P. 1
Konuklar_Dergisi_2007

Konuklar_Dergisi_2007

|Views: 472|Likes:
Yayınlayan: Qafqazlife QU
Qafqaz Universiteti, Qafqaz University, Qafqaz Üniversitesi
Devlet adamları, İşadamları ve Ziyaretçilerin Söyledikleri
Qafqaz Universiteti, Qafqaz University, Qafqaz Üniversitesi
Devlet adamları, İşadamları ve Ziyaretçilerin Söyledikleri

More info:

Published by: Qafqazlife QU on Nov 23, 2011
Telif Hakkı:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

11/23/2011

pdf

text

original

Azärbaycan Respublikası Tähsil Nazirliyi Çağ Öyrätim İşlätmäläri

Qafqaz Universiteti

2007

Azärbaycan Respublikasí Tähsil Nazirliyi Çaõ Öyrätim Ýålätmäläri

QAFQAZ UNÝVERSÝTETÝ

2007
Täsisçi Qafqaz Universitetinin rektoru Prof. Dr. Ahmet Saniç
Baå redaktor Åahin Durmaz Redaktor Dr. Ýsa Qasímov Redaksiya üzvläri Räcäb Rzayev, Ýslam Hüseynov Korrektor Dr. Ýslam Hüseynov Dizayn Famil Rähimov, Sahib Kazímov

Copyright

Qafqaz Universiteti, 2008

Bakí -Sumqayít åossesi, 16-cí km. AZ0101, Xírdalan, Bakí - Azärbaycan Tel: (+994 12) 448 28 62/66; Faks: (+994 12) 448 28 61/67 e-mail: info@qafqaz.edu.az; www.qafqaz.edu.az

Abdullah Gül Türkiyə Cümhuriyyətinin prezidenti Qafqaz Universitetinin əsas binasının açılış, digər binasının isə təməlatma mərasimindəki çıxışı

Vasili İstratov Rusiya Federasiyasının Azərbaycandakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri “Rusiya-Azərbaycan münasibətləri” mövzusunda keçirilmiş seminardakı çıxışı

6
Prof. Misir Mərdanov Azərbaycan Respublikasının təhsil naziri Qafqaz Universitetinin əsas binasının açılış, digər binasının isə təməlatma mərasimindəki çıxışı

25
Nuşirəvan Məhərrəmli Azərbaycan Respublikası Teleradio Şurasının sədri “Teleradio jurnalistikası və etika qaydaları” mövzusunda keçirilmiş seminardakı çıxışı

9
Ənvər Özərən “Çağ” Öyrətim İşlətmələri şirkətinin prezidenti Qafqaz Universitetinin əsas binasının açılış, digər binasının isə təməlatma mərasimindəki çıxışı

28
Prof. Yusuf Halacoğlu Türkiyə Tarix Qurumunun başqanı “Sürgündən soyqırıma erməni iddiaları” mövzusundakı çıxışı

10
Prof. Ahmet Saniç Qafqaz Universitetinin rektoru Qafqaz Universitetinin əsas binasının açılış, digər binasının isə təməlatma mərasimindəki çıxışı Vidadi Bağırov Sumqayıt şəhər Təhsil şöbəsinin müdiri “İNEPO” olimpiadasının son dəyərləndirilmə mərasimi

33

12
Dr. Bataçar Baysal TÜSİAB İdarə Heyətinin sədri “Əsrin layihəsi” mövzusunda keçirilən seminardakı çıxışı Minarə Tahirova Sumqayıt şəhəri texniki və təbiət fənləri üzrə liseyin direktoru “İNEPO” olimpiadasının son dəyərləndirilmə mərasimi

41

14
Prof. Rəbiyyət Aslanova Millət vəkili 8 Mart Beynəlxalq Qadınlar günü münasibətilə keçirilmiş tədbirdəki çıxışı Məhbubə Mahmudova Tərəqqi liseyinin direktoru “İNEPO” olimpiadasının son dəyərləndirilmə mərasimi

42

19
Abdulbarı Gözal Azərsun Holdinq şirkətlər qrupunun prezidenti “Gənclərə tövsiyələr” mövzusunda keçirilmiş seminardakı çıxışı Nailə Rzayeva Baki Oksford liseyinin direktoru “İNEPO” olimpiadasının son dəyərləndirilmə mərasimi

44

22
Elm-dövlət xadimləri və iş adamlarının çıxışlarından

45
2007

1

Elçin Əfəndiyev Azərbaycan Respublikası Baş nazirinin müavini, yazıçı “Azərbaycan ədəbi prosesinin müasir vəziyyəti və perspektivləri” mövzusunda keçirilmiş seminardakı çıxışı

Prof. Ələkbər Məmmədоv Аzərbаycаn Rеspublikаsı Sаhibkаrlаr (İşəgötürənlər) Milli Kоnfеdеrаsiyаsının prеzidеnti, Хəzər Univеrsitеtinin prоfеssоru “Qloballaşma prosesində Qafqaz və Mərkəzi Asiya” adlı beynəlxalq elmi konqresin açılış proqramındakı çıxışı

46
Dr. Per Kristofer Stançina Almaniyanın Azərbaycandakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri “Azərbaycan - Almaniya əlaqələri” mövzusunda keçirilmiş seminardakı çıxışı

62
Dr. Serhat Küçükkurt Türkiyə Cümhuriyyəti Başnazirliyi, Türk Əməkdaşlıq və İnkişaf İdarəsi Başqanlığı - TİKA Bakı Proqram Koordinatoru

49
Prof. Misir Mərdanov Azərbaycan Respublikasının təhsil naziri “Qloballaşma prosesində Qafqaz və Mərkəzi Asiya” adlı beynəlxalq elmi konqresin açılış proqramındakı çıxışı

“Qloballaşma prosesində Qafqaz və Mərkəzi Asiya” adlı beynəlxalq elmi konqresin açılış proqramındakı çıxışı

63
Akademik Ziyad Səmədzadə Milli Məclisinin İqtisadi siyasət Daimi Komissiyasının sədri “Qloballaşma prosesində Qafqaz və Mərkəzi Asiya” adlı beynəlxalq elmi konqresin açılış proqramındakı çıxışı

53
Prof. Natiq Əliyev Azərbaycan Respublikasının Sənаyе və Еnеrgеtikа nаziri “Qloballaşma prosesində Qafqaz və Mərkəzi Asiya” adlı beynəlxalq elmi konqresin açılış proqramına ünvanladığı təbrik məktubu

64
Prof. Ahmet Saniç Qafqaz Universitetiin rektoru “Qloballaşma prosesində Qafqaz və Mərkəzi Asiya” adlı beynəlxalq elmi konqresin açılış proqramındakı çıxışı

56
Heydər Babayev Azərbaycan Respublikasının İqtisadi İnkişaf nаziri “Qloballaşma prosesində Qafqaz və Mərkəzi Asiya” adlı beynəlxalq elmi konqresin açılış proqramına ünvanladığı təbrik məktubu

65
Viktor Əliyev Şamaxı rayon Təhsil Şöbəsinin müdiri Qafqaz Universitetinin professor-müəllim heyəti ilə görüşündəki çıxışı

58
Dr. Batacar Baysal TUSİAB İdarə Heyətinin sədri “Qloballaşma prosesində Qafqaz və Mərkəzi Asiya” adlı beynəlxalq elmi konqresin açılış proqramındakı çıxışı

66
Fə ah Heydərov Millət vəkili Ümummilli Lider Heydər Əliyevin anadan olmasının 84-cü il dönümünə həsr olunmuş xatirə proqramındakı çıxışı

59
Prof. Cəfər Cəfərov Azərbaycan Turizm İnstitutunun rektoru “Qloballaşma prosesində Qafqaz və Mərkəzi Asiya” adlı beynəlxalq elmi konqresin açılış proqramındakı çıxışı

68
Dr. Hakan Acar Qafqaz Universitetinin prorektoru Türkiyənin Fatih Universitetinə təyin edildiyi üçün Qafqaz Universitetindəki vəzifəsinin tamamlanması münasibətilə təşkil olunmuş proqramdakı çıxışı

61
2007

72

2

Qafqaz Universiteti

Elmar Qasımov Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirinin müavini Xaricdə təhsil alan azərbaycanlı gənclərin VII Forumundakı çıxışı

Aydın Mirzəzadə Millət vəkili, politoloq 18 Oktyabr-Müstəqillik Günü münasibətilə keçirilmiş tədbirdəki çıxışı

74
İntiqam Babayev Azərbaycan Respublikası Gənclər və İdman nazirinin müavini Xaricdə təhsil alan azərbaycanlı gənclərin VII Forumundakı çıxışı Sinan Aygün Ankara Ticarət Odası (ATO) başqanı

93
“Azərbaycan və Türkiyə işadamları arasında işbirliyi” mövzuzusundakı çıxışı

97 77
Nuri Gürgür Ankara Ticarət Odası (ATO) Məclis başqanı “Azərbaycan və Türkiyə işadamları arasında işbirliyi” mövzuzusundakı çıxışı

Valeh Hacıyev Xaricdə Yaşayan Azərbaycanlılarla İş üzrə Dövlət Komitəsinin sədr müavini Xaricdə təhsil alan azərbaycanlı gənclərin VII Forumundakı çıxışı

100 79
Tacəddin Nəqiş Türkiyəli iş adami “Azərbaycan və Türkiyə işadamları arasında işbirliyi” mövzuzusundakı çıxışı

Ceyhun Osmanov “İrəli” Gənclər hərəkatının sədri Xaricdə təhsil alan azərbaycanlı gənclərin VII Forumundakı çıxışı

101 81
Elmar Qasımov Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirinin müaviniı “Elm və təhsildə informasiya-kommunikasiya texnologiyalarının tətbiqi” adlı beynəlxalq elmi konfransın plenar iclasındakı çıxışı

Qənirə Paşayeva Millət vəkili 2007-2008–ci tədris ilinin açılış proqramındakı çıxışı

103
İltimas Məmmədov Rabitə və İnformasiya Texnologiyaları nazirinin müavini “Elm və təhsildə informasiya-kommunikasiya texnologiyalarının tətbiqi” adlı beynəlxalq elmi konfransın plenar iclasındakı çıxışı

83
Prof. Misir Mərdanov Azərbaycan Respublikasının təhsil naziri “Təhsilimizin Ulduzları” proqramındakı çıxışı

85
Ertuğrul Günay Türkiyə Cumhuriyyətinin Mədəniyyət və Turizm naziri Qafqaz Universitetinin müəllim və tələbə kollektivi ilə görüşündəki çıxışı Akademik Abel Məhərrəmov Bakı Dövlət Universitetinin rektoru

105
“Elm və təhsildə informasiya-kommunikasiya texnologiyalarının tətbiqi” adlı beynəlxalq elmi konfransın plenar iclasındakı çıxışı

87
Dr. Serhat Küçükkurt Türkiyə Cümhuriyyəti Başnazirliyi, Türk Əməkdaşlıq və İnkişaf İdarəsi Başqanlığı - TİKA Bakı Proqram Koordinatoru “Türk iş birliyi və inkişaf agentliyi (TİKA) və inkişaf yardımları” mövzusundakı çıxışı

107
Prof. Havar Məmmədov Azərbaycan Texniki Universitetinin rektoru “Elm və təhsildə informasiya-kommunikasiya texnologiyalarının tətbiqi” adlı beynəlxalq elmi konfransın plenar iclasındakı çıxışı

89
Elm-dövlət xadimləri və iş adamlarının çıxışlarından

109
2007

3

Prof. Yusif Məmmədov Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin rektoru “Elm və təhsildə informasiya-kommunikasiya texnologiyalarının tətbiqi” adlı beynəlxalq elmi konfransın plenar iclasındakı çıxışı

Faizə Əbu Əl-Nəcə Misir Ərəb Respublikasının Beynəlxalq Əməkdaşlıq naziri Faizə Əbu Əl-Nəcə xanıma Qafqaz Universitetinin fəxri doktoru adının verilməsinə həsr olunmuş görüşdəki çıxışı

110
Dr. Serhat Küçükkurt Türkiyə Cümhuriyyəti Başnazirliyi, Türk Əməkdaşlıq və İnkişaf İdarəsi Başqanlığı - TİKA Bakı Proqram Koordinatoru “Elm və təhsildə informasiya-kommunikasiya texnologiyalarının tətbiqi” adlı beynəlxalq elmi konfransın plenar iclasındakı çıxışı Zakir Fərəcov Abşeron rayon icra hakimiyyətinin başçısı

134
Faizə Əbu Əl-Nəcə xanıma Qafqaz Universitetinin fəxri doktoru adının verilməsinə həsr olunmuş görüşdəki çıxışı

136
Adli Hüseyn Misir Ərəb Respublikası Qalubiyyə əyalətinin qubernatoru Faizə Əbu Əl-Nəcə xanıma Qafqaz Universitetinin fəxri doktoru adının verilməsinə həsr olunmuş görüşdəki çıxışı

111
Prof. Ahmet Saniç Qafqaz Universitetinin rektoru Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirinin müaviniı “Elm və təhsildə informasiya-kommunikasiya texnologiyalarının tətbiqi” adlı beynəlxalq elmi konfransın plenar iclasındakı çıxışı

137
Yusif Əhməd İbrahim Əlşərqavi Misir Ərəb Respublikasının Azərbaycandakı vövqəladə və səlahiyyətli səfiri Faizə Əbu Əl-Nəcə xanıma Qafqaz Universitetinin fəxri doktoru adının verilməsinə həsr olunmuş görüşdəki çıxışı

112
Hüseyin Avni Karslıoğlu Türkiyə Cümhuriyyətinin Azərbaycandakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri “Türkiyənin xarici əlaqələri” mövzusundakı çıxışı

113
Əli Əhmədov Yeni Azərbaycan Partiyasının sədr müavini, millət vəkili Ümummilli lider Heydər Əliyevin xatirəsinə həsr olunmuş seminar proqramdakı çıxışı Tələbələrimiz Londonda kurs keçdilər

138 139
Qafqaz Universitetinin tələbələri Türkiyədə parktiki təcrübə keçdilər

123
Prof. Əjdər Ağayev Qafqaz Universitetinin “İbtidai Təhsilin Metodikası” kafedrasının müdiriı Məruzəçinin 70 yaşına həsr olunmuş yubiley proqramındakı çıxışı

141
Qafqaz Universitetinin 2006-2007-ci tədris ilində apardığı xarici əlaqələrlə bağlı fəaliyyətlər haqqında

130
Akademik Abdulla Mehrabov Azərbaycan Respublikası Təhsil Problemləri İnstitutunun direktoru Qafqaz Universitetinin professoru Əjdər Ağayevin 70 yaşına həsr olunmuş yubiley proqramındakı çıxışı Qafqaz Universitetində yay məktəbi

143 145
Qafqaz Universiteti şəhərciyi layihəsi

132
2007

146

4

Qafqaz Universiteti

Türkiyə və Azərbaycan arasındakı dostluğun, qardaşlığın, birliyin, bərabərliyin ən yaxşı göstəricilərindən biri hazırda içində olduğumuz, bu Qafqaz Universitetidir.
Abdullah Gül
Türkiyə Cümhuriyyətinin prezidenti

Elm-dövlət xadimləri və iş adamlarının çıxışlarından

2007

5

Qafqaz Universitetinin əsas binasının açılış, digər binasının isə təməlatma mərasimindəki çıxışı

Qafqaz Universiteti, 7 noyabr 2007-ci il

Dəyərli qonaqlar, çox qiymətli tələbələr! Bu gün sizlərlə bərabər olmaqdan çox böyük xoşbəxtlik və sevinc hissləri keçirirəm! Türkiyə və Azərbaycan arasındakı dostluğun, qardaşlığın, birliyin, bərabərliyin ən yaxşı göstəricilərindən biri hazırda içində olduğumuz bu Qafqaz Universiteti şəhərciyi, onun yüksələn və yüksələcək olan binalarıdır. Türkiyə ilə Azərbaycan əlaqələri içərisində təkcə siyasi, hərbi, iqtisadi deyil, həm də mədəniyyət və təhsil sahələrində də çox böyük işlər görülməkdədir. Bax, elə onlardan biri də bu universitetdir. Bizlər, unutmayın ki, hamımız bir millətik! Hamımız bir millətik, amma fərqli dövlətlərin vətəndaşlarıyıq. Hamımız bir millətin nümayəndəsi olduğumuz üçün aramızdakı dayanışma, aramızdakı sevgi və ya işbirliyi də buna layiq şəkildə olmalıdır. Xoşbəxtik, ona görə ki, bunun nümunələrini veririk. Xoşbəxtik ki, bunu daha da inkişaf etdirərək, gücləndirərək, çox yüksəklərə qaldıra bilirik. İnanıram ki, siz tələbələr bu universiteti bitirərkən Azərbaycanın gələcəyi sizlərin əlində çox daha parlaq olacaqdır. İnanıram ki, məmləkətinizə, ölkənizə çox böyük xidmətlər göstərəcəksiniz. Eyni zamanda Türkiyə ilə Azərbaycan arasında da həqiqi işbirliyinin və həqiqi körpülərin əsasları olacaqsınız. Bu təşəbbüsü göstərənlərə, bu gözəl fəaliyyətləri təşkil edənlərin hər birinə təşəkkür edirəm. Sizləri təşviq edənlərə – hər kəsə çox-çox təşəkkür edirəm. İnanıram ki, bu universitet Qafqazların ən önəmli, qabaqcıl ali təhsil ocağı olacaqdır. İnanıram ki, universitetlər arasındakı rəqabətdə, yarışda həmişə önə keçəcəkdir. Bu yarış da Azərbaycanın lehinə olcaqdır. Təkrar əməyi keçən hər kəsə təşəkkür edirəm, hər kəsi təbrik edirəm!

Abdullah Gül
Türkiyə Cümhuriyyətinin prezidenti

Türkiyə və Azərbaycan arasındakı dostluğun, qardaşlığın, birliyin, bərabərliyin ən yaxşı göstəricilərindən biri hazırda içində olduğumuz bu, Qafqaz Universitetidir. Buradan məzun olacaq tələbələrin gələcəkdə Azərbaycanın daha da inkişaf etməsinə və çiçəklənməsinə böyük xidmətləri olacağına inanıram. Azərbaycan bütün bu gənclərin əlində gələcəkdə çox daha parlaq sabahlara gedəcəkdir.

2007

6

Qafqaz Universiteti

Siz, dəyərli tələbələrə də müvəffəqiyyətlər arzulayıram. Gələcəyiniz parlaq olsun! Yaşasın Türkiyə-Azərbaycan qardaşlığı! Sağ olun! Yeni tikilən tədris korpusunun təməlinə xatirə yazısını göndərərkən: Bunu sənə əmanət edirəm, apar bunu bizim adımızdan təmələ qoy. Bu təməldə yüksələcək universitet binasına bizim gözəl bir xatirəmiz olacaq. Şərəf kitabını yazdıqdan sonra: Xeyirli olsun! Burada çoxlu sayda dövlət məmurları, ölkə səfirləri var. Onların hamısına çox təşəkkür edirik.

Həqiqətən bu universitetin qısa müddət ərzində təkcə Azərbaycanın deyil, bütün bölgənin elm-təhsil mərkəzinə çevriləcəyinə inanıram. Hörmətli təhsil naziri çıxışında çox gözəl söylədi: “Bu universitet yaxın zamanlarda Azərbaycanın “Harvard”ı olacaq.” Biz də buna inşaallah, deyirirk. Biz də bu düşüncədəyik. Zatən burada düzülmüş bu medallar universitetin bu yolda olduğunu açıq aydın göstərir. Biz də bundan böyük bir qürur hissi keçiririk. Çünki Türkiyə və Azərbaycan arasındakı qardaşlığın sözdə deyil, belə layihələrlə həyata keçdiyinin şahidi oluram. Buradan məzun olacaq tələbələrin gələcəkdə Azərbaycanın daha da inkişaf etməsinə və çiçəklənməsinə böyük xidmətləri olacağına

inanıram. Azərbaycan bütün bu gənclərin əlində gələcəkdə çox daha parlaq sabahlara gedəcəkdir. Əməyi keçən hər kəsi təbrik edir və təşəkkür edirəm! Əlbə ə ki, bu fürsəti, bu imkanları verən Azərbaycanın dəyərli idarəçilərinə, nazirlərinə, başda hörmətli prezident İlham Əliyev və hər kəsdən öndə də, ta işlərin əvvəlində bu universitetin qurulmasında mənəvi memarlıq etmiş rəhmətli Heydər Əliyevi və Türkiyənin mərhum prezidenti Turqut Ozalı minnətlə anırıq. Çünki onlar bu universitetin ta quruluşundan öncə, bu yerlərdə onun fəaliyyətinə dəstək verən dövlət adamları olmuşlardır. Sağ olun!

Elm-dövlət xadimləri və iş adamlarının çıxışlarından

2007

7

2007

8

Qafqaz Universiteti

Qafqaz Universitetinin əsas binasının açılış, digər binasının isə təməlatma mərasimindəki çıxışı

Qafqaz Universiteti, 7 noyabr 2007-ci il

Türkiyə Cümhuriyyətinin çox hörmətli prezidenti, onun həyat yoldaşı Hayru Nisə xanım və təşrif buyurmuş qonaqları Azərbaycanın bütün təhsil işçiləri adından salamlayıram! Hamınıza xoş gəlmisiniz deyirəm! Təşrif buyurduğunuz üçün təşəkkürlərimi bildirirəm! Bu təhsil müəssisəsinin əsası Azərbaycan xalqının ümummilli lideri Heydər Əliyev tərəfindən qoyulmuş və Çağ Öyrətim İşlətmələri Şirkətinə aid olan məktəblər Azərbaycanda nümunəvi təhsil ocaqlarıdır. Mən əminəm ki, sizin bu gəlişinizdən sonra şirkətin məktəbləri və Qafqaz Universiteti daha yüksək səviyyəyə qalxacaq və Azərbaycanla Türkiyə arasında mövcud olan təhsil körpüsünü, ümumxalq körpüsünü daha da möhkəmləndirəcəkdir. Qeyd etmək istəyirəm ki, Qafqaz Universiteti yaxın gələcəkdə Azərbaycanın “Harvard”ı olacaqdır! Bir daha sizə xoş gəlmisiniz demək istəyirəm və minnətdarlığımı bildirirəm ki, bu gün bizim təhsil müəssisələrində, o cümlədən Qafqaz Universitetində olursunuz.

prof. Misir Mərdanov
Azərbaycan Respublikasının təhsil naziri

Qafqaz Universiteti yaxın gələcəkdə Azərbaycanın “Harvard”ı olacaq!

Sizə təşəkkür edirəm! Sağ olun!

Elm-dövlət xadimləri və iş adamlarının çıxışlarından

2007

9

Qafqaz Universitetinin əsas binasının açılış, digər binasının isə təməlatma mərasimindəki çıxışı

Qafqaz Universiteti, 7 noyabr 2007-ci il

Hörmətli prezidentim, hörmətli Hayru Nisə xanım, hörmətli qonaqlarımız! Tarixi Azərbaycan-Türkiyə qardaşlığına əsaslanaraq qurulan Çağ Öyrətim Şirkəti fəaliyyətləri ilə bu tarixi gündə bir daha tarix yazır və gləcəyimizə ümidlə və işıqla baxır. Şirkətimizin Azərbaycandakı fəaliyyətinin 15-ci ildönümünü bu il qeyd edirik. Hər iki xalqın – Türkiyə və Azərbaycan insanının şirkətimizə olan güvən və etibarı, Azərbaycanın ümummilli liderinin şirkətimiz üçün burada, bu şəraitlə təmin etməsi və bizə təhsildə bu işi aparmağımıza imkan vermələri bizim üçün unudulmaz bir vəzifədir. Ona görə də biz tarixi bir qeyd olaraq, yazılmış tarixi bir kitab halına gətirmək qərarına gəldik ki, bu kitabın adını belə müəyyənləşdirdik. “Heydər Əliyev və Çağ Öyrətim, etimada sədaqətlə 15 il.” İstər Türkiyə insanı ilə, istərsə də mərhum prezident Turqut Özalla başlayan və ümummilli lider Heydər Əliyevlə davam edən təhsil əlaqələrimiz, bu gün Türkiyə Cümhuriyyətinin çox dəyərli prezidentinin buraya təşrifləri, onunla birlikdə gələn heyətin təşrifləri ilə birlikdə daha da böyüyərək davam edəcək və iki ölkənin, iki xalqın bayramına çevriləcəkdir. Hörmətli prezidentim, icazənizlə hazırlamış olduğumuz bu tarixi kitabı və bu gün burada olmağınızın xatirəsinə plaketi təqdim etmək üçün Zati-Alinizi kürsüyə dəvət edirəm.

Ənvər Özərən
“Çağ” Öyrətim İşlətmələri Şirkətinin prezidenti

Şirkətimizin Azərbaycandakı fəaliyyətinin 15-ci ildönümünü bu il qeyd edirik. Hər iki xalqın – Türkiyə və Azərbaycan insanının şirkətimizə olan güvən və etibarı, Azərbaycanın ümummilli liderininin şirkətimiz üçün burada, bu şəraitlə təmin etməsi və bizə təhsildə bu işi aparmağımıza imkan vermələri bizim üçün unudulmaz bir vəzifədir.

2007

10

Qafqaz Universiteti

Elm-dövlət xadimləri və iş adamlarının çıxışlarından

2007

11

Qafqaz Universitetinin əsas binasının açılış, digər binasının isə təməlatma mərasimindəki çıxışı

Qafqaz Universiteti, 7 noyabr 2007-ci il

Türkiyə Cümhuriyyətinin prezidenti, hörmətli Abdullah Gül, hörmətli Hayru Nisə xanım, dəyərli qonaqlar, hökumət vəzifəliləri və medya mənsubları! Türkiyə-Azərbaycan qardaşlığının zamanla möhkəmlənməsi və bu hala gəlməsi üçün Çağ Öyrətim Şirkəti əlindən gələni əsirgəməmişdir. Ümummilli Lider Heydər Əliyevin xeyir-duası ilə fəaliyyətə başlayan və hörmətli prezident İlham Əliyevin bu işləri yüksək qiymətləndirməsi, təhsilə göstərdiyi diqqət və qayğı, eləcə də təhsilin inkişafına verdiyi önəmin nəticəsi olaraq inkişaf edən Qafqaz Universiteti hüquq, iqtisadiyyat, pedoqoji və mühəndislik sahələrində bakalavr, magistr və doktor səviyyələrində 2400 tələbə və tədqiqatçılara təhsil verməkdədir. Azərbaycanda ən yüksək reytinqə malik özəl ali təhsil ocağı - Qafqaz Universiteti olaraq beynəlxalq təşkilatlarda işləyə bilən, ingiliscə danışmağı bacaran və kompyuter texnologiyalarından istifadə edə bilən, müasir dövrün elmitexniki inkişafının tələblərinə cavab verə bilən, dövlət və millət sevgisi ilə, dünyəvi və insani dəyərlərlə dopdolu, milli dəyərlərimizə bağlı şəkildə gənclərimizin həyata hazırlanması təhsil fəaliyyətimizin əsas istiqamətlərini müəyyənləşdirməkdədir. Qafqaz Universiteti rektorluğu, professor-müəllim heyəti, tələbələri və digər çalışanları adından hamınıza şükran və hörmətlərimi bildirirəm! Yaşasın Azərbaycan-Türkiyə qardaşlığı! Sevgi və hörmətlərimlə!

prof. Ahmet Saniç
Qafqaz Universitetinin rektoru

2007

12

Qafqaz Universiteti

Elm-dövlət xadimləri və iş adamlarının çıxışlarından

2007

13

“Əsrin layihəsi” mövzusunda keçirilən seminardakı çıxışı

Qafqaz Universiteti, 1 mart 2007-ci il

Dr. Bataçar Baysal
TÜSİAB İdarə Heyətinin sədri

1991-ci il otyabrın 18-də Azərbaycan müstəqillik haqqında konistitutsiya aktının qəbul edilməsi ilə müstəqilliyinə qovuşdu. Azərbaycan müstəqilliyinə qovuşduqdan sonra Xəzər dənizi sektoruna aid olan ne -qaz ehtiyatlarının istismar edilməsi ilə əlaqədar fəaliyyətə başladı. Xəzər hövzəsinin ne qaz ehtyatlarının istismara cəlb edilməsi ilə əlaqədar 1992-ci ildə qərb ölkələrinin ne şirkətləri bir araya gələrək konsorsium təşkil etdilər. 1993-cü il oktyabrın 3-də isə Azərbaycanın ümummilli lideri Heydər Əliyev ölkənin prezidenti seçildi. Heydər Əliyev ne -qaz ehtiyatlarının istismarı ilə əlaqədar atılan addımları incələdikdən sonra bu sahədə fəaliyyətləri sürətləndirdi və 1994-cü il sentyabrın 20-də Bakıda (Gülüstan sarayında) Qərb ölkələrinin ne şirkətlərinin təşkil etdiyi ne konsorsiyumu ilə Azərbaycan Dövlət Ne Şirkəti arasında “Əsrin müqaviləsi” imzalandı. Əsrin müqaviləsində nəzərə alınan şərtləri tətbiq etmək üçün Azərbaycan Beynəlxalq Əməliyyat Şirkəti qurulmuşdur. 1. Əsrin müqaviləsi ümumi olaraq aşağıdakı məsələləri əhatə edirdi: a) Xəzər dənizinin Azərbaycana aid olan hissəsində yerləşən Azəri, Çıraq və Günəşli ne yataqlarından mövcud olan ne ehtiyatlarının hasilatı;

Türkiyə-Azərbaycan arasında qurulmuş olan bu dəyərli körpünün daha da genişləndirilməsi üçün həyata keçirdikləri fəaliyyətlərə görə sonsuz təbriklərimi bildirirəm.

b) Həmin yataqlardan ne lə birgə çıxan qaz ehtiyatlarının hasilatı; c) Qaz yataqlarında mövcud olan qaz ehtiyatlarının hasilatı; d) Yataqlardan çıxarılan ne -qaz ehtiyatlarının sahilə daşınması; e) Sahildə ne terminalını quraraq, bu terminalda ilkin emal və depolama işlərinin təşkili; f) Hasil edilən ne -qaz ehtiyatlarını xarici bazara çıxara bilmək üçün lazım olan yerə qədər ne kəmərlərinin çəkilməsi; g) Ne və qazın dünya bazarında satılmasının təşkili. 2. Əsrin müqaviləsi niyə imzalanmışdır və ya Azərbaycan ne -qaz ehtiyatlarının istismarı işlərini niyə özü təkbaşına etmədi?

2007

14

Qafqaz Universiteti

- O zaman Azərbaycanda keçmiş SSRİ-dən qalma köhnə emal müəssisələri, köhnə gəmilər vardı. Amma bu imkanlarla qısa müddətdə çoxlu miqdarda ne emal edə bilmək mümkün deyildi. Yeni və ya müasir texniki təchizatı almaq üçün isə Azərbaycanın yetərincə pulu yox idi. Dolayısı ilə, yeni texniki təchizat və maddi imkanlar əsas şərtlərdən biri idi. Ona görə də ümummilli lider Heydər Əliyev Əsrin müqaviləsi layihəsini tətbiq etdi. 3. Əsrin müqaviləsi Azərbaycana nə qazandıracaqdı? - Maliyə imkanları: a) Azərbaycana bu sahənin ən son texnologiyası gətiriləcəkdi; b) Bu texnologiyaların istifadə edilməsi yolları azərbaycanlılar tərəfindən öyrəniləcəkdir; c) Gətirilən texniki avadanlıqlar gələcəkdə Azərbaycana qalacaqdır; d) Hasil edilən ne dən ölkədə ne məhsulları istehsal ediləcəkdi;

e) Ne sənayesindən və ya ne satışlarından əldə edilən maliyyə imkanları ilə digər təsərrüfat sahələri inkişaf etdiriləcəkdi; f) İmzalanan müqavilələrin həyata keçirilməsində Azərbaycanın bir çox şirkətləri yer alacaqdır. Məsələn, platformaların qurulması, Sanqaçal Terminalının qurulması, Ceyhan Terminalının qurulması Tekfen və Azfen şirkətləri tərəfindən götürlmüş və bu fəaliyyətlərdə 6000 nəfər azərbaycanlı, 2000 nəfər türkiyəli insan çalışmaışlar. g) Bütün bunların nəticəsində iqtisadiyyat inkişaf edəcəkdir. - Sosial-iqtisadi inkişaf: a) İqtisadiyyatı ünkişaf edən Azərbaycanda yeni iş yerlərinin açılması ilə işsizlik və yoxsulluq azalacaqdır; b) Müasir texnologiyalarla işləyən müəssisələrdə azərbaycanlı mühəndislər, mütəxəsislər və texniki işçilər həm özlərini yetişdirəcəkdilər, həm də maaşları artacaqdı;

- Siyasi qazanclar: a) Azərbaycanın müstəqilliyi tanınmış, gözləri hələ də Azərbaycan torpaqlarında olanların həvəsləri yox edilmişdir; b) Azərbaycan dünya iqtisadiyyatına açıq bir ölkə olacaqdır; c) Bakı-Tbilisi-Ceyhan (BTC) boru kəmərinin çəkilməsi ilə Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyə bir-birilərinə daha da yaxınlaşacaqdırlar; d) Qazaxıstan ne ehtiyatlarının qərbə daşınmasında BTC ne kəmərindən istifadə edəcəkdir. Bu da Qazaxıstanla olan münasibətləri daha da inkişaf etdirəcəkdir; e) Türkmənistan qaz ehtiyatlarının qərbə daşınmasında BTC – dən istifadə edəcəkdir. Bu da Türkmənistanla olan münasibətləri daha da inkişaf etdircəkdir; f) Türkiyəyə çatdırılan ne -qaz ehtiyatları Türkiyə üzərindən Avropaya daşınacaqdır.

Elm-dövlət xadimləri və iş adamlarının çıxışlarından

2007

15

g) Tarixi İpək yolu yenidən canlanmış olacaqdır; ğ) Regionda sabitlik inkişaf edəcəkdir; h) Xəzər dənizi hövzəsi Qara dəniz və Aralıq dənizinə bağlanacaqdır. 5. Əsrin müqaviləsi layihəsi imza mərhələsinə necə gəlmişdir? 1991-ci ilin sonundan başlayaraq 1992, 1993 və 1994-cü ilin sentaybrına qədər Azərbaycan Dövlət Ne Şirkəti Qərb ölkələrinin təşkil etdiyi konsorsiyum ilə çoxtərəfli görüşlər keçirdi. Bu görüşlərin bir qismi Bakıda, bir qismi İstanbulda, bir qismi isə ABŞ-ın Hyuston şəhərində keçirilmişdir. 1994-cü ilin sentyabrında Azərbaycanın müstəqil olaraq belə bir anlaşmaya imza atmasını istəməyən güclər Azərbaycanı müxtəlif yollarla təhdid etməyə başladılar. Hə a bir ölkənin gəmiləri Bakını bombalamaq üçün hazır vəziyyətə gətirildi. Fəqət Heydər Əliyev bunların heç birindən qorxmayaraq, 1994-cü il sentyabrın 20-də Əsrin müqaviləsini imzaladı. Müqavilə imzalandıqdan bir neçə gün sonra Azərbaycanın dövlət adamlarına qarşı terror hadisələri törətdilər. İki dövlət vəzifəlisi öldürüldü. Bunlardan biri Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin sədr müavini, digəri isə ölkənin təhlükəsizlik təşkilatının rəhbərlərindən olan bir polkovnik idi. Daha sonra isə hərbi zərbə endiriləcəyi hədəsi ilə çıxış etdilər. Bu işlərin arxasında bəzi ölkələr və daxildəki bəzi geri fikirli tərəfdarlar dururdu. Bir müddət sonra yenidən hərbi zərbə vurma hədələri gəlməyə başladı. Fəqət Heydər Əliyev bunların hamısını dəf edə bildi. Daha sonralar daxildə və xaricdə Əsrin müqaviləsinə yönəlik böhtan xarakterli yalan məlumatlar yayınlamağa başladılar. Guya ki, Azərbaycan hökuməti Dünya və Qərb ölkələrinin ne şirkətlərinə yalan məlumatlar vermiş, Xəzər dənizində ehtimal olunan qədər ne -qaz ehtiyatları yox imiş və s. Əlbə ə ki, bu əməllərin də bir nəticəsi olmadı.

6. Azərbaycanın ne sektorundakı təcrübəsi: Azərbaycan ne ölkəsidir. 1847-ci ildə Bakı-Bayıl-Bibiheybətdə ilk dəfə ne emalı edilmişdir. 1872-ci ildə Nobel qardaşları Bakıda ilk ne şirkətini qurdular. 1900-cü ildə Azərbaycanda artıq 10 milyon ton ne hasil edilirdi. Bu göstərici Rusiyadakı hasilatın 95%-ni, dünyadakı hasilatın isə 50%-ni təşkil edirdi. 1918-ci ildə Azərbaycan müstəqilliyinə qovuşdu, lakin bu müstəqillik 1920-ci ildə Sovet hökumətinin işğalına qədər davam edə bildi. Həmin hadisədən sonra Azərbaycan xalqının ən böyük sərvətlərindən hesab olunan ne -qaz ehtiyatları Sovet İ ifaqının mənafelərinə yönəlik istifadə edilmişdir. Azərbaycan ne indən bütün Sovet İ ifaqının inkişafı üçün istifadə edilmişdir. 1941-45–ci illərdə İkinci Dünya müharibəsində bütün Sovet İ ifaqında hasil edilən ne in 75%-ni Azərbaycan ne i təşkil edirdi. Azərbaycanın ne sənayesi və ne çiləri bütün dünya üçün təhlükə olan Alman faşizminin məğlub edilməsində böyük rol oynamışdır. İstər 1920-ci illərin əvvəllərində, istərsə də 1930-cu illərdə Xəzər dənizindən ne hasilatının artırılmasına səy göstərilsə də, dənizdə böyük miqdarda ne hasilatına 1949-cu il noyabrın 7-dən etibarən başlanılmışdır. Həmin tarixdə Xəzərin Ne Daşları adı ilə tanınan yataqlarından ilk dəfə ne çıxarılmışdır. Son zamanlara qədər, yəni Azərbaycan müstəqilliyinə qovuşana kimi, Azərbaycan xalqı heç bir zaman öz sərvətlərinə sahib çıxa bilməmişdir. 1920-ci ilə qədər Azərbaycan ne i həm xarici şirkətlər tərəfindən, həm də Azərbaycanın öz sahibkarları tərəfindən hasil edilməsinə baxmayaraq, Azərbaycanın, xüsusilə də Bakının inkişafı üçün böyük işlər görülməsinə baxmayaraq, xalq bu sərvətin sahibi ola bilməmişdir. 1920-ci ildən başlayaraq Azərbaycanın ictimai-siyasi həyatında çox böyük dəyişikliklər yaşanmışdır. Azərbaycan iqtisadiyyatı inkişaf et-

dirilmiş, ölkədə iri sənaye müəssisələri, elmi potensial qurulmuş, ne sənayesi dərin tarixi yol keçmişdir. Bütün bunlara baxmayaraq Azərbaycan öz ne inin həqiqi sahibi ola bilməmişdir. Bütün bu zənginliklər Azərbaycana deyil, Sovet dövlətinə aid idi. 7. Bakı-Tbilisi-Ceyhan boru kəməri: Xəzər dənizinin Azərbaycana aid sektorunda, ümumi olaraq, Azərbaycanda hasil edilən ne in ixrac edilməsi məqsədi ilə iki ayrı ne kəməri

xə inin çəkilməsi planlaşdırılmışdır. Birinci ne kəməri Asiya üzərindən Qara dənizin Novorosiysk limanına, ikinci ne boru xə i isə Gürcüstan ərazisindən keçərək, Qara dənizin Supsa limanına qədər inşa edilmişdir. Birinci ne kəməri xə i böyük çətinliklərdən sonra artıq fəaliyyətə başlamışdır. Bu kəmərin Azərbaycan ərazisinə düşən hissəsinin uzunluğu 230 km-dir. Kəmərin ümumi uzunluğu isə 1400 km-dir. Rusiya ərazisində aparılan işlər nəticəsində Şimali Qafqazda meydana çıxan çətinliklərin öhdəsindən gəlinmişdir. İkinci ne boru kəmərinin Gürcüstan ərazisindən keçirilməsi planlaşdırılmışdır. Beləliklə, təkcə “Çıraq”

2007

16

Qafqaz Universiteti

yatağından deyil, digər yataqlardan da hasil ediləcək ne ehtiyatları iki ayrı ne kəməri vasitəsi ilə dünya bazarına çıxarıla bilinməkdədir. Lakin birinci növbədə çəkilən Bakı-Novorosiysk ne boru xə i stabil şəkildə işləyə bilmədi. Həmin kəmərlə ne in nəql edilməsi prosesi müəyyən fasilələrlə həyata keçirildi. Bəzən isə tamamilə dayandırıldı. Belə hallar isə ölkənin ciddi çətinliklərlə qarşı-qarşıya qoyurdu. 1994-cü ildə Əsrin müqaviləsi imzalandığı zaman Rusiya Federasiyası

Bu layihə üçün BTC boru kəmərinin ana xə olaraq çəkilməsinin təmin edilməsi mütləq mənada öz yerini göstərirdi. Əslində buna nail olmaq heç də asan olmadı. Azərbaycan bu mərhələdə də bir sıra subyektiv və ya obyektiv əngəllərlə qarşılaşmalı oldu. Açıq etiraf etmək lazımdır ki, hazırda Beynəlxalq Əməliyyat Şirkətində yer alan bəzi şirkətlərin “Çıraq” yatağından hasil ediləcək ne in gələcək taleyi məsələsində fərqli düşüncələri olduğuna görə onlar BTC-nin inşasına başlamalarına

irəli sürülürdü. Amma Azərbaycan bu işi öz dostları ilə (Türkiyə, Gürcüstan) həyata keçirmək istəyirdi. Əlbə ə ki, bu layihəyə qatılan şirkətlərin maraqlarına da dəyər verilirdi. Nəticədə, BTC ne boru kəmərinin əsas ana ixrac boru kəməri kimi çəkilməsinə qərar verildi. Bununla da, hasil ediləcək ne ehtiyatlarının əsas hissəsi BTC vasitəsi ilə Ceyhan limanına, oradan da Aralıq dənizi vasitəsi ilə dünya bazarına çıxarılacaqdır. Bu qərarın özü də xeyli müzakirələrə səbəb oldu. Hansı ki, o zamanlar həm imzalanan müqaviləyə etiraz edənlər, həm də bu boru xəttinin Bakı-Tbilisi-Ceyhan marşurutu ilə hayata keçirilməsinə qarşı çıxanlar mövcud idi. Bu qarşı çıxmalar daha çox Azərbaycana göstərilən təzyiqlər şəklində özünü göstərirdi. BTC kəmərinə qarşı çıxanlar öncəliklə onu deyirdilər ki, bu bir xəyaldır, mümkün olmayan bir hadisədir. Azərbaycanın BTC-ni səmərəli edəcək qədər ne ehtiyatları yoxdur və s. kimi çıxışlar çox oldu. Məsələnin üzərində uzun zaman müzakirələr getdiyi üçün, hə a bu fikirlərə inananlar belə tapılırdı. Lakin bütün bu təzyiqlər və fərqli fikirlər boşa çıxdı və Azərbaycan çətin bir işi uğurla başara bildi. Bakı-Novorosiysk – 1400 km (Azərbaycan ərazisinə düşən hisəsəsi – 230 km)

Azərbaycana belə vədlər verdi ki, siz hasil ediləcək ne in hamısını Rusiya üzərindən nəql edin və başqa variantlardan istifadə etməyin, biz bunun hamısını təmin edəcəyik və s. Azərbaycan bu vədlərə güvənmədi və erkən hasil edlən ne in ixracı məqsədi ilə Rusiya üzərindən Novorosiysk limanına birinci ne boru kəmərinin çəkilməsini təmin etdi. Lakin Rusiya hökuməti verdiyi sözləri yerinə yetirmədi və bu xətlə həyata keçiriləcək ne daşınması ciddi çətinliklərlə qarşılaşdı. Belə vəziyyət isə həm xarici şirkətləri zərərə uğradır, həm də Azərbaycan Respublikasını ciddi ziyanlarla qarşı-qarşıya qoyurdu.

tərəddüdlə yanaşırdılar. BTC-nin maliyəti, yəni xə in inşası üçün lazım olan maliyyə miqdarının ayrılmasında da fərqli düşüncələr ortaya çıxmışdı. Bu kimi məsələlər problemin vaxtında həll olunmasına mane olurdu. Lakin bütün bunların hamısı ortaq iş birliyi çalışmaları ilə ortadan qaldırıldı. BTC ne kəmərinə qarşı çıxanlar və onun reallığa çevrilməsinə əngəl olmaq istəyənlər də vardı. Bəzi şirkətlər maliyə baxımından bu kəmərəin səmərəli olmadığını iddia edirdilər. Bütün bunlarla yanaşı, hasil ediləcək ne in dünya bazarlarına çıxarılması əsas şərtlərdən idi. Bunun üçün də, əslində, müxtəlif variantlar

Bakı-Supsa – 692 km (Azərbaycan ərazisinə düşən hisəsəsi – 443 km, Gürcüstan ərazisinə düşən hisəsəsi – 249 km) Bakı-Tbilisi-Ceyhan – 1760 km Bakı-Tbilisi-Ərzurum – 670 km 8. Şahdəniz layihəsi: İkinci razılaşma “Şahdəniz” yatağı ilə əlaqədardır. Həmin yataqda ehtimal olunandan daha çox qaz ehtiyatları tapılmışdır. 1996-cı il iyun ayının 4-də “Şahdəniz” ne -qaz yatağına yönəlik müqavilə imzalandı. O zamanlar bu layihəyə də əngəl olmaq istəyənlər var idi. Azərbaycan iqtisadiyyatının inkişafına mane olmaq istəyənlər buna da mane olurdular. Lakin Azərbaycanın ne çi mütəxəssisləri, geoloqları və bu sahadə Azər-

Elm-dövlət xadimləri və iş adamlarının çıxışlarından

2007

17

“Şahdəniz” yatağının istismarında şirkətlər arasındakı pay bölgüsü aşağıdakı kimidir: 9. Ne -qaz sahəsində aparılan işlərin ümumi planında şirkətlərin pay bölgüsü aşağıdakı kimidir: Əsrin müqaviləsi layihəsini gerçəkləşdirmək üçün ilk ortaqlıq AİOC (Azerbaijan İnternational Oil Konsorsium – Azərbaycan Beynəlxalq Ne Konsorsiyumu) şəklində təşkil edilmişdir. Daha sonra bu konsorsiyum aşağıdakı şəkildə formalaşmışdır. Buradakı ən önəmli nöqtə Türkiyənin (TPAO) hissəsi 1.75% -də qalmışdır və Azərbaycanın isə 10 % hissəsinin qarşılığı olan pulu ödəyə biləcək gücü yox idi. Bu vəziyyətdə mərhum prezident Heydər Əliyev problemə qarışaraq, digər şirkətlərdən müəyyən miqdar alaraq Türkiyənin hissəsinin 6.75% olmasını təmin etmişdir. Türkiyə isə həm 6.75%-lik pulunu ödəmiş, həm də Azərbaycanın 10%-lik hissəsinin qarşılığını zəmanətə alaraq ödəmişdir. Sonralar isə Azərbaycanla Türkiyə aralarındakı borc məsələsini həll etmişlər.

baycanla ortaq iş aparan “BP” və digər şirkətlərin mütəxəssisləri araşdırmalar nəticəsində qərara gəldilər ki, bu yataqda çalışmalara başlamaq mümkündür. Çox təcrübəli geoloqlar “Şahdəniz” yatağında 400 milyard kub metr qaz tapdıqlarını iddia edirdilər. Amma sonrakı əməliyyatların nəticələri göstərdi ki, bu yataqda 1 trilyon kub metrdən çox qaz ehtiyatları mövcuddur. Lakin bu göstərici də hələ son rəqəm deyildir. Müqavilə imzalandıqdan sonra konsorsiyum təşkil edilmişdir. Bu konsorsiyumda Böyük Britaniyanı təmsil edən “BP AMOCO”, Norveçi təmsil edən “Statoil”, Fransanı təmsil edən “Elf Akiten”, Rusiya və İtaliyanı birgə təmsil edən “LUKoil-ACİP”, Türkiyəni təmsil edən “Türkiyə Petrolları Şirkəti”, İranı təmsil edən “OPEK” iştirak edirdilər. Bu konsorsiyuma Avropanın bir neçə böyük dövlətinin iri ne şirkətləri ilə yanaşı, Amerikan Petrol Şirkəti də qatılmışdır. “Şahdəniz” yatağı Xəzər dənizinin Azərbaycan sektorundakı ən böyük və ən zəngin ne -qaz yataqlarından biridir. Bu yataq ne dən daha çox qaz yatağıdır. Bu yatağı azərbaycanlı ne ci mütəxəssislər ilk dəfə 1954-cü ildə kəşf etmişdir. 1976-cı ildə bu yataqda bəzi qazma, geoloji işlər

həyata keçirilmiş və yatağın zəngin ehtiyatlara malik olduğu təsbit edilmişdir. Daha sonra, 1980-ci ilərdə burada yenə də bəzi çalışmalar həyata keçirilmişdir. Orada quyu qazaraq qaz hasil etmək istəmişlər. Lakin həmin zamanlar əldə olan texniki imkanlarla o qədər dərinlikdən qaz hasil etmək də asan olmadığından bu mümkün olmamışdır. Bütün bunlara baxmayaraq, ne sənayesini bilməyən, müxalif düşüncələri ortaya atanlar bu layihənin həyata keçməsini istəmirdilər. Bəziləri də deyirdi ki, bu layihəni indi gerçəkləşdirməyək, sonralar buna yenidən baxarıq. Onlar deyirdi ki, biz ilkin müqavilədən gəlir əldə edərək, lazım olan texniki təchizatı özümüz alarıq və bu layihəni təkbaşına həyata keçirərik. Birincisi, qeyd edim ki, həmin gəlir nə zaman təmin ediləcəkdi? İkincisi, o gəliri əldə etdikdən sonra, ne sektoruna yönəldilərsə, onda Azərbaycanın digər təsərrüfat sahələrinin inkişaf etdirilməsi və ya sosial həyat tərzinin yüksəldilməsi necə mümkün olacaqdı? Nəticədə, 1996-cı il sentyabrın 4də bu layihənin işlənməsi ölkə parlamentində səsvermədən keçdi. “Şahdəniz”dən əldə ediləcək qazın nəqli üçün isə uzunluğu 670 km olan Bakı-Tbilisi-Ərzurum qaz boru kəməri xə inin çəkilməsi razılaşdırıldı.

2007

18

Qafqaz Universiteti

8 Mart Beynəlxalq Qadınlar günü münasibətilə keçirilmiş tədbirdəki çıxışı

Qafqaz Universiteti, 7 mart 2007-ci il

Hörmətli tədbir iştirakçıları, əziz xanımlar ! Burada əyləşən gənc, yaraşıqlı, sabahın müəllimi, alimi, ictimai xadimi, gözəl anası olacaq xanımlar! İlk növbədə sizi və sizin timsalınızda bütün qadınlarımızı qarşıdan gələn gözəl gün, yəni 8 Mart Beynəlxalq Qadınlar günü münasibətilə təbrik edirəm. Sizə belə gözəl gündə ürəyimdən keçən ən gözəl arzuları - ilk növbədə uğurlu həyat yolu olan qadın səadətini, sənətini gözəl bilən xanım olmağı arzulayıram. Görürəm ki, burada çox gözəl xanımlar və gənc qızlar əyləşib. Bu mənzərə anlıq bir xatirələrimi təzələdi. Bir vaxtlar vardı mən də sizin kimi gənc bir qız idim. Belə görüşlərdə tamaşaçı kimi əyləşib kimisə dinləməyim yadıma düşdü. Otuz il bundan əvvəl mən Bakı Dövlət Universitetində təhsil alarkən biz də belə bir tədbirdə toplaşdıq. Elə həmin görüş də 8 Mart ərəfəsində idi. Bizə dedilər ki, Azərbaycanın qabaqcıl, seçmə xanımları sizinlə görüşə gələcək. Respublikamızın ictimai siyasi həyatında öz mövqeyi olan, varlıqları ilə məmləkətimizə şərəf gətirən bu xanımları yaxından görmək, onlarla ünsiyyətdə olmaq, onların keçdikləri həyat yoluna fikir vermək, onların danışığını eşitmək, onlardan müəyyən məsləhətlər, tövsiyələr almaq bizim üçün çox maraqlı idi və biz də salonda bax belə sakitcə oturmuşduq. O zaman Azərbaycanın Qadın Hərəkatının qabaqcıllarından biri olmuş Hökümə xanım Sultanova görüş salonuna daxil oldu. Bəlkə də bu gün Hökümə Sultanova sizin üçün bir şey ifadə etmir. Ancaq Azərbaycanın sayılıb seçilən xanımlarından olan Hökümə xanım Sultanova o zamanlar bizim diqqətimizi çox çəkirdi. Hələ də yadımdadır, çox gözəl və əzəmətli bir xanım idi. Hökümə xanımla birgə Səidə xanım da görüşdə iştirak edirdi. Onlar keçdikləri həyat yolundan danışırdılar. Biz də onlara diqqətlə qulaq asırdıq. Həmin vaxtlar o qadınlar bizim üçün bir nümunə idi, bir örnək idi. O qadınlara baxaraq biz nümunə götürürdük və fikirləşirdik ki, gələcək fəaliyyətimizi də elə bu cür quracağıq. Bəlkə də elə bu gün bunu fikirləşməyim bir təsadüf deyil. Bilmirəm, kimlər üçünsə nümunə ola biləcəyəm ya yox, amma bir şeyi bilirəm ki, nə sizin mənimlə, nə də mənim sizinlə görüşüm yaddan çıxmayacaq.

prof. Rəbiyyət Aslanova
Millət vəkili

Hazırda Azərbaycanda fəaliyyət göstərən universitetlər, o universitetlərdəki imkanlar Azərbaycan qadınının sabahına xidmət edən məqamlardandır.

Elm-dövlət xadimləri və iş adamlarının çıxışlarından

2007

19

Çünki mənim keçdiyim yol da, yəni bu gün məni bu kürsüyə gətirən yol da, elə o xanımlardan götürdüyüm nümunə idi. Xalqına, millətinə xidməti hər şeydən yüksək tutmaq məqsədi idi. İnanıram ki, sizin də həyat yolunuzda əsas qayə vətənə, millətə xidmət etməkdir. Yalnız həmin yol sizi bu kimi kürsülərə aparacaq. Bu haqqı qazanmaq üçün səmərəli həyat yaşamaq lazımdır. Ali təhsil aldığım, sonradan aspiranturada oxuduğum və elmlə məşğul olaraq professor səviyyəsinə yüksəldiyim illər ərzində, nəhayət Milli Məclisin deputatı, daha sonra sədr müavini, hazırda isə İnsan Hüquqları Komissiyasına rəhbərlik etdiyim müddətdə mən anladım ki, insan ən yüksək amala – haqqa, ədalətə xidmət edərsə, onun əməyi itmir və başqaları üçün nümunə ola bilir. Burada Azərbaycan cəmiyyətində Azərbaycan qadınının yeri və rolu haqqında çox gözəl fikirlər söyləndi. Doğrudan da, Azərbaycan qadını bu

gün çox böyük uğurlar əldə edir. Ancaq bu uğurlar o qədər də asan əldə olunmur. Azərbaycan müstəqillik qazandığı gündən indiyə kimi keçən vaxt ərzində müəyyən mərhələlərdə ortaya çıxan çətinliklərin bir hissəsi də Azərbaycan qadınının üzərinə düşmüşdür. Biz bu günlərin həm iştirakçısı, həm də şahidi olmuşuq. Böyük öndərimiz Heydər Əliyevin gözəl bir sözü var: “Müstəqilliyi əldə etmək nə qədər çətindirsə, onu qoruyub saxlamaq ondan da çətindir.” Deməli onu qoruyub saxlamaq üçün bu gün Azərbaycan gəncinin üzərinə ciddi məsuliyyət düşür. Bu məmləkətin üzərində çoxlarının gözü var. Sağdan, soldan, şimaldan, cənubdan Azərbaycan adlı məmləkətə, onun məkanına, ideologiyasına nüfuz etmək istəyən qüvvələr var. Bizim varlığımızı təhlükə altında yaşatmaq istəyən qüvvələr var. Bütün bunlarla mübarizə apara bilmək üçün və Azərbaycan adını yüksəklərə qaldırmaq üçün hər birimizin üzərinə böyük məsuliyyət düşür. Bu gün mən

azərbaycanlıyam deyən hər bir gənc bu məsuliyyəti anlamalı və bölüşməlidir. Ona görə də sizlər yüksək zəkaya və bacarığa malik mütəxəssislər olmalısınız. Bu barədə mənim xüsusi fikirlərim var. Hesab edirəm ki, bu gün Azərbaycan gəncliyinin zəka potensialı olduqca çoxdur. İndiki vəziyyətdə Azərbaycan gənci Avropa gəncindən, Amerika gəncindən üç dəfə, dörd dəfə ağıllı olmalıdır ki, o özünü təsdiq edə bilsin. Biz bu məsələ ilə əlaqədar Milli Məclisdə olduqca çox çalışırıq. Bu məsələ ölkə prezidenti İlham Əliyevin də diqqətindədir. Belə ki, möhtərəm prezident İlham Əliyev cənabları ölkəmizdəki istedadlı gənclərin gələcəyinin təmin olunması üçün xüsusi qanunlar, qərarlar, sərəncamlar qəbul edir. Hazırda azərbaycanlı gənclər içərisində ən istedadlılarının seçilməsi, onların xarici universitetlərə göndərilməsi də sevindirici haldır. Mən çox istərdim ki, xarici universitetlərdə təhsil aldıqdan sonra o gənclər yenidən Azərbaycana qayıtsınlar və vətənimizdə

2007

20

Qafqaz Universiteti

fəaliyyət göstərsinlər. Çünki ölkəmizdə buna çox ehtiyac vardır. Cəmiyyətdə gərəksizlik adlanan bir sindrom var. Alimindən, adi bir sənətkarından, müəllimindən, həkimindən asılı olmayaraq insan öz gərəksizliyini duyanda, öz gərəksizliyini hiss edəndə sənətinə, mövqeyinə qarşı ögeyləşir. İstedadlı insanların yaşatmaq eşqi də böyük olur. İnanıram ki, özünə güvənən və öz biliyi ilə bu məmləkət üçün nəsə etmək istəyən hər bir insan öz dəyərini alacaq. Aranızda cəmiyyətdə mövqeyini tutmaq, yaxşı mütəxəssis olmaq üçün çalışmaqla yanaşı, içtimai-siyasi həyata meyl edən insanlar da var. Bu da vacibdir. Özünüzü sınayın, heç vaxt kənara çəkilməyin, “bacararammı, bacarmarammı” ifadəsini işlətməyin. Bəzən seçkilər zamanı gənc qızlarımızın istər parlament seçkilərində, istərsə də bələdiyyə seçkilərində iştirak etməməsi bizi narahat edir. Mən çox istərdim ki, Azərbaycan Parlamentində 15 yox, 25-30-35 qadın olsun, gənc qızlar olsun, öz düşüncələri ilə, öz qabiliyyətləri ilə, öz siyasi savadı ilə dünyaya sübut etsin ki, dövlət əhəmiyyətli qərarların qəbul edilməsində Azərbaycan qadınının rolu da var. Hazırda şərq qadınının, Azərbaycan qadınının yeni obrazı formalaşır. Bu obraz şərqin ən yüksək keyfiyyətlərini, mənəvi cəhətlərini özündə birləşdirməklə, Avropa düşüncə tərzini sintez edən bir qadın olmalıdır. Hər bir cəmiyyətin tərəqqisi məhz qadından asılıdır. Bəlkə də, bu fikir kişilərin bir az xoşuna gəlməsin. Lakin bu doğrudan da belədir. Çünki cəmiyyətin tərəqqisi qadına olan münasibətlə ölçülür. Bu baxımdan mənəvi dəyərlərimizin qorunmasında Azərbaycan qızlarının, Azərbaycan qadınının rolu çox mühümdür. Ona görə mənəvi dəyərlərimizin, adət-ənənələrimizin qorunmasında qadınların xüsusi yeri, xüsusi mövqeyi olmalıdır və biz də bunu dərk etməliyik. Bu baxımdan, hesab edirəm ki, yeni formalaşan Azərbaycan qa-

dını obrazı müstəqil dövlətdə azad düşüncəli cəmiyyətin qarantıdır. Azərbaycan qadını gözəl iqtisatçıdır, gözəl siyasətçidir, gözəl həkimdir və. s. Mən çox arzulayıram ki, azərbaycanlı qızlar humanitar sahəyə maraq göstərdiyi kimi digər sahələrə də maraq göstərsinlər. Bu gün cənab rektorla söhbət edərkən, o da qeyd etdi ki, qızlar daha çox humanitar sahələrə meyl edirlər. Belə bir gündə arzulayıram ki, siz böyük öndərimiz Heydər Əliyevin Azərbaycan qadını üçün qurduğu gözəl şəraitdən, hazırladığı geniş imkanlardan istifadə edəsiniz. Məhz onun təşəbbüsü ilə 1998-ci ildə Azərbaycan qadınının problemlərinin həlli üçün böyük bir komitə - Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsi təsis edildi. Bu komitə indi də fəaliyyət göstərməkdədir. Bu sahədə görüləcək işləri daha da intensivləşdirmək üçün 2000-ci ildə Dövlət Proqramı hazırlandı. Hazırkı dövlət başçısı İlham Əliyev də Azərbaycan qadınına xüsusi qayğı ilə yanaşır. Bu yaxınlarda cənab Prezidentin imzaladığı sərəncam da bunu bir daha sübut edir. Hazırda Azərbaycanda fəaliyyət göstərən universitetlər, o universi-

tetlərdəki imkanlar Azərbaycan qadınının sabahına xidmət edən məqamlardandır. Əziz xanımlar, sabah 8 Mart Beynəlxalq Qadınlar günüdür. Bu gözəl gün münasibətilə sizlərə əminamanlıq arzulayıram. Arzu edirəm ki, sizin hər biriniz həyatda idealınız ola biləcək nümunəvi şəxsiyyətlər seçəsiniz. Mən bu gün sizin baxışlarınıza diqqət edərkən, hiss edirəm ki, bu bayram sevincini bölüşmək üçün hər biriniz həyəcanlısınız. Sevinc dolu baxışlarınız qarşısında sizlərə xoşbəxtlik, ailə əminamanlığı, uğurlu həyat yolu arzulayıram. Bu uğurlar içərisində Azərbaycan Dövlətinə xidmətiniz hər şeydən vacib olacaq və inanıram ki, insanın uğurlu taleyi varsa onun gördüyü iş də faydalı olacaqdır. Unutmayın, böyük zəhmət daha böyük nəticələr verir. Sağ olun!

Elm-dövlət xadimləri və iş adamlarının çıxışlarından

2007

21

“Gənclərə tövsiyələr” mövzusunda keçirilmiş seminardakı çıxışı

Qafqaz Universiteti, 15 mart 2007-ci il

Hörmətli rektor, dəyərli qonaqlar və gənc-əziz qadaşlarım, bacılarım! Sizləri salamlayıram! Mən gənc olarkən iki tip adamdan xoşum gəlirdi. Biri çox zəngin olan, digəri isə çox yaşlı olanlar idi. Zənginlərin həyatını öyrənməyə çalışırdım ki, görüm onlar necə zəngin olublar.

