlık altında incelenmiştir. Ofiste ve sahada görüşülen kişilerin meslekleri ve eğitim durumları Bu kişilerin %72’si lisans düzeyinde. %5’i saha ve kontrol grupları. katılmıyorum ve fikrim yok. %18’i planlama ve saha grupları. D o k to r a Sah a D iğ e r Şekil 1. %24’ü yüksek lisans düzeyinde. M a k in e M ü h. elektrik grupları ve %44’ü diğer gruplar olarak cevap vermişlerdir (Şekil 2). Çatışmanın Yaşandığı Bölümler Katılımcılara saha ve ofis bölümlerinden en çok hangi 2 bölümün çatışma yaşadığ ı sorulduğunda görüşülen 165 kişinin %28’i proje ve saha grupları. (1) letişimden kaynaklanan çatışma nedenleri. kısmen katılıyorum. 1 kiş i de doktora düzeyinde eğitim almıştır (Şekil 1). Katılımcılar öngörülere ne kadar katıldıklarını şu seçeneklerden birini seçerek belirtmişlerdir: tamamen katılıyorum. 2000).60 50 40 30 20 10 0 8 0 M im a r 53 47 80 60 24 16 5 6 4 2 D iğ e r 70 49 27 13 1 L isan s Yü k s e k L isan s O fi s 40 20 0 0 3 2 nşaat M üh. Bu sonuçlara göre saha grubu en çok çatışma yaşayan grup olarak belirlenmiştir. O fis Saha E le k trik M üh. Her bir başlık altında öncelikle çalışmada yapılan literatür taraması ve ön görüşmelere dayanarak geliştirilen öngörülere yer verilmiştir. (2) Örgütsel yapıdan kaynaklanan çatışma nedenleri. Saha ve ofis grubunun aynı soruya verdiğ i cevaplar arasındaki istatistiksel olarak bir fark olup olmadığı ki-kare ve t testleri ile 320 . %5’i saha ve makine. Çalış mada katılımcıların öngörülerle ilgili fikirlerinin istatistiksel olarak geçerliliğini belirlemek için bazı testler yapılmıştır. Bu sonuçlara göre ofiste çalışan mühendislerin sahada çalışan mühendislerden daha eğitimli oldukları görülmektedir. (3) Kişisel farklılıklardan kaynaklanan çatışma nedenleri (Ertürk. E le k trik D iğ e r O f is Saha Şekil 2. Bu öngörülerle ilgili verilen seçeneklere görüşülen kişilerin ne oranda katıldığı yüzdelerle belirlenmiş ve sonuçlar yorumlanmıştır.

K a tı lm ıy o ru m S u Pr o . bina projesinde görev yapanların ise %38’dir (Şekil 4). Bu şekilde hangi tür projelerde bu sorunun daha yaygın olduğunun tespit edilmesi amaçlanmıştır. 321 . Katılma oranlarındaki değerin yüksek olması yetersiz bilgi alışverişinin önemli bir çatışma nedeni olduğunu belirtmektedir. Yetersiz bilgi alışverişinden kaynaklanan sorunlar ve farklı proje türlerine göre dağılımı Çatışmanın yetersiz bilgi alışverişinden kaynaklandığını düşünen kişi sayısının bu kişilerin çalıştığı proje türüne göre dağılımı belirlenmiştir. ncelenen projelerde görüşülen 165 kişinin %47’si bina projesinde. 2001). 50 40 30 20 10 0 T am am en k atıl ı yo ru m K ıs m en ka tıl ı yo rum 43 41 30 33 90 75 60 45 79 63 41 39 16 44 9 1 1 5 10 01 T o p lam M e tro Pr o. (Silah. %7’si su projesinde ve %7’si yol projesinde çalış maktadır. Sahada çalışanların bu öngörüye tamamen katılma oranı % 48 (41 kişi).%38’i metro projesinde. Çatışmanın yetersiz bilgi alışverişinden kaynaklandığını öngörüsüne katılma oranlarına bakıldığında metro projesinde çalışanların tamamen katılma oranı %65. Metro projelerinin büyük ve kapsamlı olmaları ve birbirinden uzak şantiyelere sahip olmaları sebebiyle yetersiz bilgi alışverişinin diğer projelere göre daha yoğun yaşandığ ı ortamlara sahip oldukları gözlenmiştir. ofiste çalışanların tamamen katılma oranı %54 (43 kişi)’tür.belirlenmiştir. letişimden Kaynaklanan Çatışma Nedenleri Çatışma nedenleri incelenirken iletişimden kaynaklanan çatışma nedenlerinden olan yetersiz bilgi alışverişi araştırılmıştır. görüşülen 165 kişinin %51’i (84 kişi) tamamen katıldığını. Bu iki değer arasındaki farkın istatistiksel olarak önemli olup olmadığını belirlemek için tüm seçeneklere (tamamen katılıyorum. 6 10 1 1 30 15 0 30 7 6 12 1 1 Katı l m ı yo ru m Fi kr im y ok Of is S a ha T a m a me n k a tılıy o ru m Bin a P ro . Şekil 3. “Şirket içinde bilgi akış ının eksik veya yanlış olmasından kaynaklanan iletişim sorunları çatışmaya neden olmaktadır” öngörüsü ile ilgili katılımcıların fikirleri alındığında. katılmıyorum ve fikrim yok) t testi yapılmıştır. %38’i (63 kişi) kısmen katıldığını. Görüşülen kiş iler içinde metro projesinde çalışanların oranı düşük olmasına rağmen (%38). Bu testin sonucunda bilgi akış ının eksik veya yanlış olmasından doğan sorunların taraflar arasında çatışmaya neden olduğu konusunda ofis veya şantiyede çalışanlar istatiksel olarak aynı fikirde oldukları olduğu belirlenmiştir. bu öngörüye tamamen katılanların %48’inin metro projesinde çalış ıyor olmasının metro projesine özgü özelliklerle ilgili olduğu düşünülmektedir. Bir soruya iki grubun verdiği cevaplar arasında fark görüldüğünde ise soruya verilen cevaplar ile demografik özellikler arasındaki ilişki ANOVA testi ile belirlenmiştir. 16 kişi katılmadığını ve 2 kişi fikri olmadığını belirtmiştir (Şekil 3). Bu durum çatışmalara uygun bir ortam hazırlamaktadır. Bir başka deyiş le kısmen veya tamamen katılan kişilerin oranı %89 olmuştur. kısmen katılıyorum. Y o l Pr o .

ncelenen projelerde görüşülen 165 kişinin %62’si (54 saha. %17’si (16 saha. 25-36 yıllık 322 . yetki ve sorumlulukların belirsizliğinin yarattığı sorunlar ofis ve saha arasında çatışmaya neden olmaktadır” öngörüsü oluşturulmuştur. Saha ve ofis çalışanlarının verdikleri cevaplara bakarak hemfikir olup olmadıklarını değerlendirmek için bütün cevaplar pearson ki-kare testine tabi tutulmuştur. Sahada çalışan mühendislerin tamamen katılma oranı %40 (34 kişi). Görev. Sonuçlardan görüldüğü gibi. Elde edilen sonuçlar tüm seçenekler açısından ofis ve saha çalışanlarının hemfikir olduğunu göstermektedir. yetki ve sorumlulukların belirsizliğinin yarattığı sorunlar açısından değerlendirme Kişisel Farklılıklardan Kaynaklanan Çatışma Nedenleri Son olarak çatışmalara neden olabilecek kiş isel farklılıklardan kaynaklanan işbirliği ile ilgili sorunlar araştırılırken çalışanlara “Ofis ve saha arasında işbirliği ve koordinasyon sağlama konusundaki sorunlar çatışmaya neden olmaktadır. 26 ofis çalışanı) tamamen katıldığını. Saha ve ofis çalışanlarının bu konuda aynı fikre sahip olup olmadıklarının belirlenmesi için bu soruya iki tarafın seçtiği tüm seçenekler t testine tabi tutulmuştur. Bu farklılığın nedeninin sektördeki iş tecrübelerinden kaynaklandığı düşünülerek verilen tüm cevaplarla kişilerin sektördeki iş tecrübeleri arasında anova testi yapılmıştır. Elde edilen sonuçlar tarafların işbirliğinden dolayı çatışma yaşanması konusunda ofis ve saha personelinin farklı fikirlere sahip olduğu belirlenmiştir. 0–5 yıl iş tecrübesine sahip olan ofis ve saha çalışanlarının işbirliğinden doğan sorunların çatışmaya neden olduğu konusunda istatistiksel olarak birbirleri ile aynı fikirde olduklarını ve 6-15 yıl iş tecrübesine sahip olan ofis ve saha çalışanları için de aynı sonucun geçerli olduğunu göstermiştir. 12 ofis çalışanı) katılmadığını belirtmiş tir.” öngörüsü hakkında fikirleri sorulmuştur. Bu fikre görüşülen 165 kişinin %36’sı (34 saha. görüşülen kişilerin yarısından fazlası (%62’si) görev. 12 ofis çalışanı) katılmadığını belirtmiştir (Şekil 5). 41 ofis çalışanı) kısmen katıldığını. ofiste çalışanların %33’dür (Şekil 6). %24’ü (20 saha. Bu konuda katılma oranlarına bakıldığında işbirliği sorunlarının çatışmaya neden olduğu görülmektedir.Örgütsel Yapıdan Kaynaklanan Çatışma Nedenleri Çatışma nedenlerinden bir diğeri olan örgütsel yapıdan kaynaklanan çatışma nedenlerini araştırmak için “Görev. 16-25 yıl arası tecrübeye sahip olan ofis ve saha çalışanlarının ise farklı fikirlere sahip oldukları belirlenmiştir. 49 ofis çalışanı) bu öngörüye tamamen katıldığını. %13’ü (10 saha. Kişilerin verdikleri cevapların aralarında anlamlı olduğu bulunmuştur. yetki ve sorumlulukların belirsizliğinin çatışmaya neden olduğu öngörüsüne tamamen katılmaktadır. Elde edilen sonuçlar. 60 50 40 30 20 10 0 19 20 12 10 0 1 49 54 Tam am en k a tılıyo ru m K ıs m e n k a tılıyo ru m O fis K a tılm ıyo ru m S aha F ik rim yo k Şekil 5. %46’sı (35 saha. 19 ofis çalışanı) kısmen katıldığını.

Etkin takım çalışması gerçekleştirmek ve dolaysıyla çatışmayı azaltmak için ofiste çalışan mühendisleri sahaya entegre edilmesi gerekmektedir. %18’i (29 kişi) çatışmaların içten içe olup dışa vurulmadığını ve %12’si çatışmanın sık sık olduğunu. Bu sonuçlara göre Şekil 9’da da görüldüğü gibi inşaat projelerinde ofis ve saha mühendisleri arasında çatışmanın olduğu ancak aşırı boyutlara varmadığı görülmektedir. Görüşülen 165 katılımcıdan %82’si (135 kişi) çok gerekli olduğunu. Çatışma Boyutları ve Çatışma Durumunda Gösterilen Davranışlar Çatışmanın nedenlerinin araştırılmasının yanı sıra çatışmaların boyutları ve çatışma yaşayan kişilerin davranışları incelenmiştir.tecrübesi olan kişilerin sayısı az olduğu için bu kişilerin verdiği cevaplara ANOVA testi uygulanmamıştır. Literatürde de buna benzer örnekler bulunmaktadır. 45 40 35 30 25 20 15 10 5 0 41 34 26 12 16 35 1 Ta m am en k a tılıy o ru m K ıs m e n k a tılıy o ru m K a tılm ıy o r u m 0 70 60 50 40 30 20 10 0 65 70 14 15 1 Ç ok gerekli K ısm en O fis S ah gerekli a 0 F ik r im y o k O fis Saha H iç gerekli değ il Şekil 6 Ofis ve saha arasında işbirliği ve koordinasyon sağlama konusundaki sorunlar ve hem ofis hem de sahada çalışma gerekliliği ile ilgili sonuçlar şbirliğinden doğan sorunları önlemek için mühendislerin her iki tarafı (saha ve ofis) anlaması ve empati kurması gerekmektedir. Bu yüzden katılımcılara “Sizce inşaat sektöründeki mühendislerin kariyer hedeflerine ulaşabilmeleri için hem sahada hem ofiste çalışmaları ne kadar gereklidir?” sorusu yöneltilmiştir. 2008). %4’ü çatışmanın kesinlikle olmadığını ve 1 kişi ise çatışmanın sürekli ve şiddetli olduğunu belirtmiştir (Şekil 7). Bunun için tarafların her iki bölümde de çalışması veya birbirini daha iyi anlaması için beraber etkin bir takım çalışması gerçekleştirilmesinin gerekli olduğu düşünülmüştür. Görüşülen 165 kişinin %65’i (108 kişi) çatışmaların normal düzeyde olduğunu. Katılımcılara “Çalıştığınız firmada ofis ve saha mühendisleri arasında yaşanan çatışmalar konusunda aşağıdakilerden en çok hangisi söylenebilir?” sorusu sorularak çatışma boyutlarının belirlenmesi hedeflenmiştir. Şekil 6’dan de anlaşılacağ ı gibi yapılan değerlendirmede sahada ve ofiste çalışan mühendislerin bu konuda ortak bir düşünceye sahiptirler. Örneğin satın almayla ilgilenen kişinin haftada bir gün sahaya giderek bilgileri toplaması ve malzemeleri yerinde görmesi önerisi gibi (Gündoğdu. %17 ‘si (29 kişi) kısmen gerekli olduğunu ve 1 kişi de hiç gerekli olmadığını belirtmiştir. Yapılan kiş isel görüşmelerde buna yönelik öneriler olmuştur. 323 .

60 50 40 30 20 10 0 3 4 58 50 17 12 9 11 1 0 K e s in lik le o lm a z N o rm a l d ü ze yd e ç te n i ç e o l u r . ofiste çalışan mühendisler ise işten ayrılmak yerine çatışmanın daha fazla büyümemesi için geri adım atmayı tercih etmektedirler. Çatışmanın boyutuna göre farklı davrandıkları görülmektedir. En büyük fark ise iş ortamından çekilme ve çatışmanın büyümemesi için geri çekilme davranışlarında görülmektedir. sahada çalışan mühendisler çatışmanın büyümemesi için çatışmadan çekilmek yerine çalıştıkları işten ayrılmayı daha fazla tercih etmektedir. Buna karşılık. O fis Saha Şekil 8. Görüşülen kişiler ofiste çalışan mühendislerin. 30 24 22 20 16 16 30 30 15 10 5 5 2 0 ş o r ta m ın d a n ç e k il ir S a l d ır g a n d a v r a n ış s e r g il e r K e n d i s in d e n o lm a d ığ ı n ı savunur A c ın d ır m a g ib i b ir B ü y ü m e m e s i iç i n ta v ır s e r g ile r ç e k ili r . Buna göre kişilerin %33’ü çatışma yaşayan kişilerin çatışmanın kendisinden kaynaklanmadığını savunduğunu belirtmiştir. iki taraf arasındaki bu farkın nedeninin saha çalışanlarının kendilerini firmaya çok ait hissetmemesi ve iki grubun kariyer hedefleri arasında fark olmasından kaynaklanabileceğini göstermiştir. Ankete katılanların %28’i çatışma yaşayan kiş inin çatışmanın daha da büyümemesi için çatışmadan çekildiğini belirtmiştir. Çatışma yaşayan kişilerin davranış ları Çalış madan çıkan ilginç sonuçlardan bir tanesi çatışma durumunda ofiste çalışan kişiler ile sahada çalışan kişilerin davranışlarının arasında farklılık olmasıdır (Şekil 8). Ayrıca kişilerin %28’i çatışma yaşayan kişinin saldırgan davranış sergileyeceğini belirtirken %16’sı çatışma yaşayan kişinin iş ortamından çekilmeyi tercih ettiğini belirtmektedir (Şekil 8). genellikle çalıştıkları firmada yükselmek istemelerinden 324 . Verilen cevaplardan incelenen inşaat projelerinde çalışan kişilerin çatışma karşısında belirgin bir tutumu olmadığı görülmektedir. Bunların yanı sıra incelenen inşaat projelerinde çatışma durumunda kişiler kendilerini acındırma gibi bir tutum içine nadiren girmekte olduğu görülmektedir. Ofis çalışanları ile karşılaştırıldığında. Yapılan yüz yüze görüşmeler. d ış a v u ru lm a z S ık s ık S ü re k li v e ş id d e t li O f is S ah a Şekil 7 Çatışma boyutları Çatışmalar karşısında çatışma yaşayanların davranışlarını belirlemek için görüşülen kişilere “Çalıştığınız firmada çatışma olduğunda çatışma yaşayan kişiler genelde nasıl davranırlar?” sorusu sorulmuştur.

Bunun nedenlerinden bir tanesinin sahadaki çatışmaların imalatı doğrudan etkileyerek geciktirme ihtimalinin bulunması olduğu düşünülmektedir. %13’ü yöneticinin güç ve yetkisini kullandığını. uyma ve kaçınma ya da geri çekilme yöntemlerini fazla tercih etmediği görülmüştür (%14). sahada örtbas etme yönteminin görmezden gelme yöntemine göre daha çok tercih edilmesinin sebebinin sahada tarafların işten ayrılmasını engellemek olduğu belirlenmiştir (Gündoğdu. işbirliği ya da problem çözme yollarını kullandığı görülmüştür (%58). Yapılan kişisel görüşmelerde.dolayı kariyer hedeflerine ulaşmak için bazı olaylarda alttan alabileceğini belirtmiştir (Yıldırım. Bu çözümü sadece %4’lük bir kesim seçmiştir. Ofiste yaşanan çatışmalar için verilen cevapların %16’sında yöneticilerin görmezden geldikleri belirtilirken saha için bu oran %4’tür. Sonuç Alan araştırması sonucunda inşaat projelerinde bölümler arası ve kişiler arası çatışmaların yaşandığı tespit edilmiştir. k a y ıts ız ye tk is in i k a lır k u lla n ır T a ra fla rı Ö rtb a s e d e rB a ş k a s ın ın d in le r ve ya rd ım ın ı ç ö zm e ye is te r ç a lış ır O fis S aha Şekil 9 Yöneticilerin çatışma çözümü için izledikleri yollar Bu sorudan elde edilen ilginç bir sonuç ise incelenen projelerde ofiste çalışanların ve sahada çalışanların cevapları arasında belirgin fark görülmesidir. 2008). nşaat projelerinde yöneticilerin baskın olma ya da rekabet. %10’u yöneticinin çatışmayı görmezden geldiğini. %5’i yöneticinin çatışmayı çözmek başkasından yardım istediğini belirtmiştir (Şekil 9). Bölümler arası çatışma en çok proje bölümü ve saha uygulamaları bölümü arasında yaşanmaktadır. Görmezden gelme yönteminde yöneticiler olay hiç yaşanmamış gibi davranmaktadır. 50 40 30 20 10 0 13 4 12 9 3 20 5 3 4 74 9 G ö rm e z d e n G ü ç v e g e lir. Bunu planlama bölümü ve saha 325 . ancak örtbas etme yönteminde kimseye zarar gelmeyecek şekilde çatışmayı sonlandırmak amaçlanır. bunun yanı sıra %14 oranında örtbas etme yöntemine de başvurulmaktadır. Diğer bir çözüm olan yöneticilerin başka kişinin yardımına başvurması yöntemi incelenen inşaat projelerinde pek uygulanmamaktadır. Yöneticilerin ofisteki çatışmaları sahadaki çatışmalara göre daha çok görmezden geldiği belirlenmiştir. %14’ü yöneticinin çatışmayı örtbas ettiğini. malatı geciktirecek bir çatışmaya çözümün bir an önce getirilmesi tercih edilebilir. Sahada çalışanlar ise iş değiştirmeye daha sıcak baktıkları için çatışma karşısında daha sert tutumlar içerisinde olabilmektedirler. Sahada. Çatışma Yönetimi Çatışma çıktığında yöneticilerin çatışmanın çözümünde nasıl bir yol izlediğ i sorulduğunda görüşülen kişilerin %58’i yöneticinin çatışmaya taraf olanları dinlediği ve bir çözüm bulmaya çalıştığını. Buradan anlaşılacağı gibi inşaat projelerinde yöneticilerin çatışma karşısında en fazla uzlaşma. 2008).

Çalış mada tespit edilen diğer bir çatışma nedeni ise mühendisler arasındaki iletişim eksikliğidir. letişim kaynaklı çatışmalarda en önemli sorun bölümlerin/kiş ilerin birbirleriyle olan yetersiz bilgi alışverişidir. Bunu takip eden davranış şekilleri ise çatışma yaşayan kişinin çatışmanın daha da büyümemesi için çatışmadan çekilmesi veya saldırgan davranış sergilemesidir. Ofis ve saha çalışanlarının çatışma sırasındaki gösterdikleri davranış farkları incelenerek. Bu çalış madan elde edilen sonuçlar yardımıyla inş aat yöneticileri çatışma nedenlerini ve boyutlarını dikkate alarak daha etkin bir çatışma yönetimi gerçekleştirebilecektir. Saha uygulaması zaten imalatın yapıldığı ana bölüm olduğu için bu beklenen bir sonuçtur. Etkin takım çalış masını gerçekleştirmek için de ofiste çalışan mühendislerin sahaya entegre edilmesi gerekir. her iki gruba da farklı çatışma yönetimi uygulanabilecektir. Bu sorunun çözümü için etkili bir iletişim ağının kurulması. yetki ve sorumlulukların belirsizliği olarak belirlenmiştir. 326 . Bölümler arası yaşanan çatışmaların nedenlerinin içinde en önemlisi görev. Bu durum inşaat projelerine has dinamik ortamdan kaynaklanmaktadır. Oğuz Ersun ile Umut Gökçe’ye ve alan çalış masına katkıları olan Osman shakoğlu ve Haluk Martağan’a yardımları için teşekkür ederiz. Dr. Bu sorunun aşılması için bölümlerin bir arada çalışmasını sağlayacak etkin takım çalış ması yapılmasının gerekli olduğu saptanmıştır. Bu sorunun çözümlenebilmesi için çalışanların görevlerinin net olarak tanımlanması ve kişilerden görev tanımları dışında hizmet beklenmemesi gerekmektedir. Gör. Teşekkür Bu çalışmaya verdikleri destekten dolayı Öğ. Kişilerin çatışma yaşandığında belirgin bir tutumu olmadığı ve çatışmanın boyutuna göre farklı davranacakları görülmektedir.uygulamaları bölümü arasında yaşanan çatışma takip etmektedir. nşaat projelerinde bölümler/kişiler arasında işbirliği ve koordinasyon sağlama konusunda sorunlar yaşanmaktadır. Bazı firmalarda is yoğunluğunu karşılamak için veya değişen dinamik is koşullarına ayak uydurmak için bir kişi birden çok işte çalıştırılmaktadır. Ancak ofiste ve saha çalışanlarının çatışma durumundaki davranışları arasında farklılık olduğu tespit edilmiştir. tüm personelin bu sistem hakkında temel bilgi ve becerilere sahip olmaları ile sağlanabilir. Bütün bölümler incelendiğinde. bölümlerin en çok saha uygulaması bölümü ile çatışma yaşamakta olduğu görülmektedir. Çatışma durumunda çatışma yaşayan kiş ilerin çoğunlukla çatışmanın kendisinden kaynaklanmadığını savunduğunu belirlenmiştir. Çatışma halinde yöneticilerin davranışları incelendiğinde cevapların yarısından fazlasında yöneticilerin olumlu bir davranış içinde oldukları ve çatışmaya taraf olanları dinledikleri ve bir çözüm bulmaya çalıştıkları belirlenmiştir. bunun sürekli bir kontrol düzeni ile işler kılınması ve geliştirilmesi.

G. John Wiley and Sons Inc. Kişisel görüşme. (2004) Paket Programlar ile statiksel Veri Analizi. Kaan Kitabevi. Gündoğdu. Fen Bilimleri Enstitüsü. (2008) Kişisel görüşme. Ertürk.T.Kaynaklar Duran. I. 2008. (2004) Core Concepts Of Organizational Behaviour. Ankara. Ankara. Yıldırım. 2002..Ü. stanbul. stanbul Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü.. Hunt. (1999) nşaat Personelinin Çatışma Giderim Yaklaşımının Saptanmasına Yönelik Alan Çalışması Yüksek Lisans Tezi.N. . Ocak Yayınları. . (2000) şletmede Yönetim ve Organizasyon. stanbul. S. 2001. Dictionary of statistics. K.. J. Göktekin.. (1995) Bilimsel Araştırmalarda Bilgisayarla statistik Uygulamaları. G. Ergün. stanbul. (2005) Türkiye nşaat Projelerinde Yüklenici ve Mal Sahibi Arasında Meydana Gelen Çatışmaların Nedenleri ve Çatışma Yönetimi Yüksek Lisans Tezi. Özdamar. Göçmen. USA. Osborn. Upron. .. U. Schermerhorn. Eskişehir. (1998) şletme Yöneticiliği. R. 327 . Oxford University Pres. Silah. M. Çalışma psikolojisi. M. (2008) Kişisel görüşme Koçel.R. and Cook. Beta Yayınevi. M. M. T. Selim Kitabevi. J. stanbul. Beta Yayınları.

.

Arnavutluk Tel: 0 532 5532828 E-Posta: onderokmen@hotmail. Ayrıca. Risk analizi. CPM her bir aktivitenin öngörülen süresini tek. aktivite şebekelerinin çizelgelemesinde kullanılmakta olup. Böl. Günümüz koşullarında belirsizliklerden bir hayli etkilenen inşaat aktivite şebekelerinin Kritik Yol Yöntemi (Critical Path Method – CPM). Tiran. CSRAM ile birlikte uygulanan diğer üç yöntemden elde edilen sonuçların karşılaştırılmasıyla inşaat aktivite şebekelerinin değerlendirilmesinde aktiviteler ve belirsizlik oluşturan risk faktörleri arasındaki korelasyonun dikkate alınmasının önemi gösterilmiştir. Oysa inşaat 329 .com Öğretim Üyesi. Dr. Tiran. proje ilerleyişinin kontrolü ve kaynakların verimli bir şekilde dağıtılmasında kullanılagelmiştir. Anahtar sözcükler : Aktivite şebekesi..edu. Epoka Üniv. inşaat projelerinde. aktiviteler arasındaki ilişkileri dikkate alarak proje süresinin bulunmasında ve her bir aktivitenin kritikliği doğrultusunda aktivitelerin proje süresi üzerindeki etkilerini ortaya çıkarmada son derece etkili bir yöntemdir. nşaat Müh.. kesin bilinen ve değişmez olarak kabul etmekte olduğundan deterministik bir yöntem olarak değerlendirilebilir. Arnavutluk Tel: 00 355 208 72 10 E-Posta: aoztas@epoka. 2000). Risk yönetimi.al Öz Şebeke tipi aktivite çizelgeleri. PERT ve simülasyona (Monte Carlo Simülasyonu .. Korelasyon. Bu uygulamalar CSRAM’in işlerliğini ve belirsizlik etkisine paralel olarak daha gerçekçi sonuçlar ürettiğini göstermiştir. Çalışmada. Ahmet Öztaş Doktora sonrası araştırmacısı. mevcut çalış ma. Bu çerçevede. Denge Çizgisi Yöntemi (LOB) ve Kritik Yol Yöntemi (CPM) 1950’lerden itibaren inşaat proje aktivitelerinin çizelgelemesinde kullanılan başlıca metotlar olmuşlardır (Oberlender.MCS) dayalı CPM yöntemlerinden elde edilen sonuçlarla karşılaştırılmaktadır. elde edilen sonuçlar aynı proje üzerinde uygulanan CPM.Korelasyonlu Aktivite Şebekesi Risk Analizi Modeli Ve Bir nşaat Projesi Üzerinde Örnek Uygulaması Dr. aktivite sürelerinin ve belirsizlik oluşturan risk faktörlerinin korelasyonlu olduğu durumda inşaat aktivite şebekelerinin belirsizlik etkisi altında incelenmesine olanak sağlayan Korelasyonlu Aktivite Şebekesi Risk Analizi Modeli (Correlated Schedule Risk Analysis Model – CSRAM) isimli yeni bir yöntem önermektedir. CSRAM’in gerçek bir inşaat projesi üzerindeki uygulaması verilmekte olup. Böl. CPM. Ancak. Epoka Üniv.. nşaat Müh. Önder Ökmen Doç. proje süresinin tahmini. Giriş Çubuk Diyagramı Yöntemi. Program Değerlendirme ve nceleme Tekniği (Program Evaluation and Review Technique – PERT) gibi deterministik ve olasılıksal metotlarla incelenmesi yeterli olmamaktadır. Simülasyon modelleri.

tek tek her bir aktivitenin ve bir bütün olarak aktivite şebekesinin risk faktörlerine karşı duyarlılığını gösterememekte ve aktiviteler arasındaki korelasyon etkisini göz ardı etmektedir (Wang ve Demsetz. 1983). Buna bağlı olarak inşaat aktivite şebekelerini belirsizlik etkisi altında değerlendirebilmek amacı ile Program Değerlendirme ve nceleme Tekniğ i (PERT) (Dept. risk faktörü duyarlılık analizi yapabilen risk analizi modelleri geliştirilmiştir (Wang ve Demsetz.. 1993). Proje Süre Tahmini (PRODUF) (Ahuja ve Nandakumar. bir yatırım veya projede karşılaşılması beklenen risklerin sistematik bir kontrol prosedürü olarak tanımlanabilir (Dikmen ve diğ. Oysa. aktivite şebekelerinde aynı risk faktöründen etkilenen aktiviteler arasında korelasyon oluşmakta ve bu korelasyon etkisi proje süresi gibi CPM bulguları üzerindeki belirsizliği arttırmaktadır. CSRAM’in detaylı açıklaması ise Ökmen ve Öztaş (2008)’da yer almaktadır.aktiviteleri hava koşulları. aktivite kritikliklerinin yanlış değerlendirilmesine ve proje süresinin yanlış bulunmasına yol açabilmektedir (Flanagan ve Norman. nitel ve nicel girdileri kullanarak ürettiği olasılıklı nicel çıktılarla inşaat aktivite şebekelerinin belirsizlik ve 330 . Korelasyonlu Belirsizlik Altında Şebekeler (NETCOR) (Wang ve Demsetz. Bu modeller risk faktörleri. aktiviteler arasındaki korelasyon etkisi. of the Navy. 1993). 2005). Bu çalışma.MCS) dayalı CPM yöntemlerinden elde edilen sonuçlarla da karşılaştırılmaktadır. Faktörlü Simülasyon (Woolery ve Crandall. Bu yöntemler proje risk yönetim sistemi sürecinde risk analizi yöntemi olarak ta kullanılabilmektedir. CPM üzerine kurulu olan. Bu nedenle. 1979). inşaat aktiviteleri ve risk faktörleri arasındaki çift yönlü korelasyonu göz ardı etmeden aktivite şebekelerinin belirsizlik altında değerlendirilmesini sağlayan Korelasyonlu Aktivite Şebekesi Risk Analizi Modeli (Correlated Schedule Risk Analysis Model – CSRAM) isimli yeni bir model geliştirilmiştir (Ökmen ve Öztaş. Elde edilen sonuçlar aynı proje üzerinde uygulanan CPM. 2008). belirsizlik etkisi ve belirsizliğin olumlu ve olumsuz yöndeki etkisi gibi hususlardan bir veya birkaçını dikkate alan çözümlemeler üretmekle birlikte hiçbiri risk-faktörleri arasındaki korelasyon etkisini dikkate almamaktadır. 2000). Bu prosedür risk tanımlaması. risk sınıflandırması. 2000) ve Kararsal Risk Analizi Prosesi (JRAP) (Öztaş ve Ökmen. 2000): Belirsizlik Karar Modeli (MUD) (Carr. 1992). Risk yönetimi. MCS tekniği ile çalışan. MCS ve PNET gibi risk analizi yöntemleri belirsizliği analiz edebilmekle birlikte. 1993) gibi CPM tabanlı deterministik olmayan yöntemler geliştirilmiştir. 1992). 1985). 1975) ve Monte Carlo Simulasyonu (MCS) (Diaz ve Hadipriono.. 2004). zemin şartları gibi değişik türde risk faktörlerinin ve bu faktörlerin yol açtığı belirsizliklerin etkisi altındadır. Bu çerçevede. Tam Simülasyon (Touran ve Wiser. 1958). Korelasyonlu Aktivite Şebekesi Risk Analizi Modeli CSRAM. risk analizi ve riske karşı önlem geliştirilmesi gibi işlemler içermektedir (Flanagan ve Norman. Olasılıklı Şebeke Değerlendirme Tekniği (PNET) (Ang ve diğ. PERT. Şartlı Beklenen Değer Modeli (CEV) (Ranashinge ve Russell. 1985). CSRAM’in genel bir açıklamasını ve gerçekleştirilmiş bir inşaat projesi üzerindeki örnek uygulamasını içermektedir. aktivite şebekelerinde korelasyon etkisini dikkate alarak. Bu nedenle aktivite süreleri gerçekte değişkenlik gösterebilmekte ve CPM. PLATFORM (Levitt ve Kunz. PERT ve simülasyona (Monte Carlo Simülasyonu .