Abdulbarı Gözal
Azərsun Holdinq şirkətlər qrupunun prezidenti

Ömürlərinin ixtiyar çağına qədər dünya həyatını necə keçirdikləri ilə maraqlanır və bizim başımıza gələ biləcək hadisələr haqqında onlardan təcrübə öyrənmək məqsədi ilə yaşlı nəsilin nümayəndələrini həmişə dinləməyi sevirdim. Sizi əmin edirəm ki, 18 yaşım olanda mənim yoldaşlıq etdiyim insanlar 65 ya da ondan yaşlı insanlar idi. Həmişə onların yanında olardım, onlara çay süzərdim və s. Cavan dostlarım məni həmişə qoca, ahıl insanların yanında axtarardılar. Çünki mən həmişə onlara yaxın olmağa çalışırdım. Onlar həyatın müxtəlif tərəflərindən bəhs edərdilər. Onları dinləyərkən düşünürdüm ki, mən də bu dünyaya gəlmişəm və bir vaxt gələcək onlar kimi yaşlanacağam. Onları dinləyərək və həyat təcrübələrini öyrənərək, öz həyat yolumu ona görə qurmağı düşünürdüm. Bəlkə də, həyatda müvəffəq olmağımda o günlərin böyük rolu olmuşdur. Həqiqətən də, o insanlardan çox şeylər öyrənmişəm. Bəli, həyatda müvəffəq olmaq üçün müəllimlərimdən, özümdən yaşlı və ya təcrübəli insanlardan və ya ətrafımda baş verən hadisələrdən çox şey öyrənməyə çalışırdım. Bununla yanaşı, bütün varlığı sevirəm və varlığın niyə mövcud olduğunu da hər zaman düşünürəm. Bu düşüncə xarakteri gənc yaşlarımdan, hə a daha erkən yaşlarımdan bu günə qədər məndə mövcuddur. Bir məsələni də qeyd edim ki, ömrüm boyu heç vaxt zamanı boş keçirməmişəm. Həmişə öyrənmişəm, düşünmüşəm və ətrafımda baş verənlərdən nəticə çıxarmışam. İnsanın gənc yaşlarındakı çağı çox önəmlidir. İndi siz həqiqətən də çox şanslı bir gənclik yaşayırsınız. Azərbaycan müstəqilliyini əldə etdikdən sonra, sizin ailələriniz üçün kiçik bir zaman (5-6 il) müddətində çətinliklər oldu. Ancaq sizlər yəqin ki, tarixi oxuyursunuz. (Tarixi oxumaq və öyrənmək vacib məsələdir. Çünki tarix bizim həyatımızdır. Tarix bizim

Bu universitetin hədəfi dünya universiteti olmaqdır və mən görürəm ki, ona layiq universitetdir. Çünki bu universitetin özü var, fəlsəfəsi var, hədəfi var.

2007

22

Qafqaz Universiteti

özümüzdür). Tarixdən bəllidir ki, hər dövrdə insanlar firavan həyat keçirməklə yanaşı, çətinliklər də çəkmişlər. Belə çətinliklər bəzən yüngül olsa da, bəzən isə çox ağır olmuşdur. Məsələn, böyük nənəmin söylədiyinə gorə, rusların birinci dəfəki hücumu zamanı əhali çox çətinlik çəkmişdir. Azərbaycanda 1990-cı ildən sonra əhali bir müddət çətinlik çəkdi. Çünki birdən-birə sistem dağılmışdı. Hər kəs çarəsizlik içərisində idi. Vəziyyət elə qarışıq idi ki, heç kim gələcəyinin necə olacağını proqnozlaşdıra bilmirdi. Ermənistanla olan müharibə azmış kimi, bir yandan da ölkə daxilində baş verən çəkişmələr vəziyyəti xeyli çətinləşdirmişdir. Lakin, şükürlər olsun ki, Heydər Əliyevin əməyi nəticəsində Azərbaycan belə xoş günlərə qovuşa bildi və o böyük liderin səyi nəticəsində ölkədə firavanlıq və qardaşlıq yenidən davam etməyə başladı. Böyük lider Heydər Əliyevin davamçısı İlham Əliyev də onun yürütdüyü siyasəti layiqli şəkildə tətbiq etməkdədir. Hazırda Azərbaycan iqtisadi inkişaf sürətinə görə dünyada ən öndə gedən dövlətlər sırasındadır. Bu ölkə üçün çox böyük bir nemətdir. Qeyd etmək istəyirdim ki, siz və ailələriniz 1990-cı illərin əvvələrində hökm sürən çətinliklərdən öz payınızı aldınız. Bu sıxıntılar müxtəlif –

maddi, mənəvi, ailədaxili, mədəni və s. ola bilər. Sizi inandırım ki, necə sıxıntı olursa olsun, onu öz aləminizdə nə qədər böyütsəniz bir o qədər içindən çıxılmaz vəziyyətə gələcəkdir. Əslində bunları həyatın normal çətinlikləri kimi görməyiniz lazımdır və problemə məntiqlə yanaşaraq, onu həll etmək başlıca şərtlərdən olmalıdır. Şəxsi problemlərlə məşğul olmaqla yanaşı, vətəndaşı olduğunuz dövlətin, mənsub olduğunuz millətin problemlərinin həllində də əsaslı rol oynamalısınız. Düşünmək lazımdır ki, biz hardan gəldik, indi hardayıq və haraya gedəcəyik. Ona görə də ətrafımızda baş verənlərdən doğru nəticə çıxararaq anlamalıyıq ki, öz həyatımızı yaxşılaşdırmaqla yanaşı, cəmiyyətə də xidmət göstərmək hər birimizin borcudur. Cəmiyyətdə hər kəs yaxşı yaşadığı zaman həqiqi firavanlıq meydana gəlir. Çünki cəmiyyət içərisində bir nəfər firavan yaşayarsa, digərləri çətinlik içərisində olarsa, həmin bir nəfəri cəmiyyət yaşatmaz. Heydər Əliyev prospektində müasir quruluşda tikdirdiyim ofis hazır olduqdan sonra dörd il müddətində həmin binada oturmadım. Böyük lider Heydər Əliyev yeni binadan ofis kimi istifadə etməməyimin səbəbini soruşanda ona dedim ki,

kiminsə məni qısqanmağını sevən biri deyiləm. Siz mənə imkan verdiniz, mən də bu imkanları dəyərləndirərək Azərbaycan xalqına xidmət etmək istəyirəm. Mən Azərbaycana göstəriş üçün gəlməmişəm. Mən çalışıram ki, zəhmətsevər bir insan kimi digər sahibkarlara nümunə ola bilim və azərbaycanlı qardaşlarıma xidmət göstərim. Qeyd edim ki, kapitalizm iki hissəyə bölünsə - biri müsbət, digəri isə mənfi istiqamətli olsa, mən məmnuniyyətlə müsbət niyyətli kapitalizmi təmsil etmək istəyirəm. Əgər mən kapitalın sürücüsü olaraq sükan əlimdə olan biriyəmsə, bu mövqedən istifadə edərək insanlığa xidmət göstərməkdə nümunə olmaq istəyirəm. Mən yüksək vəzifəli dövlət məmuru olsaydım, yenə də eyni düşüncələrlə xalqıma, insanlığa xidmət göstərərdim. Əgər bir bostançı olsam da, yenə eyni düşüncələrlə cəmiyyətə xidmət göstərərdim. Azərbaycanda müsbət düşüncələrlə fəaliyyət göstərə bilməyim üçün Heydər Əliyev mənə şərait yaratdı. Savadlı insanları ilə fərqlənən Azərbaycan xalqı isə mənim xidmətlərimi doğru anladı. Mən həmişə enerjimi çalışanlarımdan almışam. Hazırda da savadlı və təşviqə açıq Azərbaycan insanından enerji alıram.

Elm-dövlət xadimləri və iş adamlarının çıxışlarından

2007

23

Demək istəyirəm ki, mənim güzgüm ətrafımdakı insanlardır. Gözəlliyin görünməsi üçün fiziki görüntülər yetərli deyil. İnsanın ürəyinin gözəlliyi hər şeydən önəmlidir ki, bu da ətrafın gözəlliyi ilə özünü təcəssüm etdirir. Əgər işçilərim mənə müsbət gözlə baxırlarsa, mən gözəlləşir və güclənirəm. Yox, əgər onlar mənə mənfi baxışlarla baxırlarsa, onda mən zəif rəhbərəm. Yəni onlara hələ də çata bilməmişəm, onların dərdinə əlac ola bilməmişəm. Əgər qonşum mənə yaxşı gözlə baxmırsa, mən özümü pis hiss edirəm. Deməli ki, ona yetərincə səmimi olmamışam. Ola bilsin ki, öz qapımın qarşısını süpürəndə onun qapısının qarşısını gözardı etmişəm və ya ona yetərincə yaxınlaşmamışam. Bunların hamısını düşünəndə belə bir nəticəyə gəlinir ki, biz öncə insan olmalıyıq. Müvəffəqiyyətlər, zavodlar, fabriklər sonrakı məsələlərdir. Mən heç vaxt insan dəyərini maddiyat üzərində düşünməmişəm. Dostlarımın bir çoxu maddi olaraq zəngin deyillər, amma yüksək mənəvi dəyərlərə malikdirlər. Elə insanlar da vardır ki, çox zəngindirlər, amma bəzi məsələlərdə razılaşmırıq. Qısacası mənim dostumun anlayış tərzi çox önəmlidir. O insan alim, rəssam, kəndçi və ya çoban ola biər. Ancaq mənəvi dəyərlərimiz uyğundursa, biz yaxşı dost ola bilərik. Yetərki onun baxış müstəvisi müsbət niyyətlə olsun. Bir-birimizi başa düşək. Anlayaq ki, biz həyatda daimi deyilik və həyat filmi çox qısadır. Qısa olmaqla yanaşı, çox sürətlə gəlib keçər. Ona görə də zamanınızı çox gözəl dəyərləndirin. Bir vaxtlar vardı mən Tehranda fəaliyyət göstərirdim. Geniş kapitala malık bir sahibkarın işi ilə mənim işim üst-üstə düşürdü. Bir gün onunla söhbət edərkən, o mənə dedi ki, bütün kapitalımı sənə versəm gəncliyini mənə verərsənmi? Mən özözümə düşündüm ki, mən nə qədər yaşamalıyam ki, bu adam qədər zəngin olum... Ancaq indi artıq o zaman istədiklərim artıq reallaşmaqdadır. Bəlkə də yaxın gələcəkdə təyyarəm də olacaq. Yəni maddi olaraq hər şeyim

var. Hazırda mövcud olan kapitalımın miqdarı təxmin etdiyimdən də çoxdur ki, bütün bunları Allah mənə nəsib edib. Mən həmişə düşünürdüm ki, ya halal yolla qazanacağam, ya da gedib dağda çobanlıq edəcəyəm. Yaxşı sərmayədar körpü (vəsilə) rolunu oynayır. Gərək lazım olduğu qədər işləyəsən ki, Allah da sənə nəsib etsin. Allah insanlar vasitəsi ilə insanları ayağa qaldırır, peyğəmbərlər vasitəsi ilə insanlara hidayət edir, liderlər vasitəsi ilə insanlara yardım edir və s. Ona görə də həmişə arzulamışam ki, mən müsbət baxışlı sərmayədar olum. İstəyirəm ki, xalqın nifrət etmədiyi sərmayədar olum. Əgər bilsəm ki, xalqım mənə nifrət edir, bütün sərmayələrimi ayağımın altına alacaq qədər cəsarətim var ki, bu da Allahın mənə verdiyi əlamətlərdəndir. Hazırda kapital və çalışan insanların münasibətləri istiqamətindəki mülahizələrimlə bağlı kitab üzərində işləyirəm. Mən çalışqan və dürüst insanları sevir, tənbəl insalara isə nifrət edirəm. Siz gənclər bu günün işini sabaha saxlamayın. Elə bu gün oturun yaxşıyaxşı düşünün: siz bu gün dünya üçün nə etməlisiniz. Sizdən əvvəlkilərin etdiyi səhvləri təkrarlamamalısınız. Digər tərəfdən sizlərin belə bir universitetdə oxumağınız həyatdakı şansınızı artırır. Bunun dəyərini bilin və buradakı imkanları yaxşı qiymətləndirin. Mənim yaxın ətrafımda işləyən köməkçilərim bu universitetin məzunlarıdır. Onlar yüksək əmək qabiliyyəti ilə yanaşı, həmçinin şəxsiyyətə yaraşan insani dəyərlərə sahib, dürüst insanlardır. Avropa universitetlərindən fərqli olaraq siz burada həm də yüksək əxlaqa yiyələnirsiniz. Bu kimi məsələlər çox vacib amillərdir və siz buna önəm verməlisiniz. Ona görə də bu universitetin qiymətini bilin və buradakı zamanınızı gözəl dəyərləndirin. Bilirsinizmi, mənim zavodlarımda mürəbbə də hazırlanır. Şəkər xəstə-

liyim olmasına baxmayaraq mən həmin mürəbbələri yoxlamadan bazara çıxarılmasına icazə vermirəm. Çünki həmin məhsullarda mənim adım var və mənim adım həyatımdan daha önəmlidir. Həyat keyfiyyətli olmalıdır ki, yaşamağa dəysin. Əziz gənclər, sizin üzərinizə gələcək adına çox ağır məsuliyyətlər düşür. Ona görə də özünüzü bilin və bu məsuliyyəti dərk edərək, həyata ona görə hazırlaşın. Sizlər sadəcə özünü qurtarmaq üçün deyil, vətəni qurtarmaq kimi geniş düşünməlisiniz. Ancaq belə geniş düşünərkən də radikallığa yol vermək olmaz. Bütün hadisələri bir ahəng, kompleks, harmoniya müstəvisində düşünərsəniz, əlbə ə ki, Allah da sizə yardım edər. Qəlbiniz, ürəyiniz, niyyətiniz sizin qədərinizdir. Heç zaman düşünməyin ki, siz şanssızsınız. Hər zaman şans vardır, sadəcə sən onu görə bilmirsən. Çünki sən o şansın ürəyinə hopması üçün qapı açmırsan. Ona görə ilk növbədə qəlbini, niyyətini təmiz tutmalısan. Burada mənim hərəkət etməyim, danışa bilməyim hamısı ayrıayrılıqda hərəsi bir şansdır... Bu gözəl universitetin qiymətini bilin! Mən bura həm minnətdarlıq üçün, həm də sizlərlə bərabər ürək sözlərimi söyləmək üçün gəldim. Sizləri çox sevirəm. Həyatda hamınıza müvəffəqiyyətlər arzulayıram. Qafqaz Universitetinə də gələcəkdə daha böyük uğurlar arzulayıram. Bu universitetin hədəfi dünya universiteti olmaqdır və mən görürəm ki, ona layiq universitetdir. Çünki bu universitetin özü var, fəlsəfəsi var, hədəfi var. Allah da doğru yol alanlara həmişə yardım etmişdir. Hamınızı sevirəm, səmimi qəlbdən təbrik edirəm! Sağ olun!

2007

24

Qafqaz Universiteti

“Rusiya-Azərbaycan münasibətləri” mövzusunda keçirilmiş seminardakı çıxışı

Qafqaz Universiteti, 16 mart 2007-ci il

Mən Rusiya Federasiyası və Azərbaycan arasındakı münasibətlərin indiki vəziyyəti bararəsində mühazirə oxumaq istəmirəm. Məqsədim bu bərədə bir az məlumat verib, sonra suallarınızı cavablandırmaqdır. Əsas məsələdən, yəni dövlətlərimiz arasındakı əlaqələrin bugünkü səviyyəsindən danışarkən qeyd etməliyəm ki, onon beş il bundan əvvəlki vəziyyətlə indini müqayisə etsək münasibətlərimizin qənaətbəxş olduğunu demək olar. Xatırlayırsınızsa, on altı il bundan əvvəl (bəlkə bəzi insanların yadındadır) keçmiş Sovet İ ifaqında vətəndaşlar arasında Sovet İ ifaqının saxlanması məsələsinə dair referendum keçirilmişdir. Bildiyimə görə, respublikaların hamısında əhalinin böyük əksəriyyəti gözlənildiyi kimi Sovet İ ifaqının saxlanmasının lehinə səs vermişdi. Lakin həmin hadisədən yarım ildən az bir vaxt keçdikdən sonra Sovetlər Birliyi parçalandı. Rəsmi surətdə Sovet İ ifaqı öz mövcudluğuna 1991-ci il Milad bayramı günü xitam versə də, əslində bu, 1991-ci ilin payızında faktiki olaraq baş vermişdi. Beləliklə, 16 il öncə biz müəyyən mənada bir ölkənin tərkib hissələri idik. Nəticədə ölkələrimiz arasında başlanğıcda özünəməxsus olan münasibətlərin əsası 15 il bundan əvvəl qoyuldu. Əslində hələ 15 il tamam deyil, belə ki, bu il aprelin 4-ndə biz diplomatik əlaqələr yaratmağımızın 15 illiyini qeyd edəcəyik. Səfirliyimiz 1993-cü ildə açılmış və o vaxtdan etibarən ölkələrimiz arasında müəyyən dərəcədə sabit diplomatik münasibətlər mövcuddur. Azərbaycanın müstəqil dövlət kimi varlığını bərqərar etməsi əlverişsiz şəraitdə baş verdi. Belə ki, Azərbaycanın öz müstəqilliyini bərpa etməsi qonşu dövlətlərdən biri ilə böyük münaqişə yaranması ilə eyni vaxta təsadüf etdi. Bu baxımdan, Azərbaycanın düşdüyü vəziyyət keçmiş Sovet Respublikaları arasında ola bilsin ki, Tacikistan istisna olmaqla, bütün digər respublikalardan ağır idi. Tacikistanda vəziyyət daha pis idi. Həmin vaxt federasiyadan ayrılaraq tərkib hissələrinə parçalanan Yuqoslaviya kimi dövlətlərin də dağıldığını xatırlatmaq olar, lakin bu halda ayrılmaq daha dağıdıcı nəticələrə gətirib çıxardı. Beləliklə, dövlətlərimiz arasında münasibətlərin yaradılması başlanğıcda çətın olmuş və sonrakı 6-7 il ərzində, təəssüf ki, çox ləng inkişaf etdirilmışdır. Münasi-

Vasili İstratov
Rusiya Federasiyasının Azərbaycandakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri

Bu yeni, modern, çiçəklənmiş olan universitetə gəlməkdən məmnunluq duyuram. Universitetin heyətinə və tələbələrinə neçə belə uğurlu illər arzulayıram.

Elm-dövlət xadimləri və iş adamlarının çıxışlarından

2007

25

bətlərimizin hazırkı səviyyəsi müəyyən dərəcədə 2001 və 2002-ci illərin hadisələri, yəni cənab H.Əliyev və cənab V.Putinin öz ölkələrinin prezidentləri seçilməsi ilə bağlıdır. Əslində, münasibətlərimizin yeni mərhələsinin hələ 2000 və 2001-ci illərdə Kiyev görüşlərində başlandığını demək mümkündür. Bu, bizim prezidentin həmin ölkəyə ilk səfəri idi. Bu bir uğurlu başlanğıc oldu və həmin vaxtdan etibarən münasibətlərimiz bütün sahələrdə və istiqamətlərdə ardıcıl olaraq inkişaf etməyə başladı. Demək istəyirəm ki, yalnız siyasi münasibətlərimiz deyil, iqtisadı və mədəni əlaqələrimiz də inkişaf etməyə başladı. Əslində bu münasibətlər hə a 90-cı illərdə də kəsilməmişdi. Lakin 2001-ci ildən etibarən dövlətlərimiz arasında münasibətlər yaxşılaşmışdır. Jurnalistlər həmişə mənə münasibətlərimizdəki problemlər barədə suallar verirlər. Mən deyərdim ki, jurnalistlik peşəsi onlara yaxşı cəhətlər barədə deyil, problemlərə aid suallar verməyi diktə edir. Həmişə belə düşünüblər ki, yayımlamaq üçün ən yaxşı xəbər pis xəbərdir və jurnalist-

lərin bütün səylərinə baxmayaraq, mən həmişə demişəm və təkrar edirəm ki, bizim münasibətlərimiz yaxşıdır. Əlbə ə, vaxtaşırı olaraq bizim ölkələrimizin müzakirə etməli olduğu bəzi məsələlər ortaya çıxır. Məsələn, ötən ilin noyabr - dekabr aylarında mətbuatın ilk səhifələrində olan Rusiya Federasiyasının yeni miqrasiya siyasəti, onunla bağlı yeni qanun-qaydalar və yaranmış vəziyyət bu gün də mətbuatın diqqət mərkəzindədir. Bir neçə dəqiqə bundan əvvəl jurnalistlərə dedim və yenə də bildirirəm ki, bu tədbirlər məxsusi olaraq Rusiyada yaşayan azərbaycanlılara qarşı yönəldilməyib. Yanvar, fevral və mart aylarında həyata keçirilmış tədbirlər Rusiyada yaşayan azərbaycanlıların maraqlarına uyğun olmuşdur və bildiyimə görə, Rusiyada yeni sistemə keçidi asanlaşdırmaq üçün Azərbaycan diasporası tərəfindən açılmış hüquq məsləhətxanalarının yaxınlarda bağlanması haqqında qərar verilmışdır. Beləliklə, bu məsələnin ikitərəfli münasibətlərdə problem yaratmadığını söyləmək olar. Bu, ayrı-ayrı fərdlər üçün problem ola bilər, lakin bütün bir

xalqın problemi deyil. Gəlin bu məsələyə belə yanaşaq. Geniş müzakirə olunan digər bir məsələ qaz məsələsidir. Azərbaycan hökuməti Qazprom şirkətindən onun qoyduğu yeni qiymətlə qaz almaqdan imtina etdi və bu qərarı başa düşmək olar. Bu məsələ ilə əlaqəli belə bir şərh vermək istərdim ki, ne , qaz, elektrik kimi məsələlər potensial olaraq siyasiləşdirilmiş məsələlərdən nə qədər tez ayrılarsa, bir o qədər yaxşı olar. Bununla mən nə demək istəyirəm? Subsidiyalaşdırılmış qiymətlər bir gün ləğv olunacaq. Bu, nə qədər tez baş versə, bir o qədər yaxşıdır. Bu ildən etibarən Azərbaycan qaza olan tələbatını öz daxili ehtiyatları hesabına ödəyə bilirsə, onda əlbə ə Azərbaycanın başqalarının subsidiyalaşdırılmış ehtiyatlarındansa öz ehtiyatlarına arxalanması daha düzgün bir addımdır. Bu anda suallarınız olarsa, bu məsələ ətrafında daha geniş danışa bilərəm. Qeyd etmək istəyirəm ki, bu ilin ilk iki ayı üçün dövlətlərimiz arasındakı ikitərəfli ticarətin həcmini göstərən rəqəmləri görəndə mən çox təəccübləndim. Rəqəmlər artır. Bu məqamda

2007

26

Qafqaz Universiteti

qeyd etmək lazımdır ki, qaz ehtiyatı satışı artıq buraya daxil deyil. Bu halda rəqəmlər qaz olmadan belə artır. Qaz olmadıqda belə ticarət rəqəmlərində ötən ilki ilə müqayisədə artım müşahidə olunur. Bu isə o deməkdir ki, bizim münasibətlərimiz hə a iqtisadi cəhətdən də sürətlə inkişaf etməkdədir. Maraq xatirinə Azərbaycanın xarici ölkələrlə ticarətinin həcmini hesablamağa çalışsanız və qaz və ne istisna olmaqla Azərbaycanın digər dünya dövlətləri və Rusiya ilə ticarət dövriyyəsinin həcmini müqayisə etsəniz görərsiniz ki, Azərbaycanın xarici ticarətinin əhəmiyyətli faizi Rusiyanın payına düşür və yəqin ki, bu sizi ən azı mənim qədər sevindirər. Bu heç də təəccüblü deyil, axı biz qonşuyuq. Rusiyada yaşayan azərbaycanlılar da daxil olmaqla bizim bir çox ortaq cəhətlərimiz var. Onların bəziləri Rusiya vətəndaşıdır, bəziləıri isə deyil. Azərbaycanda da əsrlər boyu ruslar yaşayıb, indi də yaşamaqda davam edirlər. Bu səbəbdən biz yalnız siyasi və mədəni baxımdan deyil, eyni zamanda iqtisadi sahədə də əməkdaşlıq etməyə hər cəhətdən hazırıq. 2005-ci ildə ölkələrimiz arasında ticarətin həcmi təqribən bir milyard dollar olub. Bu il, əgər məndə olan rəqəmlər dəqiqdirsə, ne və qaz olmadan qarşılıqlı ticarət rəqəmi 2 milyard dollar həcmində ola bilər. Bu, mən deyərdim ki, kifayət qədər böyük rəqəmdir. Lakin bununla mən bu göstəricinin ən yüksək hədd olduğunu demək istəmirəm. Əlbə ə, bu səviyyə ilə qane olmaq olmaz. Əməkdaşlığımızın böyük potensialı var. Hər halda şadam ki, ölkələrimiz arasında əlaqələrdə sağlam iqtisadı münasibətlər var və gələcəkdə də olacaq. Mədəniyyət və dil əlaqələrinə gəldikdə isə, bunu təkrarən deməyə ehtiyac yoxdur, amma yenə də deməliyəm ki, burada, demək olar ki, hər yerdə rus dilində ünsiyyətə girmək mümkündür. Mənim özüm isə Azərbaycan dilini öyrənməyə çalışıram. Bir şeyi də diqqətinizə çatdırmaq istərdim ki, rus dilində burada yalnız ruslar danışmır. Burada danışılan rus dilinin saf və

səlis olması mənim diqqətimi cəlb edib. Rusiyanın təhsil naziri cənab Fursenko bir-iki hə ə bundan əvvəl Bakıya səfəri zamanı orta məktəblərdən birinin rus və azərbaycan bölmələrinə baş çəkmiş və çox məmnun qalmışdır. Onun fikrincə, buradakı ikinci sinif şagirdləri qrammatik cəhətdən rus dilində Moskvalı şaqirdlərdən daha düzgün danışırlar. Cənab Fursenkonun özü Sankt Peterburq şəhərindəndir. Demək istəyirəm ki, ola bilsin, cənab Fursenko Moskva məktəblərinin səviyyəsinin çox yüksək olmadığını düşünür. Lakin hər halda bu, həqiqətdir. Rus dilinin burada saxlanması mənfi cəhət deyil. Türk, rus və ingilis dillərini bilən azərbaycanlı gənclər dünya iqtisadiyyatına qoşula bilər və bu da bir xalqın sahib ola biləcəyi ən böyük üstunlüklərdən biridir. Burada mənim əvvəlki təyinatlarım haqqında məlumat veriləndə bildirildi ki, Dublində Rusiya Səfirinin müşaviri vəzifəsində çalışmışam. 1990-cı illərdə davamlı olaraq bir neçə il İrlandiya dünyada ən sürətli iqtisadi inkişafa nail olan ölkə oldu. İndi isə bu ölkə Azərbaycandır. İrlandiyanın nə ne i, nə də qazı var. Mən deyərdim ki, heç nəyi yoxdur, bir tək xalqdan başqa. Uzun illərdən bəri İrlandiyanın ixrac etdiyi yalnız insanları olmuşdur. Nəticədə, İrlandiyada cəmi 4 milyon irland yaşadığı halda ABŞ, Avstraliya, Yeni

Zelandiya və başqa ölkələrdə isə 70 milyon irlandiyalı yaşayır. Onlar öz gənclərini xarici ölkələrə göndərməyi dayandırıb, onlara yaxşı təhsil verməyə başlayanda və xalq naminə çalışmaq üçün iş imkanları yaradanda ölkədə elə bir iqtisadi artım baş verdi ki, hələ 80-ci illərdə ancaq əhalisini ixrac edən ölkə 90-cı illərdə ne i olmadığı halda adambaşı ixracat göstəricisinə görə dünyada birinci yeri tutdu. Halbuki, 1973-cü ildə Avropa İ ifaqına daxil olanda İrlandiya i ifaqın ən kasıb ölkəsi idi. Bu gün adambaşına düşən gəlirə görə İrlandiya Lüksemburqdan sonra ikinci yerdədir və Avropa İ ifaqının adambaşına düşən gəlir baxımından ikinci varlı ölkəsidir. Bu necə oldu? Onlar öz gənclərindən düzgün istifadə etdilər və ingilis dilini yaxşı bilmələri də onlara daha bir üstünlük verdi. Üç dili yaxşı bilən Azərbaycan gəncləri isə 21-ci əsrin bəlkə də ən böyük üstünlüyü hesab olunan ne və qaz sənayesinin inkişafından başqa ölkə iqtisadiyyatının digər sahələrini də sürətlə inkişaf etdirə bilər. Biz, yəni Rusiya buna yalnız sevinərik. Təşəkkür edirəm.

Elm-dövlət xadimləri və iş adamlarının çıxışlarından

2007

27

“Teleradio jurnalistikası və etika qaydaları” mövzusunda keçirilmiş seminardakı çıxışı

Qafqaz Universiteti, 27 mart 2007-ci il

Hörmətli Əhməd bəy, hörmətli qonaqlar, müəllimlər və tələbələr! Mən sizinlə birgə belə bir konfransda iştirak etməkdən böyük məmnunluq duyuram. Doğru deyim ki, Qafqaz Universitetindəki mövcud vəziyyəti görərkən, mən bir azərbaycanlı kimi çox sevindim ki, artıq Azərbaycanda beynəlxalq standartlara uyğun universitet mövcuddur. İstər onun maddi-texniki bazası, istərsə də professor- müəllim heyəti ilə bu belədir. Bu, bizi çox sevindirir. Ona görə mən də özümdə nöqsan tuturam ki, indiyə kimi niyə Qafqaz Universiteti ilə bizim əlaqələrimiz kifayət qədər inkişaf etməyib. Bu konfransa dəvət etdiyinə görə mən Qafqaz Universitetinin rəhbərliyinə öz minnətdarlığımı bildirirəm. Burada müzakirə olunacaq mövzu mürəkkəb olması ilə yanaşı, həm də aktual bir mövzudur. Televiziya və radio ilə bağlı sahə artıq dünyada önəmli bir sahəyə çevrilib. Çünki hazırda canlı şahidi olduğumuz XXI əsr daha çox qloballaşma ilə, informasiyalı cəmiyyətin yaranması ilə və baş verən proseslərin çox sürətlə hərəkət etməsi ilə xarakterizə olunur. Bu dövrdə informasiyalı cəmiyyətə və ya informasiya texnologiyaları ilə bağlı olan sahələrə xüsusi önəm verilir. Ona görə də bütün beynəlxalq təşkilatlarda mətbuatla bağlı olan məsələlərə xüsusi önəm verilir və mətbuat azadlığı probleminə demokratiyanın inkişafı amili kimi önəm verilir. Hə a lazım gəldiyi halda mətbuatın azadlığı məsələsi digər sahələrdən üstün tutulur. Hazırda bütün dünyada televiziya və radio sahəsinədə baş verən dəyişikliklər və texnoloji yeniliklərə xüsusi önəm verildiyi üçün, mən çıxışımda bu sahəyə qısaca arayış vermək istəyirəm: - Hazırda dünyada analoq sistemindən rəqəmsal sistemə keçid baş verməkdədir. Bu sistemə keçid televiziya və radio sahəsində həm keyfiyyət baxımından, həm də yayımlanan proqramların daha geniş ərazilərə çatdırılması baxımından ciddi dönüş yaradacaqdır. Artıq dünyanın əksər ölkələrində dövlət miqyasında rəqəmsal sistemə keçid üçün proqramlar hazırlanır. Hə a bir sıra inkişaf etmiş ölkələr (Skandinaviya ölkələri) artıq 2007-ci ildən etibarən rəqəmsal sistemə keçəcəklər. 2008-ci ildən isə bu iş daha da genişlənəcəkdir. Azərbaycanda da bu məsələyə xüsusi önəm verilir. Azərbaycan hökuməti rəqəmsal sistemə keçid üçün artıq

Nuşirəvan Məhərrəmli
Azərbaycan Respublikası Teleradio Şurasının sədri

Qafqaz Universitetindəki mövcud vəziyyəti görərkən, mən bir azərbaycanlı kimi çox sevindim ki, artıq Azərbaycanda beynəlxalq standartlara uyğun universitet mövcuddur. İstər onun maddi-texniki bazası, istərsə də professor- müəllim heyəti ilə bu belədir. Bu, bizi çox sevindirir. Ona görə mən də özümdə nöqsan tuturam ki, indiyə kimi niyə Qafqaz Universiteti ilə bizim əlaqələrimiz kifayət qədər inkişaf etməyib.

2007

28

Qafqaz Universiteti

proqram hazırlayır. Hesab edirik ki, bu proqramı Azərbaycanda həyata keçirmək üçün 2015-ci il kimi bizə vaxt lazımdır. Bunu qeyd etməkdə məqsədim odur ki, televiziya və radio artıq ayrıca bir fəaliyyət sahəsinə çevrilir. Yəni bu fəaliyyət sahəsi ilə artıq minlərlə insan məşğul olur. Digər tərfdən bu fəaliyyət sahəsinin önəmi daha da artmaqdadır. Televiziya və radio sahəsində fəaliyyət göstərən bir şəxs kimi bu sahənin təkcə üstünlüklərindən danıışmayacağam. Təəssüflər olsun ki, bu sahə ilə bağlı çoxlu problemlər də mövcuddur. Ancaq, doğrudan da, televiziya və radio kütləvi təsir vasitəsi kimi (biz buna kütləvi informasiya vasitəsi də deyirik) təsiretmə imkanları olduğu üçün onun önəmi daha da artır. Televiziya və radio yayımı Azərbaycanda artıq müəyyən bir tarixə malikdir. 1926-cı il noyabrın 6-da Azərbaycanda radio yayımlarının fəaliyyətə başlaması ilə bu sahənin tarixi başlanmışdır. 1956-cı il fevralın 14-də isə Azərbaycanda ilk dəfə olaraq televiziya yayımı fəaliyyətə başlamışdır. Göründüyü kimi artıq tarixi baxımdan müəyyən qədər zaman keçmişdir ki, bu tarix ərzində Azərbaycanda tele-radio sahəsində böyük işlər görülmüşdür. Nəhayət, 1991-ci ildə Azərbaycan müstəqilliyini qazandıqdan sonra tele-radio yayımı sahəsində də yeniliklər baş verdi. Azərbaycanda özəl radio və televiziya qurumları fəaliyyətə başladı. Hazırda Azərbaycanda, bütövlükdə götürsək, 40-dan çox televiziya və ya radio yayımı ilə məşğul olan qurum fəaliyyət göstərir. Bunların içərisində 6 televiziya qurumu bütün ölkə miqyasında verilişlərini yaya bilir ki, onlardan da 4-ü özəl televiziya kanalıdır. Regional televiziya kanlallarının sayı 12-dir. 2 regional televiziya kanalına isə lisenziya verilmişdir ki, onlar da yaxın vaxtlarda fəaliyyətə başlayacaqlar. Azərbaycanda radio yayımı ilə məşğul olan qurumların sayı 10-dur.

Başqa ölkələrdə radio kanallarının sayı televiziya kanallarının sayından daha çoxdur. Yəqin ki, yaxın zamanlarda bu balansın tarazlaşması məsələsinə də baxacağıq. Son zamanlar ölkədə kabel televiziyasının inkişafına da xüsusi diqqət veririk. Son bir ildə sayca 10 kabel televiziyasının fəaliyyətinə razılıq vermişik. Qeyd olunan göstəriciləri Azərbaycanın əhalisinin sayına və ərazisinin ölçüsünə görə dəyərləndirsək, bu rəqəmlərin kifayər qədər olduğunun şahidi olarıq. Düzdür, bəziləri bizi günahlandırır ki, Azərbaycanda tele-radio kanallarının sayı yetərincə deyil. Ancaq qeyd etməliyəm ki, hər bir ölkənin öz daxili siyasəti mövcuddur. Əgər biz yazılı mətbuatımızdakı vəziyyəti teleradio sahəsinə tətbiq etsək, acınacaqlı bir vəziyyət alınar. Yəni bu dövlətin strateji maraqları əhatəsində olan bir sahədir.

Qeyd etməliyəm ki, bu sahənin inkişafına mane olan amillər də mövcuddur. Ona görə də bu məslədə həmişə radikallığa yol vermək olmaz. Hər bir addım düşünərək atılmalıdır. Azərbaycanda Milli Televiziya Radio Şurası 2003-cü ildə yaradılmışdır. Həmin tarixə kimi bu sahəyə ümumi dövlət nəzarəti ayrı-ayrı qurumlar və ya nazirliklər tərəfindən həyata keçirilirdi. 2003-cü ildə Milli Televiziya Radio Şurası qurularkən Avropa standartları əsas götürülərək, müstəqil bir qurum kimi fəaliyyətə başlamışdır. Bu qurumun prezident tərəfindən təyin olunmuş 9 üzvü olur. Amma onların heç biri prezident və ya parlament tərəfindən fəaliyyət müddətində geri çağrıla bilməzlər. Yəni onlar fəaliyyət müddətində tam sərbəstdirlər. Onların dövlətdən tək asılılıqları maliyyə məsələləri ilə bağlıdır. İlk baxışdan müstəqil bir qurum kimi görünsə də, bu qurumun bir çox problemləri mövcuddur.

Elm-dövlət xadimləri və iş adamlarının çıxışlarından

2007

29

Birincisi onu qeyd etməliyəm ki, yeni fəaliyyətə başlamış bu qurum istər maddi texniki bazasının təkmilləşdirilməsi, istərsə də kadr probleminin həlli baxımından bir sıra problemlərlə qarşılaşır. Bu məqsədlə xeyli işlər görülmüşdür. Artıq Azərbaycanın tele-radio məkanına tam nəzarət etmək üçün tam şəkildə fəaliyyət göstərə bilirik. Qeyd etdiklərim ümumi bir arayış idi. İndi isə əsas mövzumuz olan teleradio jurnalistikası və etika qaydaları haqqında danışaq. Azərbaycan Respublikası hələ ki gənc bir ölkədir. Ona görə də keçmiş SSRİ-nin ideoloji ənənələri hələ də bizdə öz təsəirini müəyyən mənada saxlamaqdadır. Bu vəziyyət müxtəlif məqamlarda – məişətdə, televiziya verilişlərində və sairədə özünü göstərir. Bütün bunlar, aydındır ki, Azərbaycan məkanında baş verir. Ona görə də biz birdən-birə istədiyimiz ideal cəmiyyətə malik ola bilmərik. Yəni hələ ki, Azərbaycanda ictimai şüur bizim istədiyimiz şəkildə deyil. Ətrafımızda baş verənlərə münasibət göstərən zaman həmin hadisəni çox rahat tənqid edirik. Ancaq təəssüflər olsun ki, həmin vəziyyətlərdən özümüz nəticə çıxartmırıq. Azərbaycanın teleradio sahəsində, ideal olmasa da, bəzi Avropa ölkələrində mövcud olan qanunvericilikdən üstün qanun mövcuddur. Bu qanun 2002-ci il oktaybrın 8-də qəbul olunmuşdur. Qanunda liberal dəyərlər üstünlük təşkil edir. Qanuna görə Tele-Radio Şurasının sələhiyyətləri mövcud olsa da, həmin səlahiyyətləri məhdud edən müəyyən tərəflər də çoxdur. Məsələn, qonşu Türkiyə Respubliksında və ya Avropanın bir sıra ölkələrində Tele-Radio Şurasına verilmiş səlahiyyətlər daha çoxdur. Həmin ölkələrdə Tele-Radio Şurası qanunvericilikdən yayınan tele-kanallara qarşı daha sərt qaydalar tətbiq edə bilirlər. Bizdə isə bu məsələlər nisbətən yumşaq həll olunur. İlk baxışdan bəzi insanlar bizi tənqid edirlər ki, ayrı-ayrı tele-kanallarda baş alıb gedən özbaşınalığa

qarşı tədbir görülmür. Ancaq qeyd etməliyəm ki, biz səlahiyyətlərimiz çərçivəsində, bütün imkanlarımızı tətbiq edərək, bu işi lazım olan səviyyədə təşkil etməyə çalışırıq. Lakin bununla belə, xeyli problemlərimiz mövcuddur. Tele-kanallarımız hələ gənc olduqları üçün bu müəssisələrdə çalışan insanların da əksəriyyəti gənc yaşda olanlardır. Gənc kadrlar isə fəaliyyət zamanı radikallığa üstünlük verirlər və hər şeyə daha tez nail olmağa çalışırlar. Bu məqsədlə də sürətlə fəaliyyət göstərmək istəyən kadrlar bəzən qarşısına çıxan haisənin mahiyyətinə varmadan hərəkət edirlər. Bu kimi hallardan ortaya çıxan nöqsanlar telekanallarda xeyli mövcuddur. Bu kimi problemlər milli-mənəvi dəyərlərimizlə bağlı daha çoxdur. Azərbaycan Avropa ilə Asiyanın sərhəddində özünəməxsus bir məkanda yerləşir və bizim özümüzə xas olan milli-mənəvi dəyərlərimiz var. Yəni Azərbaycan Avropa deyil. Telekanallarda Avropa insanına xas olan verilişlərin yayımlanması təzadlara səbəb olur. Bəzən biz saatlarla xarici ölkə vətəndaşlarının milli dəyərlərini əks etdirən verilişlərə baxmalı oluruq. Bu sahədə xeyli işlər görsək də, hələ ki, istədiyimizə nail olmamışıq. Mən əminəm ki, biz buna nail olacağıq. Tele-Radio verilişləri haqqında qanunda milli-mənəvi dəyərlərlə bağlı xüsusi tələblər var. Hər bir veriliş və ya proqram hazırlanarkən milli-mənəvi dəyərlər nəzərə alınmalıdır. Telekanallar proqramlarını hazırlayarkən maarifləndirmə və ya mədəniyyətin inkişafına təkan verən məsələlərə üstünlük verməlidir. Əlbə ə ki, digər məsələlər də qanunda öz əksini tapmışdır. Amma mən çalışacağam ki, marifçilik və mədəni inkişaf məsələləri haqqında danışım. Təssüflə qeyd etmək itəyirəm ki, Azərbaycanda milli-mənəvi dəyərlərə qiymət verməyən qeyri-peşəkar jurnalistlər mövcuddur. Azərbaycanda jurnalistlərin fəaliyyət göstərdiyi sahə dördüncü hakimiyyət kimi dəyərləndirilir. Bəlkə də,

bundandır ki, jurnalistika sahəsində işləyənlərin sayı daha çoxdur. Bu sahədə çalışanların hərəsinin öz məqsədi var. Qarşıya qoyulan məqsədlər isə həmişə bizim istədiyimiz istiqamətdə formalaşmır. Müxtəlif maraqlara xidmət göstərən tərəflərin mövcudluğu isə telekanallarda istənilən keyfiyyətin ortaya çıxmasına mane olur. Bu kimi hallar digər dövrlərdə və ya başqa ölkələrdə də mövcud olmuşdur. Bununla əlaqədar 1923-cü ildən etibarən jurnalistlər

özlərinin peşə kodekslərini qurmağa balayıblar. Sonralar bu peşə kodeksləri daha geniş şəkildə yayılmağa başlamışdır. Lakin hələ indiyə kimi bu problem tam şəkildə öz həllini tapmamışdır. Dünyanın ən böyük telekanallarında da bu məsələlərin həlli hələ də gündəmdə qalmaqdadır. Hə a həmin peşə kodekslərinə görə belə bir qayda da vardır ki, jurnalistlər adi diyircəkli qələm və təqvimdən başqa heç bir hədiyyə də ala bilməzlər və s. Yəni haqqında danışdığımız peşə kodekslərində bu cür xırda məslələr də yer almışdır. Bizdə isə, bu kimi məsələlər hələ ki, istənilən səviyyədə deyildir. Hər halda biz bu istiqamətdə ciddi iş aparırıq. Hesab edirəm ki, Azərbay-

2007

30

Qafqaz Universiteti

canın tele-radio məkanında 1990-cı illərin əvvəllərində mövcud olan vəziyyət indi yoxdur. Biz artıq xeyli müddətdir ki, doğru yolda xeyli işlər aparırıq. Qeyd edim ki, hazırda ölkəmizdə istər qanunvericilik baxımından, istərsə də praktiki təcrübə baxımından bu sahədə xeyli irəliləyişlər olmuşdur və bu hərəkətlilik davam etməkdədir. Azərbaycanın televiziya və radio verilişləri sahəsində qanunvericiliyə nəzarət edən bir qurum kimi biz

miş material yox idi. Araşdırmalardan sonra müəyyən etdik ki, onların dediklərində müəyyən həqiqət mövcuddur. Məlumdur ki, Azərbaycanda kino sənətinin inkişafı ilə bağlı ölkə prezidentinin sərəncamından sonra bu sahədə kompleks işlərə başlanmışdır. Bütün bunlar imkan verəcək ki, yaxın gələcəkdə televiziya və radio yayımlarında Azərbaycan dilli verilişlər bazası tam təmin edilsin. Təbii ki, o vaxta kimi biz xarici ölkələrin istehsalı olan kinaların yayımlanmasına icazə verəcəyik, amma bu məhdud şəkildə tətbiq olunacaqdır. Açıq etiraf etmək lazımdır ki, Azərbaycanın televiziya məkanında xarici ölkə istehsalı olan serialların yayımlanması acınacaqlı hal almışdır. Digər tərəfdən tele-kanallarda yayımlanan serialların ideoloji baxımdan bizə tamamilə uzaq ölkələrin istehsalı olması bu problemi daha da ciddiləşdirir. Biz bu məsələni tele-kanalların rəhbərləri qarşısında qaldırdığımız zaman belə cavab verirlər ki, həmin seriallar ucuz qiymətə alınmaqla yanaşı, efir vaxtının doldurulmasında da mühüm rol oynayır. Həm də etiraf edək ki, Azərbaycanda xanımlar mövcuddur ki, bu serialları həqiqətən maraqla izləyirlər. Bizim qaynar xə imizə bu serialların davam etdirilməsi üçün zənglər də gəlir.

dilində proqramların hazırlanmasına çətinlik çıxarır. Bəzən də verilişlərdə danışılan mövzular xoşagəlməz məcraya gətirilir ki, bu da istənilən hal deyildir. Biz gələcəkdə bu məsələ ilə də bağlı işlər görməyi planlaşdırırıq. Ciddi problemlərdən biri uşaqların və yetkinlik yaşına çatmayanların hüquqlarının qorunması ilə əlaqədardır. Televiziya və Radio Şurasının qanunvericiliyində bununla bağlı xüsusi bir maddə vardır. Belə ki, qanuna görə Televiziya və Radio Şurası uşaqların və yetkinlik yaşına çatmayanların hüquqlarının qorunması üçün xüsusi qaydalar hazırlamalıdır. Biz bu qaydaları hazırlamışıq və Ədliyyə Nazirliyində də qeydiyyatdan keçmişdir. Qaydalara görə axşam saat 23.00-a kimi televiziya kanallarında zorakılıq, qorxu, erotik və dəhşət səhnələri olan filmlər göstərilməməlidir. İnformasiya proqramlarında ölmüş insanın cəsədi göstərilməməlidir. İntihar hadisələri göstərilməməlidir. Hətta, tibbi əməliyatlarla bağlı görüntülər insan psixologiyasına təsir göstərirsə, o yalnız axşam saat 23.00-dan sonra göstərilə bilər. Təbii ki, biz bunların tətbiq olunmasına çalışırıq. Lakin bunların hamısının izlənilməsi və ya cəza tətbiq olunması bəzən mümkün olmur. Məsələn, Azərbaycanda elə filmlər var ki, mövzusu vətənpərvərlikdir, amma həmin filmdə qorxu və ya dəhşət səhnələri də mövcuddur. Elə götürək “Hədəf” filmini, bu filmdə insanların vəhşicəsinə döyülməsi və s. səhnələri var. Göründüyü kimi bəzən elə hallarla qarşılaşılır ki, bu da sistemin istənilən şəkildə təmin olunmasında çətinliklərə səbəb olur. Lakin biz tədricən hər nə olursa olsun, dəhşət səhnələri olan filmlərin ekrandan azaldılmasına və ya qeyd olunan zamanlarda yayımlanmasına çalışırıq. Azərbaycanda hazırda qeyri-hökumət təşkilatları və bir sıra mətbuat təşkilatları tərəfindən diflomasiya haqqında qanun üzərində iş gedir. Diflomasiya şərəf və ləyaqətin alçaldıl-

fəaliyyətə başlayarkən, alınmış qərarlara riayət olunması məsələsini ön plana çəkdik. Bu sahədə nizam-intizamın bərpa olunması üçün xüsusilə reklam işlərinin təşkil olunmasına nəzarəti gücləndirdik. Diqqət göstərdiyimiz problemlərdən biri də verilişlərin Azərbaycan dilində yayımlanması idi. Bəzən elə olurdu ki, Azərbaycan dilində verilən verilişlər 50%dən az təşkil edirdi. Bizim səlahiyyətimiz var ki, inzibati qaydada qayda qoyaq ki, bütün verilişlər Azərbaycan dilində verilsin. Lakin televiziya rəhbərləri bizə bildirdilər ki, belə olarsa tele-kanallar işini davam etdirə bilməyəcəklər. Cünki həmin vaxt telekanalların bazasında yetərincə Azərbaycan dilində səsləndiril-

Azərbaycan dili ilə bağlı başqa bir problemimiz isə ölkəmizdə, xüsusilə də Bakıda rus dilində danışan əhalinin hələ də müəyyən kütlə təşkil etməsidir. Ana dilimizin inkişaf etdirilməsi ilə bağlı bir çox fərman və ya sərəncamlar imzalanmasına baxmayaraq, təəssüflər olsun ki, hələ də Azərbaycan dilində sərbəst danışa bilməyənlər mövcuddur. Əlbə ə ki, bu kimi problemlərin həll olunması üçün də qanunvericilikdə qeyd olunanlara ciddi riayət olunmalıdır. Əgər diqqət etmisinizsə, Azərbaycan Televiziyasında çalışan bəzi rus dilli aparıcılar artıq sərbəst şəkildə Azərbaycan dilində danışa bilirlər. Bununla belə, Azərbaycanda ziyalıların bir hissəsinin rus dilli olması da ana

Elm-dövlət xadimləri və iş adamlarının çıxışlarından

2007

31

ması problemi ilə əlaqədar məsələdir ki, bu da Avropa ölkələrinin əksəriyyətində mövcud deyildir. Amma Avropa ölkələrinin əksəriyyətində fəaliyyət göstərən beynəlxalq təşkilatlar səy göstərirlər ki, bu qanun Azərbaycanda qüvvəyə minsin. Bu qanun qüvvəyə minərsə, jurnalist böhtana və təhqirə görə heç bir cəza almayacaqdır. Bu məsələ çox mürəkkəb məsələdir. Mən tele-radio sahəsində çalışan bir insan kimi başa düşürəm ki, jurnalistika çətin peşələrdən biridir. Yəni bu sahə ilə məşğul olanlar az əziyyət çəkmirlər. Ona görə də jurnalistlər müəyyən qədər imtiyaza malik olmalıdırlar. Düzdür, məsələni belə qoyanda buna qarşı çıxan digər peşə sahibləri də az olmur. Ancaq qeyd etmək lazımdır ki, jurnalistlər peşə fəaliyyəti zamanı həyatın hər bir sahəsinə təzahür etməli olurlar. Digər tərəfdən jurnalistika fəaliyyəti cəmiyyətin demokratikləşməsi və ya şəffaflaşmasında mühüm rol oynayır. Ona görə də mən tərəfdarıyam ki, jurnalistlərə əlavə imtiyazlar verilməlidir. Lakin bununla heç də demək istəmirəm ki, jurnalislər məsuliyyətdən uzaq olmalıdırlar. Bütün yuxarıda qeyd olunanları nəzərə alaraq demək istəyirəm ki, diflomasiya haqqında qanuna biz tədricən getməliyik. Bunu etiraf etməliyik ki, bizim ictimai şüur səviyyəmiz Avropa insanının ictimai şüur səviyyəsindən fərqlidir. Diqqətimizi çəkən məsələlərdən biri də jurnalist-məmur münasibətləridir. Azərbaycanda jurnalistlərin məmurlar tərəfindən incidilməsi həddindən artıq çoxdur. Təəssüflər olsun ki, bəzi məmurlar mediyanın əhəmiyyətini başa düşmürlər. Belə məmurlar jurnalistlərə ya məlumat vermək istəmir, ya da doğru məlumat vermirlər. Bu da jurnalistlə məmur arasında problemin meydana gəlməsinə səbəb olur. Digər tərəfdən hazırda Azərbaycanda jurnalist sənəti ilə məşğul olanların sayı artmaqdadır. Bu da öz növbəsində bu peşənin adına ləkə gətirən halların artmasına səbəb olur. Yəni həqiqi jurnalist olmayanlar bu peşənin dəyərini də bilmirlər. Məsələn, ABŞ-da hələ də mətbuat

haqqında qanun yoxdur. İndiyə kimi bu ölkədə jurnalistlər fəaliyyətlərini peşə kodeksləri ilə tənzimləyirlər. Amma təəssüflər olsun ki, hələ də Azərbaycanda bu sahədə özbaşınalıq mövcuddur. Ona görə də bu sahədə irəliyə gedərkən realıqları mütləq nəzərdə saxlamalıyıq və mərhələli üsuldan istifadə etməliyik. Əvvəlcə cəmiyyətimizdə ictimai şüur səviyyəmizi həmin istiqamətə uyğunlaşdırmalıyıq. Hazırda televiziyalarda yayımın bir-neçə üsulu var. Onlar efir yayımı, peyk yayımı, kabel vasitəsilə yayım və son zamanlar istifadə olunmağa başlamış internet vasitəsi ilə yayımdır. Son zamanlar artıq internet radiosu da fəaliyyətə başlamışdır. Bizi narahat edən problemlərdən biri də tele-jurnalistlərin şou aləminə getdikcə artan marağıdır. Özəl televiziya kanalları daha çox biznes maraqlarına üstünlük verir. Büdcədən maliyələşən televiziya kanalları isə bu sahədə fərqli mövqe tutmalıdır. Əgər reytinq göstəricilərinə görə özəl telekanallar hər hansı məsələdə irəlidə dururlarsa, bu yarışmanı dövlət televiziyasına aid etmək olmaz. Özəl telekanallarda şou-biznes baş alıb gedir. Bu da yuxarıda qeyd etdiyim kimi bizi çox narahat edir. Çünki belə vəziyyət ölkəmizdə mənəvi dəyərlərin ucuzlaşmasına zəmin hazırlayır. Bunun nəticəsidir ki, gənclərimiz hər şeyə tez nail ola bilmək üçün bəzən ən “ucuz” yollara baş vururlar. Məsələn, inidi bizdə müğənnilik ən papulyar peşə olub. Bir tərəfdən şadlıq saraylarının sayı artır, ona uyğun olaraq da “müğənni”lərin sayı artır. Əlbə ə, bu mövzuda bizi narahat edən ən önəmli məqamlardan biri də peşəkər olmayan “müğənni”lərin tele-efirlərdən də geniş istifadə edərək bu sənətin ucuzlaşmasında rol oynamasıdır. Hamımıza məlumdur ki, əvvəllər biz daha çox xalq musiqisinə üstünlük verirdik. Lakin təəssüflər olsun ki, qeyd etdiyim xoşagəlməyən hallara qarşı biz, hələ ki, istənilən şəkildə mübarizə apara bilmirik. Anacaq bu sahədə ciddi nəzarətə nail ola bilmək üçün iş aparırıq.

Yeni telekanallarının açılmaması bəzən bizə nöqsan kimi ünvanlanır. Məsələn, uşaq, idman və s. telekanallarının olmaması bizə nöqsan kimi göstərilir. Bu nöqsanları bizə ünvanlayanlara bildirmək istəyirəm ki, Azərbaycan cəmiyyəti nə Rusiya ilə, nə ABŞ ilə, nə də Türkiyə ilə eyni deyildir. Burada spesifik məsələlər var ki, onları mütləq nəzərə almaq lazımdır. Deyək ki, biz uşaq telekanalını açdıq. Onda mən sual verirəm ki, bu telekanalın efiri gün ərzində hansı proqramlarla doldurulacaq? Yəni Azərbaycanda cizgi filmləri hazırlanırmı? Hamıya məlumdur ki, hazırda bu sahə Azərbaycanda yox dərəcəsindədir. Biz çalışırıq və telekanallara bildiririk ki, özləri bu kimi filmlərin hazırlanmasına başlasınlar. Çünki qanunvericilikdə də uşaq verilişlərinin inkşaf etdirilməsinə xüsusilə önəm verilir. Biz hesab edirik ki, telekanalların sayı ölkədə reklam bazarının artması nəticəsində mümkün olacaqdır. Son zamanlar regional telekanalların açılması üzərində iş aparırıq. Bu yaxınlarda Şəkidə və Yevlaxda yeni telekanalların açılması üçün icazə verdik. 10 telekanal isə regionlarda fəaliyyət göstərməkdədir. Lakin biz bu telekanalların maddi-texniki bazasının yetərli olmadığını da görürük. Əgər qoyulmuş standartları həmin telekanallara tətbiq etsək, onların əksəriyyəti bağlanmalı olacaqdır. Ona görə də yeni telekanalın fəaliyyətinə icazə verərkən biz, reklam bazarının inkişafını mütləq nəzərə alırıq. Biz regionların inkişafında maraqlı olduğumuz üçün, bəzən regional kanalların fəaliyyətinə icazə verərkən reklam bazarının inkişaf etməməsinə bəzən göz yummalı oluruq. Mən çıxışımın sonunda qeyd etmək istəyirəm ki, mətbuatın azad olması vacib məsələlərdəndir. Amma bunun özündə belə ifrata getmək bizə heç nə qazandırmayacaqdır. Mən iştirakçılardan çoxlu suallar gözləyirəm. Çox sağ olun!

2007

32

Qafqaz Universiteti

“Sürgündən soyqırıma erməni iddiaları” mövzusundakı çıxışı

Qafqaz Universiteti, 30 mart 2007-ci il

Hörmətli elm adamları və sevimli gənclər! Zənn edirəm ki, bu konfransımız “Sürgündən soyqırıma erməni iddiaları” adı altında təşkil edilmişdir. Ancaq konfransa başlamadan əvvəl qeyd edim ki, hamımız bilirik ki, bir millətin şüuru onun tarixini bilməsidir. Əgər biz tariximizi doğru olaraq və çox qədim köklərinə qədər biliriksə, deməli bir o qədər də təcrübəyə sahibik. Əgər dövlətlərimizin güclü olmasını istəyiriksə, yenə də tariximizə sahib çıxmağımız şərtdir. Təbii ki, mədəniyyətimizə də sahib çıxmalıyıq. Sözümə buradan başlamaq istəyirəm. Çünki bu gün istər Azərbaycan, istərsə də Türkiyə, eyni coğrafiyada yaşayan, həm də tarixi ilə, dini ilə, dili ilə vəhdət təşkil edən bir millətə məxsus dövlətlərdir. Hamımızın kökü qədim Oğuz türklərinə dayanır. Yəni bizim eramızdan əvvəlki zamanlara qədər uzanan qədim tariximiz vardır Moskvada nəşr olunan “pazr kurqanların” dakı materiallara baxdığımız zaman, dünyanın ilk düyünlü xalçasını türklərin hazırladığını görürük. Bu gün “karavan” adlandırdığımız (maşınların arxasında yataqları ilə birlikdə səyahət edənlər) mə umun, daha e.ə. 2000-ci illərdə Altay dağlarında, Sarısu çayı bölgəsindəki qazıntılardan əldə edilən məlumatlara əsasən türklərə aid olduğu bilinməkdədir. Çünki türklər arabaların üzərinə çadırlarını quraraq səyahət edərlərmiş. Beləliklə, ilk karavanın tarixi türklərə dayanır. Bununla da, biz tariximizi nə qədər yaxşı biliriksə, mədəniyyətimizə nə qədər sahib çıxırıqsa, onu nə qədər özümüzünkü olaraq qoruya biliriksə və dilimizə nə qədər sahib çıxırıqsa, millət olaraq da o qədər uzun yaşayacağıq. M. Kamal Atatürk demişdir: “Məmləkət, ölkə gənclərinə ərmağanımızdır. Ölkəyə onlar sahib çıxacaqlardır.” Bu baxımdan sizlər - universitetlərdə oxuyan gənclər sahib olduğunuz biliklərlə ölkəni və ölkələrimizi daha çox irəliyə, dünyanın ən irəli mədəniyyətlərinə aparacaq, əsrin ən yaxşı biliklərinə çatdıracaq insanlarsınız. Bizə niyə belə bir i iham edirlər, yəni ermənilər türklər tərəfindən soyqırıma məruz qaldı, öldürüldü, qətlə yetirildi və s. deyirlər? Əslində bunu başqa mövzularda axtarmaq lazımdır.

prof. Yusuf Halacoğlu
Türkiyə Tarix Qurumunun başqanı

Beləliklə, Osmanlı Dövləti Birinci Dünya müharibəsinə girdiyi zaman öz vətəndaşı olan ermənilər fransızlarla, ingilislərlə, ruslarla əlbir oldular. Bunu hardan öyrənirik? - Bunu o zamanlar Osmanlı Dövlətində vəzifəli olan və Paşa ünvanı almış erməni Milli Delaqasiya başçısı Boqoslovar Paşanın yazmış olduğu raportlardan əldə etmişik. Öz sənədlərimizdən Osmanlı sənədlərindən deyil, məhz bir erməninin yazdığı raportlardan əldə etmişik.