CPM üzerine kurulu olduğundan CPM uygulaması için öngörülen aktiviteler. Ancak. aktivite öncellik ilişkileri. Şekil 2 CSRAM girdi-çıktı zinciri. ara zamanlar gibi verileri girdi olarak kabul eder. Modelin girdi-çıktı zinciri ise Şekil 2’de gösterilmektedir. Şekil 1 CSRAM akış çizelgesi. “maksimum” ve “en muhtemel” değerler olarak girilir. CSRAM. mühendislik öngörüsü ve risk tanımlama süreçleri doğrultusunda) risk faktörleri ve risk faktörlerinin “beklenenbeklenenden iyi olma-beklenenden kötü olma” durumlarını yansıtan “risk faktörü durum olasılık sınır değerleri” modele girilir. aktivite süreleri PERT’te olduğu gibi “minimum”. CSRAM’in ihtiyaç duyduğu diğer bir veri grubu ise belirsizlik oluşturan risk faktörleri ile ilgilidir.korelasyon etkisi altında incelenmesini ve değerlendirilmesini sağlayan. Bunun dışında her bir risk faktörünün her bir aktivite üzerindeki etkisi “çok etkili-etkili-etkisiz” ifadelerinden biri ile niteliksel 331 . inşaat yapım yönetimi karar verme süreçlerinde ve risk yönetiminde kullanılabilen bir risk analizi modeli olarak geliştirilmiştir. Ökmen ve Öztaş (2008)’ın çalışmasında MS Excel ve @Risk programları kullanılarak teoriden pratiğe geçirilen CSRAM’in akış çizelgesi Şekil 1’deki gibidir. Şebekede bulunan aktivitelerin sürelerini etkileyeceği düşünülen (geçmiş işlerdeki tecrübeler.

lk üretimdeki rasgele sayılar vasıtası ile söz konusu CPM uygulamasında (söz konusu iterasyonda) her bir risk faktörünün “beklenen-beklenenden iyi olma-beklenenden kötü olma” rasgele durumlarından hangisi ile etkinleştirileceğ i CSRAM tarafından belirlenir. CSRAM. Ayrıca. Daha önce de belirtildiği gibi bu olasılık değerleri inşaat yapım yönetimi karar verme süreçlerinde ve risk yönetiminin risk önleme/azaltma safhasında kullanılabilmektedir. “aktivite süre katsayıları”nı hesaplar. hangi risk faktörlerinin proje süresi ve aktivite kritiklikleri üzerindeki belirsizliğin oluşmasında daha etkili olduğu bulunmuş olur (Şekil 2). Risk-faktörleri arasındaki korelasyon etkisi ise korelasyonlu risk faktörleri için aynı “risk faktörü durum olasılık sınır değerleri” girilerek sağlanır. Her bir aktivite için bulunan bu süre değerleri kullanılarak CPM tamamlanır ve MCS iterasyon sayısı kadar CPM uygulaması aynı şekilde tekrarlanır (Şekil 1). Örnek Uygulama Bu bölümde. Risk faktörlerinin meydana geliş şiddetini temsil eden bu sayılar ile her bir aktiviteyi etkileyen risk faktörlerinin “çok etkili-etkili-etkisiz” nitel değerlerinin CSRAM tarafından dönüştürülen nicel değer karşılıkları ile etkileştirilmesi sonucunda (ilk rasgele sayı üretim aşamasında belirlenen risk faktörü durumları da dikkate alınarak) CSRAM. kullanıcıdan geçmiş işlerdeki sayısal verilere bağımlı olan korelasyon katsayısı gibi nicel veriler istenmez. Model. elde edilen sonuçlar aynı proje üzerinde uygulanan CPM. aktivite toplam bolluk zamanları (aktivite kritiklikleri) ve aktivite yolu bolluk zamanları (yol kritikliği) gibi şebekeye ait özelliklerin değişim durumları olasılıklı bir şekilde çıktı olarak üretilmiş olur. Simülasyon tamamlandığında proje süresi. her bir risk faktörünün söz konusu CPM uygulaması (söz konusu iterasyonda) sırasında ne şiddette meydana geleceğini modeller. Diğer bir ifade ile CSRAM’de aktiviteler arasındaki korelasyon etkisi risk faktörü bazlı olarak niteliksel ve dolaylı bir şekilde modellenir. kinci kez üretilen rasgele sayılarla ise CSRAM. “çok etkili/etkili” olarak girilmişse bu iki aktivite bu risk-faktörü açısından kısmi korelasyonlu. Uygulamalara geçmeden önce faydalanılan proje hakkında genel bilgiler verilmiştir. işleyiş i sırasında bu niteliksel verileri nicel verilere çevirmektedir. PERT ve simülasyona (MCS) dayalı CPM yöntemlerinden elde edilen sonuçlarla karşılaştırılmaktadır. CPM hesaplamalarını girilen iterasyon sayısı kadar tekrarlar. Örneğin. risk faktörlerinin “beklenenbeklenenden iyi olma-beklenenden kötü olma” durumlarını yansıtan “risk faktörü olasılık sınır değerleri”nde gerekli ayarlamalar yapılıp simülasyon tekrarlanarak şebekenin risk faktörlerine karşı duyarlılığı ölçülür. Örneğin. MCS iterasyon sayısı ve diğer bir takım simülasyon özellikleri de girildikten sonra çalıştırılan CSRAM. iki ayrı aktivite için belirli bir risk faktörü etkisi “çok etkili/çok etkili” olarak girilmişse bu iki aktivite bu risk-faktörü açısından tam korelasyonlu.olarak belirtilir. “rasgele sayı üreticisi” ile iki ayrı kez risk faktörü sayısı kadar 0 ile 1 arasında rasgele sayı üretir (Şekil 1). “maksimum” ve “en muhtemel” değerler ile temsil edilen aktivite süreleri ile etkileştirerek söz konusu CPM uygulaması (söz konusu iterasyonda) sırasında kullanılacak aktivite sürelerini hesaplamış olur. 332 . “etkili/etkisiz” olarak girilmişse bu iki aktivite bu risk-faktörü açısından korelasyonsuz durumları oluşturulmuş olur. CSRAM’in gerçek bir inşaat projesi üzerindeki uygulaması verilmekte olup. bu süre katsayılarını “minimum”. Her bir CPM uygulaması sırasında (her bir iterasyonda) CSRAM.

Bölge Müdürlüğü ( dare) idaresinde. şartname ve fenni kurallara uygun olarak hazırlamakla ve işi 02. PERT gibi yöntemlerin inşaat projelerinin sadece inşaat aşamasında değil.2006 olarak bulunmuştur.10. sözleşme gereğince proje çizimlerini. 2007). aktivitelerin kritiklikleri hakkında herhangi bir bilgi veremediğinden.2005 tarihinde imzalanmış ve işin yapımı 02. işler planlandığı şekilde gitmemiş ve onaylı iş programına göre 28. sonuçta süre uzatımları meydana gelmiştir.10. öncellik ilişkilerini kurabilmek için CPM uygulamasında çubuk diyagramındaki gibi 19 aktivite değil toplam 32 aktivite kullanılmıştır. tasarım aşamasında da kullanılabileceğini göstermektir. Kritik Yol Yöntemi Uygulaması Yüklenici. 7 no’lu aktivite ise 3 günlük toplam bolluk zamanına göre kritiğe yakın aktivite olarak tespit edilmiştir. şin sözleşmesi 22. Şti. 2007) incelenmiş ve Yüklenici tarafından ayrı tarihlerde talep edilen üç ayrı süre uzatımının “Ön Rapor’un onaylanması”. CPM uygulaması.2006 tarihleri arasındaki 300 takvim günü içerisinde tamamlayarak dare’ye teslim etmekle yükümlüdür (Proje ve nşaat Dairesi Başkanlığı. iş sonu aydınger paftalarını ve proje CD’lerini sözleşme. Devlet Su şleri Balıkesir 25.Proje Bilgisi Örnek uygulamada faydalanılan “Gönen Havzası Pompaj Sulaması Proje Yapım şi”. bu aktivitelerin kritik olduğu ve çubuk diyagramındaki gerçekçi olmayan sürelerin değiştirilerek iş programının revize edilmesi gerektiği fark edilememiş. kıyaslama yapılabilmesi için onaylı çubuk diyagramı iş programındaki aktivite sürelerine sadık kalınarak aktivite şebekesi oluşturulmuş ve şebeke üzerinde CPM uygulanmıştır.’nin (Yüklenici) yükleniminde gerçekleştirilen ve Balıkesir-Gönen bölgesinde yer alan 3981 ha’lık tarım arazisine basınçlı borulu sistem ile sulama suyu ulaştırmayı hedefleyen bir sulama-drenaj projesi yapım iş idir. Ancak. Uygulama sonucunda proje tamamlanma tarihi 13. Örnek uygulamada inşaat aşamasında olan bir iş yerine projelendirme aşamasında bulunan bir iş in seçilmesindeki gaye CSRAM’in ve beraberinde CPM. “Genel vaziyet ve üst havza planlarının onaylanması” ve “aplikasyon öncesi plan/profil projelerinin onaylanması” işlerinin dare’den kaynaklı olarak iş programındaki sürelere kıyasla gecikmesinden vuku bulduğu tespit edilmiştir. dare tarafından risk analizi yapılmadan belirlenen 300 günlük iş teslim süresinin ve iş programındaki eksiklikleri belirlemede yetersiz kalan çubuk diyagramı iş programının bir sonucu olduğu kolaylıkla belirtilebilir.10. Primavera Project Planner isimli yazılımla gerçekleştirilmiştir. CPM belirsizliklerin aktivite süreleri ve proje tamamlanma süresi üzerindeki etkisini belirleyemediğinden iş 333 . CPM uygulansaydı ve revizyon ihtiyacı farkedilseydi bile. sözleşmede belirtilen 300 günlük proje teslim süre dilimini dikkate alarak 19 aktiviteden oluşan çubuk diyagramını hazırlamış ve bu iş programı dare tarafından uygun bulunarak onaylanmıştır. Yüklenici. Oysa. 9 ve 11 no’lu aktivitelerden 5.2006 tarihinde iş teslimiyle birlikte başlamıştır. metraj/keşif cetvellerini. teknik raporları.2006 ile 28. Çubuk diyagramı. Bu olumsuz durumun. Bar-Su Proje ve nşaat Ltd. aynı aktivite sürelerinin kullanıldığı çubuk diyagramına göre bu tarih 28. şe ait arşiv (Proje ve nşaat Dairesi Başkanlığı. Bu işler ile ilgili olan ve Tablo 1’de belirtilen 5.01.12. Ancak.11.2006 tarihine kadar teslim edilmesi gereken iş Haziran 2007 tarihi itibari ile Yüklenici’nin sözleşme hükümlerine dayandırdığı ve dare’nin Yüklenici’yi haklı bularak onay verdiği üç ayrı süre uzatım talebi ile birlikte 214 takvim günü uzamıştır. 9 ve 11 no’lu aktiviteler CPM uygulamasında kritik aktivite.01. 7.2006’dır. Bu çerçevede.

Ayrıca PERT ile korelasyon etkisi hesaba katılamamakta ve risk faktörü duyarlılık analizi gerçekleştirilememektedir. korelasyon etkisi ve risk faktörü duyarlılık analizi dışında PERT’in belirsizlik analizi açısından taşıdığı eksiklikleri giderme noktasında alternatif olarak geliştirilmiş bir yöntemdir. belirsizlik etkisini sadece kritik yol üzerindeki aktiviteler üzerinden olasılıklı bir yaklaşımla belirlemektedir. CPM ile bulunan kritik aktivite yolunu dikkate alarak. MS Excel tablo işlemcisi ile programlanmış ve MS Excel programına bir simülasyon programı olan @Risk programı entegre edilmiştir. Simülasyona Dayalı Kritik Yol Yöntemi Uygulaması CPM ve PERT uygulamalarında kullanılan aktiviteler. Bu nedenle gelecek bölümde uygulaması yer alan MCS’ye dayalı CPM. Bu sonuçlar çubuk diyagramı ve CPM uygulamalarıyla bulunan proje bitirme sürelerinin belirsizlik etkisinden dolayı ne denli gerçekçi olmadığını ve ne denli riskli olduğunu göstermektedir. Bu sonuçlar çubuk diyagramı ve CPM uygulamalarıyla bulunan proje bitirme sürelerinin belirsizlik etkisinden dolayı ne denli gerçekçi olmadığını ve ne denli riskli olduğunu bir kez daha göstermiştir. %0 ihtimalle bitirilme süresi 238 gün ve %100 ihtimalle bitirilme süresi 550 gün olarak bulunmuştur. CPM uygulamasında kullanılan aktiviteler. gerçekte aktivite süreleri üzerindeki belirsizlik etkisinin değiştirici özelliğinden ötürü öngörülenden sapma (değişkenlik) gösterebilir. aktivite şebeke ilişkileri ile ara zamanlar da CPM’e dayalı olarak çalışan PERT. PERT uygulaması sonucunda. MCS ve CSRAM uygulamalarında aynı şekliyle kullanılmaktadır. 1000 MCS iterasyonu sonucunda işin onaylı çubuk diyagramı iş programında belirtildiği gibi 300 günde bitirilme ihtimali %0. aktivite şebeke ilişkileri ile ara zamanlar Simülasyona (MCS) dayalı CPM uygulamasında da aynen kullanılmıştır. CPM uygulamasıyla bulunan 316 günde bitirilme ihtimali %10. Bu durumun çözümü için bir sonraki bölümde PERT ve CSRAM uygulamaları yer almaktadır. Oysa kritik yol. işin onaylı çubuk diyagramı iş programında belirtildiğ i gibi 300 günde bitirilme ihtimali %6.programının ne şekilde revize edileceği noktasında yanlış yaklaşımlar meydana gelecekti. Aktivitelere atanan bu maksimum-minimum-en muhtemel süre üçlemeleri sonuçların kıyaslanabilmesi açısından daha sonra simülasyona (MCS) dayalı CPM ve CSRAM uygulamalarında da aynen kullanılacaktır. Aktivite süreleri. bu sonuçlar PERT uygulamasında elde edilen sonuçlarla karşılaştırıldığında MCS’ye dayalı CPM’in proje tamamlama süresi 334 . PERT. Ayrıca. maksimum-minimum-en muhtemel süreler kullanılarak üçgen dağılım olarak oluşturulmuştur. %0 ihtimalle bitirilme süresi 355 gün ve %100 ihtimalle bitirilme süresi 630 gün olarak bulunmuştur. maksimum-minimum-en muhtemel aktivite süreleri. Uygulama için CPM. Program Değerlendirme Ve nceleme Tekniği Uygulaması PERT uygulaması için CPM uygulamasında kullanılan aktivite süreleri en muhtemel süreler olarak kabul edilip öncelikle minimum ve maksimum muhtemel süreler öngörülmüştür (Tablo 1). Ayrıca. CPM uygulamasıyla bulunan 316 günde bitirilme ihtimali %0.

beceri. CSRAM uygulaması için gerekli olan bu risk faktörlerine ait aktivite-risk faktörü etki değerleri. aktivite şebeke ilişkileri ile ara zamanlar CSRAM uygulamasında da aynen kullanılmıştır. proje tamamlama süresi minimum muhtemel değeri açısından ise iyimser bir sonuca vardığını göstermektedir. MCS’ye dayalı CPM’e göre ise daha iyimser bulgulara vardığını göstermektedir. aktivite şebekesini etkilemesi muhtemel risk faktörleri. Ancak bu iki değer arasındaki fark CSRAM sonuçlarına göre daha büyüktür. Sonuçlar MCS’ye dayalı CPM sonuçlarıyla karşılaştırıldığında ise CSRAM’in proje tamamlama süresi maksimum muhtemel değeri açısından daha kötümser. Bu sonuçlar PERT uygulamasında elde edilen sonuçlarla karşılaştırıldığında CSRAM’in proje tamamlama süresi açısından daha kötümser sonuçlar ürettiğini göstermektedir.42. Uygulama için CSRAM. çubuk diyagramı ve CPM sonuçları bu iki yöntemin belirsizlik etkisini hesaba katmaması. MS Excel tablo işlemcisi ile programlanmış ve MS Excel programına bir simülasyon programı olan @Risk programı entegre edilmiştir. Daha önce de belirtildiği gibi. birikim. MCS’ye dayalı CPM sonuçları ise bu yöntemin risk faktörlerine dayalı bir analiz yaklaşımı içermemesi. Risk faktörü 3 (Genel Müdürlük tarafından yapılan proje değişiklikleri) ve risk faktörü 4 (çizim ve raporların tasdikinde yaşanan dare’den kaynaklı gecikmeler) korelasyonlu risk faktörleri olarak CSRAM’e girilmiş ve modele 1000 iterasyon yaptırılmıştır. 1000 MCS iterasyonu sonucunda CSRAM. Bir başka deyiş le belirsizliğin proje süresi üzerindeki değiştirici etkisi PERT tarafından makul ölçekte ortaya çıkarılamamaktadır. CSRAM’le gerçekleştirilen proje süresi . işin %0 ihtimalle bitirilme süresini 281 gün ve %100 ihtimalle bitirilme süresini ise 735 gün olarak hesaplamıştır. PERT sonuçları bu yöntemin risk faktörlerine dayalı bir analiz yaklaşımı içermemesi. işin onaylı çubuk diyagramı iş programında belirtildiğ i gibi 300 günde bitirilme ihtimali %2.50 olarak bulunmuştur. CSRAM’in PERT’e göre daha kötümser. maksimum-minimum-en muhtemel aktivite süreleri. sadece kritik yol bazlı iş lem yapmayıp simülasyon boyunca değişen kritik yolları dikkate alan ve risk faktörü duyarlılık analizi yapabilen CSRAM’le bulunan sonuçlar daha gerçekçi ve güvenilir sonuçlar olarak değerlendirilebilir. Korelasyonlu Aktivite Şebekesi Risk Analizi Modeli Uygulaması CPM. risk-faktörü durum olasılık sınır değerleri ile hangi risk faktörlerinin korelasyonlu olduğu Yüklenici’nin teknik ve yönetici personeli ile dare’nin teknik kadrosuyla yapılan görüşmeler neticesinde belirlenmiştir. Bu sonuçlar. PERT ve MCS’ye dayalı CPM uygulamalarında kullanılan aktiviteler. korelasyon etkisini dolaylı şekilde hesaba katan.açısından daha kötümser sonuçlar ürettiğini göstermektedir. korelasyon etkisini dikkate almaması nedenlerinden ötürü risk faktörlerine dayalı bir analiz yaklaşımı içeren. Ayrıca. korelasyon etkisini dikkate almaması ve sadece CPM tarafından bulunan kritik yol üzerindeki aktiviteler üzerinden sonuca varması. üretkenlik ve performansı) ve risk 335 . CPM uygulamasıyla bulunan 316 günde bitirilme ihtimali ise %9. Risk faktörü 5 (Yüklenici’ye ait personelin tecrübe. Bir başka deyişle belirsizliğin proje süresi üzerindeki değiştirici etkisi CSRAM tarafından PERT ve MCS’ye dayalı CPM’e göre daha geniş bir ölçekte hesaplanmaktadır. Bunun dış ında CSRAM uygulaması sonucunda.risk faktörü duyarlılık analizine göre risk faktörü 3 (Genel Müdürlük tarafından yapılan proje değişiklikleri) ve risk faktörü 4’ün (çizim ve raporların tasdikinde yaşanan dare’den kaynaklı gecikmeler) proje süresi belirsizliği üzerinde en etkin faktörler olduğu bulunmuştur.

Tablo 1 Aktivite kritikliği analiz sonuçları. Daha önce de belirtildiği gibi bu tür duyarlılık anilizi sonuçları yönetimsel açıdan ve risk faktörlerine karşı önceden gerekli tedbirlerin alınması yönünden son derece önemli ve faydalı olmaktadır. Min. Toplam Bolluk 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 12 12 19 19 19 19 0 0 0 0 19 23 0 0 1 1 19 0 0 CSRAM Max. Yer kısıtlığı nedeni ile sonuçları bu bildiride verilemeyen bu duyarlılık analizleri vasıtası ile hangi risk faktörlerinin aktivite kritikliği ve aktivite yolu kritikliğ i üzerinde oluşan belirsizliğin oluşmasında daha etkili olduğu bulunmuştur. Süre (gün) 1 20 7 60 15 15 7 10 5 20 7 50 40 60 30 7 5 7 5 20 10 7 5 3 3 3 3 3 3 7 3 3 Max. Toplam Bolluk 0 56 56 5 0 0 61 61 61 0 0 0 0 213 213 133 133 124 124 37 37 37 37 119 138 31 31 43 43 144 31 0 MCS-CPM Aktivite Kritikliği Kritik Belirsiz Belirsiz Krt. Başka bir deyişle.faktörü 9 (proje tarafları arasında meydana gelen anlaşmazlıklar) ise bu iki faktörden sonraki en etkili faktörler olarak belirlenmiştir (Tablo 2). 2007).yakın Krt. Toplam Bolluk 0 45 45 0 0 0 21 21 21 0 0 0 0 129 129 100 100 100 100 0 0 0 0 100 100 0 0 11 11 131 0 0 CSRAM Aktivite Kritikliği Kritik Belirsiz Belirsiz Normal Kritik Kritik Belirsiz Belirsiz Belirsiz Kritik Kritik Kritik Kritik Normal Normal Normal Normal Normal Normal Kritik Kritik Kritik Kritik Normal Normal Kritik Kritik Krt. CSRAM proje süresi belirsizliği üzerindeki en etkili risk faktörünü belirlemede başarılı olmuştur. Çubuk diyagramı. Süre (gün) 1 35 40 90 50 40 80 40 50 50 90 100 150 90 120 20 40 30 40 40 60 30 60 20 40 10 40 10 40 60 10 60 MCSCPM Min.yakın Kritik Kritik Belirsiz Belirsiz Belirsiz Kritik Kritik Kritik Kritik Belirsiz Belirsiz Belirsiz Belirsiz Belirsiz Belirsiz Belirsiz Belirsiz Belirsiz Belirsiz Belirsiz Belirsiz Belirsiz Belirsiz Belirsiz Belirsiz Belirsiz Belirsiz Kritik CSRAM Min. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 Süre (gün) 1 30 10 75 20 20 10 15 5 30 10 70 60 70 40 10 5 10 5 30 10 10 5 4 4 4 4 4 4 8 4 4 Proje süresi . Tablo 1’de aktivitelerin toplam bolluk zamanlarının nasıl değişiklik gösterdiği ve hangi kritiklik 336 . Toplam Bolluk 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 MCSCPM Max. PERT ve MCS’ye dayalı CPM yöntemleri ile bu tür bilgilere ulaşmak olanaklı olmamaktadır. CPM.risk faktörü duyarlılık analizi dış ında CSRAM ile gerçekleştirilen diğer duyarlılık analizleri ise akitivite – risk faktörü ve aktivite yolu – risk faktörü duyarlılık analizleridir.yakın Normal Kritik Kritik Akt No. şe ait resmi yazışmalar incelendiğinde risk faktörü 4’ün (çizim ve raporların tasdikinde yaşanan dare’den kaynaklı gecikmeler) haziran 2007 itibari ile gerçekleştirilen 3 ayrı süre uzatımının gerekçesi olduğu anlaşılmıştır (Proje ve nşaat Dairesi Başkanlığı.

11 Risk faktörü 7 311. Carr R. belirsizlik etkisinin tespiti bakımından CSRAM’in diğer yöntemlere göre daha gerçekçi sonuçlar ürettiği bulunmuş ve inşaat aktivite şebekelerinin incelenmesinde aktiviteler ve belirsizlik oluşturan risk faktörleri arasındaki korelasyonun dikkate alınmasının önemi gösterilmiştir.52 16.13 3. (1975) Analysis of activity networks under uncertainty. PERT ve simülasyona (MCS) dayalı CPM yöntemlerinin kabiliyet dahilinde olmadığından bu çalışmada CSRAM ile gerçekleştirilen diğer bir işlem ise aktivite. Journal Of The Engineering Mechanics Division.. aktivite yolu kritikliği gibi şebeke özelliklerinin her bir risk faktöründen ne oranda etkilendiği bulunmuştur. Kaynaklar Ahuja H.66 Risk faktörü 9 311. PERT ve simülasyona (MCS) dayalı CPM yöntemleri de uygulanmış ve sonuçlar karşılaştırılmıştır.46 2.64 5.02 0.04 326. CSRAM’in işlerliği ortaya konulmuş. Minimum Maksimum Ortalama Proje Proje Proje Senaryo Süresi Süresi Süresi (gün) (gün) (gün) Tüm risk faktörleri 281. Ang A. Sonuçlar arasındaki farklar ve benzerlikler dikkat çekicidir. 337 .47 316.41 316.20 450. Örnek uygulamada kullanılan veriler üzerinde CPM.03 315. A. ASCE 111(4) pp 325– 342.92 317. 101(4).05 0. Duyarlılık analizi ile proje süresi.tiplerine sahip olduğu MCS’ye dayalı CPM ve CSRAM uygulama sonuçları doğrultusunda ayrı ayrı verilmiştir.37 362.02 0. aktivite kritikliği.41 735.79 316. Bu uygulamalar ve sonuçların karşılaştırılması neticesinde. CPM.93 659. Journal Of The Construction Division.09 Risk faktörü 1 308. aktivite yolu ve aktivite şebekesi seviyesinde risk faktörü duyarlılık analizleridir.91 6.04 114. Korelasyonlu Aktivite Şebekesi Risk Analizi Modeli (CSRAM) isimli yeni bir inşaat aktivite şebekesi inceleme ve değerlendirme yönteminin genel özellikleriyle açıklaması ve gerçek bir projeye ait veriler üzerindeki örnek uygulaması gösterilmektedir..S.25 0.06 Risk faktörü 6 303.71 17.71 Proje Süresi Standart Sapma 113.05 0.91 321.88 322.39 Risk faktörü 5 299.45 457. V. Nandakumar.44 316.99 Risk faktörü 3 ~ 4 295. I. A. pp 117–128. Chaher.02 0.47 328.42 Risk faktörü 2 312. N.H.83 364. 105(2).73 2.01 0. J.01 0.68 321. pp 373–387.45 Risk faktörü 8 312.risk faktörü duyarlılık analizi sonuçları.22 378. Abdelnour. (1979) Simulation of construction project duration.61 335. (1985) Simulation model to forecast project completion time. Journal Of Construction Engineering And Management.79 326..01 3 3 1 2 3 4 4 2 4 Sonuç Bu çalışmada.52 4. Tablo 2 Proje süresi .54 Risk faktörü 10 314.57 Varyasyon Duyarlılık Katsayısı Sırası 0.

U. Cilt 2.. Woolery J. Ranasinghe M. D. Special Projects Office. (1993) Nondeterministic networking methods. Wang W. T. G. D. Journal Of Construction Engineering And Management. ASCE 134(1) pp 49–63. L.. Norman... D. (1993) Risk Management And Construction. 40(9) pp 1244–1254. s. of the Navy. E. ASCE 126(6) pp 458–466. (2000) Model for evaluating networks under correlated uncertainty—NETCOR..A. 9 pp 17–39. Devlet Su şleri Genel Müdürlüğü. Journal Of Construction Engineering And Management.. Washington. USA. (1983) Stochastic network model for planning scheduling. ASCE 119(1) pp 40–57. F.Dept. Ankara. ASCE 118(2) pp 258–272. program evaluation research task. Proje ve nşaat Dairesi Başkanlığı. Civil Engineering Systems. Journal Of Construction Engineering And Management. Boston.. Türkiye. P. Journal Of Construction Engineering And Management. C. Öztaş A. E. Bureau of Ordnance. (1985) Using knowledge of construction and project management for automated schedule updating. C. Resmi Yazışmalar. Diaz C.. Hadipriono F. (1992) Treatment of correlation for risk analysis of engineering projects. Journal Of Construction Engineering And Management. Crandall K. McGraw-Hill.. Proceedings of Association of Researchers in Construction Management.. Birgönül M. (2008) Construction project network evaluation with Correlated Schedule Risk Analysis Model.K.. Arıkan A.C. Dikmen . Wiser E. (1992) Monte Carlo technique with correlated random variables. ASCE 109(3) pp 342–354.. (2000) Project Management For Engineering And Construction. U. Ön Raporu. Levitt R. Backwell Scientific. G. Ökmen Ö. C. Oberlender. C.. (2007) Gönen Havzası Pompaj Sulaması Proje Yapım şi Sözleşmesi. Russell A. Flanagan. (2005) Judgmental risk analysis process development in construction projects. Building and Environment. Öztaş A. Cambridge.C. Touran A. Demsetz. Ökmen Ö. Phase I Summary Rep.. R. Heriot Watt Univ. Kunz J.K. (2004) A critical review of risk management support tools. 16(5) pp 57–76.1145–1154. Project Management Journal. 338 . (1958) PERT.

Çok Kriterli Karar Verme Yöntemleri'ni kullanmaktaki amaç alternatif ve kriter sayılarının fazla olduğu durumlarda karar verme mekanizmasını kontrol altında tutabilmek ve karar sonucunu mümkün olduğu kadar kolay ve çabuk elde etmektir. Tel: 0(222) 239 37 50 / 3208 E-posta: otezcan@oyakinsaat. Tel: 0(222) 239 37 50 / 3223 E-Posta: oaytekin@ogu. Bu amaçla Hazır Beton Tesisi kurulacak bir 339 . nşaat Yatırım Projeleri için gerekli olan arazi yer seçiminde AHP yönteminin uygulanabilirliği araştırılmıştır. sağlıklı olup olmadığını önemsemeden. Müh.tr ESOGÜ MMF nş.edu. Bu çalışmada.nşaat Yatırım Projeleri çin Arazi Yer Seçiminde AHP (Analytıc Hierarchy Process) Uygulaması Ömür Tezcan Osman Aytekin Oyak nşaat A. bir karara varacak. Yer Seçimi Giriş Bir karar verme probleminde.edu. Böl. Çok Kriterli Karar Verme. Anahtar sözcükler: AHP (Analytic Hierarchy Process).com.tr ESOGÜ MMF nş. nşaat Yatırım Projeleri için gerekli olan arazi yer seçiminde AHP yönteminin uygulanabilirliği araştırılmıştır. ulaşılmak istenen hedefi birçok parametrenin belirlediğ i ve seçim için değerlendirilecek alternatiflerin her birinin kendine has avantajlarının bulunduğu durumlarda karar verme işi çok zor bir durum alacaktır. bu kriterlerin ağırlık ve önem derecelerine göre karar hiyerarşisi oluşturulmuştur./ESK.. soyut ve somut kriterleri kullanarak kararı etkiyecek faktörleri hiyerarşik bir düzende tanımlamaya imkan vermektedir. Böyle durumlarda kararı verecek olan kişi ya tüm bu kararsızlık sıkıntısından kurtulmak için. Müh.edu./ ST. Tel: 0(222) 239 37 50 / 3234 E-Posta: hkusan@ogu./ESK. ya da uzun ve rasyonel olmayan analizler sonunda kuşku içerisinde bir karara varacaktır.Ş.tr Hakan Kuşan lker Özdemir Öz Bu çalışmada. Böl./ESK. Bu hiyerarşik yapıyı oluşturan tüm kriterlerin ikili karşılaştırmaları yapılarak karar vericinin tercih değerleri saptanmıştır.tr ESOGÜ MMF nş. Bu amaçla “Hazır Beton Tesisi” kurulacak bir bölgede ihtiyaç duyulan arazinin belirlenmesinde dikkate alınması gerekli olan kriterler belirlenip. Müh. Böl. Tel: 0(222) 239 37 50 / 3213 E-Posta: iozdemir@ogu. nşaat yatırım projelerinin karar verme süreçlerinde kullanabilecek Çok Kriterli Karar Verme Yöntemleri’nden biri olan AHP (Analytic Hierarchy Process) yöntemi.

2004). 1994a). Hiyerarşinin oluşturulmasından sonra kriterler arasında çiftli karşılaştırmalar yapılır. 1994b).6. Arada bulunan değerler (2. 340 . Saaty.4. öğe 2. ki elemanın arasındaki tercih oranını belirleyecek rakamlar ve bunların sözel karşılıkları Tablo 1’de gösterilmiştir. A1. hiyerarşik kompozisyon veya önceliklerin sentezi (synthesis of priorities) ve karma kompozisyona göre nihai kararın alınması (Saaty. AHP’nin en önemli yanı. C1. 2001. ve A3 gibi üç alternatif için oluşturulan matris ise Şekil 2'de gösterilmiştir.’ye göre çok fazla önemli veya çok fazla tercih ediliyor 1. AHP (Analytic Hierarchy Process) Çok kriterli karar verme yöntemlerinden AHP metodu. ağırlıklar kümesine dönüştürmekte kullanılan bir tekniktir. 1986. Bir kriter iyi olmak gibi çok soyut ya da geniş kapsamlı olduğunda daha alt kriterler türetilerek çok seviyeli hiyerarşiye yerleştirilir (Zahedi.’ye göre fazla önemli veya fazla tercih ediliyor 1.’ye göre biraz daha önemli veya biraz daha tercih ediliyor 1.bölgede ihtiyaç duyulan arazinin belirlenmesinde dikkate alınması gerekli olan kriterler belirlenip. Bu hiyerarşik yapıyı oluşturan tüm kriterlerin ikili karşılaştırmaları yapılarak karar vericinin tercih değerleri saptanmıştır. C3 gibi üç kriter için oluşturulan matris Şekil 1'de. Bu şekilde oluşturulan matrisin simetrik olacağı görülmektedir. AHP'nin uygulaması dört temel prensiple şekillenmektedir: ayrıştırma (decomposition). öğe 2. Tablo 1 AHP Değerlendirme Ölçeği (Saaty. ortada alternatifleri tanımlayan kriterler. Topçu. öğe 2. 6 ve 8) iki ifadenin arasında kalan kararlar için kullanılabilir. 1980. 4. Bu şekilde oluşturulmuş bir hiyerarşi en az üç seviyeden oluşur: en üstte problemin en üst amacı. bağıl önemler için yapılan kişisel atamaları. A2. kriter hiyerarşisi formunda görebilmesine imkan sağlamasıdır.8 Bu şekilde her seviyedeki kriterler ve en nihayetinde de her kritere göre alternatifler birbirileriyle karşılaştırıldıktan sonra karşılaştırmalar matrisleri oluşturulur. karşılaştırmalı yargılar (pairwise comparison). bu kriterlerin ağırlık ve önem derecelerine göre karar hiyerarşisi oluşturulmuştur. Bu temel prensipler aynı zamanda AHP’nin adımlarını oluşturmaktadır.’ye göre aşırı derecede önemli veya aşırı derecede tercih ediliyor Ara değerler 2. ve en altta da seçim yapılacak olan alternatifler bulunur. karar vericinin “çok kriterli karar verme problemini” görsel olarak. C2. Karar vericinin bu çiftli karşılaştırmalarına yardımcı olması için Saaty (1994a) iki elemanın arasındaki önemi belirleyebilmek amacıyla dokuz noktalı bir skala geliştirmiştir. öğe 2. Bu matrislerde satır ve sütunları karşılaştırılan kriter ya da alternatifler meydana getirir ve matrisin her elemanı satırdaki elemanın sütundaki elemana karşılaştırılmasından elde edilen orandır (Kuruüzüm ve Atsan. 1994a) Sayısal Değer 1 3 5 7 9 Tanım Öğeler eşit önemde veya aralarında kayıtsız kalınıyor 1.

üçüncü düzeyde alt kiriterler. 341 . C bölgelerinden kendisi için en uygun olanı seçmek istemektedir. C1-C2-C3 kriterlerinin karşılaştırma matrisi Şekil 2. Rakip: Bölgedeki rakiplerin miktarı 3. kökü alınır ve elde edilen değerler için yeni bir kolon oluşturulur. amaca katkıda bulunan dört kriter.1. Birçok durumda yakın sonuçlar elde edebilmek için Saaty (1994b). Müşteri: Bölgenin potansiyel müşteri bakımından durumu 2. Bedel: Bölgedeki arazilerin ortalama birim ( m2 ) fiyatı Problem ayrıştırılarak kriterlerinin belirlenmesinden sonra karar hiyerarşisi oluşturulur. Bu şekilde her kriterin bir üzerinden önem ağırlığı ve her alternatifin de her kriterden aldığı puan bir üzerinden elde edilmiş olur. n. Bir hazır beton firması yapacağı yeni beton tesisi yatırımı için A. A1-A2-A3 alternatiflerinin Ci kriteri için karşılaştırma matrisi Çiftli karşılaştırmalar matrisinin oluşturulmasından bir sonraki adım. B. En yüksek toplama sahip alternatif en uygun tercihi belirtmektedir. Alternatiflerin nihai değerlerini elde etmek içinse alternatifin her bir kriterden aldığı puanla o kriterin çarpımları toplanır. satırların geometrik ortalamalarının alınmasını tavsiye etmektedir: (a) Her satırdaki n eleman çarpılır. (b) yeni kolon normalleştirilir (her değerin değerlerin toplamına bölünmesi).C1 C1 C2 C3 C2 C3 Ci için A1 A2 A3 A1 A2 A3 1 C2/C1 C3/C1 C1/C2 1 C3/C2 C1/C3 C2/C3 1 1 A2/A1 A3/A1 A1/A2 1 A3/A2 A1/A3 A2/A3 1 Şekil 1. Hazır Beton Tesisi Arazi Seçiminde AHP Uygulaması AHP yönteminin hazır beton tesisi yatırımı için arazi ve bölge seçimi problemine uygulanış biçimi aşağıda örneklenmiştir. matriste bulunan elemanların ağırlıklarının elde edilmesidir.) uzaklığı 4. seçim sırasında başlıca dört ana kritere ve iki alt kritere dikkat ettiği varsayılmıştır: 1. Söz konusu firmanın. Malzemeye Uzaklık: Bölgenin malzeme kaynaklarına (çimento fabrikaları vs. son düzeyde ise söz konusu kriterler cinsinden değerlendirilmek üzere seçenekler vardır (Şekil 3). Ana amaç olan “En iyi bölge seçimi” hiyerarşinin en üst düzeyinde yer alır. Konum: Bölgenin müşterilere ulaşım durumu ve hammaddeye uzaklığı 3. Ulaşım: Bölgenin müşterilere ulaşım durumu 3. kinci düzeyde.2.

Bu işlem için normalizasyona dayalı yöntem kullanılabileceği gibi Expert Choice programından da yararlanılabilir (Expert Choice Software Tutorials. Forman and Selly. Bu hesaplama için daha önce açıklandığı gibi ikili karşılaştırmalar matrisinin en büyük özvektörü bulunup normalize edilmelidir. dört kriterin ana amaç olan en iyi bölge seçimini sağlamadaki göreli önemleri belirlenir. Tablo 2. lk olarak. Ulaşım ve potansiyel müşteri sayısı ise aynı öneme sahiptir. firma için. Örneğin amaca göre.518 342 . Birinci Düzey için kili Karşılaştırmalar Matrisi AMAÇ Müşteri Rakip Konum Bedel Müşteri 1 1/4 1/3 3 Rakip 4 1 1 5 Konum 3 1 1 3 Bedel 1/3 1/5 1/3 1 Söz konusu matris kullanılarak. tesisin bulunacağı bölge açısından daha önemlidir?” türde soru sormak olacaktır.278 0. Bunun için yapılması gereken kriterlere ikili karşılaştırmalar uygulayıp Karar vericiye Tablo 1 deki ölçek kullanılarak “Karşılaştırılan iki kriterden hangisi. Birinci Düzeye lişkin Göreli Önem Vektörü KR TER Müşteri Rakip Konum Bedel wAMAÇ 0. kriterlerin ana amacı gerçekleştirmesindeki göreli önemleri saptamak ikinci adımdır.113 0.091 0.AMAÇ ANA KR TERLER ALT KR TERLER ALTERNAT FLER A Bölgesi Müşteri Rakip En yi Bölge Seçimi Konum Ulaşım B Bölgesi Malzemeye Uzaklık Bedel C Bölgesi Şekil 3. Bu çalışmada Expert Choice programına Tablo 2’deki matris verileri girilerek örnek sorunun birinci düzeyine ilişkin göreli önem vektörü aşağıdaki şekilde elde edilmiştir (Tablo 3): Tablo 3. 2000. bölgedeki arazilerin ortalama m2 birim maliyeti kriteri bölgedeki rakiplerin sayısı kriterine göre karar verici için beş kat daha önemlidir. Bölge Seçimi için Oluşturulan Hiyerarşik Model Seçimin hiyerarşisi oluşturulduktan sonra öğelerin göreli önemlerinin belirlenmesi gerekir. Bu sorunun yanıtını tüm kriterlerin ikili karşılaştırmaları için alarak Karar Vericinin tercih değerlerini saptadığımızda Tablo 2’deki ikili karşılaştırmalar matrisi elde edilir. 2000).

Tablo 7. Bu kriteri % 27. Ulaşım Alt Kriteri için kili Karşılaştırmalar Matrisi Ulaşım A B C A 1 3 1/3 B 1/3 1 1/4 C 3 4 1 WULAŞIM 0.268 0.614 0.163 0.540 343 . 8’de Ulaşım ve Malzemeye Uzaklık alt kriterleri için üç alternatifin karşılaştırılmaları ve Expert Choice tarafından hesaplanan göreli önem vektörleri verilmiştir. Firma için bölgedeki rakiplerin sayısı ana amaç için seçenekleri değerlendirirken en az önem verdiği kriterdir (% 9.163 0. Tablo 5. Rakip Kriteri için kili Karşılaştırmalar Matrisi Rakip A B C A 1 1/3 1/2 B 3 1 2 C 2 ½ 1 wRAK P 0.297 Tablo 7. Uzaklık Müşteri Rakip 1 1/3 3 1 WALT KR TER 0.297 0. Daha sonra birinci düzeydeki konum kriterinin alt kriterleri olan ulaşım.218 0. Tablo 4.1). UZAKLIK 0. Müşteri Kriteri için kili Karşılaştırmalar Matrisi Müşteri A B C A 1 4 1/3 B 1/4 1 1/6 C 3 6 1 wMÜŞTER 0.3 ile bölgenin ulaşım durumu izlemektedir.117 Tablo 8. 6’da Müşteri ve Rakip ana kriterleri için.8 ile bölgedeki arazilerin birim ( m2 ) maliyetidir.8 ile bölgenin müşteri potansiyeli ve % 11. Malzemeye Uzaklık Alt Kriteri için kili Karşılaştırmalar Matrisi Malz. Uzaklık A B C A 1 2 3 B 1/2 1 2 C 1/3 1/2 1 WMALZ.540 0. Alt Kriterler için kili Karşılaştırmalar Matrisi ve Göreli Önem Vektörü ALT KR TER Ulaşım Malz.091 Tablo 6. Diğer bir deyişle seçeneklerin kriterleri gerçekleme açısından ikili karşılaştırılmaları söz konusudur.691 0.750 0.Bu durumda “En iyi bölge seçimi” amacını en fazla etkileyen kriter % 51. ana malzemeye uzaklık kriterleri için aynı tür karşılaştırmalar yapılmış ve sonuçları Tablo 4’de verilmiştir.250 Tablo 5.

218*0.367 B : (0.278) + (0.540*0.75+0. firmanın yeni yatırım yapacağı hazır beton tesisi için ön görülen kriter ağırlıklarına göre en uygun bölgenin “B” Bölgesi olduğu anlaşılmaktadır.091*0.268*0.243*0. Elde edilen değerler.518) = 0.518) = 0.278) + (0.25)*113) + (0.25)*113) + (0.203 olarak bulunur.163*0.313 0.091) + ((0.540*0.091) + ((0. Bedel Kriteri için Göreli Önem Vektörü Bulunması Seçenek A B C Toplam Fiyat/m2 300 425 550 1275 2 1/(Fiyat/m ) 0. Fakat firma. Bileşik göreli önem sonuçları incelendiğinde.003333 0.444 0.430 C : (0.163*0.002353 0.313*0.297*0.444*0. Tablo 9.001818 0.691*0.243 1 Üçüncü aşamada yapılması gereken seçenekler için toplam bileşik göreli önemleri hesaplamaktır. her seçeneğin kriterlere göre göreli önemini söz konusu kriterlerin amaç açısından göreli önemi ile çarpıp elde edilen çarpım değerlerini birbirleriyle toplamak gerekir. Rakip kriterini amaç açısından en az önemli kabul ettiğinden “B” Bölgesi toplam bileşik göreli önemi en yüksek olan seçenek durumundadır. toplamlarına bölünerek normalize edildiğinde Bedel kriterine ilişkin göreli önem vektörü hesaplanmış olur (Tablo 9).614*0.007504 wBEDEL 0. Her bir alternatife ait bulunan göreli önem değerleri kriterlerin amaç açısından göreli önemleri ile çarpılıp (Tablo 3) çarpımların toplamı alınırsa her bir bölge için bileşik göreli önem A : (0.25)*113) + (0.Bedel kriteri açısından seçenekler değerlendirilirken gerçek rakamlar (nicel değerler) kullanılacağından ikili karşılaştırmalar matrisi oluşturmak gereksizdir.278) + (0. Bölgedeki arazilerin ortalama fiyatı yönünden orta düzeyde olup bölgedeki rakiplerin sayısı bakımından ise en kötü durumdadır. Dikkat edilecek özellik arazi ortalama bedeli yüksek olan bölgenin düşük göreli öneme sahip olması için ortalama arazi bedellerini tersine çevirmek gerektiğidir.117*0.091) + ((0. Expert Choice programı “distributive mode” seçeneği kullanılarak sentez yapıldığında bulunan aynı değerler Şekil 4’de ve alternatiflerin kriterler karşısındaki göreli önem değiş im grafiği Şekil 5’de sunulmuştur. Seçeneklerin bileşik göreli öneminin bulunması için.75+0.297*0. “A” bölgesi fiyat bakımından en uygun olmasına karşın “B” Bölgesi firma için konum ve potansiyel müşteri bakımından seçenekler arasında en iyi durumdadır.518) = 0.75+0. 344 .

345 . Burada çok kriterli karar verme yöntemlerinin esneklik yanı da meydana çıkacaktır zira farklı görüşlere sahip olan karar vericiler modeli yeniden kurmak yerine atamalardan uygun görmediklerini değiştirerek sonuçları elde edebileceklerdir. Expert Choice Programından Bileşik Göreceli Önem Görüntüsü Şekil 5. Expert Choice Programından Alternatif – Göreceli Önem Grafiği Sonuç ve Değerlendirme Çalış mada. Bu konu için bahsedilen yöntemi kullanırken oluşturulmuş bulunan model karar vericiye göre adapte edilebilir. çok kriterli karar verme yöntemlerinden AHP yöntemi tanıtılmış ve uygulamacılara katkı sağlaması amacıyla Hazır beton tesisi yatırımda bölge seçimi örnek olarak ele alınmıştır. burada göz önüne alınmayan bir takım parametreler modele eklenebilir ya da bu uygulamada kriterlere atanmış olan öncelik değerleri ve karşılaştırmaları yeniden düzenlenebilir.Şekil 4. Çok kriterli karar verme yöntemlerinde en önemli adımı oluşturan “hiyerarşik yapının kurulması” üzerinde durulmuştur.

RWS Publications. L. F.Kaynaklar Expert Choice Software Tutorials (2000) Expert Choice Inc. Selly.T. Interfaces.. 16 (4). s.. 14 (1). Zahedi. Saaty. L. Building and Environment. Pittsburgh. (2000) Decision by Objectives. 39 (4).a survey of the method and its applications. (1980) The Analytic Hierarchy Process. A.. McGraw-Hill Comp.I.S.. N. (1994b) Highlights and critical points in the theory and application of the Analytical Hierarchy Process. pp 96-108. European Journal of Operational Research. Y. (1994a) Fundamentals of Decision Making and Priority Theory with the Analytic Hierarchy Process. 74 (3) pp 426-447. pp 469-481. Pittsburgh. M. Kuruüzüm. Atsan. Expert Choice Inc. Akdeniz Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Dergisi. Pittsburgh.T. Saaty. Forman. (1986) The Analytical Hierarchy Process .A. 346 . Topçu.T. E. (2001) The Analytic Hierarchy Process approach and its applications in business. Saaty.A. U. L. (2004) A decision model proposal for construction contractor selection in turkey. 83-105.

lavabo-etejer ve boya-badana uygulamaları oluşturmaktadır. Bunlara ek olarak teslimattan sonra kullanıma geçene kadarki yapım/tadilat maliyetleri değerlendirilmiştir. Çalış ma ile bu konutların sahiplerinin. yapım süresi. Çalışmadan elde edilen verilere göre. Bu faaliyetlerin kârlılık ana amacı yanında. Bu amaçla sekiz farklı ilde bulunan TOK konutu sahipleri üzerinde bir anket çalışması yapılmıştır. teknik şartnameleri ve müteahhitler ile üretim takvimi hakkında konut sahiplerinin çoğunluğunun herhangi bir bilgisi olmadığı görülmüştür. teknik bilgilenme yeterliliği. üretimin sonunda ortaya çıkan yapının kalitesinin yanı sıra. dairelerin satın alınmasına ilişkin taksit-aidat ödemeleri. gerek ihale sürecinde gerek teslim ve kullanım 347 . nşaatların denetlenmesi. Farklı şehir ve projelere göre konut sahiplerinin azımsanamayacak bir bölümü. oturdukları dairelerin beklentilerini ve gereksinimlerini karşıladığını düşünmektedirler. TOK ’nin inşaat standartları. şartname ve müteahhitlerin belirlenmesi. Bu verilere göre. nşaatta kalite kavramı.com Öz nşaat üretimi. konutlarını kullanıma başlamadan önce yada hemen kullanıma başladıkları sırada ek yapım ve tadilat işleri yaptırdıklarını belirtmektedirler. Mevcut daireler arasından seçim yapma imkânlarının olmadığını söyleyen daire sahiplerinin yarısından fazlası. sosyal ihtiyaçların karşılanabileceği alanların yerleşim bölgesine uzak olduğunu ve ulaşım sorunu yaşadıklarını belirtmişlerdir. şverenin istediğini üretebilmek ve üretileni işverene vermek amacıyla yapılan harcamalar bütünü de kalitenin maliyeti olarak adlandırılır. zemin etüdü raporları ve beton kalitesi konularında da anket uygulanan kişilerin bilgilendirilmediği belirlenmiştir. lknur Bekem Ahi Evran Üniversitesi Kaman Meslek Yüksekokulu 40300 Kaman/Kırşehir Tel: (386) 712 64 49 E-Posta: latifugur@mynet. şartnamelerde belirtilen kalite spesifikasyonlarını da gerçekleştirecek şekilde yönetilmesi gerekir. bu yapıyı ortaya koymak için gerçekleştirilen diğer faaliyetlerin kalitesini de kapsar. konut sahiplerinin TOK ’yi tercih etmelerinin başta gelen sebeplerinin daire alanları ve taksit ödemelerinin uygunluğu olduğu belirlenmiştir. taahhüt konusu iş hakkında duyumdan başlayarak gerçekleştirilen yapının teslimine kadar olan süreçteki tüm faaliyetleri kapsar. Bu çalışmada Başbakanlık Toplu Konut daresi (TOK ) tarafından yaptırılan toplu konutların inşaat kalitesi ve konut sahiplerinin sahip oldukları konutların kalitelerinin maliyetleri değerlendirilmeye çalışılmıştır. Dairenin kullanım sürecinde en çok karşılaşılan sorunları kapı-pencere.proje seçimi.Başbakanlık Toplu Konut daresi (TOK ) Tarafından Yaptırılan Toplu Konutların nşaat Kalitelerinin Değerlendirilmesine Yönelik Bir Alan Çalışması Latif Onur Uğur. daire seçimi ve kullanım süreleri konulardaki deneyim ve beklentileri araştırılmıştır. arsa. Bunun dışında konut sahipleri çevre düzenlemelerinin yeterli olmadığını. sosyo-ekonomik profilleri.

doğrudan doğruya sokağa. belli bir anda mevcut konut sayı ve nitelikleri arasındaki fark” olarak tanımlanmaktadır.2001). Kalite. Konut yatırımları ülke ekonomisinin önemli göstergelerinden biridir. nşaat Kalitesi. • • • • • Kullanıcı gereksinimleri Kalite ölçümü ve ölçütleri Kalite elde etme eylemleri gereksinimi Elde edilen kalitenin sürdürülebilirliği Elde edilen yapı kalitesinin çevresel kaliteye etkisi. Yapıda kalite kavramına değinmeden önce. Ancak bu bileşenlerin gerçek performansları kullanım aşamasında ortaya çıkmaktadır. bu maliyetlerin nihai maliyet hesaplamalarında göz önüne alınması gerekmektedir. müstakil kapısı olan bina veya binanın bir bölümü” olarak tanımlanmaktadır [1]. ekonomide en önemli yatırım araçlarından biri sayılmaktadır. çeşitli alt bileşenlerden oluşan bir sistemdir. koridora veya genel bir yere açılan.2001). Bileşenin üretimi ve montajı sırasındaki işçilik kalitesindeki değişkenlik sonucu etkilemektedir. Yapı bileşenlerinin hemen çoğunun üzerinde görüş birliğine varılmış teknolojik performans düzeyleri vardır. Bu nedenle performansın gerçek belirleyicisi kullanıcılar olmaktadır (Gültekin. Kentleşme hızı yüksek olan Türkiye’de konut gereksinimi oldukça yüksektir (Şenkaya. Konut yatırımları GSY H’nın %2-8’ini ve sabit sermaye yatırımlarının %15-30’unu bulmaktadır. Kalite Maliyeti Giriş Konut. Literatür Taraması Yapı. ”Kiş ilerin ödeme güçleri ile bireysel tercihlerinden bağımsız olarak en düşük düzeyde barınabilmelerini sağlamaya yetecek konut sayı ve nitelikleri ile. 348 . yapı kalitesinin değerlendirildiği temel alanların tanımlanması gereklidir. Toplu Konutlar. Anahtar sözcükler: Başbakanlık Toplu Konut daresi (TOK ). Kullanım Kalitesi. tavanı örtülmüş bir veya bir grup insanın diğer fertlerden ayrı olarak yaşamasına imkan sağlayan. Yapı kalitesinin değerlendirildiği temel alanlar şunlardır (Gültekin. En temel barınma aracı olan konut.aşamasında ek kalite maliyetleri ortaya çıkmakta. 2002). en genel anlamıyla insanların en önemli gereksinimlerinden biri olan barınma ihtiyacını karşılayan bir araçtır. konut gereksiniminden farklı olarak. Araştırmalar kalkınma sürecinde konut yatırımlarının. Konut gereksinimi. ekonomik geliş menin uzunca bir döneminde diğer yatırımlardan daha hızlı geliştiğini göstermektedir. Konut talebi ise. “etrafı kapalı. konutlara karşı tüketici tercihlerini içeren ve alım gücü ile desteklenen isteği belirtmektedir (Şenkaya. 2000 D E Bina Sayımı kitabında konut. 2002).

2009a). 1998): • • • • • • • • Performans: üründe bulunan birincil özellikler Uygunluk: spesifikasyonlara. nşaat sektöründe yapının kalitesi nihai kullanıcının bu yapı ile ilgili beklenti ve ihtiyaçlarının ne derece karşılandığına bağlıdır. Bu orandaki maliyet artışın proje toplam maliyetine göre hiç de astronomik olmayacağını. konut inşaatlarında kalite için yapılan ortalama harcamaların toplam proje maliyetinin % 0. Çalış ması sonucunda vardığı sonuçlardan biri de pek çok kalite uygulamasının ve tedbirinin zaten bunu yapmakla görevli kişilerce yapılıyor/yapılmış olması gerektiğidir. ihale ile alınarak gerçekleştirilen bir yapının kullanıcısı başlangıçta bilinmemektedir (Kanıt.’de verilmiştir (TOK resmi sitesi. Yurdumuzda Başbakanlık Toplu Konut daresi (TOK ) tamamlanmış 578 ve Haziran 2009 itibarı ile devam eden 215 konut projesini yürütmüş/yürütmektedir (TOK resmi sitesi. Olası eksikliklerin gözden geçirilip uygun prosedürlerin oluşturulup uygulamaya konması ve gerekli kontrol ve raporlama sistemlerinin oluşturulup uygulanması ile. belgelere ve standartlara uygunluk Dayanıklılık: ürünün kullanabilirlilik özelliği Güvenirlilik: ürünün kullanım ömrü içerisinde performansının sürekliliği Hizmet görürlülük: ürüne ilişkin sorunların çözülebilme yeteneği tibar: ürünün veya onu oluşturan elemanların geçmişteki performansı Estetik: ürünün albenisi ve duyulara seslenebilme yeteneği Diğer unsurlar: ürünün çekiciliğini sağlayan diğer unsurlardır. Odaman’a göre kalite (Bozkurt and Odaman. 2007). Ne var ki. TOK web sitesinde TOK idaresinin yürüttüğü ve yürüteceği hizmetleri daha faydalı ve anlamlı kılmak amacı ile “TOK Konut Teslim Alan Müşteri Memnuniyet Anketi” başlıklı 12 sorudan oluşan bir kalite anketi bulunmaktadır.R. Boydaş. özellikle kalitesizliğin maliyetine ilişkin verilerin elde edilmesi ile kalite maliyeti ile kalitesizliğin maliyetinin detaylı olarak karşılaştırılabilmesinin mümkün olabileceğini ifade etmiştir (Boydaş. 2009b). 349 . bunun yanında olası kalitesizliklerin sebep olacağı maliyetlerin yanında çok düşük bir maliyet ile uygun kalite şartlarının sağlanacağını ifade etmiştir. 2005). Bozkurt. çok düşük bir maliyetle kalite yönetim ve kalite kontrol süreçlerini uygulamak mümkün olabilecektir. Fakat sonuçları henüz belirtilmemiş olan bu anket formu Tablo 1.73’ü olduğunu bulgulamıştır. A. bu konuda yapılacak daha detaylı çalışmalarla. Boydaş.

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 TOK ’den aldığınız konutu kullanışlı buluyor musunuz? Konutun içerisinde kullanılan malzemelerin kalitesi beklentinizi karşılıyor mu? Tuvalet. toplam 39 adet soru hazırlanmış ve ankete katılanlardan. Bu kimseler sahip oldukları TOK konutlarında halen ikamet etmekte olan kimselerdir. Verilen yanıtlar tasnif ve düzenleme işlemlerine tabi tutulmuş. bu çoktan seçmeli sorulara yanıt vermeleri istenmiştir.) yeterli mi? Satışa aracılık eden bankadan memnun musunuz? Konutu teslim alırken görevlinin davranışlarından memnun kaldınız mı? TOK konutlarını çevrenize tavsiye eder misiniz? TOK konutlarının pirim yaptığını düşünüyor musunuz? TOK ’den satın aldığınız konut yatırım amacı taşıyor mu? Evet Evet Evet Evet Evet Evet Evet Evet Evet Evet Evet Evet Hayır Hayır Hayır Hayır Hayır Hayır Hayır Hayır Hayır Hayır Hayır Hayır Sınırlı sayıda konunun araştırıldığı bu anketin sonuçlarının bu çalışmanın sonuçları ile hangi oranda paralel olacağı ilerideki günlerde irdelenecektir. her soru seçeneği için verilen cevaplar doğrultusunda yüzdeler hesaplanmış. manav vb. banyo ve mutfağın kullanılabilirlik ve kalite açısından kullanımı uygun mudur? Konutunuz plan açısından beklentilerinizi karşılıyor mu? Balkonlar yeterli ve kullanıma uygun mu? Konuta yerleştikten sonra sıhhi ve elektrik tesisat ile ilgili herhangi bir tamirat yaptırdınız mı? Alış veriş merkezleri (market. veriler grafik ve tablolarla ifade edilmiştir.Tablo 1 TOK Konut Teslim Alan Müşteri Memnuniyet Anketi. Bu amaçla 8 ana başlık altında. Materyal ve Metod Bu çalışmada toplam 8 ilde bulunan toplam 109 adet konut sahibi üzerinde anket çalışması yapılarak. Başbakanlık Toplu Konut daresi tarafından yaptırılan konutlardaki kalite konusu irdelenmiştir. 350 . Yanıtların dürüst ve rahat bir şekilde alınabilmesi için isim verilmesi istenmemiştir.

7 Şekil 1 Konut sahiplerinin büyük şehirde geçirdikleri süre.5 ortaokul. Tablo 2 llere göre anket uygulanan konut sahibi sayısı. Kayseri.6 ile yüksekokul mezunları ilk sırayı alırken.5 11. %32. daire seçimi ve kullanım süreci konularındaki deneyim ve beklentileri araştırılmıştır. Adıyaman ve Diyarbakıır illerinde bulunan toplam 109 adet konut sahiplerinin sosyoekonomik profilleri.6 10. %2. 351 .5’i 2-5 yıldır.7’si 0-2 yıldır. şartname ve müteahhit belirlenmesi. Manisa. Ankara.6’sı 12 yıldan fazla süredir büyük şehirde yaşadığı görülmektedir. aidat. %10. Kırşehir.‘de verilmektedir. zmir. teknik bilgi edinebilme. Şekil 1 incelendiğinde konut sahiplerinin %11. %13.’deki gibidir.7 yüksek lisans/doktora değerleri elde edilmiştir. yaşıyorsunuz” sorusu Kaç yıldır büyük şehirde yaşıyorsunuz? 50 40 Yüzde 30 20 10 0 0-2 yıl 2-5 yıl 5-8 yıl Yıl 8-12 yıl 12 yıldan fazla 17. %8.3 ilkokul. “Öğrenim durumu” ile ilgili değerlendirmelerin sonucunda %39.6 46. yapım süreci. l stanbul Ankara zmir Kırşehir Kayseri Mersin Adıyaman Diyarbakır Toplam Sosyoekonomik profil Kişi sayısı 15 10 10 44 10 5 5 10 109 Konut sahiplerine “Ne kadar süredir büyük şehirde yöneltildiğinde alınan yanıtlar Şekil 1.1 lise ve %5.7’si 8-12 yıldır ve %46. llere göre anket uygulanan kişi sayısı Tablo 2. %17. %11.6’sı 5-8 yıldır.7 13.Bulgular ve Değerlendirme stanbul.8 okuryazar. arsa ve proje seçimi.

3000-5000 YTL %10.’de verilmiştir.8 26.8 4 çocuk ve %2 4’ten fazla çocuk olarak şekillenmiştir. Aylık gelir 8000 YTL’den fazla 5000-8000 YTL Yüzde 3000-5000 YTL 1500-3000 YTL 750-1500 YTL 0-750 YTL 0.Anket uygulananların “sahip oldukları çocuk sayısındaki dağılım” %20.8 3. Bulgular.9 10.4 2 çocuk.0 40.0 1. “Ailelerin aylık gelirleri” ile ilgili dağılım Şekil 3. %26.0 20. 5000-8000 YTL %1.3 44.9’unda 2 kişinin. %37’si 0-5 km. %57. “Aile fertlerinden kaç tanesinin çalışıyor olduğu”na dair soruların yanıtları Şekil 2.7‘sinde hiç çalışan olmadığını. “Ailelerin hali hazırda oturduğu evlerin alanlarının ne kadar olduğu”na dair saptamalar Şekil 4.3 10.0 8.7’sinde 1 kişinin. %31.6 3 çocuk. %18.0 50. %18’i 5-10 km. ailelerin %6. % 4.8’inde 3’ten fazla kişinin çalıştığını ortaya koymaktadır.4 Gelir miktarı Şekil 3 Konut sahiplerinin aylık geliri.’de görüldüğü gibidir.7 Şekil 2 Ailedeki çalışan fert sayısı.2 33.2.’de görüldüğü gibi.3. Çalışan sayısı 70 60 50 40 30 20 10 0 0 1 2 3 3’ten fazla 6.9. 1500-3000 YTL %33. %9. 8000 YTL’den fazla %1.0 30.9 1.4.6 60-80 m2. %5. %9’u 20-30 km ve %15’i 30 km’den fazla olarak şekillenmiştir.9 60 m2‘den az. “Çalışılan iş yerinin TOK konut alanına hangi mesafede uzaklıkta bulunduğu”na dair dağılımlar.3. %21’i 10-20 km.9 olarak gerçekleşmiştir. 750-1500 YTL %44. Buna göre konut sahipleri %0.8’inde 3 kişinin ve %3.6 1 çocuk. 0-750 YTL %8.7 4.9 57. 352 .