Elm-dövlət xadimləri və iş adamlarının çıxışlarından

2007

33

Bu gün türk tarixinə baxdığımız zaman görürük ki, türklər çox böyük imperiyalar - Hun, Göytürk, Ağqoyunlular, Qaraqoyunlular, Uyğurlar, Səlcuqlu və Osmanlı kimi böyük dövlətlər quraraq bəşər tarixində möhtəşəm səhifələr yazmışlar. Türklər dövlətlər qurmaqla yanaşı, həm də böyük mədəniyyətlərə sahib olmuşlar. Beləliklə, hamımızın gördüyü və hamımızın bildiyi bir çox memarlıq abidələri qədim türk tarixindən bu günümüzə qədər miras qalmışdır. O daşlardakı incələməyə və işləməyə baxın. Dünyanın heç bir ölkəsində bu qədər daş işləməçiliyi yoxdur. Bu bir zövq işidir. Qazaxıstandakı Yeşit Kurqanda çıxan tapın-

Mövlana haralıdır? Mövlana bu bölgələrdən, yəni Xorasandan getmədir. Xoca Əhməd Yəsəvinin tələbəsidir. Bəs bu dahi şəxsiyyət nə deyir? O, insan – “Hər kəsə gəlin” - deyir. Bu məkan hər kəsi qucaqlayacaq. Əslində biz bu fəlsəfə ilə böyük imperiyalar, böyük dövlətlər qurmuşuq. Hansı ki, dövlət qurmaq onu inkişaf etdirmək fəlsəfəsi və potensialı türk millətində vardır. Türk milləti dediyim zaman Türkiyə türklərini nəzərdə tutmuram. Diqqət edin, Türkiyə türkləri deyirəm. Türk milləti dedikdə dünya türklüyü mənasında söyləyirəm. Beləliklə, biz bu mövzulara sahib olub, bunları bildiyimiz zaman, əs-

cidin ayaqda qalması üçün ona gəlir təmin etmək məqsədi ilə fond açdırır. Bu işlərin həvalə olunduğu dindarın ilk cümləsi belə olur: “Bu fond insanlar üçündür.” Yəni insana bu qədər qiymət verən bir millətin və ya belə anlayışın və mədəni düşüncənin başqa insanları yox etməsini heç bir zaman düşünə bilməzsiniz. Amma Avropa tarixinə nəzər salaq. Bunun üçün heç də Avropa tarixinin çox uzun zamanlarına getməyə ehtiyac yoxdur. 1450-ci illərdən sonrasına diqqət yetirək. Amerikanın kəşfi ilə birlikdə Afrikadan zəncilər kölə olaraq Amerikaya aparıldı. Milyonlarla zənci Amerikaya göndərilirdi. Bilirsinizmi Avropa tarixində zənci ticarətinə nə deyirlər? – “Qara Avanoz” ticarəti adı vermişdilər. “Qara Avanoz” – yəni avanoz ağacı kimi çox sərt və dözümlü, həm də qiymətli. Bəli, insanları ağac yerinə qoyurlar və “Qara Avanoz ticarəti” adını verirlər. Amerikaya göndərilən milyonlarla insandan minlərcəsi yollarda ölürdü. Çünki onların yolçuluğu da çox ağır şərtlərdə həyata keçirilirdi. Hazırda Amerika qitəsində yaşayan zəncilərin təməli də buraya dayanır. Həmin tarixlərdə Avropada İnkivizisiya məhkəmələri vardır. Dünyanın kürə şəklində olduğunu və ya döndüyünü söyləyən insanları inkarla günhalandırır, daha doğrusu dindən çıxmış olaraq qəbul edir və həmin insanları yandırırdılar. Bu cür yandırılan arasında Yan Qus kimi adamlar da olmaqla bir çox insan eyni şəkildə yandırılmışdır. Hamıya məlum olan, dünyanın fırlandığını söyləyən Kopernikdən tutmuş, bir çox elm adamları İnkivizisiya məhkəmələrində i iham olunmuşdur. Bu məhkəmələrə necə insanlar gətirilirdi ki, onlardan etiraf etmələri tələb olunurdu. Etiraf etməyənlər öldürülür, etiraf etmək üçün isə ağır işgəncə verilirdi. İşgəncələr nələr idi? - Məsələn, insanın ayağı iki taxta arasında qoyulurdu və taxtaları bir-birinə möhkəm vurur və ya ağızlarına su doldururdular, yəni həmin su işkəncə verilən adamın mədəsinə məcburi halda

tılarda “qızıl paltarlı adam (əsgər)” vardı. Onun üzərindəki qızıldan işləmələr miladdan öncə 4-cü əsrə aiddir. Oradakı qızıl işləmələrin incə gözəllikləri türklərin məharətini, zövqünü açıq şəkildə ortaya qoyur. Yəni ruha toxunan, ona xitab edən, şeirlər yazan, mahnılar söyləyən bir millətin insanlara necə qəsd edə biləcəyini, onları necə öldürə biləcəyini düşünün. Əlbə ə, bu mümkün deyildir. Çünki bizim böyüklərimiz vardır, şairlərimiz vardır, düşünənlərimiz vardır. Hamımızın bildiyi Mövlana Cəlaləddin Rumiyə adını verdiyimiz Rum, bugünkü “Rum”lar mənasında deyil, Anadolu mənasındadır. Amma

lində ermənilərin iddialarının və ya ermənilərin yanında yer alan bəzi Avropa dövlətlərinin və ya digər dövlətlərin iddialarının nə qədər səhv olduğunu anlaya bilərik. Çünki Osmanlı dövlətinin qurucusu Osman Qaziyə Şeyxi Ədabalı belə deyir: “Ey oğul, insana dəyər ver ki, ölkən ucalsın!” Yəni türklər dövləti insan üçün qururlar. İnsan dövlət üçün yoxdur. Dövlət insan üçün vardır. Fateh Sultan Məhmət İstanbulu fəth etdikdən sonra, (məlumdur ki, İstanbuldakı Bizans hakimiyyəti xristianlığın şərq mərkəzi sayılırdı) Ayasofyanı məscid edir. Sonra da o, tarixi abidənin qorunması və məs-

2007

34

Qafqaz Universiteti

yeridilirdi. Ya da ayaqlarından iplə asılırdılar və s. Onsuz da şikəst olan insanları sonunda etiraf etdirirdilər. Buna da məhkəmə deyirdilər. Bu dediklərim onların öz kitablarında yazılıbdır. İnkivizisiya məhkəmələrinin başında din adamları dayanırdı. İndi Avropa tarixini belə gördükdən sonra təbii ki, din müharibələrinin, 30 illik müharibələrin, 100 illik müharibələrin niyə Avropada meydana gəldiyini anlaya bilərsiniz. Eləcə də, Birinci Dünya Müharibəsinin və ya İkinci Dünya Müharibəsinin nəyə görə Avropada meydana çıxdığını anlaya bilərsiniz. Çünki Makavellilinin anlayışına, prinsiplərinə görə “İki Şahzadə” adlı əsərində yazır: “Bir hökmdar razılaşıb, söz verib, sözündə durmayan və yalan söyləyən hökmdardır.” Bu prinsip günümüzə qədər gəlmişdir və Avropa siyasətinin ana təməlini təşkil edir. Onun üçün də zənn edirəm ki, Osmanlı dövləti ingilislər üçün ingilisə “fitnengiz”, almana isə “bi-iman” demişdir. Osmanlı dövləti zamanında türklərə də “etraki bi – idrak”, yəni “tez unudan” demişlər. Həqiqətən, doğrudan da tez unuduruq, hər hadisəni tez unuduruq. Hadisələri ciddiyə almırıq. Başımıza gələnlərin əsas səbəblərindən biri də elə budur. Elə ona görə də bu gün “Sürgündən soyqırıma” kimi konfranslar keçiririk. Necə oldu ki, ermənilər bunu soyqırım adlandırdı. Əslində, Azərbaycan bölgəsində, Anadolu coğrafiyasında ermənilər azmı insan öldürdülər? Xeyr. Bizim apardığımız araşdırmalara görə, (bu əcnəbi araşdırma arxivlərində də vardır) sadəcə 1914-1915-ci illərdə, sürgün dediyimiz zamanlarda ermənilər tərərfindən 122000 adam öldürülmüşdü. Bunların hamısı tək-tək, kənd-kənd,

adları ilə əlimizdə var. O sürgün tarixindən sonra, ermənilər sadəcə Anadoluda - hələ Azərbaycanı demirəm - 410 000 adam öldürmüşdülər ki, onların hamısının adları əlimizdə var. 1914-cü ildə İrəvanın (hazırda Yerevan deyirlər) əhalisinin 85 %-i türk olduğu halda, 1915-ci ildə isə burada bir nəfər də olsun türk qalmamışdır. Daha sonra isə 1920-ci ildə Ermənistan qurulandan sonra bəzi türklər geri qayıdır. Bilirsiniz ki, 1992ci ildə onlar tamamən sürgün edilmişdir. Yəni təkcə Xocalı və ya Qarabağ deyil, Ermənistanda olan

bütün türklər də sürgün edilmişdir. Nəticədə, bütün bunları başa düşmək üçün, anlamaq üçün tarixə göz atmaq lazımdır. Necə oldu ki, bu hala gəldik? Səlcuqlu və ya Osmanlı zamanında türklər ermənilərlə birgə yaşadı. O zamana qədər heç bir şey olmadı. 850 il heç bir şey olmadı. Birdən-birə türklər niyə öldürsün erməniləri? Niyə öldürsünlər ki, onları? O zamankı imperialist güclərin fəaliyyətlərinə baxmaq lazımdır. Həmin zamanlar avropalılar dünyanı müstəmləkə halına gətirmişdilər. XIX əsrdə Amerika qitəsi başda olmaqla Hindistan, Uzaq Şərq, Afrika bütünlüklə Avropalıların müstəmləkəsi idi. Hollandiya, Fransa, İngiltərə, Belçika,

Danimarka, Norveç, İspaniya, Portuqaliya kimi Avropa ölkələri bütün dünyanı müstəmləkə halına gətirmişdilər. Nə əldə etdilər bundan? Baxın, bu çox xüsusi nümunə olduğu üçün deyirəm, 1550-ci ildə sadəcə Amerikadan İspaniyaya gələn qiymətli metal, qızıl və gümüşün miqdarı 220 ton olmuşdur. Yəni siz buradan bugünkü Avropanın var olmasının, tarixinin, mədəniyyətinin, hər şeyinin nəyə borclu olduğunu anlaya bilərsiniz. Yəni müstəmləkə halına borclu idi. Əslində bütün dünyanı ələ geçirmişdilər. Amma tək sahib ola bilmədikləri bir coğrafiya var idi. O da Osmanlı dövləti idi. Osmanlı İmperiyasının sərhədləri Qara dəniz, Aralıq dənızi, Qırmızı dəniz və İran körfəzi sahillərinə kimi uzanırdı. Bu ərazilər Şərq və Qərb ticarət yollarının geçdiyi yerlər idi. Avropalılar və Çar Rusiyası həmişə bu ərazilərə necə hakim olacağını düşünürdü. Avropalılar və Çar Rusiyası həmin tarixlərdə həmişə birlik halında oldular və Osmanlı imperiyasını bölüşdürmək xəyallarını qurdular. Balkanları əldə etmişdilər. 1877-1878-ci illərdə Osmanlı-Rus müharibəsində Osmanlı dövləti Bosniya-Hersoqovina, Makedoniya və Qərbi Trakya xaricində bütün Balkanları itirmişdi. Qafqazın Qars, Ərdahan, Batum daxil hamısı Rusiyanın əlinə keçmişdi. Yəni Azərbaycan daxil olmaqla bütün bu ərazilər Rusiyanın himayəsinə girmişdir. O tarixlərdən öncə başqa bir önəmli hadisə vardır. 1816-cı ildə ruslar ilk dəfə Moskvada Erməni Dillər Filologiya İnstitutu qurdular. 1828-ci ildə İranla-Rusiya arasında meydana gələn müharibədən sonra Türkmənçay müqaviləsi imzalandı. Bu müqavilə ilə, əslində, hazırkı Ermənistanın olduğu yerdə ruslar bir Ermənistan

Elm-dövlət xadimləri və iş adamlarının çıxışlarından

2007

35

dövləti qurdular. Buraya İrandan ermənilər gətirdilər. 1829-cu ildən sonra təkcə Osmanlı dövlətindən bu bölgəyə gələn ermənilərn sayı 250 000 nəfər idi. Beləliklə, burada erməniləri yerləşdirməyə başladılar. Halbuki, burada İrəvan xanlığı vardı. Bu ərazilərdə türk xanlıqları mövcud idi. Həmin zamanlar bu bölgələrdə müəyyən miqdarda xristian mənşəli gürcülər yaşayırdı, amma ermənilər yox idi. Ermənilər Bizanslılar tərəfindən Anadoluya sürgün edilmişdilər. Anado- luda Çokorva bölgəsinə, Kilikya dedikləri bölgəyə sürgün edilmişdilər. Yavaş-yavaş ermənilər birləşərək bu bölgədə toplanmağa başladılar. Ruslar burada Aralıq dənizinə qədər uzanan bir Ermənistan dövləti qurmaq istəyirdi. İngiltərə Uzaq Şərqdə öz müstəmləkələrinin ana ticarət yollarını öz əlində tutmaq istəyirdi. Bunlar Trabzon və Təbriz üzərindən keçən yolları, fransızlar isə ingilisləri bura buraxmaq istəmədiklərindən Suriyanı və Adana bölgəsini əldə etmək istəyirdi. Ona görə də üç dövlət birlikdə (Rusiay, İngiltərə və Fransa) Osmanlı dövlətini parçalamağa başladılar. İngilis arxivlərində 1914 -cü ilin məlumatlarına baxdığımız zaman, məlum olur ki, 1918ci ildə Osmanlı dövlətinin Birinci Dünya Müharibəsindəki məğlubiyyəti nəticəsində imzalanan Sevr müqaviləsindən sonra hazırlanan xəritə, əslində, 1914-cü ildə hazırlanmışdır. Bunların hamısının sənədlərini ingilis arxivlərindən aldıq. İndi də bundan başqa bir önəmli mövzu var ki, diqqətinizi buna çəkmək istəyirəm. Bu siz gəncləri daha çox maraqlandıracaq. Belə ki, onlar (avropalılar) bir tərəfdən bu (işğal) işləri görərkən, digər tərəfdən də misyonerlərini Osmanlı dövlətinə göndərirdilər. Misyonerlər əslində əvvəlcə türklər (müsəlmanlar) üzərində deyil,

xristianlar üzərində çalışdılar. Çünki Anadoludakı xristianlar ortadoks xristianlar idi. Onlar əvvəlcə ortadoks xristianlarını katolik və protestanlığa çəkməyə başladılar. Ancaq ən önəmlisi isə bu misyoner fəaliyyətlərinin buralarda təhsil cəmiyyətləri açması olmuşdur. Yəni onlar Misyoner məktəbi qurdular. Osmanlı dövlətində ilk misyoner məktəbi amerikalılar tərəfindən 1863-cü ildə İstanbulda açılan, bu gün hamımızın bildiyi “Robert kolleci” oldu. Həmin məktəbin 1868ci ildəki məzunları – diqqətinizi cəlb etmək istəyirəm – Bolqarıstanın başçıları idi. Beləliklə, Anadolunun hər tərəfində misyoner məktəbi açılmağa

başladı. Bu məktəblərdə insanlar hazırladılar. Xülasə, 1878-ci ildə Osmanlı-Rus müharibəsindən sonra Berlin müqaviləsi imzalandı. İmzalanmış müqaviləyə ermənilərin xeyirinə islahat maddə əlavə edildi. Ancaq o müqavilə maddəsi önəmli deyildir. Önəmli olan o tarixdən etibarən artıq ermənilərin hamisi və qoruyucu vəziyyətinə avropalılar və ruslar geçmişdir. Bu tarixdən etibarən erməni terror təşkilat- ları quruldu. Onlardan biri 1878-ci ildə Vanda Qarahi Cəmiyyəti adı altında təşkil olundu. Qarahi Cəmiyyəti Amerikada zəncilərə qarşı yaradılmış təşkilatla eyni gücə sahib

olan cəmiyyət idi. Sonralar ruslara Vanın təslimində bu təşkilatın cox böyük rolu olmuşdur. Yenə Cenevrədə başqa bir təşkilat - Hınçaq quruldu. 1889-cu ildə Tiflisdə bu dəfə Daşnaqsyütun partiyası təsis edildi. Bu partiya hazırda Ermənistanın idarə edilməsində önəmli rol oynayır. Buna bənzər olaraq Radqala, Armankala və s. adı altında bu şəkildə sayca 21 dərnək və təşkilat quruldu. Bunların tək bir vəzifəsi vardır. Böyük Ermənistan dövləti qurmaq. Bir dövləti qurmaq üçün əvvəlcə torpağa sahib olmaq lazımdır. Əgər bir torpağa sahib olacaqsanızsa, deməli, bəlli sayda əhaliyə sahib olmaq lazımdır. Əhaliyə sahib olmadan dövlət qurmaq mümkün deyil. Erməni əhalisinin sayına baxaq. Qeyd etdiyimiz kimi bugünkü Ermənistanın əhalisnin 85 %-i türklər idi. Anadoluda Vanda 16 % erməni əhalisi vardı. Ən çox olduqları yer Muş idi. Bitlis-Muş bölgəsində ermənilər 33 % təşkil edirdi. Çünki Osmanlı İmperatorluğunda bütün əhalinin ancaq 4,4 %-i erməni idi. Belə olan halda necə dövlət yarada bilərdilər? Belə vəziyyətdə dövlət qura bilmək üçün iki istiqamət var idi. Bu əraziyə ya əhali gətiriləcəkdi, ya da orada yaşayan digər əhali hər hansı şəkildə qaçırılacaq və ya məhv ediləcəkdi. Birinci variantı təmin etmək mümkün deyildir. Çünki başqa əhali yox idi. Nəticədə, ikinci üsulu seçdilər. Daşnaklar, Hınçaklar başda olmaq üzrə oradakı müsəlman, türk əhalisini yox etməyə başladılar. Bəs o zaman ermənilərə silah dəstəyini kim verdi? - Silah dəstəyini verənlər isə ruslar, fransızlar və ingilislər idi. Bu məlumatlar onların (ruslar, fransızlar və ingilislərin) sənədlərində var. Rus arxivlərindən

2007

36

Qafqaz Universiteti

əldə etdiyimiz məlumatlara görə bütün bu hadisələrlə nələr əldə etmək istədiklərini öyrənmək mümkündür. Bunları ələ aldıqda, əslində tədricən 1914-cü ildə, Birinci Dünya Müharibəsində meydana gələn hadisələrin təməlinə doğru enmiş oluruq. Beləliklə, Osmanlı Dövləti Birinci Dünya müharibəsinə girdiyi zaman öz vətəndaşı olan ermənilər fransızlarla, ingilislərlə, ruslarla əlbir oldular. Bunu hardan öyrənirik? - Bunu o zamanlar Osmanlı Dövlətində vəzifəli olan və Paşa ünvanı almış erməni Milli Delaqasiya başçısı Boqoslovar Paşanın yazmış olduğu raportlardan əldə etmişik. Öz sənədlərimizdən Osmanlı sənədlərindən deyil, məhz bir erməninin yazdığı raportlardan əldə etmişik. Boqos Nübar Paşanın Fransa Xarici İşlər Nazirliyinə göndərdiyi raportda qeyd olunur: “Biz müharibənin başından bəri Antanta dövlətlərinin hədəflərinə sarsılmaz bir qayə ilə inanmış insanlar olaraq sizin yanınızda döyüşən tərəfik.” Fransız ordusunun yarısı erməni könüllülərindən ibarət idi. İngilis generalı Alembin ordusunda 8000 könüllü erməni var idi. Alembin ordusu Osmanlı dövləti ilə döyüşürdü. Rus ordusunda Rusiya vətəndaşı olan 150000 erməni var idi. “Erməni vilayətlərinin” - Van, Ərzurum, Sivas, Diyarbəkir, Elazığ və Bitlis olmaqla 6 vilayətin qurtulması üçün 40 000 nəfərlik erməni könüllüsü rus ordusunda xidmət göstərirdi. Bütün bunlar Birinci Dünya Müharibəsində 4 cəbhədə döyüşən, yəni Çanaqqalada ingilislərə və fransızlara qarşı ölüm-qalım mücadiləsi verən; Fələstin bölgəsində yenə ingilislər və fransızlara, xüsusilə ingilislərə qarşı döyüşən; Qafqazda Rusiyaya qarşı döyüşən; Qaliçyada, yəni Rumuniya bölgəsində yenə müharibə vəziyyətində olan türklərə öz vətəndaşı olan ermənilərin törətdiyi xəyanətlərin sənədləridir. Dünyanın hansı ölkəsi olursa-olsun, hər bir ölkə beynəlxalq razılaşmalara görə təhlükəli gördüyü amilləri müharibə bölgəsindən çıxartmaq haqqına sahibdir.

ABŞ İkinci Dünya Müharibəsində Yaponiya ilə müharibəyə başlayarkən Sakit okean sahilindən yaponları Missisipi vadisinə sürgün etmişdir. Əslində yaponların, yəni Amerikada yaşayan yaponların ABŞ-a qarşı heç bir fəaliyyəti yox idi. Amma sırf Yaponiya ilə müharibəyə girdiyi üçün ehtiyat edərək Amerika həmin yaponları qeyd olunan ərazidən çıxartmışdır. Əgər sürgün etmək soyqırımdırsa, o zaman ABŞ da yaponlara qarşı soyqırım törətmişdir. Amma heç kim ABŞ-ın soyqırım törətdiyini söyləmir və ya demir. Amerikanı haqlı olaraq qiymətləndirirlər. Bəs onda niyə Osmanlı Dövləti eyni haqqı işlətdiyi zaman soyqırım deyilir? Qaldı ki, sadəcə bu qədər deyil. Maraşın Zeytun qəsəbəsində yaşayan ermənilər hamısı birlikdə üsyan etmişdir. Osmanlı dövləti Suriyada müharibə apararkən, yaxud da Mosulda döyüşərkən, o istiqamətdəki önəmli bir düzəngah hesab olunan Zeytun bölgəsində ermənilər üsyan edir və buna qarşı 20 000 nəfərlik bir türk ordusu geri qayıtmaq məcbutiyyətində qalır. Düşünə bilirsinizmi, səfərbərlik elan edilmiş, 4-5 cəbhədə döyüşürlər gedir, belə bir vəziyyətdə 20 000 əsgərdən ibarət ordunu öz içinizdən olan insanlarınızı sakitləşdirmək üçün istifadə etmək məcburiyyətində qalırsınız. Həmin tarixdə yenə ermənilər Vanda, Bitlisdə, Muşda üsyan etmişlər. Bu faktlar da yenə ermənilərin öz mənbələrində; həm qəzetlərində və digər mənbələrdə yazılmaqda idi. Nəticədə, 1915-ci ildə Anadoluda tam 27 yerdə erməni üsyanı baş vermişdir. Həmin zamanlar xəbərləşmə teleqraf vasitəsi ilə həyata keçirilirdi ki, teleqraf tellərinin əsas keçid məntəqələrində ermənilər üsyanlar çıxarırdılar. Beləliklə, Osmanlı dövləti erməniləri niyə sürgün etmişdir sualı göstərilən faktlarla yetərli şəkildə cavablandırılmışdır. Bəs necə oldu ki, sürgün soyqırım adlandırıldı? Bəli, ermənilər köçürülmüşdür, köçürülərkən də onlara yemək verilmişdir, mümkün olduğu

qədər qatarlarla və maşınlarla köçürülməyə çalışılmışdır. Öz maşınlarını istifadə etməyə icazə verilmişdir. Müxtəlif hadisələr baş vermişdir. Amma Osmanlı dövləti əlindən gəldiyi qədər onları qorumağa çalışmışdır. Qoruya bilmədikləri zamanlar da olmuşdur, müxtəlif basqınlar nəticəsində öldürülən ermənilər olmuşdur. Amma iddia edildiyi kimi elə 1,5 milyon erməninin öldürülməsi mümkün deyildir. Niyə, mümkün deyildir deyirəm? Çünki Osmanlı imperatorluğunun əhali sayısına baxdığımız zaman, 1914-cü ildə ermənilərin sayı 1milyon 300 000 olduğunu görürük. Nəticədə, 1,5 milyon erməninin ölməsi mümkün deyildir. Deyək ki, Osmanlı dövləti yalnış saymışdır. Bəs onda Patrikxanənin verdiyi rəqəmə nə deyəcəksiniz? 1 milyon 845 000 deyir. O zaman 1 milyon erməni öldürülmüşdürsə, deməli 300000 erməni sağ qalmalıdır. Amma 1918-ci ildə Patrikxanənin təqdir etdiyi Amerikanın arxivindən əldə etdiyimiz məlumata görə: “644 000 erməni Anadoluya geri dönmüş və Anadoluda yaşamaqdadır” rəqəmlərini vermiş, hansı vilayətlərdə nə qədər erməni yaşamış və 644 000 orada yaşayır və Qafqaza nə qədər erməni gəldi. Boqos Nübar Paşa deyir ki, “250 000 erməni də oraya gəldi”. Onu da toplasaq, Misirdə nə qədər, Amerikaya nə qədər erməni göçdü. Birdə belə düşünün, hamı axmaq deyil. Əlimiz armud toplamır. Bir şəkildə Amerikaya göçənləri təsbit etmək elə də çətin deyil, çünki o zaman Amerikaya sadəcə su yolu vardır. Amerikanın 2 dənə limanı vardır. Amerikaya girən gəmilərin biri Baltimor limanı, digəri də Nyu-York limanıdır. Limanların yolçu dəftərinə, gəmilərin yolçu də ərlərinə, arxivlərinə baxdığımız zaman nə qədər erməninin Amerikaya göçdüyünü təsbit edə bilərik. Bizim təsbitimizdə 218 000 erməni oraya getmiş. Kanadaya 8000 nəfər getmiş, Avstraliyaya getmiş, Braziliyaya getmiş, Argentinaya getmiş, Avstriyaya köç etmiş, Hindistana köç etmişdir. Bütün bunlarla əlaqədar ermənilər

Elm-dövlət xadimləri və iş adamlarının çıxışlarından

2007

37

doktorluq dissertasiyaları yazmışlar. Bu sahədə 52 ayrı doktorluk dissertasiyası işlənmişdir. Bu məlumatları biz onlardan aldıq və Türkiyə Tarix Cəmiyyətinə gətirdik. Onlardan istifadə edərək tədqiqat işləri apardıq. Biz digər dövlətlər kimi ermənilərin iddialarına həmən inanan bir zehniyyətdə deyilik, biz araşdıraraq öyrənən bir millətik. Avropalılar elə hesab edirlər ki, biz uzaqdan hərbi komandanlıqla idarə edilə bilinəcək, yetərli dərəcədə bilgiyə sahib olmayan bir millətik. Halbuki biz intellektual insanlarıq, onların bütün oyunlarını bilirik, onların nə etmək istədiklərini bilirik və onları öz bölgələrində vura biləcək qədər məlumata sahibik. Amerikaya girən hər erməninin, bu gün yaşayan, hansı tarixdə girdiyi, hansı yolçu gəmisi ilə Amerikaya gəldiyini söyləyə biləcək durumdayıq. Nəticədə, onların söylədikləri heç bir mövzuda heç bir qorxumuz yoxdur. Digər tərəfdən, bir az əvvəl qeyd etdiyim kimi, türklər insana qiymət verən, insana önəm verən bir millətdir. Son 100 ildə II Əbdülhəmid dövründə İstanbulda çox önəmli bir müəssisə qurulmuşdur. Adı “Darü`lAcizə”. Adını çox eşitmisiniz. “Darü`l - Acizə” nə deməkdir? Dar-farscadır, “qapı” demək- dir. Acizə- “acizlər” deməkdir. Acizlərin, yəni möhtacların qapısı, baş vuracaqları yer. “Darü`lAcizə”yə sadəcə müsəlmanlarmı müraciət edərdilər? Baxın, Darü`l-Acizə ehtiyacı olanların qapısıdır. Müsəlman, xristian, yəhudi, hər kəs üçün idi. Darü`l-Acizəyə girdiyiniz hər qapıdan, öz dininin ibadətxanası vardır. Darü`l – Acizə hər qapıya xitab etmişdir. Son 100 ildə belə Osmanlı insanları dinindən, irqindən ayırmamışdır. Hər kəsi insan olaraq görmüşdür. Çünki İslam dininin ən təməl prinsiplərindən biri canlının yaradanla olan münasibətlərinin bağıdır. Çünki canlı ağac olsun, heyvan olsun, insan olsun, fərqi yoxdur. Canlı yaradandan ötrü qiymətlidir. Belə isə, buna görə itlər üçün, quşlar üçün

yardım klublarının təşkil edilməsi və s. dünyanın heç bir yerində olmayan bir hal görə bilərsiniz. Memarlıq abidələrində quş evləri görərsiniz. Niyə, insan bunları nə edir? Bunlar niyə Avropada yoxdur, məhz türklərdə vardır? Məscidlərdə vardır, bəziləri ev şəklində deyildir, oval şəklindədir. Kiçik deşiklər qoyulur, quşlar oraya girər. Bəziləri isə çox gözəl memarlıq işi kimi, köşk kimi evlər düzəldilmişdir. Bəzi memarlıq abidələrinin üzərində (bunları ən azından yerində görə bilməzsiniz, kitablarda görə bilərsiniz, internetə girin, “quş evləri” yazaraq “google”dan baxın) quş evlərini görmək mümkündür. Canlıya belə qiymət verən bir millətin, bu qədər düşgünlərə kömək edən bir millətin soyqırım törətdiyini necə söyləmək olar? Halbuki, Osmanlı dövləti bu qərarı (ermənilərin köçürülmə qərarını) verən zaman, büdcəsinə əlavə olaraq 68 milyon quruş əlavə odənəcək pul qoymuşdur. Ayrıca səhiyyə nəzarətinin, yəni Səhiyyə Nazirliyinin büdcəsinə 13 milyon quruş qoymuşdur. İlk görülən işlərdən biri, bilirsinizmi nədir? Hələb şəhərində Cəmilə məhləsində 850 yataqlı xəstəxana hazırlanmışdır. Bu sürgün zamanı həmin xəstəxananın baş həkimliyinə Dr. Altunyan adında bir erməni təyin edilmişdir. Amerikanın Mərsin konsulu Eduard Neytinin raportlarına baxdığımız zaman məlum olur ki, o, bu xəstəxananı ziyarət etmiş, orada neçə erməninin xəstələnib müalicə olunduğunu, neçə insanın da sağalıb bıraxıldığını yazmaqdadır. Bundan başqa Amerikanın Hələb konsulu Cenksinin raporlarında nə qədər erməninin göçüb Hələbə gəldiyi yazılmaqdadır. Bunlara Amerikanın yardım cəmiyyətinin, Orta Şərqin yardım cəmiyyətinin nə qədər erməniyə kömək etdiyi də qeyd olunub. Bütün bunlara Tələt Paşanın imzası ilə icazə verilmişdir. Necə soyqırımdır ki, insanların qeydinə, xəstəliyinə, hər halına müdaxilə edəcəksən, sonra da onların ölməməsinə çalışacaqsan və nəticədə də bu soyqırım olaraq adlandırılacaq? Onu qeyd etməliyəm ki, geriyə dönüş

qərarnaməsi çıxdığı zaman, buna şərait də yaradılmışdır. Bir az əvvəl qeyd etdiyim kimi geri dönən ermənilərin sayı 644 min olmuşdur. Amma bu tarixdən etibarən ermənilər boş durmamışdır. Fransızlarla əlbir olmuşlar. Çukurova, Maraş, Antep bölgəsinin işğalı zamanı ermənilər bu bölgədə yenə də fransız ordusunun yarısını təşkil edirdilər. Ermənilər 1917-ci ildə bolşevik inqılabından sonra istər Azərbaycan bölgəsində, istərsə də Şərqi Anadolu bölgəsində böyük qətllər törətmişlər. Həmin o qətl tarixlərindən biri də sabahkı anma günü olaraq qeyd olunan 1918-ci il 31 mart tarixidir. Həmin qətliam hadisəsi nəticəsində minlərcə, yüz minlərcə insan vəhşicəsinə öldürülmüşdür. Baxın, o zaman Nuru Paşa (Osmanlı Paşası) Azərbaycana qədər gəlmişdir. Bu hadisədən sonra Azərbaycan Respublikası yaradılmışdır. Azərbaycan Respublikası türk dövləti olaraq ilk respublika kimi tarixdə yer almışdır. Necə olur ki, haqqında danışdığımız sürgün hadisəsi bəziləri tərəfindən soyqırım kimi adlandırılır. İndi məsələ budur ki, Türkiyə Respublikası milli mücadilə verdi. Bu milli mücadilədən sonra Türkiyənin Misak-ı Milli sərhədləri hazırkı İraqdakı Hələb və Kərkükə qədər uza-

2007

38

Qafqaz Universiteti

nırdı. Suriyada Hələb şəhərini içərisinə alırdı. Yunanıstanda Selanik bölgəsini əhatəsinə alırdı. Misaki Milli belə idi. Ancaq bütün mücadilələrə rəğmən bugünkü Türkiyə Respublikasının sərhədlərinə sahib oluna bilindi. Amma bu gün Türkiyə Respublikasının sərhədləri təxminən 780.576 min kv.km-dir. Anadolunun çevrəsinə hakim olan bir coğrafiya, yəni əhəmiyyətli bir ərazi, Şərqlə Qərb arasındakı keçid bölgələrdir. İndi bunu beyninizdə canlandırın, xəritəni gözünüzün önünə gətirin. Tarixə belə bir göz gəzdirək. Anadolu içərisində yaradılmış hər mədəniyyət çökmüşdür. Lidyalılar, Filiplər, hamısı çökmüşdür. Nəyə görə Anadolunun içində kiçik dövlətciklər olduğu halda, Anadolunun xaricinə çıxan hər bir dövlət imperiya olmuşdur? Türkiyə Respublikası bu potensiala sahibdir. Türk dünyası ölkələri müstəqillik əldə etdikdən sonra, bu vəziyyət daha da əhəmiyyətli hala gəlmişdir. Yəni Azərbaycan da daxil olmaqla Orta Asiyadakı türk respublikalarını birlikdə təsəvvür etdikdə, bir millətin ayrı-ayrı dövlətlərini göz önünə almış olarıq. Kim nə deyirsə desin, bu dövlətlər eyni tarixə və eyni mədəniyyətə sahibdirlər. Qırğızıstandakı Talas Anadoluda da var (Kayseri Talası); Mərsindəkı Mezitli,

Orta Asiyada da var; Ahlat, Van bölgəsində də var, Orta Asiyada da; Uludağ orda da var, burada da. Yəni bəzi yer adlarının bir-biri ilə necə bütünlük təşkil etdiyini aydın görürük. Kürəkən bizim Anadoluda dağlara verilən addır? Kürəkən “damad” deməkdir. Türkməncə və ya Özbək dilində “gürəgən” deməkdir. Eyni şey burada da var. Çünki eyni olması lazımdır. Çünki Azərbaycan bir az öncə söylədiyim kimi Oğuz kökənlidir. İranın əhalisinin 53 %-i türkdür. Bu göstəricilərlə Türk Dünyası dünyanın gözündə çox böyük bir “təhlükə” təşkil etməkdədir. Bu fantaziya deyil. Niyə, bilirsinizmi? Türklər Avropanın ortasına qədər, Parisə qədər gedə bilmiş tək millət olmuşdur. Avropanın ortasına qədər gedən dövlətlərin ən önəmliləri Avarlardır, Hunlardır, Kumanlardır və nəhayət Osmanlılardır. Hə a Viyanaya və Şərqi Romaya qədər gedilmişdir. Bu Avropanın əsla unuda bilmədiyi, yaddaşında həmişə xatırladığı bir məsələdir. Bunun fantaziya olmadığına bir nümunə vermək istəyirəm. Macaristanda prof. Xəzai adında çox önəmli bir tarixçi var. Bir gün Xəzai ilə söhbət edirdik. Mənə dedi ki, bir gün nəvəm qaçaraq gəlib mənim qucağıma çıxdı. “Baba, baba, bax türklər gəlir”-dedi. Düşünə bilirsinizmi, deməli, uşaqlar hələ də “türklər gəlir” deyə qorxudulur. Uşaq televizordan Almaniyadan türklərin Macaristan üzərindən Anadoluya, yəni Türkiyəyə gedəcəklərini eşitmiş və onu demiş. “Türklər gəlir” deyərək, uşaq qorxusundan babasının qucağında gizlənmiş. Mən də: “Oğlum! Bu türklər, o türklər deyil. Bunlar Mercedesli türklərdir” - deyə cavab verdim. Əslində həqiqətən də bu qorxu Avropada həmişə vardır. Bu gün Almaniya, Fransa Türkiyənin Avropa birliyinə girməsinə qarşı çıxmaqdadırlar. Çünki Türkiyədə 75 milyon nəfər əhali var və bu əhalinin 60 %-i gənclərdir. Unutmayın ki, Avropanın əhalisinin cəmi 30 %-i gənclərdir. Indi nə qədər insan hansı miqdar insanı bəsləyir? Avropanın bütün ölkələrin-

də əhali artıq qocaldı, əhalinin demoqrafiq şəraitinin belə vəziyyəti 10 il və ya 20 il sonra Avropanı nə hala gətirəcək? Avropa Birliyi öz içərisində böyük bir toqquşma vəziyyətindədir. Çünki büdcəni təşkil edə bilmirlər. Konstitusiyalarını qəbul edə bilmirlər. Bunlar başlanğıcdır. Dünya müharibələri Avropada meydana gəldi. Böyük müharibələr Avropada meydana gəldi, rəqabət Avropada meydana gəldi. Niyə? Çünki Avropada materialist bir anlayış var, yəni maddəyə əsaslanan bir fəlsəfə var. Elə isə bir işin əsasında maddə dayanırsa, orada mütləq bir çarpışma və ya toqquşma çıxacaq. Bu tarixi bir gerçəkdir. Kim nə deyirsə-desin, bu belədir. Sabah Avropa yeni bir biri ilə rəqabətə girəcəkdir. Bu rəqabət yavaş-yavaş görülməkdədir. Diqqətinizi çəkmək istəyirəm, geniş müstəmləkə torpaqları indi xeyli kiçilmişdir. Belə olduqda Avropanın xam maddəyə olan ehtiyacını hara qarşılayacaqdır? Avropa yavaş-yavaş sənayeləşdirmədə də geriyə getməkdədir. Çin və Uzaq Şərq inkişaf etməkdədir. Elə isə, bu bölgələrlə müqayisə etsək, Avropa hər hansı bir şəkildə Türk dünyasının önünə geçmək məcburiyyətindədir. Yoxsa, diqqətinizi çəkmək istəyirəm, 1992-ci ildə Xocalıda, hər kəsin gözü qabağında, kameraların çəkdiyi bir vəziyyətdə, tamamilə uşaq, gənc, qoca, və qadınlardan ibarət 613 nəfərlik qətliam, açıq-aydın bir soyqırım olduğu halda, dünya buna səsini çıxartmır. Bütün bunlar dünyanın gözü önündə cərəyan edir. BosniyaHersoqovinada baş verən hadisəyə diqqət edin. Bu hadisəyə faili-məchul bir soyqırım adını verdilər. Lahey Ədalət divanının verdiyi qərara baxın, faili-məchul soyqırım olarmı? Mütləq şəkildə öldürən bəlli, telekanallar görüntüləri yayınlayır, hər kəs görür. Bəs nəyə görə faili-məchul soyqırım adlandırılır? Çünki Sebiya xristian birliyi içərisinə alınacaq, yəni Avropa Birliyinə daxil ediləcəkdir. Deməli, soyqırım iddiaları tamamilə siyasətdir. Yəni uydurma bir mövzularla gündəmə gətirilməkdədir. Keçən gün Amerikadan bir adam

Elm-dövlət xadimləri və iş adamlarının çıxışlarından

2007

39

gəlmişdi. Dünən də Türkiyədə 14 nəfər Avropa və Amerika jurnalisti yanımda idilər, onlarla bu haqda danışdım. Diqqət edin, Avropa deyir ki, 4 qiymətli əsas məsələ vardır: 1. Hüququn üstünlüyü, demokratiya, insan haqqları, ifadə sərbəstliyi. İndi mənə söyləyə bilərsinizmi, Avropada Avropa hüququna nə qədər güvənəcəyəm? İfadə sərbəstliyi deyir, buna nə qədər güvənəcəyəm? İnsan haqqları deyir, nə qədər güvənəcəm? Demokratiya deyir, nə qədər güvənəcəyəm? Məsələn, hüququn üstünlüyü varsa, Lahey ədələt divanının verdiyi soyqırıma necə açıqlama gətirə bilər? Və ya Türklər ermənilərə soyqırım törətdi deyə, harada qərar aldılar? Parlamentdə. O zaman hüququn üstünlüyü harda qaldı? Niyə məhkəmədə qərara almırlar, parlamentdə qərara alırlar? 2. Parlamentin vəzifəsi nədir? Parlament qadağanlar orqanıdır. Niyə məhkəmənin yerinə keçir? Heç kimsədən müdafiə haqqı istəmədən qərar verir, yəni bizləri, türkləri günahlandırarkən, niyə bizdən müdafiə olunmaq istənilmir? O zaman bu tələblər və ya iddialar inkivizisiya xarakteri daşıyır. Yəni Avropa əslində geriyə dönür. İnsan haqqları nə qədər önəmlidir? İraqda neçə insan öldü indiyə qədər? Ölənlərin sayı təkcə dünən 144 nəfər idi. Onların özlərindən soruşdum dünən, bir Amerikalı jurnalist mənə dedi ki, “600000 nəfər öldü”. Mən dedim ki, 1 milyon, o, dedi “600000”. Dedim, yaxşı, 600000 olsun. 600000 insan deyilmi? Niyə Avropa Şurası toplanıb bu vəziyyəti qınamır? Bu qədər insana niyə insan demir? Çünki müsəlmandır. Xristian olsa nə olacaq ki, bir nəfərin işini bilirsiniz. İsrail bir nəfəri bəhanə edərək, hara girdi? Livana girdi. Neçə adam öldürdü? Bir insan üçün 1300 adam öldürdü. Bəs o insan dedikləri insan deyilmi? Hanı Avropadakı insan haqqları? Baxın, bunu fikirləşməyimiz lazımdır. Hamısını dəyərləndirməyimiz lazımdır. O zaman

Avropa gərçəkdən bu qaydalara hörmət edirmi-etmirmi, inanırmı-inanmayırmı? Mən onlardan soruşdum bunları, Almaniyada soruşdum, İsveçrədə soruşdum. Orda tutmağa çalışdılar. Əsas məsələ nə edəcəyimizi dəqiqləşdirməkdir. Etməyimiz gərəkən bir şey var, xüsusilə də gənc dostlar, sizə müraciət edirəm, burada - Azərbaycanda təhsil alanların faiz dərəcələri yüksəkdir. Amma özümüzü inkişaf et-

Etməyimiz gərəkən bir şey var, xüsusilə də gənc dostlar, sizə müraciət edirəm, burada - Azərbaycanda təhsil alanların faiz dərəcələri yüksəkdir. Amma özümüzü inkişaf etdirmək, yetişdirmək sadəcə müəllimlərimizin borcu deyil. Əsl vəzifə sizə düşür. Artıq əlinizin altında internet var, hər şey var. Hər şeyə əliniz çatır. Dünyanın hər bir elminə, biliyinə çata bilərsiniz.

2. Önəmli olan məsələlərdən biri vətəndaşlıq borcunuzu yerinə yetirməkdir. Vətəndaş qandaş kimi bir məsələdir, yəni eyni vətəni paylaşan insanlar, bərabər paylaşmaq məcburiyyətindədirlər. Sadəcə, biraz öncə söylədiyim kimi, hər şeyi dövlətin ixtiyarına qoymamaq lazımdır. Bəzi məsələlərdə özümüz hərəkət etməliyik. Millətə kömək edəcəyik və ya dövləti idarə edənlərə kömək edəcəyik. Amma ən önəmlisi özümüzün, ağlımızın bəyi olacağıq. Başqa fikirlərə özünüzü yönləndirməyin. Özünüz düşünün, özünüz həll edin. Hamınızı sevgi ilə qucaqlayıram! Sağ olun!

dirmək, yetişdirmək sadəcə müəllimlərimizin borcu deyil. Əsl vəzifə sizə düşür. Artıq əlinizin altında internet var, hər şey var. Hər şeyə əliniz çatır. Dünyanın hər bir elminə, biliyinə çata bilərsiniz. O zaman bəzi məsələlərin üzərində möhkəm durmağınız lazımdır: 1. A komandası olacaqsınız. Xaricdən istifadə edilmə və ya xaricdən gəlmə A komandasını qəbul etməyəcəksiniz. A komandası siz olacaqsınız. Bu ölkənin gələcəyi sizə bağlıdır. Onun üçün A komandası siz olacaqsınız. Ən yaxşı yetişən siz olacaqsınız. Ən yaxşı bilən insan siz olacaqsınız. Buna çalışacaqsınız.

2007

40

Qafqaz Universiteti

“İNEPO” olimpiadasının son dəyərləndirilmə mərasimi
Qafqaz Universiteti, 6 aprel 2007-ci il

Vidadi Bağırov
Sumqayıt şəhər Təhsil Şöbəsinin müdiri
Hörmətli Ənvər bəy, hörmətli Əhməd bəy, hörmətli Adəm bəy, hörmətli dostlar, qonaqlar, əziz şagirdlər! Mən də sizin hamınızı Sumqayıt şəhərinin təhsil ictimaiyyəti adından salamlayıram. Mənə elə gəlir ki, müəyyən mənada, icazə versələr haqqım çatar ki, sizin hamınıza xoş gəlmisiniz deyim. Çünki bizim Qafqaz Universiteti ilə çox sıx əməkdaşlığımız var, biz buranı özümüzün rəhbər bir yerimiz kimi qəbul edirik, özümüzün bir təhsil müəssisəmiz kimi qəbul eldirik və bu əməkdaşlıqdan biz çox şeylər qazanmışıq. Hazırda, əgər şəhərimizin təhsilində müəyyən qədər uğurlar varsa, mən buna görə, əlbə ə, Qafqaz Universitetinə çox borcluyam. Bizim monitorinqlərimizdə Qafqaz Universiteti yüzlərlə əməkdaşı, tələbəsi ilə bərabər iştirak edir. Bizim olimpiadalarımızın qalibləri bu salonda mükafatlar alırlar. Bizim 100-lərlə müəllimlərimiz kompyuter hazırlığını aylarla burada keçirlər. Mən bütün bunlara görə, bir daha fürsətdən istifadə edib Əhməd bəyə çox dərin təşəkkürümü bildirirəm. Arzu edirəm ki, bu əməkdaşlığımız bundan sonra da çox sıx olsun.

Elm-dövlət xadimləri və iş adamlarının çıxışlarından

2007

41

Bizim xeyli məzunumuz bu universitetdə təhsil alır və biz onların təhsillərindən xeyli razıyıq. Çox şadam ki, bura gələn yüksək səviyyəli məzunlarımızın sayı hər il artır. Mən də hamınız kimi dünən bu olimpiadanın təntənəli bağlanışında iştirak etdim və doğrusu bir azərbaycanlı kimi, bir müəllim kimi, bir təhsil işçisi kimi çox böyük bir qürur hissi keçirdim. Sadəcə ona görə yox ki, birinci, üçüncü, dördüncü yerə layiq görülənlər arasında bizim şəhərimizin də nümayəndəsi var idi. Təbii ki, bunlar da mənim üçün bir sumqayıtlı kimi çox xoş idi. Amma ümumən buna bir az da geniş baxırdım ki, nəhayət, Azərbaycanımız da təhsil sahəsində belə bir olimpiadaya yüksək bir səviyyədə ev sahibliyi edə bildi. Bu olimpiadaya təşkilatçılıq, əlbə ə, bir neçə nazirliyin iştirakı ilə edilsə də, mənə belə gəlir ki, bunun mütləq ağırlığı “Çağ” Öyrətim Şirkətinin üzərinə düşmüşdü və şirkət bu

Bizim xeyli məzunumuz bu universitetdə təhsil alır və biz onların təhsillərindən xeyli razıyıq. Çox şadam ki, bura gələn yüksək səviyyəli məzunlarımızın sayı hər il artır.

dim olunmuşdu və bu layihələrin hazırlanmasında bizə Sumqayıt Özəl Türk liseyi kömək etdi. Mən səmimi etiraf edirəm ki, əgər Sumqayıt Özəl Türk liseyindən Ayhan bəyin köməyi olmasaydı, yəqin ki, biz orada elə bir uğur da qazana bilməzdik. Hesab edirəm ki, bu olimpiada bizim təhsilimizi, Azərbaycanımızı dünya dövlətləri arasında tanıtmaqda çox xüsusi bir yer tutdu. Çox şadam ki, bu iştirakçılar arasında bizim dost, qardaş ölkələrin nümayəndələri var. Mənə elə gəlir ki, onlar ölkəmizlə bağlı öz təəssüratlarını gedib öz ölkələrində paylaşacaqlar. Mən də sizin hamınızı səmimi qəlbdən, ürəkdən təbrik edirəm. Çox böyük ümidlər bəsləyirəm ki, bizim xalqımızın, dünyamızın gələcəyi sizlərin əlindədir və etibarlı əllərdədir. Sağ olun!

işin öhdəsindən çox müvəffəqiyyətlə gələ bildi. Ona görə bütün təşkilat komitəsinə, orada əmək sərf etmiş hər kəsə öz dərin təşəkkürümü bildirirəm. Yeri gəlmişkən qeyd edim ki, bizim şəhərimizdən yeddi layihə təq-

Mən sizə dünyanın gələcək qurucuları kimi müraciət etmək istəyirəm. Çünki gələcək, ümumiyyətlə, dünyanın gələcəyi sizin əlinizdədir. Beynəlxalq ətraf mühitin mühafizəsi layihəsi olimpiadasının bir iştirakçısı da biz olmuşuq. Bu tədbir bizim hamımızı çox həyəcanlandırıb. Bu olimpiadanın iştirakçısı olmaq özü böyük bir fəxrdir. Mənə elə gəlir ki, bu olimpiadada bütün türk dünyası iştirak edirdi. Sanki bu olimpiadada bütün türk dünyasının uşaqları böyük bir birlik əldə etdilər. Bunu heç zaman unutmaq olmaz. Bu, bizlər üçün çox böyük bir ibrət dərsidir. Bu adi bir olimpiada deyil, bu sadəcə birlik olimpiadasıdır. Sizi elm sahəsində, texnika sahəsində, dostluq sahəsində, təşkilatçılıq və təbliğatçılıq sahəsində birləşdirən çox gözəl bir olimpiadadır. Mən bu gün sizin burada beləcə sıx birləşməyinizlə, dost olmağınızla, birbirinizi tanımanızla fəxr edirəm. Siz tanıdınız və bildiniz ki, gözəl bir türk dünyası var. Onun ətrafında sıx birləşmək lazımdır. Birlik olan yerə heç kəs əl ata bilməz. Xüsusilə, elm sahəsində, yenilik sahəsində, texniki yaradıcılıq sahəsində olan birliyi heç bir şey parçalaya bilməz. Bu gün bizi burada birləşdirən, bizi bir dildə, bir qəlbdə birləşdirən bu olimpiadanı hazırlayan təşkilatçılara şəxsən öz minnətdarlığımı bildirirəm. Dünənki görüş hamımız üçün yadda qalan bir gün oldu. Oradakı çıxışlar hər kəsə öz müsbət təsirini göstərdi. Mən orada nümayiş etdirilən 203 işin hamısını qələbə adlandırıram. Amma bu qələbələrin içərisində zirvəyə qalxan, yüksəklik əldə edən, qızıl, bürünc, gümüş medal alan uşaqlar var idi. Mən onlarla fəxr edirəm. Mən yeniliyin

Minarə Tahirova
Sumqayıt şəhəri Texniki və Təbiət fənləri üzrə liseyin direktoru

2007

42

Qafqaz Universiteti

monitorinqlərə rəhbərlik edirlər. Əlbə ə, burada olduğum üçün demirəm, Qafqaz Universiteti bütün universitetlər içərisində öz obyektivliyi ilə, özünün yüksək bilik vermək qabiliyyətinə görə, bütün gənclərə gözəl estetik zövqləri aşılamağına görə, tələbələrinin dünyagörüşünün inkişafına görə bütün universitetlərdən yüksəkdə dayanır. Burada mənim tələbələrim oxuyur. Onlarin yalniz bir sözü var: “Qoy 11- ci sinfi qurtaran şagirdlərin hamısı bu universitetə gəlsinlər”. Çünki bu universitetdə haqq var, ədalət var, yüksək bilik var, çox gözəl kollektiv var, çox yüksək mədəniyyət var, həyatda mövqe tutmaq üçün, yüksəlmək üçün hər cür şərait yaradan, məhz Qafqaz Universitetidir. O, Azərbaycan xalqının gələcəyidir. Azərbaycan gənclərini gələcəyə səsləyən ən gözəl tədris müəssisəsidir. Mən onun rəhbərliyinə, onun bütün pedoqoji kollektivinə, burada oxuyan bütün tələbələrə öz minnətdarlığımı bildirirəm. Xüsusilə, rektor Ahmet Saniç bəyə dərin minnətdarlığımı bildirirəm. Bir məktəb direktoru kimi həmişə “Çağ” Öyrətim Şirkətinin bütün müəssisələri ilə sıx əlaqəm olub, hamısını gəzmişəm. Amma onların ən yüksək zirvəsi bu gün bizim içində olduğumuz Qafqaz Universitetidir. Üzümü uşaqlara tutub deyirəm: Siz bizim gələcəyimizsiniz. Siz türk dünyasının gələcəyisiniz. Əl-ələ verin, oxuyun. Gələcək təhsilinizi bax belə, gözəl müəssisələrdə davam etdirin. carçıları olan bu uşaqlarla fəxr edirəm. Ona görə ki, siz hamınız yaradıcı adamlarsınız. Amma bu yaradıcılığı ortalığa çıxaran insanlar var. Sizi ortalığa çıxarıb, sizə rəhbərlik edən müəllimləriniz var və bu müəllimləri bir yerdə birləşdirən Türk Dünyasının “Çağ” Öyrətim İşlətmələri adında bö-yük bir şirkəti var. Mən dünən inan-dım ki, bu şirkətin sizə çox böyük bir qayğısı var. Bax bu qayğının nəticəsidir ki, bu gün hamımız burada birləşmişik. Mən bir müəllimə kimi, bir məktəb rəhbəri kimi çox fəxr edirəm ki, bu gün Qafqaz Universitetindəyəm. İkinci dəfədir ki, mən Qafqaz Universitetinə gəlirəm. Ümumiyyətlə, bizim Sumqayıt şəhər təhsil şöbəsinin Qafqaz Universiteti ilə çox gözəl əlaqələri var. Bizim elm sahəsində, olimpiadalarda qalib olan şagirdlərimiz bura gəlirlər, rektorluq tərəfindən yüksək dərəcədə mükafatlandırılırlar. Buranın tələbələri Sumqayıta gəlir, Sumqayıtda keçirilən olimpiadalara, Sizin hamınızı ürəkdən təbrik edirəm, hamınıza gələcək həyatınızda uğurlar arzulayıram!

Əlbə ə, burada olduğum üçün demirəm, Qafqaz Universiteti bütün universitetlər içərisində öz obyektivliyi ilə, özünün yüksək bilik vermək qabiliyyətinə görə, bütün gənclərə gözəl estetik zövqləri aşılamağına görə, tələbələrinin dünyagörüşünün inkişafına görə bütün universitetlərdən yüksəkdə dayanır. Burada mənim tələbələrim oxuyur. Onlarin yalniz bir sözü var: “Qoy 11ci sinfi qurtaran şagirdlərin hamısı bu universitetə gəlsinlər”. Çünki bu universitetdə haqq var, ədalət var, yüksək bilik var, çox gözəl kollektiv var, çox yüksək mədəniyyət var, həyatda mövqe tutmaq üçün, yüksəlmək üçün hər cür şərait yaradan, məhz Qafqaz Universitetidir. O, Azərbaycan xalqının gələcəyidir. Azərbaycan gənclərini gələcəyə səsləyən ən gözəl tədris müəssisəsidir.

Elm-dövlət xadimləri və iş adamlarının çıxışlarından

2007

43

Çox hörmətli “Çağ” Öyrətim şirkətinin prezidenti Ənvər bəy, Azərbaycanın təhsil sistemində xüsusi yeri olan, möhtəşəm Qafqaz Universitetinin rektoru Əhməd bəy, dəyərli qonaqlar, məsləkdaşlarım və bu layihəyə önəm gətirən, qürur gətirən, bu layihənin önündə gedən şagirdlər! Sizin hamınızı bu əziz gündə salamlayıram! Azərbaycanımıza baharın qədəm qoyduğu bu xoş günlərdə hər birinizə gözəl əhvali-ruhiyyə arzulayıram! Minarə xanımın çox dəyərli çıxışından sonra daxilimdə qürur hissi keçirdim. Bu qürurdan bəhrələnərək mən çıxışıma ümummilli liderimiz Heydər Əliyevin “Mən fəxr edirəm ki, mən Azərbaycanlıyam” kəlamı ilə başlamaq istəyirəm. Eynilə Türkiyə Cümhuriyyətinin qurucusu ulu Atatürk də belə bir fikir səsləndirmişdi: “Nə mutlu türküm deyənə.” Bu gün bu olimpiadanın təntənəli bağlanışıdır. Bu böyük layihədə iştirak etdiyim üçün çox böyük bir qürur hissi keçirirəm. Bəlkə də, mən bugünkü qədər bu layihədə iştirak etməyimin önəmini dərk etməmişdim. Bu universitetə daxil olub, bu zala girdiyim zaman bu layihənin nə qədər önəmli olduğunu bir daha dərk etdim. Bu layihədə iştirak etdiyimiz üçün “Çağ” Öyrətim şirkətinin prezidentinə şəxsən liseyimiz adından xüsusi minnətdarlığımızı, təşəkkürümüzü bildiririk. Bu şirkətin bütün yaradıcı heyəti bu işdə bizə çox yardımçı oldular. Mən, xüsusilə, Adəm bəyi qeyd etmək istəyirəm. Mənə şəxsən onun çox köməyi oldu. Azərbaycan və Türkiyə təhsilinin bugünkü inkişafı, doğrudan da, bizim gələcəyimizin gözəl olacağından xəbər verir. Əziz balalar, siz bu dünyanın çox gözəl, çox xoşbəxt övladlarısınız. Vaxt var idi ki, biz Türkiyəni görmək arzusu ilə yaşayırdıq, amma buna heç cür nail ola bilmirdik. Bu bizim gözlərimizdə yaşa, qəlbimizdə böyük bir ağrıya çevrilirdi. Çox şükürlər olsun ki, bu gün iki qardaş ölkə birbirinə qovuşub, rahat gediş-gəliş bərpa olunub. İqtisadi, siyasi cəhətdən çox önəmli addımlar atılıb, bu

gün dünyaya səs salan hegemon dövlətlər sırasında addımlayan iki qardaş ölkə var. Şükürlər olsun ki, bizim övladlarımız bunu gördülər. Mən inanıram ki, bizim gələcəyimiz etibarlı əllərdədir. Bizim möhtərəm prezidentimiz cənab İlham Əliyev, ulu Heydər Əliyevin qurub bizə hədiyyə etdiyi müstəqil Azərbaycanda onun ideyalarını yaşadır. Bütün sahələrdə olduğu kimi, təhsil sahəsində də bu özünü çox gözəl göstərir və təhsilimiz bu gün dünya təhsil sisteminə inteqrasiya edəcək dərəcədə inkişaf edir. Hörmətli tədbir iştirakçıları, bu iki qardaş ölkənin bir-birinə olan münasibətindən çox danışmaq olar. Mən xüsusi olaraq bu gün Qafqaz Universitetinə, onun rektoruna şəxsi təşəkkürümü bildirirəm ki, bizi bir ailə kimi yenə də başlarına topladılar. Bir süfrə ətrafında oturub 15 ölkənin vətəndaşlarının bir yerdə çörək kəsməsi, türk dünyasının birliyindən xəbər verən bir səsdir. Çox sağ olun! Hər birinizə dərin təşəkkürlərimi bildirirəm. Olimpiadanın bütün qaliblərini, bütün iştirakçılarını səmimi qəlbdən təbrik edirəm və burada əməyi olan müəllimləri xüsusilə qeyd etmək istəyirəm. Çünki gənclərimizin bugünkü qələbəsinin fonunda, arxasında böyük bir müəllim əməyi dayanıb. Bu əməyi xüsuilə qeyd etmək istəyirəm. Eşq olsun bu ada, eşq olsun deyək, Bu adın qarşısında gəlin baş əyək. Eşq olsun bu ada, eşq olsun deyək, Hər zaman səsləyək, qapısın döyək. Çünki xoş gələcək sənsən, müəllim! Gəlin bu gün ulu Atatürkün və ulu Heydərin ruhları qarşısında baş əyək və deyək ki, ruhunuz şad olsun, sizin bizlərə etibar etdiyiniz böyük Azərbaycan və böyük Türkiyə qardaşlıq sayəsində bu gün inkişaf edir. Eşq olsun böyük Türk Dünyasına! Eşq olsun Türkiyə-Azərbaycan qardaşlığına! Sağ olun!

Məhbubə Mahmudova
Tərəqqi liseyinin direktoru

Azərbaycan və Türkiyə təhsilinin bugünkü inkişafı, doğrudan da, bizim gələcəyimizin gözəl olacağından xəbər verir.

2007

44

Qafqaz Universiteti

Salam! Burada xarici dövlətlərin də nümayəndələri var. Ona görə də icazə verin mən çıxışımı ingilis dilində söyləyim.. Əziz xanımlar və cənablar! Bakı Oxford liseyinin kollektivini bura dəvət etdiyiniz üçün sizə təşəkkür edirəm.

Arzu edirəm ki, gələcəkdə Bakı Oxford Liseyi ilə Qafqaz Universiteti arasında sıx əlaqələrimiz olsun.

Mən bu möhtəşəm olimpiadanın təşkilatçılarının hamısına öz səmimi təşəkkürümü bildirirəm. Mən demək istəyirəm ki, bu yarışda iştirak edən bütün tələbələrimlə fəxr edirəm. Azərbaycana xaricdən gəlmiş iştirakçılara təkrar xoş gəldin deyirəm. Əhməd bəyə də qonaqpərvərliyinə görə təşəkkür edirəm və arzu edirəm ki, gələcəkdə Bakı Oxford Liseyi ilə Qafqaz Universiteti arasında sıx əlaqələrimiz olsun. Diqqətinizə görə minnətdaram!

Nailə Rzayeva
Baki Oksford liseyinin direktoru

Elm-dövlət xadimləri və iş adamlarının çıxışlarından

2007

45

“Azərbaycan ədəbi prosesinin müasir vəziyyəti və perspektivləri” mövzusunda keçirilmiş seminardakı çıxışı

Qafqaz Universiteti, 10 aprel 2007-ci il

Elçin Əfəndiyev
Azərbaycan Respublikası baş nazirinin müavini, yazıçı

Qafqaz Universiteti qısa bir müddətdə Azərbaycanda yüksək nüfuz qazanmış bir təhsil ocağıdır. Azərbaycanın təhsil sistemində çox layiqli yer tutmuşdur.