5 uygun. Alınan yanıtlar Şekil 5.7 30 20 10 0.7 80-100 m2. “Taksit ödeme zamanlarının ödeme gücüne ve şartlarına uygunluğu” konusundaki soruya verilen yanıtların dağılımı %42. 353 .’de görülmektedir.6 kısmen olarak Şekil 6.0 5.6 evet.7 100-120 m2 ve %28 120 m2’den fazla dairelerde oturmaktadırlar.7 kısmen şeklindedir.7 28.’da gösterildiği gibi belirlenmiştir.8 hayır ve %35. %32. %18.9 0 60 m2‘den az 60-80 m2 80-100 m2 100-120 m2 120 m2’den fazla 32. Taksit/aidat ödemeleri Konut sahiplerine “TOK dairelerinin taksit miktarlarının ödeme gücüne ve şartlarına uygunluğu” sorulmuştur. Daire alanı (m2) 40 32.%32. Taksit ödeme miktarlarının ödeme gücüne ve şartlara uygunluğu 60 50 40 30 20 10 0 Evet Hayır Kısmen 18.5 Şekil 5 Taksit miktarlarının ödeme gücüne ve şartlara uygunluğu.7 51.8 uygun değil ve % 29.6 Şekil 4 Mevcut dairelerin alanı. “Taksit miktarı” konusundaki soruya verilen yanıtlar %51.8 29. %21.

5 Şekil 7 Daire planının beklentileri karşılayıp karşılamadığı. “Ödeme gücüne göre farklı taksit miktarı.9 hayır yaşanmadı.2’si 5-6 katlı.8’i uyarı yapıldı şeklindedir.8’i 9 ve daha fazla katlı olduğunu belirtmişlerdir. %5. ödeme süresi ve ödeme yapma ile ilgili sorun yaşanıp yaşanmadığı” sorulduğunda alınan yanıtlar %51. “Konut sahiplerinin oturduğu apartmanlarda her katta bulunan daire sayısı” sorulduğunda. %29.5 taksit miktarına gecikme zammı uygulandı ve %5.6 35. %27.4’ü 2.5 hayır şeklindedir.9’u 1 daire olduğunu belirtmiş lerdir.5 evet ve %35. %16.7’si 3 ve %0. “Oturduğunuz dairenin planı beklentilerinizi ve gereksinimlerinizi karşılıyor mu?” sorusuna karşılık alınan yanıtlar Şekil 7. Arsa ve proje seçimi “Konutların bulunduğu apartmanlardaki kat sayısı” sorulduğunda ankete katılan konut sahiplerinin %59’u oturdukları apartmanın 3-4 katlı. %1’i 7-8 katlı ve %23.8 farklı ödeme planları uygulandı.5 Evet Hayır 64. %64. %66’sı 4.’de görüldüğü gibi.6 21. 354 . Oturduğunuz dairenin planı beklentileriniz ve gereksinimlerinizi karşılıyor mu? 35.8 Evet Hayır Kısmen Şekil 6 Taksit ödeme zamanlarının ödeme gücüne ve şartlarına uygunluğu. %12.Taksit ödeme zamanlarının ödeme gücüne ve şartlarına uygunluğu 45 40 35 30 25 20 15 10 5 0 42.

8 41.9 çok bilgilendirildim. %54. “Zemin etüd raporları hakkında bilgi sahibi misiniz?” sorusu için alınan yanıtların dağılımı.1 kısmen ve %24. %18.2 kısmen vardı şeklinde dağılmıştır. şi yapan müteahhit hakkında bilginiz oldu mu? Bu konuda hiçbir fikrim yok Müteahhitleri hiç görmedim Müteahhitler ile tanışmadık Müteahhitler ile tanıştık 0 3. %5.3 Şekil 8 Müteahhit hakkında bilgi edinme.5 kısmen olarak şekillenmiştir.9 evet.9 yoktu ve %19.3 az bilgilendirildim ve %41 bilgilendirilmedim şeklindedir.5 hayır ve %10. “Taksitlerin zamanında ödenmemesi inşaat yapım süresini etkiler mi?” sorusunun yanıtları %37 hayır ve % 63 evet olarak alınmıştır. Şartname ve müteahhit belirleme “TOK ’nin inşaat standartları ve teknik şartnameleri hakkında bilgilendirildiniz mi?” sorusunun yanıtlarının dağılımı.“Alternatif projeler arasından seçim yapma imkânınız oldu mu?” şeklindeki sorulara verilen yanıtların dağılımı. %16.’de görüldüğü üzere. %22. %31.8 hayır yapmadım. “ şi yapacak aday müteahhitlerle tanıştırıldınız mı? Müteahhit hakkında bilgilendirildiniz mi?” sorusuna verilen yanıtların dağılımı Şekil 8. 355 . “Üretim takvimi hakkında herhangi bir bilginiz var mıydı?” sorusu için verilen yanıtlar.2 evet seçim yaptım.5 evet olarak şekillenmiştir.7 biraz bilgim var ve %23.8 müteahhitler ile tanıştık.9 vardı.3 ilgilenmedim şeklindedir.8 bilgilendirildim. Teknik bilgi edinebilme “ nşaatların denetlenmesi ile ilgili sorumlu mercilerin kimler olduğunu biliyor muydunuz?” sorusuna verilen yanıtlar. %39. %41. %48. %70. %3.8 5 10 15 20 25 30 35 40 45 24. %22. %33.4 böyle bir şeyden haberdar değilim.4 hayır. Yapım süresi “Sizce aylık taksit ödemesinin miktarı daha fazla olsa inşaat yapım süresi kısalır mı?” sorusunun yanıtlarının dağılımı %40.4 benim için fark etmez olarak gerçekleşmiştir.8 bu konuda hiçbir fikrim yok şeklinde gerçekleşmiştir. %2.0 30.4 müteahhitleri hiç görmedim ve %30. %24 müteahhitler ile tanışmadık.6 öyle bir seçenek yoktu ve %7. %35.6 bilgi sahibiyim. %30.

“Beton kalitesi ve imalat kalitesi hakkında bilgilendirildiniz mi?” sorusu için alınan yanıtlar; %6,3 evet, %66,3 hayır ve %27,4 bu konu hakkında bilgim yok şeklindedir. “ nşaatın belirli aşamalarında diğer üyeler ile birlikte topluca inşaatları gezip görme fırsatınız oldu mu?” sorusu için alınan yanıtlar; %42,7 oldu, %47,9 olmadı ve %9,4 haber verilmedi şeklindedir.
Daire seçimi

Konut sahiplerinin dairelerini tercih etmelerindeki sebepler Şekil 9.’da gösterilmiştir.
Daire tercih sebepleri
Blok tercihi Manzara Cephe yönü (kuzey, güney vb.) Kat tercihi Ödeme tutarı ve seçenekleri Alan (m2) 0 5 10 15 20 25 6,5 9,7 13,4 17,2 25,3 28,0 30

Şekil 9 Daire tercih sebepleri. Şekil 9’da görüldüğü gibi TOK dairelerinin sahiplerinin daire seçiminde dikkat ettikleri unsurların sırasıyla %28 daire alanı, %25,3 ödeme tutarı, %17,2 kat tercihi, %13,4 cephe yönü, %9,7 manzara ve %6,5 blok tercihi olduğu belirlenmiştir.

Yaptıkları daire seçiminden memnun olup olmadıkları sorulduğunda konut sahipleri %23,3 çok memnun ve %50,5’i memnun olduğunu söylemiştir. %18,4’lük bir kısım memnun olmadığını belirtirken, %6,8’i benim için fark etmez yanıtını vermiştir.
Kullanım süreci

“Konutunuzun maliyeti ile kalitesini karşılaştırdığınızda ne düşünüyorsunuz?” sorusuna verilen yanıtlar Şekil 10.’da görüldüğü gibi; %45,4 çok iyi değil, ancak ödediğimiz parayı düşünecek olursak çok daha iyisi olabilirdi, %36,1 çok iyi değil, ancak bu paraya daha iyisi olamazdı ve %18,6 oldukça iyi şeklindedir.

356

Konut hakkındaki fikirler

Oldukça iyi

18,6

Çok iyi değil, ancak bu paraya göre çok daha iyisi olabilirdi Çok iyi değil, ancak bu paraya daha iyisi olamazdı 0 10 20 30

45,4

36,1

40

50

Şekil 10 Sahip olunan konutlar hakkındaki fikirler.

“Kullanma süresince periyodik aralıklarla (1, 3, 6, 12, ay ve 3 yıl sonunda) yapı elemanları, donanımları, armatürleri, malzemeler ve işçilik kalitesini belirlemeye yönelik size her hangi bir anket uygulandı mı?” sorusu için alınan yanıtların dağılımı; %4,3 uygulandı, %86 uygulanmadı ve %9,7 ilgilenmedim şeklinde gerçekleşmiştir. Konutlarda karşılaşılan sorunlara verilen yanıtlar şekil 11.’de görüldüğü gibidir.

Karşılaşılan sorunlar
Kapı-pencere Boya, badana

9% 13%

5%

Mutfak dolabı, tezgâhı

18%
Elektrik tesisatı (prizler vb.)

13%

Su tesisatı (musluklar vb.) Yer döşemesi, kaplaması vb. Banyo, tuvalette bulunan lavabo, etejer vb Fayans işleri Radyatörler, kalorifer petekleri

13% 10%

11%

8%

Şekil 11 Konutlarda karşılaşılan sorunlar.

En fazla karşılaşılan sorunların başında %18 ile kapı ve pencereler gelmektedir. Kapı ve pencereleri %13’er oranlarları ile banyoda bulunan lavabo, etejer vb., yer döşemesi, kaplaması vb. ve boya, badana imalatları izlemektedir. Elektrik tesisatı %11, su tesisatı %10, fayans işleri %9 banyo dolabı, tezgâhı %8 ve radyatörler, kalorifer petekleri %5 ile karşılaşılan sorunlar arasında yer almaktadır. Konut sahiplerine hangi iş kalemlerinin onarım-tadilatı için ne kadar ek masraf yaptıkları sorulduğunda alınan yanıtlar Tablo 3.’de gösterilmiştir. En fazla tadilatonarım yaptırılan iş kalemi daire sahiplerinin %26sı ile kapı ve pencerelerdir. Boya, 357

badana %23 ile ikinci sırada yer almaktadır. Bunu %21 ile banyo, tuvalette bulunan lavabo, etejer vb. tadilatları izlemektedir. Ancak boya, badana için yapılan harcama miktarı kapı-pencereden daha fazladır. Tablo 3 Onarım-tadilat yapılan iş kalemleri ve masrafları. Kişi Sayısı ve Toplam Onarım Masrafı (YTL) %’si Boya, badana 25 (%26) 19.548,00 Kapı-pencere 28 (%23) 14.340,00 Banyo, tuvalette bulunan lavabo, etejer vb. 23 (%21) 13.150,00 Yer döşemesi, kaplaması vb. 17 (%16) 11.275,00 Fayans işleri 13 (%12) 6.195,00 Mutfak dolabı, tezgâhı 10 (%9) 5.700,00 Su tesisatı (musluklar vb.) 21 (%2) 5.400,00 Elektrik tesisatı (prizler vb.) 14 (%1) 2.230,00 Radyatörler, kalorifer petekleri 7 (%0,6) 920,00 Anket uygulanan kişilerin verdikleri yanıtlara göre iş kalemlerine harcanan ortalama onarım-tadilat masrafları şekil 12’de gösterilmiştir. Şekil 12. incelendiğinde en fazla ek harcama yapılan iş kaleminin 781,92 YTL ile boya, badana olduğu görülmektedir. Yer döşemesi, kaplaması vb. 663,24 YTL ile boya, badana masraflarını izlemektedir. Bu iş kalemlerinin ardından banyo, tuvalette bulunan lavabo, etejer vb., mutfak dolabı, tezgahı ve kapı-pencere gelmektedir. En az ek masraf yapılan iş kalemi ise radyatörler, kalorifer petekleridir.
Ortalama onarım-tadilat masrafları (YTL)
Radyatörler, kalorifer petekleri Elektrik tesisatı (prizler vb.) Su tesisatı (musluklar vb.) Fayans işleri Kapı-pencere Mutfak dolabı, tezgahı Banyo, tuvalette bulunan lavabo, etejer vb. Yer döşemesi, kaplaması vb. Boya, badana 0 100 200 300 400 500 600 700 131,43 159,29 257,14 476,54 512,14 570 571,74 663,24 781,92 800 900

Şekil 12 Ortalama onarım-tadilat masrafları.

“Daire teslim edildiğinde çevre düzenlemesinin olup olmadığı” sorulduğunda konut sahiplerinden %82’si çevre düzenlemesinin olmadığını belirtmişlerdir.

358

Çevre düzenlemesi
18%

Evet Hayır

82%

Şekil 13 Çevre düzenlemesine ilişkin yanıtlar.

Daire sahiplerine “TOK bölgesinde asfalt yol olup olmadığı” sorulduğunda alınan yanıtların %54’ü evet iken, %46’sı hayırdır.
Asfalt yol durumu

Evet

46%

Hayır

54%

Şekil 14 Asfalt yola ilişkin yanıtlar.

“TOK bölgesinden şehir/ilçe merkezine ulaşım sorunu olup olmadığı” sorulduğunda daire sahiplerinin %61’i hayır yanıtını vermiştir.
Ulaşım sorunu

39%
Evet

61%

Hayır

Şekil 15 Ulaşım sorununa ilişkin yanıtlar.

Anket uygulanan daire sahiplerine “TOK yakınında sosyal ihtiyaçların giderilebileceğ i mekânların olup olmadığı” sorulduğunda ankete katılanların %76’sı bu tür mekânların olmadığını belirtmişlerdir. Konut sahiplerinin %76’sı TOK yakınında alışveriş merkezi, semt pazarı, market vb. yerlerin mesafesinin uygun olmadığını söylemiş lerdir. 359

Alışveriş merkezi, semt pazarı, market vb. yerlerin mesafesinin uygunluğu 24%

Evet Hayır

76%

Şekil 16 Alışveriş merkezi, semt pazarı, market vb. yerlerin mesafesine ilişkin yanıtlar.

Ankete katılanların %74’ü TOK yerleşim bölgesinde mevcut otoparklar bulunduğunu ifade etmiş lerdir.
Mevcut otopark durumu 26%

Evet Hayır

74%

Şekil 17 Mevcut otopark durumuna ilişkin yanıtlar.

Sonuçlar
Yapılan çalışmanın sonucunda elde edilen bulgulara dayanarak aşağıdaki çıkarımlar yapılabilir; • Konut sahiplerinin yaklaşık üçte biri beş yıldan az süredir büyük şehirde yaşamaktadır. Bu saptama “köyden kente göç” olarak ifade edilen daha küçük ve kırsal alanlardan büyük şehirlere nüfus hareketinin halen güncelliğini sürdürdüğüne karşılık gelmektedir. • Anket uygulanan konut sahiplerinin %40’a yakını yüksek tahsilli olup eğitim düzeyi düşük (okuryazar ve ilkokul mezunu) olanların oranı %15’e varmamaktadır. Profil, genel olarak orta ve yüksek derecede eğitim almış kişilerden oluşmuştur. • Anket uygulanan daire sahiplerinin %30’u 3 ve daha fazla çocuk sahibidirler. Hanedeki fert sayısı ile konut özelliklerinin çok yakından ilişkisi bulunması bağlamında çok çocuklu ailelerin çoğunlukta olmaması, TOK konutlarının sınırlı ferdi olan ailelerce daha çok tercih edildiği anlamına gelebilir. 360

• •

• • •

• •

Aile fertlerinden %60’a yakın bir oranda tek çalışan bulunması, iki çalışan bulunan ailelerin %30’dan az olması halen babaerkil düzenin devam ettiği, hanımların büyük oranda çalış madığı ve gelir kaynağı sayısının düşük olduğu sonuçlarına varmaktadır. Konut sahipleri gelirlerine göre ayrıldığında %78’lik bir dilim 750-3000 YTL aylık gelir grubuna dâhil bulunmaktadır. Bu değerler anket uygulanan kişilerin orta düzeyde gelire sahip olduklarını göstermektedir. Sahip olunan konutun tercihinde önemli bir kriter, konutların çalışan fertlerin işyerlerine yakınlığıdır. Anket uygulanan daire sahiplerinin %55’i evlerine 0-10 km mesafedeki işyerlerinde çalış maktadırlar. Konut sahiplerinin daire alanı konusundaki tercihleri genellikle büyük alanlı dairelerden yana olmuştur. %50 civarındaki bir dilime giren kişiler 100 m2 ve daha büyük alanlı konutlarda oturduklarını ifade etmişlerdir. Buradan her ne kadar aile fert sayısı çok olmasa da geniş alanlı konutların tercih edilmesi “Türk halkının geleneksel geniş alanlı konut tercihi” saptamasına paralellik arz etmektedir. Konut sahiplerinin TOK dairelerinin taksit miktarlarının ödeme gücüne ve şartlarına uygunluğu konusunda %80 mertebesinde uygunluk fikrinde oldukları belirlenmiştir. Buradan genel olarak ödeme gücüne uygun meblağlarda taksitlendirme yapıldığı sonucu çıkarılabilir. Taksit ödeme zamanlarının ödeme gücüne ve şartlarına uygunluğu konusunda da %80’e yakın uygun bulunduğu ifadesi alınmıştır. Konut sahiplerinin %62’si ödeme güçlerin göre farklı taksit miktarı, ödeme süresi ve ödeme yapma ile ilgili sorun yaşanmadığını, %30’a yakını buna yakın bir duruma geldiklerinde ödeme planlarını değiştirdiklerini ifade etmiştir. Kalan dilimdekiler bu durumlardan biri ile karşılaştıklarını ve taksit miktarına gecikme zammı uygulandığını ya da kendilerine uyarı yapıldığını ifade etmişlerdir. Buradan önemli bir çoğunluğun taksit miktarı ve adedi konusunda büyük sıkıntılar yaşamadığı sonucu çıkarılabilir. Anket uygulanan daire sahiplerinin %60’a yakını 3-4 katlı bloklarda yaşamaktadırlar. Bu verilere göre yüksek (4’ten fazla katlı) bloklar daire sahipleri tarafından büyük oranda tercih edilmemektedir. Bu bulguda projelerin gerçekleştirildikleri bölgelerdeki imar uygulamalarının da etkisi bulunduğu düşünülmektedir. Konut sahiplerinin %70’e yakını bir katta 4 daire bulunan kat planlı bloklarda oturmaktadırlar. Anket uygulanan daire sahiplerinin %65’e yakını, oturdukları dairenin mimari planının beklenti ve gereksinimlerini karşıladığını ifade etmektedirler. Konut sahiplerinin ancak %22’si alternatif projeler arasından seçim yapma imkânları olduğunu ifade etmektedir. Kalan önemli bir bölüm böyle bir seçim yapma imkânları olmadığını belirtmiş lerdir. Bu durum, TOK toplu konut arzının halen talebi tam olarak karşılamadığını, ödeme şartları uygun bulunan projelerin diğer seçeneklere itibar edilemeden talep gördüğünü işaret etmektedir. Anket uygulanan daire sahiplerinin ancak %25’i, TOK ’nin inşaat standartları ve teknik şartnameleri hakkında bilgilendirildiğini ifade etmektedir. Konut sahiplerinin %4’ü inşaatı yapacak aday müteahhitler ile tanıştığını, %24’ü bu müteahhitler ile tanış madığını, %41‘i müteahhitleri hiç görmediğini

361

• • • • • •

ifade etmektedirler. Bu durum taahhütçü firmalarla son kullanıcı mal sahipleri arasında önemli bir iletişim eksikliği bulunduğu anlamına gelmektedir. Daire sahiplerinin ancak %25’i aylık yapılan taksit ödemesinin miktarının daha fazla olmasının inşaat yapım süresini kısaltabileceğini düşünmekte kalan %75’e yakın dilim taksit miktarının artırılmasının teslim süresine olumlu katkısı bulunmayacağını düşünmektedir. Anket uygulanan daire sahiplerinin %63’ü taksitlerin zamanında ödenmemesinin inşaat yapım süresini etkileyeceğini düşündüklerini ifade etmişlerdir. Daire sahiplerinin yarıya yakını üretim takvimi hakkında herhangi bir bilgileri olmadığını ifade etmişlerdir. Anket uygulanan daire sahiplerinin %70’i inşaatların denetlenmesi ile ilgili sorumlu mercilerin kimler olduğunu bilmediklerini ifade etmişlerdir. Anket uygulanan daire sahiplerinin ancak %6’sı zemin etüd raporları hakkında bilgi sahibi olduğunu belirtmiştir. Daire sahiplerinin ancak %6’sı beton kalitesi ve imalat kalitesi hakkında bilgilendirildiğini ifade etmektedir. Ankete katılan daire sahiplerinin %43’ü inşaatın belirli aşamalarında diğer üyeler ile birlikte topluca inşaatları gezip görme fırsatı olduğunu ifade etmiştir. TOK dairelerinin sahiplerinin, daire seçiminde dikkat ettikleri unsurların sırasıyla %28 daire alanı, %25 ödeme tutarı, %17 kat tercihi, %13 cephe yönü, %10 manzara ve %7 blok tercihi olduğu belirlenmiştir. Daire sahiplerinin %18’lik bir kısmı yaptıkları daire seçiminden memnun olmadıklarını ifade ederken kalan önemli bir dilimdekiler daire seçimlerinden memnun olduklarını ya da bir şikâyetleri olmadıklarını ifade etmişlerdir. Daire sahipleri, konutlarının maliyeti ile kalitesini karşılaştırdıklarında; %45 “çok iyi değil, ancak ödediğimiz parayı düşünecek olursak çok daha iyisi olabilirdi”, %36 “çok iyi değil, ancak bu paraya daha iyisi olamazdı” ve %19 “oldukça iyi” şeklinde yorum yapmaktadırlar. Ankete katılan daire sahiplerinin ancak %4’ü kendilerine dairelerini kullanma süresince periyodik aralıklarla yapı elemanları, donanımları, armatürleri, malzemeler ve işçilik kalitesini belirlemeye yönelik bir anket uygulandığını, kalan önemli bir kısım ise uygulanmadığını ifade etmektedirler. Daire sahiplerinin en fazla karşılaştıkları sorunların başında %18 ile kapı ve pencereler gelmektedir. Kapı ve pencereleri %13’er oranlarları ile banyoda bulunan lavabo, etejer vb., yer döşemesi, kaplaması vb. ve boya, badana imalatları izlemektedir. Elektrik tesisatı %11, su tesisatı %10, fayans işleri %9 banyo dolabı, tezgâhı %8 ve radyatörler, kalorifer petekleri %5 ile karşılaşılan sorunlar arasında yer almaktadır. En fazla tadilat-onarım yaptırılan iş kalemi, daire sahiplerinin %26’sı ile kapı ve pencerelerdir. Boya ve badana işleri %23 ile ikinci sırada yer almaktadır. Bunu %21 ile banyo, tuvalette bulunan lavabo, etejer vb. tadilatları izlemektedir. En fazla ek harcama yapılan iş kaleminin 781,92 YTL ile boya, badana olduğu görülmektedir. Yer döşemesi, kaplaması vb. 663,24 YTL ile boya, badana masraflarını izlemektedir. Bu iş kalemlerinin ardından banyo, tuvalette bulunan lavabo, etejer vb., mutfak dolabı, tezgahı ve kapı-pencere tadilatları gelmektedir. En az ek masraf yapılan iş kalemi ise radyatörler, kalorifer petekleridir.

362

• • • • • •

Ankete katılan daire sahiplerinin %82’si, daireleri teslim edildiğinde çevre düzenlemesinin yapılmamış olduğunu belirtmektedir. Daire sahiplerinin %46’sı TOK bölgesinde asfalt yol olmadığını belirtmektedirler. Daire sahiplerinin %61’i TOK bölgesinden şehir/ilçe merkezine ulaşım sorunu bulunduğunu ifade etmektedirler. Ankete katılan daire sahiplerinin %76’sı TOK yakınında sosyal ihtiyaçların giderilebileceği mekânların olmadığını belirtmiştir. Konut sahiplerinin %76’sı TOK yakınında alışveriş merkezi, semt pazarı, market vb. yerlerin mesafesinin uygun olmadığını söylemiş lerdir. Ankete katılanların %74’ü TOK yerleşim bölgesinde mevcut otoparklar bulunduğunu ifade etmişlerdir.

Çalış madan elde edilen verilere göre, konut sahibi olacak kimselerin orta halli olmaları ve çoğunlukla tek kaynaktan gelir sağlıyor olmalarına rağmen yaptıkları yıllar süren yatırımlar (TOK ’den konut edinmek) konusunda gerekli ilgi ve araştırma çabaları içinde olmadıkları, TOK ’nin de bu bağlamda bilgilendirme yapmak için önemli bir girişim içinde bulunmadığı izlenimi edinilmektedir. Teslim aşamasında altyapı çalışmalarının ve ulaşım ihtiyaçlarının giderilmemiş olması önemli sıkıntılara yol açabilecektir ve yerel idarelerle gereken uyumda bir işbirliğinin sağlanamadığını işaret etmektedir. Konut sahiplerinin TOK ’yi tercih etmelerinin başta gelen sebeplerinin daire alanları ve taksit ödemelerinin uygunluğu olduğu belirlenmiştir. Daire sahiplerinin yarısından fazlası, mevcut daireler arasından seçim yapma imkânlarının olmadığını ifade etmekte, oturdukları dairelerin beklentilerini ve gereksinimlerini karşıladığını düşünmektedirler. TOK ’nin inşaat standartları, teknik şartnameleri ve müteahhitler ile üretim takvimi hakkında konut sahiplerinin çoğunluğunun herhangi bir bilgisi olmadığı anlaşılmıştır. nşaatların denetlenmesi, zemin etüdü raporları ve beton kalitesi konularında da anket uygulanan kişilerin bilgilendirilmediği belirlenmiştir. Dairelerin kullanım sürecinde en çok karşılaşılan sorunlar; kapı-pencere, lavabo-etejer ve boya-badana uygulamaları oluşturmaktadır. Bunun dışında konut sahipleri çevre düzenlenmesinin yeterli olmadığını, sosyal ihtiyaçların karşılanabileceği alanların yerleşim bölgesine uzak olduğunu ve ulaşım sorunu yaşadıklarını belirtmişlerdir. Farklı şehir ve projelere göre konut sahiplerinin azımsanamayacak bir bölümü, kullanıma başlamadan önce ya da hemen kullanıma başladıkları sırada ek yapım ve tadilat işleri yaptırdıklarını belirtmektedirler. Bu verilere göre, gerek ihale sürecinde gerek teslim ve kullanım aşamasında ek kalite maliyetleri ortaya çıkmakta, bu maliyetlerin nihai maliyet hesaplamalarında göz önüne alınması gerekmektedir. Basit bir hesapla anket uygulaması yapılan kimselerin sahip oldukları dairelerin alanları toplamı 11 370 m2, bu kişilerin oturmaya başlama sırasında yaptıkları toplam harcama 78 758 YTL olmak üzere; metrekare başına yapılan tadilat harcaması (78 758 YTL / 11 370 m2 =) 6,93 YTL/m2 düzeyini bulmaktadır. Bu yaklaşık değer 100 m2’lik bir konut için 693 YTL/daire tadilat (yani kalite) masrafı daha yapılması gerekeceğ i sonucuna varmaktadır. Bu değer kaba bir yaklaşımla, literatür taraması kısmında 363

Cilt:17. Ankara. Sayı:2. maliyeti konut sahiplerince teslimden sonra karşılanmaktadır. Bozkurt.73’ü olduğu değerine karşılık gelmektedir. T. (2007) Yapıda Kalite ve Üretim Kalitesizliğinin Maliyeti. inşaatı gerçekleştiren firmaların yada kontrol edenlerin yerine getirmesi/getirtmesi gereken kalitenin. Gültekin. s. MPM Yayınları. Basılmamış Yüksek Lisans Tezi.asp Başbakanlık Toplu Konut daresi Resmi http://www. Gazi Üniversitesi Mühendislik-Mimarlık Fakültesi Dergisi. E. S.tr/programlar/uygulamatakip/ilharita. Şenkaya.T. Fen Bilimleri Enstitüsü. A.tr/programlar/anket/c_anket. Boydaş E. pp 199-205. 2005. Kanıt. R. Ankara. Gazi Üniversitesi.K. http://www.toki. (2002) Toplu Konutlarda Yapı Bileşenlerinin Kalite Değerlendirmesi. No 1. YapıWorld.118. PARADOKS Ekonomi Sosyoloji ve Politika Dergisi (e-dergi). Başbakanlık Toplu Konut daresi Resmi Web http://www.gov. (YIL) Türkiye’de Konut htiyacı ve Konut Finansmanı. Ankara.org. Gültekin. (2005) nşaat Sektöründe Kalite Yönetim Sistemi Uygulamaları. E. Ankara. (1999) Yapı Kalitesi Elde Etmede Kullanım Sorunları Girdisi. (1998) ISO 9000 Kalite Güvence Sistemleri. A..R.toki. Cilt 12.S.paradoks. Gazi Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi.verilen Boydaş’ın bulguladığı konut inşaatlarında kalite için yapılan ortalama harcamaların toplam proje maliyetinin % 0. Odaman. No:3. No:549. ISSN 1305-797. Bu karşılaştırmaya göre. Gazi Kitabevi.gov. pp 137-157. (2001) Türk Konut Sektörünün Bugünkü Durumu ve Yeni Konut Tipi Trendleri. Kaynaklar Tosun.asp Web sitesi sitesi (2009a) (2009b) 364 .

nşaat sektöründeki markalaşma faaliyetleri. Anahtar Sözcükler: Markalaşma.Yüklenici nşaat şletmelerinde Markalaşma Süreci Gül Polat stanbul Teknik Üniversitesi nşaat Fakültesi Yapı şletmesi Anabilim Dalı Maslak. Marka haberdarlığının oluşturulmasında şüphesiz ki çeşitli kanallar aracılığı ile yapılan gerçek ve sanal reklâmlar oldukça büyük bir pay sahibidir. 24469. Bu çalışmada. geçtiğimiz yıllara oranla daha yoğun bir biçimde yürütülüyor olsa da. satın alma kararında önemli bir rol oynamaktadır. anket. Bu durum ancak. bir işletmenin veya işletmenin sunduğu ürünün ya da hizmetin benzerlerinden farklılığını ortaya çıkaran araçtır. bazı değerlendirmeler yapılmıştır. risklerin ve belirsizliklerin yüksek olduğu bir sektördür. genel olarak. en basit ifadeyle. kâr marjlarının düşük. Tel: (212) 285 37 37 E-Posta: polatgu@itu. rakiplerine karşı farklılık yaratarak rekabet avantajı oluşturabilmesi ve bu yolla devamlılığını sağlayabilmesi için marka oluşturması ve onu yönetmesi gerekmektedir. rekabet gücü.edu. Yoğun rekabet oramında iş yapmaya çalışan bir işletmenin. Tel: +99324355096 E-posta: udonmez@gapinsaat. Tüketicinin iş letmenin veya işletmenin sunduğu ürünün veya hizmetin markasını diğer markalardan kolayca ayırt edebilmesi. firmaların farklılık yaratma ve rekabet gücünü koruma amacıyla ihtiyaç 365 . diğer sektörlerle kıyaslandığında halâ yetersiz kaldığı gözlenmektedir. inşaat sektörünün kendine has özellikleridir. Onshore Gas Terminal Project. rekabetin yoğun. markanın sağlayacağı faydaların. Türkmenistan. yüklenici inşaat işletmeleri. nşaat sektöründe faaliyet gösteren işletmeler. değerlerin ve vaatlerinin korunması olarak tanımlanabilir. Giriş Marka. Bu yetersizliğin başlıca nedeni ise. markalaşma sürecinde gerçekleştirdikleri faaliyetlerin neler olduğu ile ilgili bilgiler edinilmeye çalışılmış ve inşaat sektöründe markalaşmaya gerekli önemin verilmemesinin başlıca nedenleri hakkındaki görüşleri alınarak. satışlarını ve dolayısıyla kâr marjlarını yükseltebilmek amacıyla. stanbul. Kiyanly. Marka yönetimi.tr GAP nşaat. tüketicinin markadan haberdar olması ile sağlanabilir. Türk inşaat sektöründe faaliyet gösteren 71 yüklenici inşaat işletmesinde 16 sorudan oluşan kapsamlı bir anket çalışması gerçekleştirilmiş ve incelenen işletmelerin markalaşma stratejilerinin. nşaat sektöründe son yıllarda yaşanan büyük ilerlemeler sonucunda ortaya çıkan yoğun rekabet ortamı. gerek işletmelerini gerekse de sundukları ürün ve/veya hizmetleri markalaştırarak farklılık yaratmak ve bu yolla rakiplerine karşı rekabet avantajı yaratmaya çalışmaktadırlar.com Ümit Dönmez Öz nşaat sektörü.

1994). Bunun gibi bir tekdüzenin firmanın bütün ürünlerini yansıtmakta eksik kalabileceği düşüncesiyle. satılan ürünün ya da hizmetin farklılığını ortaya çıkaran bir simge. Markalama türleri konusunda çeşitli görüşler mevcut olmakla beraber. işletmenin ana prensiplerini yansıtan ana marka şemsiyesi altında çeşitli alt markalar oluşturularak bu markalar tek başına veya hep beraber piyasaya sunulur (Laforet ve Saunders. kişiliğini ve vaatlerini de ifade eden kurumsal bir kimlik haline gelmiştir. sade bir dille anlaşılır olarak vermek gerekir. Markalaşma ve Marka Yönetimi Marka yönetimi. Bu çalışmanın temel amacı. sayılar. Türk inşaat sektöründe faaliyet gösteren yüklenici inşaat işletmelerinin markalaşma stratejileri. özellikle sözcükler. ön plana çıkarılacak özellik iyi belirlenmeli. “Markaları ne başarılı yapar?” sorusunun cevabı ise oldukça geniş olacaktır ama işin temelinde bir tek kural vardır. baskı yoluyla yayınlanabilen ve çoğaltılabilen her türlü işaretleri içerir”. 71 yüklenici inşaat işletmesinde 16 sorudan oluşan kapsamlı bir anket çalış ması gerçekleştirilmiştir. Marka yönetiminde yapılması gereken ilk iş. şekiller. malların biçimi veya ambalajları gibi çizimle görüntülenebilen veya benzer biçimde ifade edilebilen. Markalaşma da bu uygulamalardan sadece bir tanesidir. markanın değerlerinin ve verdiği sözlerin korunması olarak tanımlanabilir (Nicolino. 1990). Marka Kavramı Marka. Tüketiciye iletilmek istenen mesajı. tüketicinin ilgisini cezbetmeyecek. Bu amaçla. bu araç ürünü ya da hizmeti kesin olarak benzer ürün veya hizmetlerden ayırmalıdır. doğru iletişim kanallarını kullanarak doğru şekilde kurgulanmış mesajı doğru kişilere ulaştırmak olacaktır (Ellwood. şin özünde. Marka yöneticileri haftalar hatta aylar süren toplantılar sonucu markalaşma kararlarını alırken tüketiciler bir malı satın alırken anlık karar verirler (Haig. yoksa ilgili kitleye hitap eden herhangi bir özelliği vurgulanmalıdır.duydukları uygulamalarda da bazı değişikliklerin oluşmasına neden olmuştur. Öyle ki. 2002). markalaşma sürecinde gerçekleştirdikleri aktiviteler ve inşaat sektöründe markalaşmaya gerekli önemin verilmemesinin nedenleri hakkında bilgi edinmek ve edinilen bu bilgilerin değerlendirilmesidir. 2004). tüketiciyi soğutacak. markayı farklı olmaktan çok sıra dış ı yapacak ya da çok geniş olup da mesajı silikleştirecek bir özellikten kaçınılmalıdır. aynı zamanda işletmenin benliğini. ayırmaç (logo). en genel ifadeyle. marka sadece bir işletmeyi diğerlerinden ayıran bir özellik olmayıp. ürünün. yukarıdaki tanımlamalardan daha da geniş bir çerçeveye sahiptir. vb. Türk Patent Enstitüsü marka kavramını şu şekilde tanımlamıştır: “Bir teşebbüsün mal veya hizmetlerini bir başka teşebbüsün mal veya hizmetlerinden ayırt etmeyi sağlaması koşuluyla. Marka Türleri Firmaların büyük bir kısmı ürünlerini veya hizmetlerini tek bir isim altında tutmaktan kaçınırlar. Şöyle ki. şekil. genel kabul gören görüşler şu şekildedir: 366 . harfler. Ardından yapılması gereken ise. kişi adları dahil. kinci olarak. varsa sektördeki diğer ürünlerden farkı. gibi bir araçtır (Aaker. markanın hedef kitlesinin belirlenmesi ve bu hedef kitlenin temel özellik ve ihtiyaçlarının tespit edilmesidir. Günümüzde marka kavramı. o da açıklıktır. isim. 2000).

Hoyer (1984). bilinen ana markanın. ilgisiz. 1984). ana üreticinin markası ile üretilen ürünün markasının aynı anda piyasaya sunulmasıdır. Gizli markalamanın amacı ise. Bu durumda ana marka yavaş yavaş ortadan kaldırılarak yan markanın konumu daha da belirginleştirilmelidir (Besen. markayı dünyanın her yerinde temsil eden simgedir ve aynı zamanda firmanın kişiliğini de ortaya koyar (Ellwood. Bu sayede. nsanların zihinlerinde yakın belirginlikte bulunmalarına rağmen. Markanın bilinirliğini. sağlam bir pazar konumu oluşturmak amacıyla daha önceden bilinirliği kanıtlanmış olan firma markalarını koruyarak yeni pazara giriş yaparlar (Besen. Yine de son tercih her zaman tüketiciye aittir ve bir nokta da bu tercihi kişisel ve davranışsal özellikler neticelendirir. insanların zihinlerinde yürüttükleri bu işlemi kaynak alıp çalışmalarını önce bilinen sonra da kabul edilebilir ve satın alınan marka olmak yolunda yapmaktadırlar. satılan ürün veya hizmetin tüketicinin zihninde bir takım fikirler ve duygular uyandırması sayesinde başarılabilir. Ayırt edilebilirliğin sağlanması ise. 2005). nsanlar bu ayrım sonucunda tercih ettikleri markayı alma konusunda son kararlarını verip alışverişlerini gerçekleştirmektedirler. en temel olarak tüketicinin işletmenin veya işletmenin sunduğu ürün veya hizmetin markasını diğer markalardan ayırt edebilmesidir. nsanların düşünmeden ilk olarak söyledikleri markalar rekabette bir adım öne geçmiş olurlar ve tüketicinin satın alırken tereddütte kaldıkları durumda belirleyici rol oynarlar. Bu durum. 367 .Tekil Markalama Bazı şirketler yeni pazarlara açılırken. ürününü daha kolay kabul ettirmesi sağlanabilir. en başta markanın adı belirler. bambaşka amaçları olan farklı ürünlerin üreticilerde aynı çağrışımı yapmaması için alt markaların kullanılmasıdır. 2002). 2002). ürün yelpazesi geniş olan firmalar tarafından kullanılabilmektedir. Gizli Markalama Bu yöntem. Bazen ürünün markası firmanın markasından daha bilinir bir hal alabilmektedir. Marka Haberdarlığı Tüketicinin satın alma kararında büyük öneme sahip olan marka haberdarlığı. Tüketicinin gerek işletmenin gerekse de ürünün markasından haberdar olmasında gerçek veya sanal reklamlârın da büyük bir rolü vardır. Gizli markalamada tüketicinin aldatılmasına yönelik bir durum söz konusu değildir. Tüketiciler ilk olarak markaları bilinen ve bilinmeyen olarak ayırtmaktadırlar. Karma Markalama Karma markalamada yöntem. tüketicilerin satın alırken ürünleri aklında mantıksal olarak bazı sınıflara ayırdığını ileri sürmüştür. işletmeye rekabette büyük bir avantaj sağlayacaktır (Serin. Markanın adı. reddedilen ve kabul edilebilir olarak sınıflamaktadır. bazı markalar insanların söyledikleri ilk markalar olurlar. Daha sonra bilinen markaları önemsenmeyen. 2002). Şüphesiz firmalar da. Son aşamada ise kabul edilebilir markaları satın alınan ve alınmayan olmak üzere ayırmaktadırlar (Hoyer. 2002). Aksine tüketicinin izleniminin farklı ürünlerde aynı kalmaması için aydınlatılması söz konusudur (Besen.

firmaların bir pazarlama ve markalaşma bölümleri veya bununla ilgilenen kişiler bulunmaktadır. inşaat sektörünü de etkilemiştir. Ülkemizdeki ise son yıllarda yaşanan gelişmelerden 1999 yılındaki büyük depremler. Marka izleniminin artması için çok ziyaret edilen sitelere reklâmlar vermek. bugün dünya çapında firmaların en çok tercih ettiği markalaşma stratejilerinden birisidir. 1998). nsanlar bugün ne aramak isterlerse internette arama yapıyor.nternet Politikası 1969’da internetin ABD’de kullanılmaya başlamasıyla beraber. rekabetin yoğun. Bugün yalnızca ABD’de yaklaşık 206 milyon internet kullanıcısı bulunmaktadır. risklerin ve belirsizliklerin yüksek olduğu bir sektördür. • • • Tüm bu olumlu gelişmelerin aksine. Çağımız tüketici toplumu da bu gelişime çok çabuk ayak uydurdu. Tabii ki firmalar da bu kolay ulaşımı bir avantaj haline getirmek için ellerinden geleni yapmaktadırlar. 2008). Bugün bir firma hakkında bilgi almak isteyen kişiler firmanın internet sitesini ziyaret ederek. Bu farklılığı yaratmanın yollarından bir tanesi de markalaşmadır. nşaat Sektöründe Markalaşma ve Marka Yönetimi nşaat sektörü. tercihlerine burada karar veriyor ve buradan alışveriş yapıyorlar. Az sayıda elemana sahip olsa da. Artan rekabet ortamı ile birlikte. firmanın uzmanlık alanı. insanlar için pek çok yeni imkânlar doğdu. rakiplerine karşı rekabet avantajı sağlamak istiyorlarsa. inşaat sektöründe markalaşma faaliyetleri. Markalaşmaya ayrılan bütçe ise sınırlı da olsa çoğu firma bu konuya bir bütçe ayırmaktadır. Bu imkânlar zaman içerisinde gelişerek internet üzerinden ev. bugüne kadar yapmış olduğu işler ve bunun gibi önemli firma bilgilerine erişebilmektedir. ekonomik krizler ve dalgalanmalar. Bu sektörde faaliyet gösteren yüklenici inşaat işletmeleri. kâr marjlarının düşük. Firmaların markalaşma ile ilgili uzun vadeli planlar bulunmamaktadır. insanların interneti sıklıkla kullanmalarıdır (Nicolino. 368 . diğer sektörlere kıyasla oldukça yetersiz kalmaktadır. firmalarını. geçtiğimiz yıllara oranla daha yoğun bir biçimde yürütülmektedir. nternet sitelerini hedef müşterilerine daha cazip gelecek biçimde tasarlamakta. firmalarının güçlü olduğu yanları ön planda tutarak tanıtımlarını yapmaktadırlar (Andi. Ülkemizde ise bu sayı 16 milyona kadar ulaşmıştır (Central Intelligence Agency. inşaat sektöründeki markalaşma faaliyetleri. Bilgi teknolojisinin gelişimi insanların hayatlarını etkilediği gibi. Dünyada inşaat firmalarının markalaşmak konusunda ne gibi açılımlar gerçekleştirdiklerini ortaya çıkarabilmek amacıyla konu ile ilgili yapılan çeşitli araştırmalar ve bu araştırmalarda elde edilen bilgiler şu başlıklar altında özetlenebilir: • Markalaşma konusunda az da olsa iş ile ilgili profesyonel ekiplerin çalışmaya başladığı ama yine de planlamanın yüksek bir oranda üst yönetim tarafından gerçekleştirildiği görülmüştür. Şirketlerin bir internet stratejilerinin olmasının en önemli nedeni de. 2000). ürünlerini veya hizmetlerini farklılaştırmalı ve tüketicinin aklında güven ve statü imajı yaratmalıdırlar. Eğer markanın erişilebilir olması isteniyorsa internetin içinde olunması hayati bir meseledir. araba alım satımına kadar geldi. Bu konuda sayı bakımından en iyi durumda ise yüklenici inşaat işletmeleri bulunmaktadır.

firma tarafından bugüne kadar tamamlanmış projelerin türleri. firmada çalışan teknik ve idari personel sayısı.inşaat yapan firma sayısının yüksek olması. firmanın sahip olduğu uluslararası kalite belgeleri. bilinçli yönetimlerin noksanlığı. Sektörde geliş menin sağlanması ve marka etkinliğinin artırılabilmesi ancak bu eksiklerin giderilmesi halinde mümkün olacaktır. Anket temel olarak iki bölümden oluşmaktadır. Bu amaçla. reklâm bütçesini etkileyen faktörler. Özellikle depremlerden sonra inşaat sektörünün lokomotifi durumunda bulunan konut sektörüne ve konut inşaatı yapan firmalara halkın bakış açısı önemli ölçüde ve olumsuz yönde değişmiştir. inşaat sektörünüm organizasyon yapısı da bu anlayış ının bütünüyle kavranmasını güçleştirmektedir. 2001). Sonuç olarak. firmanın markalaşma stratejisi. kullanılan reklâm kanalları ve bunların toplam reklâm bütçesi içerisindeki payları. marka kavramına karşı yüzeysel bakış ve üretim odaklı anlayıştır. Türk inşaat firmalarının marka ve markalaşmaya bakış açılarına gelince. Türk inşaat firmalarının yegâne önem verdikleri konu sadece son üründen yani fiziki olarak yapının kendisinden oluşmakta yapıyı oluşturan emek. ve uluslararası projelerde yer alıp almadıkları hakkında bilgi edinilmesi amaçlanmıştır. Anket tasarımı iki ana süreçten oluşmaktadır.. gereksiz ve büyük ölçekli yatırımlar inşaat sektörünü zor durumda bırakmıştır (Binark. Türk inşaat sektöründe faaliyet gösteren yüklenici inşaat işletmelerinin markalaşma stratejileri. sitenin ne sıklıkla güncellendiği. Türk inşaat firmalarındaki ürün odaklı sistemin yanı sıra. göç eden nüfusa karşılık bunları idame ettirecek endüstri ve sanayinin bulunmayış ı. Türk firmalarında marka ve markalaşma konusunda alınması gereken daha uzun bir yolun bulunmaktadır. kinci bölümde ise. katıldıkları ihalelerin usulleri. aktivitelere gereken önem verilmemektedir. teknoloji vb. 2004). pek çok dış örnekte olduğu gibi yetersizdir ve firmanın diğer organları ile bir bütünlük oluşturamamaktadır. Anlaşılacağı üzere. işveren profili. Birinci bölümdeki sorular ile kısaca. firmayı markalaşmaya iten nedenler. Türk firmalarında eksik olan temeller. 71 yüklenici inşaat işletmesinde kapsamlı bir anket çalışması gerçekleştirilmiş ve incelenen işletmelerin markalaşma ve marka yönetimi sürecinde gerçekleştirdiği faaliyetler ayrıntılı bir biçimde incelenmiştir. Birinci bölümde bulunan 8 soru ile firma hakkında genel bilgiler öğrenilmeye çalışılmış. ikinci bölümde bulunan 8 soru ile ise firmanın markalaşma ve marka yönetimi sürecinde gerçekleştirdiğ i faaliyetler hakkında bilgi edinilmesi hedeflenmiştir. Bu süreçler: 1) markalaşma ve marka yönetimi konusunda kapsamlı bir literatür araştırmasının yapılması. Mühendis yoğunluklu bu organizasyon. markalaşma sürecinde gerçekleştirdikleri aktiviteler ve inşaat sektöründe markalaşmaya gerekli önemin verilmemesinin nedenleri hakkında bilgi edinmek ve edinilen bu bilgilerin değerlendirilmesidir. Araştırma Yöntemi Bu çalış manın temel amacı. yeni anlayış lara yol vermekte yavaş davranmakta ve ürünün iyi yapıldığı takdirde müşteri bulabileceği görüşüne sahip bulunmaktadır (Dikmen ve diğ. firmanın bugüne kadar gerçekleştirmiş olduğu projelerde üstlendiği görevler. reklâm yaparken hitap etmeye çalıştıkları hedef kitlenin olup olmadığı. ve inşaat firmalarının 369 . firmanın internet sitesinin olup olmadığı ve eğer var ise kaç yıldır kullanımda olduğu. 2) anket sorularının hazırlanması. firmanın bugüne kadarki toplam cirosu.

) Özel yapılar (Hastane. Tablo 1’de özetlenmiştir. Anket Sonuçları ve Değerlendirme Hazırlanan anketler. okul. Gönderilen 110 adet anketten 71 tanesi tam olarak cevaplanmış olarak geri dönmüştür.) Altyapı projeleri hale usulleri Herkese açık ihale Belirli istekliler arasında ihale Pazarlık usulü Projelerdeki konumu Malsahibi Ana yüklenici Alt yüklenici Ortaklık şveren profili Kamu Kamu ve özel Özel Uluslararası kalite belgeleri ISO 9001 ISO 14001 OHSAS 18001 Uluslararası projelerde görev alıp almadığı Evet Hayır Firmaların Yüzdesi (%) 18 23 14 45 18 11 22 33 16 60 73 60 47 62 75 68 33 39 90 40 49 31 35 34 79 54 54 92 8 Anket sonuçlarını yorumlarken genellleme yapılabilmesi için. vb.markalaşma faaliyetlerine gereken önemi vermemelerinin nedenleri hakkında sorular sorulmuştur. vb.000 >1. Tablo 1’de görüldüğü üzere. Ankete katılan firmaların genel özellikleri. ankete katılan firmaların geniş bir yelpazeden seçilmiş olması gerekmektedir. 1 – 24 teknik ve idari personel istihdam eden küçük 370 . özellikle konut projeleri konusunda uzmanlaşmış olan 10 adet büyük çaplı inşaat firmasında da anket çalışması gerçekleştirilmiştir. ankete katılan firmalar arasında. vb. sinema. depo. Tablo 1 Ankete Katılan Firmaların Genel Özellikleri. alışveriş merkezleri. Bunun yanısıra. faks veya yüzyüze mülâkat yöntemi kullanılarak ulaştırılmıştır.000 Proje türleri Endüstriyel yapılar (Fabrika. Genel Özellikler Teknik ve idari personel sayısı 1-24 25-49 50-99 100-500 Toplam ciro (Milyon $) 0-50 50-100 100-500 500-1.) Konut ve toplu konut projeleri Ticari yapılar (Ofis. Türkiye Müteahhitler Birliği’ne üye olan yüklenici inşaat firmaları arasından tesadüfi olarak seçilen 100 tanesine elektronik posta.

Tablo 2 Firmaları Markalaşmaya Yönelten Nedenler. Bu sonuca göre. Firmalara kendilerini markalaşmaya yönelten başlıca nedenler sorulduğunda verdikleri cevaplar Tablo 2’de özetlenmiştir. Bu kitlenin maddi. %26’sı gizli markalama ile her proje için ayrı bir marka oluşturup firma ismini kullanmamayı. %79’u ise ISO 9001 kalite belgesine sahiptir Ankete katılan firmların %92’si uluslararası projelerde görev almıştır. Firmaların büyük bir çoğunluğu birden fazla proje türünde uzmanlaşmış olup. Hedef Kitle Profili Herhangi bir hedef kitlemiz yok. 100 – 500 personel istihdam eden büyük ölçekli firmalar da bulunmaktadır. %68’i belirli istekliler arasında ihale. %49’u ise ortak olarak görev almışlardır. Yüklenici inşaat firmalarının reklâm yaparken hitap etmeye çalıştıkları hedef kitlelerinin olup olmadığı sorusuna verdikleri cevaplar Tablo 3’de gösterilmiştir. Ankete katılan firmaların %90’u üstlendikleri projelerde ana yüklenici olarak. Markalaşmaya Yönelten Nedenler Pazar payımızı büyütmek istememiz Sektörde çok sayıda firmanın faaliyet göstermesi Ciromuzu büyütmek istememiz Yeni bir pazara açılmak istememiz Türkiye’de inşaat pazarının büyümesi Deprem sonrasında zedelenen sektörel imajdan kurtulmak ve güvenilir bir firma olduğumuzu duyurmak istememiz Yeni bir firma olmamız Firmaların Yüzdesi (%) 56 54 41 26 11 6 4 Tablo 2’de görüldüğü üzere. %26’sı ise karma markalama stratejisi kullanarak firma isimleri ve proje markasını içeren karma bir isim kullanmayı tercih ettiklerini belirtmişlerdir. %41’i ise cirolarını arttırmak amacıyla markalaşma faaliyetlerini gerçekleştirdiklerini belirtmiş lerdir. ankete katılan firmaların %56’sı pazar payını büyütmek. Firma imajı yaratmak veya var olan imajı güçlendirmek ise ikincil derecede önemli amaçlar olarak dikkat çekmektedir. Tablo 3 Firmaların Hedef Kitle Profili. %75’i herkese açık ihale. Firmaların Yüzdesi (%) 39 11 50 371 . Belirli bir hedef kitlemiz olduğunu düşünüyoruz ancak kitlenin özelliklerini net olarak belirlemedik. Ankete katılan firmaların %48’i tekil markalama stratejisini kullanarak firma isimlerini ön planda tutmayı. firma isimlerinin müşterileri üzerinde üstlenmiş oldukları projelerin isimlerine kıyasla daha büyük bir etki ve güven duygusu yarattığına inanmaktadırlar. yüklenici inşaat işletmeleri çoğunlukla rekabet avantajı sağlayarak toplam iş hacimlerini arttırma amacıyla markalaşma faaliyetlerini gerçekleştirmektedirler. Firmaların %35’i hem özel hem de kamu sektöründen işverenler ile çalış mış. %54’ü sektördeki rekabetin yoğun olması. sosyal ve kültürel özelliklerine uygun olarak reklam yapıyoruz. yüklenici inşaat işletmeleri. %33’ü ise pazarlık usulü ile iş almış lardır. Ankete katılan firmalar arasında. toplam cirosu 50 Milyon $’dan küçük olanlar da 1 Milyar $’dan büyük olanlar da mevcuttur. Hedef kitlemizi belirledik. Anket sonucuna göre.ölçekli firmalar da.

Yüklenici inşaat işletmelerinin.) Önem Derecesi2 2. Reklâm Bütçesini Etkileyen Faktörler Firmanın hedefleri Firmamızın sektördeki bilinirliği Firmamızın faaliyet gösterdiği alandaki mevcut iş hacmi Firmamızın faaliyet alanı (Endüstriyel. Ankete katılan yüklenici inşaat işletmelerine. %30’u ise sokak ve caddelerde bulunan reklâm panolarını tercih etmektedir. toplam reklâm bütçesinin %24’ünü.96 1. vb. konser salonu ve gösteri merkezi Otobüs. reklâm bütçelerini etkileyen faktörlerin önem dereceleri. 3: Çok önemli 372 .65 2.16 2. Yazılı basında çıkan reklâmların maliyeti.28 2. %73’ü internet sayfalarını. %39’u reklâm yaparken herhangi bir hedef kitleye hitap etmediklerini belirtmişlerdir. Bu soruya verilen cevaplar Tablo 5’de gösterilmiştir. 2: Önemli. Firmaların Yüzdesi (%) 79 73 45 30 14 11 18 Bütçe çerisindeki Payı (%) 44 24 14 6 3 1 8 Ankete katılan firmaların %79’u reklâm verirken. %45’i televizyon.31 2. firmanın sektördeki bilinirlik düzeyi ve firmanın faaliyet gösterdiği alandaki mevcut iş hacmi.42 2.55 2. 1: Biraz önemli. görsel basın organlarını. Tablo 4 Firmaların Tercih Ettikleri Reklâm Kanalları ve Toplam Bütçe çerisindeki Payları. firmaların %61’i firmalarının ve/veya ürünlerinin (hizmetlerinin) tanıtımını yapmadan önce hedef kitlelerini belirlediklerini ifade ederken. sinema. firmanın hedefleri. gazete. taksi ve forma reklamı Diğer. Tablo 5 Firmaların Reklâm Bütçelerini Etkileyen Faktörler. enerji.56 2. konut.64 Tablo 5’de görüldüğü gibi. internet sayfalarında çıkan reklâmların maliyeti.Tablo 3’de görüldüğü üzere. Reklâm Kanalı Yazılı basın nternet Görsel basın Sokak ve caddelerde bulunan reklam panoları Stadyum. yazılı basın organlarını. görsel basında çıkan reklâmların maliyeti ise.) Firmamızın ekonomik ve finansal gücü Firmamızın faaliyet gösterdiği alandaki arz-talep durumu Genel olarak ülkenin ekonomik durumu Firmamızın ortaya koyduğu ürünün (veya proje) yeniliği ve tanınmamışlığı Firmamızın projelerine gelen talep durumu Rakip firma sayısı ve bunların pazarlama aktivitelerine verdiği önem Hedef müşteri kitlenizin sosyo-ekonomik durumu Yasalar ve yasal düzenlemelerin sınırlayıcı etkisi (Vergilendirme vb. toplam reklâm bütçesinin %44’ünü. vb. markalaşma sürecinde reklâm faaliyetlerini gerçekleştirdikleri kanallar ve bu aktivitelerin maliyetinin toplam reklâm bütçesi içerisindeki payı Tablo 4’de özetlenmiştir.39 2.38 2. dergi. toplam reklâm bütçesinin %14’ünü oluşturmaktadır.09 1. vb. ankete katılan yüklenici inşaat 2 Önem derecesi: 0: Hiç önemli değil.

Tablo 6 Firmaların nternet Sitelerinin Kullanımda Olduğu Yıllar. Firmaların internet sitelerinin olması kadar. ankete katılan firmalara internet sitelerinin olup olmadığı sorulmuştur. bu sitelerin sıklıkla güncellenmesi müşterilerin firma ile ilgili güncel bilgilere ulaşmaları açısından oldukça önemlidir. firmaların %47’sinin internet siteleri 5-10 yıldır. %13’ü 3 ayda bir kez. %26’sının 3-5 yıldır. Son olarak. ankete katılan firmaların %24’ü internet sitelerini en az haftada bir kez güncellerken. Tüketicide marka haberdarlığının oluşturulmasında önemli bir rol üstlenen internet kullanımına ilişkin soruda ise. Firmaların nternet Sitelerinin Kullanımda Olduğu Yıl 0-1 yıl 1-3 yıl 3-5 yıl 5-10 yıl >10 yıl Firmaların Yüzdesi (%) 2 11 26 47 15 Tablo 6’da görüldüğü üzere. Ankete katılan firmaların %13’lük azınlığının ise internet siteleri 0-3 yıl gibi yeni sayılabilecek bir zamandır kullanımdadır. internet sitelerini ne sıklıkla güncelledikleri Tablo 7’de gösterilmiştir. %41’i ayda bir kez. gerek firmalarının isimlerini akıllara yerleştirmek gerekse de projelerinden haberdar etme yolunu tercih etmelidirler. Firmaların nternet Sitelerini Güncelleme Sıklığı Her gün Haftada bir kez Ayda bir kez 3 ayda bir kez Daha seyrek Firmaların Yüzdesi (%) 12 12 41 13 22 Tablo 7’de görüldüğü üzere. firmaların reklâm bütçelerini pek fazla etkilememektedir. ankete katılan yüklenici inşaat işletmelerine. Hedef kitlenin sosyoekonomik durumu ve yasalar ve yasal düzenlemelerin sınırlayıcı etkileri ise. Ankete katılan firmaların %89’unun resmi bir internet sitesi bulunmaktadır. Ankete katılan firmaların anılan soruya verdikleri cevaplar Tablo 6’da gösterilmiştir. Ankete katılan firmaların. Resmi internet sitesi olan firmalara sitelerinin kaç yıldır kullanımda olduğuna dair bir soru yöneltilmiştir. %22’si ise 3 aydan bile daha uzun bir süreçte internet sitelerini güncellemektedir. %15’inin 10 yıldan uzun bir zamandır aktif olarak kullanımdadır. 373 . firmalar en azından ayda bir kez güncelleme yaparak. mevcut veya gelecekteki müşterilerine en doğru ve güncel bilgiyi ulaştırarak. Tablo 8’de bu soruya verilen cevaplar gösterilmiştir. inşaat firmalarının markalaşma faaliyetlerine yeteri kadar önem vermemelerinin nedenleri sorulmuştur. Tablo 7 Firmaların nternet Sitelerini Güncelleme Sıklıkları. nşaat projeleri genellikle uzun süreli oldukları için yüklenici inşaat işletmelerinin internet sitelerini her gün güncellemeleri beklenmese de.işletmelerinin reklâm bütçelerini oldukça etkilemektedir.

gazete. bilinçli yönetimlerin noksanlığı. yazılı basın organlarını. Türk inşaat firmalarının markalaşmaya bakış açıları da pek çok yabancı ülkede olduğu gibi yetersizdir ve firmanın diğer organları ile bir bütünlük oluşturamamaktadır. Bu amaçla firmalar farklı uygulamaları benimsemeye başlamışlardır.Tablo 8’de görüldüğü üzere. %41’i ise üretilen ürünün alıcısının projenin başında belli olması nedeniyle inşaat firmalarının reklâm faaliyetlerine yeteri kadar önem vermedikleri fikrinde olduklarını belirtmişlerdir. Bu durum. vb. Sektörde geliş menin sağlanması ve markanın etkin bir hâle gelebilmesi ancak bu eksiklerin giderilmesi halinde mümkün olacaktır. Türk firmalarında eksik olan temeller. dergi. Markalaşma da. Firmanın hedefleri. yüklenici inşaat işletmelerinin büyük bir çoğunluğu rekabet avantajı sağlayarak toplam iş hacimlerini arttırma amacıyla markalaşma faaliyetlerini gerçekleştirmektedirler. Ankete katılan firmaların %89’unun resmi bir internet sitesi bulunmakla beraber. inşaat firmalarının reklâma ayıracak bütçelerinin kısıtlı olması %22 ile en önemsiz neden olarak gözükmektedir. Bu çalışmada. Sanılanın aksine. %73’ü ise internet sayfalarını kullanmayı tercih etmektedir. Ankete katılan firmaların %48’i tekil markalama stratejisini kullanarak firma isimlerini ön planda tutmayı tercih etmektedirler. yüklenici inşaat işletmelerinin reklâm bütçelerini önemli ölçüde etkilemektedir. Firmaların %61’i firmalarının ve/veya ürünlerinin (hizmetlerinin) tanıtımını yapmadan önce hedef kitlelerini belirlediklerini ifade etmişlerdir. Markalaşmaya Önem Verilmeme Nedenleri nşaat ürününün özellikleri gereği reklâm vermeye uygun olmaması Üretilen ürünün zaten önceden bir alıcısının olması Reklâma ayrılan bütçenin geri dönüşünün hesabının çok zor oluşu Sürekli bir müşteri kitlesinin bulunmayışı nşaat firmalarının reklâma ayıracak bütçelerinin kısıtlı olması Firmaların (%) 42 41 25 25 22 Yüzdesi Sonuçlar nşaat sektöründe son yıllarda yaşanan büyük ilerlemeler yoğun rekabet ortamının oluşmasına neden olmuştur. Anket sonuçları değerlendirildiğinde ise. Tablo 8 nşaat Firmalarının Markalaşmaya Önem Vermeme Nedenleri. nşaat firmalarının markalaşma faaliyetlerine gereken önemi vermeme nedenlerinin başında 374 . 71 yüklenici inşaat işletmesinde 16 sorudan oluşan kapsamlı bir anket çalış ması gerçekleştirilmiş ve incelenen yüklenici inşaat işletmelerinin markalaşma stratejileri ve markalaşma sürecinde gerçekleştirdikleri faaliyetler ayrıntılı bir biçimde incelenmiştir. Ankete katılan firmaların %79’u markalaşma sürecinde reklâm verirken. markalaşmaya yüzeysel bakış ve ürüne odaklı anlayıştır. ankete katılan firmaların %42’si inşaat ürününün kendine has özellikleri nedeniyle reklâm vermeye uygun olmaması. inşaat firmalarının gerek işletmelerini gerekse de sundukları ürün ve/veya hizmetlerini farklılaştırma ve bu yolla rekabet güçlerini arttırma ihtiyacını ortaya çıkarmıştır. firmanın sektördeki bilinirlik düzeyi ve firmanın faaliyet gösterdiği alandaki mevcut iş hacmi. bu uygulamalardan sadece bir tanesidir. %41’i ayda bir kez internet sitelerini güncellemektedir.