Hörmətli rektor, hörmətli professor-müəllim heyəti, əziz dostlar və tələbələr! Hamınızı salamlayıram. Əvvəlcə, son dörd ildə məni iki dəfə universitetinizə dəvət etdiyinizə və mənimlə görüş keçirdiyinizə görə sizə təşəkkür edir və dərin minnətdarlığımı bildirirəm. Bu başdan qeyd edim ki, bu gün mən sizinlə yalnız yazıçı Elçin kimi görüşə gəlmişəm. Böyük bir həvəslə, böyük bir maraqla gəlmişəm. Nə üçün böyük bir həvəslə, böyük bir maraqla gəlmişəm? Ona görə ki, Qafqaz Universiteti qısa bir müddətdə Azərbaycanda yüksək nüfuz qazanmış bir təhsil ocağıdır. Azərbaycanın təhsil sistemində çox layiqli yer tutmuşdur. Eyni zamanda mənim üçün maraqlı və son dərəcə daxili bir ehtiyacla gəlməyimin səbəbi ondan ibarətdir ki, mən sizin, xüsusən gənclərin ədəbiyatla, sənətlə, mədəniyyətlə bağlı hansı hissləri yaşadığınızı, ədəbiyyata, mədəniyyətə, sənətə hansı münasibət göstərdiyinizi, nədən razı, nədən narazı olduğunuzu, ədəbi proseslə bağlı, sənətin müxtəlif növləri ilə (teatr, kino və s.) bağlı nə fikirləşirsiz, necə fikirləşirsiniz mənə son dərəcə maraqlıdır. Ona görə mən təklif edirəm ki, burda uzun-uzadı ədəbi proses haqqında danışmaqdan daha da maraqlı olar ki, mən keçim sizin qarşınıza, bilavasitə sizinlə dialoq halında təmasda olaq. Sizi maraqlandıran məsələlər barədə suallarınızı verəsiniz, mən də imkanlar daxilində verilən suallara cavab verəm. Elə bilirəm bu cür canlı təmas çox yaxşı olar. Amma əvvəlcədən belə bir reqlament qoyaq ki, bu bir saat yarımdan uzun olmasın. Bu zaman ərzində siz yorulmayasınız. Deməli, bu görüşü özüm aparıram, odur ki, söz sizindir, buyurun gənc dostlar! Ədəbiyyatla, sənətlə, və ya mədəniyyətlə bağlı hansı məsələlər sizi maraqlandırır suallarınızı verə bilərsiniz. Sual: İndi yazılan əsərlərin gələcəkdə oxucular tərəfindən necə qarşılanacağını düşünürsünüz? Cavab: Əziz dostum, məsələ burasındadır ki, 2077-ci ildə nə olacağını demək indi mənim üçün bir az çətindir? O da ondan ibarətdir ki, doğrudan da, hazırda Sovet dövründə yazılan əsərləri yəqin ki, oxuyurlar. Amma mən elə başa düşürəm ki, hamısını oxumurlar. Nə üçün oxumurlar? Yalnız ona görə ki, hamısı bədii estetik səviyyəsi etibarilə zamanın sınağına sinə gələ bilmədi. Həm də ona görə ki, tamamilə müxtəlif parametrləri ilə bir-birinə qarşı dayanmış oxuculara

2007

46

Qafqaz Universiteti

təqdim oluna bilmir. Yəni o oxucular ki, Sovet dövrünün oxucuları idi və bu oxucular ki, bugünkü müstəqil dövlətin oxucularıdır. Yəni indiki oxucularla o zamankı oxucular (cavan oxucuları nəzədə tuturam) tamamilə müxtəlif baxışlı oxuculardır. Keçən il bir layihə həyata keçirdik. Çox cildlik yazılarımın nəşr olunması məsələsi və mən oraya daxil etdiyim əsərlərin, yazıların 85-90 faizi Sovet dövründə yazılmış yazılardır. Mən onların bir cümləsinə, bir sözünə, bir nöqtəsinə, bir vergülünə müdaxilə etmədən, 30 il bundan qabaq, yəni 1960-70-ci illərdə - o illərdə ki təhlükəsizlik orqanlarının qılıncının dalı da, qabağı da kəsirdi - o illərdəki idiologiya hakimlik edirdi, fironluq edirdi, həmin dövrdə yazılmış əsərləri mən bu gün dediyim topluya salmışam. Həmin toplunu böyük bir fəxrlə bu gün oxucuya təqdim edirəm. Bu fəxarət ona görə deyil ki, mənim əsərlərim gözəl əsərlərdir. Əsərlərin keyfiyyətindən asılı olmayaraq, yaxşılığından, pisliyindən asılı olmayaraq həmin idiologiyaya xidmət etməyib. Əgər oxucuya - bugünkü Azərbaycan cavanlarına təqdim olunursa, deməli mənim imkanlarım daxilində ədəbiyyata, sənətə xidmətimin bir nümunəsidir. Türkiyə mənim ən sevdiyim ölkədir və həmişə belə olub, belə də olacaq. Yeri gəlmişkən deyirəm, ilk dəfə 1979-cu ildə Türkiyəyə getmişəm. Birinci dəfə Türkiyəyə gedərkən orada bir ay bir hə ə qaldım. O vaxtlar Türkiyəyə getmək çətin bir məsələ idi. Gərək əvvəl Moskvaya gedəsən, Moskvadan viza alasan. Mən İstanbul Yazarlar Sini asının dəvətçisi olaraq getmişdim və qayıtdıqdan sonra “Yaxın Uzaq İstanbul” adlı bir kitab yazdım. Bu kitab doğrudan da çox səs saldı, söhbət onda deyil, söhbət ondadır ki, (Sovet dövründə yazılmış kitabı) Sovet idalogiyasının hökmranlıq etdiyi bir dövrdə yazdığım həmin kitab, demək olar ki, dəyişdirmədən (ədəbiyyatla əlaqədar bəzi ixtisarlar edilib) indiki oxuculara təqdim olunub. Yəni mənim Türkiyəyə olan məhəbbətim, sevgim 30 il bundan

qabaq öz təzahürünü necə tapıbsa, bu gündə də məndə o məhəbbət eynidir. Hazırda bir çox yazıçılar var ki, yazdıqlarından imtina edirlər. Onları da başa düşmək olar, təbii ki, onlar bir insandır. Hansı bir səhvə görə bir əsər yazıb, oçerk yazıbsa, indi onlardan imtina edir, çap etdirmir və heç çap etdirə bilməz də. Çünki o, heç kəsə maraqlı deyildir, amma mən heç bir əsərimdən imtina etməmişəm, nə yazmışamsa onların hamısı mənimdir. Onların hamısını ürəyimin dediyi ilə yazmışam. 30-40 il bundan qabaq da nə yazmışamsa, ürəyimin səsi ilə yazmışam. Sual: Ədəbi yaradıcılıqla məşğul olmağınız üçün atanız İlyas Əfəndiyevin sizə bir təşviq və ya bir istiqaməti olubmu? Cavab: Bu sualı mənə tez-tez verirlər. İndi bilirsiniz, bütün yazıçıların övladları yazıçı olsaydı onda bu ənənəvi bir şey olardı. Yaxud da belə çıxır: atası yazıçı olmayan gərək yazıçı olmasın. Söhbət ondan gedir ki, mən gözümü açandan ədəbi mühit görmüşəm və mən görmüşəm ki, İlyas Əfəndiyev oturub oxuyur, yazır. Bu yazı prosesinin bilavasitə şahidi olmuşam. Şahidi olmuşam ki, işdən gəlir, qapını bağlayır oturub yazmağa başlayır. Sizə deyim ki, o, əski əli a ilə yalnız iki sinif oxumuşdur. Amma ömrünün axırına qədər o, əski əli a ilə yazırdı və mürəkkəb ilə yazırdı. Bu prosesin mən şahidi olmuşam. Yəni mən şahidi olmuşam ki, yaradıcı insan necə ağ vərəqlə üzbəüz dayanır və özünü o ağ vərəqdə ifadə edir. Şübhəsiz ki, bunun təsiri olub. Mən gözümü açıb evdə o dövrün böyük yazıçılarını, böyük sənətçilərini görmüşəm. Şübhəsiz ki, bunun təsiri var. Orasını da deyim ki, mən oxumağı çox sevirdim və mən məktəbə getməmişdən əli anı öyrənmişdim. Amma İ.Əfəndiyev mənim qolumdan tutub, yox sən mütləq yazıçı olmalısan deməyib, belə bir şey olmayıb. Bir şey var ki, mənim yazılarım onun üçün gözlənilməz olmayıb. O, sonralar özü də deyirdi ki, mən bilirdim sən yazıçı olacaqsan.

Yenə də deyirəm, söhbət yaxşı yazmaqdan, pis yazmaqdan getmir. Bunu dönə-dönə təkrar edirəm ki, məni düzgün başa düşəsiniz. Yəni o, mənə bu mənada deyirdi ki, mənim yazmağa uşaqlıqdan həvəsim var idi. Deyirdilər, sən ilk yazını nə vaxt yazmısan. Mən onu deyə bilmirəm, həqiqət bundan ibarətdir. Mən ilk yazımı nə vaxt yazdığımı bilmirəm. Yadıma gəlir ki, əli a bilmədən mən özümdən nağıllar qoşurdum, danışırdım. Həqiqətən, bilmirəm mən ilk yazımı nə vaxt yazmışam. Bu yaxınlarda, yəni 4-5 il bundan qabaq arxivimi götür-qoy edirdim. Orda 1-ci sinifdə, 2-ci sinifdə oxuyarkən yazdığım yazıları görmüşəm. Mən sizə deyim ki, istər atan yazıçı olsun, istər olmasın, əgər sənin istedadın varsa sən yazacaqsan, istedadın yoxdursa, sən yazmayacaqsan. Bunu bir az başqa cür desək istedadın varsa yazdıqlarından bir şey çıxacaq. Bunun ən parlaq sübutu ataları yazıçı olmayan yazıçılardır, ataları bəstəkar olmayan bəstəkarlardır, ataları rəssam olmayan rəssamlardır ki, onlar da böyük əksəriyyət təşkil edir. Sual: Bildiyimiz kimi son dövrlərdə siz daha çox dramaturgıya ilə məşgul olursunuz, bunun səbəbi nədir? Cavab: Sizə deyim ki, ilk pyesimi yazanda 25 yaşım var idi. Mən bu pyesi gətirdim rəhmətlik Tofiq Kazımova göstərdim. Tofiq Kazımov bizim mili rejissor idi. O vaxtlar İlyas Əfəndiyevlə sıx əlaqəsi var idi. 1964cü ildə “Sən həmişə mənimləsən” tamaşasını səhnədə oynayırdılar. Bu tamaşa çox böyük səs saldı. Azərbaycanın teatr həyatında ondan sonra çox əsərlər qoyulmuşdur. Uzun sözün qısası mən bu pyesi gətirdim verdim Tofiq Kazımova. Pyes Tofiq Kazımovun xoşuna gəldi. Amma biz bu pyesi səhnəyə qoya bilmədik. Ona görə ki, “Qlavlid” – “Senzura” deyilən bir idarə var idi ,o bu əsəri qoymadı. Ona görə ki, burada Sovet İ ifaqının əleyhinə, hökumət əleyhinə nəsə var idi. (İndi qoyulub tamaşaya, kitablarda da var, oxuya bilərsiz.) Ona görə ki, guya o dövrün senzurasına görə, gənc yazıçı burada bədbin hissləri

Elm-dövlət xadimləri və iş adamlarının çıxışlarından

2007

47

əsərləri kəmiyyət və keyfiyyət baxımından qaneedicidirmi? Cavab: Mən sizə deyim ki, bütün dövrlərdə kəmiyyət həmişə keyfiyyətdən çox olub. Məsələn, hazırda biz Füzulini oxuyuruq, Füzulini sevirik. Füzuli ilə yaşayırıq, amma Füzulinin dövründə nə qədər şairlər olub, nə qədər qəzəllər yazılıb, dastanlar yazılıb. Amma bu günləri biz Füzulini oxuyuruq. Eyni vəziyyəti indiki dövrə də aid etmək olar. Eyni vəziyyət sabah da olacaq. Eyni vəziyyət Sovet dövrünə də aid edilməlidir. Sovet dövrü ədəbiyyatı nə idi? İdeologiyanın bir hissəsi idi. Amma istedad o çərçivəyə sığışmırdı. O çərçivəni dağıdırdı. Əgər Sovet dövründə ədəbiyyat ancaq ideologiyaya xidmət etsəydi, sən indi o dövrə aid heç nə oxumazdın. Azərbaycan ədəbiyyatı mə umunu dırnaq arasına alıb, ona nifrət edərdin. Amma sən Sovet dövründə yazılmış əsərləri oxuyursan, şeirləri oxuyursan, roman oxuyursan, hekayələr oxuyursan. Onların arasında sevdiklərin də olar, sevmədiklərin də. Deməli, hə a Sovet İ ifaqı kimi son dərəcə siyasiləşmiş bir ölkədə, ədəbiyyat hakim ideologiyanın parçası idi. Bu gün nə qədər qəzetlər var, jurnallar var hamısını açırsan içi şeir ilə doludur, amma onların içində əgər 3-5 şer, 3-5 hekayə istedadlıdırsa, bəlkə də, 3 dəfə, 5 dəfə, 10 dəfə ondan artığı istedadsızdır, keyfiyyətsizdir. Kəmiyyət keyfiyyətdən artıqdır. Amma istedad ona görə istedaddır ki, kiçikliyinə, kəmiyyət azlığına baxmayaraq, keyfiyyət öz rolunu göstərir. Sağ olun, təşəkkür edirəm!

ifadə edir, Sovet gənclərini bədbin verir, Sovet gənclərini həyatdan bezmiş şəkildə verir, bu küskünlüyü ümumiləşdirir və.s. Təsəvvür eləyin o vaxt Cəfər Cəfərov bizim böyük tənqidçi, mərkəzi komitənin katibi işləyirdi. İdeoloji katib işləyirdi, o da bu pyesi oxuyub, bəyənmişdi. O da buna nail ola bilmədi ki, pyes teatrda tamaşaya qoyulsun. Ondan sonra mən bu pyesi, dramatik povest adı ilə çap etdirdim. Rus dilində də və başqa dillərə də çap olundu, amma səhnəyə qoyulmadı. Mənim kitabxanamda Molyerin 3 cildlik əsərləri var idi. Molyerin 3 cildlik əsərlərini götürüb təzədən əvvəldən axıra qədər oxumağa başladım və heç kimlə müqavilə imzalamadan, heç kimə demədən və heç kimdən icazə almadan Molyerin pyeslərini Azərbaycan dilinə tərcümə etməyə başladım. Jos Dandeni, Şekispirin əsərlərini tərcümə etdim. Bundan sonra aradan bir müddət keçdi, əlimdə böyük yazı var idi. Roman indiyə qədər də qıraqda qalıb. Bunu qoydum qırağa “Ah Paris, Paris “adlı pyes yazdım, ondan sonra isə birbirinin ardınca 11 pyes yazdım. Sonuncusu bu günlərdə tamaşaya qoyuldu. Yəni bu proses də nədənsə gözlənilməz idi və ona görə də mən birdən-birə izah edə bilmirəm. Niyə

mən birdən-birə dramaturgiya ilə məşğul olmağa başladım? Görünür, o mövzu, o hisslər, o həyəcan ki var, məni daxilən narahat edirdi. İstəyirdi ki, mən onları ifadə edim. Mənim aləmimdə ən uyğun janr dramaturgiya janrı idi. Sual: Buyurduğunuz kimi Azərbaycanda istedadlı gənclər var, ancaq onların bəziləri təcrübəsizlik problemi yaşayır. Yəni ədəbi gecələrdə gənclərin iştirakı lazımdır ki, onlar istedadını nümayiş etdirsin.Yazıçı olsunlar, yazıçı səviyyəsinə çatsınlar, bunun üçün nə etmək lazımdır? Cavab: Bunun üçün əvvəlcə onları dəvət edin gecəyə, gəlsinlər bura, gecədə iştirak etsinlər. Belə başa düşdüm. Siz dəvət edin, gəlsinlər, vacib deyil ki, mütləq rektorluq bu iş ilə məşğul olmalıdır. Dərnəklər var, yoxdursa təşkil edin, dərnəklərə dəvət edin. Gənc qələm sahiblərini, onların əsərləri barədə fikirləriniz olar, onların fikirlərini dinləyin və.s. Burada başqa mən nə deyə bilərəm. Hər şey sənin özündən asılıdır. Əgər səndə doğrudan belə maraq varsa, gənc yazıçıları görüşlərə dəvət etmək lazımdır, onlarla görüş keçirilməlidir, bunları özün eləməlisən. Düzdür yoxsa, yox? Ümid edək ki, bundan sonra edəcəksən. Sual: Necə fikirləşirsiniz, indiki müasir yazıçıların yaradıcılığı, onların

2007

48

Qafqaz Universiteti

“Azərbaycan - Almaniya əlaqələri” mövzusunda keçirilmiş seminardakı çıxışı

Qafqaz Universiteti, 26 aprel 2007-ci il

Cənab rektor, professorlar, tələbələr, dostlar! Bir diplomatın çıxışına qulaq asarkən yəqin ki, diplomatlar haqqında bir çox deyimlər yada düşür və onlardan ikisi praktik cəhətdən əhəmiyyətlidir. 18-ci əsrdə dünya şöhrətlı diplomat, Fransanın Xarici İşlər Naziri və Yepiskopu olmuş Talleyrand ona sorulmuş “Yaxşı diplomat necə olmalıdır? O, hansı keyfiyyətlərə malik olmalıdır?” -sualına belə cavab vermişdir: “Diplomat həddən artıq canfəşanlıq etməməli və çox şeyə nail olmağa çalışmamalıdır.” Müasir dövrdə isə yaxşı diplomat o kəsdir ki, onu heç vaxt iş masasının arxasında tapa bilməzsən. Yaxşı diplomat ölkəni gəzib insanlarla görüşən, onları dinləyən və onlarla söhbət edən biridir. Bəlkə də xatırınızdadır, bu yaxınlarda mənim həmkarım olan Amerika səfiri bir universitetə getmiş və onun orada suallara verdiyi cavablar böyük hay-küyə səbəb olmuşdur. Belə olduqda səfir dediklərininə haqq qazandırmağa çalışmışdır. Beləliklə də, diplomata olan ilk tövsiyə belədir: “həddindən artıq canfəşanlıq etmə.” Bu sözlər bu gün də öz çəkisini itirməyib. İkitərəfli münasibətlərdən danışarkən mütləq keçmişə nəzər salmaq lazımdır, çünki istənilən münasibətlər müəyyən bir zəmin üzərində qurulur. Bizim üçün belə bir zəmin 1820ci ildə almanların Qafqaza köçməsidir. Napoleonun Avropada apardığı müharibədən sonra Almaniya yoxsul olmaqla yanaşı, eyni zamanda dini dözümsüzlüyün hökm sürdüyü bir ölkə idi. Həmin vaxt Rusiya almanları imperiya ərazilərində məskunlaşmağa dəvət etdi. Beləliklə də, 1820-ci ildə təxminən 20.000 alman uzun bir səfərə çıxaraq nəhayət gəlib müxtəlif adlar verilən, o zaman Yelizavetpol adlanan, bugünkü Gəncəyə çatdılar. Onlar burada məskunlaşdılar və tezliklə çox dözümlü xalq olan azərbaycanlılarla dostlaşdılar. Stalin hələ nasistlər Sovet İ ifaqına hücum etməzdən qabaq almanları sürgün etdi. Mənə tez-tez bunun münasibətlərimizdə sadəcə bir epizod olmadığını deyirlər. Bu, Azərbaycan xalqı üçün əziz olan bir epizoddur. Və bu səbəbdən Azərbaycan tərəfinin xoşməramlı olduğuna əminik. Eynilə, sizi də Almaniya ilə bağlayan bəzi əsaslar var. Bu, sizin mədəniyyətinizdir. Azərbaycan və fars dillərində yazan bəzi məşhur Azərbaycan şairləri Almaniyada çox məşhur idi. Onlar Avropada ilk olaraq alman dilinə tərcümə edilib nəşr

Dr. Per Kristofer Stançina
Almaniyanın Azərbaycandakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri

Bakıya gəlişimdən dərhal sonra Qafqaz Universitetində təhsilin yüksək keyfiyəti haqqında eşitdim. Birinci Beynəlxalq yay məktəbi kursuna gələn bir qrup alman tələbələrin gəlişi səbəbilə Qafqaz Universitetinə gəlişim zamanı çox böyük məmnunluq hissi keçirtmişdim. Onlar burada gördükləri qonaqpərvərlikdən və burada öyrənmiş olduqları yeni fikirlərdən məmnunluq duymuşdular.

Elm-dövlət xadimləri və iş adamlarının çıxışlarından

2007

49

olunmuş və Almaniyada böyük şöhrət qazanmışlar. Göründüyü kimi, sizin də mənim ölkəmlə münasibətlər yaratmanız üçün zəmin var. Hər iki zəmin təbiət etibarilə dostluq xarakteri daşıyır. Bu, həqiqətən də, gözəl bır başlanğıcdır. Bu gün ikitərəfli münasibətlər müxtəlif meyarlarla ölçülür. Ən əhəmiyyətlisi, əlbə ə ki, siyasi sahədir. Siyasi sahənin nə dərəcədə uğurlu olması rəsmi səfərlərin sayı ilə müəyyən olunur. Yəqin ki, sizin prezidentin ötən 4 il ərsində 3 dəfə Almaniyaya səfər etməsindən xəbərdarsınız. Bu qeyri-adi bir haldır. Heç bir qeyri dövlət başçısı bir neçə il ərzində Almaniyaya 3 dafə səfər etməyib; o, ötən ilin noyabr ayında və bu ilin fevral ayında Almaniyada olub. Bu ilin fevral ayında mən də onunla getmişdim və deyə bilərəm ki, bu səfər çox böyük siyasi uğur idi. Prezident İlham Əliyev öz dinləyicilərini ələ almağı bacarır. O, həm azsaylı, həm də çoxsaylı auditoriyanı ələ ala bilir. Auditoriya yalnız tələbələrdən ibarət deyildi, orada müxtəlif peşə sahibləri vardı. O, podiuma qalxdı və sərbəst bir tərzdə danışmağa başladı. Çıxışına yaxşı hazırlaşmışdı və mətni özü ilə götürməyə ehtiyac yox idi. O qədər yaxşı hazırlıqlı idi ki, istənilən sahəyə aid sual-

ları cavablandırırdı və gözəl hazırlığı sayəsində insanları öz baxış və düşüncələrinə inandırırdı. Onun böyük zalda çıxışı inanılmaz dərəcədə uğurlu oldu. Kiçik qrupda siyası həmkarları arasında da uğur qazandı. O, insanlarda çox dərin təəssürat yaratmışdı. Bakıya qayıtdıqdan bir hə ə sonra Almaniya Xarici İşlər naziri ilə mən onun görüşünə getdik. Ümid edirəm ki, Almaniya Xarici İşlər nazirinin Qafqaza gəlişi və cənab Əliyevin bu səfəri çox müsbət qiymətləndirməsi bizim ikitərəfli münasibətlərimizin inkişafına yeni bir təkan olacaq. Və deyə bilərəm ki, prezidentin Almaniyaya uğurlu siyasi səfərinin müsbət nəticələri həyatın müxtəlif sahələrində hiss olunur. Ölkələrimiz arasındakı siyası əlaqələri çox yüksək kimi qiymətləndirmək olar. Lakin mükəmməl olan hər bir şeyi saxlamaq üçün ona qulluq etmək lazım olduğu kimi, əlaqələrimizi də genişləndirməli və təkmilləşdirməliyik. Biz bu yolda çalışmağa davam etməliyik. Siyası uğur digər sahələrə də yol açır. Siyasətdən sonra ikinci dərəcəli əhəmiyyətli iqtisadı sahədə əməkdaşlıqdır. Bildiyiniz kimi, Azərbaycan iqtisadi sahədə böyük uğurlar qazanıb. İki il əvvəl ölkədə ümumdaxili məhsul 25%, keçən il 31-32%, bu il isə yenə 25% artıb. Bu

səbəbdən Azərbaycanın əvvəlki illərlə müqayisədə indi xarici ticarətlə məşğul olması üçün daha böyük imkanları var. Ölkələrimiz arasında ticarət dövriyyəsinin həcmi ötən il ilk dəfə olaraq 1.000.000.000 avronu keçmişdir. Bir milyard avro çox böyük bir rəqəmdir. Əslində, biz Azərbaycanın ən böyük ticarət partnyorlarından biriyik. Sizdən aldığımız yalnız enerji daşıyıcıları deyildir. Siz isə bizdən əsasən maşınqayırma avadanlıqları, kimya məhsulları və Bakı küçələrində hər kəsin görə bildiyi avtomobillər alırsınız. Siyasi münasibətlər düzgün qurulduqda iqtisadı əməkdaşlıq sahəsində də böyük uğurlar qazanmaq mümkündür. Siyasi sahədə uğurlar iqtisadi uğurlar da gətirirsə demək biz yeni uğurlar qazanmaq üçün başqa sahələrə müraciət etməliyik. Bu baxımdan ən vacib sahələr mədəniyyət, elmi tədqiqat və mübadilədir. Avropa İ ifaqı kimi Almaniyanın da qarşısına qoyduğu əsas məqsədlərindən biri Qafqaz respublikalarını Avropaya daha da yaxınlaşdırmaqdır. Siyasəti nəzərdə tutmuram, bu özözlüyündə baş verir; iqtisadı baxımdan da deyil, şirkətlərin özləri öz işlərini davam etdirirlər; insanları nəzərdə tuturam. Biz istəyirik ki, insanlar bir-biri ilə ünsiyyət yaratsınlar. İstəyirik ki, daha çox sayda azərbaycanlı tələbə Avropaya gəlsin və çalışırıq ki, öz tələbələrimizi də sizin ölkəyə gəlməyə inandıraq. Keçən yay siz Almaniyadan gəlmiş tələbələr üçün yay kursu təşkil etmişsiniz və bildiyimə görə bu cür yay kursu ilk dəfə idi ki, təşkil olunurdu. Ümid edirəm ki, daha çox adam gələcək. Burada olmuş alman tələbələr çox böyük təəssüratlarla qayıtdılar, çünki sizin universitet bu ölkənin ən yaxşı universitetlərindən biridir. Bu universitetin təmiz adı var və buranı bitirib diplomunu alan hər bir kəs əmin ola bilir ki, onun diplomu hər yerdə qəbul olunur, çunki insanlar bilir ki, siz bu diplomu atanızın və ya dayınızın hesabına deyil, şəxsi göstəriciləriniz və nailiyyətləriniz hesa-

2007

50

Qafqaz Universiteti

bına qazanmısınız. Biz bu cür universitetlərlə işləmək istəyirik, Almaniyada belə universitetləri təbliğ etmək və alman tələbələrini belə universitetlərə gələrək başqa ölkələrlə tanış olmasını istəyirik. Lakin, əlbə ə, biz yalnız tələbərin deyil, müəllim və professorların da görüşməsini arzulayırıq. Rektor Ahmet Saniç mənə dedi ki, gələn hə ə Qafqazda və Mərkəzi Asiyada qloballaşmanın təsiri mövzusunda beynəlxalq konfrans keçirməyə hazırlaşırsınız. On il öncə insanlar qloballaşma haqqında təzə eşidirdilərsə, bu gün siz qloballaşma prosesini araşdırırsınız. Dünyanın ən yaxşıları ilə rəqabət apara bilməsəniz, uğur qazanmaq mümkün deyil. Qloballaşma bütün dünyada tələbələrin önündə bərabər imkanlar açacaq və tələbələr də bu imkanlardan yararlanacaqlar. Azərbaycanın zəngin bir ölkə olduğunu deyirlər. Prezidentiniz də bunu açıq söyləyir. Bilirik ki, Azərbaycanın enerji ehtiyatları var: rəqəmlər 20 milyardla 240 milyard arasındadır. Lakin mənim bu məsələyə baxışım tamamilə fərqlidir. Mən Azərbaycanı enerji ehtiyatlarına görə deyil, tamam başqa səbəbdən zəngin olduğunu düşünürəm. Bu səbəb sizsiniz: öyrənməyə, rəqabət aparmağa və öyrətməyə hazır olan tələbələr. İyirmi il sonra bəlkə ne tükənəcək, siz isə burada olacaqsınız. Ölkənizi irəlilərə aparmaq üçün əlinizdə ali təhsil diplomu və məsuliyyətli vəzifəniz olacaq. Düşünürəm ki, Azərbaycanın əsl sərvəti bu sayda tələbəsinin olmasıdır. Mövzudan bir az kənara çıxdıq. İcazənizlə, ikitərəfli münasibətlərimizə qayıtmaq istərdim. İki dövlət arasında münasibətlər mədəniyyət sahəsində ən asan yaradılır. Əvvəldə adını çəkdiyim burada məskunlaşmış almanlar və Almaniyada Azərbaycan ədəbiyyatı haqqında dedikilərim mədəni əlaqələr qurmaq üçün gözəl zəmindir. Bu yaxınlarda Gəncə və Şəkidən qayıtmışam. Gəncədə iki uni-

versitetdə və Kənd Təsərrüfatı Akademiyasında oldum və əməkdaşlıq etməyi təklif etdim. Onlara dedim ki, biz əməkdaşlığımızın yalnız Bakı ilə məhdudlaşmasını istəmirik. İstəyirik ki, bu ölkənin əyalətləri və ən uzaq guşələri də bu mübadilə proqramlarında iştirak etsinlər. Və bunun üçün mən üç universitet rektoruna və akademiyaya bizimlə birgə işlər görmək üçün imkanlar təklif etdim. Biz daha sıx inteqrasiya olunmalıyıq. Bu gün Azərbaycanın siyasi iradəsi Avropa standartlarına yaxınlaşmaqdan ibarətdir. Bu isə o deməkdir ki, bu ölkə hələ dəyişməli, islahatlar aparmalı, siyası, iqtisadi sahədə təkmilləşməlidir. Biz isə yardım etmək üçün sizin yanınızdayıq. Biz sizə öz dəstəyimizi və əməkdaşlıq təklif edirik. Avropa İ ifaqı bunun üçün maliyyə vasitəsi də yaratmışdır. Almanlar onun yaradılmasında mühüm rol oynamışlar. Biz buna nail olmaq üçün ciddi səylər etdik və nəhayət, ötən ilin noyabr ayında bu barədə sənəd imzalandı. Haqqında danışdığım Avropanın qonşu dövlətlərlə bağlı siyasəti və fəaliyyət planıdır. Hazırda biz yenə də buna bənzər bir iş görməyə çalışırıq. Almaniya Mərkəzi Asiya ilə belə bir siyasi dialoq yaratmağa çalışır. Bunu hansı səbəblərdən etdiyimizi bilməlisiniz. Mən hələ də Almaniyanın siyasətindən, xarici siyasətindən və maraqlarından bəhs edirəm. Lakin Almaniya Avropa İ ifaqının tərkib hissəsidir; Avropa İ ifaqının üzvlərinin, avropalıların hamısının maraqları eynidir. Bu maraq ondan ibarətdir ki, qonşularımız varlı olsun. Biz qonşularımızın qeyri-sabit və ya yoxsul olmasını istəmirik. Beləliklə də, Almaniyanın və Avropa İ ifaqının xarici siyasətinin məqsədi qonşu dövlətlərin rifahıdır. Bu siyasət çərçəvəsində isə mübadiləyə böyük əhəmiyyət verilir: fikir mübadiləsi, mədəniyyət mübadiləsi və tələbə mübadiləsi. Bu baxımdan mən bu ilin ortasından sonunadək sərgilər, mühazirələr, seminarlar və konsertlərlə əvvəlki illərdən daha

zəngin olan bir mədəni proqram təklif edirəm. Biz bu ölkəyə olan ən xoş məramımızı nümayiş etdirmək istəyirik. Biz başqa ölkələrin də inkişaf etməsində maraqlı olan, öyrənmək, bizimlə ayaqlaşmaq və mübadilə etməyə hazır olan gənclər tapmaq istəyirik. İki ölkə arasında münasibətləri müəyyən edən üç əsas meyar siyasət, iqtisadiyyat və mədəniyyətdir. Yenidən mədəniyyət mövzusuna qayıtmaq istəyirəm, çünki mədəniyyət məsələsinə təkcə biz deyil, sizin hökumət də böyük önəm verir. Azərbaycan hökuməti Almaniyada Azərbaycan mədəniyyəti ili keçirəcəyini bildirib. Bu, 2008-ci ildə olacaq və Alman ictimaiyyətinə Azərbaycan ədəbiyyatı, rəssamlıq və musiqi əsərləri, film və rəqsləri təqdim olunacaq. Bu tədbirin bizim mədəni əlaqələrimizdə nə dərəcədə böyük bir irəliləyişə səbəb olacağını hələ deyə bilmərik. Güman edirəm ki, Almaniya səfirliyi də bu tədbirdən sonra Azərbaycanda mədəniyyət ili keçirəcək. Biz buna indidən hazırlaşırıq. Zənnimcə, münasibətlərimizin bütün əsas məqamlarından bəhs etdim. Diqqətinizə görə təşəkkür edirəm.

Elm-dövlət xadimləri və iş adamlarının çıxışlarından

2007

51

“Qloballaşma prosesində Qafqaz və Mərkəzi Asiya” adlı beynəlxalq elmi konqres
M.Moqamayev ad. Azərbaycan Dövlət Filarmoniyası, 1 may 2007-ci il
Qafqaz və Mərkəzi Asiyanın iqtisadiyyatını, beynəlxalq münasibətlərini, ədəbiyyatını, tarixini, mədəniyyətini araşdırmaq, institutlar və elm adamları arasındakı əməkdaşlığı artırmaq məqsədilə Qafqaz Universiteti və Azərbaycan İqtisadiyyatçılar Birliği tərəfindən 2003-cü ildə “Qloballaşma Prosesində Qafqaz və Mərkəzi Asiya” adlı konqres keçirilmişdir. Xəbər verdiyimiz kimi, silsilə xarakterli beynəlxalq elmi konfranslardan biri də 02-05 May 2007-ci il tarixlərində “Qloballaşma Prosesində Qafqaz və Mərkəzi Asiya” adı ilə II Beydəlxalq Konqres yenə də Qafqaz Universitetində keçirilmişdir. Konqresdə region ölkələrinin iqtisadi və beynəlxalq münasibətləri geniş müzakirə obyektinə çevrilmişdir. Konqresə 18 ölkədən 267 məqalə, o cümlədən iqtisadiyyat bölməsi üzrə 140, beynəlxalq münasibətlər bölməsi üzrə 67 məqalə qəbul olunmuş və 3 cildlik Kongres Materialları şəklində çap edilmişdir. Konqresə iqtisadiyyat bölməsi üzrə 140 məqalə qəbul edilmişdir. Onlardan 46sı xarici ölkə alimləri və tədqiqatçıları tərəfindən, 94 məqalə isə Azərbaycan alimləri və tədqiqatçıları tərifindən təqdim olunmuşdur. Konqresə Beynəlxalq Münasibətlər bölməsi üzrə 67 məqalə qəbul edilmişdir. Onlardan 44-ü xarici ölkə alim və tədqiqatçıları tərəfindən, 23 məqalə isə Azərbaycan alim və tədqiqatçıları tərifindən təqdim olunmuşdur.

2007

52

Qafqaz Universiteti

“Qloballaşma prosesində Qafqaz və Mərkəzi Asiya” adlı beynəlxalq elmi konqresinin açılış proqramındakı çıxışı

M.Moqamayev ad. Azərbaycan Dövlət Filarmoniyası, 1 may 2007-ci il

Prof. Misir Mərdanov
Azərbaycan Respublikasının təhsil naziri

lаşmа prоsеsinin əlamətləridir. Dünyada gedən proseslərdən geridə qalmamaq üçün hər bir ölkə bеynəlхаlq strukturlаr və təşkilаtlаrla sıх əməkdаşlıq etməyə çalışmalıdır. Bunu nəzərə alaraq Аzərbаycаn Rеspublikаsının Təhsil Nаzirliyi bеynəlхаlq əlаqələrin və qаrşılıqlı əməkdаşlığın gücləndirilməsini öz fəаliyyətinin əsаs istiqаmətlərindən biri kimi müəyyənləşdirmişdir. Bu gün biz Аvrоpа Şurаsı, YUNЕSKО, ISЕSKО, Аvrоpа İ ifаqı, YUNЕVОK, YUNICЕF və digər nüfuzlu təşkilаtlаrla sıх əməkdаşlıq edir, bеynəl-хаlq və rеgiоnlаrаrаsı təhsil prоqrаmlаrındа, bеynəlхаlq fоrumlаrdа аktiv iştirаk еdirik. Аvrоpа Şurаsı ölkəmizdə təhsil sаhəsində аpаrılаn islаhаtlаrа məsləhət və еkspеrt yаrdımı göstərən ən fəаl bеynəlхаlq pаrtnyоrlаrdаn biridir. Аvrоpа Şurаsının himаyəsi аltındа «Təhsilin kеyfiyyətinin təmin еdilməsi sаhəsində qаnunvеricilik» və «Tbilisi təşəbbüsü» kimi böyük rеgiоnаl lаyihələr həyata keçirilmişdir. «Tbilisi təşəbbüsü» lаyihəsinə görə Аvrоpа ümumtəhsil məktəblərinin 15-16 yаşlı şаgirdləri üçün «Qаfqаz хаlqlаrının tаriхi» dərs vəsаitinin hаzırlаnmаsı nəzərdə tutulmuşdur. Аvrоpа Şurаsı tərəfindən təqdim оlunmuş və rеgiоn ölkələri tərəfindən qəbul еdilmiş prinsiplərə söykənən bu vəsаitin yаzılmаsındа rеgiоnun 4 dövlətindən (Аzərbаycаn, Gürcüstаn, Еrmənistаn və Rusiyа Fеdеrаsiyаsı) оlаn müəlliflər qrupu və Аvrоpа Şurаsının Böyük Britаniyа, Pоlşа, Аlmаniyа və Hоllаndiyаdаn dəvət еdilmiş еkspеrtləri və nаşirləri iştirаk еtmişlər. Lаyihənin əsаs məqsədi Qərbi Avrоpа ölkələrinin оrtа məktəb şаgirdlərini Аzərbаycаn və digər Qаfqаz ölkələri хаlqlаrının tаriхi, ənənələri və mədəniy¬yəti ilə tаnış еtməkdir. 2006-cı ildə vəsаit ingilis dilində çаp оlunmuşdur. Аvrоpа Şurаsının digər mühüm rеgiоnаl prоyеktinə «Еrmənistаndа, Аzərbаycаndа və Gürcüstаndа təhsilin kеyfiyyətinin təmin еdilməsi sаhəsində qаnunvеricilik» adlı layihəsinə Аzərbаycаn Rеspublikаsı Təhsil Nаzirliyinin qоşulması nəticəsində Аzərbаycаndа təhsilin kеyfiyyətinin təmin еdilməsi üçün bеynəlхаlq stаndаrtlаrа uyğun оlаn mехаnizmlərin (аkkrеditаsiyа, lisеnziyа vеrilməsi, diplоmlаrın tаnınmаsı) yаrаdılmаsınа yаrdım göstərilmişdir.

Hörmətli qonaqlar! Hörmətli konqres iştirakçıları! Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyi adından hamınızı salamlayıram və xoş arzularımı sizlərə çatdırıram. Bugünkü konqresin mövzusunun qlоbаllаşmа prоsеsinə həsr olunması təsadüfi deyildir. Müаsir dövrdə sürətlə genişlənən qlоbаllаşmа prоsеsi insаn həyаtının, dеmək оlаr ki, bütün sаhələrinə əhəmiyyətli dərəcədə təsir еdir. İnsаn fəаliyyətinin ən vacib sаhələrindən biri olan təhsil sahəsindən də bu proses yan keçmir. Təhsilin qlоbаllаşmаsı bu sferada beynəlxalq münasibətlərin keyfiyyətcə yeni mərhələyə qədəm qoyması kimi qiymətləndirilə bilər. Ənənəvi beynəlxalq münasibətlərin (tələbə və şagird mübadiləsi) intensivləşdirilməsi, eləcə də informasiya texnologiyalarından istifadə bazasında yeni formaların (on-line rejimində distant təhsil, virtual universitetlər) yaranması bunu bir daha sübut edir. Bеynəlхаlq təhsil məkаnının yaranması və həmin məkanda müxtəlif təhsil xidmətlərinin və beynəlxalq rəqabətin meydana gəlməsi qlоbаl-

Elm-dövlət xadimləri və iş adamlarının çıxışlarından

2007

53

Əldə оlunmuş səmərəli təcrübə və infоrmаsiyа аli təhsil müəssisələrinin аkkrеditаsiyаsı (2003) və аli təhsil sаhəsində хаrici diplоmlаrın tаnınmаsı (2004) üzrə yеni nоrmаtiv sənədlərin hаzırlаnmаsındа gеniş şəkildə istifаdə оlunmuşdur. Bu lаyihənin uğurlа reallaşması 2004-cü ildə Strаsburq şəhərində kеçirilmiş Cənubi Qаfqаz ölkələri təhsil nаzirlərinin Kоnfrаnsındа vurğulаnmışdır və nаzirlər tərəfindən birgə bəyənnаmə qəbul еdilmişdir. Аvrоpа Şurаsının Аzərbаycаn Rеspublikаsı Təhsil Nаzirliyi ilə birgə həyаtа kеçirdiyi «Təhsil siyаsəti və milli аzlıqlаr» mövzusundа digər rеgiоnаl lаyihənin əsаs məqsədi iştirаkçı ölkələrə milli аzlıqlаrın təhsili ilə bаğlı qаnunvеrici sənədlərin hаzırlаnmаsındа yаrdım göstərmək və milli аzlıqlаrın təhsil siyаsəti sаhəsində tövsiyələr hazırlamaqdır. 2005-ci ildə Аzərbаycаndа təhsil siyаsəti və milli аzlıqlаr mövzusundа yеkun hеsаbаt hazırlanmış və Аvrоpа

Şurаsına təqdim оlunmuşdur. Hеsаbаtdа хüsusilə qеyd edilmişdir ki, Аzərbаycаndа milli аzlıqlаrın öz dillərində təhsil аlmаları üçün bütün lаzımi şərаit yаrаdılmışdır. Azərbaycan Avropa Birliyi ilə təhsil sahəsində əməkdaşlıq edir. Bu əməkdaşlıq əsasən Avropa Birliyinin TACİS proqramı çərçivəsində həyаtа kеçirdiyi TEMPUS layihələri ilə bağlıdır. 2006-cı ildə həmin proqramın sonuncu III mərhələsi başa çatmışdır. Lakin bu, Avropa Birliyi ilə təhsil sahəsində əməkdaşlığın sonu deyildir. 2007-ci ildən Avropa İ ifaqının Erazmus Mundus “Xarici əməkdaşlıq təşəbbüsü” əməkdaşlıq proqramı Azərbaycanda fəaliyyətə başlayacaqdır. Bu gün Avrоpа rеgiоnundа аli təhsil sаhəsində intеqrаsiyаnı tənzimləyən ən səmərəli əməkdаşlıq Bоlоniyа prоsеsi çərçivəsində həyаtа kеçirilir. Bоlоniyа prоsеsinin məzmununu və mаhiyyətini nəzərə аlаrаq Аzərbаycаn Rеspublikаsının Təhsil

Nаzirliyi 2004-cü ildə bu prоsеsə qоşulmаq üçün Аvrоpа Şurаsınа və Bоlоniyа prоrsеsinin Kаtibliyinə mürаciət еtmiş və 2005-ci ildən Аzərbаycаn Bоlоniyа prоsеsinə qоşulmuşdur. Qlоbаllаşmа prоsеsinin fəal iştirakçısı olan Аzərbаycаn Rеspublikаsında iqtisadiyyatın dünya iqtisadi sisteminin tərkib hissəsinə çevrilməsi öz növbəsində yeni tipli kadrların hazırlanmasına tələbat yaratmışdır. Müasir mərhələdə ölkəmizin iqtisadi qüdrəti gənclərimizin yeni bilik, informasiya və texnologiyaları qavraması qabiliyyəti ilə bilavasitə bağlıdır. Mövcud intellektual potensialın zənginləşdirilməsi ölkəmizdəki elm və təhsil ocaqları ilə bərabər, xarici ölkələrlə kadr hazırlığı məsələlərini aktuallaşdırır, xarici dilləri mükəmməl bilən, informasiya-kommunikasiya texnologiyalarına yiyələnən və beynəlxalq diplomatik təcrübəni yaxşı mənimsəyən yüksək hazırlıqlı mütəxəssislərə olan ehtiyacın ödənilməsini tələb edir.

2007

54

Qafqaz Universiteti

Azərbaycanlı gənclərin ölkə üçün zəruri ixtisaslar üzrə xaricdə təhsil almalarını və ölkənin inkişafının mühüm amilinə çevrilmələrini təmin etmək məqsədi ilə "Azərbaycan gənclərinin xarici ölkələrdə təhsil almasına dair Dövlət Proqramı haqqında" Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyev 2006-cı il 19 oktyabr tarixli 1746 nömrəli Sərəncam imzalamışdır. Həmin sərəncama uyğun olaraq hazırlanmış və Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2007-ci il 16 aprel tarixli Sərəncamı ilə təsdiq edilmiş "2007-2015-ci illərdə Azərbaycan gənclərinin xarici ölkələrdə təhsili üzrə Dövlət Proqramı"nda istedadlı Azərbaycan gənclərinin xaricdə təhsilinin təşkili istiqamətində vahid sistemin yaradılması nəzərdə tutulur. Adı çəkilən sərəncamın əsasında dünyanın ən nüfuzlu ali məktəblərində 5000-ə qədər azərbaycanlı gənc təhsil alacaqdır. XX əsrin 70-80-ci illərində minlərlə Azərbaycan gənci respublikadan kənarda yerləşən nüfuzlu ali məktəblərdə müxtəlif ixtisaslar üzrə təhsil alaraq ölkəmizin iqtisadi, mədəni və elmi potensialının gücləndirilməsinə öz layiqli töhfələrini vermişlər.

Azərbaycan Respublikası müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra azərbaycanlı gənclərin dünyanın müxtəlif ali məktəblərinə göndərilməsi siyasəti yenidən formalaşmağa başlanmış, müxtəlif ölkələrlə əməkdaşlıq müqavilələri çərçivəsində ayrılmış təqaüd yerləri hesabına gənclərimizin müvafiq ölkələrdə ali təhsil almağa göndərilməsinə təkan verilmişdir. Hazırda dövlət xə i ilə xarici ölkələrin ali təhsil müəssisələrindəki 1000-ə yaxın azərbaycanlı tələbədən təqribən 700 nəfəri Türkiyə Respublikasında, 180 şəxs Rusiya Federasiyasında, 50-yə yaxın şəxs Misir Ərəb Respublikasında, 20-yə yaxın şəxs Çin Xalq Respublikasında, qalanları isə hər ölkədə bir neçə nəfər olmaqla Çexiya, Slovakiya, Rumıniya və Malayziyada təhsil alırlar. Azərbaycan gəncləri həmçinin respublikada fəaliyyət göstərən müxtəlif təhsil mübadilə proqramları çərçivəsində ABŞ, Böyük Britaniya, Almaniya, Fransa və başqa ölkələrdə də təhsil alırlar. Xaricdə təhsil alan Azərbaycan Respublikası vətəndaşlarının əsas hissəsini isə öz vəsaitləri hesabına təhsil alanlar təşkil edir. Hazırda hansı yolla təhsil almasından

asılı olmayaraq müxtəlif proqramlar üzrə xaricdə təhsillərini bitirib Azərbaycana qayıtmış yüzlərlə məzun müxtəlif sahələrdə çalışaraq ölkəmizin iqtisadi, mədəni və elmi potensialının gücləndirilməsinə öz layiqli töhfələrini verməkdədirlər. Eyni zamanda Azərbaycan Respublikasının ali təhsil ocaqlarında müxtəlif beynəlxalq müqavilələr əsasında 50 ölkədən 5500-dən artıq xarici tələbə təhsil alır. Hörmətli konqres iştirakçıları! Mən yalnız təhsillə bağlı bəzi fikirlərimi sizə çatdırdım. Qlоbаllаşmа mə umu çox genişdir, qloballaşma prosesi isə müəyyən dərəcədə bütün ölkələrə təsir göstərir. Buna görə də həmin məsələlərin beynəlxalq konfranslarda müzakirə edilməsinə ehtiyac duyulur. Əminəm ki, bugünkü konqres bu sahədə olan problemlərin müzakirəsi və müxtəlif ölkələrin alimləri arasında fikir mübadiləsi üçün geniş imkanlar açacaq, həmçinin qloballaşma proseslərində Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiya ilə bağlı problemlərin həll yollarını tapmaqda öz töhfəsini verəcəkdir. Konqresin işinə uğurlar diləyirəm.

Elm-dövlət xadimləri və iş adamlarının çıxışlarından

2007

55

“Qloballaşma prosesində Qafqaz və Mərkəzi Asiya” adlı beynəlxalq elmi konqresinə ünvanladığı təbrik məktubu

M.Moqamayev ad. Azərbaycan Dövlət Filarmoniyası, 1 may 2007-ci il

bütün sаhələrdə öz siyаsətini bəşəri və tərəqqipərvər mеyаrlаr əsаsındа müəyyənləşdirərək qаrşıyа qоyduğu məqsədlərə dоğru inаmlа irəliləmiş, tаrаzlı siyаsət yеritməklə müхtəlif mаrаqlаrın tоqquşduğu Cənubi Qаfqаz rеgiоnunun rəqаbət və qаrşıdurmа mеydаnınа çеvrilməsinə yоl vеrməmiş, milli mənаfеlərini yеtərincə qоruyа bilmişdir.

Prof. Natiq Əliyеv
Azərbaycan Respublikasının Sənаyе və Еnеrgеtikа nаziri
Hörmətli Kоnqrеs iştirаkçılаrı! Hörmətli qоnаqlаr! Хаnımlаr və cənаblаr! Qаfqаz Univеrsitеtinin təşəbbüsü ilə Bаkıdа kеçirilən «Qlоbаllаşmа prоsеsində Qаfqаz və Mərkəzi Аsiyа» mövzusundа II Bеynəlхаlq Kоnqrеsdə dünyаnın bir sırа ölkələrinin nüfuzlu еlm və ictimаi хаdimlərinin iştirаkı Аzərbаycаnа оlаn dərin inаmın təzаhürüdür. Müаsir dünyаdа, о cümlədən yаşаdığımız rеgiоndа cərаyаn еdən trаnsmilli prоsеslərin еlmi tədqiqаtı bu gün ən аktuаl prоblеmlər sırаsındаdır. Хüsusi ilə, qlоbаllаşmаnın gеniş vüsət аldığı hаzırkı bеynəlхаlq münаsibətlər sistеmində Аzərbаycаnın günügündən möhkəmlənən rоlunа еlmi ictimаyyətin аrtаn mаrаğı bizi ürəkdən sеvindirir. Аrtıq bu gün bütün səviyyələrdə еtirаf оlunur ki, müstəqil dövlətimizin mеmаrı, ümummilli lidеrimiz Hеydər Əliyеvin gərgin əməyi və misilsiz lidеrlik kеyfiyyətləri sаyəsində, еyni zаmаndа Аzərbаycаn Rеspublikаsının Prеzidеnti cənаb İlhаm Əliyеvin uğurlu fəаliyyətinin nəticəsi оlаrаq bu gün rеspublikаmızdа böyük quruculuq və islаhаtlаr prоqrаmı həyаtа kеçirilir. Müstəqil Аzərbаycаn Rеspublikаsı sоn 10 ildə

Umummilli lidеrimiz Hеydər Əliyеv tərəfindən əsаsı qоyulmuş və bu gün Аzərbаycаn Rеspublikаsının Prеzidеnti cənаb Ilhаm Əliyеv tərəfindən uğurlа dаvаm еtdirilən yеni nе strаtеgiyаsı sоn 10 ildə Аzərbаycаnın bütün həyаti əhəmiyyətli sаhələr üzrə dinаmik inkişаf yоlundа оlаn ölkəyə çеvrilməsi, bеynəlхаlq аrеnаdа nüfuz və mövqеlərinin möhkəmləndirməsi, hаbеlə sürətlə qlоbаllаşаn dünyаdа milli mаrаqlаrının yüksək səviyyədə təmin еdilməsi bахımındаn mustəsnа rоl оynаmаqdаdır. Ölkəmizin sоsiаl-iqtisаdi yüksəlişinə rеаl zəmin yаrаdаn və «Əsrin müqаviləsi»nin imzаlаnmаsı ilə əsаsı qоyulmuş bu uğur strаtеgiyаsı Аzəbаycаnın çаğdаş tаriхinin ən şərəfli, pаrlаq səhifələrindən birini təşkil еdir. Bu gün Аzərbаycаn dövləti nе аmilindən ölkəmizin hərtərəfli inkişаfı, sоsiаl-iqtisаli islаhаtlаrın həyаtа kеçirilməsi, yохsulluğun səviyyəsinin аzаldılmаsı, qеyri-nе sеktоrunun inktşаf еtdirilməsi istiqаmətində səmrəli şəkildə istifаdə еtməkdədir. Qlоbаllаşаn müаsir dünyаdа Аzərbаycаn хаlqının mаrаqlаrının dаhа səmərəli müdаfiəsi nаminə ölkə iqtisаdiyyаtının inkişаfı üçün müхtəlif lаyihələrə хаrici sərmаyələrin cəlb еdilməsi də rеspublikаmız üçün müstəsnа əhəmiyyət dаşımаqdаdır. Bu gün ölkəmiz özünün sülhpərvər siyаsəti ilə bütün dövlətlərlə müхtəlif sаhələrdə həm ikitərəfli, həm də çохtərəfli əsаsdа bərаbər və qаrşılıqlı fаydаlı münаsibətlərin qurulub-inkişаf еtdirilməsini həyаtа kеçirir. Аzərbаycаn Rеspublikаsının Prеzidеnti cənаb İlhаm Əliyеv dünyаdа gеdən mürəkkəb, ziddiyyətli prоsеslər fоnundа ölkəmizin müstəqilliyini və milli təhlükəsizliyini dаhа dа möhkəmləndirməyə nаil оlmuşdur. Dövlət bаşçısı yüksək dinаmizmlə inkişаf еdən Аzərbаycаnın bеynəlхаlq аrеnаdаkı nüfuz və mövqеlərinin dаhа dа gücləndirilməsini, rеspublikаmız hаqqındа tаm оbyеktiv, dоlğun infоrmаsiyаlаrın dünyа ictimаiyyətinə çаtdırılmаsını qаrşıyа vаcib məsələ kimi qоymuşdur. Аzərbаycаnın zəngin təbii rеsurslаrа, hаbеlə Şərqlə Qərbi qоvuşdurаn

2007

56

Qafqaz Universiteti

əlvеrişli trаnzit imkаnlаrınа mаlik оlmаsı, qlоbаl lаyihələrin həyаtа kеçirilməsində еtibаrlı tərəfdаş kimi iştirаk еtməsi оnun dünyаnın siyаsi mənzərəsini müəyyən еdən аpаrıcı dövlətlərlə əlаqələrinin gеnişlənməsinə yеni imkаnlаr аçmışdır. Bu gün müstəqil Аzərbаycаn öz inkişаfının еlə yüksək mərhələsindədir ki, rеspublikаmızın bütün həyаti əhəmiyyətli sаhələrdə qаzаndığı böyük uğurlаr bеynəlхаlq səviyyədə gеniş təbliğ оlunmаlıdır. Ümüdvаrаm ki, Qаfqаz Univеrsitеtinin təşkilаtçılığı ilə kеçirilən «Qlоbаllаşmа prоsеsində Qаfqаz və Mərkəzi Аsiyа» mövzusundа II Bеynəlхаlq Kоnqrеs qаrşıyа qоyulаn bu məqsədə nаil оlunmаsı yоlundа irəliyə dоğru аtılmış uğurlu аddımlаrdаn biri оlаcаqdır. Hörmətli Kоnqrеs iştirаkçılаrı! Bir dаhа Sizi bu mötəbər tоplаntının kеçirilməsi münаsibətilə təbrik еdir, işinizdə və еlmi fəаliyyətinizdə uğurlаr аrzulаyırаm.

Elm-dövlət xadimləri və iş adamlarının çıxışlarından

2007

57

“Qloballaşma prosesində Qafqaz və Mərkəzi Asiya” adlı beynəlxalq elmi konqresinə ünvanladığı təbrik məktubu

M.Moqamayev ad. Azərbaycan Dövlət Filarmoniyası, 1 may 2007-ci il

Hörmətli Kоnqrеs iştirаkçılаrı! Hörmətli qоnаqlаr! Sizi, Qafqaz Universitetində təşkil olunan “Qloballaşma prosesində Qafqaz və Mərkəzi Asiya” adlı II Beynəlxalq Konqresdə iştirakınız münasibətilə Azərbaycan Respublikasının İqtisadi İnkişaf Nazirliyi adından salamlayıram.

Heydər Babayev
Azərbaycan Respublikasının İqtisadi İnkişaf nаziri

Qloballaşma prosesinin geniş vüsət aldığı müasir dövrdə “iqtisadi yanaşma tərzi”nin beynəlxalq və regional münasibətlər sistemində dövlətlərin ikitərəfli və çoxtərəfli əlaqələrinin formalaşmasında aparıcı mövqeyə çevrildiyi təkzibolunmaz bir reallıqdır. Qloballaşma fenomenindən bəhs edərkən bunun iqtisadi təzahürləri kimi, beynəlxalq miqyasda ticarətin, sərmayə hərəkətlərinin, istehsalın və əmək miqrasiyasının sərbəstləşməsi tendensiyaları üzərində dayanmalı oluruq. Onu da çox gözəl anlayırıq ki, yalnız bu tendensiyaları düzgün qiymətləndirə, təhlil edə və nəticə çıxara bildiyimiz təqdirdə qloballaşma prosesi Qafqaz və Mərkəzi Asiya xalqlarının rifahının yüksəlməsində bir fürsətə çevrilə bilər. Azərbaycan Respublikası xarici ticarət və maliyyə göstəriciləri baxımından xaricə açılma nisbəti kifayət qədər yüksək olan və beynəlxalq münasibətlər sisteminə sıx inteqrasiya edən ölkələr sırasındadır. Ölkəmiz Qafqaz və Mərkəzi Asiyada qarşılıqlı iqtisadi maraqları ön plana çıxarmaqla faydalı iqtisadi, siyasi və mədəni əməkdaşlıq imkanlarının inkişafına maksimum çərçivədə öz töhfəsini verməkdədir. “Bakı-Tbilisi-Ceyhan” ne kəməri və “Bakı-Tbilisi-Ərzurum” qaz kəmərinin ardından “Bakı-TbilisiAxalkalaki-Qars” dəmir yolu layihəsinin reallaşdırılması istiqamətində ortaya qoyduğumuz iradə iqtisadi əməkdaşlıqla bağlı söylədiklərimizin sübutudur. Bütün bunlara baxmayaraq, əfsuslar olsun ki, bölgəmizdə yersiz iddiaları ilə özünü səmərəli əməkdaşlıqlardan təcrid etməklə qalmayıb hər vəchlə regional və qlobal layihələri əngəlləməyə çalışan Ermənistan nümunəsi də var. Sonda tədbirin bütün iştirakçılarını bir daha salamlayır və belə möhtəşəm konqresin fəaliyyətə başlaması münasibətilə təşkilatçılara təşəkkür edirəm. Ümid edirəm ki, bu konqres regionda səmərəli əməkdaşlığın perspektiv imkanları istiqamətində maraqlı müzakirələrlə yadda qalacaq.

2007

58

Qafqaz Universiteti

“Qloballaşma prosesində Qafqaz və Mərkəzi Asiya” adlı beynəlxalq elmi konqresinin açılış proqramındakı çıxışı

M.Moqamayev ad. Azərbaycan Dövlət Filarmoniyası, 1 may 2007-ci il

ilmiş inqilab xarakterli dəyişikliklərdir. Eyni dövr həm də “qlobal idarəçiliy”in ilkin olaraq stuktur quruluşunun sistemləşməsinə də səhnə oldu. Beynəlxalq Valyuta Fondu (BVF), Dünya Bankı (DB) və GATT kimi təşkilatlar buna əyani misaldır. Təşkilat və liderlərin elmi və texniki nailiyyətlərə əsaslanaraq verdiyi vəədlərinə görə, bəşəriyyət müharibə və xəstəliklərdən və yoxsulluqdan qurtulmuş yeni bir dövrə girməli idi.

Dr. Batacar Baysal
TUSİAB İdarə Heyətinin sədri
Qloballaşma prosesi son zamanların ən çox gündəmə gələn və müzakirə edilən mövzularından biridir. Bu proses haqqında çoxlu kitab və minlərcə məqalə yazılmış, xeyli sayda konfrans, seminar və s. həyata keçirilmişdir. Qloballaşma prosesinin lehinə və ya əleyhinə bir çox araşdırma və ya dissertasiya işləri irəli sürülmüşdür. Dünyanın hər yerində, başda sivil toplum təşkilatlar, xüsusilə də sol yönümlü partiyalar mövzunu müzkirə etdilər və bu sahədə izləyəcəkləri strategiyanı müəyyənləşdirməyə çalışdılar. Bütün bu fəaliyyətlərə qarşı qloballaşmanın mənası və izahı haqqında belə tam olaraq ortaq məxrəcə gəlinmədi. XX əsrin ikinci yarısı, bəlkə də, tarixə insanlığın dəyərli dövrü olaraq yazılacaqdır. Elm sahəsində düşünülməsəi belə mümkün olmayan ixtira və yeniliklər, Yerdən Aya və kosmosa gedilməsinin mümkün olması, sürət təyyarələrinin istehsalı və istifadəyə verilməsi, kompyuterdən tutmuş surətçıxarma maşınlarına, televizordan air-condition sistemlərinə, doğumu nəzarətdə saxlayan dərman pereparatlarından, orqan nəqli, hə a əvəzləyici orqan, gen və informasiya hesablama texnologiyasına qədər bütün bu və ya digər yeniliklər hamısı son əlli ildə həyata keçir-

Dünya əhalisinin 10%-i məhsul və xidmətlərin 70%-ni istehsal etməkdə və dünyanın cəmi gəlirinin 70%-ni almaqdadır. Dünya əhalisinin təqribən yarısı isə gündə 2 dollardan az bir gəlirlə yaşamaqdadır (satınalma gücünə görə bir ildə 700 ABŞ dolları). Dünya əhalisinin 50%-ni təşkil edən bu 3 milyard nəfər insanın dünya istehsalındakı payı cəmi 6%-dir. Dünyanın ən zəngin 20 ölkəsinin ortalama gəliri ilə dünyanın ən yoxsul 20 ölkləsinin ortalama gəliri arasındakı fərq 40 il öncə təqribən 20 dəfə olduğu halda, hazırda bu fərq təqribən 40 dəfəyə yüksəlmişdir. Dünya İnkişaf Raporuna görə dünyada insanlar arasındakı gəlir bərabərsizliyi XIX əsrdə ciddi bir şəkildə yüksəlmiş və XX əsrin birinci yarısında, demək olar ki, sabit qalmışdır. XX əsrin ikinci yarısında isə çox sürətli olmasa da qeyd olunan fərq daha da yüksəlmişdir. Qloballaşma ilə əlaqədər olaraq vurğulanması lazım olan başqa bir məsələ isə qloballaşmanın dinamikasının müəyyənləşdirilməsidir. Bu mövzuda iki qarşılıqlı ideyadan birincisi qloballaşmanın təbii bir proses kimi dəyərləndirilməsidir. Digər bir ideya isə tamamilə başqa bir müstəvidən yanaşılan, yəni qloballaşma prosesinin bütün hallarda düşünülmüş bir yönləndirmə olaraq dəyərləndirilməsidir. Bu ideyaya görə qloballaşma əsasən bəlli dövlətlər, beynəlxalq təşkilatlar və konsorsiumlar (beynəlxalq şirkətlər) tərəfindən sanki planlanır və tətbiq olunur. Qloballaşmanın təsirləri şübhəsiz ki, istər ölkələr arasında, istərsə də ölkə içindəki əhali təbəqələri arasındakı fərqləri böyüdür. Qloballaşmadan faydalanan ölkələr və əhali təbəqələri olduğu kimi, zərər görənlər də vardır. Bu sahədə həyata keçiriləcək ümumiləşdirmələr istisnaların gözdən yayınmasına səbəb ola bilər. İqtisadi mənada qloballaşmadan bəhs edilməsinə səbəb və ya əsas formalaşdıran dəyişikliklərdən ən vacibləri aşağıdakılardır: 1. Dünya ticarətinin genişlənməsi

Elm-dövlət xadimləri və iş adamlarının çıxışlarından

2007

59

2. Ölkələrarası sərmayələrin artması 3. İstehsalın qlobal vüsət alması Müxtəlif sektorlar qloballaşmadan fərqli şəkildə təsirlənməkdədir. Qloballaşmanın təsiri ilə itikələrə məruz qalanlar arasında çətinlik çəkən sektorlar olduğu kimi, qazanclı çıxaraq genişlənənlər də vardır. Qloballaşmanın istər xarici ticarətin, istərsə də sərmayələrin və maliyyə proselərinin sərbəstləşməsi ilə əlaqədər yönü dövlətlərin iqtisadisiyasi sahəsindəki gücünü zəiflətməkdədir. Başqa sözlə beynəlxalq bazar münasibətləri qarşısında dövlətin müdaxilə gücü azalmaqdadır. Bu inkişaf etməkdə olan, əsasən də böyük miqdarda xarici borcları olan və kənara bağlı olan ölkələr üçün daha da ciddi problemdir. Qlobllaşma ümumilikdə müstəqil və özü-özünə işləyən bir proses deyildir. Başda ABŞ olmaqla inkişaf etmiş ölkələrin, əsasən BVF, GATT (sonra

ƏTO) olmaqla müəyyən beynəlxalq təşkilatların həyata keçirdiyi siyasi istiqamətlər qloballaşmanı sürətləndirmişdir. Hazırkı qlobal iqtisadi meydanda ABŞ hegemon dövlətdir. Qloballaşmanı dayandırmaq, ya da geri çevirmək mümkün deyildir. Bu sahədə hədəf qloballaşmanı müzakirə etmək və yönləndirmək ola bilər. Qəbul etmək lazımdır ki, qısa müddətdə bu hədəfə çatmaq da asan məsələ deyildir. Ancaq beynəlxalaq aləmdə təsiredici fəaliyyətlər hədəfə çatmağı asanlaşdıra bilər. Azərbaycan-Türkiyə Sənayeçi və İşadamları Beynəlxalq Cəmiyyəti (TÜSİAB) quruluş məqsədləri əhatəsində Qafqaz Universitetinin elmi fəaliyyətlərinə hər zaman dəstək verməkdədir. Qlobal iqtisadiyyatın bir ayağı sayılan xarici sərmayənin Azərbaycanda təmsilçisi olan bir təşkilat olaraq bu konqresin təşkilatçılığında iştirak etmək bizim üçün böyük əhəmiyyət daşımaqdadır.

İqtisadiyyatın bir bütöv olaraq dəyərləndirildiyi və qlobal sərmayənin dünya çapına görə sürətlə yer dəyişdirdiyi müasir dünyada biz təşkilat olaraq, bu mövzunun əhəmiyyətinə önəm verdiyimizə görə bu fəaliyyətə dəstək verməyimiz məcburiyyət olaraq dəyərləndirilmişdir. Ona görə də Azərbaycanın dünya iqtisadiyyatında iqtisadi, siyasi və geostrateji önəminə uyğun, güvənilmiş bir məqam formalaşması üçün dəstək və fəaliyyətlərini getdikcə daha da artıran TÜSİAB qloballaşma mövzusunda da fəaliyyətlərini sürətləndirmişdir. Həm xarici sərmayənin Azərbaycana gətirilməsi, həm də yerli sərmayəçilərin dünyanın müxtəlif bölgələrində investisiya qoya bilmələri üçün imkanlar açan təşkilatımız, hörmətli prezident İlaham Əliyevin təşviq və dəstəkləri ilə fəaliyyətlərini genişləndirərək davam etdirməkdədir.

2007

60

Qafqaz Universiteti

“Qloballaşma prosesində Qafqaz və Mərkəzi Asiya” adlı beynəlxalq elmi konqresinin açılış proqramındakı çıxışı

M.Moqamayev ad. Azərbaycan Dövlət Filarmoniyası, 1 may 2007-ci il

əsl mahiyyətinə aydınlıq gətirilməsinə böyük ehtiyac vardır. Xüsusən də Qafqaz və Mərkəzi Asiya ölkələri mövqeyindən həmin məsələlərin təhlili, qloballaşmanın onlar üçün perspektivlərinin aşkar edilməsi bu ölkələr üçün dəstəkdir. Qloballaşma cəmiyyətin bütün sahələrinə - iqtisadiyyata, sosial vəziyyətə, mənəviyyata, siyasi quruluşa, ideologiyaya və digər sahələrə güclü təsir göstərir. Bu cəhətdən keçirilən konqresdə ən müxtəlif elm sahələrinin nümayəndələrinin iştirakı yuxarıda sadalanan problemləri araşdırmağa və ümumiləşdirmələr aparmağa imkan verir. Mən və mənimlə birgə konqresin işinə qatılan həmkarlarım Azərbaycan Turizm İnstitutunu təmsil edirik. Qloballaşan dünya iqtisadiyyatında mühüm sahələrdən biri olan turizm sənayesinin yeri və rolu kifayət qədər böyükdür. Son onilliklər ərzində bu sahə daha da inkişaf etmiş və günbəgün genişlənməkdədir. Xüsusən, keçmiş sosialist ölkələrində turizm sənayesinin inkişaf etdirilməsinin vacibliyi ön planda dayanır. Azərbaycan həmin ölkələrdən biridir və burada da turizm sənayesinə diqqətin ayrılması, onun inkişaf strategiyasının işlənib hazırlanması, qanunvericilik bazasının yaradılması, bu sahə üçün mütəxəssislərin hazırlanması qarşıda duran əsas vəzifələrdəndir. Azərbaycan Respublikasında bu məsələ həm dövlət, həm də ölkə ictimaiyyəti tərəfindən dəstəklənir. Turizm sahəsi üzrə dövlət və kommersiya strukturlarının yaradılması, qanunvericilik sənədlərin qəbul edilməsi, beynəlxalq turizm əlaqələrinin yaradılması istiqamətində atılan addımlar bunun əyani sübutudur. Uğurlu addımlardan biri də müasir standartlara cavab verən turizm mütəxəssislərinin hazırlanmasında mühüm rol oynayamağa başlamış Azərbaycan Turizm İnstitutunun yaradılmasıdır. Yeni yaranmasına baxmayaraq İnstitutun əməkdaşları bu sahə ilə bağlı geniş elmi-tədqiqat işlərinin aparılmasına da başlamışlar. Güman edirəm ki, aparılacaq müzakirələr və konqresin dərc olunacaq materialları gləcək elmi araşdırmalar üçün mühüm əsas olacaq. Bu materiallar Qafqaz və Mərkəzi Asiya dövlətlərinə qloballaşan dünyada öz strategiyalarını formalaşdırmağa və bu xalqların rifahı naminə düzgün addımlar atılmasına da kömək edəcək.

Prof. Cəfər Cəfərov
Azərbaycan Turizm İnstitutunun rektoru

Hörmətli konqres iştirakçıları! Qafqaz Universitetinin təşəbbüsü və təşkilatçılığı ilə “Qloballaşma prosesində Qafqaz və Mərkəzi Asiya” mövzusunda keçirilən konqres son dövrdə özünü daha qabarıq büruzə verən və bütün dünyanı əhatə edən qloballaşma prosesinə həsr olunmuşdur. Qafqaz və Mərkəzi Asiyanın müstəqilliyini yeni əldə etmiş ölkələri, seçimlərindən asılı olmayaraq, bu prosesin iştirakçılarına çevrilmişlər. Məhz bu səbəbdən konqresdə qloballaşmanın həmin dövlətlər üçün yaratdığı problemlərin geniş elmi-nəzəri və praktik müzakirəsi, ictimai həyatın müxtəlif aspektlərində bu prosesin təzahürlərinin araşdırılması təqdirəlayiqdir. Mən bu təşəbbüsü alqışlayır, bu işdə konqres təşkilatçılarına və iştirakçılarına uğurlar arzulayıram. Son onilliklər ərzində qloballaşma haqqında çox danışılır, onunla bağlı çoxsaylı məqalələr, monoqrafiyalar yazılır. Buna baxmayaraq, bəşəriyyətin həyatında köklü dəyişikliklər vəd edən bu obyektiv proses haqqında yetkin bir fikir yoxdur, onun barəsində ziddiyyətli fikirlər formalaşmşdır. Onların ümumiləşdirilməsi və prosesin

Elm-dövlət xadimləri və iş adamlarının çıxışlarından

2007

61

“Qloballaşma prosesində Qafqaz və Mərkəzi Asiya” adlı beynəlxalq elmi konqresinin açılış proqramındakı çıxışı

M.Moqamayev ad. Azərbaycan Dövlət Filarmoniyası, 1 may 2007-ci il

Prof. Ələkbər Məmmədоv
Аzərbаycаn Rеspublikаsı Sаhibkаrlаr (İşəgötürənlər) Milli Kоnfеdеrаsiyаsının prеzidеnti, Хəzər Univеrsitеtinin prоfеssоru

Müаsir dövrümüzdə, qlоbаllаşmа prоsеsinin gеniş vüsət аldığı bir dövrdə, pоstsоvеt ölkələrinin müstəqillik əldə еtdikdən sоnrа, öz kеçdikləri siyаsi və iqtisаdi «yоlа» nəzər sаlmаğа bir еhtiyаc duyulur. Bu еhtiyаc kеçmişimizi dərk еdərək gələcəyimizi аşkаr еtməyə imkаn vеrir. Bеlə еhtiyаclаrı ödəmək üçün «Qlоbаllаşmа prоsеsində Qаfqаz və Mərkəzi Аsiyа» II Bеynəlхаlq Kоnqrеsi kimi tədbirlər mühüm əhəmiyyət kəsb еdir. Kоnqrеsdə gündəlik mövzulаr müzаkirə еdildikcə müхtəlif fikirlər, rəylər və idеyаlаr söylənəcək, önəmli təcrübə mübаdiləsi, аnаlitik müqаyisələr аpаrılаcаqdır. Bu isə yеni idеyаlаrın və münаsibətlərin yаrаnmаsınа münbit şərаit yаrаdаcаqdır. Bеlə ki, hаl-hаzırdа Аzərbаycаnın Dünyа Ticаrət Təşkilаtınа üzv оlmаsı bаrəsində hökumət, еlmi və işgüzаr dаirələrdə qızğın müzаkirələr gеdir, bu prоsеsin Аzərbаycаn iqtisаdiyyаtınа təsirinin qiymətləndirilməsinə cəhdlər еdilir, müхtəlif fikirlər söylənilir. Bununlа yаnаşı, ölkə iqtisаdiyyаtının, yеrli biznеsin rəqаbət qаbiliyyəti, məhsuldаr və səmərəli işləməsi prоblеmləri də ön plаnа çəkilir və müzаkirələrə səbəb оlur. Аzərbаycаn sаhibkаrlаrının Mərkəzi Аsiyа rеgiоnundа mövcud iqtisаdi prоblеmlər və pеrspеktivlər hаqqındа gеniş infоrmаsiyаyа еhtiyаclаrı vаrdır. Bu bахımdаn dа kеçirilən tədbirin əhəmiyyəti böyükdür. Kоnqrеsin gеdişаtı dövründə sаhibkаrlаrın həmin infоrmаsiyаlаrı аlmаq imkаnlаrı оlаcаqdır ki, bu dа öz növbəsində ölkələr аrаsındа iqtisаdi əlаqələrin dаhа dа mökəmlənməsinə zəmin yаrаdаcаqdır. Аzərbаycаndа sаhibkаrlаrın ümumrеspublikа birliyi kimi Аzərbаycаn Rеspublikаsı Sаhibkаrlаr (İşəgötürənlər) Təşkilаtlаrı Milli Kоnfеdеrаsiyаsı bu əlаqələrin аrtаn tеmplə dаvаm еtməsinə öz töhfəsini vеrməkdədir. Hаl-hаzırdа özündə 3000-dən аrtıq sаhibkаrlıq subyеktini, о cümlədən 35-ə qədər sаhə Аssоsаsiyаlаrını birləşdirən Kоnfеdеrаsiyа ölkələrimiz аrаsındа iqtisаdi intеqrаsiyаnın dаhа dа sürətlənməsi üçün kifаyət qədər pоtеnsiаlа mаlikdir.

2007

62

Qafqaz Universiteti

“Qloballaşma prosesində Qafqaz və Mərkəzi Asiya” adlı beynəlxalq elmi konqresinin açılış proqramındakı çıxışı

M.Moqamayev ad. Azərbaycan Dövlət Filarmoniyası, 1 may 2007-ci il

Dr. Serhat Küçükkurt
TİKA Bakı Proqram Koordinatoru

TİKA tətbiq etdiyi layihələr vasitəsilə qeyd olunan ölkələrdə konfrans, konqres, seminar və digər fəaliyyət görüşləri kimi çalışmalar həyata keçirməklə; rapor, məşğələ, araşdırma, magistr layihələri və digər inkişaf planlarının hazırlanmasına dəstək verməkdədir. TİKA eyni zamanda aidiyyatı ölkələrdə mütəxəssislərin yetişdirilməsi, əsasnamələrin hazırlanması, işbirliyinin genişləndirilməsi, yeni təşkilatların qurulması və mövcud təşkilatların gücləndirilməsi üçün danışmanlıq, təhsil, təchizat və kadr dəstəyi də verməkdədir. Fəaliyyətləri həyata keçirərkən təkcə texniki dəstək əhatəsinə girən layihələr deyil, həm də mədəniyyat sahəsinə yönəlik işbirliyi layihələri də gerçəkləşdirməklə ortaq dəyərlərlərlə yanaşı, yerli və ümumi dəyərlərin qorunmasına və inkişaf etdirilməsinə də dəstək verilməkdədir. Türkiyə Cümhuriyəti Başnazirliyinə bağlı olaraq fəaliyyət göstərən TİKA geniş ərazilərdə tətbiq edilən layihə və proqramlarların təşkilatçılığını təmin etməklə Proqram Koordinasiya Ofisləri açmışdır. Hazırda Əfqanıstan, Arnavutluk, Azərbaycan, Bosniya və Hersoqovina, Efiopiya, Gürcüstan, Qazaxıstan, Qırğızıstan, Kosova, Monqolustan, Moldaviya, Ozbəkistan, Tacikistan, Türkmənistan, Ukrayna, Fələstin, Makedoniya, Sudan və Seneqal olmaqla 19 ayrı ölkədə TİKA Proqram Koordinasiya Ofisləri fəaliyyət göstərməkdədir. Bu ölkələrdə mövcud olan 21 Proqram Koordinasiya Ofisləri belə ofislərimizin olmaqdığı ölkə və ya bölgələrdə səfirliklərimiz və xarici təmsilçiliklərimiz vasitəsilə layihə və fəaliyyətlərini davam etdirir. TİKA hazırda 4 qitədə 90a yaxın ölkənin faydalana bildiyi fəaliyyətlərini artan qrafiklə inkişaf etdirməkdədir. Başqanlığımızın yuxarıda bəhs edilən vəzifələri əhatəsində dəstək verdiyimiz “Qloballaşma prosesində Qafqaz və Mərkəzi Asiya” adlı konqresin istər iştirakçı ölkələr, istərsə də elm adamlarının fəaliyyəti baxımından xeyirlərə vəsilə olmasını diləyir, zəhmət çəkənlərə minnətdarlığımı təkrarlayıram.

Qafqaz Universitetinin Orta Asiya və Qafqaz ölkələrinin iqtisadi və beynəlxalq əlaqələr sahəsində fəaliyyət göstərən elm adamlarını bir araya gətirərək qloballaşma prosesində regionla əlaqədər olan məlumatların, bölgənin önəmli problemləri haqqında fikir və münasibətlərinin müzakirə edə biləcəkləri mühim bir konfransı təşkil etdiyinə görə univeritetin idarəçilərini və bütün əməyi keçənləri təbrik edir, nailiyyət dolu arzularımı bildirirəm. Bakı Proqram Kordinatoru olduğum Türk İşbirliyi və İnkişaf İdarəsi Başqanlığı (TİKA) 1992ci ildə qurulmuşdur. Qurulduğu tarixdən bəri Türkiyə Cümhuriyətinin illərdir ki, soydaş, qardaş, yaxın olan dövlət və xalqlara sözlə və qəlblə verdiyi dəstəyi, texniki işbirliyini konkret layihələrlə yerinə yetirməyi xarici siyasətinin əsas hədəfi halına gətirmişdir. Bu mənada başda Türk dilinin danışıldığı ölkələr, əqraba xalqar və Türkiyəyə qonşu olan ölkələr başda olmaqla, inkişaf yolundakı bütün ölkə və xalqlarla iqtisadi, ticari, texniki, sosial, mədəni və təhsil sahələrindəki işbirliyini genişləndirmək şərti ilə bu ölkələrin inkişafına dəstək vermək qarşıya məqsəd kimi qoyulmuşdur.

Elm-dövlət xadimləri və iş adamlarının çıxışlarından

2007

63

“Qloballaşma prosesində Qafqaz və Mərkəzi Asiya” adlı beynəlxalq elmi konqresinin açılış proqramındakı çıxışı

M.Moqamayev ad. Azərbaycan Dövlət Filarmoniyası, 1 may 2007-ci il

Hörmətli sədarət, hörmətli konfrans iştirakçıları! Belə bir konfransda söz demək, çıxış etmək çox çətindir. Əvvəla ona görə ki, qloballaşma problemi ən ağır, mürəkkəb və düşünmək üçün vaxt tələb edən bir problemdir və burada da respublikamızın çox görkəmli alimləri, millət vəkilləri iştirak edirlər. Onların bir çoxu qloballaşma ilə əlaqədar çox dərin tədqiqatların, araşdırmaların müəllifidirlər. Ona görə də, söz demək çox çətindir. Qloballaşma obyektiv bir prosesdir. Azərbaycan da bu yolda inkişaf edir. Təbii ki, müxtəliflik də var, çətinlik də var. Amma bu gün burada Qafqaz Universitetinin və Azərbaycanın digər ali məktəblərinin alimlərinin iştirakını nəzərə alaraq mən bir neçə məsələyə toxunmaq istəyirəm. Qloballaşma və milli mənafelər, qloballaşma və dövlətlərin milli iqtisadi təhlükəsizliyi, qloballaşma və dünyada yoxsulluq, qloballaşma və beynəlxalq maliyyə təşkilatlarının fəaliyyəti, bütün bu məsələlər haqqında biz ətraflı düşünməliyik. Çünki, bu gün hər hansı bir səhv heç şübhəsiz ki, müstəqil dövlətlərin inkişafına çox mənfi təsir göstərə bilər. Qloballaşma obyektiv bir prosesdir. Artıq Azərbaycan qloballaşan dünyanın ən iri qlobal layihələrində iştirak edir. Ümummilli lider Heydər Əliyevin müəyyən etdiyi ne strategiyası, Bakı-Tbilisi-Ceyhan ne boru kəmərinin və Bakı-Ərzurum qaz boru kəmərinin fəaliyyətə başlaması, Avropa-Qafqaz-Asiya nəqliyyat dahlizinin işə düşməsi, nəhayət Azərbaycanın Avropanın enerji təhlükəsizliyinin təmin edilməsində rolu müstəqil Azərbaycanın son 15 ildə əldə etdiyi uğurların məntiqi nəticəsidir. Bu gün regionda Azərbaycansız heç bir qlobal layihə həyata keçirilə bilmir. Mən burada əyləşmiş gənclərə, Qafqaz Universitetinin tələbələrinə demək istəyirəm ki, biz qloballaşma prosesini çox yaxşı dərk etməliyik. Ölkəmizin mənafeyini hər zaman gözləməliyik. Bu çox mürəkkəb bir prosesdir. Bu prosesi hər birimiz öyrənməliyik. Ən əsası odur ki, milli dəyərlərimizi - musiqimizi, dilimizi, mədəniyyətimizi qorumalıyıq. Bu işdə mən konfransa uğurlar arzulayıram və arzu edirəm ki, Qafqaz Universitetinin təşkil etdiyi belə konfranslar gələcəkdə daha da genişlənsin.

Akademik Ziyad Səmədzadə
AR Milli Məclisinin İqtisadi siyasət Daimi Komissiyasının sədri

2007

64

Qafqaz Universiteti

“Qloballaşma prosesində Qafqaz və Mərkəzi Asiya” adlı beynəlxalq elmi konqresinin açılış proqramındakı çıxışı

M.Moqamayev ad. Azərbaycan Dövlət Filarmoniyası, 1 may 2007-ci il

İqtisadi cəhətdən dünyadakı təbii resurslardan bütün insanlığın optimal istifadə etməsinin təmin olunması, fərqli mədəniyyətlər arasındakı diyaloq və tolerantlığın artması üçün globallaşmanın əhəmiyyətinin daha yaxşı dərk olunması vacibdir. Tarixən dövlətlərin və mədəniyyətlərin təşəkkül məskəni olan Mərkəzi Asiya və Qafqaz regionu geostrateji mövqeyi, malik olduğu təbii sərvətləri və hal-hazırdakı sürətlə inkişafı baxımından dünya içtimaiyyətinin diqqətini daha çox cəlb edir. Bu səbəbdən, qloballaşan dünyada Qafqaz və Mərkəzi Asiyanın yerini və rolunu elmi cəhətdən təhlil etmək xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Məhz buna görə də, Qafqaz universiteti bu sahədəki ənənəsini davam etdirərək 2003-cü ildə bu sahədə keçirdiyi I Beynəlxalq Konfransın davamı olaraq “Qloballaşma prosesində Qafqaz və Mərkəzi Asiya” mövzusunda II Beynəlxalq Konqres təşkil etmək təşəbbüsü ilə çıxış etmişdir. Çağ Öyrətim Şərkəti quruluşunun 15-ci ili münasibətilə 2007-ci il 2-5 may tarixlərində keçirilən konqresdə bu sahədə apardıqları elmi-tədqiqat işlərinin nəticələri haqqında məlumat vermək üçün Azərbaycandan başqa dünyanın müxtəlif ölkələrindən alim mütəxəssislər dəvət olunmuşdur. Konqresə 200-ə yaxın məruzə təqdim olunmuş, bunun təxminən yarısı 20-yə yaxın xarici ölkə alimləri tərəfindən təqdim olunmuşdur. 1400 səhifəni aşan konqres materialları üç cilddə çap olunmuşdur. Konqres, Azərbaycan Respublikasının Təhsil Nazirliyi, Sənaye və Energetika Nazirliyi, İqtisadi İnkişaf Nazirliyi, Türkiyə Cümhuriyyəti Başnazirliyi Türk Əməkdaşlıq və İnkişaf İdarəsi Başqanlığı (TİKA) Bakı Koordinatorluğu, Sahibkarlar Təşkilatları Milli Konfederasiyası, Azərbaycan-Türk Sənayeçi və İşadamları Bey-nəlxalq Cəmiyyəti (TÜSİAB), Azərbaycan Turizm İnstitutu və Qafqaz Universitetinin birgə təşkilatçılığı ilə keçiriləcəkdir. Konqresin keçirilməsində göstərdikləri maddi dəstəyə görə Azərsun Holdinqə, BP şirkətinə, Texnika Banka, DNS Computersə minnətdarlığı özümüzə borc bilirik.

Prof. Ahmet Saniç
Qafqaz Universitetiin rektoru

Hörmətli nazirlər, millətvəkilləri, 20 fərqli ölkədən gəlmiş çox dəyərli qonaqlar, professormüəllim heyəti, xanımlar və cənablar! Müasir dünyada bir zərurət kimi qarşımıza çıxan qloballaşma prosesində beynəlxalq və regional münasibətlərin ayrılıqda və birgə təhlili böyük əhəmiyyət kəsb edən məsələlərdən biridir. Müasir dövrdə dövlətlərin bir birindən qarşılıqlı asılılığı getdikcə artır. Dünya əhalisinin sayı 6.3 milyardı keçib və sürətlə artır. Bu gün insanlığın qarşısında duran və həllini tələb edən ən önəmli məsələ dünyada sülhün və əmin – amanlığın bərqərar olmasıdır. Dünyanın bir çox ölkəsi müharibə vəziyyətindədir. Müdafiə xərcləri inkişaf etmiş və inkişaf etməkdə olan ölkələrin büdcə xərclərində əhəmiyyətli yer tutur. Buna müqabil bir çox ölkədə büdcədən təhsilə ayrılan vəsaitin payı müdafiə xərclərindən yetərincə azdır. Müharibə olmayan regionlarda da regional təhlükəsizliyin və sülhün uzunmüddətli təmin olunması üçün xüsusilə elm və təhsil sektoruna xüsusi əhəmiyyət verilməlidir. Sülhün və global terrorizmin aradan qaldırılması üçün təhsil müəssisələri daha çox çalışmalıdır.

Elm-dövlət xadimləri və iş adamlarının çıxışlarından

2007

65

Qafqaz Universitetinin professor-müəllim heyəti ilə görüşündəki çıxışı

Qafqaz Universiteti, 8 may 2007-ci il

Hörmətli Ənvər bəy, hörmətli rektor və Qafqaz Universitetinin dəyərli professor-müəllim heyəti! Hamınızı salamlayıram! Biz çoxdan arzulayırdıq ki, Qafqaz Universitetinə gələk və buranın təhsil fəaliyyəti ilə yaxından tanış olaq. Bu gün biz bu arzumuza çatmışıq. Şamaxı Təhsil Şöbəsinə bağlı olan şəhər, qəsəbə və kənd məktəb direktorları bu gün burada iştirak edirlər. Bu universitet haqqında mən əvvəlcədən də əyani şəkildə məlumatlı idi. Ancaq yoldaşların əksəriyyəti birinci dəfədir ki, Qafqaz Universitetində olurlar. Mənə məlumdur ki, Qafqaz Universitetinin belə möhtəşəm binasının qurulmasında nə qədər zəhmətlər çəkilib. Təkcə onu qeyd etməliyəm ki, burada gördüyümüz şəraitin qurulması üçün “Çağ” Öyərətim Şirkətinin rəhbərliyi şənbəbazar bilmədən çalışıblar. Şamaxı Araz kursunun qurulması da zəhmətlə başa gəlmişdi. Təsəvvür edin ki, yayın isti vaxtlarında insanlar Bakıdan Şamaxıya istirahət üçün gəldiyi halda, Ənvər bəy Şamaxı Araz kursunun tikintisinin sürətlə davam etdirilməsi üçün, nəinki iş günləri, həm də istirahət günləri də çalışırdı. Əlbə ə, bu işlər ölkəmiz üçün çox əhəmiyyətlidir. Mən istəyirəm ki, Şamaxıda lisey də açılsın, hə a Qafqaz Universitetinin filialı da açılsın. Şamaxı Araz kursunda bizim gələcəyimiz olan gənclərimiz yüksək səviyyədə yetişdirilir. Şamaxının digər məktəblərində də təhsildə müvəffəq olan şagirdlər yetişdirilir. Məsələn, prezident təqaüdünə layiq görülmüş və 600-dən çox bal toplayan şagirlərimiz də xeyli mövcuddur. Şamaxı Araz kursunda təhsillərini davam etdirən şagirdlər əvvəlcə dövlət məktəblərində təhsil alırlar. Yəni Araz kursunda verilən təhsil dövlət məktəblərinin qoyduğu təməl üzərində davam etdirilir. Mən müşahidə etmişəm ki, dövlət məktəbində 200 bal toplaya bilən şəgirdlər Araz kursunun dinləyicisi olduqdan sonra 500-600 bal toplaya bilirlər. Əlbə ə, belə vəziyyət də bizə uğur gətirir və Şamaxıda təhsilin

Viktor Əliyev
Şamaxı rayon Təhsil Şöbəsinin müdiri

Əlbə ə ki, şagirdlərimizə tövsiyə edəcəyik ki, ali təhsil almaq üçün Qafqaz Universitetini seçsinlər. Çünki ali təhsil almaq üçün buarada yüksək səviyyədə şərait hazırlanmışdır.

2007

66

Qafqaz Universiteti

çirdi. Hazırda isə Heydər Əliyev Fondu Azərbaycanda təhsilin inkişafı üçün böyük işlər görür. Hörmətli prezidentimiz cənab İlham Əliyev də təhsilin inkişafı üçün sərəncamlar verir və bu inkişafda davamlılığı təmin etmək üçün xeyli iş görür. Ölkəmizin təhsil naziri professor Misir Mərdanov da cəmiyyətimizin inkişafını təhsilin inkişafında görür. Buna hamımız şahidik ki, həqiqətən də Azərbaycanda təhsilin inkişafına bütün istiqamətlərdə dəstək verilir. Elə həmin dəstəyin nəticəsidir ki, təchizatı və digər şəraiti ilə hamımızı sevindirən Qafqaz Universiteti də həmin dəstəyin nəticəsidir. Biz Qafqaz Universitetində bu şəraitin qurulmasında rolu olanların hamısına təşəkkür edirik. yüksəlməsinə kömək edir. Nəticədə isə Şamaxılı abituriyentlərdən ali məktəblərə qəbul olanların sayı artır, bal miqdarı yüksəlir. Bütün bunlar isə “Çağ” Öyrətim İşlətmələri Şirkətinin rəhbərliyinin və kollektivinin zəhməti hesabına mümkün olur. Mən ümid edirəm ki, Şamaxı Təhsil Şöbəsinin 2000 nəfərlik pedaqoji kollektivi və 15000 nəfərlik şagird kollektivi Qafqaz Universitetinin iş təcrübəsindən faydalanacaq. Əlbə ə ki, şagirdlərimizə tövsiyə edəcəyik ki, ali təhsil almaq üçün Qafqaz Universitetini seçsinlər. Çünki ali təhsil almaq üçün buarada yüksək səviyyədə şərait hazırlanmışdır. Azərbaycan xalqı xoşbəxt xalqdır ki, onun rəhbərləri təhsilə qayğı ilə yanaşır. Ulu öndər Heydər Əliyev Azərbaycanda təhsilin inkişafı üçün geniş tərkibli proqramlar həyata keİcazə verin minnətdarlığımızın tərənnümü kimi, Şamaxıda toxunmuş bu xalçanı universitetin rəhbərliyinə təqdim edək. Hədiyyəmiz kiçik olsa da, böyük kimi qəbul etmənizi xahiş edirəm. Sağ olun!

Elm-dövlət xadimləri və iş adamlarının çıxışlarından

2007

67

Ümummilli Lider Heydər Əliyevin anadan olmasının 84-cü il dönümünə həsr olunmuş xatirə proqramındakı çıxışı

Qafqaz Universiteti, 10 may 2007-ci il

Əziz dostlarım Əhməd bəy və Ənvər bəy! Çox hörmətli universitet müəllimləri, əziz tələbələr, hörmətli mərasim iştirakçıları! Mən sizi çox əlamətdar bir gündə - Azərbaycan xalqının i ixarı, xalqımızın ümummilli lideri, müstəqil Azərbaycanın banisi – qurucusu olan böyük bir insanın – Heydər Əliyevin anadan olmasının 84-cü il dönümünə toplaşdığınız bu şərəfli salonda salamlayıram. Hər birinizə can sağlığı yeni-yeni uğurlar, ailə səadəti, xoşbəxtlik və təhsildə daha böyük nailiyyətlər arzulayıram. Bu günlərdə ölkəmiz və ölkəmizdən kənarda Heydər Əliyevin müqəddəs doğum günü qeyd olunur. Onun haq-

Fə ah Heydərov
Millət vəkili

Heydər Əliyev Azərbaycanın milli strategiyasını hazırlamaqla təhsil sistemini inkişaf etdirdi. Şükürlər olsun ki, həmin sistemin içində ən aparıcı yeri sizin üçün hazırladı. Azərbaycanda Çağ Öyrətim İşlətmələri Şirkətinin işinə geniş şərait yaratdı və nəinki Bakıda, ölkənin bütün regionlarında bu sistemi qorudu, saxladı və inkişaf etdirdi. Öz məzunları ilə təkcə Azərbaycanda deyil, onun hüdudlarından kənarda da şöhrət qazanan Qafqaz Universiteti fəaliyyətə başladı. Getdikcə bu universitetin adı və şərəfi yüksəldi. Hazırda Azərbaycanın təhsil sistemində Çağ Öyrətim İşlətmələri Şirkətinə aid bütün məktəblər, o cümlədən Qafqaz Universiteti özünəməxsus yer tutur ki, bu ən şöhrətli, ən dəyərli yerlərdir. Sizin adınız ən yüksək səviyyədə səsləndirilir. Buranı bitirdikdən sonra sizi gözəl gələcək gözləyir. Siz gələcəyin ən bacarıqlı qurucuları olcaqsınız. Buranın məzunları bacarıqlı kadrlar ordusu kimi yetişməkdədir

2007

68

Qafqaz Universiteti

qında, onun həyat fəaliyyəti haqqında müzakirələr aparılır, konfranslar keçirilir. Onunla bərabər fəaliyyət göstərmiş insanlar öz xatirələrini bölüşürlər. Elm adamları Heydər Əliyevin elm sahəsində, hə a təkcə Azərbaycan elminə deyil, dünyanın böyük siyasət elminə verdiyi töhfələrdən danışırlar. Təsərrüfat adamları, istehsalatda çalışan insanlar onun Azərbaycanda və ölkə hüdudlarından kənarda insanlara öyrətdiyi böyük istehsalat mədəniyyətindən və nailiyyətlərindən danışırlar. Onunla çiyinçiyinə çalışmış şəxsiyyətlər Heydər Əliyevin xalqın mədəniyyəti, xalqın ümumi rifahının yaxşılaşdırılması istiqamə-tində gödrüyü işləri çox məharətlə yada salırlar. Bütün bunların hamısı birmənalı olaraq o böyük şəxsiyyətin dünyanın seçilmiş insanları içərisində nə qədər böyük nüfuza, nə qədər böyük şöhrətə malik olduğunu göstərir. Bunlar öz əməyinə görə Heydər Əliyevin nə qədər ucaldığına əyani bir sübutdur. Həqiqətən, 1923-cü ildə may ayının 10-da anadan olan Heydər Əliyevin doğum günü Türk dünyasının bu gün də dünyada tanınan, aparıcı qüvvə olan və bütün Türk dünyasının kürəyini dayayacağı qüvvə olan Türkiyə Cümhuriyyətinin yarandığı illə eyni ilə düşməsi, bizim xoşbaxt gələcəyimizin bir işarəsidir. Bəli, Heydər Əliyev o ildə dünyaya gəldi ki, həmin il dünyada Türkiyə Cümhuriyyəti quruldu. Bu gün mən sizə Heydər Əliyev haqqında öz xatirələrimdən də danışa bilərəm. Sizin hər birinizə məlum olan Azərbaycan üçün Heydər Əliyevin nələr etməsindən, Heydər Əliyev dühasından bu dövlətin, bu xalqın nələri götürməsindən və ya istifadə etməsindən söhbət aça bilərəm. Heydər Əliyevi mən ilk dəfə düz 40 il bundan əvvəl şəxsən tanıyıb onun əlini sıxmışam. Həmin vaxt o SSRİ-də Azərbaycanın Dövlət Təhlükəsizlik sistemində çalışırdı. Azərbaycan rəhbərliyi həmin vaxt Naxçıvana gəlmişdi. Həmin tarixdə Naxçıvan SSRİ-nin yüksək ordeni ilə təltif edilmişdi. Təltifetmə mərasimi kiçik

bir salonda Azərbaycanın və Naxçıvanın rəhbərləri ilə birgə keçirilirdi. Heydər Əliyev də həmin rəhbərləri Təhlükəsizlik Komitəsinin müavini kimi müşayət edirdi. Həmin görüşdə Türk Dünyası üçün, Azərbaycan üçün çox önəmli olan bir xəbər yayıldı. Bəlli oldu ki, Heydər Əliyevə general rütbəsi verilmişdir. Həmin anların sevincini duymaq mənə də nəsib oldu. Çünki o zamanlar azərbaycanlılara yüksək rütbə və ya yüksək dövlət vəzifəsi elə də rahat vermirdilər. Bəli, həmin sistemin ilk azərbaycanlı generalı Heydər Əliyev oldu. Həmin xəbəri alan kimi oradakıların hamısı kimi mən də Heydər Əliyevin əlini

Azərbaycanın I katibi təyin edildi. O, hakimiyyətə gəldikdən sonra keçirdiyi ilk görüşlərdə bütün Azərbaycanı ayağa qaldırdı. O, inkişaf baxımından Azərbaycanın geri qalması ilə heç cür razılaşa bilmirdi. Heydər Əliyev hakimiyyətə gəldikdən sonra Moskvadakı rəhbərləri tərifləmək və ya onların tapşırıqlarını yerinə yetirmək əvəzinə real iş görmək üçün Azərbaycanı ayağa qaldırdı. Təsərrüfatın, mədəniyyətin və digər sahələrin inkişaf etdirilməsini ümumxalq işi olaraq ortaya qoydu. Çox keçmədi ki, Azərbaycanda yeni bir cərəyan –

sıxdım və onu təbrik etdim. O zaman mən gənc idim və partiyada fəaliyyət göstərirdim. Heydər Əliyevi təbrik edərkən onun danışığı, qarşıya qoyduğu məsələlər, onun gələcəyinin daha işıqlı olacağını əyani olaraq göstərirdi və mən bunu hiss edirdim. Bir gənc türk kimi, bir azərbaycanlı kimi onun bu qabiliyyəti məndə tamam başqa hisslər oyadırdı. Azərbaycan o zamanlar istər təsərrüfat, istərsə də mədəni inkişaf baxımından İ ifaqın digər respublikalarından geridə qalırdı. General rütbəsi aldıqdan iki il sonra Heydər Əliyev 1969-cu ildə

kütləvi məktəb və mədəniyyət saraylarının tikintisi başladı. Torpaqların daha məhsuldar becərilməsi üçün yeni su kanalları, su anbarları qurulmağa başlandı. Azərbaycan şəhərlərinin yeni siması üzə çıxmağa başladı. Bakı şəhərinin mikrorayonları həmin illərdə tikildi. Ümumiyyətlə sovet dövründən bu günə qalmış bütün abad məntəqələr Heydər Əliyevin hakimiyyəti illərində tikilmiş yerlərdir. Bəli, onun o zamankı 14 illik hakimiyyəti dövründə Azərbaycan simasını tamamilə dəyişdi. Ola bilsin ki, bu gün qeyd etdiyim bu işlər o qədər də həyəcanlı görünməyə bilər. Ancaq bilməlisiniz ki,

Elm-dövlət xadimləri və iş adamlarının çıxışlarından

2007

69

Əliyevi soruşdu və onun böyük siyasətçi olduğunu söylədi. İranda azərbaycanlı vəzifə sahiblərindən biri Heydər Əliyevlə görüşərkən, ona belə dedi: “Siz hələ Moskvada vəzifədə olarkən, biz sizin kimi bir türkün, bir müsəlmanın elə bir vəzifəni icra etməsindən qürur hissi keçirirdik.” Bəli, Heydər Əliyev Allahın yaratdığı fövqəladə bir insan idi. Belə bir insan ki, 300 milyonluq əhalisi olan ölkəni idarə edənlərdən ikinci və ya üçüncü şəxslərdən biri idi. Heydər Əliyev tutduğu bu vəzifədən millimənəvi dəyərlərinə sahib çıxdığı üçün uzaqlaşdırılan bir şəxsiyyətdir. Heydər Əliyev Moskvadan qayıtdıqdan sonra Naxçıvana gəlir. O, Naxçıvana gələn zaman orada vəziyyət çox ağır idi. Həmin vaxtlar mən Naxçıvanda mədəniyyət naziri işləyirdim. Türkiyə ilə olan 11 km-lik sərhəddimiz bağlı idi. İranla olan sərhəddimizdə vəziyyət çətin idi. Digər tərəfdən də Ermənistanla olan sərhəd boyu isə müharibə şəraitində idi. Sərhəddən hər gün cənazə gəlirdi. Yemək yox idi. Naxçıvanda qış sərt keçir. Həm də bilirsiniz ki, Naxçıvanda meşə də yoxdu. Enerjinin olmaması sərt qış şəraitində Naxçıvanda vəziyyəti çəkilməz etmişdi. Belə bir vəziyyətdə Heydər Əliyev Naxçıvana gəldi. Qısa zaman dilimindən sonra Heydər Əliyev Naxçıvan Milli Məclisinin Sədrliyinə dəvət olundu. Baxmayaraq ki, o, bunu istəmirdi. O istəyirdi ki, xalqın arasında qalsın. Lakin Heydər Əliyev naxçıvanlılar üçün bir ümid idi. Sonralar vəziyyət tədricən normallaşmağa başladı. 1990-cı ilin aprel ayında ilk dəfə vəzifəli şəxs kimi məni Türkiyəyə dəvət etmişdilər. Türkiyənin o zamankı mədəniyyət naziri Namiq Kamal Zeybək məni dəvət etmişdi. Hələ o zaman Sovet hökuməti dağılmamışdı. Oradakı görüşlərimdə mənə sual verdilər ki, 20 yanvar hadisələrində bizdən nə gözləyirdiniz? Mən düşünmədən cavab verdim: “Türk topunun səsini.”

həmin vaxtlar xaricdə Azərbaycan kəlməsini belə düzgün tələffüz edə bilmirdilər. Yaxşı yadımdadır, 1967-ci ildə mən kurort şəhərlərindən birində istirahətdə idim. İndiki Sankt-Peterburq şəhərindən istirahətə gələmiş bir zabit mənimlə eyni otaqda qalırdı. Mən onunla tanış olarkən Azərbaycandan olduğumu dedim. O isə başını bulayaraq belə bir yerin olduğunu bilmədiyini etiraf etdi. Sonra ona Bakı haqqında deyəndə, o yenə də başını tərpədərək, onu da tanımadığını bildirdi. Bu dəfə isə “Arşın mal alan” filmindən bir fraqmenti ona danışdım. Onda həmin zabit fikrə getdi və Rəşid Behbudovun adını çəkdi. Bəli, həmin vaxt Sankt-Peterburqlu zabit Azərbaycanı Rəşidin adı ilə tanıdı. Lakin Heydər Əliyev Azərbaycana rəhbər təyin edildikdən sonra bu respublikanın adı həmişə yüksəklərdən gəlirdi. Azərbaycanın bütün təsərrüfat sahələri sürətlə inkişaf etdi. Yeni yaşayış məntəqələri tikildi. İnfrastruktur hər tərəfli inkişaf etdirildi. Sosial sahadə ciddi irəliləyişlər əldə olundu. Nəticədə Azərbaycan elə bir sürətlə inkişaf yolu tutdu ki, Heydər Əliyev o zamankı İ ifaq rəhbəri Brejnyevi 2 dəfə Bakıya gəlməyə sövq edə bildi. Bütün bunlarla Heydər Əliyev qarşısına qoyduğu – Azərbaycanı İ i-

ifaqda və bütün dünyada tanıdılması – məqsədinə nail olurdu. Həmin zamanlar Heydər Əliyev Azərbaycanda təkcə təsərrüfat sahələrində inkişafa nail olmadı. O, həmçinin Azərbaycanın istedadlı insanlarının elm və mədəniyyət sahəsində öz sözlərinin deyə bilmələri üçün aşağıdan-yuxarıya hər bir şəraiti qurdu. Məsələn, Rəşid Behbudov, Fikrət Əmirov, Qara Qarayev kimi bəstəkarlar, Mirzə İbrahimov, Rəsul Rza və s. kimi yazıçıların tanınmasına zəmin hazırladı. Onların İ ifaqın ən yüksək adları ilə təltif olunmalarına nail oldu. Əlbə ə ki, burada məqsəd tamamilə ümummilli idi. Bütün bunlarla Heydər Əliyev dünyaya və İtiifaqa demək istəyirdi ki, Azərbaycan var və Azərbaycanın belə istedadlı və qabiliyyətli şəxsiyyətləri var. Heydər Əliyev Moskvaya getdikdən sonra yenə də Azərbaycan naminə çox işlər gördü. Təkcə onu demək kifayətdir ki, Heydər Əliyev Moskvada olarkən, öz adı ilə Azərbaycanı layiqli bir şəkildə təmsil edə bildi. Yadımdadır, hələ Süleyman Dəmirəl prezident seçilməmişdi. Mən Dənizli şəhərində təbliğat kompaniyası zamanı Süleyman Dəmirəllə göüşmək imkanı əldə etdim. Onunla söhbət apararkən, o, məndən Heydər

2007

70

Qafqaz Universiteti

Biz istəyirdik ki, Türkiyə ilə sərhəddimiz açılsın. Həmin “DostluqQardaşlıq” körpüsünün açılmasını istəyirdik. Heydər Əliyev Naxçıvana gəlməsə idi, o körpü açılmayacaqdı. Qısa müddət içərisində Türkiyənin o zamankı prezidentləri - əvvəlcə Turqut Özal, sonra da Süleyman Dəmirəl Naxçıvana Heydər Əliyevlə görüşə gəldilər. Beləliklə, Azərbaycanın Türkiyə ilə əlaqələri Naxçıvandan başladı. Elə o zaman da Türkiyənin mütərəqqi qüvvələri, xüsusilə Çağ Öyrətim İşlətmələri Şirkətinin ilk “qaranquş”ları – Zaman qəzeti Naxçıvana gəldi və bizimlə birgə oldu, çətinliklərimizə, dərdlərimizə şərik oldular və bizə kömək etdilər. İlk dəfə olaraq, sizin bu universitetin aşağı pilləsi olan türk liseyi Naxzçıvanda böyük öndər Heydər Əliyevin təşəbbüsü ilə açıldı. O zaman Naxçıvanın ən yaxşı binalarından biri həmin məktəbin istifadəsinə verildi və məktəbin açılışı yüksək səviyyədə qeyd olundu ki, həmin mərasimdə iştirak etmək mənə də nəsib oldu. Sonralar Heydər Əliyev xalqın təşəbbüsü ilə, xalqın çağrışı ilə, yaranmış vəziyyətin tələbi ilə Azərbaycanda ikinci dəfə hakimiyyətə gəldi. Heydər Əliyev yolunu Naxçıvanda tamamlaya bilərdi. Görünür ki, böyük və qüdrətli Allah Azərbaycan xalqını unutmamışdır. Vəziyyət çox çətin olmuşdu. Azərbaycan parçalanmaq və qonşu ölkələrin müstəmləkəsinə yenidən çevrilmək təhlükəsi ilə üz-üzə qalmışdı. Belə çətin vəziyyətdə insanların fəryadını Allah eşitdi və Heydər Əliyevi Azərbaycanın başına gətirdi. Parçalanma təhlükəsi aradan qaldırıldı və insanlar yenidən bir arada yaşamağa davam etdilər. Heydər Əliyev Müstəqil Azərbaycanın əsaslarını qoydu və dövlət atributlarını təsdiq etdi. Müstəqil Azərbaycanın Konstitusiyasını, demək olar ki, öz əlləri ilə yazaraq Milli Məclisə təqdim etdi. Azərbaycanın ilk Milli Məclisini qurdu. Həmin ilk Milli Məclisin üzvlərindən biri olmaq mənə də nəsib oldu. Mən artıq üçüncü çağırış Azərbaycan Respublikası Milli

Məclisinin deputatıyam və sizin qarşınızda nitq söyləyirəm. Heydər Əliyev Azərbaycanın dövlət quruculuğu işləri ilə məşğul olmaqla yanaşı, onu xarici qüvvələrin təsirindən qorumaq, parçalanmaqdan qorumaq, onu möhkəm əsaslarla üç dayaq – icra hakimiyyəti, qanunvericilik hakimiyyəti və məhkəmə hakimiyyəti üzərində qurmaqla yanaşı, istər daxili, istərsə də xarici yad təsirlərdən xilas etdi. Beləliklə də, Azərbaycanı bütün sahələrdə möhkəmləndirdi. Azərbaycan ne ölkəsidir. Heydər Əliyev bunu əvvəlki 14 illik fəaliyyəti dövründə də çox gözəl bilirdi. Ona görə də o, Azərbaycanın ne strategiyasını hazırladı ki, bunun həyata keçməsi ilə də Azərbaycan inkişaf etməyə başladı. Heydər Əliyev Azərbaycanın milli strategiyasını hazırlamaqla təhsil sistemini inkişaf etdirdi. Şükürlər olsun ki, həmin sistemin içində ən aparıcı yeri sizin üçün hazırladı. Azərbaycanda Çağ Öyrətim İşlətmələri Şirkətinin işinə geniş şərait yaratdı və nəinki Bakıda, ölkənin bütün regionlarında bu sistemi qorudu, saxladı və inkişaf etdirdi. Öz məzunları ilə təkcə Azərbaycanda deyil, onun hüdudlarından kənarda da şöhrət qazanan Qafqaz Universiteti fəaliyyətə başladı. Getdikcə bu universitetin adı və şərəfi yüksəldi. Hazırda Azərbaycanın təhsil sistemində Çağ Öyrətim İşlətmələri Şirkətinə aid bütün məktəblər, o cümlədən Qafqaz Universiteti özünəməxsus yer tutur ki, bu ən şöhrətli, ən dəyərli yerlərdir. Sizin adınız ən yüksək səviyyədə səsləndirilir. Buranı bitirdikdən sonra sizi gözəl gələcək gözləyir. Siz gələcəyin ən bacarıqlı qurucuları olcaqsınız. Buranın məzunları bacarıqlı kadrlar ordusu kimi yetişməkdədir. Eşq olsun sizə! Çünki siz Heydər Əliyevin, demək olar ki, əməyinin nəticəsisiniz! Heydər Əliyev haqqında xatirələr o qədər çoxdur ki, onu günlərlə danışmaqla qurtarmaq olmaz. Ancaq bir məsləni qeyd etmək istəyirəm. Heydər Əliyev Azərbaycan üçün böyük

bir əsər qoydu getdi. Bu Müstəqil Azərbaycan dövlətidir. Müstəqil Azərbaycan dövləti Heydər Əliyevin şah əsəridir. Bu şah əsər əsrlər boyu yaşayacaq, sizlər isə bu əsərin davamçıları və qurucuları olacaqsınız. Buradan mən gənclik üçün vacib olan bir məsələni də çatdırmaq istəyirəm. Hazırda Çağ Öyrətimin təhsil prinsipləri bütün dünyanı əhatə edir. Artıq dünyanın əksər ölkələrində türk məktəbləri mövcuddur. Bu isə sizin gələcəkdə dünyada tanınmağınız, aparıcı qüvvəyə çevrilməyiniz, ümummilli bir məqsədin – türk dünyasının inkişafının əsas qayəsidir. Azərbaycanda Heydər Əliyev həm sizin, həm də digər bütün təhsil sisteminin inkişafı üçün hər cür şərait hazırlamışdır. Siz xoşbəxtsiniz ki, Heydər Əliyev qurduğu bu şah əsəri – Müstəqil Azərbaycanı bizlərə əmanət buraxdığı bir zamanda, onun məktəbini ən yüksək səviyyədə kəçən İlham Əliyevi ölkənin başına rəhbər olaraq qoyub getdi. İlham Əliyev Heydər Əliyev kimi dahi şəxsiyyətin bütün keyfiyyətlərini özündə layiqli şəkildə əks etdirən bir insandır. O, nəinki xalqa, torpağa bütün varlığı ilə bağlıdır, həm də beynəlxalq aləmdə böyük nüfuza malik bir siyasətçidir. Eşq olsun o insana ki, o, öz həyatında nəyi vardısa hamısını xalqına bəxş etmişdir. Bu böyük insan Heydər Əliyev idi. Biz onu bu gün rəhmətlə anırıq. Allahdan ona rəhmət diləyirik. Onun ruhu həmişə yüksəklərdədir. Onun ruhu həmişə xalqını ilə bərabərdir. Dünya dəyişsə də, sistemələr dəyişsə də, nə qədər ki, Azərbaycan var, Heydər Əliyev də onunla bərabər yaşayacaqdır. Sağ olun!

Elm-dövlət xadimləri və iş adamlarının çıxışlarından

2007

71

Türkiyənin Fatih Universitetinə təyin edildiyi üçün Qafqaz Universitetindəki vəzifəsinin tamamlanması münasibəti ilə təşkil olunmuş proqramdakı çıxışı
Qafqaz Universiteti, 22 iyun 2007-ci il

Hörmətli rektor, hörmətli həmkarlarım! Öncə belə bir proqram təşkil etdiyiniz üçün hamınıza təşəkkür edirəm. Bu proqrama gəlib, əziyyət çəkdiyiniz üçün hamınızdan üzr istəyir və minnətdarlığımı bildirirəm. Daha əvvəl bir müdirdən belə bir söz eşitmişdim: “İşlə əlaqədar tətbiq olunan təyinatlar insana dünyanın fani olduğunu anlamasında kömək edir.” Məncə də, insanlar daimi bir yerə kök salma düşüncəsi içərisində olmamalıdırlar. Mən dəyişikliyin çox faydasının olduğuna inanıram. Universitetlərimiz arasında bu keçişlərin, təyinatların çox faydalı olduğunu düşünürəm. Təbii ki, yerinə bir əvəzləyicinin qoyulması, yerinin boş buraxılmaması şərti ilə. Məsələn, mənim gözüm bu dəqiqə heç bir şəkildə arxada deyil. Hüquq fakültəsi olaraq Reha bəyin, digər məsləkdaşlarımın bu işi məndən daha da yaxşı yerinə yetirəcəklərinə inanıram. Hə a mən burada bəzilərinə mane olduğumu da düşünürəm. Murat Erguvan bəyin universitetin beynəlxalq münasibətlərini daha yaxşı vəziyyətə gətirəcəyindən əminəm. Təbii ki, bu, çox normal haldır. Çünki insanlar müəyyən bir yerdə eyni bir işi uzun müddət icra etdiyi zaman, (buna şirkətlərdə sistem korluğu da deyirlər) şirkət sistem korluğu içərisinə girir və sizin üçün hər şey şablon bir hala gəlir. Hər hansı bir yeniliyə qarşı açıq olmaya bilərsiniz və artıq sizə görə hər şeyin bir cavabı var. Həyəcanınız, həvəsiniz də qalmır. Bunlar insan fitrətinin ülfət dediyimiz, ünsiyyət dediyimiz hala məruz qalmasının bir nəticəsidir, məncə. Dolayısilə, mənim gedəcəyim yer hər nə qədər birbaşa akademik bir iş olmasa da, fərqli bir mühit olduğu üçün fərqli bir həyəcan olacağını düşünürəm. Burada Reha bəyin, Murat bəyin başqa bir həyəcan içərisində bu işə yiyələnəcəklərinə inanıram. Bu işə öz rənglərini, öz boyalarını qataraq, öz həyəcanlarını əks etdirəcəkləri üçün ayrı bir gözəllik olacağını və universitetimizi ən yaxşı bir səviyyəyə çıxardacaqlarını düşünürəm. Təbii ki, yeddi il az bir vaxt deyil. Mən özümdən “bura mənim üçün nədir - deyə, soruşduğum zaman, “bura mənim iş yerimdir”, ifadəsi mənə çox bəsit gəlir. Çünki mən buralara işləmək üçün gəlməmişəm. Bu mənim qayəm idi. Burada olan digər yoldaşlarımızı da nəzərə alaraq deyirəm ki, bu söz bizim

Dr. Hakan Acar
Qafqaz Universitetinin prorektoru

Təbii ki, yeddi il az bir vaxt deyil. Mən özümdən “bura mənim üçün nədir - deyə, soruşduğum zaman, “bura mənim iş yerimdir”, ifadəsi mənə çox bəsit gəlir. Çünki mən buralara işləmək üçün gəlməmişəm. Bu mənim qayəm idi. Burada olan digər yoldaşlarımızı da nəzərə alaraq deyirəm ki, bu söz bizim halımızı daha gözəl ifadə edir. Yəni biz buralara bir qayəmiz olduğu üçün gəldik.

2007

72

Qafqaz Universiteti

halımızı daha gözəl ifadə edir. Yəni biz buralara bir qayəmiz olduğu üçün gəldik. Təbii ki, mən burada bir şey edə bilmişəm, deyə bilmərəm. Amma səhv etməməyə çalışdım. Amma buna nə qədər nail ola bildim, onu bilmirəm. Təbii ki, bəzi xətalarım oldu. Mən burada hər kəsə qarşı ədalətli olmağa, gücümün çatdığı qədər hər kəsin problemi ilə məşğul olmağa çalışdım və qurumdan daha çox insan faktorunu önə çıxartmağa çalışdım. Çünki qurum da insanlardan ibarətdir. Bu universitetdə də ən önəmli amil insan amilidir. İnsan yetişdirilməsində isə bir az yumşaq davranmaq lazımdır. Mən də bunu etdiyim üçün peşman deyiləm. Arxama çevrilib baxdığım zaman yoldaşlarımızın yetişməsi üçün zəmin hazırlamağa çalışdığımı və yoldaşlarımın da bundan gözəl bir şəkildə istifadə etdiklərini görürəm. Mənim idarəçilik anlayışımda idarəçinin ən önəmli xüsusiyyətinin insanların yetişməsi üçün onlara zəmin hazırlamaq olduğuna inanmaq var. Siz insanlara bu şəraiti yaratmalısınız ki, onlar inkişaf edib qurumlara nəsə verə bilsinlər. Bu mənada da bu anlayış etibarilə belə bir yol tutmağa çalışdım. Digər bir əhəmiyyət verməyə çalışdığım məsələ də - birlik və bərabərlik nöqtəsində bir çatışmamazılığın olmamasıdır. Çünki bu çox önəmli bir məsələdir. Azərbaycanda belə bir söz eşitdim: “Bütün çəkicləri eyni nöqtəyə vurmaq. Yəni nəyəsə bir forma, şəkillənmə vermək istəyiriksə, hamımız çəkiclərimizi o nöqtəyə vurmalıyıq.” Mən də bu misala çox önəm verdim. Bizim inancımız etibarilə də, Allahın birlik və bərabərliyə lütf və ihsanlar nəsib edəcəyini düşündüm və burada həqiqətən bunun şahidi oldum. Təfərrüata girmək istəmirəm, amma bizim birlik və bərabərliyimizi təmin etdiyimiz dövrlərdə bu universitetimizin daha sürətlə inkişaf etdiyini gördüm. Hal-hazırda da, hörmətli nazirimiz Misir Mərdanov cənablarının da dediyi kimi, universitetimiz Azərbaycanda birinci yerdədir. Onu da qeyd

edim ki, mənim indi gedəcəyim universitet də yaxşı universitetdir, ancaq Türkiyənin birinci yerdə olan universiteti deyil. Azərbaycanın bir nömrəli universitetindən başqa bir universitetə gedirəm. Ümid edirəm ki, o universitet də bir nömrəli universitet olar. Sizlərə tövsiyə demiş olmayım, çünki bu məni aşar, bir vəsiyyətim olsun ki, bu birlik və bərabərliyinizi heç bir şeyə dəyişməyin. Hər zaman səbirli olun, bəzən siz haqlı, digər tərəf haqsız olsa da siz susun. Heç vaxt insanları utandıracaq bir şəkildə və haqq tələb edərcəsinə davranmayın. Susmağın danışmaqdan daha qiymətli olduğunu xatırlayın. Heç vaxt birlik və bərabərliyi heç bir şeyə fəda etməyin. Çünki bizim ən böyük gücümüz, həqiqətən də, birliyimizdədir. Bəli, mən dönüb geriyə baxdığım zaman bu yeddi ilin içərisində xoş və sıxıntılı günlərimin olduğunu görürəm. Asanlığın çətinliklərlə bərabər yaşandğı günləri görürəm. Əvvəlki balaca, soyuq binamızda keçirdiyimiz günləri xatırlayıram. Təbii ki, biz bura gəlmədən əvvəl bu kimi sıxıntılarla üzləşəcəyimizi bilirdik və bu sıxıntıları çəkmək üçün gəldik. Amma çox şükürlər olsun ki, bu günləri də gördük. Azərbaycanın dövlət rəhbərlərinə də çox təşəkkürlərimi bildirmək istəyirəm. Bundan sonra yeni hədəflərimiz var. Bu, Boloniya prosesinə keçməkdir. Hə a Boloniya pros-

esi də bir simvoldur. Bizim indi həyata keçirdiyimiz proses sadəcə Boloniya prosesi də deyil. Biz bu dəqiqə çox mükəmməl bir tədris reformunun içərisindəyik. Standartlarımızı dünya standartları səviyyəsinə gətirib çıxartmaq istəyirik. Ondan sonraki proses bəlkə tədris metodumuzun yenilənməsi, təkmilləşdirilməsi olacaq. Yəni biz elmi tələbəyə ən təsiredici bir şəkildə necə çatdıra bilərik? Bu haqda fikirləşəcəyik. Bu da bir az çətin bir proses olacaq. Yeni bir metodologiya, pedaqogika kimi dərslərin keçirilməsi lazım gələcək. Onsuz da, Azərbaycanda yüksək reytinqimiz var, amma bununla da işimizi bitmiş hesab etməyib universitetimizi dünya standartlarına doğru aparmalıyıq və inanıram ki, bu universitet həmin nöqtəyə də gələcəkdir. Bunun üçün kifayət qədər texniki imkanlarımız, elm və bacarığımız və insani keyfiyyətlərimiz mövcuddur. Mən bu gedişə bir ayrılıq kimi baxmıram. Bilmək olmaz, bəlkə də, bir gün yenə buralara gələrəm. Bundan sonra da sizlərin qulluğunda hazıram. Mən sizlərdən haqqınızı halal etməyinizi rica edirəm. Təşəkkür edirəm. Çox sağ olun!

Elm-dövlət xadimləri və iş adamlarının çıxışlarından

2007

73

Xaricdə təhsil alan azərbaycanlı gənclərin VII Forumundakı çıxışı

Qafqaz Universiteti, 11 avqust 2007-ci il

Hörmətli forum təşkilatçıları! Əziz tələbələr, xanımlar və cənablar! İcazə verin sizin hamınızı Təhsil Nazirliyi adından, hörmətli nazirimiz Misir Mərdanovun adından salamlayım və forumun uğurla başa çatmasını arzu edim.

Elmar Qasımov
Azərbaycan Respublikası təhsil nazirinin müavini

Bu ərazi, bu şərait ulu öndərimiz Heydər Əliyev tərəfindən bu universitetə verilmiş və indi Qafqaz Universiteti Azərbaycanın ən önəmli universitetlərindən birinə çevrilmişdir. Bu universitet qısa müddətdə sürətlə inkişaf etdi.

Artıq xaricdə təhsil alan tələbələr öz təşəbbüsləri ilə yeddinci dəfədir ki, toplaşırlar. Bununla da, keçən tədris ilinə bir növ yekun vurur və hesabat verirlər. Bu görüşlərdə təkcə tədrislə bağlı deyil, Azərbaycanı xaricdə necə təmsil etmələri haqqında müzakirələr aparırlar. Bu çox yaxşı haldır. Ən azı ona görə ki, siz adi tələbələr deyilsiniz. Siz Azərbaycanı xarici ölkələrdə təmsil edən xalq diplomatiyasının nümayəndələrisiniz. Bu Azərbaycan üçün çox vacibdir. Elə ölkələr var ki, hələ orada Azərbaycanlılar o qədər çoxluq təşkil etmirlər. Elə ölkələr də var ki, Azərbaycanlılar həmin ölkələrə yeni gedirlər. Elə öklələr var ki, ora səfirliyimizdən əvvəl bizim tələbələrimiz gediblər. Məsələn, Malaziya kimi ölkədə azərbaycanlı tələbələr təhsil alırlar, amma indi orada bizim səfirliyimiz açıldı. Bu baxımdan sizin fəaliyyətiniz həm də Azərbaycan dövlətini, Azərbaycan xalqını xaricidə təbliğ etmək, təmsil etmək missiyasını daşıyır. Siz bu missiyanı çox uğurla həyata keçirirsiniz. Ona görə ki, sizin fəaliyyətinizdə, sizin istəyinizdə vətənpərvərlik hissi o qədər güclüdür ki, siz Azərbaycanı xarici ölkələrdə ləyaqətlə təmsil etməyə borclusunuz və bu missiyanı da uğurla həyata keçirirsiniz. Əziz tələbələr, Azərbaycandan xarici ölkələrdə bu gün üç minə yaxın tələbə təhsil alır. Bunların min nəfəri dövlət xə i ilə qalanları isə qeyri dövlət xə i ilə təhsil alanlardır. Dövlət xə i ilə, əsasən, Türkiyə Respublikası, Rusiya Federasiyası, Misir Ərəb Respublikası, Çexiya, Çin Xalq Respublikası, Rumıniya və digər ölkələrin universitetlərində təhsil alanlar mövcuddur. Qeyri dövlət xə i ilə, əsasən, beynəlxalq proqramlar, beynəlxalq təşkilatların qrantları hesabına, tələbələrimiz Almaniya Federativ Respublikası, Fransa, Amerika Birləşmiş Ştatları, Böyük Britaniya, Yaponiya, Koreya və digər ölkələrdə təhsil alırlar. Bu yaxınlarda möhtərəm prezidentimiz cənab İlham Əliyevin imzaladığı azərbaycanlı gənclərin xaricdə təhsil alma

2007

74

Qafqaz Universiteti

imkanlarını genişləndirən dövlət proqramı sayəsində soydaşlarımızın xaricdə təhsil alma imkanları daha da artmışdır. Həmin proqram əsasında bu tədris ilindən başlayaraq 2015-ci ilə qədər beş min nəfərə qədər Azərbaycan vətəndaşı dünyanın ən nüfuzlu universitetlərində təhsil almaq imkanı əldə edəcəklər. Nəzərdə tutulan təhsil müəssisələri əsasən Rusiya Federasiyası, Türkiyə Cümhuriyyəti, ABŞ, Fransa, Böyük Britaniya, Almaniya, Yaponiya, Koreya, Malaziya və s. ölkələrin universitetləridir. Azərbaycanın iqtisadiyyatı sürətlə inkişaf edir. Bu da ayrı-ayrı sahələrdə çalışacaq ixtisaslı mütəxəssislərə olan tələbatı artırmaqla yanaşı, dəyişən dünyanın texniki şərtlərini bilən kadrlara olan ehtiyacı da artıqrmaqdadır. Aydındır ki, tələbələri bu proqramın şərtləri maraqlandıracaq. Təhsil haqqından tutmuş, təqaüd və yol xərcinə qədər bütün maliyyə məsələləri dövlətin hesabına ödəniləcəkdir. Əlbə ə ki, həmin proqram əsasında dövlətin hesabına təhsil almış gənclərimiz xaricdən qayıtdıqdan sonra mütləq dövlət strukturlarında işləməli olacaqlar.