Milford. Sloan Management Rewiev. 222. Besen B. . Kaynaklar Aaker D. M. 375 . D.S. Andi G.). Journal of Consumer Research.org. Ellwood I.cia. London. pp 62-64. . bu konunun daha ayrıntılı ve özel bir biçimde incelenmesine olanak sağlayacaktır. 31 (4). ortaklık vb. mal sahibi. Limited. . müşteri profilleri ve finansal büyüklükleri gibi özelliklerine göre ayrılıp analiz edilerek benzer bir çalış ma yapılması. küreselleşme ile birlikte uluslararası pazarlarda iş hacminin artması ve bunun sonucunda gelişen rekabet ortamında. firmaların iş sahaları. the bad and the ugly. (2004) Brand Royalty. Illinois Institute of Technology. Son yıllarda inşaat firmaları markalaşmaya daha çok önem vermeye başladıysalar da. pp 47-56. (2002) Essential Brand Book: Over 100 Techniques to Increase Brand Value. 11 (3). Kogan Page. T.ise. U. inşaat firmalarının da markalaşmaya daha fazla önem vermeleri kaçınılmaz olacaktır. Çalış manın yapıldığı yer olan Türkiye’de inşaat sektörünün kendisine has özellikleri ve koşulları mevcuttur. Central Intelligence Agency. 2nd Edition. Special Report. (1984) Examination of consumer decision making for a common repeat purchase product. Yüksek Lisans Tezi. Binark. Birgönül. nşaat Dünyası Dergisi. Hoyer W.T.Ü. Chicago. stanbul. (2002) Marka sermayesinin oluşumu ve tüketici satınalma kararındaki etkisinin dayanıklı tüketim malları sektöründe incelenmesi. Gelecekte. inşaat ürününün kendine has özellikleri ve üretilen ürünün alıcısının projenin başında belli olması gelmektedir.A. pp 257-265. Building and Environment. M. Haig M. ve Özcenk. Türkiye’deki inşaat firmalarının genellikle sabit olmayan ve pek çok alanda değişen iş sahaları neticesinde anket yapılan firmalar yalnızca ana veya alt müteahhitlik yapan veya mal sahipliği yapan firmalar olarak. Fen bilimleri Enstitüsü. inşa ettikleri yapı türleri ve müşteri profili değişkenleri homojen bir şekilde tespit edilemediği ve her firmanın sayılan niteliklerin pek çoğuna az veya çok iştirak ettikleri için çalış ma inşaat firmalarının geneli için gerçekleştirilmiştir. 40. pp 822-829. (2001) Konut Karlı Olmaktan Çıktı. Gelecekte bu konuda yapılacak araştırmalarda. yine de bu geliş meler halâ arzu edilen seviyede değildir ve diğer sektörlerle kıyaslandığında yetersiz kalmaktadır. işteki pozisyonları (Yüklenici. son ziyaret tarihi 10 Mayıs 2009.. (1990) Brand extensions: the good. (1998) Construction engineering and management and future ideas. benzer şekilde firmaların katıldıkları ihale türleri. Kogan Page Limited. Dikmen. (2005) Marketing orientation in construction firms: evidence from Turkish contractors. www.

Indianapolis. Alpha Books. (2005) Marka haberdarlığı. pp 34-35. stanbul. Fen bilimleri Enstitüsü.Ü. Journal of Advertising Research. F. . (2000) Complete Idiot's Guide to Brand Management. algı ve kullanım davranışının satın alma kararı üzerindeki etkisi: TV ve ev sineması ürünleri kategorisinde markalar arası karşılaştırma. Serin G. Nicolino P.. 376 . (1994) Managing brand portfolios: how the leaders do it. 64 (5). Yüksek Lisans Tezi.Laforet S. Saunders J.T.

Bir apartman binasının inşaat ruhsatı için başvuran proje müellifinin.tr S. zaman alan ve belediye çalışanları. Bu durum çoğu zaman istenmeyen gecikmelere. yapı denetim firması yetkilileri ve proje müellifi mimar ve mühendisler gibi birçok ilgili tarafı bağlayan bir süreçtir. nşaat ruhsatı alım süreci de karmaşık.tr H. yapı denetim firması yetkilileri ve proje müellifi mimar ve mühendisler gibi birçok ilgili tarafı bağlar. inşaat ruhsatı alabilmesi için gereken ortalama bekleme süresinin 78 gün olduğu tespit edilmiştir.edu.Giriş nşaat ruhsatı belgesi alım süreci karmaşık.edu. ilk olarak zmir Konak Belediyesinin mar ve Şehircilik Müdürlüğünde inşaat ruhsatı alım süreci şematik olarak belgelenmiştir. Murat Günaydın zmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü Mimarlık Fakültesi Mimarlık Bölümü E Blok.tr Öz mar kanunlarının yönetilmesi ve uygulanması ağır işleyen süreçlerdir.nşaat Ruhsatı Alımında Gecikme Sebeplerinin ve Sürelerinin Analizi Aysu Demirciefe zmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü Mimarlık Fakültesi Mimarlık Bölümü C Blok/107 Tel: +90 232 750 7040 E-Posta: aysudemirciefe@iyte. inşaat ruhsatı alım sürecindeki iade sebepleri ve bekleme süreleri zmir Konak Belediyesindeki ilgili personel. artan proje maliyetlerine ve sonradan ortaya çıkan engeller ile iş lerin ağırlaşmasına sebep olmaktadır. ade sebepleri. artan proje maliyetlerine ve sonradan ortaya çıkan engeller ile işlerin ağırlaşmasına sebep olur. Bölüm Başkanlığı Tel: +90 232 750 7014 muratgunaydin@iyte. Evrak eksikliğinin inşaat ruhsatı alımının gecikmesine neden olan en önemli sebep olduğu görülmüştür. Anahtar sözcükler: nşaat Ruhsatı. Son olarak. Gecikme süreleri 1.Zeynep Doğan zmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü Mimarlık Fakültesi Mimarlık Bölümü C Blok/107 Tel: +90 232 750 7040 E-Posta: sevgidogan@iyte. Ruhsat alım süreci. Bu durum çoğu zaman istenmeyen gecikmelere. zaman alan ve belediye çalışanları. yapı denetim firması yetkilileri ve proje müellifleri ile yapılan röportajlarla değerlendirilmiş ve ruhsatlandırma ile ilgili sistemin sonuç odaklı olarak iyileştirilmesine ait öneriler listelenmiştir. inşaat ruhsatı için başvuran fakat iade edilen 29 proje iade sebepleri ve ruhsat alma süreleri bakımından detaylı bir biçimde incelenmiştir. Bu araştırma kapsamında. 377 .edu. Daha sonra.

inşaat mühendisi. tesisat ve betonarme projeleri hazırlanır. zmir Konak Belediyesindeki mar ve Şehircilik Müdürlüğü’ ne bağlı yapı ruhsat şubesinde görevli 4 belediye çalışanı. Her masa ilgili projenin ve evrakların kontrolünü yapar. elektrik ve suyu bağlatır. nşaat bittikten sonra mal sahibi yapı kullanma izin belgesi müracaatında bulunur. Bu çalış mada. bağlı oldukları odalardan proje müellifliği belgelerini de alarak tüm evrak ve projeleri mal sahibine teslim ederler. nşaat ruhsatının alınmasının ardından inşaat yapım süreci başlar. Bu işlemler tamamlandıktan sonra yasal işlemlerin başlaması için ilgili belediyeye müracaat edilir. zmir deki inşaat firmalarıyla en çok iş yapan 5 yapı denetim firması yetkilisi ve proje müellifi olarak belediyeye gelen 5 mimar ile ruhsat alım sürecindeki gecikmelerin sebeplerinin sorgulandığı ve sürecin hızlandırılmasına ait önerilerinin kaydedildiği röportajlar yapılmıştır. Bina kullanıma hazır hale gelir. mal sahibi müteahhit bir firma ile müteahhitlik sözleşmesi ve piyasada serbest çalışan bir mimar veya mühendis ile şantiye şefliği sözleşmesi yapar. tapu kayıt örneğini ve aplikasyon krokisini. Piyasada serbest çalışan bir mimar. sıhhi tesisat masalarında tetkik edilir. Ayrıca. Sırası ile temel vizesi. mevcut arsanın imar durumunu. daha sonra da harita müdürlüğünden yapı yeri uygulama krokisi ile kot krokisini alır. 378 . metraj. lgili belediyeden yapı kullanma izin belgesi alındıktan sonra mal sahibi bu evrakla zsu ve Tedaş’ a başvurur. hazırladığı projeyi ilgili odasından onaylatır. yapı ruhsat şube şefine gider. inşaat ihtiyacının doğması üzerine. Ruhsat kesildikten sonra yapı ruhsat şube şefi tarafından imzalanarak onaylanır ve mar ve Şehircilik Müdürüne gönderilir. Kayıt masasının ardından dosya sırası ile mimari tetkik.Mal sahibi. Tüm masaların ilgilileri tarafından onaylanan dosya. Müdür tarafından imzalanarak onaylandıktan sonra dosya yapı ruhsat kayıt masasına gönderilir. Her mimar ve mühendis. nşaat ruhsatı başvurusunu mal sahibi ya da vekili olan bir kişi yapar. Bu işlemler devam ederken. Daha sonra sıvalar ve ince işler tamamlanarak inşaat bitirilir. şef tarafından da onaylanır ise son olarak mar ve Şehircilik Müdürünün onayına sunulur. 1 Ocak 2008 – 10 Haziran 2008 tarihleri arasında inşaat ruhsatı için başvuran fakat iade edilen 29 proje süreçteki aksamaların ve iade sebeplerinin analiz edilebilmesi için iade sebepleri ve bekleme süreleri bakımından detaylı bir biçimde incelenmiştir. Mimari projeye bağlı olarak elektrik. Mal sahibi inşaat ruhsatını yapı ruhsat kayıt masasından teslim alır. makine mühendisi ve elektrik mühendisi ile proje müellifleri olmaları için anlaşma yapar. aplikasyon ve subasman vizesi ile kaba inşaat ve ısı yalıtım vizesi yapılır. betonarme tetkik. Mal sahibi daha sonra bir yapı denetim firması ile anlaşma yapar ve tüm projeleri onlara teslim eder. Tüm bu süreç Figür 1 de şematik biçimde özetlenmiştir. Müdür tarafından onaylanan projeler inşaat ruhsatı kesim masasına gider ve inşaat ruhsatı hazırlanır. Evraklar bir dosya halinde yapı ruhsat şubesi kayıt bölümüne teslim edilir. Projeleri onaylatırken.

nşaat Ruhsatı Alım Süreci Akış Şeması 379 .NŞAAT B T Ş KABA NŞAAT VE ISI YALITIM V ZES GÖREVL : HAKED Ş ŞUBES YAPI DENET M F RMASINA ÖDENEN HAKED Ş M KTARI: %80 APL KASYON VE SUBASMAN VIZESI GÖREVL :HAR TA MÜDÜRLÜĞÜ VE YAPI RUHSAT ŞUBES YAPI DENET M F RMASINA ÖDENEN HAKED Ş M KTARI: %60 YAPI RUHSAT KAYIT GÖREVL : YAPI RUHSAT ŞUBES TEMEL V ZES M MAR TETK K MASASI YAPI DENET M F RMASINA ÖDENEN HAKED Ş M KTARI: %20 BETONARME TETK K MASASI NŞAAT BAŞLANGICI METRAJ MASASI BELGEN N TESL M SIHH TES SAT MASASI proje onayı YAPI RUHSAT ŞUBE ŞEF onaylanmadı YAPI RUHSAT KAYIT MASASI Ruhsat onaylandı ruhsat onayı RUHSAT KES LD MAR VE ŞEH RC L K MÜDÜRÜ YAPI RUHSAT KES M MASASI proje onaylandı Figür 1.

nşaat ruhsatına yazılması gereken bir bedel olduğundan bu evrak istenmektedir. 4. Bu iade yazıları. Yapı Denetim Hizmet Bedelinin Yatırıldığına Dair Makbuz Aslı: Hizmet bedelinin %20 si peşin geri kalanı hizmet sözleşmesindeki koşullara ve binanın seviyesine göre yatırılmaktadır. 9. komşu parselde imar planına göre aynen muhafazası gereken ve arka cephe hattı çıkma yapılacak binanınkinden ileride olan bir bina bulunması halinde çıkmanın bu hattı aşmamak üzere bu tarafta komşu hududuna kadar devam ettirilmesi mümkündür.Evrak Eksiklikleri. 7. iki taraftaki ilgililerin muvafakatı halinde ve ilgili belediyece mahzur görülmediği takdirde. ilgili belediyelerce tanzim ve onaylanan yapı ruhsatına esas belgedir. bulvar. 15 adedi mimari tetkik masası. Müteahhit Ticaret Oda Kaydı Aslı: Kişinin müteahhitlik yapabileceğine dair ticaret odasından alınmış kayıt ve onay belgesidir. harita mühendisince koordinatlandırılarak gösterildiği. 5. Bu dosyaların tetkikinde toplam 42 iade yazısı elde edilmiştir. Son Ay Vizeli Parsel Tapusu: Tapu dairesi mal sahibinin değişmediğine ve tapunun geçerli olduğuna dair tapunun arkasına onay vizesi yapar. 380 . 1 adedi betonarme masası. ayrıca. iade sebepleri. Arsa Kıymet Bedeli: Bedeller encümen tarafından belirlenmekte ve belge vergi dairesinden alınmaktadır. cadde ve sokaklara cephesi olan yapılara verilen belgedir. Kot Krokisi: mar durumu veya vaziyet planına göre ada ve parsellerin köşe noktaları ile yapılacak binaların köşe noktaları ve varsa kademe noktalarının Ülke Nivelman Sistemine dayalı olarak gösterildiği krokidir. yazı ve kroki ile belirten. 42 iade yazısının 24 adedi yapı ruhsat kayıt (öntetkik) masası. Dosyalardan %93’ünün yapı ruhsat kayıt (öntetkik) ve mimari tetkik masalarından iade edildiği görülmektedir. 1 adedi ruhsat masasından iade edilmiştir. 2. bu poligonların kot ve koordinatlarını da içeren 1/50 ve/veya 1/100 ölçekli kroki.1. 1 adedi tesisat masası. Elde edilen toplam 50 farklı başlık. TUS Belgeleri: Mühendis-Mimar Odaları Birliği-Harita ve Kadastro Mühendisleri Odası tarafından her bir ruhsat için verilen tescil belgeleridir. Yan parselin Kat Maliklerinden Yanaşma zini Alınması: Bitişik nizama tabi yerlerde. çıkmaların yan komşu hududuna yaklaştırılmalarına izin verilebileceği gibi. 42 iade yazısı 50 farklı başlık altında toplam 249 iade sebebi içermektedir. iade edildikleri masalar ve bekleme süreleri açısından incelenmiştir. 1. 6. Yol Genişliği Belgesi: mar planında belirtilen mevcut yol durumunun imar durumu belgesine işlenmesidir. 8.2. mar Durumu Belgesi: Bir parselde inşa edilecek yapı veya yapıların mar Kanunu. imar planı ve imar yönetmeliği ile öngörülen proje yapım koşullarını. Yapı Yeri Uygulama Krokisi: Vaziyet planının. Numarataj Krokisi Aslı: Adres ve Numaralamaya lişkin Yönetmeliğe göre Belediye sınırları içerisinde bulunan meydan. 3. parsel ve yapı köşe noktaları ile imar hatlarının kot ve koordinatlarının parsele uygulamasında ve su basman vizesine esas röleve krokisinin düzenlenmesinde yaralanılacak poligonları. 10. nşaat Ruhsatı Başvurularının ade Sebepleri 1 Ocak 2008 – 10 Haziran 2008 tarihleri arasında yapı ruhsat şubesine müracaat etmiş ancak eksikleri nedeniyle iade edilmiş toplam 29 yeni inşaat dosyası bulunmaktadır. 11. 6 ana başlık altında toplanmış ve aşağıda kısaca açıklanmıştır (Tablo 1): 2.

Maddesine Göre Noter Tasdikli Sözleşmede Belirtilen Bedelin Esas Alınması Gerekliliği nşaat Ruhsatı Verilememesi Statik Proje Hesapları Statik Proje Zemin Etüt Raporu Toplam 15 15 15 15 14 12 11 11 10 9 8 8 7 6 6 6 5 5 4 3 3 3 3 2 2 2 1 1 1 1 1 1 1 5 4 3 1 7 2 1 1 6 3 2 1 1 1 2 1 1 5 EVRAK EKS KL KLER 207 YÖNETMEL K HÜKÜMLER NE GÖRE PROJE TAD LATLARI MZA VE ONAY EKS KL KLER RESM SÜRELER N DOLMUŞ OLMASI 13 11 9 D ĞER PROJE EKS KL KLER 4 249 381 .2. Kimlik Nosu Yol Genişliği Belgesi Arsa Kıymet Bedeli Yapı Denetim Hizmet Bedelinin Yatırıldığına Dair Makbuz Aslı Yapı Denetim Sicil Gazetesi Fotokopisi Proje Müelliflerinin Sicil Durum Belgeleri Müteahhit Ticaret Oda Kaydı Aslı Müteahhit mza Sirküleri Aslı Ve Fotokopisi Müteahhit Sözleşmesi Kanal Belgesi Şantiye Şefi Sözleşmesi Mimari Proje Cd Kaydı Yapı Denetim Firması Denetçilerinin Tc. Kimlik Nosu Yapı Denetim mza Sirküleri Son Ay Vizeli Parsel Tapusu Şantiye Şefi Oda Kayıt Belgesi Müteahhitin Sertifikalı Usta Çalıştıracağına Dair Taahhütnamesi nşaat Müh. Göre Proje Tadilatı Telekom Belgesi Onayı Zemin Etüt Raporuna Jeofizik Mühendisi mzası Elektrik Projelerinde Telekom Onayı Tesisat Projelerinde z-Su Onayı Bekleme Süresi çinde lgilenilmemesi Bekleme Süresi çinde Tadilata lişkin Çizimlerin Tamamlanmaması stinat Duvarı Ruhsatı Müracaatının Eksik Olması Tapu Kaydındaki Tecavüzlerin Kaldırılması Gerekliliği Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğinin 56. nşaat Ruhsatı Sürecinde Dosyaların ade Sebepleri Proje Müellifleri Tc.B. Kimlik Nosu Müteahhit Tc.B. Zemin Etüt Sorumluluk Belgesi Müteahhit Vergi Levhası Fotokopisi Yapı Denetim Firması Denetçilerinin kametgah Belgesi TUS Belgeleri Şantiye Şefi Sicil Durum Belgesi mar Durumu Belgesi Numarataj Krokisi Aslı Yapı Yanaşma zin Belgesi Yibf Belgesi Yapı Denetim Kuruluşu Onaylı Proje Kontrol Form Belgesi Kot Krokisi Vekaletname Aslı mar Durumu Belgesi Yapı Yeri Uygulama Krokisi . Kimlik Nosu Mal Sahibi Tc.0. Göre Proje Tadilatı Sığınak Yön.Ş. mar Yön. Göre Proje Tadilatı Otopark Yön.Tablo 1.Göre Proje Tadilatı Yangın Yön.

21.Müteahhit Sözleşmesi: şin nasıl yapılacağını. Şantiye Şefi Oda Kayıt Belgesi: Şantiye şefinin ilgili odasına kayıtlı olduğunu gösteren evraktır. 30. Mal Sahibi TC. meslek adamının o andaki durumunu gösterir. vergi numarası gibi. Mimari Proje Cd Kaydı: Mimari projenin dijital bir kopyası ruhsat müracaatı sırasında teslim edilmek zorundadır.Şantiye Şefi Sözleşmesi: şin süresini. meslek adamının o andaki durumunu gösterir. Y BF Belgesi: Yapıya ilişkin bilgi formudur. Yapı Denetim Firması onaylı proje kontrol formu belgesi: Yapı denetim firmasının binada neleri incelediğini gösteren formdur. 16. vatandaşlarına verilmiş olan numaradır. Müteahhit Firmanın Sertifikalı Usta Çalıştıracağına Dair Taahhütnamesi: Çalışan ustalar belirli bir eğitim almak zorundadırlar ve eğitimlerini tamamladıklarında buna dair sertifika alırlar. Proje Müellifleri TC. Yapı Denetim Firması Denetçilerinin TC. 15. yapım süresi içerisindeki sorumlulukları ve ücreti kapsayan sözleşmedir 20. koşullarını ve süresini belirten sözleşmedir. Yapı Denetim mza Sirküleri: Yapı denetim firması yetkililerinin isimlerinin ve imzalarının belirtildiği noter onaylı belgedir. 31. Kimlik Numarası: Proje tasarımcılarına ait. 14. ilgili belediyelerce tanzim ve onaylanan yapı ruhsatına esas belgedir. 22. 32. 382 . Belirli bir km sınırlaması vardır. Nüfus ve Vatandaşlık şleri Genel Müdürlüğü tarafından verilmiş olan numaradır. Ve Yardımcı kontrol elemanının kametgah Belgeleri: kamet adresinin zmir olduğunu teyit etmek için alınır. 13. mar Durum belgesi: Bir parselde inşa edilecek yapı veya yapıların mar Kanunu. Müteahhit TC. Mal sahibi . Nüfus ve Vatandaşlık şleri Genel Müdürlüğü tarafından TC.12. nşaat Müh. 25. 18. imar planı ve imar yönetmeliği ile öngörülen proje yapım koşullarını. 17. Yapı Denetim Sicil Gazetesi Fotokopisi: Yapı denetim firmasının kuruluş adresinin zmir olduğunu teyit etmek için alınır. 27. her proje için işin adı yazılı belgedir. Yapı Denetim Firması Yapı Denetçisi nşaat Müh. Zemin Etüt Sorumluluk Belgesi: nşaat mühendisinin yerinde yaptığ ı tetkik ve zemin etüt sonuçları dahilinde inşaat mühendisleri odasının hazırladığı ve sorumlu mühendisin onayladığı belgedir. Nüfus ve Vatandaşlık şleri Genel Müdürlüğü tarafından verilmiş olan numaradır. Müteahhit . Belirli bir km sınırlaması vardır. 33. Vekaletname aslı: Bir kişinin başka bir kişiye bazı yetkiler verdiğini gösterir noter onaylı evraktır. Kimlik Numarası: Yüklenici kişiye. Kanal Belgesi: Yapının temiz su. Nüfus ve Vatandaşlık şleri Genel Müdürlüğü tarafından verilmiş olan numaradır. 29. Kimlik Numarası: Yapı denetim firması yetkililerine ait. yazı ve kroki ile belirten. pis su ve yağmur suyu parsel içi tesisatının kent şebekesine bağlanması işleminin zmir Su ve Kanalizasyon şletmesi tarafından onaylandığını gösteren ve inşaat ruhsatı eki niteliğinde olan iki kademeli belgedir. 19. Proje Müelliflerinin Sicil Durum Belgeleri. 23. Müteahhit mza Sirküleri Aslı Ve Fotokopisi: Müteahhit firma yetkililerinin isimlerinin ve imzalarının belirtildiği noter onaylı belgedir. Kimlik Numarası: nşaat sahibi kişiye. Şantiye Şefi Sicil Durum Belgesi: lgili meslek odasınca düzenlenen. her proje için işin adı yazılı belgedir. 26. Müteahhit Vergi Levhası Fotokopisi: nşaat ruhsatında müteahhit firmaya ait bilgileri doldurmak için istenir. 28. lgili meslek odasınca düzenlenen. 24.

Belediyede yapı ruhsat kayıt müracaatında resmi bekleme süresi 10 gün. sığınak ve imar yönetmeliklerine göre revizyonunun en sık karşılaşılan hatalardan biri olduğu tespit edilmiştir. Resmi Sürelerin Dolmuş Olması. nşaat Ruhsatı Başvurularının ade Süreleri şleyiş içerisinde iki farklı bekleme süresi tespit edilmiştir.5. Yönetmelik Hükümlerine Göre Proje Tadilatları. otopark. 2. kayıttan sonraki aşamalarda dosyanın resmi bekleme süresi 30 gündür. parsele ait vaziyet planı ve istinat duvarı betonarme projesi ile müracaat edilerek. En çok eksik getirilenlerin betonarme projesi ve statik hesapları olduğu tespit edilmiştir.2. Tablo 2 de en uzun sürede inşaat ruhsatı alan ve en kısa sürede inşaat ruhsatı alan dosyaların iade sebepleri listelenmiştir. 3. Maddesine Göre Noter Tasdikli Sözleşmede Belirtilen Bedelin Esas Alınması Gerekliliği: Kamu ihalelerine girerken müteahhitler önceden yapmış oldukları iş leri gösteren işbitirme belgelerini teslim etmek zorundadırlar. mza ve Onay Eksiklikleri. Yapı ruhsat şubesi kayıt bölümünde dosyaların resmi bekleme süresi 10 gün. Yapım şleri Uygulama Yönetmeliğinin 56. kincisi ise mal sahibinin kendisinden kaynaklanan bekleme süresi. nşaat Ruhsatı Verilememesi: mar durumu verilemeyen ya da buna benzer problemleri olan arsalarda inşaat ruhsatı verilememektedir. belediyenin ilgili biriminden ruhsat alınması gerekmektedir.2. 3.2. yapı denetim kuruluşu tarafından fenni mesuliyeti üstlenilmek kaydıyla. noter tasdikli inşaat sözleşmesinde belirtilen bedel esas alınarak düzenlenmektedir. Tapu Kaydındaki Tecavüzlerin Kaldırılması Gerekliliği: Mevcut parsel sınırlarına bitişik parsellerden herhangi bir taşma var ise. Telekom uygunluk belgesi. Proje Eksiklikleri. kaymakamlık ya da valiliklerce. Bu süreler içerisinde dosyaya ait eksik evraklar ya da çizimler tamamlanmaz ise dosya iade edilir ve ikinci bir müracaat gerekir. Elektrik ç Tesisleri Yönetmeliğinin Zayıf Akım Tesisleri başlıklı 69. Maddesi uyarınca yeni yapılan binalarda ankastre tesisat projesinin Türk Telekom tarafından hazırlanan teknik şartnameye uygun olduğunu gösteren belgedir. ham yollarda yol profili. Mimari tetkik aşamasında projelerin yangın. 2. 2. Bu süreler içerisinde tespit edilen eksiklikler tamamlanmaz ise dosya iade edilir ve mal sahibinin yeniden müracaat etmesi gerekir. 383 .6. Birincisi belediyelerin resmi bekleme süreleri. Diğer Sebepler. 1. kayıttan sonraki aşamalarda ise bekleme süresi 30 gündür. Bu tür parsellerde yapılacak binalara istinat duvarı tamamlanmadan önce inşaat ruhsatı verilmemektedir. stinat Duvarı Ruhsatı Müracaatının Eksik Olması: Parsel içinde istinat duvarı yapılması gereken hallerde. Bunların toplam bedeli girilecek işin büyüklüğüne göre değişmektedir.4. 2. bu taşmanın iptal edilmesi ve parselin temizlenmesi gerekmektedir. Telekom belgesi onayı ve projelere Telekom onayı en sık rastlanan eksiklik olarak tespit edilmiştir. 4. Bunu takiben zemin etüt raporlarının da eksik getirildiği görülmüştür. Bu belge belediye.0.3. kot krokisi. 2.

Çalış ma kapsamında incelenmiş olan dosyalardan en kısa sürede inşaat ruhsatı alan dosyanın süresi 49 gündür. Dosya iade edildikten 12 gün sonra mal sahibi ikinci müracaatını yapmış ve 170 gün sonra da inşaat ruhsatını almıştır. En uzun ve en kısa sürede ruhsat alan dosyaların dökümü En uzun bekleme En kısa bekleme süresi süresi 197 49 1. kimlik numaraları Müteahhit ticaret oda kaydı aslı Toplam iade sebebi 4. Tablo 2. En uzun sürede inşaat ruhsatı alan dosyanın süresi 197 gündür. Bu dosya ilk müracaatında yapı ruhsat kayıt masasından 13 ayrı sebepten 12 gün sonra iade edilmiştir (Tablo 2).Evrak makbuz eksiklikleri YDK imza sirküleri YDK sicil gazetesi fotokopisi YDK denetçilerinin ikametgah belgesi YDK denetçilerinin TC.iade 1. zmir’deki inşaat firmalarıyla en çok iş yapan 5 yapı denetim firması yetkilisi ve proje müellifi olarak belediyeye gelen 5 mimar ile 384 . Dosya iade edildikten sonra mal sahibi aynı gün ikinci müracaatını yapmış ve 37 gün sonrada inşaat ruhsatını almıştır.iade X X X X X X X X X X X X X X X X X 4 13 ade ve Bekleme Sebepleri Statik proje 1-Proje Statik proje hesapları eksiklikleri Zemin etüt raporu 2. Röportajlar zmir Konak Belediyesindeki mar ve Şehircilik Müdürlüğüne bağlı yapı ruhsat şubesinde görevli 4 belediye çalışanı.mza ve Telekom belgesi onayı onay eksiklikleri Elektrik projelerinde Telekom onayı Kanal belgesi Müteahhit imza sirküleri aslı ve fotokopisi Proje müelliflerinin sicil durum belgeleri Yol genişliği belgesi YDK hizmet bedelinin yatırıldığına dair 3. Dosya ilk müracaatından 15 gün sonra yapı ruhsat kayıt (öntetkik) masasından 4 sebepten dolayı iade edilmiştir (Tablo 2).