Hazırda xaricdə təhsil alan gənclər özlərini gələcəyə uğurla hazırlayırlar. Türkiyədə təhsil alan tələbələrimiz yəqin ki, yaxşı bilirlər, digər ölkələrdə təhsil alan tələbələrimizə də mən məlumat vermək istəyirəm. Bu il tibbdə uzmanlıq imtahanları üzrə 15000 tələbənin qatıldığı imtahanlarda azərbaycanlı tələbələr 1-ci və 2ci yerlərə layiq görülmüşlər. Bu tələbələr Mətin və Rizvandır. Bu tələbələr orta məktəbi tamamilə, ali təhsilin isə yarısını Azərbaycanda oxuyublar. Ona görə də mən həmin tələbələrin yüksək səviyyəyə çatmasında əməyi olan müəllimlərə, onların çalışdığı pedoqoji kollektivə öz minnətdarlığımı bildirmək istəyirəm. Digər tələbələrimizdən Teymuru xüsusilə vurğulamaq istəyirəm. İstanbul Texniki Universiteti Təyyarə Mühəndisliyində təhsil alan Teymur dörd illik bakalavr proqramını üç ilə bitirdi və yüz mümkün baldan yüz bal topladı. Bu cür tələbələrimiz çoxdur. Onlar Azərbaycana şərəf gətirir, onlar Azərbaycan millətinə baş ucalığı gətirir. Xaricdə təhsil alan tələbələrimiz Azərbaycana qayıtdıqdan sonra qısa müddətdə çox böyük nüfuz əldə ediblər. Məsələn, hazırda Azərbaycanda

Mərkəzi Klinik Xəstəxanası və Ne çilər xəstəxanası ölkəmizdə ən nüfuzlu sağlamlıq mərkəzləri sayılır. Həmin xəstəxanaların həkimləri yaxın keçmişə qədər sizin kimi tələbə idilər, hazırda isə güclü mütəxəssisdirlər. Əziz gənclər! Böyük Öndərimiz Heydər Əliyev Azərbaycan dövlətini qurmuş və onu miras olaraq Azərbaycan millətinə ərməğan etmişdir. Bizim də borcumuzdur ki, həmin dövlətin çiçəklənməsi üçün sədaqətlə, dəyanətlə bu dövlətiçiliyimizin inkişafında öz xidmətimizi göstərək. Azərbaycan Prezidenti cənab İlham Əliyevin arxalandığı ən böyük qüvvə Azərbaycan cəmiyyəti və Azərbaycan gəncliyidir. Prezidentimizi də müdafiə edən ən böyük qüvvə Azərbaycan cəmiyyətinin əsasını təşkil edən Azərbaycan gəncliyidir. Bu gəncliyin də qabaqcıl hissəsi, qaymağı sizlərsiniz. Azərbaycan universitetlərində təhsil alan gənclərlə xaricdə təhsil alan gənclər arasında ən böyük fərq odur ki, xaricdə təhsil alanlar təhsillə yanaşı, müstəqil həyat, müstəqil qərar almaq keyfiyyətlərinə yiyələnir. Xaricdə oxuyarkən sizin yanınızda nə ata-ana, nə də isti ev olur. Deməli, siz

Elm-dövlət xadimləri və iş adamlarının çıxışlarından

2007

75

hər şeyi özünüz həll etməli olur, qarşınıza çıxan məişət problemlərini həll edərkən müstəqil qərar qəbul etmək qabiliyyətinə malik olursunuz. Ümumiyyətlə, vətəni sevmək üçün gərək nisbətən vətəndən ayrı, vətəndən kənarda olasan, o zaman vətənə daha çox bağlanırsan, daha çox vətənpərvər hisslərə malik olursan. Ona görə də, əziz gənclər, vətən sizi gözləyir, vətən həmişə sizi gözləyir və vətənə xidmət etmək üçün o qədər böyük potensiala malik olmalısınız ki, o qədər böyük savad əldə etməlisiniz ki, Azərbaycana qayıtdıqdan sonra həmin potensialınızı düzgün istifadə edə biləsiniz. İndi bu tədbirin təşkilatçılarından ikisi artıq məzundur. Onlardan Rüfət Əzizov orta məktəbi yüksək nəticələrlə bitirmiş, beynəlxalq Mendeleyev olimpiadasının qızıl medalına layiq görülmüşdür. Sonra isə Moskva Dövlət Universitetinə imtahansız qəbul olunmuşdur. Kimya fakultəsində uğurla təhsil almış, sonra aspiranturaya daxil olmuş və səhv etmirəmsə, müdafiə edərək elmlər namizədi adını alaraq Azərbaycana qayıtmışdır. Hazırda isə BP-də yüksək vəzifələrin birində çalışmaqdadır. Onu da qeyd edim ki, Moskva Dövlət Universiteti Rusiyanın ən nüfuzlu ali məktəbidir. Bu kimi hallar çoxdur. Bizim qarşımızda əsas vəzifələrdən biri bu imkanları yüksək səviyyədə dəyərləndirərək, ölkəmizin inkişafını sürətləndirməkdir. Mən sizə bir neçə faktı bildirmək istəyirəm. Son dörd il ərzində Azərbaycanda 1200 yeni orta məktəb binası tikilmişdir. Azərbaycan MDB məkanında yeganə ölkələrdəndir ki, orta məktəb dərslikləri pulsuz verilməkdədir. Onu da nəzərə alaq ki, Azərbaycanda son 100 ildə dörd dəfə əli a dəyişdirilmişdir. Son üç il ərzində Azərbaycanda İnformasiya Kommunikasiya Texnologiyalarının tətbiqi sahəsində xüsusi proqram təsdiq edildi və həyata keçirildi. Proqramdan əvvəl əgər Azərbaycanda hər min nəfərdən artıq gəncə bir kompyuter düşürdüsə, indi 30 şa-

girdə bir kompyuter düşür. Artıq proqramın ikinci mərhələsi hazırlanıb və o mərhələ bitdikdən sonra qısa bir müddətdə hər bir şagirdə bir kompyuter düşəcək. Bütün bunlar nə kredit hesabına edilir, nə qrant hesabına edilir. Bütün bunlar Azərbaycan büdcəsinin hesabına edilir. Azərbaycan məktəbləri kompyuterlərlə təmin edildikdən sonra ən önəmli işlərdən biri informatika müəllimlərinin yetişdirilməsidir. İnformatika müəllimləri qısa bir müddətdə təkmilləşmə kursları keçdilər. Azərbaycanda universitetlər çox sürətlə inkişaf edir. Məsələn, sizin çoxunuz indi Qafqaz Universitetində, yəqin ki, birinci dəfədir olursunuz. Görürsünüz kampus şəklində universitet tikilmişdir. Onu da qeyd edim ki, bu ərazi, bu şərait ulu öndərimiz Heydər Əliyev tərəfindən bu universitetə verilmiş və indi Qafqaz Universiteti Azərbaycanın ən önəmli universitetlərindən birinə çevrilmişdir. Bu universitet qısa müddətdə sürətlə inkişaf etdi. Ama bizim digər universitetlərimiz də inkişaf edir. Mən görürəm ki, sizin çoxlu sualınız var. Çünki siz gələcəyinizi fikirləşirsiniz və bu da lazımdır. Ancaq sizin gələcəkdə uğur qazanmağınızın yeganə yolu, yenə də təkrar edirəm, yüksək səviyyəli mütəxəssis olmaqdır. Sual olunur ki, vətənə qayıtdıqda bizə iş veriləcəkmi? Ümumiyyətlə mən arzu edərdim ki, bu psixologiyadan siz uzaqlaşasınız. Siz iş axtarmamalısınız. İş sizi axtarmalıdır. Vaxtilə Türkiyədə təhsil almış yoldaşlarınızdan biri Dövlət Gömrük Komitəsi sədrinin birinci müavinidir. Vaxtilə Ege Universitetində təhsil almış gənclərdən biri Naxcıvan Muxtar Respublikası Babək rayonu İcra Hakimiyyəti Başçısıdır. Hələ mən idarə rəislərini, böyük struktur rəhbərlərini demirəm ki, onlar cənab prezidentin sərəncamı ilə təyin olunan rəhbərlərdir. Ne fondunun prezidenti vaxtilə Amerikada təhsil almış gənclərdəndir. Göründüyü kimi bu cür mütəxəssislərə həmişə qiymət verilib və bu gün də qiymət verilir.

Sizin ən böyük vəzifəniz xaricdə ilk növbədə Azərbaycan diasporasına yardım etməkdir. Burada indi Xaricdə Yaşayan Azərbaycanlılarla iş üzrə dövlət komitəsinin nümayəndəsi çıxış edəcək. Əsas vəzifəniz bax bu funksiyanı yerinə yetirməkdir. Həmvətənlərimizlə işləyən qurumlarla birgə işləməkdir. Buna ciddi ehtiyac var. Sizin nə qədər ehtiyacınız varsa o qurumlara, o qurumların da sizə daha böyük ehtiyacı var. Özünüz təşəbbüs göstərməlisiniz. Aktivlik etməlisiniz ki, həmin o diaspora komitəsi ilə, konqreslə bir yerdə işləyəsiniz. Bu gün bilirsiniz ki, Moskvada Ümumrusiya Azərbaycanlılarının konqresi çox uğurla fəaliyyət göstərir. Həmin konqresin gənclər təşkilatı fəaliyyətə başlayıbdır. Çox böyük tədbirlər həyata keçirir. Sizin sözünüz həmişə daha təsirli olmuşdur. Gəncsiniz ona görə bu təsirli gücünüzdən istifadə etməlisiniz. Mən sizə yaxşı istirahət arzulayıram. Vətənimizə gəlmisiniz, yaxşı istirahət edin, yaxşı enerji toplayın, böyük həvəslə təhsil aldığınız universitetlərə qayıdın və ulu öndərimiz Heydər Əliyevin “Azərbaycanın gəncləri Azərbaycanın gələcəyidir”, “Azərbaycanın gələcəyi gənclərin əlindədir” - şüarına uyğun olaraq, həmin o sükanı ələ almaq üçün bu keyfiyyətlərə yiyələnin. Bu forumu təşkil edən təşkilatçılara öz təşəkkürümü bildirir, isti yay aylarında dincəlmək əvəzinə gözəl bir forum təşkil etdiklərinə görə minnətdarlıq edirəm. Əziz gənclər, əziz tələbələr, mən burada iştirak edən hər kəsə bir daha uğurlar arzulayıram. Sağ olun.

2007

76

Qafqaz Universiteti

Xaricdə təhsil alan azərbaycanlı gənclərin VII Forumundakı çıxışı

Qafqaz Universiteti, 11 avqust 2007-ci il

İlk öncə hamınızı salamlayıram! Salona baxarkən görürəm ki, əgər 2001-ci ildə Xaricdə təhsil alan azərbaycanlı gənclərin I forumu İSR Plaza otelinin təqribən qırx nəfərlik kiçik bir salonunda keçirilirdisə, bu gün biz ölkəmizin ən gözəl təhsil ocaqlarından biri olan Qafqaz Universitetinin böyük salonlarından birində toplaşmışıq. Əlbə ə ki, forum iştirakçılarının sayı da xeyli artıb. Əvvəl çıxış edənlərin qeyd etdiyi kimi, xaricdə təhsil alan tələbələrimizin birinci vəzifəsi öz ixtisaslarına uyğun olaraq mükəmməl bilik əldə etməkdir. Amma, hesab edirəm ki, ikinci bir məqam da vətən qarşısında borcumuzla əlaqədardır. Təhsillə yanaşı, fürsətdən istifadə edərək, o illər ərzində Azərbaycan həqiqətlərini dünyaya çatdırmaq, Azərbaycan dövlətinin mənafeyini müdafiə etməkdir. Artıq dünyanın hər yerində - Avropa ölkələrində, Amerika və digər ölkələrdə gənclərimiz təhsil alır. Mən əminəm ki, hər keçən il bu ölkələrin sayı daha da artacaqdır. Artıq tələbələrimiz təşkilatlanır və vətəndaş mövqeyindən çıxış edir. Müxtəlif ölkələrdə, hansısa bir təşkilatda və ya assosasiyalarda birləşərək dərgilər nəşr edir və toplantılar keçirirlər. Bu ilin may ayında Brüsseldə keçirilən Avropada təhsil alan azərbaycanlı tələbələrin forumunda iştirak etdim. Yəqin ki, sizin aranızdan da bu forumda iştirak edənlər var idi. Çox maraqlı mövzular var idi: - Azərbaycan iyirmi ildən sonra necə olacaq? Azərbaycan hansı sahədə inkişaf edəcək? Azərbaycanın bu günkü vəziyyəti və sabahı necə olacaq? Gənclərin, xüsusi ilə xaricdə təhsil alan gənclərin bu inkişafda yeri və rolu və s. Bütün bunlar gösərir ki, artıq gənclərimiz qlobal düşünür və çalışır ki, öz potensialını vətənimizin, dövlətimizin xidmətinə sərf etsin. Bilirsiniz ki, bu il Azərbaycanda gənclər ili elan olunub. Bununla bağlı təsdiq olunmuş tədbirlər planına nəzər saldıqda görürük ki, burada yalnız sırf gənclərlə bağlı olan məqamlar deyil, eyni zamanda ümummilli və ya qlobal məsələlər də öz əksini tapır.

İntiqam Babayev
Azərbaycan Respublikası Gənclər və İdman nazirinin müavini

Bu gün biz ölkəmizin ən gözəl təhsil ocaqlarından biri olan Qafqaz Universitetinin böyük salonlarından birində toplaşmışıq.

Elm-dövlət xadimləri və iş adamlarının çıxışlarından

2007

77

Ermənistan-Azərbaycan müharibəsi ilə bağlı olaraq beynəlxalq konfransın Azərbaycanda keçirilməsi, konfliktlərin həll olunmasında gənclərin rolu və digər bu kimi mötəbər tədbirlərin Azərbaycanda keçirilməsi cənab prezident tərəfindən məhz gənclərə həvalə olunub. Mən əminəm ki, sizin də gücünüzdən istifadə edərək biz müxtəlif ölkələrdə başqa millətlərdən olan iş adamlarının, siyasət adamlarının, elm adamlarının sırasında dostlarımızın sayını artıracağıq. Bu toplantılarda da biz onların potensialından istifadə edə biləcəyik. Bu gün forum başlanarkən də deyildi ki, keçirdiyimiz tədbirlərin əksəriyyəti Qarabağa həsr olunur. Bəzən də təkliflər olunur ki, bəlkə başqa mövzu seçilsin. Mən hesab edirəm ki, Qarabağ mövzusu Azərbaycanın milli davasıdır. İnşaallah yaxın zamanlarda torpaqlarımızın qaytarılmasından, ərazi bütövlüyümüzün

təmin olunmasından sonra da bu dava davam edəcək. Nə qədər ki, bu dünyada bu iki millət - azərbaycanlılar və ermənilər mövcuddur, biz öz insanımızı düzgün tərbiyə etməli, onları vətənpərvərlik ruhunda hazırlamalıyıq. Hazırda diasporamızın formalaşmasında, intellektual potensialımızın gücləndirilməsində xaricdə təhsil alan tələbələrə böyük ümid və ehtiyac var. Mən əminəm ki, bundan sonra da, xaricdə təhsil alan gənclərimiz, qurum və ya fərdi olaraq , dövlətçilik mənafeyində öz fəaliyyətlərini təşkil edəcəklər. Gənclərdə radikallıq, bir çox hallarda inkaretmə və ya tənqid özünü tez biruzə verir. Bunlar öz növbəsində inkişafa xidmət edir. Amma istəyimiz ondan ibarətdir ki, tənqid konstruktiv olmalı, tənqid məntiqə əsaslanmalıdır və hər hansı bir tənqidin arxasında hansısa bir təklif,

hansısa bir konsepsiya durmalıdır. O zaman əlaqəli şəkildə dövlət qurumları, ictimai təşkilatlar, fərdi qaydada isə biz əməkdaşlıq edərək çalışmalıyıq ki, hansısa bir nöqsanlarımız varsa onları tədricən aradan qaldıra bilək. Elə problemimiz var ki, onu qısa bir müddətdə həll etmək olar, elə problem də vardır ki, onun həlli üçün uzun müddət vaxt tələb olunur. Bu gün biz bütün bu reallıqları dərk edərək, ardıcıl olaraq, ölkəmizdə gedən islahatlarda yaxından iştirak etməliyik. Mən vaxtınızı çox almaq istəmirəm. Arzu edirəm ki, daha çox sizi dinləyək və hər hansı sualınız varsa onlara cavab verək. Mən sizin hamınıza təhsilinizdə, şəxsi həyatınızda, ictimai fəaliyyətinizdə, Azərbaycan naminə fəaliyyətinizdə uğurlar arzu edirəm! Sağ olun!

2007

78

Qafqaz Universiteti

Xaricdə təhsil alan azərbaycanlı gənclərin VII Forumundakı çıxışı

Qafqaz Universiteti, 11 avqust 2007-ci il

Əziz mərasim iştirakçıları, hamınızı Xaricdə Yaşayan Azərbaycanlılarla İş üzrə Dövlət Komitəsi adından, ümumiyyətlə, xaricdə yaşayan bütün Azərbaycan gəncləri və Azərbaycan təşkilatları adından salamlayıram! Mən sevinirəm ki, Azərbaycan gəncliyi hər zaman olduğu kimi yenə də forumlar keçirməklə öz gücünü, qüvvəsini və qüdrətini göstərir. Məndən öncəki natiqlər siz gənclərin, xaricdə təhsil alan məzunların və tələbələrin fəaliyətini diaspor fəaliyyəti kimi dəyərləndirdilər. Bu dəyərləndirmə əbəs yerə deyil. Hələ 1970-ci illərdə, ümummilli liderimiz Heydər Əliyev Azərbaycana rəhbərlik etdiyi dövrdə, hər il artan silsilə ilə azərbaycanlı gənclər keçmiş SSRİ-nin, yəni indiki MDB məkanının bütün ölkələrində təhsil almağa göndərilirdilər. Bu gün də bu ölkələrdə - Rusiyada, Belorusiyada, Ukraynada, Qazaxıstanda və digər ölkələrdə diaspora rəhbərləri, diaspor təşkilatlarının qurucuları 1970-ci illərdə o ölkələrə oxumağa getmiş sizin kimi gənclərdir. Mən təkcə Türkiyədə təhsil alan gənclərimizi deyil, bütün Avropada, Amerikada təhsil alan tələbələri gördükdən, onlarla münasibət qurduqdan sonra bu qənaətə gəldim ki, Azərbaycan Respublikasının gələcəyi siz gənclərin çiynindədir. Çünki Avropa ölkələrində orta yaş həddi 50-dən yuxarıdırsa, yəni 60-70 yaşlı insanlara daha tez-tez rast gəlinirsə, ölkəmizdə isə əhalinin böyük hissəsini gənclər təşkil edir. Bu o deməkdir ki, dövlətin təməli və dövlətin gələcəyi daha güclü əllərdə - gəncliyin əlindədir. Bəli,inkişaf gələcəkdədir, gələcək də indiki gəncliyin əlində olacaq. Məhz ona görə də sizin üzərinizə çox böyük işlər düşür. Bundan başqa sizin üzərinizə düşən işlərdən biri də təhsil aldığınız ölkələrdə azərbaycanlı diaspora təşkilatlarının qurulmasında yaxından iştirak etməkdir. Artıq dünyanın bütün ölkələrində diaspora təşkilatlarının qurulmasına nail olmuşuq. Bu diaspora təşkilatları hazırda vahid bir sistem olaraq konqress halında fəaliyyət göstərirlər. Amma bu təşkilatlara orta yaşlı və ya daha yaşlı insanlar rəhbərlik edirlər. Bizim təşkilat sədrlərindən ən böyük istəyimiz və ya arzumuz ondan ibarət olub ki, xarici ölkələrdə təhsil alan gənclərin təcrübəsindən, onların müasir dünyagörüşlərindən daha çox

Valeh Hacıyev
Xaricdə Yaşayan Azərbaycanlılarla İş üzrə Dövlət Komitəsinin sədr müavini

Sizin təhsil aldığınız universitetlərdə dünyanın hər yerindən gələn insanlar mövcuddur. Sizin imkanınız var ki, az müddətdə birneçə xalqın nümayəndəsi ilə təmasda ola biləsiniz. Ona görə də bu imkanlardan ölkəmizin və millətimizin tanınması üçün maksimum səviyyədə istifədə etməlisiniz.

Elm-dövlət xadimləri və iş adamlarının çıxışlarından

2007

79

istifadə etsinlər. Çünki hazırda qloballaşan dünyada, informasiyanın daha zəngin olduğu bir məkanda, köhnə fikir və köhnə dünya görüşləri yenilənməlidir. Bu gün bir gəncin görə biləcəyi iş böyük bir qeyri hökümət təşkilatının və ya səfirlik əməkdaşlarının görə biləcəyi işdən üstün ola bilər. Məsələn, Taylandda

təhsil aldığı xarici ölkələrdə gördükləri işlərin miqyası əvəzedilməzdir. Ona görə də ümumilikdə Azərbaycanlı olaraq, Azərbaycançılıq ideyalarının yaşanması üçün, Azərbaycanımızı, dövlətimizi və millətimizi daha yaxşı tanıtmaq üçün, ən gözəl vasitələrdən biri sizin kimi tələbələrin fəaliyyətidir.

gətirsinlər. Çünki sizin baxış dairəniz digərlərindən daha üstündür. Sizin təhsil aldığınız universitetlərdə dünyanın hər yerindən gələn insanlar mövcuddur. Sizin imkanınız var ki, az müddətdə bir-necə xalqın nümayəndəsi ilə təmasda ola biləsiniz. Ona görə də bu imkanlardan ölkəmizin və millətimizin tanınması üçün maksimum səviyyədə istifədə etməlisiniz. Ölkəmizin rəhbəri cənab İlham Əliyev, eləcə də Heydər Əliyev Fondunun prezidenti Mehriban xanım Əliyeva istər xarici, istərsə də ölkədaxili çıxışlarında gənclərimizin potensialını və fəaliyyətini həmişə vurğulayaraq qeyd edirlər. Hansı ölkədə fəaliyyət göstərməyimizdən asılı olmayaraq azərbaycanlı olduğumuzu fəxr hissi ilə bildirməli və hiss etdirməliyik. Unutmayın ki, azərbaycançılıq ideyasını yaşadan Azərbaycan dövləti hər zaman sizinlədir. Ona görə də harada yaşamağınızdan asılı olmayaraq azərbaycançılıq ideologiyasını həmişə qoruyun. Bilməlisiniz ki, sizlər ölkəmizə qayıtdıqdan sonra da Azərbaycan dövləti bütün imkanları ilə sizin arxanızdadır. Çünki sizin arxanızda Azərbaycanın prezidenti dayanıb. Getdiyiniz ölkələrdə istər təhsil fəaliyyətinizdə, istərsə də diaspora fəaliyyətinizdə sizlərə uğurlar arzulayıram. Insan özünü və millətini təsdiq etmədən irəliləyə bilməz. Mən inanıram ki, siz təhsil aldığınız universitetlərdə ətrafınızdakı insanlar arasında özünüzü və millətinizi təsdiq etmisiniz. Dəstəklədiyiniz azərbaycançılıq ideologiyası sizə həmişə başucalığı gətirəcəkdir. Burada möhtəşəm şəkildə təşkil etdiyiniz foruma, eləcə də təhsilinizə və diaspora fəaliyyətinizə uğurlar arzulayıram. Mən bu forumu Azərbaycan gəncliyinin VII qurultayı kimi dəyərləndirirəm. Sizlərə ən səmimi duyğularla can sağlığı və uğurlu həyat yolu arzulayıram. Sağ olun!

bir necə il bundan əvvəl Nurcan adında bir azərbaycanlı qız təhsil alırdı. İndi o universiteti bitirib və bu gün ne şirkətində məsul vəzifələrdən birində çalışır. Aldığım məlumata görə həmin qız işləmək üçün Taylandakı Azərbaycan səfirliyinə göndəriləcək. Nurcan xanım Taylandda təhsil alarkən Azərbaycanın tanınması üçün çox böyük işlər görüb. Hə a təhsil aldığı universitetdə onu Azərbaycanın səfiri kimi də adlandırırlarmış. İndi həmin universitetdə Nurcan xanımın kiçik qardaşı təhsil alır. Məhz Dünya Azərbaycanlılarının İkinci Qurultayında həmin universitetin rektoru əslən türk olan Əli bəy də Azərbaycana bir nümayəndə olaraq dəvət edildi. Rektor Əli bəy çıxışında qeyd etdi ki, mən bura, məhz Nurcana görə gəlmişəm. Çünki Azərbaycan üçün bu qızın təkbaşına gördüyü işləri, orada təhsil alan türkiyəli tələbələr Türkiyə üçün edə bilməyiblər. Bütün bunları söyləməklə bildirmək istəyirəm ki, gənclərin bu gün

Xaricdə təhsil alan və ya təhsilin tamamlamış azərbaycanlı gənclər həmişə məğrur olmalıdırlar. Çünki onların arxasında Azərbaycan kimi güclü bir dövlətin dayandığını hiss etməlidirlər. İnsan güclü və güvənli ataana və ya bacı-qardaş yanında özünü daha məğrur hiss edir. Mən demək istəyirəm ki, siz gənclər bilməlisiniz ki, sizin yanınızda güclü Azərbaycan dövləti vardır. Ölkəmizin prezidenti cənab İlham Əliyevin yürütdüyü daxili və xarici siyasətin uğurları sizlərin həyata daha da real və optimis baxmanıza səbəb olmalıdır. Hazırda dünya azərbaycanlılarının xaricdəki diaspora fəaliyyətinin ən fəalları və öncülləri xaricdə təhsil alan tələbələrimizdir. Bu yaxınlarda Strasburqda gənclərimizin təşkil etdiyi yürüş-tədbirinin “səs”i bütün Avropada yayıldı. Biz istəyirik ki, xaricdə təhsil alan azərbaycanlı gənclərimiz əldə etdikləri yüksək intelektual səviyyələri ilə diaspora təşkilatlarımıza müasirlik

2007

80

Qafqaz Universiteti

Xaricdə təhsil alan azərbaycanlı gənclərin VII Forumundakı çıxışı

Qafqaz Universiteti, 11 avqust 2007-ci il

Çox hörmətli tədbir iştirakçıları, əziz həmkarlar! Xaricdə təhsil alan və məzun olan gənclərimizin bu il 7cisi keçirilən forumunda olmaqdan şərəf və məmnunluq duyuram. Əminəm ki, bu forum ayrı-ayrı ölkələrdə təhsil alan gənclərimizin qarşılıqlı tanışlığı, ortaq əhəmiyyət kəsb edən məsələlərin müzakirəsi, gənclərimizin diaspora quruculuğuna dair növbəti il üçün strategiyasının müəyyən olunması və konkret layihələrin müzakirəsi baxımından çox məhsuldar olacaqdır. Bu forum haqqında danışarkən hələ 2000-ci ildə keçirilən ilk forumu da xatırlamaq yerinə düşərdi. Sirr deyil ki, hər bir fəaliyyət sahəsi öz ənənələri üzərində inkişaf edir. Lakin 2000ci ildə bizim gənclərimiz Müstəqil Azərbaycanda ənənəsi olmayan bir sahənin ənənəsini qoydular ki – bu da hər yay Bakıda xaricdə təhsil alan azərbaycanlı gənclərin forumlarının keçirilməsi idi. Bu tarixi Müstəqil Azərbaycan diasporasının təşkilatlanması və sistemli diaspora siyasətinin formalaşması istiqamətində ilk addımlardan biri kimi də səciyyələndirmək olar.

Ceyhun Osmanov
“İrəli” Gənclər hərəkatının sədri

Qafqaz Universiteti Azərbaycanda ən keyfiyyətli təhsil sistemi ilə dünya standartlarına tam şəkildə cavab verir.

Azərbaycan diasporasının qurulması və təşəkkülü dövrü bu gün də davam etməkdədir. Xaricdə təhsil alan gənclərimiz də bu prosesdə öz missiyalarını dərk edirlər. Sevindirici haldır ki, bu gün dünyanın dörd bir yanında – harada azərbaycanlı tələbələr varsa, orada onların təşkilatları qurulmaqdadır. Bu təşkilatların və bu təşkilatlarda birləşən insanların isə öz növbəsində Azərbaycanın dünyaya tanıtımı, eyni zamanda Azərbaycan həqiqətlərinin dünyaya çatdırılmasında əvəzsiz xidmətləri vardır. Tələbələrimizin yaşadığı ölkələrin mühitinə qısa müddətdə alışması, o ölkələrin və orada yaşayan xalqların spesifik cəhətlərini mənimsəməsi, aldıqları mükəmməl təhsil və qazandıqları təcrübə orada uğurlu diaspora fəaliyyətinin aparılması üçün gözəl zəmin yaradır. Zaman – zaman təhsil aldıqları və yaşadıqları ölkələrdə sıxıntılara baxmayaraq ürəyi vətən sevgisi ilə hər zaman döyünən dostlarımız könüllü olaraq Azərbaycan reallıqlarını təbliğ etməkdədirlər. Lakin eyni zamanda bu gün Azərbay-

Elm-dövlət xadimləri və iş adamlarının çıxışlarından

2007

81

canın qarşılaşdığı haqsızlıqlar könüllü diaspora fəaliyyəti ilə yanaşı, peşəkar diaspora işçiləri sinfinin meydana gəlməsini də şərtləndirir. Bu yaxınlarda Brüsseldə fəaliyyətinə başlamış olan Avropada yaşayan azərbaycanlı gənclərin Forumunun fəaliyyəti bu tipli fəaliyyətə nümunə kimi qeyd edilə bilər. Bəzən şahidi oluruq ki, heç də hər zaman maliyyə, insan resursları, savad və ya fiziki güc müəyyən problemlərin həlli üçün yetərli olmur. Belə hallarda yerli reallıqların və bu reallıqlar prizmasında məsələlərin həll olunması mexanizmlərini aydın dərk etmək olduqca zəruridir. Bu gün dünyada qloballaşma prosesi gedir. Dünyanın internetlə, dollarla, hollivud mədəniyyəti ilə, dünya bazarı ilə, BMT ilə, NATO ilə günü – gündən mərkəzləşdiyinin və vahid dünya mədəniyyətinin formalaşdığının şahidiyik. Lakin gedən bu inkişafın fonunda biz də dünyanı 50 milyonluq Azərbaycan mədəniyyəti ilə qarşılamağa hazır olmalıyıq. Mədəniyyətimizin və ümumiyyətlə özümüzün assimlyasiyaya uğramağımıza imkan verməməliyik və tam əksinə diasporamızın güclənməsi vasitəsilə Azərbaycan mədəniyyətini dünya mədəniyyəti səviyyəsinə qaldırmalıyıq.

Əslində vahid diaspora siyasəti mövcud deyildir. Bizim üçün dünyada nə qədər dövlət, hə a nə qədər xalq vardırsa, o qədər də diaspora siyasəti mövcud olmalıdır. Çünki hər kəslə onun anladığı, həzm edə biləcəyi tərzdə danışaraq fikirlərimizi daha düzgün şəkildə dünyaya çatdıra bilərik. Bəzən xaricdə həyata keçirilən tədbirlər zamanı yanlış tendensiyanı da müşahidə edirik. Sanki keçirilən bəzi tədbirlərin mahiyyəti həmin ölkənin deyil, Azərbaycanın diqqətini cəlb etməkdən ibarətdir. Sanki müraciətlərin önündə, yəni hədəfində Azərbaycan, arxasında isə xarici ictimaiyyətdir… Lakin bu əslində tərsinə olmalıdır. Arxanı söykəmək, əsla arxanı çevirmək demək deyildir. Bu bizim arxamızda güclü bir Azərbaycanın durduğunu hiss etmək, başımızın üzərində üçrəngli bayrağın olduğunu görmək və istənilən halda, istənilən şərtlər altında, istənilən zaman bizə qucağını açacaq bir məmləkətin var olduğunu bilmək deməkdir. Əsas məsələlərdən biri isə bütün bu işləri görərkən inamımızı və entuziazmımızı heç bir zaman itirməməkdir. Bəzən hər birimizin yorul-

duğumuz, usandığımız zaman olur. Hə a bəzən ətrafdakı insanların biganəliyini görəndə bizdə sual da yaranır ki, görəsən bu işlər kimə və nəyə lazımdır? Lakin bütün bu suallar meydana gələn zaman bir məsələni hər zaman göz önündə tutmaq lazımdır ki, ətrafdakı insanın bizi anlaması üçün onun bizdən biri olması gərəkdir. Bizdən biri olmayan bizi heç bir zaman başa düşə bilməz. Bizdən biri olan isə onsuz da bizim yanımızdadır. Biz bir olduqca isə qarşımızda aşa bilməyəcəyimiz əngəlin olmadığını sübut edən ən böyük amil damarlarımızda axan qandır! Əsas odur ki, bizlər bir – birimizi yaxşı tanıyırıq və birlikdə Azərbaycanımızı hansı zirvələrə doğru apardığımızı yaxşı bilirik. Heç bir zaman bu birliyi itirməmək arzusu ilə fikrimi tamamlayıram və diqqətinizə görə minnətdarlığımı bildirirəm.

2007

82

Qafqaz Universiteti

2007-2008–ci tədris ilinin açılış proqramındakı çıxışı

Qafqaz Universiteti, 17 sentyabr 2007-ci il

Salam! Mən bütün valideynləri, müəllimləri, tələbələrimizi yeni dərs ili münasibətilə təbrik edirəm. Bildirmək istəyirəm ki, bura gəlməyim başqa görüşlərin həyacanını və yorğunluğunu üzərimdən atamağa macal tapmadan baş verdi. Biz Gürcüstanda idik. Bakıya yenicə çatmışıq. Gürcüstanda da tədbirlərimiz var idi. Ona görə də nə qüsurlarımız olsa, ümid edirəm ki, məni bağışlayarsınız.

Qənirə Paşayeva
Millət vəkili

Qafqaz Universiteti Azərbaycanın bir neçə universitetindən biridir ki, cəmiyyətdə özəl ali təhsilin keyfiyyətinə inamı artırdı, inamı qaytardı, inamın möhkəmlənməsi üçün əlindən gələni etdi. Bu universitetin tələbələri ilə həmişə rastlaşıram. Məlumatım var ki, burada çox yaxşı təhsil var. Gənclərin yetişməsi üçün çox yaxşı mühit var.

Sadəcə olaraq Qafqaz Universitetinin bugünkü günündə, bu tədbirdə iştirak etməyi və sizləri də təbrik etməyi özümüzə borc bildik və yorğun da olsaq bura gəldık. Qafqaz Universiteti Azərbaycanda ali təhsil müəssisələri içərisində, xüsusilə özəl ali təhsil müəssisələri içərisində yeri və çəkisi olan bir universitetdir. Bu təhsil ocağını fərqləndirən əsas xüsusiyyətlərdən biri yaxşı təhsilidir. Bu universitetin tələbələri ilə həmişə rastlaşıram. Məlumatım var ki, burada çox yaxşı təhsil var. Gənclərin yetişməsi üçün çox yaxşı mühit var. Qeyd etməliyəm ki, gənclərimiz burada yaxşı təhsil almaqla bərabər, eyni zamanda istənilən təhsil ocağı üçün vacib olan milli-mənəvi dəyərlərimizə də yiyələnirlər. Bəli, Qafqaz Universiteti belə təmiz ab-havanın, milli-mənəvi ab-havanın höküm sürdüyü təhsil ocaqlarından biridir. Ona görə də mən Qafqaz Universitetinin bütün kollektivini təbrik edirəm. Bu kollektiv qısa vaxt ərzində Azərbaycan cəmiyyətində hər zaman təqdir edilən bir mövqe qazana bilib. Bu universitet haqqında cəmiyyətdə həmişə çox yüksək fikirlər səslənir. Təbii ki, bu dost, qardaş ölkənin bizim üçün, belə deyək, canımız, qanımız, qardaşımız olmaqla yanaşı, Azərbaycan dövləti üçün çox əhəmiyyətli bir ölkə olan Türkiyəmizin Azərbaycanın təhsil sistemində göstərdiyi fəaliyyətlərdən biridir. Siz bilirsiniz ki, qardaş Türkiyə Cümhuriyyəti Azərbaycan təhsilinin inkişafında və digər sahələrdə də Azərbaycanın uğurlar qazanması, nailiyyətlər əldə etməsi üçün lazım olan dəstəyi göstərib. Qafqaz Universiteti məhz bu işlərin parlaq bir nümunəsidir. Ona görə də mən hamını təbrik edirəm və mən inanıram ki , Qafqaz Universitetinin uğurları bundan da çox olacaq. Əvvəllər, ənənəvi olaraq, həmişə dövlət təhsilinə xüsusi önəm verilib. Dövlət universitetlərinin çəkisi çox böyük olub.

Elm-dövlət xadimləri və iş adamlarının çıxışlarından

2007

83

Çox təəssüf ki, ölkəmiz müstəqil olduqdan sonra da bəzi özəl universitetlərin fəaliyyəti insanların özəl təhsil ocaqlarına olan münasibətinin dəyişməsinə müsbət təsir göstərmədi. Təbii ki, cəmiyyətdə özəl universitetlər var ki, onların çəkisi heç də dövlət universitetlərindən geri qalmır. Müasir dünyada buna aid böyük praktika var. Qafqaz Universiteti Azərbaycanın çox az sayda bir neçə universitetindən biridir ki, məhz cəmiyyətdə özəl ali təhsilin keyfiyyətinə inamı artırdı, inamı qaytardı, inamın möhkəmlənməsi üçün əlindən gələni etdi. Özəl ali təhsil də çox yüksək səviyyədə ola bilər, dövlət standartlarından heç də aşağı səviyyədə olmayan, hə a bəzi hallarda üstün ola bilər. Bu baxımdan Qafqaz Universitetində, təbii ki, çox böyük missiya var. Həqiqətən də Qafqaz Universitetində gözəl istedada malik gənclər yetişir. Burada mən onların bəzilərini görürəm və çox fəxr edirəm. Bu gənclik təkcə elm baxımından deyil, həm də bir vətəndaş kimi savadlı olduğu qədər millətini, dövlətini sevən, ona bağlı gənclikdir. Bu baxımdan Qafqaz Universitetinin tələbələrində, burada yetişən gənclərdə uğurlu gələcək görürəm. Ona görə də artıq universitet həyatına yeni başlayan gənclərə uğurlar arzulayıram və onlara arzu edirəm ki, həmişə çox yüksək səviyyədə təhsilə, mədəniyyətə önəm versinlər.

Biz universitetə daxil olduğumuz illərdə müstəqil Azərbaycan dövləti yox idi. O zaman biz düşünürdük ki, bizim gedə biləcəyimiz ən yüksək yer Moskvadır. Amma bu gün gənclərimiz müstəqil Azərbaycan dövlətinin vətəndaşlarıdır. O dövlət ki, onun uğrunda dədələrimiz, babalarımız uzun illər mübarizə aparıblar. Müstəqil ölkəmizin vətəndaşı kimi tələbə adını qazanmaq bu gün sizə nəsib olubdursa, bu həm də məsuliyyət deməkdir. Bu o deməkdir ki, biz daha çox işləməliyik, daha çox oxumalıyıq. Çünki bizim qarşımızda ölkəmizi yaxşı tanıtmaq, ölkəmizi inkişaf etdirmək kimi böyük missiya durur. Bu baxımdan gənclərimizin üzərinə də böyük məsuliyyət düşür. Onlar öz millətlərinin tarixinə qayıdışları ilə, tarixinə sahib olmaqları ilə, dininə sahib olmaqları ilə, dilinə sahib olmaqları ilə birbaşa məsuldurlar. Qeyd olunan dəyərləri bizə unutdurmaq üçün qarşı qüvvələr uzun illər geniş tərkibli işlər aparıblar. Mən bütün gənclərə uğurlar arzulayıram, müəllimlərə can sağlığı arzulayıram. Müəllimlərin üzərinə böyük rol düşür. Mən Gürcüstandan qayıdarkən millət vəkili seçildiyim regionda öz seçicilərimlə görüşdüm və öz oxuduğum məktəbə baş çəkdim. Həmin məktəbdə şagirdlərlə görüşərkən hazırda dünyasını dəyişmiş,

lakin mənim yetişməyimdə mühüm rol oynamış müəllimləri də unutmadıq. Doğrudur, onların bəziləri artıq həyatda yoxdur, amma xoş xatirələri bizim üçün həmişə əzizdir. Bu gün burda sizin qarşınızda çızış etmək mənə nəsib olubsa, əlbə ə, buna görə mən müəllimlərimə borcluyam. Demək istəyirəm ki, müəllimin səviyyəsi cəmiyyətin inkişafında ən önəmli amillərdəndir. Müəllimin səviyyəsi , müəllimin həyata baxışı, müəllimin özünü aparması cəmiyyətin inkişafında mühüm rol oynayır. Burada qeyd etməliyəm ki, Qafqaz Universitetinin çox yaxşı professor-müəllim kollektivi var. Mən bu barədə eşitmişəm, onlara da uğurlar arzulayıram. İstəyirəm ki, uğurları bol olsun. Bir müəllimin ən böyük uğuru onun yetişdirdiyi tələbələrdir. Mən də arzu edirəm ki, sizin yüksək səviyyədə yetişdirdiyiniz tələbələrin sayı həmişə çox olsun. Qoy bu təhsil ocaqları Azərbaycanla bərabər inkişaf etsinlər! Bu təhsil ocaqlarının Azərbaycanda inkişaf etməsinə ümummilli liderimizin çox böyük dəstəyi olub. Verilən dəstəklə yanaşı, bu təhsil ocaqlarındakı tədrisin səviyyəsindən də ölkə rəhbərliyi həmişə razılıq edir. Ona gorə də bu fəaliyyətlərə böyük kömək olunur. Biz hamımız bilirik və inanırıq ki, bu diqqət davam edəcəkdir. Hazırda ölkə gənclərinin keyfiyyətli təhsil almasına diqqət daha da artır. Belə ki, xeyli gəncimiz dövlətin hesabına xarici ölkələrdə də ali təhsil almaq şansı qazanacaq. Mən inanıram ki, bundan sonra ölkəmizdə təhsillə bağlı yenə ciddi islahatlar aparılacaqdır. Biz əldə edilən nailiyyətlərə əsasən deyə bilərik ki, bu sahədəki uğurlarımız daha da artacaqdır. Belə uğurlardan biri də Qafqaz Universitetidir. Mən bütün “Qafqaz” kollektivini təbrik edirəm. Sizə can sağlığı və Azərbaycan naminə uğurlu fəaliyyət arzulayıram!

2007

84

Qafqaz Universiteti

“Təhsilimizin Ulduzları” proqramındakı çıxışı

Qafqaz Universiteti, 26 sentyabr 2007-ci il

Hörmətli səfir, hörmətli millət vəkilləri, hörmətli icra başçımız, hörmətli müəllimlər, əziz tələbələr! Mən də hamını salamlayıram. Çox şadam ki, bu tədbirdə mən də iştrak edirəm. Düz 11 gün bundan əvvəl Azərbaycan Respublıkasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin xeyir duası ilə 2007-2008-ci tədris ilinə başladıq. Mən inanıram ki, Azərbaycan üçün yeni başlanan təhsil ili daha uğurlu olacaqdır. Bunu deməyə o əsas verir ki, Azərbaycan dövlət başçısı Azərbaycanda təhsilin inkişafına çox böyük diqqət yetirir. İlbəil Azərbaycanda təhsilin inkişafına dövlət büdcəsində ayrılan vəsaitlər artırılır. Bu il dövlət büdcəsində Azərbaycanda təhsili inkişaf etdirmək üçün ayrılan vəsait keçən ilkinə nisbətən 28% çox nəzərdə tutulur. Məktəblərin maddi texniki bazasını yüksəltmək üçün investisiya vəsaitləri keçən ilkindən 2.5 dəfə çoxdur. Azərbaycanın məktəblərində çalışan işçilərin, müəllimlərin əmək haqqının artırılması da dövlət büdcəsində nəzərdə tutulub. Bütün bunlar onu deməyə əsas verir ki, bizim təhsilimiz prezidentimizin rəhbərliyi ilə inkişaf etməkdədir və edəcəkdir. Gələcək illərdə nəticələrimiz daha yüksək olacaqdır. Təhsilimizin bugünkü səviyyəsinə görə biz ilk növbədə müstəqil Azərbaycan dövlətini quran, onu yaradıb bizlərə ərməğan edən ümummilli liderimiz Heydər Əliyevə borcluyuq. Mən əminəm və inanıram ki, o böyük insanın ruhu bu gün bu salondadır və o ruh şaddır. Şaddır ona görə ki, onun layiqli övladı - bugünkü prezidentimiz İlham Əliyev onun qoyduğu siyasəti həyata keçirir. Bu gün Azərbaycan dünyanın siyasi cəhətdən ən stabil ölkəsidir. Bu gün Azərbaycan dünyanın iqtisadi cəhətdən ən dinamik inkişaf edən ölkəsidir. Bütün bunlara görə biz ilk növbədə böyük lider Heydər Əliyevin ruhu qarşısında həmişə baş əyməliyik və onun ruhunu minnətdarlıqla yad etməliyik. Hazırkı prezidentimiz İlham Əliyevin təhsilə göstərdiyi xidmət və qayğı hamıya məlumdur. Artıq Azərbaycan ictimaiyyəti üzünü təhsilə çevirməkdədir. Mən əminəm ki, gələcəkdə bu işlər daha yaxşı olacaqdır. Xüsusi olaraq, mən Heydər Əliyev fondunun Azərbaycan təhsilinin inkişafında apardığı işləri qeyd etmək istəyirəm. Bu gün Heydər Əliyevin adını daşıyan fondun gördüyü işlər tək Azərbaycanla tamam-

Prof. Misir Mərdanov
Azərbaycan Respublikasının təhsil naziri

Mənə belə gəlir ki, bu gün bizim həyatımızda unudulmaz bir gün olacaqdır. Sadəcə bir şirkətin Azərbaycanda 15 il ərzində gördüyü iş böyük bir dövlətin gördüyü işə bərabərdir.

Elm-dövlət xadimləri və iş adamlarının çıxışlarından

2007

85

lanmır. Gürcüstanda yaşayan soydaşlarımızın təhsili ilə bağlı, hə a Pakistanda və Əfqanıstanda yaşayan insanların təhsili ilə bağlı Heydər Əliyev fondu çox ciddi işlər aparır. Ona görə biz ölkəmizin birinci xanımına təşəkkür etməliyik. Çox sağ olsun ki, təhsil sahəsində çox ciddi işlər görüb. Əlbə ə, bunlarla bütün işlər bitmir. Hələ görüləsi işlər çoxdur, hələ problemlərimiz daha çoxdur. Bugünkü tədbirlə bağlı mən də bütün danışanlara, çıxış edənlərə birmənalı şəkildə demək istəyirəm ki, Çağ Öyrətim İşlətmələri şirkətinin göstərdiyi fəaliyyət yalnız və yalnız Azərbaycana xidmət edir, Azərbaycan dövlətinə, millətinə xidmət edir. Kim başqa fikir söyləyirsə o adamlar, mənim fikrimcə, düz düşünmürlər. 15 illik yol onu göstərir ki, bu yol Heydər Əliyev yoludur və bu şirkət Heydər Əliyevin yolunu tutan yol olacaqdır. Burada şirkətin təhsil sahəsində uğurları barədə kifayət qədər danışdıq. Mən əlavə etmək istəmirəm. Ancaq bizim hər birimiz yaxşı bilməliyik ki, bu uğurları qazanmaq böyük çətinliklərlə başa gəlibdir. Bu işləri başa gətirmək üçün onun əməkdaşları, bu şirkətin işçiləri neçə min qapılar döyüblər, neçə dəfə o qapılarda saatlarla gözləyiblər, bəzən onlara mənfi cavab da verilib. Əlbə ə, buna görə mən böyük təəssüf keçirirəm. Ancaq sevindirici cəhət ondan ibarətdir ki, bu gün biz hamımız Çağ Öyrətimin Azərbaycandakı fəaliyyətinə kömək etməliyik.

Bir gileyimi də bildirmək istəyirəm. Mən bura gələrkən, belə bir təhsil kompleksinin hazırlanmasını görərkən həmişə sevinirəm, hamımız sevinirik. Sevinirik ona görə ki, burada bizim balalarımız, gələcəyimiz təhsil alır. Ancaq, məni düzgün başa düşün, belə bir təhsil ocağının yanında sement zavodunu görəndə mənim ürəyim ağrıyır. Mənə belə gəlir ki, bu düzgün deyil. Yəni bunu bizə Allah bağışlamaz. Təhsillə məşğul olan adamın, müəllimliklə məşğul olan adamların əlindən öpək. Heydər Əliyev kimi böyük bir şəxsiyyət həmişə deyirdi ki, təhsil millətin gələcəyidir. Mən müəllimdən böyük ad tanımıram. Bu insanlar bizim balalarımıza, uşaqlarımıza təhsil, təlim-tərbiyə verən insanlardır. Biz nə üçün onlara maneçilik törətməliyik? Ona görə hər kəsdən xahiş edirəm, hamının borcudur ki, təhsil ilə bağli nə imkanı var etsin. Təhsil təkcə dövlətin və ya təhsil nazirliyinin işi deyil. Həmişə deyirik ki, tək əldən səs çxmır. Bütün millət prezidentimizdən və onun xanımı Mehriban xanımdan nümunə götürüb təhsilə dəstək verməlidir. Başqa cür bizim yolumuz yoxdur. Bu yolda mən sizin hamınıza uğur arzulayıram. Məni bugün ən çox sevindirən cəhətlərdən biri budur ki, çox hörmətli millət vəkillərimiz bu gün buradadırlar. Bugünkü millət vəkillərimiz, keçmiş millət vəkillərimiz, dövlət adamlarımız, tanınmış ziyalılarımızın hamısına minnətdarlığımı bildirirəm. Çox sağ olun, zəhmət çəkmisiniz. Yəni Çağ Öyrətimin dəvətini qəbul edib bura gəlməyiniz elə Çağ Öyrətimə böyük dəstəkdir. Gəlmək lazımdır, iştrak etmək lazımdır, görmək lazımdır. Yadıma düşən bir məqamı da qeyd etmək istəyirəm. Biz sentyabrın 15-i dərsə başladıq və prezidentimizin tapşırığı ilə Azərbaycanın vəzifəli adamları, millət vəkilləri 100-dən çox

məktəbdə, məktəb açılışında iştrak etdik. Onların bəziləri ilə dünən və ondan əvvəlki gün görüşmüşəm. Dünən çox böyük vəzifəli adamla görüşmüşəm. Deyir ki, Misir müəllim, nə yaxşı getdim. Mən elə bilirdim ki, Azərbaycanda təhsil yoxdu, məktəb yoxdu, kitab yoxdu. Deyir ki, getdim Astaraya. Bir coğrafiya müəllimi nələri bilirdi? Mən heyrətə gəldim. Başqa bir hörmətli millət vəkili Masallıya gedib və mənə deyir ki, insanların gözündə işıq gördüm. Ona görə getmək lazımdı, görmək lazımdı. Görülən işi görüb, sonra qiymət vermək lazımdır. Bu işlərin hamısı prezidentimizin gördüyü işlərdir, biz isə onun tapşırıqlarını yerinə yetirən adamlarıq. Ona görə də xahiş edirəm ki, mətbuat da, digər adamlar da getsin görsün bölgələrdəki işi. Pis də var, yaxşı da var. Mənə belə gəlir ki, yaxşılar daha çoxdur. Görülən işləri müsbət qiymətləndirmək lazımdır. Mənə belə gəlir ki, bu gün bizim həyatımızda unudulmaz bir gün olacaqdır. Sadəcə bir şirkətin Azərbaycanda 15 il ərzində gördüyü iş böyük bir dövlətin gördüyü işə bərabərdir. Bu il universitetlərə qəbul olanlardan 100 nəfəri prezident təqaüdünə layiq görülüb. Onların 16 nəfəri Qafqaz Universitetinə daxil olub. Bu çox böyük göstəricidir. Mən Qafqaz Universitetinin rektorunu təbrik edirəm, bu universitetin bütün müəllimlərini təbrik edirəm. Bu universitetin xəmiri halallıqla yoğrulmuşdur. Çağ Öyrətim şirkətinin bütövlükdə xəmiri halallıqla yoğrulmuşdur. Ona görə də bərəkət var, ona görə də keyfiyyət var, ona görə də inkişaf var. Biz bunlardan öyrənməliyik. Təbrik edirəm sizi, hamınıza uğur arzulayıram! Bir də hamınıza minnətdaram. Mən elə bilirəm ki, mənim dəvətimi qəbul edib bura gəlmisiniz. Çox sağ olun!

2007

86

Qafqaz Universiteti

Qafqaz Universitetinin müəllim və tələbə kollektivi ilə görüşündəki çıxışı

Qafqaz Universiteti, 28 sentyabr 2007-ci il

Dəyərli rektor, dəyərli müəllimlər, sevimli tələbələr və qonaqlar! Hamınızı sevgi və hörmətlə salamlayıram! Mən Azərbaycanın qardaşı olan Türkiyə Cümhuriyyətinin 60-cı hökümətinin Mədəniyyət və Turizm İşlərinin məsul üzvü, naziriyəm. Türkiyə Cümhuriyyəti Mədəniyyət və Turizm naziri olaraq ilk xarici səfərimi qardaş Azərbaycana etdim. Bu səhər buraya gəldim. İlk xarici səfərimi Azərbaycana etməklə xüsusi bir sevinc və xüsusi bir həyəcan hissi keçirdiyimi ifadə etmək istəyirəm. Siz də bilirsiniz ki, Azərbaycan Türkiyə Cümhuriyyəti ilə tarixi, mədəni bağlarla bağlıdır. Azərbaycan dərin hörmət etdiyimiz, bir millət olaraq gördüyümüz, hiss etdiyimiz bu coğrafiyada xüsusi önəm kəsb edən dövlətlərdən biridir. Bu səhər Azərbaycan Mədəniyyət və Turizm naziri, hörmətli məsləkdaşımla görüşdükdən sonra, dəyərli dövlət adamı, Azərbaycan Respublikasının prezidenti cənab İlham Əliyev bizi qəbul etdi. Daha sonra bəzi görüşlərdə öz vəzifəmizi yerinə yetirdik. Hörmətli səfirimizin və rektorun dəvəti ilə buraya gəldik. Yuxarıda qeyd etdiyim kimi, biz Azərbaycana istiqlaliyyət duyğusunun və Azərbaycan – Türkiyə qardaşlıq hisslərinin güclü səslərindən olmuş Alamas İldırımı anmaq üçün gəlmişik. Amma gələn il (bunu bu gün dəyərli məsləkdaşlarımla da, cənab prezident İlham Əliyevlə də görüşdüm) bunu daha möhtəşəm şəkildə qeyd etməyi planlaşdırırıq və belə də olacağına ümid edirəm. Bir az əvvəl, dəyərli dostumuzun söylədiyi kimi, 1918-ci ildə dünaynın müxtəlif yerlərində ciddi dağıntılar baş verərkən, bəşər tarixinin şahidi olduğu ən böyük imeratorluğun – Osmanlı İmperatorluğunun haqsız və talehsiz təsirlərə məruz qaldığı bir zamanlarında Nuru Paşanın rəhbərliyində türk ordusu ermənilərin işğalından qurtarmaq üçün Azərbaycana gəlmişdir. Ümid edirəm ki, gələn il Türkiyədə də, Azərbaycanda da bu hadisəni qeyd etmək üçün böyük bir toplantı təşkil ediləcəkdir. Gələn il təşkil ediləcək bu tədbirə universitetinizin bütün kollektivinin qatılmasını sizlərdən xahiş edirəm. Buraya bərabər gəldiyimiz yoldaşlarımızdan da sizə bəhs etmək istəyirəm. Çünki bu ziyarətə görə, Azərbaycan tor-

Ertuğrul Günay
Türkiyə Cumhuriyyətinin Mədəniyyət və Turizm naziri

Doğrusu bura gələrkən necə bir məkan, hansı texnoloji şərtlərdə çalışan bir universitet görəcəyimizi bilmirdim. Amma bu salona gəlməzdən əvvəl hörmətli rektor və müəllimlərimiz məni universitet daxilində; kitabxananızda, dərs otaqlarınızda, laboratoryalarınızda bir müşahidə aparmaq fürsətinə qovuşdurdular. Həqiqətən, elm olaraq, texnologiya olaraq, mədəniyyət olaraq çox inkişaf etmiş bir universitetlə qarşılaşmağımdan böyük xoşbəxtlik duyuram. Belə bir universitetin tələbələri olduğunuz üçün də sizi təbrik edirəm.

Elm-dövlət xadimləri və iş adamlarının çıxışlarından

2007

87

pağında doğulmuş, daha 25 yaşında ikən Türkiyəyə gəlmiş və ömrünün sonuna qədər Türkiyədə yaşamış Azərbaycanın önəmli və böyük şairi Almas İldırımın doğumunun 100-cü il dönümü vəsiləsiylə keçiriləcək bir mərasimə borcluyuq. Türkiyənin Xəzər dənizinə bənzəyən bir gölünün kənarında yerləşən Elazığ şəhərində artıq 15 ildir ki, hər il şeir gecələri keçirilir. Bu şeir gecələrindən biri 2005-ci ildə keçiriləni, Almas İldırımın xatirəsinə həsr olunmuşdur. Çox hörmətli Elazığ merini, bələdiyyə başçısını, mərkəzi Elazığda yerləşən Fırat Universitetinin rektorunu sizə təqdim etmək istəyirəm. Bu yoldaşlar bu vəsiləylə artıq iki gündür ki, buradadırlar. Biz onlarla və Türkiyə Cumhuriyyətinin Azərbaycandaki səfiri və Türkiyə Cumhuriyyəti Mədəniyyət və Turizm nazirliyinin xarici əlaqələr və Avropa Birliyi koordinasiya işləri müdiri ilə bərabər universitetinizə gəldik. Bu axşam bu mövzuda keçiriləcək mərasimə qatılacağıq. Universitetinizi görməkdən, həqiqətən də, çox şad oldum. Doğrusu bura gələrkən necə bir məkan, hansı texnoloji şərtlərdə çalışan bir universitet görəcəyimizi bilmirdim. Amma bu salona gəlməzdən əvvəl hörmətli rektor və müəllimlərimiz məni universitet daxilində; kitabxananızda, dərs otaqlarınızda, laboratoryaları-

nızda bir müşahidə aparmaq fürsətinə qovuşdurdular. Həqiqətən, elm olaraq, texnologiya olaraq, mədəniyyət olaraq çox inkişaf etmiş bir universitetlə qarşılaşmağımdan böyük xoşbəxtlik duyuram. Belə bir universitetin tələbələri olduğunuz üçün də sizi təbrik edirəm. Siz burada aldığınız təhsillə gələcək illərdə bu coğrafiyaların öndərləri olacaqsınız. Burada təhsil alan tələbələrimiz gələcək illərdə Türkiyədə, Azərbaycanda, eləcə də dünyanın müxtəlif bölgələrində elm-mədəniyyət öndərləri olacaqlar. Indiki zamanda təhsilin önəmliliyini hamımız

yaxşı başa düşürük. İndiki zamanda güclü olmaq elm və təhsildən irəli gəlir. Bəlkə də, qədim zamanlarda güclü olmaq, güclü biləyə, silaha sahib olmaq mənasına gələ bilərdi. İndi isə güc elm və texnologiyanın inkişafından asılıdır. Sizlər burada ən böyük güc hesab olunan elmə yiyələnirsiniz. Bunun qiymətini bilin. Çünki bizim torpaqlarımızın - zülmə uğradılan, məğdur edilmiş və acılar çəkmiş torpaqlarımızın, həqiqətən də, bilikli, elmli öndərlərə, əzmli, vətənpərvər gənclərə ehtiyacı var. Sizlərin Azərbaycanda, Türkiyədə və bütün Asiya coğrafiyasında bu regionun inkişafı və güclənməsi üçün əlinizdən gələni edəcəyinizə bütün səmimiyyətimlə inanmaq istəyirəm. Bu universitetin burada qurulmasına vəsilə olanları, eyni zamanda universitetin qurulmasına və inkişafına böyük dəstək verən Azərbaycanın dəyərli öndəri, Türk Dünyasının öndərlərindən biri olan Heydər Əliyev cənablarına rəhmət və hörmət diləklərimi ifadə edirəm. Bu bilik yuvasının, elm məkanının yaradılmasına, inkişafına əmək verənləri və hamınızı hörmətlə və sevgi ilə salamlayıram!