Sonuç Dosyaların tetkiki sonucunda.) sadeleşerek yoğunlaşırken karmaşıklığı ortaya çıkaran geciktirici nedenlerin elenmesi ile daha etkin bir hale gelebilir.ruhsat alım süreçlerindeki gecikme sebeplerinin sorgulandığı hızlandırılmasına ait önerilerinin beklendiği röportajlar yapılmıştır. evraklar kısa süre içerisinde tamamlanabilmektedir. Bunun yanı sıra. en fazla bekleme ve iade sebebi olarak evrak eksikliğ i tespit edilmiştir. Bu sıralamanın ruhsat alma sürecini kısaltacağını düşünmektedirler. Özellikle yapı ruhsatı alınması sürecinin çok uzun olduğu ve çok fazla prosedür içerdiği vurgulanmaktadır. sağlık. Yapı Denetim Firması yetkililerinin ortak görüşü ise belediyelerde çalışan personel sayısının yetersiz olduğudur. ve sürecin Yapı Ruhsat Şubesinde çalışan personelin ortak görüşü. yapı denetim firmalarının tecrübesiz elemanlar çalıştırarak inşaatı denetlemek yerine yavaşlattıkları da proje müellifi mimarların ortak görüşleri arasında yer almaktır 5. belediyeden ön onay alındıktan sonra diğer projelerin hazırlanması gerektiği ve bu şekilde inşaat ruhsatı müracaatı yapılması gerektiğidir. konusunda uzmanlaşmış mimarlarla birlikte kurulacak bir komisyonla tekrar sorgulanıp. en uzun sürede inşaat ruhsatı alan dosyanın tek iade sebebi evrak eksikliği olarak tespit edilmiştir. Bunun yanı sıra sistemin değiştirilmesinin ve belediyelerin sadece bir kontrol mekanizması gibi işleyerek yapı denetim firmalarını denetlemesinin uygun olabileceğini. Deprem ve mar Yönetmeliklerinin birbiriyle çakışan bölümlerinin yeniden incelenmesi gerektiğini düşünmektedirler. güvenlik. Yapı ruhsat şubesinde çalışan personelin ikinci ortak görüşü. Bu çalışmayla sürecin sadeleştirilmesi için el atılabilecek gecikme sebebleri analiz edilerek önemli bir aşama sağlanmıştır. dosya düzenli olarak takip edildiğinde. Bunu yapmak için sürecin sadeleştirilmesi önemlidir. Yapı ruhsat şubesinde çalışan personelin üçüncü ortak görüşü. Sonuç olarak. inşaat ruhsatının yapı denetim firmaları tarafından verebileceğini düşünmektedirler. Proje müellifi mimarlar da çalışan personel sayısının yetersiz olduğu konusunda hemfikirdir. Süreç odaklanması gereken temel konulara (deprem. yangın. En kısa sürede inşaat ruhsatı alan dosyanın iade sebebi ise. Ruhsat alım sürecinin süresinin kısaltılması verimliliğin ve süreç kalitesinin geliştirilmesinde önemli rol oynayabilir. mar Yönetmeliğinin piyasada çalışan. gereksiz hükümleri kaldırılmak suretiyle daha sağlıklı bir hale getirilebileceğidir. proje ve evrak eksiklikleridir. 385 . Ayrıca Yangın. projelerin yönetmelik hükümlerine uygun olarak hazırlanması ve başvuru evraklarının tamamlanarak müracaat edilmesi gerektiğidir. en fazla bekleme ve iade sebebi olarak evrak eksikliği tespit edilmiş olsa da. Bununla birlikte. imar kuralları vb. Röportaj sonuçlarında elde edilen ortak görüşler ise. projelerin yönetmelik hükümlerine uygun olarak hazırlanması ve başvuru evraklarının tamamlanarak müracaat edilmesi gerektiği konusu ile çalışan personel sayısının yetersizliği ve yapı ruhsatı alınması sürecinin çok uzun olduğu ve çok fazla prosedür içerdiği yönündedir. öncelikle mimari projenin hazırlanıp.

zmir Büyükşehir Belediyesi mar Yönetmeliği (2002). talep ya da değişiklik dilekçelerinin incelenerek analiz edilmesi. ASCE (1986) Streamlining the building permit process. Referanslar Adaman. Kamu Hizmetlerine ve Reforma Bakışı. Yayın No: TÜS ADT/2002-12/335.. (2005). Ena Kitapevi. Peer.asp?page=hizmetler&sub=yapikullanma. Türkiye. B. Toplumun Kamu Yönetimine. M.tr/index. pp 265-271. F. 386 . Bayındırlık ve skan Bakanlığına iletilen hata. TESEV Yayınları.. Kurumlarla diğer kurumlar ve kişiler arasındaki iletişim teknoloji yardımı ile daha hızlı ve verimli sağlanabilir. 5. Prosedürlerin azaltılması için çalışan personel sayısının yanı sıra kullanılan teknolojinin de iyileştirilmesi gerekmektedir. Türkiye. A. Çarkoğlu. S. 2(4). ASCE Vol.konak.bel. Türkiye. (2002). mevcut sistemin eksiklikleri belirlenerek daha gelişmiş bir yazılım hazırlanmasıdır. Journal of Management in Engineering. TÜS AD Yayını. Kamu Reformu Araştırması. and Şenatalar. TÜS AD.Son olarak yaptıkları araştırma kapsamında yazarların önerisi. (2008) Yapı kullanma birimi hizmetleri üzerine bilgi http://www. Aralık 2002.. edinme.

Fakat. birçok kere performans ve verimlilik açılarından diğer endüstrilerle karşılaştırılılarak zayıf bulunmuş ve yoğun bir şekilde eleştirilere maruz kalmıştır. stanbul 0212 2521600 E-posta: ergonul@msgsu.tr Sema Ergönül Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Mimarlık Fakültesi. nşaat endüstrisi. stanbul 0212 2521600 E-posta: selin. organizasyon yapısının ve rollerin belirlenmesi. imalat endüstrileri.com Öz nşaat endüstrisi diğer endüstrilerden birçok sebepten dolayı değiş ik bir yapıya sahiptir. imalatta benimsenmiş ve performans iyileştirme başarıları ispatlanmış bazı felsefe ve teknikleri örnek alıp uyarlamak önemli bir hedef haline gelmiştir. inşaat endüstrisinin kendine has özellikleri.tr Nur Atakul Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Mimarlık Fakültesi. finansal ve yönetimsel sorunlara neden olmaktadır.gundes@msgsu.edu.Yalın Üretim lkelerinin nşaat Endüstrisinde Uygulanabilirliği Selin Gündeş Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Mimarlık Fakültesi. imalattan alınan üretim felsefelerinin ve özellikle Yalın Üretim (YÜ) görüşünün. daha önceleri Amerikan firmalarının hüküm sürdüğü dünya otomobil pazarının önemli 387 . tüm dünyadaki inşaat endüstrilerinde. arsaya bağlı üretim. imalattan alınan fikirlerin bir çoğunun uygulanmasını güç hale getirmektedir.edu. ekonomik. piyasa ve kanunların araştırılması gibi işlerin her seferinde yeniden gündeme getirilmesini zorunlu kılar. Bütün bu farklılıklar inşaat endüstrisine özgü bazı teknik. Üretimin her seferinde yeni bir proje üzerinde ve yeni bir sahada yapılması. stanbul 0212 2521600 E-Posta: nuratakul@yahoo. Bu çalış ma. inşaat endüstrisinin yapısal farkları göz önüne alındığında ne ölçüde uygulanabileceğini dört temel özelliğe (tek defaya özgü üretim. diğer endüstrilerde sadece üretim faaliyetinin başında yer alan yerel malzeme ve taşeron temini. yalın üretim. Bu sebeple. yalın yapım Japon malat Endüstrisi lkeleri ve Batı Dünyası YÜ kavramının tartışılması. geçici örgütlenmeler ve yüksek maliyetler) odaklanarak tartışmakta ve bahsedilen özelliklerin etkilerini en az seviyeye indirmeyi hedefleyen bazı yenilikçi girişimleri ortaya koymaktadır. 1980’lerde Japon otomobil endüstrisinin hızla ilerleyerek. Anahtar sözcükler: inşaat endüstrisi.

Değer kavramının merkezinde müşteri yer almaktadır. Dohse vd. Çünkü Toyotizmde hataların düzeltilmesi değil. Japon üretim sisteminde örgütlenme yapıları daha basıktır. parça ve bileşenler ana firmaya uzun dönemli bir işbirliği ile bağlı olan tedarikçiler tarafından temin edilir. Japonya’da. gereksiz taşıma (ürünler) ve beklemelerdir. • Tam Zamanında Üretim (TZÜ) esaslı malzeme tedariki. işçi uzmanlaşmasını desteklerken. Kullanılan teknoloji ve beceriler batı dünyasındakilerin aynısıdır. Ohno (1988). 1950’lerde batı dünyasından alınmıştır (Dohse vd. ihtiyaçtan fazla üretim. malzeme ve personel maliyetleri daha düşük ve kalite daha yüksektir (Womack vd. organizasyonda yer alan tüm bireylerin birden fazla görev üstlenmesini temel bir koşul olarak görür (Womack vd. özgün bir üretim sistemi ve yönetim tekniklerinin benimsenmesinden kaynaklanmaktadır. malzeme siparişi. sıfır hata hedefini sağlamak ve sürekli iyileştirme yapmak esastır (Knill. Bunlar. TZÜ görüşünde. 1999). gereksiz işlem. şçiler... kitle üretim sistemlerinde yedi tür israftan bahsetmiştir. Japon üretim sistemleri arasında en göze çarpanı Taiichi Ohno’nun geliştirdiği “Toyota Üretim Sistemi” (TÜS) olmuş ve bu sebeple yeni çağ çoğu literatürde “Toyotizm” olarak adlandırılmıştır. sorunlara zamanında müdahale etme ve çözümler bulma gibi görevler. Dolayısıyla yönetimin bu tür bir yapılanmaya istekli olması ve işçiler ve yönetim arasında güçlü bir işbirliği kurulması bu akımın temelini oluşturur. tedarik edilecek malzeme ve ekipmanın uzun dönemli planlaması yapılarak depolanmasını hedefleyen (just in case) Fordizm ilkelerine tamamen ters düşer. ‘Fordizm’ ve ‘Toyotizm’ arasındaki başlıca farklar şöyle özetlenebilir: • Toyotizm. Kalite kontrolü. stoklar. Müşterinin algıladığı değere katkıda bulunmayan ama kaynak harcayan her işlem israf olarak nitelendirilmelidir.1990). değişik görevlerde yer alabilmeli ve problemlere müdahale etme yetkisine sahip olmalıdır. teknoloji. Fordizmde bulunan katı ve hiyerarşik örgütlenme yapısı Toyotizmde bulunmaz. gereksiz hareket (insan). öncelikle Fordizme göre daha esnek bir yapıya sahiptir. malat endüstrisinde dünyaya daha önce egemen olan ve ‘Fordizm’ olarak adlandırılan akımın Japon tehdidine yenik düşmesi ile yeni bir üretim çağının başladığı iddia edilmiştir (Womack vd. • YÜ ile sağlanan yüksek verimin bir sebebi de.. üretimin müşterinin talep oranına göre ayarlanması ve dolayısıyla stokların azaltılması esastır.1990). YÜ’nün Fordizm’e olan üstünlüğüne yönelik iddiaları birçok çalış mada tartışılmıştır. Araştırmanın sonuçları çarpıcıdır: başarı üstün teknolojiden değil. YÜ’ye göre israf azaltılmalı veya mümkünse yok edilmelidir. Bu sistemde. Fakat. yalın üretim. geleneksel üretim sistemlerinden farklı olarak. Japon üretim sistemlerinin Japon kültürü ürünü olduğu ve batı dünyasına transfer edilemeyeceği fikrine odaklanmıştır. üretim süresi daha kısa. işçilerin bu sorumlulukları alabilecek yüksek vasıflara sahip olmalarını gerektirmektedir (Womack vd. • Fordizm.bir payını kapması ile başlamıştır. “Japon tehdidi” olarak adlandırılan bu değişimin sebeplerini araştırmak ve Japon üretiminde rekabetçiliği bu derece artıran sihirli formulü keşfetmek için otomobil endüstrisinden uzmanlar Japonya’ya giderler.1985). tedarikçilerle olan ilişkilerdir. • YÜ’de israf ve değer kavramları büyük önem taşır. Birinci grup eleştiri.1985). tedarikçilere ürünün kalitesi ve tasarımı konusunda büyük yetkiler verilmektedir.. Hatta. hatalar (üründe).1990.1990). Yalın Üretim Felsefesine Yönelik Eleştiriler YÜ taraftarlarının. YÜ sisteminin Japonya’da uygulamasının batı dünyasına yanlış aktarıldığı ve Japon 388 .

Bu akımın önde gelen araştırmacılardan biri olan Lauri Koskela (1992) inşaat endüstrisindeki düşük verim. süre ve güvenlik ile 389 . Tedarikçilerin ana üreticiye olan bağımlılıkları. YÜ sisteminde uygulanan çalışma prensiplerinin işçileri zor ve ağır şartlar altında çalışmak durumunda bırakması bu yöndeki eleştrilerin ana hedefi olmuştur. nşaat Endüstrisi’nde Yalın Üretim Womack vd. Peki birçok açıdan farklı bir yapıya sahip olan inşaat endüstrisi için hangi görüş daha doğrudur? Womack (1990) ve Womack ve Jones (2007)’un fikirleri doğrultusunda YÜ prensiplerini. çalışma sırasında zaman kayıplarının azaltılması ve işçi sayısının mümkün olan en düşük seviyede tutulması gibi konulara dikkat çekmiştir.1985). 1990’lardan itibaren inşaat endüstrisinde YÜ tekniklerinin kullanım olanakları incelenmeye başlamıştır. 1989. inşaat endüstrisi kapsamında aşağıdaki bölümlerde daha detaylı incelenecektir. Bu önkoşulları yerine getiremeyen imalatçıların YÜ tekniklerini uygulamaya çalış maları uygun bir yaklaşım değildir (Jorgensen ve Emmitt. belirsizlik ortamı ve karmaşık organizasyon yapıları ile karakterize edilen inşaat endüstrisinde benimsemek gerçekten mümkün olabilir mi? Dünyada. Literatürde en çok eleştiri alan konu ise YÜ prensiplerinin işçilere yönelik tutumu ve önerilen takım çalışması ilkeleri ile ilgilidir. YÜ’nün seri üretime yönelik bir uygulama olması ve herbir endüstri için uygun olabileceğini söylemenin yanlış olacağıdır (Jürgens 1995. işin yoğunlaştırılması.sisteminin raporlarda belirtilen sistemlerden farklılıklar gösterdiği de iddia edilmiştir (Wilkinson ve Oliver 1990. Katayama ve Bennett. Dohse vd. 2008). Winch (2003) ise YÜ’nün konut yapımı dışında inşaat endüstrisi için geçerli olmayacağını iddia etmiştir. (2004) ise. TZÜ görüşü. TZÜ’ye yönelik yaygın bir eleştiri ise sık ve küçük ölçüde yapılan nakliyat işlemlerinden doğacak trafik sıkışıklığı ve kirlilik gibi sorunlara odaklanır. Bu konu. tedarikçilerin bu yapılanmada iş yapmak istememelerine sebep olmaktadır. stokları bir israf olarak nitelendirildiği için. 1996). Bu görüşe göre. YÜ’deki stresli çalışma şartlarına dikkat çeken ve bu koşullarda güçlü sendikalara sahip batı dünyasına uyarlama yapmanın zorluklarından bahseden diğer yazarlardır. Bir başka sorun. TÜS’ün tüm endüstrilere aktarılabileceği ifade edilmiştir. Yine. kalite. Aggarwal. YÜ’de ana sanayinin yan sanayi üzerindeki baskı gücü bazen eleştiri konusu olmuştur. YÜ prensiplerini uygulamanın bazı önkoşulları vardır. YÜ adı altında. TZÜ ortalamanın üzerinde talep artışına cevap verebilecek bir sistem olmadığı için de eleştirilere maruz kalmıştır (Karmarkar. stokların mümkün olan en düşük seviyede tutulmalarını ve ürünlerin küçük parçalar halinde sık sayıda sevkiyatını hedefler. (1985). Sullivan 1992). tedarikçiler üzerinde baskıya yol açmakta ve dolayısıyla. Womack ve Jones (2007). Parlak (1999). YÜ prensiplerinin sanılanın aksine Japonya’da imalatçılar arasında belirtildiği kadar yaygın olmadığını ve yapılan çalışmaların sadece TÜS’ne odaklanarak genelleme yaptıklarını iddia ederler. Sullivan (1992) ve Berggren (1992). Hines vd. (1990) tarafından yapılan “Dünyayı Değiştiren Makine” adlı çalışmada. yalın düşünce sisteminin imalat sektörüyle sınırlı kalmak zorunda olmadığını belirtmiş lerdir.

hiyerarşik organisyon yapısı ve kalite konularının ihmalinin bu yönetim görüşünün başlıca eksiklikleri olduğunu belirtir. Hiyerarşik organizasyon yapısı ise bütün yerine sadece bir işe odaklanmayı ve o işin maliyetini azaltma hedefini beraberinde getirir. Koskela (2000) ancak akış faaliyetlerini göze alan bir bakış ile inşaat endüstrinin gelişebileceğini dile getirir. geleneksel yönetim anlayışı sadece dönüşüme odaklanmıştır ve dönüşümler arasındaki akışlar ihmal edilmektedir. Katayama ve Bennett. Koskela (1992). üretimde. seri üretimde kullanılan bir felsefedir. Yalın Yapım Kavramına Yönelik Eleştiriler YÜ’nün imalat endüstrisinde uygulanmasına yönelik eleştirilerin inşaat endüstrisi için bire bir geçerli olduğunu söylemek mümkün değildir. Buna göre üretim işlemi girdilerin çıktılara dönüştüğü birbirinden ayrı birçok alt işlemden oluşur. Green ve May (2005)’de standartlaştırılmış ve tekrarlayan üretime odaklanan YÜ’nün inşaat endüstrisine uygulanmasının birçok soruna yol açacağına işaret etmiş lerdir. malatta da aynı görüşün hakim olduğunu savunan Koskela. Örneğin. inşaat üretiminde dönüşüm (transformation) modelinin hakim olduğu görüşünü tekrarlar. projenin gerçekleştirilmesinde sıra hakimiyeti. Oysa inşaat endüstrisinde müşteri sınıflandırmasında sadece işveren yer almayabilir. Hataların engellenememesi Koskela (1992) tarafından yapılan kalite ile ilgili eleştirilerin temelini oluşturur. israf. YÜ ilkelerinde önemli bir yere sahip olan değer ve israf kavramları da inşaat endüstrisinde sorun yaratan bir alandır. Planlamada. Dolayısıyla.1988). bahsedilen eksikliklerden yola çıkarak. bu görüşün her zaman en verimli sonucun elde edilmesine olanak vermediğini belirtir. Japon üretim tekniklerinin inşaat endüstrisinde kullanılmasında yaşanacak sorunları dile getiren çalış maların az olması ve bu akımın savunucuları tarafından eleştirilerin gözardı edilmesi dikkat çekici bir konudur. yani sıra hakimiyeti. Yapı ömrü boyunca. maliyeti aşmadan ve istenen kalitede gerçekleştirmede başarısız olduğunu iddia eder. işlemlerin bütünü açısından bakıldığında. bu sebeplerden ötürü. yapılacak işin zamanlama olarak birbirini izleyen ve uzmanlaşma gerektiren daha küçük işlere bölünmesi. 1993. öncelikle YÜ’nün uygulanmasında bazı önkoşullar olduğu ve bu yüzden de tüm endüstrilerde kullanılamayacağı fikrine odaklanmıştır (Berggren. Yazar. inşaat endüstrisinde üretim faaliyetlerine dönüşüm. Mevcut eleştiriler. 2000. değer. Akış faaliyetleri katma değer sağlamadığı için azaltılmalı veya yok edilmelidir. YÜ felsefesinin kullanılmasını önermiştir. ve değişimin çok olmasına sebep olur. yeni üretim felsefesi olarak adlandırdığı. 2000 yılında tamamladığı doktora çalışmasında Koskela. akış ve değer kavramları açısından bakmak gereğini savunur. inşaat endüstrisine hakim olan belirsizlik ortamı ve karmaşık örgütlenme yapıları göz önüne alındığında YÜ’nün yapı üretiminde uygulanmasında imalat endüstrilerine göre çok daha fazla sorunla karşılaşılması beklenilebilir. inşa edilebilirliğin ve yenilikçiliğin zayıf. Yazara göre.ilgili sorunların çözümüne yönelik. döngü zamanı ve değişkenlik gibi kavramlara gereken önem verilmemektedir. Hatanın tespitinden düzeltilmesine kadar geçen zamanın uzunluğu ve nihai kullanıcının isteklerinin yeterince göze alınmaması yapım sürecinin başlıca sorunlarındandır. Green (1999a. Koskela (2000). inşaat yönetiminde kullanılan teori ve tekniklerin projeleri zamanında. YÜ’de değer kavramı sadece müşteri açısından ele alınmıştır (Ohno. Öyle ise YÜ’de bahsedilen değer hangi “müşteri”nin algıladığı değer olmalıdır? 390 . YÜ. “müşteri” olarak nitelendirilebilecek işveren ya da nihai kullanıcılar birden çok sayıda olabilir. lk bakışta. 1996). 1999b. Buna rağmen. 2002).

Yukarıda bahsedildiği gibi. tedarik zinciri inşaata göre daha esnek ve yönetimi daha kolay olmaktadır. işverenin öncelikleri ve ihtiyaçları her bir yeni üretim döngüsünde farklı olmaktadır. YÜ felsefesi israftan kaçınmanın herkesin çıkarına olduğunu varsayar. daha önceki yapılan işlerden elde edilen tecrübelerin ve karşılaşılan sorunlara bulunan çözümlerin bir sonraki işe aktarılmasının diğer endüstrilerdeki uygulamalara göre sınırlı kalmasıdır. Bu özellikler. inşaat endüstrisinde akış yönetimi. imalat endüstrilerine göre daha güçtür. Green ve May (2005). tekrar yapım. bazı konut projeleri hariç. Bu sebeple. bir inşaat projesinde yer alan mesleksel çeşitlilik göz önüne alındığında çıkar çatışmalarının kaçınılmaz olduğunu vurgularlar. bireysel ve grup çıkarlarını göz önüne alan bir yaklaşımın daha doğru olacağ ı görüşündedirler. değişiklikler. tek defalığa özgülük sorununun proje için üretilen ve daha önce kullanılmamış. güvenlik maliyetleri ve malzemelerin gereğinden fazla tüketiminden meydana gelir. işçi haklarına da dikkat çekilmektedir. her yeni proje için geçici örgütlenmeler kurulması ve bir üretim döngüsünde gerekli yatırım maliyetlerinin yüksek olması inşaat endüstrisinin kendine has birçok özelliği arasında en çok göze çarpanlarındandır. inşaat endüstrisindeki organizasyonlarda. Her üretim döngüsünde yeni problemlerle karşılaşmak ve bu sorunlara her seferinde çözümler aramak YÜ prensiplerinden olan sürekli iyileştirmeyi zorlaştırdığını söylemek mümkündür Koskela (2000). imalat endüstrisinde olduğu gibi. seri üretim kapsamına girmez. inşaat yatırımlarında işveren ve kullanıcıların imalat endüstrilerinden farklı olarak çok sayıda olması israf kavramına da daha geniş bir açıdan bakmayı gerektirir. Tek defaya özgü üretim ile ilgili diğer bir sorun. Bu tür farklılıklar belirsizliğin yüksek olmasına ve dolayısıyla YÜ’nün önemli bir prensibi olan akış denetimi’nin problemli olmasına yol açar. nşaat sektöründe israf. sadece o projeye özgü bazı tasarım ve uygulama çözümlerinin mümkün olduğunca elenmesi ile çözümlenebileceğini savunur. Green 2002). eğer bu özellikler işveren. Koskela (2000) ancak bu sayede inşaat endüstrisinde bir dereceye kadar standartlaşma sağlanabileceğini ve akışların kontrol altına alınabileceğini savunmuştur. nşaat endüstrisinde üretimin tek defaya özgü ve arsaya bağlı olması. tasarım yanlış lıkları. Green ve May (2005)’e göre organizasyonlardaki bu tür çatışmaları sadece ‘güç’ denetleyebilir ve bu olgu da YÜ taraftarları tarafından ihmal edilmektedir. batıdaki işçi sendikası kavramının ve geliştirilmiş işçi haklarının YÜ prensiplerinin batıya uyarlanmasında yaşanacak önemli bir engel olduğudur (Green 1999b. YÜ tekniklerinin inşaat endüstrisinde uygulanabilirliğini tartışan çalışmalarda. değer ve israf kavramları. yapının tüm hayatını kapsayan bir yaklaşım ile ele alınmalıdır.YÜ’de yer alan israf kavramı ise ayrı bir tartışma konusu olmuştur. Tabi ki bu eleme. Yazarlar. hatalar. Genel kanı. YÜ tekniklerine başvurulmadan evvel. Bu sebeplerden ötürü. Bu sebeple. Çünkü her yapı birbirinden farklı olacak ve girdiler her üretim döngüsünde değişecek ve dolayısıyla akışlar da sorunlu olacaktır. • Tek defaya özgü üretim: nşaat üretimi. malatta ise tekrar eden ürünlerin hakim olması sebebiyle. arsa veya tasarımcı için elzem değil ise gerçekleştirilebilir. nşaat ve malat endüstrileri: YÜ ilkeleri inşaat endüstrisinde uygulanabilir mi? nşaat ve imalat endüstrileri birçok yönden birbirinden farklıdır. israf ile sonuçlanan bir dizi değişkenlik ve belirsizliğe sebep olmaktadır. Ayrıca. 391 .

Aslında. iklim koşullarını öncelikle iyi belirlemek. 392 . gruplarının oluşturulması ve inşaat makinelerinin şantiyeye getirilmesinin düşünülmesi gereklidir. stratejik olarak coğrafi çeşitlendirmeye yönelmiş ve geniş bir alanda (bölgesel veya ülkelerarası) iş yapan inşaat firmalarında daha belirgin şekilde ortaya çıkar. imalat endüstrilerinde gözlemlenebilen sorunlara ek olarak. nşaatta taşınmazlığın getirdiği diğer ilginç bir özellik ise. Arsaya bağlı üretim. 2006). dolayısıyla da geçici örgütlenmeler oluşmasına yol açar. 2001).• Arsaya bağımlı üretim: Yapı üretiminin her yeni bir proje için değiş ik bir arsada gerçekleştirilmesi. korunaksızlık. malat endüstrilerinde ise işgücü sabit olup. malat (a) ve proje temelli (b) endüstrilerde ürün ve kaynak akışı (Lowe ve Leiringer. malat endüstrilerindeki üretim faaliyetlerini doğrudan etkilemeyen iklim koşullarına açıklık. yerel malzeme ve kaynak bulma zorunluluğuna. teknik. Şekil 1’ de bu durum şematik olarak gösterilmektedir. değişen yerel yönetim gereksinimlerini. yani imalat endüstrilerinde olduğu gibi sabit bir üretim yerinin (ör. Nakliyat ve maliyet gibi sebeplerden ötürü. fabrika) olmaması inşaat endüstrisinin belirsizliğe neden olan en önemli özelliklerinden biridir. makine ve insangücünün ürün üzerinde sürekli hareket halinde olmasıdır. her yapı üretiminde. farklı jeolojik koşullar ve çevresel faktörlere maruz kalma gibi arsaya bağlı üretim özellikleri. Bu zorlu yapılanma süreci YÜ’nün temellerinden olan karşılıklı güvenin oluşturulması ilkesine ters düşmektedir. ticaret kanunlarını. Ürünler Ürünler Kaynaklar Kaynaklar (a) (b) Şekil 1. Şantiyede üretim. bir bölgeye odaklanmamış. ekonomik ve finansal sorunlar doğurmaktadır (Propersi. Bütün bu sorunlar. yerel tedarikçilerin seçimi. öğrenmek ve sonra da bu koşullara ayak uyduracak üretim ve organizasyon yapılanmasını her seferinde yeniden kurmak zorundadır. Örneğin uluslararası iş yapan bir firma. bölgesel tedarikçileri. neredeyse her üretimde. bu dört ana özelliğin hepsi yüksek derecede birbirleri ile ilişkilidirler. ürün montaj bantı boyunca hareket eder. birtakım örgütsel. nşaat endüstrisinde ürün taşınamaz olduğu için geleneksel olarak üretim faaliyetleri zorunlu olarak şantiyede gerçekleşmektedir. üretimde değişkenlik ve belirsizlik gibi YÜ ilkelerini uygulamayı zorlaştırabilecek etkiler doğurur.

Yüksek Maliyetler: nşaat endüstrisinin diğer endüstrilere kıyasla daha yüksek maliyetler gerektirmesi. Finansman sorunu. 1992 yılında yaptığı çalışmada otomobil üretimi ve yapı üretimini karşılaştırmış. altyüklenici gibi grupların oluşturduğu yeni bir örgütlenme yapısı kurulmaktadır. YÜ’nün başlıca ilkelerinden olan ve üretimde yer alan her bireyin ana hedefe odaklanması ve karşılıklı güven ortamının sağlanması gibi hedefler geçici örgütlenme yapılarının doğasına ters düşmektedir. Lokasyon akış ı yapının taşınamaz olmasından kaynaklanır. Bu durum YÜ’nün çekim olarak adlandırılan ve talep oranlı üretim prensibine ters düşmektedir. bir sonraki projede yepyeni bir örgütlenme oluşmaktadır. otomobil üretiminde yer alan iki ana akışa (bileşenlerin montaj hattına akışı ve otomobilin montaj hattında ilerlemesi) ek olarak üçüncü bir akış tipi olduğuna dikkat çekmiştir. tedarikçi. Makroekonomik şartlar nihai yapılara olan talebi etkiler. isteklerini finansman olanaklarına göre ayarlamak ve sınırlamak zorunda kalmaktadırlar. Bu durum imalat endüstrilerine göre daha yoğun bir koordinasyon çabası gerektirir ve dolayısıyla YÜ’nün akış prensibinin uygulanmasını zorlaştırır. nşaatta ise üç tür akış vardır. işveren. malzemelerin sahaya akışı. Ballard ve Howell. Bu durumda YÜ’deki değer anlayış ı ve çekim prensibi ile ters düşmektedir. önceden tahmin edilemeyen aksaklıklara müdahale etme yeteneğinin olmaması gibi nedenler ile olumsuz eleştirilere de maruz kalmıştır (Bortolazza vd. işgücünün sabit olmaması karmaşıklığa sebep olmakta ve dolayısıyla. makroekonomik şartların yoğun bir şekilde üretimi etkilemesine sebep olur. Ballard ve Howell. Proje bitiminde bu yapı doğal olarak kırılmakta.. faaliyet ve akışların zamanlamasının ve uyumunun sağlanamaması bir sonraki işin gecikmesine sebep olmaktadır.2007). projede yer alan değişik grupların aynı amaca hizmet etmesini destekleyen ve bu sayede bir dereceye kadar çıkar çatışmalarını önlemeye yönelik girişimlerdir. inşaat üretiminde. yüklenici. Çoğu durumda. Çünkü inşaat endüstrisinin ürün talebi. nihai kullanıcı. bir ülkede ihracat ithalata ağır • 393 . finansörlerin çok güçlü bir role sahip olmalarını beraberinde getirir. inşaatta bunun aksine işgücü sabit olmayıp. Örneğin. ve otomobil imalatında bulunmayan ‘lokasyon akışı’. nihai kullanıcının isteklerinin uygulayıcı gruplara aktarılmasında yaşanan sorunlardır. Geçici ve karmaşık yapıdaki örgütlenmelerin YÜ prensiplerinin uygulanmasında yaratacağı diğer bir sorun da. 1998. diğer endüstrilerin iş ortamının geleceğine bağlıdır. yapı üzerinde sürekli hareket halindedirler.nşaatta. 2005. proje akışının geliştirilmesi için kurulmuş bir sistemdir. YÜ prensiplerinden akış denetlenmesini zor kılmaktadır. LP sistemi inşaat endüstrisine oldukça yayılmış olmasına rağmen. Bu tür bir yapılanmada. Koskela (1992) arsaya bağlı üretimden kaynaklanan sorunlara çözüm olarak şantiyede gerçekleşen faaliyetlerin sayısını azaltacak prefabrikasyon ve modularizasyon gibi çözümler önermiştir. • Geçici örgütlenmeler: Her inşaat projesinde daha önce muhtemelen birlikte çalışmamış. 2003) bu aksaklıkların giderilmesini amaçlayan. Koskela. Çok disiplinli ve geçici yapılanma ile ilgili başka bir sorun gruplar arasında uyum zorlukları ve çıkar çatışmalarıdır. malatta ürün değişik iş grupları arasında gittikçe ilerlerken. tasarımcı. Yalın Yapımın inşaat endüstrisinde en çok yaygınlaşmış tekniği olan Last Planner (LP) sistemi (Ballard. Proje finansmanı kapsamında yer alan uygulama modelleri de. gemi veya uçak yapımında olduğu gibi. ikincisi bina iskeletinin değişik montaj aşamalarına olan akışı. 2000. Literatürde bu tür zorlukların aşılması için gruplar arasında kurulacak uzun dönemli işbirliği modelleri önerilmiştir. Birincisi. Brodetskaia ve Sacks.

• Prefabrike modüler konutlar: Sekisui Heim tarafından geliştirilen standart modül ve parçalardan oluşan konutlar. bahsedilen tüm bu özelliklerin yarattığı üretim sorunlarına çözüm arayan iki ayrı grup fikir oluşmuştur. Görüldüğü gibi. Makroekonomik koşulların talebe olan etkisini gösteren diğer bir örnek ise. uzun vadeli konut kredilerinin sağlanmasının konut talebine getirdiği artıştır. tamamen şantiye dışında inşa 394 . • Önceden tasarlanmış yapılar ve konutlar: Küçük işyeri ve konut yapımı için birkaç firma önceden tasarlanmış binalar sunmaktadırlar. az sayıda modelden oluşmaktadır. Bu yöntem ile arsaya bağlı üretim ve geçici örgütlenme yapılarından doğacak sorunlar kontrol altına alınabilinir. sektöre giriş ve çıkış engellerinin diğerlerine göre daha düşük olması sebebi ile çok sayıda KOB ’ye sahip inşaat endüstrisinde. • Açık bina: Açık bina daha çok konut projelerinde uygulanmaktadır. Tasarımın işverenin isteklerine göre şekillendirildiği bu uygulamalarda. • Prefabrike işyerleri: 2001 de yapılan Bollard ofis binası geleneksel yapıma çok değişik bir açı kazandırmış ilginç bir yapıdır. mühendislik. Peki gerçekten. Saha dışında tamamen prefabrikasyona dayanan konutlar için tasarım. şantiyede montaj ve organizasyonun ayrı olarak organize edilmesi gerektiği için. Ürünler prefabrike olmasına rağmen. kinci grup ise.g. onun gerisinde kalmaya başlar ise endüstriyel yapı talebi azalır. az sayıda tip proje mevcuttur.bertaraf etmek mümkün müdür? Vrijhoef ve Koskela (2005). Vrijhoef vd.basarken. Vrijhoef ve Koskela. inşaatı korumak için tasarlanan büyük tenteler veya şantiyede geçici beton fabrikalarının yapıldığı (e. Bu çözüm. Birinci grup. YÜ’nün talep stabilitesi prensibine uyum sağlamak oldukça güçtür. ile tasarım büyük ölçüde standartlaştırılmakta ve montaj işlemi sahada hep aynı takımlar tarafından yapılmaktadır. Bu çözüm. inşaat endüstrisinde. tünel inşaatında elemanların fabrikasyonu için) uygulamalar verilebilir. arsaya bağlı üretim ve geçici örgütlenmeyi kapsayan üç ana özelliğinden doğan sorunlarına hitab etmektedir. şantiyede gerçekleşen üretim iş lemlerini dış etkilerden korumak için geçici çözümler bulmuşlardır.2005). fabrikasyon ve montaj gibi üretim aşamaları tamamen önceden belirlenip standartlaştırılmıştır. Bu uygulama ile tek defaya özgü üretim ve geçici örgütlenme yapılarından doğan sorunların aşılabileceği belirtilmiştir.1998. inşaat endüstrisinin kendine has özelliklerinin elimine edilmesini hedefleyen başlıca girişimleri şöyle sıralamışlardır. 2002). • Standart konutlar: IKEA ve Skanska tarafından geliştirilen standartlaştırılmış konut konsepti (Bo Klok). tek defaya özgü üretim ve arsaya bağlı üretim özelliklerini azaltmayı hedefler. imalat endüstrilerinde kullanılan tekniklerin inşaatta benimsenebilmeleri için inşaat sektörünün özelliklerinin etkilerini en az seviyeye indirmeyi hedefler. Bu uygulamada. imalat endüstrisindeki gelişmelerden faydalanmak için inşaat endüstrisine has bu özellikleri -kısmen de olsa. Yapı şantiyede hep aynı takım tarafından monte edilir (Dekker 1998. • Şantiye fabrikası: Bazı firmalar. bu çözüm sadece tek defaya özgü üretim özelliğinden kaynaklanan sorunlara cevap verebilmektedir. tüm parçalar prefabrike olup. ön montaj fabrikada yapılmaktadır. inşaat endüstrisinin tek defaya özgü üretim. rakip firma sayısını ve dolayısıyla da talebi kontrol altında tutmak çok zor olmaktadır. Bina. tasarım çoğunlukla standart olup. Bunun yanı sıra. Literatürde. Örnek olarak. inşaat endüstrisinin doğasını bozmadan onun dinamik yapısına uyacak teknikler geliştirmeyi önerir (Ballard ve Howell.

R..(1998) Open building systems: a case study. Bir önceki bölümde belirtilen ve bu özelliklerin olumsuz etkilerini en az seviyeye indirmeyi hedefleyen bazı giriş imler ise.(2007) Understanding Flow and Micro-Variability in Construction: Theory and Practice. Harvard Business Review. 63(5). Bortolazza. • Uzun vadeli işbirliğine dayalı çözümler: Uzun zamandan beri uygulanmakta olan ve yüklenicilerin altyüklenici ve tedarikçilerle stratejik işbirliği yapmasını öngören bu yöntem. pp. Birmingham. imalat ile kıyaslandığında ek bazı sorunlara ve yönetim güçlüklerine yol açtığı görülmektedir. Costa.119-133. nşaat firmaları. S. pp. pp 163-188. Howell. Michigan.FMS? Making sense of production operation systems. imalattaki fikirlerin tam anlamıyla inşaat üretimine uygulanabilmesi mümkün olabilir. Sacks.(1993) Lean Production . Proceedings IGLC-15. G. Formoso..edilmiş. Berggren. 26 (5). UK.(1998) Shielding Production: Essential Step in Production Control. 7(2). US. Endüstrinin performansının artırılması için yukarıda yedi ana başlık altında toplanan bu örnekler hakkında daha detaylı çalış malar yapılması. yeni sorunlara sebep olmaları sebebiyle yaygınlaşmamış lardır. 488-497. 311–318.(2000) The Last Planner system of production control. Employment & Society. geleneksel yapım sistemlerinde. geçici örgütlenme yapılarından doğacak sorunlara kısmen çözüm olmaktadır. G.OPT.The End of History?. Building Research and Information.. Journal of Construction Engineering and Management. Ancak bu şekilde.A. Howell. G. MRP. PhD. Sydney.(2003) Lean Project Management. C. artı eksilerinin objektif bir şekilde değerlendirilmesi ve tespitlerin yayımlanması gerekmektedir.JIT.8-12 Ballard. Building Research & Information.T. 11-17 Ballard. Ballard. pp. diğer endüstrilerden alınan fikirleri benimsemeden önce tüm bu koşulları göz önüne almak zorundadırlar. Thesis. (1985). Yapının arsaya bağlı üretim sorunlarına hitaben yeni bir çığır açtığı söylenebilir. G. imalat endüstrilerinden alınan bazı fikirlerin uygulanmasını çok zor bir hale getirdiği gözlemlenmiştir. Kaynaklar Aggarwal. Proceedings IGLC-13. Bu sorunların. (2005) A Quantitative Analysis of the Implementation of the Last Planner System in Brazil”.B. Dekker.C. 124(1). Work. 31(2). deniz yolu ile arsaya nakledilmiş ve vinçle yerine konulmuştur (Maas ve Van Eekelen. I. C. Brodetskaia. 2004)... D. Sonuçlar nşaat üretiminin kendine has özelliklerinin. K. R. Univ. Birmingham. G. 395 .

Building Research&Inf. U. Engineering. 24(10).(2000) The future of lean construction..a brave new world.D.72. Green. Stanford Univ. London Maas.(2004)..(2000) An exploration towards a production theory and its application to construction. H. pp. M. Koskela. Green. pp.(2008) Lost in transition: the transfer of lean manufacturing to construction. Katayama. pp. Journal of Operations & Production Mgmt. (1999) How lean manufacturing matches today’s business. R.. The New Division of Labour. 122-131. Proceedings IGCL-7. Littek. Journal of Construction Research. Koskela.498-511. Jurgens. University of California.15(4).D. Espoo. Malsch. Karmarkar. Commercial Management of Projects: defining the discipline. Green. Material Handling Engineering.. B. B.. Holweg. pp 383-398. models of diffusion and the meaning of ‘leanness’.D.8-23. U. Automation in Construction. Green.. K. 396 .Dohse. 115-146 Green. pp. 13. PhD Thesis. Journal of Operations & Production Mgmt. G. Harvard Business Review. 14(2). Emmitt.349-66. T.C. Van Eekelen. S. S. Technical Report No. Center for Integrated Facility Engineering. Jürgens. (2002) The human resource management implications of lean construction: critical perspectives and conceptual chasms. Berkeley. pp. N.147-166. W. 87..D. pp 21-32. Politics and Society..pp.. L. Knill. Berlin.17.(1992) Application of the New Production Philosophy to Construction. pp. T. Int. (1995) Lean production in Japan: myth and reality. CA.. Bennett. (s. CA. May.. Jorgensen. Proceedings IGCL-8.. B. S. 3(1).(1996) Lean production in a changing competitive world: A Japanese Perspective. Charles. S. S. 33(6). 37–51.. pp. 67(5). U. 277) Blackwell Publishing Ltd. Rich.(2006). D. Leiringer. Lowe. Brighton. 54(11). L. Construction Management and Economics.. v.(2005) Lean Construction: arenas of enactment.133-137.994-1011. a review of contemporary lean thinking.(1985) From Fordism to Toyotism? The social organisation of the labour process in the Japanese automobile industry. (2004) Learning to evolve. S. Int. P.D. USA. Walter de Gruyter. Hines. VTT Building Technology. (1989) Getting control of just-in-time. S. VTT Publications 408. The bollard: the lessons learned from an unusualexample of off-site construction.(1999a) The dark side of lean construction: Exploitation and ideology. Construction and Architectural Mgmt.16(2). (1999b) The missing arguments of lean construction. D.

T. Jones.. Koskela. J. (1999) Yeniden Yapılanma ve Post.T.. J. Parlak. D. Womack. N. stanbul.(2005) Revisiting the three pecularities of production in construction.(2001) Le imprese edili. Propersi. Milano.66-87. pp.(1990) Obstacles to Japanisation: The case of Ford UK.Ohno. Sydney. Building Research & Information. 31(2). G.D.(1990) The Machine that Changed the World. Bilgi dergisi.(1988) Toyota production system: beyond large scale production. 12(1) Winch. Rawson Associates. 397 . Italia. 1(2).(1992) Japanese management philosophies: from the vacuous to the brilliant.(2003) Models of manufacturing and the construction process: the genesis of re-engineering construction. Womack. Vrijhoef.p.A. Acar Basım. R. Employee Relations. Productivity Press. 34 (2). L. Oliver. Portland. M. Il sole 24 Ore S. Z. B. .. D. Roos. J. Australia. A.Fordist Paradigmalar. California Management Review.. 107-118. Jones. Wilkinson.P. Sullivan. Proceedings IGLC-13. NY.(2007-ilk basım 1996) Yalın Düşünce. T.P.

.

Kurumsal kaynak planlama) sistemlerine olan ilgi ve ihtiyacları her geçen gün artmaktadır. parayı ve hatta tecrübeyi alabilmektedirler. ekipman ve zamandır.edu. Nedenlerin. rekabet platformlarının global ölçeklere ulaşması sebebiyle daha etkin bir yönetim sistemine sahip olmanın değeri son yıllarda iyice anlaşılmaya başlanmıştır. malzeme. Sonuçta ortaya çıkan tabloya bakıldığında yapılan bu yatırımların azımsanmayacak bölümünün başarısızlıkla sonuçlanabildiği görülmektedir. büyük bölümü inşaat firmalarının karakteristik özelliklerinden kaynaklanırken. ERP sistemleri kaynak tanımının kapsamına sektöre ve ürüne bağlı olarak.com S. üstlendikleri projeleri daha etkin sistemlerle yönetme gereklerini karşılayabilmek amacıyla ERP (Enterprise resource planning . Aynı zamanda. nşaat sektöründe büyük çoğunlukla kaynak olarak kabul edilen başlıca parametreler. yönetilmesi ve planlanması gereken bütün kaynakların takip altına alındığı yönetim sistemidir. Anahtar Kelimeler: Kurumsal kaynak planlama (ERP). zamanı. nşaat Yönetimi. bazen yanlış tercihlerin yapılması veya kullanım hataları gibi sebepler de uyarlama ve kullanıma geçiş projelerinin başarısını etkileyebilmektedir.Türk nşaat Sektöründe ERP Uygulamalarında Karşılaşılan Riskler Burç Yıldız M&N Mimarlık stanbul Tel: (212) 213 92 75 E-Posta: yildizburc@gmail. ERP sistemlerinin sayısının artan bir ivmeyle yükseldiği bu günlerde firmaların seçimlerini ve aksiyonlarını doğru bir şekilde yapabilmeleri için bir kaynak oluşturulması amaçlanan bu çalış mada karşılaşılan muhtemel riskler ve sebepleri incelenmiştir. Ümit Dikmen stanbul Kültür Üniversitesi nşaat Mühendisliği Bölümü Bakırköy. ekipmanları. Bununla beraber özellikle geçtiğimiz son birkaç sene içerisinde inşaat yatırımlarının yüksek seviyede seyretmesi sonucunda çok sayıda inşaat firması. iş gücünü. Yönetim Bilgi Sistemleri (MIS). Genel olarak bir kurumun üretmesi gereken mal veya hizmetin sağlanabilmesi için kurum bazında ihtiyaç duyulan. stanbul Tel: (212) 498 4718 E-Posta: u. işgücü. malzemeyi. Temel itibariyle amaca yönelik bir çeşit yönetim bilgi sistemidir (MIS). ERP sistemlerine yatırım yapmıştır. 34156. her geçen gün daha gelişen inşaat sektörünün. Proje Yönetimi Giriş ERP (Enterprise Resource Planning) sözcüklerinin baş harflerinin bir araya gelmesiyle oluşturulmuş bir kısaltmadır. önde gelen firmaları.dikmen@iku.tr Öz Ülkemizde. 399 .

ERP sistemlerinin en öncelikli hedefi yönetici kademelerinin üretimin devamı için kritik kararlar alınabilmesini sağlayacak yorum ve raporlar üretilmesidir. Bilhassa 2000’li yıllarda gelişen işlemci. Özellikle. internet ve veri aktarım teknolojileri sayesinde daha da kolaylaşan uygulamalar bugün çoğu inşaat firmasının ERP sistemlerine yatırım yapmasını. Bu bütün ERP sistemlerinin en temel özelliğidir. temini kolay olmayan bu kaynakların mümkün olan en yüksek verimle kullanılmasının sağlanmasını hedefler. Bu sebeple hemen hemen tüm sektörlerde bu yöndeki talepler giderek artmaktadır. sabit disk. 2009) ve SAP (SAP. veya en azından konuyla ilgili araştırma yapmasını sağlamıştır. rekabet koşullarının ağırlaşması sebebiyle kaynak yönetimine giderek artan bir hassasiyet göstermektedir. Yerel yazılım geliştiricileri sektöre özel geliştirmiş oldukları yazılımlarla konunun çözümlerini sunmuşlardır. yazılım sektörü vs. Bununla beraber proje bazlı imalat yapan sektörlerin ERP sistemlerini kabullenmeleri göreceli olarak daha uzun sürmüş ve dünya çapında isimlerini duyurmuş olan ERP geliştiren firmalar bu konunun çeşitli sebeplerle gerisinde kalmışlardır.) ERP sistemlerini daha önce tercih etmiş ve önemsemiştir. ORACLE (Oracle. ERP Sistemlerinin Günümüzdeki Durumu Gelişen teknolojik olanakların da katkısıyla ERP sistemleri. Türk nşaat Sektöründe ERP Sistemlerinin Durumu 1950’li yılların ortalarına kadar kiremiti dahi ithal etmek zorunda olan Türk nşaat Sektörü 1970’li yıllardan beri uluslararası pazarlarda hedef geliştirmektedir. Bu sebeple bu tür sektörlerde başarı göstermiş olan dünya şirketleri adlarını yıllar ilerledikçe daha fazla duyurmuştur. Rekabet koşullarının gün geçtikçe daha zor hale gelmesinin bir sonucu olarak kurumların sahip oldukları kaynaklarının yönetimi artık en önemli konulardan birisi olarak görülmektedir. tekstil vs. ardından gerçekleşme değerlerinin kayıt altına alınmasını ve en son olarak da planlanan ve gerçekleşen değerleri birbirleriyle kıyaslayarak kararlara ve iyileştirme yöntemlerinin yaratılmasına ulaşmayı metod olarak kabul eder.ERP sistemleri. Proje bazlı imalat yapan sektörlerden (inşaat sektörü. Bütün kolları ve yan sanayileriyle beraber hızlı bir gelişim sürecine giren Türk nşaat Sektörü. kullanım olanakları kolaylaşan ve yaygınlaşan bir görüntü sergilemektedir. yiyecek-içecek. Bunu sağlamak için öncelikle planlama safhasını. ERP sistemlerinin kullanımı üzerinde çok sayıda yayın mevcuttur (Moon. 1990’lı yılların başı itibariyle hem inşaat yönetimi hem de yazılım konusunda bilgi ve fikir sahibi olan az sayıda kişi ve kurumun geliş tirdikleri örnekler ve büyük çaplı az sayıda ki inşaat firmasının kendi bünyeleri için özel olarak geliştirdikleri yazılımlar ERP Sistemlerinin inşaat sektöründe kullanımına öncülük etmişlerdir. günümüzde gittikçe daha kapsamlı hale gelen. 2007).) önce düzenli imalat yapan sektörler (otomobil. telekomunikasyon. 400 . gemi imalatı. 2009) gibi firmalar seri imalat sektörlerinin ihtiyaçların olabildiğince iyi yanıt vermiş ve geniş kullanım alanları bulmuşlardır.

inşaat sektörü dünyada her geçen gün yeni aşamalar kaydeden ERP sistemlerinin bir çoğunu bünyesinde denemiştir. Bu sorunların oluşmasında etken olan faktörlerin başlıcaları aşağıdaki başlıklar sayılabilir. Bu bağlamda inşaat sektöründe kaynak planlaması yapılması için malzemelerin. Bunların yanısıra. mükerrer yazılımların oluşması ve sistemin dejenere olması 401 . • Sistem seçimi ile ilgili konular o Sunulan yazılım seçenekleri arasından hatalı seçim yapılması Firmanın genel çalışma sistemine uyarlı olmayan yazılım Firmanın genişlemesine paralel büyüyemeyen ve büyümesi çok güç olan yazılım o Seçilen ERP sisteminin Türk inşaat sektörünün uygulamalarına uygun olmaması ve uyarlanmasında ısrar edilmesi • Yönetim ile ilgili konular o ERP sisteminin yönetim kademeleri tarafından yeterli destek görmemesi o Yönetici değişiklikleri o ERP sorumlusunu yönlendiren birden fazla yönetici o Birden fazla ERP sorumlusu atanması o Veri girişi ve çıkış ı ile ilgili gereksiz yetki talepleri veya kademelenme • Sistemin iş letilmesi ile ilgili faktörler o Yazılımın veya üzerinde çalışmakta olduğu bilgisayar sisteminin güncelliğinin sağlanmaması veya sağlanamaması o Yazılım sisteminin sistematiğinin korunamaması. 2009) olarak sayabiliriz.Tüm bilgisayar yazılımlarında olduğu gibi. Bu denemeler en başta seçeneklerin azlığından dolayı biraz daha kontrolsüzken zaman ilerledikçe olumlu gelişmelerin ortaya çıkması sağlanmıştır. Yakın zamana kadar hemen hemen her firmada muhasebe yazılımı adıyla görmeye alıştığımız bu sistemlerin genellikle depo-stok takibi gibi sonradan yapılan ekler ile ERP sistemine dönüştürülme çabaları olmuştur. 2009) Microsoft Dynamics® AX/NAV (Microsoft Dynamics. iş gücünün. Oracle® ERP (Oracle. paranın. Türk nşaat Sektöründe Kullanımı Denenmiş ERP Sistemleri Türk nşaat Sektörünün denemiş olduğu ve kullanmakta olduğu ERP sistemlerini başlıca SAP Business Software Solutions Applications and Services (SAP. zamanın. 2009). 2009) Avinal nşaat Yönetimi (Avinal. Sektörde bunların haricinde kullanılan sistemler olduğu gibi şirket bünyesinde geliştirilmiş sistemler mevcuttur. Yapıtaşı ERP® nşaat Yönetim Sistemi (Yapıtaşı. özellikle sadece parasal kaynakları takip etmek üzere geliştirilmiş kurumsal kaynak planlama sistemleri başta olmak üzere kısıtlı yapıda bir çok ERP sistemi olarak sınıflandırılabilecek sistem mevcuttur. makina ve ekipmanların ayrı ayrı takibinin gerekliliği nedeniyle sık sık denenmesine rağmen sadece muhasebe tabanlı bu sistemlerin inşaat sektöründe kullanımı yetersiz kalmaktadır. 2009). Türk nşaat Sektöründe ERP Uygulamaları Sırasında Karşılaşılan Sorunlar Türk inşaat sektöründe ERP uygulamaları sırasında çok çeşitli sorunlar oluşabilmekte ve sonucunda da seçilmiş olan sistemin sağlıklı çalışabilmesinin önünde ciddi risk oluşturabilmektedir.

firma bilgilerinin yanısıra. o Kullanıma tam olarak geçilememesi veya sistemin %100 uygun hale getirilmesi beklentisi o Kullanıcı direnci o Daha önceki başarısız ERP deneyimlerinin sisteme olan inancı azaltması Diğer faktörler o Sektördeki kayıt dışı çalış ma alışkanlığı nedeniyle tam entegre sistemin kurulamaması o Genel ekonomik şartlarda bozulma Yukarıda sayılan tüm bu faktörler Türk inşaat sektöründeki bir firmanın başarılı bir ERP sistemi kurup çalıştırmasın önüne çıkabilecek olası risk faktörleridir. Anket çalışmasında firma ortaklık yapıları. 20 firma ile yüzyüze görüşme metodu ile yapılmıştır. Bu amaçla bir anket hazırlanmış ve sektörde faaliyet gösteren 20 firma ile birebir görüşerek sonuçlar derlenmiştir. Firma ile ilgili sorularda firmanın yaşı. Anket soruları Ankette firmalara. ilk denemeleri olup olmadığı. çalışan sayısı. birikim ve sonuçların tespiti amacıyla bazı sorular sorulmuştur. Sonuçlar Firma Bilgileri Daha önce yukarıda da söz edilen anketler. Anketlerde firma adına soruları firmanın ERP sorumlusu cevaplamıştır. Bu çalışmanın amacı bu olası faktörlerin sektördeki etkinliğini araştırmaktır. cirosunun yanısıra yurtiçi ve yurtdışı projeleri ve proje stokları hakkında bilgi sorulmuştur. Aşağıdaki paragraflarda bu çalışmanın sonuçları sunulacaktır. çalışan sayıları ve ciroları değişiklik gösteren firmalara yer verilmiştir. Şekil 1’de firmaların yaş bilgileri özetlenmiştir. 402 . ERP sistemleri ile ilgili yapmış oldukları çalış malar sırasında edinilen tecrübe. Kullanmakta oldukları ERP sistemi ile ilgili olarak ta sisteme neden gerek duydukları. Yine anketin bir parçası olarak ERP sorumlusunun eğitim seviyesi sorulmuş ve neticesinde 12 yöneticinin lisans derecesi ve 8 yöneticinin de yüksek lisans derecesine sahip olduğu bilgisi alınmıştır. kullanmakta oldukları sistemin kapsamı ve de başarı değerlendirmeleri sorulmuştur. ortaklık durumu. sektördeki faaliyet süreleri.• • Kullanıcılarla ilgili faktörler. Elbette bu faktörlerin tümünü bertaraf etmek mümkün olabilir.

20 firmanın 6’sında mevcut ERP sisteminin firmanın ilk denemesi olmadığıdır. donanım. diğeri ise 8 yıldır kullandığını beyan etmiştir. Ne var ki firmalardan biri ERP sistemini 14 yıldır. Yani diğer bir deyişle görüşülen firmaların gelirleri %55 yurtdışı ve %45 yurtiçi şeklindedir. eğitim ve uyarlama çalışmaları gibi tüm masrafları içermektedir. Bu süre ERP gibi kapsamlı bir sistemin tam anlamıyla getirilerini görmek için kısa süreli bir deneyim olarak kabul edilebilir. Firmalar yine vermiş oldukları cevaplarda ERP sisteminin kurulması amacıyla 16 000 – 350 000 Avro harcadıklarını beyan etmişlerdir. ERP Sistemi Bilgileri Yapılan anket sonucunda ankete katılan 20 firmanın 5 ayrı ERP sistemi kullandığ ı bilgisine erişilmiştir.10 8 Firma Sayısı 6 4 2 0 0 -10 11 . Firmaların halen yürütmekte oldukları projeler. Yukarıda verilen tüm bu verilerle firmaların ortalama olarak ortanın üzerinde uluslararası inşaat faaliyetinde bulunan firmalar olduğu söylenebilir.20 21 . müşavirlik. Tüm firmaların ortalaması ise 94 000 Avro’dur. Firmaların merkez teşkilatlarında ortalama çalışan sayısı 54’tür. Bingi ve diğ.6 yıldır kullanmaktadır. Ortaklık sayısı ortalaması tüm firmalar dikkate alındığında 6.30 31 .6’dır.0 yıla düşmektedir. Elbette yapılan bu harcamalar yazılım. Bu şirketler ortalama dışına alınırsa ortalama kullanım veya firma deneyimi süresi 2.40 41 . Firmaların Sektördeki Faaliyet Süreleri Firmaların yarısı tamamen taahhüt sektöründe diğer yarısı ise hem taahhüt hem de gayrimenkul geliştirme alanında faaliyet göstermektedir. 2008) 403 .50 Yaş Grubu 50+ Şekil 1. Firmalar mevcut sistemlerini ortalama 2. firma başına ortalama yurtdışında 160 milyon Avro ve yurtiçinde 130 milyon Avro olmak üzere toplam ortalama 290 milyon Avrodur. Firmaların şantiyelerinde ise ortalama 1036’sı kendi kadrolarında ve de 1356’sı taşeron kadrolarında olmak üzere toplam ortalama 2400 civarında personel çalışmaktadır. Firmaların 7 adedi temel olarak tek ortaklı ve geriye kalan 13 adedi çok ortaklıdır. Alınan cevaplarda çarpıcı bir nokta ise. Elbette bu oranlar ülkelere ve firma büyüklüklerine göre farklılık göstermektedir (Sudzina. (1999) bulgularına göre toplam masraf yazılım için yapılan masrafın 2 – 3 katıdır.

Şekilden de görüleceğ i üzere firmaların ERP sistemi kurmaktaki öncelikleri kurumsallaşma.Firmalara. neden bir ERP sistemine ihtiyaç duyduğu sorulmuş ve cevap olarak aşağıdaki şıklardan bir veya birkaçı işaretleyebilecekleri söylenmiştir. Şekil 3a’dan görüleceği üzere firmalar sahip oldukları sistemleri ağırlıklı olarak 3 ve 4 notuyla değerlendirmişlerdir. Departmanlar arası iletişimin iyileştirilmesi h. Firmalara kullanmakta oldukları ERP sistemini nasıl değerlendirdikleri sorulmuş ve kendilerine sahip oldukları sistemi 5 üzerinden (5=çok başarılı) değerlendirmeleri istenmiştir. Tüm firmaların aritmetik ortalaması 3. sağlıklı proje arşivlerinin oluşturulması ve departmanlar arası iletişimin iyileştirilmesi noktasında odaklaşmaktadır. Uluslararası çalış ma e. ISO vs. Benzer bir çalışma yapılan masraflar ile verilen başarı notu arasında yapılmış ve sonuçlar Şekil 3c’de verilmiştir. kalite standartları gereği f. Sonuçlar Şekil 3’te verilmiştir. a. Diğer Bu bazda gelen cevaplar Şekil 2’de grafik olarak gösterilmiştir. Firmaların ERP Sistemi Kurma Gerekçeleri Adet 404 . Bu sonuca ulaşılmasında muhtemel sebepler kullanım alışkanlığı arttıkça sistemin faydalarının daha iyi görülmesi diye düşünülebilir. Sağlıklı proje arşivlerinin oluşturulması g. 20 18 16 14 12 10 8 6 4 2 0 a b c d e f g h Gerekçe Şekil 2. Denetim – Şeffaflık d. Bu şekilden görüleceği üzere yapılan masraf arttıkça sistemin başarı notu yükselmekte ise de az masraf yapılan sistemlerde de yüksek memnuniyet dereceleri olabileceği gözlemlenmektedir.6’dır. Diğer yandan Şekil 3b’den de görüleceği üzere sisteme olan beğeni artmaktadır. Şantiye sayısının çokluğu b. Kurumsallaşma c.

nşaat sektörüne uygun olmayan bir sistemin seçilmiş olması b.0 10.0 Kullanım Süresi (Yıl) a) Başarı Notu – Adet 5 4 Başarı Notu 3 2 1 0 0 100000 200000 b) Başarı Notu – Kullanım Süresi 300000 400000 Toplam Masraf (Avro) Şekil 3. Firmalar bu soruya cevap verirken yine birden fazla seçeneği işaretlemekte serbest bırakılmışlardır. ERP Geçiş süreci ile ilgili sorumlu kiş ilerin sayısının fazla olması nedeniyle kararlarda stabilliğin sağlanamaması g. Ekonomik daralma sonucunda sistemden vazgeçilmesi 405 . Sistemin faaliyete geçmesi için %100 uygun hale getirilmesi beklentisi j. Firmaların Sahip Oldukları ERP Sistemini Değerlendirmeleri Çalış mada ayrıca firmalara ERP uygulamalarında en fazla endişe duydukları olası başarısızlık nedenleri riskler sorulmuş ve cevaplamaları için aşağıdaki seçenekler verilmiştir. Kullanıcıların sistemi kullanmaya direnci f. Seçenekler sırasıyla. çıkarma ve değişiklik yapma yetkisinin fazla sayıda ve yanlış kişilere tanınması sonucu kod yapısının bozulması i. Sadece belli bir kişi veya departmanın ısrarı üzerine ERP sistemine geçiş kararının alınması ve bunun sonucunda yeterli desteğin sağlanamaması d.10 8 Adet 6 4 2 0 1 2 3 4 5 Değerlendirme Notu 5 4 Başarı Notu 3 2 1 0 0. Firmanızın ERP geçiş aşamasından sonraki yönetim ve raporlama yapısının temelini oluşturacak olan kod yapısının hatalı seçilmesi h.0 15. Geçiş süreci sırasında kritik yönetici ve karar mercilerinin değişmesi e. ERP Sisteminin yönetici kademeleri tarafından desteklenmemesi c.0 5. a. Seçilen kod sistemi üzerinde ekleme.

Kullanıma tam olarak geçilememesi “Yarım Kullanım” (bazı şantiyelerde ve/veya bazı süreçlerin takip edildiği kullanım) l. m. Şekilden de görüleceği gibi en büyük endişe kaynağı veya daha somut tanımıyla risk kaynağı olarak inşaat sektörünün genel olarak yeniliklere kapalı veya süratle adapte olamama karakteri nedeniyle kullanıcı direnci olarak gösterilmiştir. Bu faktörün arkasından ise 8’er cevapla şirketin sadece kısmi bir bölümünde kullanılma anlamına gelen sistemin kişisel çabalar ile satın alınmış olması veya sadece bazı şantiyelerde kullanıma açılması gösterilmektedir. eğitim düzeyindeki düşüklük nedeniyle yeniliklere kapalı olmasından kaynaklanmaktadır. Yine elde edilen sonuçlara göre seçilen ERP sisteminin sektöre uygun olmayan bir sistem olması endişesi ise çok düşük bir seviyededir. Muhtemel Başarısızlık Faktörleri Sonuçlar Bu çalışmada Türk nşaat sektöründe ERP uygulamaları üzerine yapılan bir araştırmanın sonuçları sunulmuştur. sektörde ERP sistemlerine olan talebin artmasına parallel olarak pazarda sektöre uygun yazılımların da hızlı bir şekilde geliş mekte olduğu şeklinde yorumlanabilir. Aradan geçen oldukça kısa bir zamanda bu endişe ve şikayetin. Çalış manın sonucunda çıkan önemli bulgulardan biri de Türk şirketlerinin ERP sistemi kurmak istemelerinin ana gerekçesinin kurumsallaşma olmasıdır. Diğer yandan sistemin çalışmasında en önemli risk ve endişe kaynağ ı olarak kullanıcı direnci gösterilmiştir.k. Daha önceki başarısız ERP deneyimlerinin sisteme olan inancı azaltması. Bu amaçla bir anket çalışması yapılmış ve 20 firmadan elde edilen veriler derlenmiştir. Ama bu nokta diğer taraftan sistemin çalışmasının önündeki en önemli engellerden biri olarak görülen çabaların yönetimden yeterince destek alamıyor olma ihtimali ile de kıs