2007

88

Qafqaz Universiteti

“Türk iş birliyi və inkişaf agentliyi (TİKA) və inkişaf yardımları” mövzusundakı çıxışı

Qafqaz Universiteti, 7 oktyabr 2007-ci il

Qafqaz Universitetinin dəyərli rektoru, hörmətli müəllimlər, əziz tələbələr, qiymətli mətbuat nümayəndələri! Məruzəmə başlamadan öncə qarşıdan gələn Ramazan Bayramanızı səmimi qəlbdən təbrik edir, hörmətlərimi bildirirəm! Bu gün burada olmaqdan, özümü, həqiqətən, xoşbəxt hiss edirəm. Çünki mən Bakıya gəlmədən öncə, Türkiydə bir universitetdə müqaviləli olaraq çalışırdım. Əlbə ə, belə bir səmimi mühitdə olmaq şansını verdiyinə görə Qafqaz Universitetinin dəyərli rektoru, prof. Dr. Əhməd Saniç bəyə təşəkkür edirəm. Bu gün, ümumi olaraq, mənsub olduğum TİKA (Türkiyə İqtisadi Kalkınma Agentliyi) başqanlığının İnkişaf Yardımı Konsepsiyası, dünyada həyata keçirilən yardımların önəmi, beynəlxalq karyerada təsirləri və TİKA-nın Azərbaycana yönəlik fəaliyyətləri haqqında sizlərə məlumat verəcəyəm. İnkişaf yardımları: Davam etdirilə bilinən iş birliyi məqsədi ilə inkişaf etmiş ölkələrlə, inkişaf etməkdə olan ölkələrin iqtisadi və sosial uyğunluğunun təmin edilməsi üçün həyata keçirilən əyani və maddi yardımlar ilə sərmayələri əhatə etməkdədir. İnkişaf yardımlarının ümumi mənada açıqlamasını belə deyə bilərik. Texniki yardımlar inkişaf yardımlarının daha dar mənada izahı sayıla bilər ki, bu da başqanı olduğum TİKA Azərbaycan Kordinatorluğunun fəaliyyətlərinin əsas hissəsini təşkil etməkdədir. Texniki yardımlar iqtisadi inkişafı sürətləndirən fikir, məlumat, tətbiqetmə təcrübəsi, elmi-texniki bacarıqların tətbiq edilməsinə yönəlik fəaliyyətlərin cəmidir. Texniki yardımların məqsədi siyasi inkişaf, təşkilatlanmanı təmin etmək, yaddaş dayanıqlılığını təmin etmək, layihə və proqram dəstəyini etməkdir. Bu yardımları etməyimizin səbəbi nədir? Texniki yardımların strateji rolu nələrdir? - Ölkələrin müştərək mədəni inkişaf ərazilərindəki tarixi missiyalarının gərçəkləşdirilməsi önəmli dəstəklər verməkdədir. Klassik diplomatiya dövlətlər və xalqlar arasında iş birliyi ilə inkişaf arasında əlavə imkanların saxlanmasını təmin edər, iqtisadi təməllər və istehsal sahələrində tətbiq

Dr. Serhat Küçükkurt
Türkiyə Cümhuriyyəti Başnazirliyi, Türk Əməkdaşlıq və İnkişaf İdarəsi Başqanlığı TİKA Bakı Proqram Koordinatoru

Elm-dövlət xadimləri və iş adamlarının çıxışlarından

2007

89

edilən fəaliyyətlər ilə xarici ticarətin və sərmayələrin inkişaf etdirilməsinə dəstək verər. Türkiyənin yeni texniki yardım layihəsi Əfqanıstan, Kosova, Bosniya və Hersoqovina kimi konfliktli bölgələrdə, Türk Silahlı Qüvvələrinin sülhü qoruma və yenidənqurma çərçivəsində vəzifə aldığı kriz regionlarında stabilliyin təmin edilməsi ilə yanaşı, sosial-iqtisadi yardımları da sürətləndirərək, TİKA olaraq fəaliyyətlərimizi davam etdiririk. Beynəlxalq donor təşkilatlarla iş birliyinə girərək, əlavə qaynaq əldə edərək Türkiyənin başlıca olaraq önəm verdiyi ölkələrdə istifadə edilməsinə zəmin hazırlanması istiqamətində də çalışmalarımız mövcuddur. Bu məsələni bir qədər açıqlamaq istəyirəm: - Hazırda dünya üzrə sosial-iqtisadi inkişafa yönəlik və texniki yardımlar məqsədi ilə istifadə etmək üçün böyük bir fond vardır ki, bundan da geniş istifadə edilir. Bu fondun imkanlarından istifadədə əsas problemlər maliyyə dəstəyinin tapılmasından çox həmin dəstəyin hansı layihələrdə necə istifadə edilməsi ilə bağlıdır. Bu məsələdə də TİKA olaraq, mütəxəssislərdən təşkil olunmuş qrupumuz Türkiyədən aldığımız dəstəkdən də faydalanaraq, maliyyə dəstəyinin istifadəsi zamanı işin layihələndirilməsi mərhələsində Türkiyənin başlıca olaraq önəm verdiyi ölkələrə yönləndirilməsini təmin edirik. Hər kəsə məlumdur ki, Türkiyə üçün Azərbaycan önəm kəsb edən ölkələr sırasının başında dayanır. Ona görə də bir mənada Azərbaycanda fəaliyyət göstərdiyim üçün özümü şanslı hesab edirəm. Texniki yardım göstərərkən bəzi qaydalara əsasən hərəkət edirik. Birinci növbədə qeyd etməliyəm ki, TİKA təşkilat olaraq birbaşa Türkiyənin Baş Nazirliyinə bağlıdır. Ancaq fəaliyyətlərimizi Türkiyənin xarici siyasəti əhatəsində müəyyənləşdiririk. Bunun üçün də Türkiyənin Xarici İşlər Nazirliyi ilə tam və da-

vamlı şəkildə əlqələrimiz var. Digər tərəfdən həyata keçirdiyimiz işin iqtisadi və mədəni boyutu olsa da, nəticə etibarılə beynəlxalq fəaliyyətlər çərçivəsində iş gördüyümüz üçün burada diplomatik fəaliyyətlər də rol oynayır. Dolayısı ilə, bütün proqram və layihələrimizi tətbiq edərkən diplomatik qaydalara diqqət edirik. Birbaşa maliyyə dəstəyi əvəzinə, layihə əsasında yardım anlayışını tətbiq edirik. Yəni, hər hansı bir layihə üçün qaynaq axtarmırıq. Həmin layihənin nəticələnməsini gözləyirik. Çünki bizim üçün önməli olan bir layihə üçün ayrılan qaynağın itkisiz olaraq, həqiqi ünvanına (xalqa, dövlətə və s.) çatmasıdır. Türkiyənin öz sahəsindəki aktivliyini artıran layihələrə önəm veririk. Əlbə ə, bu Azərbaycan üçün önəmli görünməyə bilər, amma bu Türkiyəni daha az tanıyan ölkələr üçün önəmli mövzudur. Məsələn, burdan əvvəl mən Fələstində çalışırdım. Xüsusilə gənclər Türkiyənin adını eşitsələr belə, harada və necə olduğunu bilmirdilər. Bu maddə əsasən qeyd etdiyim ölkələr üçün nəzərdə tutulmuşdur. Yardımların təşkil edilməsində əsas götürülən tərəflərdən biri də yardım göstərilən dövlət və ya xalqın əsas ehtiyaclarının diqqətə alınmasıdır. Burada nəzərdə tutduğumuz məsələ odur ki, biz hər hansı istədiyimiz sahədə dəstək vermir, əsasən, dəstəyə ehtiyacı olan tərəfin müəyyənləşdirdiyi istiqamət əsasında hərəkət edirik. Layihələrin tətbiq olunmasında çox mərhələli yardım strategiyasının əsas alınması, yəni layihələrin birbirini tamamlayan ardıcıllıqda olmasına diqqət edilir. Soydaş və yaxın olan əhaliyə önəm verilməsi, layihələrdən geniş kütlələrin faydalanması (məsələn, xəstəxanaların tikilməsi, artezian quyularının qazılması) diqqətə alınır. Bu kimi fəaliyyətlər müharibə bölgələrində daha da önəmli hala gəlməkdədir. Bu layihələrə başqa bir nöqtədə də diqqət veririk ki, bir xəstəxana qurduğumuz zaman həmin xəstəxanadan həm fay-

dalanacaq insanlar bəlli, həm də mərhələnin sonunda fəaliyyətlərin ölçülə bilinməsi mövzusunda da diqqəti çəkməkdədir. Layihələrimizi tətbiq edərkən, iş adamları və sivil toplumlarla iş birliyi həyata keçiririk. Layihələrimizin tətbiq olunmasında mütəxəssislərin köməyindən faydalanırıq.

TİKA başqanlığı niyə quruldu? – 1990-cı illərin əvvəllərində Şərq bloku – SSRİ dağıldı və dünya xəritəsi dəyişdi. Yeni müstəqil ölkələr meydana gəldi. Regional və qlobal çərçivədə yeni sistemlər quruldu. Ortaq tarix, mədəniyyət, dil və dinə malik olan ölkələrin Türkiyədən gözlədikləri məsələlər gündəmə gəldi. Belə bir vəziyyətdə Türkiyənin təcrübə və potensialının bu ölkələrə dəstək olaraq dəyərləndirilməsi üçün daha effektli bir mühit əmələ gəldi. Bu ölkələrin dünyaya inteqrasiya etməsində Türkiyənin önəmli bir rolu ola bilərdi. İnkişaf etmiş ölkələr

2007

90

Qafqaz Universiteti

“gözlə gör” siaysəti tətbiq edərkən, Türkiyənin tarixdən gələn sorumluluqları səbəbi ilə bu ölkələrin yanında olması lazım idi. Bu düşüncə altında yeni yaranmış müstəqil dövlətlər Türkiyə tərəfindən ilk növbədə tanındı. Türkiyədən bu dövlətlərin gözlədiklərini həyata keçirə bilmək üçün isə qeyd olunan düşüncələr əsasında

Bu istiqamətdə lazım olan proqram və layihələri hazırlamaq, ya da özəl təşkilatlara hazırlatmaqdır. TİKA-nın proqram kordinasiya ofislərinin ümumi sayı ayrı-ayrı ölkələrdə fəaliyyət göstərməklə 20 ədəddir. İlk açılan ofis olaraq Azərbaycandakı ofisimizi qeyd etmək istəyirəm. Ən sonuncu açılan ofis isə Ser-

və ya fiziki şəxslər də Ankaradakı başqanlığımıza müraciət edə bilər. Qəbul olunmuş müraciətlər mütəxəssislər tərəfindən incələndikdən sonra dəyərləndirilmək üçün aidiyyatı mərhələlərdəki TİKA vəzifəlilərinə həvalə edilir. TİKA-nın mütəxəssisləri tərəfindən dəyərləndirilən layihələr “həyata keçirilməsi uyğun deyildir”, “həyata keçirilməsi uyğundur” və ya “gələcəkdə dəyərləndiriləcək” şəklində cavablandırılır. Texniki baxımdan təməl prinsiplərə gəldikdə, əsas diqqət mərkəzində saxlanılan tərəflər sosial, iqtisadi, istehsal, nəqliyyat və mədəni iş birliyinin inkişaf etdirilməsidir. İnkişafa yönəlik göstərilən dəstəklərin xüsusi bir tərəfi isə təcili göstərilən insan yardımlarıdır. Bura qədər söylədiklərim tanışlıq üçün ümumi məlumatlar idi. İndi isə Türkiyənin inkişafa yönəlik yardımlarından bəhs edəcəyəm. Yaxın zamanlara qədər Türkiyə xarici ölkələrə etdiyi yardımları hesablaya bilmirdi və ya bunun qeydiyyatını aparmırdı. 2005-ci ildə 11 saylı akta əsasən Türkiyənin bütün qurumlarının etdiyi yardımların qeydiyyatının aparılması TİKA başqanlığına verildi. Hazırda Türkiyədə fəaliyyət göstərən bütün nazirlik və dövlət qurumları, qeyri-hökumət təşkilatları xarici ölkələrə göstərdiyi istənilən yardım haqqında TİKA başqanlığına məlumat vermək məcburiyyətindədir. Bu fəaliyyətə qədər Türkiyənin xarici ölkələrə göstərdiyi yardımların göstəriciləri həqiqi göstəricilərdən çox kiçik görünürdü. Məsələn, göstərilən yardımlar 2001-ci ildə 65 mln. ABŞ dolları, 2004-cü ildə 339 mln ABŞ dolları, 2005-ci ildə isə 601 mln. ABŞ dolları olmuşdur. Bu göstəricilərin belə artması yeni qaynaqların və ya mövcud qaynağın artırılması hesabına deyildir. Sadəcə olaraq, verilən dəstəklərin qeydiyyatının doğru aparılmasının nəticəsidir. Əlbə ə, yardımların artırılması da təsir göstərmişdir, amma əsas məsələ edilən yardımların qeydiyyata alınmasına başlanmasıdır.

Türkiyə dövləti tərəfindən TİKA quruldu. Yəni TİKA-nın qurulmasında başlıca məqsəd eyni tarixə, mədəniyyətə və dilə mənsub olan dövlətlərin sosial-iqtisadi inkişafına, dünyaya inteqrasiyasına və s. bu kimi məsələlərdə yardımçı ola bilmək üçün həyata keçiriləcək layihələrin tətbiq edilməsinin təmin olunması idi. Bu mövzuda qanunun bizə verdiyi vəzifələr TİKA-nın fəaliyyət göstərdiyi ərazidəki ölkələrin inkişaf etməsi üçün ehtiyacların və hədəflərin ölkəmizin gündəminə gətirərək iş birliyi istiqamətlərini müəyyənləşdirməkdir.

biyada açılandır. Əfqanıstan kimi əlaqə saxlanılması çətin olan ölkədə 3 ofis olaraq fəaliyyət göstəririk. TİKA başqanlığı müxtəlif proqram və layihələr həyata keçirərkən bu proqramları hansı şərtlər daxilində qəbul edir, onları necə müəyyənləşdirir? Yuxarıda qeyd olunan koordinatorluq ofislərinə dövlət və ya özəl sektora aid olan təşkilatlar, həmçinin yerli və ya xarici təşkilatlar layihələrlə müraciət edə bilirlər. Beynəlxalq təşkilatlar istər regional ofislərə, istərsə də Türkiyədəki mərkəzi ofisə də müraciət edə bilər. Bununla belə, hüquqi

Elm-dövlət xadimləri və iş adamlarının çıxışlarından

2007

91

ehtiyaclarının yerinə yetirilməsi ilə əlaqədər işlər aparılır. Azərbaycanın müxtəlif rayonlarında xalçaçılığın inkişafına verəcəyimiz dəstəklə həm insanlara yeni iş yerlərinin təmin olunması, həm də bu mədəniyyətin gücləndirilməsinə dəstək vermiş olacağıq. Azərbaycanın suvarılmağa ehtiyacı olan ərazilərində drenaj su kanallarının inkişaf etdirilməsi ilə də bağlı layihələrimiz mövcuddur. Regionların İnkişafı Dövlət Proqramının icrasına dəstək kimi turizmin inkişafına yönəlik layihələrimiz də vardır. Bu sahə həqiqətən perspektivli sahələrdəndir. Nuru Paşanın Azərbaycana gəlməsinin 90 illiyi ilə əlaqədar keçiriləcək proqramların təşkilində iş birliyimiz həyata keçirilməkdədir. TİKA-nın təşkilatçılığı ilə göstərilən yardımların ən çox hissəsi Asiya ölkələrinə edilən yardımlardır. İkinci yerdə Avropa ölkələri, daha sonra Afrika ölkələri və çoxtərəfli regional layihələrdir. Göstərilən yardımların həcmi artdıqca beynəlxalq çərçivədə yerimiz də daha geniş əhatədə özünü büruzə verir. 2006-cı ildə dünya üzrə yardım göstərən ölkələr arasında verilən yardımların artım tempinə görə Türkiyə birinci yerə sahib oldu. Türkiyə inkişafa yönəlik yardımlarını hansı təşkilatlarla həyata keçirir? - TİKA, Milli Təhsil Nazirliyi, Kiçik və Orta sənaye sahələrinin inkişaf etdirmə birliyi, Türkiyə Radio-Televiziya Qurumu (TRT), Diyanət Vakfi və s. qurumlar vasitəsi ilə yardımlar göstərilməkdədir. 2006-cı ildə Azərbaycanda həyata keçirilən yardımlardan Şəkidəki şikəst insanların müalicə olunduğu mərkəzə nəqliyyat vasitəsi alındı, Yasamaldakı uşaq evinə yardım edildi, müxtəlif təhsil müəssisələrinə ayrı-ayrı dəstəklər göstərdik, bir sıra dövlət təşkilatları ilə səmərəli iş birlikləri qurduq və s. Türkiyədə keçirilən xeyli sayda konfrans və ya simpoziyumlara Azərbaycandan iştirakçıların qatıla bilməsini təşkil etdik. Universitet tələbələrinin praktiki təcrübələrinin Türkiyədə keçirə bilmələrinə dəstək verdik. Türkiyə Böyük Millət Məclisinin üzvləri ilə Azərbaycanın Milli Məclisinin üzvləri arasında təcrübə mübadiləsinə yardımçı olduq. Tibb sahəsində təcrübə mübadiləsinə dəstək verdik. Verilən dəstəklərin sayı çoxdur. Amma ən çox önəm verdiyimiz layihələrdən biri 300 ha ərazidə inşa ediləcək sənaye şəhərciyinin qurulmasıdır. Bu işin layihəsini tamamlayaraq İqtisadi İnkişaf naziri Heydər Babayevə təqdim etdik. Bu layihənin həm də Azərbaycanda ne sektorundan başqa sahələrin inkişaf etdirilməsi proqramına da cidii dəstəyi olacaqdır. Hə a mövzu ilə ən son görüşlərimizdə bu layihənin daha geniş əhatədə inkişaf etdirilməsi razılığına da gəldik. Önəm verdiyimiz digər layihələr kənd təsərrüfatının inkişaf etdirilməsi ilə hazırlanan proqramlardır. Gəncə, Quba və Abşeronda torpaqların tərkibini öyrənərək, burada hansı təsərrüfat sahələrinin daha məhsuladar ola biləcəyini müəyyənləşdirilməsi üzərində işlər aparacağıq. Bundan başqa Xaçmaz rayonunda AzərbaycanTürkiyə birgə toxumçuluq təsərrüfatı mövcuddur. Burada Azərbaycanın kənd təsərrüfatında lazım olan toxum Qaçqınların həyat tərzinin yaxşılaşdırılması, maarifləndirilməsi kimi problemlərinin həllində bir çox işlərimiz mövcuddur. 2007-ci il üçün önəmli layihələrimiz mövcuddur. Bu layihələr Azərbaycanın ümumi inkişafına yönəlik olan layihələrdəndir. Burada da diqqəti çəkən iki əsas istiqamət mövcuddur ki, onun da biri qeyri-ne sektorunun inkişaf etdirilməsi, digəri isə regionların inkişaf etdirilməsi ilə əlaqədardır. Diqqətinizə görə çox təşəkkür edirəm! Sağ olun!

2007

92

Qafqaz Universiteti

18 Oktyabr-Müstəqillik Günü münasibətilə keçirilmiş tədbirdəki çıxışı

Qafqaz Universiteti, 18 oktyabr 2007-ci il

Hörmətli cənab rektor! Hörmətli professor müəllim heyəti, hörmətli tələbələr! Azərbaycan xalqı üçün belə əziz bir bayramda sizin qarşınızda çıxış etmək mənim üçün olduqca yüksək fəxrdir. 18 Oktyabr Azərbaycanın dövlət müstəqilliyi günüdür. Azərbaycan müstəqilliyini 1991-ci ilin 18 oktyabrında qazanmayıb, bərpa edib. Bizim müstəqilliyimiz 1918-ci il 28 mayda da qazanılmayıb bərpa edilib. Bizim tarixən çox qüdrətli, çox möhkəm nüfuzlu dövlətlərimiz olub. O dövlət müstəqil adlana bilər ki, o birinci dəfədir ki, tarixin səhifələrinə öz adını yazmağa başlayır. Əgər bizim Səfəvilər, Ağqoyunlu, Qaraqoyunlu, Şirvanşahlar kimi dövlətlərimiz, ayrı-ayrı xanlıqlarımız olubdursa, mənə elə gəlir ki, biz 1991-ci ilin 18 oktyabrında ancaq müstəqilliyimizin bərpasından danışa bilərik. Ümumiyyətlə, o xalqların ki, tarixən qüdrətli dövlətləri olub, onların müstəqilliyini əlindən almaq mümkün deyil. Təsadüfən, hər hansı xalq müstəqil ola bilər. Ancaq o xalqın ki, müstəqil dövlətlətləri olub, onun müstəqilliyini əlindən almaq olar, onun dövlətini məhv etmək olar, onun ziyalılarını həmin ərazinin, həmin dövlətin idarə edilməsindən uzaqlaşdırmaq olar. Ancaq həmin xalqın müstəqilliyə olan arzusunu heç bir zaman sındırmaq olmaz. 1818-ci ildə, 1823-cü ildə bir-birinin ardınca Azərbaycanın xanlıqlarını Rusiya və İrana birləşdirdilər. Bir anlığa təsəvvür edin. Kiçik də olsa, bunlar Azərbaycan dövlətləri idi və bu xanlıqlarda Azərbaycan dövlətlərinin siyasi elitası, hərbi qüvvələri, generalları, həmin dövrün çox tanınmış ziyalıları, həmin dövrün indiki dillə desək sahibkarları və s. var idi. Bütün bunların hamısını hər iki dövlət, sadəcə olaraq tarixin səhnəsindən silərək rəhbərsiz, başsız bir kütləyə çevirməyə çalışırdılar. Çünki rəhbərsiz, ziyalısız olan kütləni idarə etmək asandır və həmin dövrdə, xanlıqlar Rusiyaya birləşdirildikdən sonra azərbaycanlıları orduya belə çağırmırdılar. Ancaq istisna var idi. Hər bəy ailəsindən bir nəfər oğlanı 25 illiyə Çar ordusuna zabit kimi götürürdülər. Həmin bəyin digər oğlu xalqın tərəfindən çıxış edərək üsyan edərsə, rus polkovniki rütbəsində olan isə öz qardaşına qarşı vuruşsun, deyə.

Aydın Mirzəzadə
Millət vəkili, politoloq

Mənim üçün sevindiricidir ki, bu imkanlar Qafqaz Universitetinin uğuru kimi, əsasən, Azərbaycanın uğurdur.

Elm-dövlət xadimləri və iş adamlarının çıxışlarından

2007

93

İsmayıl bəy Qutqaşınlı da həmin dövrdə bəy ailəsindən çağırılmış və iyirmi beş il Çar ordusunda qulluq edənlərdəndir ki, o, rus ordusunda general rütbəsinə qədər yiksəlmişdir. Azərbaycan xalqının siyasi elitasının yaranmasına imkan vermirdilər. Azərbaycanda ilk məktəb 1875-ci ildə açıldı. Həmin dövrə qədər, 50 il müddətində, Azərbaycanda məktəb, universitet yox idi. Siyasi elita, hərbi, iqtisadiyyat, idarəetmə də yox idi. Bununla belə, Azərbaycan xalqı aşağıdan özü rəhbərlər olacaq şəxsləri bir-birinin ardınca tarixin səhnəsinə qaldırırdı. Kim idi bunlar? - Mirzə Kazım bəy, Mirzə Fətəli Axundov, Həsən bəy Zərdabi və s. Yəni, baxmayaraq ki, həmin şəxslər aşağıdan gəlirdi, amma xalqın arzularını öz fəaliyyətlərində çox ciddi surətdə ortaya qoyurdular. Həsən bəy Zərdabini biz sadəcə olaraq “Əkinçi” qəzetinin ərsəyə gətirən kimi tanıyırıq, amma Həsən bəy Zərdabi çox görkəmli ictimai-siyasi xadim olub. O, Bakı Şəhər Dumasının deputatı olub. Bakı qubernatoru deyirdi ki, Həsən bəy Zərdabinin dumadakı çıxışlarından mən Bakıda və Bakı quberniyasında olan bir çox məsələləri öyrənirəm. Hal hazırda “26-lar” deyilən bir bağ var. Siz fikir verirsinizmi, ora

qədər hər tərəf binalarla tutulub, ancaq bircə o yerdə bağ var. Həmin park olan yerdə Həsən bəy Zərdabinin təzyiqi nəticəsində yaşayış binaları tikilməmişdir. Bunu heç kəs bilmir, ancaq bu tarixin bir səhifəsi olaraq qalır. 1918-ci ildə artıq tarixin uğurlu bir anında Azərbaycan xalqı öz ziyalıları ilə, öz vətənpərvərləri ilə müstəqil dövlətini yenidən qura bildi. Düzdür, bizim sahibi olduğumuz torpaqların hamısını bizə vermədilər. Əgər Gülüstan müqaviləsinə qədər Azərbaycan xanlıqlarının 400 min km2 qədər ərazisi var idisə, 114 min km2 ərazi üzərində Azərbaycan Demokratik Cümhuriyyəti quruldu.Necə bir cümhuriyyət quruldu? - Sivil, dünyəvi, Avropa dəyərlərinə uyğun olan. Siz bilirsiniz ki, Azərbaycanın bayrağı əvvəllər heç də belə olmayıb. Mən istədim ki, sizi təəccübləndirim, ancaq görürəm ki, sizlər bunu bilirsiniz. Mən çox şadam ki, belə xırda incəliklərə qədər bilirik. Həmin dövrdən Azərbaycan əslində ilk demokratik, hüquqi dövlətin əsasını qoymağa başladı və bir-birinin ardınca atdığı addımlar indiki tarixçilər tərəfindən öyrəniləndə həmin dövr üçün düzgün olub, amma təəssüf ki, tarixi şərait hələ tam yetişməmişdi. Bununla belə, iyirmi üç ay ərzində Azər-

baycan xalqı müstəqil yaşamaq istəyini göstərə bildi. 1920-ci ildə Sovet Rusiyası öz qoşunlarını yeridir, Azərbaycanın müstəqilliyini əlindən alır və Azərbaycanı özünün bir əyalətinə çevirir. Yenə də Çar hakimiyyətinin vaxtilə Azərbaycana qarşı yürütdüyü siyasət Sovet Rusiyası tərəfindən yürüdülməyə başlayır, yenə digər xalqların nümayəndələri Azərbaycana rəhbərlik etməyə başlayır. 1920-ci ilin mart ayında hələ Müstəqil Azərbaycan dövləti mövcud idi. Leninin imzasıyla Azne İstehsalat Birliyinə Serebrovski adlı bir şəxs baş direktor təyin edildi. Başqa bir dövlətin ne sənayesinə qonşu dövlət öz nümayəndəsini rəhbər kimi təyin edir. Sonradan Azərbaycana Kirov, Sarkisyan və s. kimilər də rəhbərlik edir. Ancaq 1931-ci ildə, Sovet höküməti qurulandan on bir il sonra, Mircəfər Bağırov adlı bir şəxs Azərbaycana rəhbər kimi təyin edilir. On bir il ərzində Azərbaycanın öz milli kadrlarının Azərbaycana rəhbərlik etməsinə imkan verilmədi və yenə də Azərbaycanın ziyalıları, Azərbaycan rəhbərliyinə, orduya, idtisadiyyata, rəhbərliyə yaxın buraxılmırdı. Məqsəd yenə də rəhbərsiz, elitasız, ziyalısız bir kütlə əldə etmək idi. Azər-

2007

94

Qafqaz Universiteti

baycan xalqının keçmişini belə unutdurmaq istəyirdilər. Bununla belə, 1920-ci, 1930-cu illərdə bir-birinin ardınca Azərbaycan ziyalıları səhnəyə çıxıb Azərbaycan xalqının tarixini yazmağa başladılar. Azərbaycan xalqını formalaşdırmağa başladılar. Milli düşüncə məsələsi önə çıxdı. Almaz İldırım, Cəfər Cabbarlı, Hüseyn Cavid, Heydər Hüsynov, İmam Mustafayev, Mirzə İbrahimov və başqaları belələrindən idi. 1969-cu ildə Heydər Əliyev şəxsiyyəti Azərbaycanda rəhbər vəzifəyə gəldi. Bir az əvvəl mən hörmətli rektorla söhbət edərkən qeyd etdim, 1969-cu ildə Heydər Əliyev ona görə Azərbaycana birinci şəxs təyin edilmədi ki, Azərbaycan qüdrətlənsin, möhkəmlənsin. Məqsəd ondan ibarət deyildi. Məqsəd o zaman SSRİ-nin cənub sərhədləri kifayət qədər zəif idi və onun fikrincə Şah hakimiyyətli İran və NATO-nun Türkiyəsindən qorunmaq üçün mütləq burada güclü bir lider olmalı idi. Amma Heydər Əliyev Sovet İ iifaqı içərisində kifayət qədər güclü, milli təfəkkürlü bir dövlət qura bildi. Heydər Əliyevin on üç il ərzində Azərbaycan üçün etdiklərinin hər biri tarixin qızıl səhifəsinə çevrilə bilər. On üç il ərzində Azərbaycanda mənzil fondu iki dəfə artdı, Azərbaycanda 250 yeni müəssisə tikildi. On üç il ərzində Mingəçevirdə Azərbaycan DRES deyilən, elektrik stansiyası tikildi. Hansı ki, indi əgər o stansiya tikiləsi olsa, bunun üçün bir neçə milyard dollar vəsait lazım olar. On üç il ərzində onlarla ali məktəb açıldı. Azərbaycanda elmin inkişafı üçün çox böyük işlər görüldü. Bir sözlə, 1991-ci ildə müstəqilliyimiz bərpa olunanda Azərbaycan faktiki olaraq artıq müstəqilliyə hazır idi. Siz bir anlığa təsəvvür edin ki, 1988-ci il hadisələri başlayanda Ermənistan və erməni diasporası, sadəcə olaraq, şoka düşdülər. 1988-ci ildə ermənilərin ərazi iddiaları cəmi 4000 km2 ərazini əhatə edirdi. 1920-ci ildə Azərbaycandan Zəngəzur, İrəvan, Meqri alınır, ondan da əvvəl Dərbənd və digər torpaqlarımız alınmışdır. Bu hadisələrin

heç biri zamanı Azərbycan tərəfindən etiraz səsi eşidilmir. 1988-ci ildə isə cəmisi 4000m2 üçün bütün Azərbaycan xalqı ayağa qalxır. Ona görə ki, 1969-cu ildən başlayaraq Heydər Əliyev Azərbaycanda milli düşüncənin formalaşması üçün kifayət qədər böyük işlər görmüşdü. Bəxtiyar Vahabzadənin, Anarın, Rəsul Rzanın, Xəlil Rza Ulutürkün yazdıqları həmin dövrdə dissident adlandırmaq üçün hazır materiallar idi. Belə bir şəxsiyyətlər digər sovet respublikalarında olsaydılar təhlükəsizlik xidmətlərinin təcridxanalarında çürüyərdilər. Qobustan jurnalı, Azərbaycan jurnalı, Ulduz jurnalının həmin dövrə aid səhifələrini açıb baxsanız, görərsiniz ki, hamısı milli təfəkkür düşüncələri ilə doludur. Amma Heydər Əliyev onların hamısını qoruya bildi. Həmin şəxslər Azərbaycan xalqını, bizim təfəkkürümüzü formalaşdıra bildi və 1991-ci ildə faktiki olaraq Azərbaycan artıq müstəqilliyə hazır idi. Həmin dövrdən başlayaraq Azərbaycan bütün dünyaya sübut etdi ki, o, müstəqil dövlət qura bilər, özü öz problemlərini həll edə bilər. Bu səhər “Space” kanalında çıxış edərkən, orada bir neçə rəqəm göstərdim. Mən istəyirəm təkrarlayam. Bu gün biz 2007-ci ilin rəqəmlərini 1993cü ilin göstəriciləri ilə müqayisə edirik. Fərq həddən artıq böyükdür. Bir neçə il bundan əvvəl ilə müqayisə edirik. 1993-cü ildə Azərbaycanın büdcəsi 300 mln dollar idi. Orta əmək haqqı 10 dollar idi. Gələn il bizim büdcəmiz 10 mlrd. dollar olacaq (33 dəfə çox). Dörd il bundan əvvəl, 2003cü ildə büdcəmiz 1.2 mlrd. idi. Dörd il ərzində bizim büdcəmiz on dəfə artıb. Maaş 2.5 dəfə artıb. 2003-cü ildə Azərbaycanın hərbi büdcəsi 130 mln. dollar idi, gələn il 1.5 mlrd. dollar olacaq. 12 dəfə artıb. 2003-cü ildə Azərbaycanın təhsilə ayırdığı vəsait 100 mln. dollar həcmində idi. Bu il 750 mln. dollar idi, gələn il isə 1 mlrd. dollar olacaq. Yəni inkişafımız göz qarşısın-

dadır. Bu gün artıq hər gün yeni bir obyektin açılışı, yeni bir proyektin işə düşməsi bizi qətiyyən təəccübləndirmir. Bizə elə gəlir ki, elə belə də olmalıdır. Naxçıvanda Konservatoriyanın binası açılmalıdır, Bakının filan küçəsində körpü açılmalıdır, filan yerdə filan müəssisə açılmalıdır və s. Amma bunların hamısı böyük inkişafın nəticəsidir, bunların hamısı Azərbaycanın irəliləməsinin, dünyada öz yerini tutmasının nəticəsidir və Azərbaycan qısa bir müddətdə çox qüdrətli bir dövlətə çevrilə bilər. Daxili siyasətdə uğurlu bir iqdisadiyyat modeli üstün tutularaq, Avropa dəyərlərinə cavab verən hüquqi, demokratik dövlət modeli seçilir. Xarici siyasətdə aparılan işlər Azərbaycana böyük dövlətlərin oyunlarında əzilməmək imkanı verir. Azərbaycan ərazi və əhali baxımından kiçik bir dövlətdir. Bununla belə apardığı siyasət böyük dövlətlərin dostuna çevrilməsinə, konflikt situasiyasında Azərbaycanın da fikrinin öyrənilməsinə şərait yaradır. Bu gün Azərbaycanda mədəniyyətin inkişafına çox böyük fikir verilir. Azərbaycanda təhsilin inkişafına çox böyük diqqət verilir. Dörd il ərzində Azərbaycanda 400-ə qədər yeni məktəb tikilib, 800-ə qədər məktəb təmir edilib. Yəni bu dövlətdən gələn vəsaitdir. Pensiyalarımız artıb, əməkhaqqımız artıb, ordumuz güclənib. Bunlar hamısı Azərbaycanın qazandığı nailiyyətlərdir. Ümumiyyətlə, bu templə gedən inkişaf bir neçə ildən sonra Azərbaycanın daha yüksək uğurlara gəlib çatacağına imkan verəcək. Bütün bunları sadalamaqda məqsədim nədən ibarətdir? Nəyə görə mən getdim 1818-ci ilə çıxdım? Nəyə görə mən İsmayıl bəy Qutqaşınlıdan, Həsən bəy Zərdabidən, Məmmədəmin Rəsulzadədən danışdım, Cəfər Cabbarlıya, Mirzə İbrahimova gəldim çıxdım? Bunların hamısını niyə danışdım? - Bunların hamısını danışmaqda məqsədim ondan ibarətdir ki, hər bir-

Elm-dövlət xadimləri və iş adamlarının çıxışlarından

2007

95

şəhərcik yaradıblar, tələbələrin təhsil alması üçün bütün imkanlar vardır. Kitabxananızla tanış olduq, sizin kompyuter sisteminizlə tanış olduq, ayrı-ayrı auditoriyalarda olduq. Mənim üçün sevindiricidir ki, bu imkanlar Qafqaz Universitetinin uğuru kimi, əsasən, Azərbaycanın uğurdur. Bu gün xarici ölkələrdən belə Azərbaycana oxumağa gəlirlər. Hə a auditoriyalardan birində biz uzaq Afrikadan - Malavidən bura oxumağa gələn iki tələbə ilə söhbət etdik. Cənubi Afrikadan Azərbaycana təhsil almaq üçün gəlmək Azərbaycan təhsilinə verilən bir qiymətdir. Ümumiyyətlə, bu gün Azərbaycanda gedən böyük inkişafda, böyük quruculuq işlərində Qafqaz Universitetinin öz yeri vardır. Bu məni ürəkdən sevindirir, çünki bu qardaşlarımızın bizə bir hədiyyəsidir, qardaşlarımızın bizə bir töhvəsidir. Mən universitet rəhbərliyinə, Türkiyədən olan müəllimlərə Azərbaycan Milli Məclisinin deputatı kimi, bir azərbaycanlı kimi öz təşəkkürümü bildirirəm. Gördüyünüz bu böyük işlər üçün, etdiyiniz bu böyük töhvə üçün təşəkkür edir və Türkiyə ilə dostluğumuzun, qardaşlığımızın əbədi olacağını, həmişə yüksək olacağını öz tərəfimdən və Milli Məclis tərəfindən bəyan edirəm. Sizlərlə görüşdən çox məmnunluq duydum, şad oldum. Məni dinləyən üzlər gördüm, məni eşitmək istəyən, mənə qulaq asan auditoriya gördüm. Bu məni ürəkdən sevindirdi və yenidən sizlərlə görüşmək mənim üçün xoş olardı. Bayramınızı təbrik edirəm. Sizə təhsilinizdə, ailə həyatınızda uğurlar arzulayıram! Gələcəkdə, sizin səsinizi yüksək zirvələrdən eşitməyi arzulayıram! Sağ olun!

imiz hansı xalqa məxsus olduğumuzu bir daha xatırlayaq. Xalqımızın tarixinin zəngin olduğu, mədəniyyətinin zəngin olduğu və bütün bunların hamısının sahibinin bizlər olduğumuz haqqında bir daha özümüzə hesabat verək. Bu xalqa məxsus olduğumuzla fəxr eləyək. Bu xalqın daha qüdrətli, dövlətimizin daha güclü olması üçün çalışaq. Bu mübarizədə hər birimiz öz yerimizi tutmağa çalışaq. Bu gün Azərbaycanın apardığı siyasət onun möhkəm dostlar qazanmasına imkan verir. Mənim üçün böyük fəxrdir ki, bizim dostlarımız içərisində ən önəmlisi Türkiyə Cümhuriyyətidir. Bu gün Türkiyənin problemləri bizim problemimiz, Türkiyənin uğuru bizim uğurumuzdur və Türkiyə ilə, türk xalqı ilə yaxınlıq, əməkdaşlıq və birgə qardaşlıq bizim bir çox problemlərimizin həllinə imkan verməklə yanaşı, eyni zamanda bir çox müsbət təcrübənin Azərbaycana gətirilməsinə də imkan vermişdir. Bunların içərisində bu gün sizin təhsil aldığınız və mənim çıxış etdiyimi fəxr saydığım Qafqaz Universitetinin qurulmasıdır. Sizinlə görüşənə qədər hörmətli cənab rektorla universitetin tarixi ilə bağlı, onun fəaliyyəti ilə bağlı xeyli söhbət etdik və aldığım informasiya məni ürəkdən sevindirdi. Təəssüf-

ləndim ki, bizim dövrümüzdə belə bir universitet yox idi. Yəqin ki, mən abituriyent olsaydım, qəbul zamanı sizin universiteti birinci yazardım. Düzdür, cənab rektor bildirdi ki, bu il qəbul olunanlar içərisində, səhv etmirəmsə, 34 nəfər 600 baldan çox bal toplayan olub. Mən hesab edirəm ki, bu say mənimlə birlikdə 35 olardı. Universitetinizdə təhsil sisteminin yüksək səviyyədə qurulması, informasiya texnologiyalarından istifadə edilməsi, elm öyrənmək üçün hər cür şəraitin, atmosferinin təmin edilməsi, ən önəmlisi - tətbiq edilən təhsil modelində tələbəni nəyəsə məcbur etmək deyil, tələbəni qorxu içərisində saxlamaq deyil, tələbə ilə müəllim arasında uçurum yaratmaq deyil, əksinə, tələbənin öyrənmək istəyinə nail olunmasıdır. Çünki tələbə anlamalıdır ki, öz ixtisasını nə qədər çox bilsə, nə qədər dərindən öyrənsə, sabah həyatda öz yerini daha rahat tapa biləcək. Bir mütəxəssis kimi ona böyük bir ehtiyac yaranacaq. Yəni bu atmosferi türk qardaşlarımız Azərbaycana ilk gətirənlər olublar. Mən açıq deyim ki, Qafqaz Universiteti Azərbaycanda Avropa təhsil modelini, Türk təhsil modelini Azərbaycana gətirilməsində çox böyük rol oynayıb və bu gün mən Qafqaz Universitetinin uğurlarına ürəkdən sevinirəm. Mən sevinirəm ki, gözəl bir

2007

96

Qafqaz Universiteti

“Azərbaycan və Türkiyə işadamları arasında işbirliyi” mövzusundakı çıxışı

Qafqaz Universiteti, 19 oktyabr 2007-ci il

Dəyərli qonaqlar, əziz tələbələr! Mən çox unıversıtetlərdə çıxışlar etmişəm. Hesab edirəm ki, Türkiyədə getmədiyim və ya çıxış etmədiyim universitet qalmadı. Bu mövzuda universitetlərlə yaxşı münasibət qurmağı bilən bir iş adamları dərnəyinin başqanıyam. Çalışacağam ki, buradakı çıxışım çox uzun olmasın. Mənim üçün əsas olan odur ki, sizlər hansı sualları verəcəksiniz? Yəni sizin dünyaya baxışınızı öyrənmək mənim üçün çox maraqlıdır. Belə proqramlarda, yəni siyasətçilərin olduğu toplantılarda siyasətçilər danışar, qarşı tərəf isə dinləyər. Çıxış edən də çalışar ki, qarşısındakı insanlara vermlilik istədiklərini uyğun bir şəkildə söyləyə bilsin. Amma burada mühüm olan odur ki, sərf edilən zaman dilimi hər iki tərəf üçün ən səmərəli şəkidə dəyərləndirilə bilinsin. Qeyd edim ki, mən Azərbaycana ilk dəfədir ki, gəlirəm. Bakıya dünən gecə endik. Gərgin proqramlara görə bir az yorğunluğum olsa da, sizləri görən kimi sanki bütün yorğunluğum keçdi. Hesab edirəm ki, sizin qarşınızda daha performanslı ola biləcəyəm. Bəli, dediyim kimi, gecə saatlarında Bakıya endiyim üçün əvvəlcə intizarında olduğum Bakını demək olar ki, görə bilmədim. Ancaq səhər qalxıb, Bakını seyr edərkən, sanki özümü Türkiyədə hiss etdim. Reklam tablolarından tutmuş, sizin universitetinizdəki bufetdə satışa qoyulan şirniyyat və digər bütün görüntülər mənə Türkiyəni xatırlatdı. Elə bu salonda diqqət etsək, bizim ulu öndərimiz Mustafa Kamal Atatürk ilə, sizin ümummilli lideriniz Heydər Əliyevin yanaşı asılmış şəkilləri bizə çox şey deyir. Bizlər, öndərlərimizin dedikləri kimi, eyni millətin, eyni kökün nümayəndələriyik. Yəni mən burada özümü hər hansı xarici bir ölkədə deyil, öz məmələktimdə kimi hiss edirəm. Buradan üzünüzə baxıram və heç birinizi başqa millətin nümayəndəsi kimi görmürəm. Yəni hamınız Anadolu insanına çoz bənzəyirsiniz. Qeyd etdiyim kimi, soyumuz, irqimiz, dilimiz və s. eynidir. Ona görə də bu proqramın daha rahat və daha səmərəli olacağından əminəm.

Sinan Aygün
Ankara Ticarət Odası (ATO) Başqanı

Universiteti tamamilə gəzdim. Yuxarıda dediyim kimi, mən çox universitetlərdə olmuşam, çox universitetlərlə tanışam. Qafqaz Universiteti gəzdiyim, gördüyüm universitetlər içərisində ən çox bəyəndiyim ilk 2-3 universitet içərisindədir.

Elm-dövlət xadimləri və iş adamlarının çıxışlarından

2007

97

İndi mövzunun ticarət baxımından izahına gəlmək istəyirəm. 1990-cı ildə rus tankları Bakıya girərkən, yaxşı xatırlayıram ki, Türkiyə insanı bu vəziyyətə ağlayırdı. Əlbə ə ki, bu tarixi hadisəni və ya buna bənzər anları unutmaq mümkün deyil. Amma hər nə qədər təzyiq göstərsələr də, əsas olan odur ki, qardaş Azərbaycan öz müstəqilliyinə qovuşdu. Əlbə ə ki, dünya ölkələri arasında Azərbaycanın müstəqilliyini ilk tanıyan ölkə də Türkiyə oldu. Ona görə də Azərbaycan-Türkiyə əlaqələri ta əvvəllərdən başlamışdır. Bir az əvvəl Bakıda gəzərkən şahidi oldum ki, bir çox türk iş adama Azərbaycana sərmayə qoyur və burada iş qurur. Həmin iş adamlarının bəziləri ilə görüşmə fürsətim də oldu. Görüşdüyüm iş adamları, bəzən kiçik problemlər olsa da, öz torpaqlarındakı kimi iş gura bildiklərini, hə a burada iş qurmağın daha müsbət tərəflərinin olduğunu belə qeyd etdilər. Deməli, Türkiyə-Azərbaycan iş

birliyində hər hansı bir problem məsələlər yoxdur. Yaxın günlərdə də Türkiyə Cümhuriyyətinin prezidenti, hörmətli Abdullah Gül də buraya səfər edəcəkdir. Əgər həmin heyətdə olsam, təkrar bura gəlməyi və sizinlə bir daha görüşməyi düşünürəm. Bəli, Azərbaycan-Türkiyə iş birliyi münasibətlərinə toxunduq və problemlərin olmadığını qeyd etdik. Amma görülən işlər yetərlidirmi? Məncə yetərli deyildir. Avropa insanına diqqət edək. Avropa ölkələri bir araya gələrək nəhəng bir iqtisadi birlik – Avropa İqtisadi Birliyini qurmuşlar. Bu birliyi quranlar Osmanlı dövlətinin dağılmasına səbəb olan ölkələr qurmuşdur. Osmanlı dövlətinin 31 parçaya bölünməsinə səbəb olan bu ölkələrin bu gün də Türkiyəni rahat buraxmaq niyyətlərində olmadıqları göz qabağındadır. Türkiyə ilə yanaşı, təəssüflər olsun ki, ona qonşu olan ölkələrdə də xaos və ya qarışıqlıq davam etdirilməkdədir. Osmanlı dövlətinin dağılması Avropanın birləşmə-

sinə şərait yaratdı. Hazırda sürətlə inkişaf edən, ərazilərini genişləndirən bu birlik ABŞ-la birlikdə dünyanı yönləndirməyə çalışır. Bu iki qüvvə nə istəyirlərsə, onu da edirlər. Yəqin ki, mediyadan izləyirsiniz. Türkiyə təhlükəsizliyinin təmini üçün Şimali İraqa girmək istəyir. Beynəlxalq hüquq normalarına görə hər hansı ölkə ərazisinə başqa bir dövlətin ərazisindən basqın və ya təsir olarsa, həmin ölkənin oraya qarşı müdaxilə etmə haqqı vardır. Türkiyə Böyük Millət Məclisində də bu qərarın lehinə səs verildi. Amma Avropa ölkələri və ABŞ Şimali İraqa girməməyimiz üçün bütün imkanları ilə təzyiq göstərirlər. ABŞ Atlantik okeanının o biri sahilindən gələrək, dövlət təhlükəsizliyinin qorunması adı altında, terror var deyərək bu bölgədə müharibələr aparır, Türkiyəyə gəldikdə isə olmaz deyir. Amma bütün dünya bilir ki, bu bölgədən, eləcə də Şimali İraqdan terror, əsasən, Türkiyəyə zərbə vurur. Bəlkə də, bu terror fəaliyyətləri nəti-

2007

98

Qafqaz Universiteti

cəsində hər gün Türkiyədə insan ölür. İsrail bir vətəndaşı öldürüldü deyə, böyük bir texniki güclə Livana hücum etdi. Türkiyənin isə 35 minə qədər insan itkisi, milyardla dollar dəyərində zərəri var. Buna rəğmən ABŞ minlərcə kilometr uzaqdan gələrək İraqı işğal etdi. Bu işğal nəticəsində bir milyondan çox insan həlak oldu. Müsəlmanların mənəvi dəyərləri, ınsanlıqdan gözlənilməyəcək dərəcədə alçaldıldı. Müsəlmanların alnını qoyaraq səcdəyə getdiyi məscidləri ABŞ əsgərləri qanlı ayaqqabıları ilə gəzərək kirlətdilər. Bunlara da insaq haqqları və ya demokratiya adı verirlər. Çoxlu sayda mədəniyyət nümunələri məhv edildi və s. Bu mövzuda çoxlu sayda əsas gətirmək olar ki, bunları siz də bilirsiniz.

Bütün müharibələrin əsas səbəbi mənfəət qazanmaqdır. Ona görə də biz yuxarıda qeyd etdiyim birliyi təmin etmək məcburiyyətindəyik. Başqa heç bir yolumuz yoxdur. Harada türk topluluğu, harada “Əlhəmdulillah” deyib, Kelimeyi-şəhadət gətirərək müsəlmanam deyən varsa, bir bayraq altında birləşmələri lazımdır. Deyək ki, birləşmə olmadı. Onda necə olar? Hər ölkə təkbaşına, Azərbaycan ayrı, Türkiyə ayrı nə isə etməyə çalışar. Bu ayrılıqdan istifadə edənlər isə fürsət düşən kimi, məsələn İraqdakı kimi, müsəlmanı müsəlmana, Türkiydə olduğu kimi türkü kürdə qırdırarlar ölkələr içərisində sağ-sol qarşıdurması çıxardarlar və s. Bir az əvvəl universiteti tamamilə gəzdim. Yuxarıda dediyim kimi, mən

dən də dəstək alaraq, belə bir universitet qurduqları üçün hamısının əllərindən öpürəm. Bəli, bizim vəzifəmiz tikmək, qurmaqdır. Sizdən bunun qarşılığında istədiyimiz sadəcə olaraq bu imkanlardan layiqincə istifadə etmənizdir. Dünayanı yönləndirən, türklüyə və islamiyyətə böyük bir cəbhə açmış qüvvələr meydana güclə, qüvvə ilə çıxırlar. Daha çox məhsul istehsal edə bilirsənsə və bu məhsulları səmərəli şəkidə bazara çıxararaq valyuta ehtiyatlarını artıra bilirsənsə, deməli güclü də sən olacaqsan. Bütün bunlar isə elm və texnologiyanın tətbiqi ilə həyata keçirilir. Ona görə başlıca olaraq yaxşı təhsil alaraq, güclü elm və texnologiyaya sahib olmalıyıq. Məsələn, Azərbaycanda ne və qaz ehtiyatları xeyli miqdarda mövcuddur. Bundan səmərəli şəkildə faydalanmaq lazımdır. Bunu biz türk işbirliyi əhatəsində edə bilsək, ölkələrimiz üçün daha səmərəli olacağı aydındır. Elə Avropanı da bu kimi hallar narahat edir. 48 ildir ki, Türkiyə Avropa Birliyinin (AB) qapısında gözləyir. Bu zaman kəsiyində bir çox ölkələr birliyə müraciət etmiş və birliyin tərkibinə daxil olmuşdur. Amma bu qədər müzakirələrə və razılaşmalara baxmayaraq, hələ də Türkiyənin AB-yə nə zaman qəbul ediləcəyi və ya edilibedilməyəcəyi də bəlli deyildir. Avropada bu müzakirələrə zaman ayırarkən, istər istəməz türk dövlətləri ilə gerçəkləşdirilməsi vacib olan görüşlər də nisbətən geridə qalır. Elə, bir mənada AB-nin də istədiyi budur. Yuxarıda qeyd etdiyim kimi, avropalıların qorxduğu ən önəmli məslələrdən biri 300-350 milyonluq bir türk birliyinin yaranmasıdır. Onlar yaxşı bilir ki, belə bir birlik qarşısında tab gətirə bilməyəcəklər. Bir tərəfdən də Rusiay Federasiyası belə bir birliyin yaranmaması üçün ciddi səylər göstərməkdədir. Lakin biz iş adamları olaraq bu birliyi qurmaq üçün səy göstəririk. Əlimizdəki imkanlarla Türkiyə-Azərbaycan iş birliyi çərçivəsində hər iki tərəfin iş adamalarını yaxınlaşdır-

Davranışlar və yürüdülən siyasət onu göstərir ki, hazırda dünyanı düzənə qoymaq adı altında, güclü kimdirsə, o da irəli düşür və ya qazanan tərəf olur. Belə vəziyyətdə Türkiyə olaraq nə etməyimiz lazımdır? Eyni kökdən, eyni soydan, eyni irqdən, eyni dildə danışan insanların birlik və bərabarlik içində yaşamalarına zəmin hazırlamaq, onu təmin etmək əsas məslələrdən hesab olunmalıdır. Hesab edirəm ki, ABŞ və ya Avropanın da ən çox qorxduğu məsələ də budur. Əgər biz türk-islam birliyini qura bilsək, dünyada ən güclü qüvvəyə çevrilərdik.

çox universitetlərdə olmuşam, çox universitetlərlə tanışam. Qafqaz Universiteti gəzdiyim, gördüyüm universitetlər içərisində ən çox bəyəndiyim ilk 2-3 universitetlər içərisindədir. Bunu tərif olsun deyə demirəm, sizin mənə qarşı göstərdiyiniz sayğı və hörmətə qarşılıq olaraq, sözün ən doğrusunu ifadə etmək istəyirəm. Bu universitetin qurulmasında əməyi keçən iş adamlarına - alın təri ilə qazandıqları halal sərmayələrini, hə a işlərini davam etdirə bilmək üçün topladıqları pulun da bir hissəsini buranın tikintisinə ayıran kəslərə qarşınızda dərin minnətdarlıqla təşəkkür etmək istəyirəm. Kiçik də olsa, mən-

Elm-dövlət xadimləri və iş adamlarının çıxışlarından

2007

99

mağa çalışırıq. Əlbə ə ki, bu kimi təhsil ocaqlarının mövcud olması haqqında danışdığımız işlərin daha sürətli aparılmasına ciddi köməklik göstərir. Məndə olan məlumata görə Qafqaz Universitetində 400 nəfərə yaxın tələbə türkiyəlidir. Bu tələbələr məzun olduqdan sonra Türkiyəyə dönərək bizə müraciət edərlərsə, əlbə ə ki, onlar bizim azərbaycanlı iş adamları ilə ortaq yürütdüyümüz işlərin önündə yer alacaqlar. Çünki bu tələbələr burada ali təhsil alamaqla yanaşı, Azərbaycanı da hərtərəfli tanıya bilirlər. Ona görə də mən Qafqaz Universitetinin fəaliyyətinə çox önəm verirəm. Bu cür elm ocaqları Türkiyəyə, Azərbaycana və ümumiyyətlə, Türk Dünyasına işıq saçacaqdır. Biz bu istiqamətdə üzərimizə düşən vəzifələri ən yaxşı şəkildə yerinə yetirməyə çalışacağıq. Görüləcək işər çoxdur. Mənim fikrimcə, başlıca vəzifələrdən biri elm və texnologiyaya sahib çıxa bilməkdir. Yəqin ki, aranızda mobil telefonu olmayan yoxdur. Bəs sizin istifadə etdiyiniz mobil telefonların bir tonunun

neçə manat olduğunu bilirsinizmi? Hesablamalara görə, bir ton mobil telefon aparatının dəyəri orta hesabla 6 milyon dollara bərabərdir. Bir ton əriyin dəyəri isə 250 dollardır. Bu rəqəmləri müqayisə edə bilirsinizmi? Səhv etmirəmsə, Azərbaycanda da, Türkiyədə də mobil telefon aparatları istehsal olunmur. Mən mobil telefonu nümunə olaraq göstərdim. Bunun kimi bir çox texniki aparatları saymaq olar ki, onlar bugünkü həyatımızın bir hissəsinə çevrilmişdir. Məsələn, dizüstü kompyuteri götürək. Onun bir tonunun dəyəri orta hesabla 3 milyon dollara bərabərdir. Bir ton pomidorun pulla dəyəri isə orta hesabla 100 dollara bərabərdir. Demək istəyirəm ki, ərik, pomidor və ya başqa bu kimi məhsullar satmaqla bir nəticə əldə etmək mümkün deyil. Yəni Avropadan bir yük maşını ilə məhsul göndərilir, əvəzində isə bizdən 8-9 gəmi mal alınır. Bu o deməkdir ki, biz texniki baxımdan özümüzü inkişaf etdirməliyik. Artıq soyuducu hazırlamaq, paltaryuyan maşın hazırlamaq 3-4-cü dünya ölkə-

lərinin gördüyü işlərdir. Biz artıq bilgini satmalıyıq. Elm və texnikanın tətbiqi ilə hazırlanmış proqramları satmalıyıq. Bunları edə bilmək üçün də bu cür təhsil ocaqları qurmaq və onları inkişaf etdirmək lazımdır. Qısaca desək, mənim dünyaya baxışım belədir. Bir az əvvəl izlədiyimiz filmdə hörmətli Heydər Əliyevin də dediyi kimi, biz bir millət, amma iki dövlətik. Bunu bizlər bir millət, 6 dövlət düşüncəsinə çıxartmalıyıq. Kaş ki, bunu tək millət 10 ayrı dövlət mə umuna çıxarda bilsək. Kaş ki, Avropanın birləşdiyi kimi birləşə bilsək. Amma təəssüflər olsun ki, bizi sizdən, sizi də bizdən ayırmaq üçün qarşı tərəf əlindən gələni edir. Bax belə, mənim dünyaya, islam aləminə, türk dünyasına baxışım bu şəkildə inkişaf etmişdir. Dünyada baş verən hadisələri izlədiyimiz zaman da haqlı olduğumu düşünürəm. Sağ olun, təşəkkür edirəm!

Dəyərli qonaqlar, əziz gənclər! Əlbə ə, zamanın az olduğunu bilirəm, amma kürsüyə dəvət edildiyim üçün sizlərə bir-neçə kəlmə söyləmək istəyirəm. Öncəliklə, diqqətinizə çatdırım ki, hazırda qarşımda millətimizin gələcəyini görürəm. Sizlər XXI əsrdə bu milləti inkişaf etdirəcək, bu milləti ən gözəl şəkildə təmsil edəcək olan insanlarsınız. Ona görə də sizlər çox önəmlisiniz və biz sizə çox dəyər veririk. Sizlər gələcəyimiz olaraq, yaxşı yetişməlisiniz. Çünki millətimizin gələcəkdəki uğurları adına bu çox vacibdir. Son dərəcə qarışıq və sürətlə dəyişən bir dövrdə yaşayırıq. Hazırda qloballaşma deyilən bir proses var. Belə bir dəyişkən inkişaf xə ində dünyanın əldə etdiyi elm və texniki nailiyyətləri əldə edə bilməyən, ortaya çıxan yeni şərtlərlə ayaqlaşa bilməyən və ya dövrün imkanlarından

Nuri Gürgür
Ankara Ticarət Odası (ATO) Məclis Başqanı

faydalana bilməyənlər əzilməyə məhkum olanlardır. Keçən dövrlərdə, millət olaraq, bu saydıqlarımın acısını həm şərqdə, həm də qərbdə çox çəkdik. İmperialist güclərin hakimiyyəti alltında və ya hücumları qarşısında atalarımız çox əziyyətlər çəkdi, çox itkilər verdi. Bu itkilərin bəziləri çox dəhşətli, vəhşicəsinə törədilmişdir. 20 yanvar, Xocalı kimi hadisələr və ya qaçqın halında yaşayan bir milyona yaxın insanların çəkdiyi əziyyətlərdən dünya ölkələri danışmaq istəmir. İmperialist güclər hadisələri istədikləri kimi dəyişərək, dəyərləndirirlər. Ona görə də biz özümüzü yetrişdirərək, inkişaf etdirərək dünyada söz haqqına sahib olmalı və insanımızın haqqlarını müdafiə edə bilməliyik. İnancımızda bilənlə bilməyən arasındakı fərqdən bəhs edilir. Bu anlayış bütün dövrlərdə öz yerini göstərmişdir. Hazırda da bilənlə bilməyən arasında ciddi bir şəkildə təzad var.

2007

100

Qafqaz Universiteti

Ona görə də biz bilənlərdən olmaq məcburiyyətindəyik. Elmli olmaq, bilikli olmaq hər mənada dövrün əsas faktorlarından olmuşdur. Ona görə də bu məsələlərə hər zaman ciddi yanaşmalı və onları ön planda tutmalıyıq. Hazırda bütün türk topluluqlarında bu və ya digər problemlər yaşanır. Amma bu da tarixi bir həqiqətdir ki, bu problemlər keçmişdə yaşadıqlarımızdan daha böyük deyildir. Düşünün ki, 1768-ci ildə ruslar, bir nəfər də olsun rusun yaşamadığı Krımı işğal etmişlər. 5-10 il sonra isə Krımda türk və ya müsəlman qalmamışdır. Yüz minlərlə insan müxtəlif çətinliklər qarşısında dözməyərək Anadolu istiqamətində köç etmək məcburiyyətində qalmışdır. 1821-ci ildə Mora şəhərində üsyan çıxarkən, şəhəri işğal edən yunanlar

burada bir nəfər də olsun müsəlman və ya turk qalmasına imkan vermədilər. Günlərlə küçələrdə qan axdı. 1820-ci ildən başlayaraq, 1823-cü ilə qədər bütün bu ərazilərdə - Balkanlarda, Bolqarıstanda, Krımda və Qafqazda 5 milyona yaxın insan türk və ya müsəlman olduğu üçün ya öldürüldü, ya da bu yerlərdən qovuldu. Əslində həqiqi soyqırım bunlardır. Biz millət olaraq, çəkdiyimiz bu qədər acıları dünyaya duyura bilmirik. Əlbə ə ki, dünya da bunu duymaq istəmir. Xocalı qətliamını duymadığı kimi, Bosniyada cərəyan edənləri də görməməzlikdən gəlir. 250 minə yaxın bosniyalı dindaşımız orada - dünyanın gözü qarşısında qətl edildilər. Eynilə, bu gün İraqda yaşanan qətllər kimi. Bu əsri bizlər necə quracağıq? Dünyanın sayılan və ya sözü eşidliən

bir millətimi olcağıq, yoxsa keçən əsrdəki kimi güclü qüvvələrin əlində bir vasitə kimi istifadəmi ediləcəyik? Əlbə ə ki, bunları təyin edəcək insanlar, millətimizin gəncləri – sizlərsiniz. Sizlər istiqbalımızın memarlarısınız. Ona görə də sizlər çox dəyərlisiniz. Ona görə də sizləri görmək üçün bura gəldik. Nə qədər problemli olursa olsun, dünyada sizlərin duyğu və düşüncələrinizi paylaşan yüz minlərlə həmfikir insanlar var. Yəni tək deyilsiniz. Burada tək olmadığımızı bir daha müşahidə etdik. Bir-birimizi sevməkdə və saymaqda davam edəcəyik. Bu yolla da gələcəyimizi gözəl şəkildə quracağıq. Hamınıza sevgi və hörmətlərimi bildirirəm! Sağ olun!

Əslində məndən əvvəl çıxış edənlər lazım olanları ən gözəl şəkildə qeyd etdilər. Mən yaşım etibarilə buradakı gənclərin əmisi sayıla bilərəm. Ama görüntü olaraq böyük qardaşları da ola bilərəm. Türkiyədə belə gəncləri gördüyüm zaman çox duyğulanıram. Həqiqətən, bura gələrkən gördüm ki, burada çiçəklər var, burada çiçək bağçası var. Sizlər hər biriniz bir çiçəksiniz. Allah sizləri soldurmasın! Biz bu baxçalara su verərkən, bu sular hara gedir, deyə düşünərdik. Əlbə ə ki, gəlib bu çiçəkləri görərkən də çox duyğulandıq. Bəlkə, sözlərim texniki və ya nəzəri baxımdan doğru olmaya bilər, amma duyğusallığımı da bağışlamanızı xahiş edirəm. Mən çalışmaqdan oxumağa zaman tapa bilməyən zavallı biriyəm. Oxuya bilmədiyim üçün özümü zavallı hesab edirəm. Fəqət bu intiqamımı sizlərlə bərabər olmaqla aldığımı düşünürəm.

Siz çiçək olmağa davam edin, siz çiçək olarsanız, biz sizin altınızdakı torpaq olmağa razıyıq. Siz hədəflərinizi müsbət mənada tutun, biz sizə körpü olmağa razıyıq. Bu yolda bizim belimizə basıb keçə bilərsiniz. Amma əsla nəfsiniz adına deyil, amalınız adına hərəkət edin! Çox təşəkkür edirəm! Sağ olun!

Tacəddin Nəqiş
Türkiyəli iş adamı

Siz çiçək olmağa davam edin, siz çiçək olarsanız, biz sizin altınızdakı torpaq olmağa razıyıq.

Elm-dövlət xadimləri və iş adamlarının çıxışlarından

2007

101

“Elm və təhsildə informasiya-kommunikasiya texnologiyalarının tətbiqi” adlı beynəlxalq elmi konfrans
Qafqaz Universiteti, 1 noyabr 2007-ci il
Qafqaz Universitetində "Elm və təhsildə informasiya-kommunikasiya texnologiyalarının tətbiqi" mövzusunda ikinci beynəlxalq konfrans keçirilib. Konfransın keçirilməsində əsas məqsəd informasiya-kommunikasiya texnologiyalarının inkişafı ilə əlaqədar son nailiyyətləri, elm və təhsildə tətbiqi ilə əlaqədar vacib məsələlərin həllini müasir səviyyədə araşdırmaq və müzakirə etməkdir. Konfransda Azərbaycandan 137, Türkiyədən 26, İrandan 6, Qırğızıstandan 3, Moskvadan 1, Ukraynadan isə 1 nəfər nümayəndə iştirak edir. Beynəlxalq konfrans Qafqaz Universiteti, Təhsil Nazirliyi, Rabitə və İnformasiya Texnologiyaları Nazirliyi, Azərbaycan Texniki Universitet, Bakı Dövlət Universitetləri və Türkiyənin Telekommunikasiya Qurumu ilə birgə keçirilmişdir

2007

102

Qafqaz Universiteti

“Elm və təhsildə informasiya-kommunikasiya texnologiyalarının tətbiqi” adlı beynəlxalq elmi konfransın plenar iclasındakı çıxışı
Qafqaz Universiteti, 1 noyabr 2007-ci il

Hörmətli sədarət, hörmətli konfrans iştirakçıları, xanımlar və cənablar! İcazə verin bütün konfrans iştirakçılarını hörmətli nazirimiz professor Misir Mərdanovun adından salamlayım, konfransın iştirakçılarına təbriklərimi çatdırım və iştirakçılara uğurlar arzulayım!

Elmar Qasımov
Azərbaycan Respublikası təhsil nazirinin müaviniı

Yaşadığımız dövr informasiya və kommunikasiya texnologiyalarının intensiv inkişafı, həyatın bütün sahələrinə tətbiqi ilə əlamətdardır. İnformasiyalaşdırma artıq sosial sahələri, təhsil, elm, mədəniyyət, səhiyyə sahələrini də əhatə edib. İnternet getdikcə daha çox insanın fəaliyyətinin ayrılmaz hissəsinə çevrilir, bəşəriyyət yeni cəmiyyətə - informasiya cəmiyyətinə daxil olur. Yeni cəmiyyət öz üzvlərindən böyük həcmdə informasiyaları tez qəbul edib emal etməyi, müasir iş vasitələri, metodları və texnologiyalarını bilməyi, başqa sözlə informasiya mədəniyyətinə yiyələnməyi tələb edir. İnformasiya mədəniyyətini formalaşdıran və onu inkişaf etdirən üç başlıca amil vardır: - İnsanların intellektual inkişafının ümumi səviyyəsini müəyyən edən təhsil sistemi;

Qafqaz Universiteti Azərbaycanın ən önəmli universitetlərindən birinə çevrilmişdir.

- İnsanların informasiya alması, onu ötürmək, saxlamaq və istifadə etmək imkanlarını müəyyənləşdirən informasiya infrastrukturu; - Ölkə iqtisadiyyatının inkişafını təmin edərkən informasiya texnologiyalarından istifadə edə bilməsi üçün maddi imkanların olması. Diqqətinizi informasiyanın emalı üzrə beynəlxalq federasiya tərəfindən hazırlanmış orta məktəbdə informatika sənədindəki bir ifadəyə yönəltmək istəyirəm. Sənəddə deyilir: “Bütün hökumətlər öz maliyyə imkanları çərçivəsində vətəndaşlarına mümkün qədər hərtərəfli təhsil verməyə çalışır. İnformasiya texnologiyaları müasir cəmiyyətdə hakim mövqe tutduğundan informatika fənninin orta məktəb proqramına daxil edilməsi birinci növbəli siyasi məsələlərdən biridir”. İnformatika fənni ilə bağlı deyilmiş bu fikirləri ümumiyyətlə təhsildə informasiya texnologiyalarının tətbiqinə də aid etmək olar. Burada iki məqama diqqətinizi çəkmək

Elm-dövlət xadimləri və iş adamlarının çıxışlarından

2007

103

istəyirəm. Ölkədə təhsilin səviyyəsinin həmin ölkənin maliyyə imkanları ilə bilavasitə əlaqədar olması və bunun bir siyasi məsələ olması. Ölkəmizdəki bugünkü iqtisadi inkişaf prezidentimiz cənab İlham Əliyevin ölkə rəhbərliyi səviyyəsində bu məsələ ilə bağlı siyasi iradənin ortaya qoyduğunu göstərir. İnkişaf etmiş ölkələrin təcrübəsinə nəzər salsaq görərik ki, o ölkələr inkişaf edir ki, orada təhsil yüksək səviyyədədir. Yeni texnologiyalar tətbiq olunur. Ümumiyyətlə, dünyada gedən tərəqqinin əsas əlaməti və səbəbi bilikdir, savaddır. Ona görə də Azərbaycanda yeni gənc nəslin yetişdirilməsi və tərbiyə olunmasında təhsilin, məktəbin çox böyük əhəmiyyəti var. Təhsil sistemi həmişə dövrünün texnologiyalarından yararlanmağa çalışıb. Son dövrlər informasiya texnologiyalarının inkişafı və internetin yaranması tədris prosesində özündən qabaqkı texnologiyalardan fərqli olaraq görünməmiş imkanlar açır. Beləki, yeni kompyuter texnologiyaları sadəcə fənnlərin tədrisi prosesinə yeni keyfiyyətlər gətirmir, onlar həm də ümumilikdə təhsil sisteminin idarə olunmasında əvəzolunmaz rol oynayır. Bildiyiniz kimi hazırda ölkə prezidenti cənab İlham Əliyevin sərəncamı ilə təsdiq olunmuş ümumtəhsil məktəblərinin informasiya və kommuni-

kasiya texnologiyaları ilə təminatı proqramı 2005-2007-ci illər ərzində həyata keçirilir və bu proqramda təhsil sistemində informasiya texnologiyalarının tətbiqi bir sıra zəruri məsələlərin həllini tələb edir: 1. Təhsil müəssisələrinin kompyuter avadanlıqları ilə təmin olunması 2. Kommunikasiya infrastrukturunun yaradılması və tədris müəssisələrinin internetə çıxışının yaradılması 3. Yeni tələblərə cavab verən müəllimlərin hazırlanması 4. İnformatika fənninin müasir şəraitə uyğun tədrisinin təşkil olunması 5. Ayrı-ayrı fənnlər üzrə müasir elektron tədris vəsaitlərinin hazırlanması 6. Təhsilin idarə olunmasının məlumat sisteminin yaradılması. Bu amillərin həyata keçirilməsi ilə əlaqədar məktəblərin informasiya texnologiyaları ilə təminatı üç illik proqram çərçivəsində başa çatdırılacaq. Beləliklə, proqramın yekununda, yəni ilin sonunda 5-11-ci siniflərdə hər 29 şagirdə 1 kompyuter nisbəti təmin ediləcəkdir. Nəzərinizə çatdırım ki, proqramın icrası başlanarkən, yəni 2005-ci ildə Azərbaycanda 1030 şagirdə 1 komp-

yuter düşürdü. Amma üç il ərzində aparılan işin nəticəsində bu nisbət 29 şagirdə enmişdir. İkincisi kommunikasiya infrastrukturunun yaranması məsələsidir ki, bu istiqamətdə dövlət və özəl şirkətlər tərəfindən bir sıra layihələr həyata keçirilir. Mən Qafqaz Universitetinin rektorluğuna təşəkkürümü bildirirəm ki, belə bir konfrans təşkil ediblər. Bu konfrans adından da göründüyü kimi praktik bir konfransdır. “Elm və təhsildə informasiya və kommunikasiya texnologiyalarının tətbiqi”adlı bu konfrans nəticəsi olan bir konfrans olacaqdır və bu konfransın nəticələrinə uyğun olaraq biz təhsil sistemində konfransın verəcəyi tövsiyələri nəzərə alıb öz işimizdə tətbiq edəcəyik. Konfransın materiallarından göründüyü kimi Azərbaycanın görkəmli alimləri, gənc alimləri bu konfransda fəal iştirak edib. Ona görə də mən görkəmli alimlərimizə, gənc tədqiqatçılarımıza öz təşəkkürümü bildirirəm. Bir daha konfransın işinə uğurlar diləyirəm! Diqqətinizə görə təşəkkür edirəm!

2007

104

Qafqaz Universiteti

“Elm və təhsildə informasiya-kommunikasiya texnologiyalarının tətbiqi” adlı beynəlxalq elmi konfransın plenar iclasındakı çıxışı

Qafqaz Universiteti, 1 noyabr 2007-ci il

Hörmətli cənab rektor, hörmətli konfrans iştirakçıları, hörmətli xanımlar və cənablar! İcazə verin, ilk öncə sizlərə hörmətli nazirimiz akademik Əli Abbasovun səmimi salamlarını çatdırım və çox aktual bir mövzuya həsr olunmuş belə bir beynəlxalq elmi konfransın başlanması münasibəti ilə bütün iştirakçıları təbrik edim.

İltimas Məmmədov
Rabitə və İnformasiya Texnologiyaları nazirinin müavini

Ümummilli lider Heydər Əliyev tərəfindən əsası qoyulan və cənab prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə müvəffəqiyyətlə davam etdirilən uğurlu ne strategiyası və aparılan məqsədyönlü siyasət nəticəsində Azərbaycanda sürətli sosial iqtisadi inkişaf gedir. İqtisadiyyatın sürətli inkişaf göstəriciləri respublikamızı son iki ildə dünya ölkələri arasında lider ölkəyə çevirmişdir. Dünya təcrübəsi göstərir ki, ölkələrin sosial iqtisadi inkişafında informasiya texnologiyalarının, informasiyalaşdırmanın rolu xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Bu gün İKT tətbiqində inkişaf sürəti ümumdünya iqtisadi artım tempini, demək olar ki, iki dəfə qabaqlamışdır. Respublikamızda İKT sektorunun prioritet sahə elan olunması və bu sahəyə xüsusi önəm verilməsi, təbii ki, sahənin daha sürətli inkişafına zəmin yaradır. Son statistik məlumatlara əsasən İKT-nin dünya üzrə ümumdaxili məhsuldakı payı təqribən 7 %, elektron kommersiyanın ticarət əlaqələndirici payı isə 30 % təşkil edir. Digər sahələrdə, o cümlədən təhsilin, səhiyyənin, elektron idarəçiliyin, həmçinin cəmiyyətin humanitar inkişafında İKT-nin rolu xüsusilə artmışdır. Belə bir inkişaf tempi Azərbaycanda da gedir və biz fəxr edirik ki, İKT sektoru inkişaf tempinə görə elektro-energetika sektorundan sonra ikinci yeri tutur. Azərbaycan 2006-2007-ci illər ərzində qabaqcıl informasiya kommunikasiya texnologiyalarından istifadə səviyyəsinə görə dünya ölkələri içərisində 71-ci yerə gəlib çıxmışdır. Bu sahadə inkişafı xarakterizə edəcək göstəricilər üzrə hal-hazırda respublikamızda hər yüz nəfər əhaliyə düşən telefon aparatlarının sayı təxminən 14,4, mobil telefon istifadəçilərinin sayı isə 49 nəfərə çatdırılmışdır. Ümumi ölkə üzrə ATS-lərin elektronlaşma səviyyəsi 76.7%, Bakı şəhərində isə bu göstərici təxminən 85%-ə çatdırılmışdır. İnternet istifadəçilərinin sayı ölkə üzrə təxminən 10% təşkil edir. Göründüyü kimi bu göstəricilər ümumdünya

Bu konfransın nəticələri elm və təhsildə müasir texnologiyaların effektli tətbiqinə yeni töhfə olaraq, iqtisadiyyatın bütün sahələrində yüksək texnologiyalar üzrə perspektiv layihələrin reallaşmasına güclü təkan verəcəkdir.

Elm-dövlət xadimləri və iş adamlarının çıxışlarından

2007

105

ortalama göstəricilərinə yaxın olsa da, inkişaf etmiş ölkələrin göstəricilərindən hələ geridə qalır. Bu göstəricilərin inkişaf etmiş ölkələrin göstəricilərinə çatdırılması üçün 2005-ci ildən 2008ci ilə qədərki dövrü əhatə edən dövlət proqramı işlənib hazırlanmışdır ki, bu dövlət proqramında ümumdünya göstəricilərini yaxalamaq üçün addım-addım mərhələlər göstərilmişdir. Həmin dövlət proqramına uyğun olaraq hazırda genişlənmə, tikinti işləri nəinki tək Rabitə İnformasiya Texnologiyaları Nazirliyi tərəfindən, digər aidiyyatı qurumlar tərəfindən də davam etdirilir. Bu dövlət proqramının yerinə yetirilməsi nəticəsində, elektron Azərbaycan layihəsi ideyası ortaya çıxmışdır.

Son bir neçə il ərzində respublikamızda İKT sahəsi üzrə çox mühüm qanunların qəbul olunması üçün bir sıra addımlar atılmışdır. Burada elektron imza, elektron sənəd, elektron ticarət, informasiya əldə etmək, telekommunikasiya, poçt rabitəsi haqqında qanunlar qəbul olunmuşdur. Bilik və yüksək texnologiyalara əsaslanan yeni iqtisadiyyatın formalaşması üçün İKT-nin inkişafı və hərtərəfli tətbiqi Azərbaycan Respublikasının iqtisadi-inkişaf siyasətinin əsas istiqamətlərindəndir. Düşünürəm ki, bu konfrans məhz bir növ günün reallığı ilə tam səsləşir və çox aktual bir mövzuya həsr olunub. Əminəm ki, bu konfransın nəticələri elm və təhsildə müasir tex-

nologiyaların effektli tətbiqinə yeni töhfə olaraq, iqtisadiyyatın bütün sahələrində yüksək texnologiyalar üzrə perspektiv layihələrin reallaşmasına güclü təkan verəcəkdir. Bir daha konfransın bütün iştirakçılarına səmərəli iş və müvəffəqiyyətlər arzulayıram. Sağ olun!

2007

106

Qafqaz Universiteti

“Elm və təhsildə informasiya-kommunikasiya texnologiyalarının tətbiqi” adlı beynəlxalq elmi konfransın plenar iclasındakı çıxışı

Qafqaz Universiteti, 1 noyabr 2007-ci il

Hörmətli konfrans iştirakçıları, hörmətli qonaqlar! Mən ilk növbədə sizin hər birinizi bu gözəl gündə səmimi qəlbdən salamlayıram! Türkiyədən, İrandan, Qırğızıstandan, Ukraynadan və digər ölkələrdən gələn qonaqlara döğma Bakımıza xoş gəlmisiniz deyirəm! Biz orta məktəbdə oxuyarkən, hərdən müəllimlər bizə sual verirdilər ki, XX əsr hansı əsrdir və ya XXI əsr hansı əsr olacaqdır? Biz bu suala – “kommunizm quruculuğu əsri olacaq” – şəklində cavab vermədikdə “iki” almalı olurduq. Ancaq reallıqlar onu göstərdi ki, XX əsrin sonu, XXI əsrin əvvəlləri və ya bütövlükdə XXI əsr informasiya əsri oldu. İnformasiya əsrinin formalaşmasında əsas amil qloballaşmadır. Yəni bu dövrdə ölkələr bir-birinə sürətlə inteqrasiya edirlər. Biz Avropaya və s. ölkələrə inteqrasiya edirik. Bəzən belə bir fikir ortaya çıxır ki, inteqrasiyanı informasiya texnologiyalarının inkişaf səviyyəsi müəyyən edir. Çünki vahid elektron poçtlar açılır və s. Bu baxımdan biz istəsək də, istəməsək də informasiya cəmiyyəti mövcuddur və bu vətəndaş cəmiyyəti ilə birlikdə inkişaf edir. Bir məsələni diqqətinizə çatdırmaq istəyirəm. Bu səhər professor Havar müəllimlə Rumıniyadan qayıtdıq. Biz Rumıniyadan Qara dəniz Universitetlər Şəbəkəsinin elmi konfransında iştirak etməyə getmişdik. Bu konfransda Avropa Birliyinin müzakirə olunan proqramlarının, demək olar ki, hamısında informasiya texnologiyalarının payı 30-40 % təşkil edirdi. Bu o deməkdir ki, yeni texnologiyalardan nə qədər çox istifadə olunursa, informasiya texnologiyalarından istifadə də o qədər əhəmiyyət kəsb edir. Elmdə yeni bir kəşf olunursa, onun da ərsəyə gətirilməsində informasiya texnologiyalarının rolu böyükdür. Bu yaxınlarda Nobel mükafatı almış yapon kimyaçısı bir molekuldan ibarət nonotrubka hazırlayıb. Halbuki bir malekulun atomunu görmək asan iş deyildir. Həmin alimdən soruşanda ki, bu işin ən çətin mərhələsi nə olmuşdur, o, ən çətin mərhələ kimi prosesin proqram təminatını qeyd etmişdir. Bu baxımdan da istər elm, istərsə də təhsilə informasiya texnologiyaları artıq elə daxil olmuşdur ki, bu pro-

Akademik Abel Məhərrəmov
Bakı Dövlət Universitetinin rektoru

Mən Qafqaz Universitetində olmaqdan çox məmnunluq hissi keçirdim. Bu elm və təhsil ocağı 15 il ərzində tarixi bir yol keçmiş, inkişaf dinamikası yüksək olmuş, bu gün Azərbaycanın ən qabaqcıl ali məktəbinə çevrilmişdir. Bu uğurları Bakı Dövlət Universitetinin kollektivi çox yüksək qiymətləndirir.

Elm-dövlət xadimləri və iş adamlarının çıxışlarından

2007

107

sesdən geri qayıtmaq mümkün deyildir. Qara dəniz Universitetləri Şəbəkəsinin elmi konfransında Avropa Birliyinə aid iki istiqamətdə proqram və qrantlar həyata keçirilirdi. Biri təhsil istiqamətində, digəri isə elm sahəsinə aid olunan proqram və qrantlar. Hazırda Avropada “Yeddinci Çərçivə Qaununu” adında proqram həyata keçirilir. Bu proqramın maliyyə vəsaiti 73,3 mlrd. avro həcmindədir. Amma bu gün Azərbaycanın maliyyə büdcəsi 10 mlrd. ABŞ dolları həcmindədir ki, bu da bizi çox sevindirir. 73,3 mlrd. avroluq büdcəni 27 ölkə birlikdə təmin edir. Bu büdcənin də təqribən yarısı aparılan elmi fəaliyyətlər zamanı informasiya və kommunikasiya sahəsinə xərclənir. Ona görə də, təsadüfi deyil ki, bütün elmlər informasiya texnologiyaları ilə paralel inkişaf edir. Bütün bunları söyləməklə bugünkü konfransın aktuallığını qeyd etəmək istəyirdim. Həqiqətən də, bu konfrans aktual bir sahəyə həsr olunmuşdur. Bütün dövlətlərin əsas məqsədi ölkədə vətəndaş cəmiyyətini forma-

laşdırmaqdır. Yəni hüquqi, demokratik və dünyəvi dövlət qurmaq əsas prinsiplərdəndir. Lakin bunu təmin etmək üçün ilk növbədə informasiya cəmiyyətini qurmaq lazımdır. İnformasiya cəmiyyəti olmadan dünyəvi dövlət qurmaq olmaz. Qloballaşan dünyanın bir istiqaməti var, bu da informasiyalı vətəndaş cəmiyyətidir. Bu baxımdan da mən bu konfransın aktuallığına xüsusi əhəmiyyət verirəm. Bir məsələni də qeyd etmək lazımdır ki, informasiyalı cəmiyyət də sürətlə dəyişir. Elektron hökumət, elektron ticarət, elektron imza və s. qanunlar qəbul edilir ki, dünya müstəvisinə çıxıla bilinsin. İnformasiya cəmiyyəti elə sürətlə inkişaf edir ki, buna çatmaq xüsusi enerji və aktivlik tələb edir. Məsələn, 1994-cü ildə Bakı Dövlət Universitetində (BDU) cəmi iki ədəd kompyuter var idi. Amma hazırda kompyuterlərimizin sayını müəyyənləşdirə bilmirik. Burada problem odur ki, hər keçən gün kompyuterlər köhnəlir. Digər tərəfdən də inteqrasiya etməliyik. Belə olduqda da təzadlar özünü biruzə verir. Yəni Avropa ölkələrinin maliyyə imkanları genişdir. Ona görə də onlar informasiya texnologiyalarını

yeniləyə bilirlər. Ancaq bizdə bu tam şəkildə mümkün olmur. Son zamanlar bizə ayrılan qrantlar da ciddi şəkildə azaldılıb və ya demək olar ki, heç verilmir. Təkcə keçən il BDU olaraq qeyd olunan istiqamətlərdə 21 ayrı proqram vermişik. Lakin açıq danışmaq lazımdır ki, çox az uğur qazanmamışıq. Biz indi buradan məsələ qaldırırıq ki, həmin qrantlar təkcə Avropa ölkələrinə deyil, həm də Avropaya inteqrasiya edən, ən azı Avropa Şurasına aid olan digər ölkəlrə də verilsin ki, biz də o səviyyəyə qalxa bilək. Bu sahədə hərtərəfli inkişafa nail ola bilmək üçün fundamental əsaslarla birlikdə digər istiqamətləri də inkişaf etdirmək lazımdır. Ona görə də ölkə rəhbəri, hörmətli prezidentimiz İlham Əliyev bu sahəyə xüsusi önəm verir. Yaxşı xatırlayıram ki, cənab İlham Əliyev 2003-cü ildə prezident seçildikdən sonra, onun ilk xarici səfəri də bu istiqamətdə olmuşdur. Bundan əvvəl isə ümummilli lider Heydər Əliyev də bu sahənin inkişaf etdirilməsi üçün xüsusi sərəncam və fərmanlar vermişdir. Mən təklif edirəm ki, hər altı aydan bir bu sahədə konfrans keçirək. Bu konfransı təşkil edənlərə təşəkkür edirəm. Doğrudur, biz bu konfransı birgə təşkil etmişik, ancaq işin əsas çətinliyi Qafqaz Universitetinin üzərinə düşmüşdür. Əgər etiraz etmirsinizsə, hamımızın adından Qafqaz Universitetinin rektoru professor Əhməd bəyə təşəkkür edək. Vəziyyət elə gətirdi ki, Havar müəllimlə mən xarici səfərdə olmalı olduq və bizim üzərimizə düşən işləri də Əhməd bəy həyata keçirməli oldu. Ona görə də Əhməd bəyə xüsusilə təşəkkür edirik. Bütün iştirakçıları da səmimi qəlbdən salamlayır və uğurlar arzulayıram! Əminəm ki, hər birimiz bu konfransın işindən faydalanacağıq. Sağ olun!

2007

108

Qafqaz Universiteti

“Elm və təhsildə informasiya-kommunikasiya texnologiyalarının tətbiqi” adlı beynəlxalq elmi konfransın plenar iclasındakı çıxışı

Qafqaz Universiteti, 1 noyabr 2007-ci il

Prof. Havar Məmmədov
Azərbaycan Texniki Universitetinin rektoru
Hazırda İKT-nin köməyi olmadan dünya elmini öyrənmək, dünyada baş verən yenilikləri təqib etmək çox çətindir.

Hörmətli sədr, hörmətli qonaqlar, hörmətli konfrans iştirakçıları! Mən sizin hamınızı salamlayır və konfransın işinə uğurlar arzulayıram! Bu konfrans informasiya cəmiyyətinin yaradılmasında xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Bu gün Azərbaycanda İnformasiya və Kommunikasiya Texnologiyaları (İKT) ölkə prezidentimiz tərəfindən ne -qaz sənayesindən sonra prioritet bir sahəyə çevrilmişdir. Bu sahənin inkişafı ilk öncə yüksək ixtisaslı kadr hazırlığı tələb edir. Bu sahədə ali təhsil ocaqlarında kadr hazırlığına olan diqqət daha da artırılmalıdır. Hələ Cenevrədə informasiya cəmiyyətinin yaradılmasına həsr edilmiş sammitdə ölkə prezidentimiz cənab İlham Əliyev öz çıxışında iqtisadi potensialı bilik potensialına, intellektual potensiala çevirməyin lazım olduğunu söyləmişdi və bu gün Azərbaycanda İKT-nin inkişafı ölkə prezidentinin diqqət mərkəzindədir. Bu sahədə ölkəmizdə məqsədyönlü işlər həyata keçirilir. Bununla bağlı elektron hökümətin təşkil edilməsində və ya digər dövlət proqramlarının həyata keçirilməsində Rabitə və İnformasiya Texnologiyaları nazir-

liyinin işini, xüsusilə hörmətli nazirimiz, akademik Əli Abbasovun xidmətlərini qeyd etmək istəyirəm. Rabitə və İnformasiya Texnologiyaları nazirliyi təkcə ölkədə informasiya və kommunikasiya şəbəkələrinin inkişaf etdirilməsinə deyil, həm də ali təhsil ocaqlarına da kömək edir. Bu kömək sayəsində məktəblərdə, ali təhsil ocaqlarında yeni kompyuter laboratoriyaları təşkil edilir, elektron təchizatlı konfrans zalları qurulur və digər məqsədyönlü laboratoriyaların hazırlanmasına da kömək göstərilir. Həqiqətən də, bu gün qloballaşan dünyada informasiya əldə etmək və bu informasiyadan dövlət orqanlarında, eləcə də digər müəssisələrdə geniş istifadə etmək böyük təcrübə tələb edir. Bu gün Azərbaycanda, hörmətli təhsil nazirinin müavini Elmar müəllimin qeyd etdiyi kimi, bu texnologiyaların tədrisi təhsilin bütün pillələrində aparılmalıdır. Yəni bu proses fasiləsiz bir proses olmalıdır. Yeni texnologiyaları öyrənmək və tətbiq etmək lazımdır. Bütün ali məktəblərdə olduğu kimi bu gün Azərbaycan Texniki Universitetində də bu sahəyə xüsusi fikir verilir və burada informatika, komp-

yuter texnikası, kompyuter elmləri sahəsində kadr hazırlığı aparılır. Bu ilk öncə həm güclü kadr potensialı tələb edir, həm də burada laboratoriyalar qurulmasına, müasir informasiya texnologiyalarının ilk öncə tədrisdə tətbiqinə xüsusi fikir vermək lazımdır. Ali məktəblərdə bu məsələlərə xüsusi fikir verilir. Elektron materialların hazırlanması ən vacib məsələdir. Mən təhsil işçilərinin diqqətinə çatdırmaq istəyirəm ki, Boloniya prosesinə keçid, yəni Avropa təhsil məkanına inteqrasiya bu gün bizdən elektron kitabxana, elektron mühazirələr, bu mühazirələrin yerləşdirildiyi saytları və s. tələb edir. Buna görə də biz öz üzərimizdə çox işləməliyik, xüsusilə kadr hazırlığına fikir verməliyik. Hazırda İKT-nin köməyi olmadan dünya elmini öyrənmək, dünyada baş verən yenilikləri təqib etmək çox çətindir. Ona görə də biz təhsil işçiləri olaraq çox işlər görməliyik. Mən qeyd etmək istəyirəm ki, bu konfrans çox böyük əhəmiyyət kəsb edir. Mən bir daha sizləri salamlayır və konfransın işinə uğurlar arzulayıram. Diqqətinizə görə çox sağ olun!

Elm-dövlət xadimləri və iş adamlarının çıxışlarından

2007

109

“Elm və təhsildə informasiya-kommunikasiya texnologiyalarının tətbiqi” adlı beynəlxalq elmi konfransın plenar iclasındakı çıxışı

Qafqaz Universiteti, 1 noyabr 2007-ci il

Təsadüfi deyil ki, bu konfransın təşkilatçıları Azərbaycanın çox qabaqcıl universitetləridir. Mən Bakı Dövlət Universitetinin, Qafqaz Universitetinin, Texniki Universitetin rəhbərlərinə də belə bir konfransı keçirtdikləri üçün təşəkkür edir və məmnuniyyətlə bu konfransda iştirak edirəm.
Universitetinin, Qafqaz Universitetinin, Texniki Universitetin rəhbərlərinə də belə bir konfransı keçirtdikləri üçün təşəkkür edir və məmnuniyyətlə bu konfransda iştirak edirəm. Çünki, doğrudan da, informasiya texnologiyalarının təhsildə tətbiqinin, elmdə tətbiqinin bu gün üçün bundan daha aktual bir şey fikirləşmək olmaz. Burada çıxış edənlər qeyd etdilər ki, informasiya texnologiyalarının məktəblərə verilməsi, təhsil müəssisələrinə, digər müəssisələrə verilməsi, hələ o demək deyil ki, biz bu sahədə hansısa bir irəliləyişə nail olmuşuq. Əlbə ə, bu müəyyən dərəcədə bir irəliləyişdir, ancaq bizim bu sahədə geriliyimiz çoxdur. Birinci növbədə bu sahədə kadr hazırlığını təmin etmək lazımdır. Burada ali məktəblərimizin, o cümlədən də mənim təmsil etdiyim Dövlət Pedoqoji Universitetinin də bu sahədə ciddi fəaliyyəti olmalıdır. Biz buna çalışırıq. Çünki məktəblərimizdə informasiya texnologiyaları artıq yetərli qədər var. Amma biz bilirik ki, ucqar rayonlarda bu texnologiyalardan istifadə edə bilən müəllimlərin sayı ya çox azdır, ya da heç yoxdur. Ona görə pedoqoji təhsil verən müəssisələrin bu işə çox ciddi yanaşması lazımdır və mən də konfrans iştirakçılarına məlumat vermək istəyirəm ki, bizim universitetdə bu sahədə ciddi iş aparılır. Yəni informasiya texnologiyaları fənnini tədris edəcək müəllimlərin hazırlığı məsələsi üçün özümüzün xüsusi proqramımız var. Mən vaxtınızı çox almaq istəmirəm. Konfrans iştirakçılarını bir daha təbrik edirəm, konfransın işinə uğurlar arzulayıram və düşünürəm ki, belə konfransların tez-tez keçirilməsi bizim cəmiyyətimiz üçün çox vacibdir. Diqqətinizə görə çox təşəkkür edirəm!

Prof. Yusif Məmmədov
Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin rektoru

Mən böyük məmnuniyyətlə konfrans iştirakçılarını salamlayıram! Azərbaycanda bu gün artıq iqtisadi inkişaf, intellektual inkişaf, mədəni inkişaf, ümumiyyətlə, bütün sahələrdəki inkişaf gözlə görülür, vizual görülür və bu inkişaf fonunda da ölkə rəhbərimizin xüsusi prioritet etdiyi, xüsusi önəm verdiyi sahələr informasiya texnologiyaları sahəsidir, informatika sahəsidir, elm sahəsidir. Prezidentimiz dəfələrlə vurğulamışdır ki, intellektual inkişaf, elmin, təhsilin inkişafı ölkənin inkişafının, xalqın inkişafının əsas vacib amilidir. Bütün inkişaf etmiş ölkələrin təcrübəsi də bunu təsdiqləyir. Bu sahələrin inkişafı bizim ölkə prezidentimizin rəhbərliyi ilə Thsil Nazirliyi və Rabitə və İnformasiya Texnologiyaları Nazirlikləri tərəfindən qabarıq şəkildə həyata keçirilir. Ona görə mən də bir vətəndaş kimi, bir ziyalı kimi bu iki nazirliyin rəhbərliklərinə, bu fəaliyyəti aparan insanlara təşəkkür edirəm. Bugünkü konfrans da elə bu iki sahənin vəhdətini, bir-biri ilə əlaqəsini, bir-birinə köməyini təmin edə biləcək elmi fikirlərin, mülahizələrin, məsləhətləşmələrin aparılmasına həsr olunmuşdur. Şübhəsiz ki, çox önəm daşıyan vacib bir konfransdır. Təsadüfi də deyil ki, bu konfransın təşkilatçıları Azərbaycanın çox qabaqcıl universitetləridir. Mən Bakı Dövlət

2007

110

Qafqaz Universiteti

“Elm və təhsildə informasiya-kommunikasiya texnologiyalarının tətbiqi” adlı beynəlxalq elmi konfransın plenar iclasındakı çıxışı

Qafqaz Universiteti, 1 noyabr 2007-ci il

Bu gün artıq yeni bir elmi-texniki inqilabın tam ortasındayıq.

Dr. Serhat Küçükkurt
Türkiyə Cümhuriyyəti Başnazirliyi, Türk Əməkdaşlıq və İnkişaf İdarəsi Başqanlığı - TİKA Bakı Proqram Koordinatoru

real olaraq qarşımıza çıxır. Qlobal əhatədə bir çox sahələrdə informasiya texnologiyaları müəyyənləşdirici rol oynayır. İnformasiya texnologiyaları qlobal rəqabətdə əhəmiyyətli bir amildir. Ona görə də elm və təhsil işçilərinin də kadr hazırlığı sahəsində də informasiya texnologiyalarının imkanlarından faydalanması önməli faktordur. İqtisadiyyatın qloballaşması, iqtisadi dəyişikliklərdə məlumat bazasının önəminin artması, iş dünyasının yenidən formalaşması, müəyyən işlərin yerdəyişməsi və kompyuter texnologiyalarının tətbiqinin sürətli inkişafı hazırkı və gələcək həyatımızı müəyyənləşdirən ən vacib amillər olacaqdır. Bu nəticəyə gəldikdən sonra bu gün üçün məhsuldar qüvvə yetişdirilməsində təhsildə informasiya texnologiyalarından faydalanmağın önəmi və bugünkü konfransın aktuallığı da ortaya çıxır. Azərbaycanın təhsil sahəsində informasiya texnologiyaları ilə əlaqədar faydalanmaları və çalışmaları böyük bir sevinclə izləməkdəyəm. TİKA başqanlığı olaraq həyata keçirdiyimiz layihələrlə bu prosesə dəstək verməyə çalışırıq. Müasir dünyamızın ən önəmli şərtlərindən biri olan informasiya texnologiyalarının tətbiqini mövzu olaraq dəyərləndirən bu konfransın təşkilində əməyi keçən hər kəsə və iştirakı ilə dəstək verən hər kəsə təşəkkür edirəm. Hörmətlə sağ olun!

Hörmətli nazir müavinləri, hörmətli millət vəkilləri, dəyərli rektorlar, konfransın dəyərli iştirakçıları və mətbuat işçiləri, hamınızı sevgi ilə salamlayıram! Hazırda yaşadığımız yeni bir texnika dövrünün sürətli dəyişikliklərini müşahidə etməkdəyik. Bu gün artıq yeni bir elmi-texniki inqilabın tam ortasındayıq. İqtisadi inkişaf və istehsal üçün görünməyən bir dəstək olaraq, elm və texnologiyanın sürətli inkişafı ilə bağlı biz davamlı dəyişən bir dünyada zaman və məkan anlayışlarımızı yenidən nəzərdən keçirmək və öyrənmək məcburiyyətində qalırıq. Belə vəziyyətdə elm və texnologiyanın tətbiqi iqtisadi, sosial və mədəni sərhədləri ortadan qaldırır və haradasa, zamanın belə qloballaşmasına səbəb olur. Bu dəyişikliklərlə bir mənada dünya kiçilir və professor Maqla xanımın dediyi kimi, qlobal əhatədə elektron kənd (şəhər, ölkə) anlayışı inkişaf edir. Bu məqamda telekommunikasiya, elm və texnologiyanın artan sürətlə tətbiqi gün keçdikcə daha çox zərurətə çevrilir. Bir çox sahələrdə informasiya texnologiyalarının tətbiq sahələri genişlənir və əhəmiyyəti

Elm-dövlət xadimləri və iş adamlarının çıxışlarından

2007

111

“Elm və təhsildə informasiya-kommunikasiya texnologiyalarının tətbiqi” adlı beynəlxalq elmi konfransın plenar iclasındakı çıxışı

Qafqaz Universiteti, 1 noyabr 2007-ci il

Prof. Ahmet Saniç
Qafqaz Universitetinin rektoru

Hər kəsi sevgi və hörmətlərimlə salamlayır, xoş gəldiniz deyirəm! Konfransın açılış proqramının Qafqaz Universitetində keçirilməsinə görə qürur hissi keçirdiyimizi universitet kollektivi adından bildirmək istəyirəm! “Elm və təhsildə informasiya-kommunikasiya texnologiyalarının tətbiqi” adlı beynəlxalq elmi konfrans Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyi, Azərbaycan Respublikası Rabitə və İnformasiya Texnologiyaları Nazirliyi, Bakı Dövlət Universiteti, Azərbaycan Texniki Universiteti, Qafqaz Universiteti, Türkiyə Cümhuriyyəti Telekomminikasiya Qurumu və Türkiyə Cümhuriyyəti Başnazirliyi, Türk Əməkdaşlıq və İnkişaf İdarəsi Başqanlığı – TİKA tərəfindən təşkil edilmişdir.

Konfransın açılış proqramının Qafqaz Universitetində keçirilməsinə görə qürur hissi keçirdiyimizi universitet kollektivi adından bildirmək istəyirəm!

Konfransın həyata keçirilməsində Qafqaz Universiteti Mühəndislik Fakültəsinin dekanı prof. Həmzağa Orucov və həmin fakültənin Kompyuter Mühəndisliyi kafedrasının müdiri dos. Xəlil İsmayılov başda olmaqla bütün əməyi keçənlərə, konfransın təşkilat heyətinə və konfransın işində rol oynayan hər kəsə qarşınızda təşəkkür edirəm. Bundan başqa konfransın işinə göstərdikləri maddi dəstəyə görə Texnika Bank və Azərsun Holdinqə dərin minnətdarlığımı bildirirəm. İlk görüşümüz üç mərhələdən ibarətdir: 1. Açılış proqramı 2. Konfrans sponsorlarına xatirə plaketinin təqdimi 3. Plenar iclas Beləliklə, mən vaxtınızı daha çox almadan sözü təhsil nazirinin müavini Elmar Qasımova verərək konfransın işinə uğurlar arzulayır və hamınıza təkrar təşəkkürlərimi bildirirəm. Sağ olun!

2007

112

Qafqaz Universiteti

“Türkiyənin xarici əlaqələri” mövzusundakı çıxışı

Qafqaz Universiteti, 29 noyabr 2007-ci il

Hörmətli rektor, müəllimlər, dəyərli qonaqlarımız və sevimli tələbələr! Hamınızı salamlayıram! Sizlərin yanında olmaq, sizlərlə bəzi təcrübələrimi paylaşmaq, bəlkə də, sizin verəcəyiniz suallarla zənginləşmək və sizin kimi yüksək səviyyəli bir kollektivin qarşısında nitq söyləmək mənim üçün də bir qürurdur. Ümid edirəm ki, bu mənim üçün də öyrədici olacaq. Rektor bəy çıxışında yol göstərici ola biləcək bir nitq söyləyəcəyimdən bəhs etdi. Əslində belə bir xüsusiyyətimin olduğunu iddia etmirəm. Yəni mən də öz vəzifəmi yerinə yetirirəm. Səfir olduğum illər ərzində əldə etdiyimiz təcrübələrlə, tarixdən gələn bir dövrü davam etdirməyə çalışıram. Əldə etdiyimiz təcrübələri sizlərlə paylaşmaq bizim borcumuzdur. Bu bizim üçün intellektual vəzifə olmaqla yanaşı, həm bir vətəndaş borcu, həm də ölkəmizə qarşı məsuliyyətimizdir. Elm bilikli bir nəslin başqa bir nəslə təcrübələrini öyrətməsi ilə meydana çıxır. Usta və onun köməkçisi arasındakı münasibət kimi. Mən hər nə qədər ustalıq səviyyəsinə qalxmamışamsa da, özümü hələ də köməkçi kimi görürəm. Sizlərlə bu həyat təcrübəmdə qazandığım bilgilərimi paylaşmaq üçün, daha doğrusu söhbət etmək üçün buradayam. Önümüzə bir yol xəritəsi çəkməkdən əlavə, öz həyatımdan bəzi məqamları paylaşmaq, keçmişi xatırlayaraq sizə bir dərs vermək kimi deyil, ancaq bildiklərimi paylaşmaq formasında sizinlə söhbət etmək istəyirəm. Bunun üçün nitq də hazırlamamışam. Doğrudur az-çox hazırlıq etmişəm. Ancaq narahat olmayın, bunların hamısını oxumayacağam. Belə şeylər darıxdırıcı ola bilər. Ancaq nədən danışacağıq, nəyi müzakirə edəcəyik deyə, bir-neçə qeydlər aldım ki, əsas problemləri unutmayım. Rektorumuz “mən universitetdə oxuyarkən səfir görmədim” dedi. Mən də görməmişəm. Siyasət fakultəsində oxumuşam, ancaq mən də səfir görməmişdim. Birinci dəfə “səfir” sözünü orta məktəbdə oxuyarkən eşitmişəm. Belə ki, bir səfirin oğlu ilə bərabər oxuyurduq. O, heç də bizə oxşamırdı. Çünki o, uzun saçlı idi. Biz saçlarımızı zamanında kəs-

Hüseyin Avni Karslioğlu
Türkiyə Cümhuriyyətinin Azərbaycandakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri

Türk dünyasının gürur abidələrindən olan Qafqaz Üniversitetində olmaq və məruzə söyləmək mənım üçün böyük qürur və xoşbəxtlik mənbəyi olmuşdur. Allah nailiyyətlərinizi davamlı etsin. Allah burada çalışanlara və idarəçi olanlara, bura dəstək olanlara güc versin.

Elm-dövlət xadimləri və iş adamlarının çıxışlarından

2007

113

dirərkən, o, bunu etməzdi. O, bizə atasının işlərindən, aşpaz- larının onlara necə xidmət göstərdi-yindən, mərasimlərə necə getdiyin-dən, diskotekalara gedib nələr etdi- yindən uzun-uzadı danışardı. Ancaq hər şey bu qədər sadə deyil, işin yaxşı tərəfləri də var. Yəqin diqqətinizi çəkib və ya görmüsünüz, gözəl bir avtomobil ilə gəzirəm. Dövlət məni baş nazirin avtomobili kimi bir avtomobillə təmin edib. Bilirsinizmi, hə a içində masaj aləti belə var. Düyməciyə basırsan, alət işləyir, çox da gözəl olur. Adi həyatda belə maşınlara minmirik. Bu nədir? Bu, işimizi rahat görməyimiz üçün dövlətin bizə təşkil etdiyi imkanlardır. Evimdə aşpazım var. Mənim yemək bişirməyə ehtiyacım yoxdur. Biz ailədə quru paxladan çox istifadə edirik. Bu mənim ən çox sevdiyim yeməkdir. Yəni səfir olduğum üçün xüsusi hazırlanmış yeməkləri yeməliyəm mənasına gəlməz. Əlbə ə, onları da bilirəm, amma nəticədə mənə Çin mətbəxinin və ya Fransız mətbəxinin ən gözəl yeməklərini təklif edin və bir tərəfə də quru paxla çorbasını qoyun, mən ikincini seçəcəyəm. İnsan dəyişmir. Səfir olursan və başqa bir təbəqəyə keçirsən, ancaq insanlığını və ya özünü itirmirsən, yaxud da itirməməlisən. Gözümüzdə böyütdüyümüz o səfir, professor və ya generalın keçmişi də, kökü də sizlərdən çox fərqli deyil. Mən keçmişimə baxıram, nəticədə yenə həyatımın bir qisminin kənddə keçdiyini, bir qisminin qəsəbədə keçdiyini gözəl xatırlayıram. Atam bəlkə də, bu bizim qismətimizdəndirhəkim idi, amma nəticədə o da təsadüfən deyil öz zəhməti ilə, oxumağı, əməyi ilə bu nöqtəyə gəlmişdir. O, yetim bir uşaq olmuşdur. Beləliklə, bizim ölkəmizin sisteminin gözəlliklərindən biri də odur ki, özünü göstərsən, özün əmək sərf etsən, oxusan və ya hamının oxuduğundan bir az daha çox oxusan, səhər tezdən yuxudan qalxaraq bir iki saat daha çox oxusan, dünyanı izləmək istəsən, yolun açılacaqdır. Bizdə Hindistandakı kimi kastalar yoxdur, yaxud da Sovet dövründəki kimi müəyyən bir səviy-

yələrə sahib olmağın və ya bir partiyanın üzvü olmaq kimi bir məcburiyyətin yoxdur. Əgər özünü yetişdirmisənsə, işini düzgün görürsənsə, özünü işə verirsənsə yüksəlirsən. Avropada da bir kasta sistemi var. İsveçrədə doğulan bir uşağın atası əgər qəssabdırsa, uşaq da qəssab olmalıdır, yaxud da otel işçisinin oğlu da otel işçisi olmalıdır. Hərdən fərqli müstəvilər ortaya çıxar, amma nəticədə o ümumi cizgini davam etdirirlər. Bizdə elə bir şey yoxdur. Yəni, əgər özünü yetişdirmisənsə, həqiqətən yaxşı yerlərə yüksələ bilirsən. Yaxud da çox gözəl bir bürokratın

maraqlı olardı. Məncə, sizin dilinizlə desək, səfir olaraq nə edirik, nə işlə məşğul oluruq? Bakıya səfir təyin edilmək mənim üçün bir fərqlilikdir. Bakıya gələndə buranın adi bir səfirlik olmadığını bilirdim. Buraya təyin olunmaq mənim üçün sevincdir. Bəlkə də, səfir karyerasının sonunda hər hansı bir yerə getmək çox önəmli, çox yaxşı bir nəticədir. Yəni nəticədə, dövlətini, prezidentini, hökümətini təmsil edirsən, bunlar çox gözəl duyğulardır. Ancaq bu gözəlliyin içində bəzi məqamlar daha gözəl olur. Yeməklər içərisində bütün yeməklər gözəldir,

övladının mütləq yüksəlməyi vacib deyil. Belələrindən mənim tanıdıqlarım var. Bir çox yüksək vəzifəli şəxslərin övladları var ki, onların işi heç də yüksək deyildir. Haqqında danışacağım mövzu “Türkiyənin xarici sistemindəki məsələlər”dir. Türkiyənin gündəlik xarici məsələlərini əslində siz də bilirsiniz. Əslində danışacaq elə də yeni bir şey yoxdur. İnterneti izləyirsinizsə, qəzetləri oxuyursunuzsa, peyk antenalarından türk və ya dünya telekanallarını, CNN-i, Əl- Cəzair TV-ni izləyirsinizsə, onsuz da hər şeyi bilirsiniz deməkdir. O na görə də, bəlkə də, sizinlə adi həyatdan danışmaq daha

hamısı Allahın nemətləridir, amma quru paxla mənim üçün daha fərqlidir. Eynilə onun kimi, Makedoniya gözəldir, Çiliyə getmək çox gözəldir (dünyanın ən gözəl yerlərindən biridir), yaxud Tailanda getmək, Avstraliyaya getmək, Misirə getmək xoşdur, ancaq Bakıya gəlmək daha fərqlidir. Burada xidmət etmək daha fərqlidir. Türkiyənin səfirliyi Bakıda klassik bir səfirlik olmur. Digər ölkələrə təyin olunduğun zaman xarici dildə danışırsan, ancaq burada xarici dildə danışmırsan. Bu çox gözəl bir duyğudur. Düşüncələrini və hisslərini öz istədiyin kimi əks etdirirsən. Sözlər bir qədər fərqli ola bilər, onu da onsuz da bilirsən. Öz kəndimizdə, Anado-

2007

114

Qafqaz Universiteti

luda danışdığımız türkmənlərin danışdığı dillə buradakı danışıq eynidir. Əgər Türkiyənin hər hansı bir kəndindənsənsə, buradakı dili çox yaxşı başa düşürsən. Məsələn, mən Yozqatdanam. Yozqatda danışdığımız bir çox sözlər olduğu kimi hamısı burda da var. Deməli, kökümüz eynidir. Onu burada kəşf etmək və yaxud təkrarən tapmaq ayrıcalıqdır. Bura klassik bir iş yeri deyil, çünki problemlərimiz və ya münasibətlərimiz fərqli şəkildədir. Biz buranı 1990-cı ildə yenidən kəşf etdik. Onsuz da buranı heç bir

dakı dəyişikliklər, PKK problemi və s. kimi məsələlər sayıla bilər. 50-60 illik yaxın tariximizə nəzər salsaq görərik ki, Türkiyə-ABŞ münasibətləri, hər halda ən çətin dövrlərindən birini yaşadı. Bu problemin qaynağına diqqət etdiyimiz zaman, əsas problemi 1 mart təzkərəsində görmək lazımdır. 1 mart təzkərəsini xatırlayırsınızmı? 2003-cü ildə ABŞ İraqa müdaxilə etmək istəyir. Çünki İraqda hamımızın narahatçılığına səbəb olan kimyəvi silah vardı. Atom bombasından bəhs edilirdi. Dünya müharibəsi təhlükəsi yaranmışdı. Ona

çox açıqca bildirmədilər, çünki bizim Adanadakı İncirlik bazasına yenə də ehtiyacları olacaqdı. Hamınız İncirlik haqqında bilirsiniz. Hər zaman lojistik dəstək üçün yenə də ehtiyacı olacaqdı. Ancaq dişlərini elə qıcırdatdılar ki, sanki dişləri sökülmüş kimi oldular. Bunu biz də hiss etdik. Bunun intiqamını bir şəkildə alacaqlar. Böyük dövlətlər bəzən kiçik dövlətlər kimi qəfil münasibət bildirməzlər. Onun heyifini yavaş-yavaş çıxardırlar. Böyük dövlət olmağın gərəyi də budur, yəni hirsini o dəqiqə bildirməzlər. Uşaq tez hirslənər, ancaq böyüklər “mən sənə göstərərəm” deyib üstündən keçərlər. Amerika da bizə “mən də sizə əzab verəcəm” dedi. Çünki sənin də bir çox problemlərin var, iqtisadi problemlərin və s. O zaman “Türkiyə iqtisadiyyatı çökdü”, “dollar sürətlə qalxdı” kimi xəbərlər çıxdı. O zaman təzkərə rədd edildi. BBC, SNN və digər avropalı xəbər agentlikləri və hə a bizim bir sıra “tərəfsiz mətbuat” Türkiyə iqtisadiyyatının düşməyi mövzusunda bir çox yazılar hazırladılar. Lakin bu doğru deyildi, elə bir hava yaratmaq istəyirdilər. Allaha çox şükür bu baş tutmadı. İqtisadiyyatda inkişaf heç bir şey olmamış kimi, hə a daha yaxşı davam etdi. Bunun nəticəsində ABŞ daha çox maliyyətli, daha çox zəhmətli bir istiqamətlə hərəkət etmək məcburiyyətində qaldı. ABŞ əsgərlərini daşımaq yalnız körfəz üzərindən mümkün oldu. Halbuki, Türkiyə üzərindən - Mərsin limanından rahatca keçə bilərdilər. Bu vəziyyətin ardından başqa sıxıntılar meydana gəldi. Bəzi yoldaşlarımız bu təzkərə hadisəsinin rədd edilməsini heç də arzu etmirdilər. Oraya daxil olsaydıq və yaxud təzkərə keçsəydi, bizim də orada deyəcək sözümüz olardı, biz də ora daxil olsaydıq, oraya təsirimiz olardı və s. kimi fikirlər səsləndi. Bizim çoxumuz həqiqətən elə fikirləşdik. Türk iqtisadiyyatı çökəcək və s. kimi qorxu içində idik. Ancaq belə olmadı. Əksinə Ərəb dünyasında, İslam coğrafiyasında və Avropada da Türkiyənin hörməti xeyli artdı. Onu deyim ki, o

vaxt yaddan çıxarmamışdıq. Türkiyədə müəyyən bir qisim insanlar var ki, buranı heç zaman yaddan çıxarmamışdır. Yaddan çıxardanlar, unudanlar, buranı artıq fərqli bir coğrafiyada görənlər də var idi. Ancaq biz heç zaman elə olmadıq. Bu baxımdan burada işləmək, mənim üçün sözün əsl mənasında fərqlilikdir. Aktual mövzulara gələk. Aktual mövzular nədir? Türkiyənin xarici siyasətində əsas aktual mövzular ABŞ ilə münasibətləri, İraqdakı dəyişikliklər, 1 mart təzkərəsi, son zamanlar ABŞ məclisində yaşanan Türkiyəni əlaqələndirən hadisələr - erməni məsələsi, onun geri alınması, Şimali İraq-

görə də müdaxilə edilməli idi. ABŞ təcili olaraq buna müdaxilə etmək istəyirdi. Bu müdaxiləni isə Türkiyənin üzərindən planlaşdırırdı. Çünki İraqa müdaxilənin ən asan yolu Türkiyədən idi. Hökümətdən icazə istədilər. Hökümət isə əvvəlcə belə cavab verdi: “Bu problemin öh-dəsindən biz gələ bilmərik. Parlamentimiz var. Necə ki, sizin senatınız var, konqresiniz var, biz də demokratik parlamentli bir ölkəyik. Onun üçün də parlamentdən keçməlidir.” Parlamentdə isə ABŞ qüvvələrinin Türkiyə üzərindən keçməsi məsələsi qəbul edilmədi. Parlament bunu rədd etdiyi zaman “dananın quyruğu qopdu”. ABŞ qəzəbli bir hirs içində idi. Bunu

Elm-dövlət xadimləri və iş adamlarının çıxışlarından

2007

115

zaman qismətimdən baş nazirin sözcüsü (özəl qələm müdiri) idim. İnsan orada bəzi şeyləri də görür. Həqiqətən, müharibənin qarşısının alınması üçün, o zamankı baş nazirimiz çox çalışdı. Müharibənin qarşısını almaq üçün nə edə bilərik düşüncəsi ilə yeni bir fəaliyyət başladaraq, 1 mart təzkərəsindən əvvəl, yanvar, fevral aylarında bölgə ölkələrinə səfərlər etdi. Ərəb ölkələrini ziyarət etdi, İranı ziyarət etdi, İraqın ətrafındaki ölkələri ziyarət etdi. Hə a, gizli bir təşkilatçılıqla İraq prezidentinin köməkçisini Türkiyəyə gətirtdi. “Qardaş, ağlınızı başınıza yığın, ABŞ girəcək, başınızdan vuracaq, bir şey edin, istədiklərinizi bir yolla yerinə yetirin, yoxsa hamınızın axırı pis olacaq. Bu intihar davranışından əl çəkin”-dedi. Bu müharibənin olmaması üçün çox səy göstərildi. Çünki hamı bilirdi ki, çox qan töküləcək, əzablar çəkiləcək. Amma nəticəsi olmadı. Çox təəssüflər olsun ki, bu müharibənin qarşısını ala bilmədik. Ancaq nəticələrini hələ də hamımız çəkirik. Ən çox da oradaki insanlar çəkir. İraqa ABŞ-la birgə girsəydik biz çox faydalanardıqmı? Bu mövzu hələ də mübahisəlidir. Ancaq müharibənin qarşısını almaq üçün çox çalışdıq. Bu məqsədlə, yuxarıda da qeyd olunduğu kimi Avropaya da getdilər. O zaman Brüsseldə bəzi Avropalı dövlət adamları ilə görüşdülər. Hə a, heç vaxt yadımdan çıxmaz, Jak Şirak Fransanın o zamanki prezidenti – dedi ki, bir tərəf müharibə masasıdır, bir tərəf isə sülh masası. Biz sülh masasında otururuq, əgər sülhə dəstək olarsanız, biz də Avropa Birliyi olaraq bunu bir daha nəzərdən keçirərik, ancaq müharibəyə getsəniz çox problemləriniz olacaq. Bəlkə də, sizə bəzi iqdisadi yardımlar edərlər. lakin burada sülh, iqtisadi inkişaf var dedi. Yəni əslində, İngiltərədən başqa, Avropa da bu müharibəni istəmirdi. İngiltərənin də belə davranmasının səbəbləri başqa idi. İngiltərənin qitə Avropasından fərqli olaraq ABŞ-la daha fərqli münasibəti var idi. Bu İkinci Dünya müharibəsində qurulmuş, təsis olunmuş bir müna-

sibətdir. ABŞ-ın köklərinin İngiltərədən qaynaqlanması kimi fikirlər də rol oynayır. Folkland müharibəsində ABŞ-ın İngiltərəyə təşkil etdiyi möhtəşəm lojistik köməyi İngiltərə yaddan çıxarmadığı üçün, ABŞ-ın da bu tələbini rədd edə bilmədi. Çünki bir gün yenə də belə bir dəstəyə ehtiyacı ola bilərdi. Ona görə də bu müharibəyə girdi. Bu savaşın nəticələrindən biri, hər halda, müharibənin Şimali İraqda yaratmış olduğu təhlükəsizlik boşluğudur. Orada PKK terrorunun yer tapması və bunun da Türkiyənin təhlükəsizlik problemində yaratdığı çətinliklər və s. Ermənilərin ortaya atdıqları iddialarla 1915-ci il hadisələrinin soyqırım kimi qəbul etdirilməsi üçün beynəlxalq aləmdə təşkil etdikləri əməllərin taclandırılacaq ən gözəl yeri ABŞ senatı və ya ABŞ konqresi idi. Bu hadisə 106 nömrəli qərarla 226 konqres üzvünün imzalaması nəticəsində kulminasiya nöqtəsinə çıxdı. Bu nə deməkdir? Belə bir qərar gələrsə və əgər bu konresdə səs yığarsa, bunun keçmək ehtimalı çox yüksək olardı. Bunun nəticələri nə olacaqdı? Bunu nəticələri çox pis ola bilər. Ancaq həyat dayanacaqmı? Əlbə ə ki, xeyr. Ondan sonra başqa fərqli mübarizələrə əl atılacaqdı. Ancaq ermənilərin ABŞ konqresində alacağı bir zəfər digər ölkələr üçün də nümunə ola bilərdi. Arxasınca da digər tələblər gələrdi. Nədir bu digər tələblər? Təzminat və s. tələblər ortaya atılacaqdı. Bu qədər adamımızı öldürdünüz, torpaq tələbləri və s. Təəssüflər olsun ki, bunu gizlətməyin heç bir mənası yoxdur. Erməni başı bir mazaxist başıdır. Özünə ziyan vurmaqdan zövq alan bir düşüncələri var. Bəlkə də, özlərinə qapanıq olmağın təsiri ilə yüz illərdən bəri belə yaşayırlar. Bu fikirlərlə Türkiyə əleyhinə bir sıra hərəkatlar başlatdılar və bunu da ABŞ senatının qarşısına qoymaq istəyirdilər. Ancaq Türkiyə də əliboş dayanmadı. Türkiyə də böyük səylər göstərdi ki, bu qərar senatda qəbul edilməsin. Bunun ABŞ-ın əleyhinə olacaq böyük zərərlərindən bəhs

etdi. Yəni ABŞ-ın “milli maraqları”na zidd olduğu onlara bir daha izah edildi. Amerikalılar bu mövzuda çox həssasdırlar. Amerikalılar maraqlarına çox önəm verirlər. Onlar nəinki dolların, hə a sentinə qədər maraqlarını güdür və insanın dişindən dırnağından çəkərək alacağını alır. Bəli, amerikalılara izah edildi ki, erməni məsələsinin qəbul edilməsi onların maraqlarına ziddir. Bunun nəticələri çox pis ola bilər. 1915-ci ildə olmuş bir hadisəni ermənilər birtərəfli olaraq, özbildikləri kimi izah edirlər. Heç də belə deyil. O zaman olmuş bir hadisə indi qınanır və siz də tarixçi olaraq deyil, siyasətçi olaraq bir qərar qəbul edirsiniz və Türkiyəni qınayırsınız. Deyirsiniz ki, soyqırım olmuşdur. Bu, ağla, məntiqə sığmayan və ölkənin milli marağı ilə əlaqəsi olmayan bir mövzudur. Siz belə bir qərar qəbul etməklə Türkiyəyə və özünüzə nə kimi bir fayda əldə edirsiniz? Bunu bir daha fikirləşin. Biz bu ərazidə yaşayacağıq. Ermənilər də bu bölgədə yaşayırlar. Biz gələcəkdə də yaşayacağıq. Bu qərarın ermənilərə heç bir faydası yoxdur. Bunun sizə də heç bir faydası olmayacaq. Bizə də faydası olmayacaq. Hər üç tərəfə də böyük zərəri olacaq bir qərarı qəbul etməklə, siz nəyi əldə edəcəksiniz? Bunu bizə izah edə bilərsinizmi? deyə - soruşduq. Bütün senatorların tək-tək yanına gedildi. Yəhudi lobbisinə məsələ izah olundu. Bunun bütün Mərkəzi Asiya bölgəsi üçün böyük bir ziyan olacağını və Türkiyəni itirərlərsə, bölgədə ABŞ üçün tarazlıq çox dəyişəcək. Biz çox zərər görərik, ancaq ətrafımıza da çox böyük zərər verərik. Bunun bir daha hesablamasını aparın, dedik. Yəqin ki, bir daha hesablamasını apardılar və mövzu konqresin gündəliyinə gətirilmədi. Beləliklə, hər kəs anladı ki, bu ABŞ-ın milli maraqlarına uyğun deyil. İncirlik üzərindən Şimali İraqa, sizin də bildiyiniz kimi, hələ də böyük lojistik təzyiq edilməkdədir. Xəstələr, yaralılar İncirlik üzərindən daşınmaqdadır. Yaralılardan vəziyyətləri kritik olanlar Türkiyədə müal-

2007

116

Qafqaz Universiteti

icə olunduqdan sonra Almaniyaya göndərilməkdədir. Bunların hamısı bizim üzərimizdən yerinə yetirilir. Onların hər halda uçuşlarında gecikmələr ola bilər və yaxud heç olmasa texniki səbəblərdən gecikmələr ola bilər. Bilirsiniz ki, texniki gecikmələr, axsaqlıqlar hər zaman ola bilər. Telefonlar qəfil kəsilə bilər və ya fakslarda, internetdə problemlər ola bilər. Təyyarələrin ne problemi ola bilər, tankerlər yolda qala bilər, avtomobil yollarında tıxaclar yaranar və s. kimi səbəblər çoxdur. Belə hadisələr qəflətən olur. Bölgə ölkələri ilə münasibətlərdə böyük zərərə səbəb ola

gələn hər hansı bir hücuma qarşı qorumaq məcburiyyətindədir. Hər ölkə bunu edir. ABŞ öz ölkəsinin maraqlarını təmin etmək üçün Əfqanıstanı və İraqı işğal etdi. Sən bu qədər uzaq məsafədən gələrək, maraqların naminə hər tərəfi bombalayırsan, insanları öldürürsənsə, biz niyə qapımızın dibindəki bəzi terroristlərin ölkəmizə girib çıxdığını yoxlamamalıyıq? – şəklində qeyd etdiyimiz zaman da müxtəlif siasi bəhanələr gətirilməyə çalışıldı. Əminəm ki, bu mövzuda da suallarınız olacaqdır. Türkiyənin xarici siyasətində ABŞ ilə münasibətlərdə ən aktual məsə-

lərdə də Moskvanın gözü ilə hər şeyi görən, digər qonşu ölkələrlə maraqlanmayan bir vəziyyətdə idik. Balkanlarda heç bir təsiri, ağırlığı olmayan bir haldaydıq. İqtisadi problemlər səbəbindən onsuz da İraq, Suriya və s. ölkələr ilə heç bir dostluq münasibətləri yox idi. Yunanıstanla həmişə bir savaş halında idik. Bolqarıstandan Sovet dövrünün gətirmiş olduğu bir idarə tərzi ilə münasibətimiz də Varşava aktına görə sərhədli idi. Xüsusilə, daha içinə qapanıq və Qərbin ağzına baxan bir vəziyyətdəydik. Ancaq indi bütün bunlar dəyişdi. 1990-cı ildən sonra çox şeylər dəyişdi. 2001-ci ildən sonra fərqliləşdi. Türkiyənin aktual məsələləri içərisində Kosova problemi də var. Bu Kosovanın müstəqilliyi problemidir. Makedoniyada başqa bir məsələmiz var. Orada türk insanı var və orada sənə ümid bəsləyən bir ciddi kütlə, müsəlman bir kütlə var. Hə a xristiyanı da sənə baxır çünki ora iqtisadi cəhətdən çökmüşdür.Yaxud da Yunanıstan tərəfindən sıxıntıya soxulmuşdur. Türkiyənin Yunanıstanla münasibətləri var, problemləri var, Kiprdə problemləri var. İstər Fələstindəki proseslər olsun, istər digər Orta Şərq ölkələri olsun, Türkiyənin bu bölgədəki ölkələrlə yaxın münasibətləri var. İranla münasibətlər isə bütün dünyanı maraqlandırır. Çünki ABŞ və Qərb ölkələrinin İranla olan münasibətlərində İranın nüvə məsələsi ciddi problem halına gəlmişdir. Əlbə ə, bununla əlaqədər, İrandan ne almayın, qaz almayın və s.kimi Türkiyənin qarşısına müxtəlif şərtlər də qoyulur. Ancaq Türkiyə İranla 1649-cu ildən bəri sərhədlərini dəyişdirməmiş və çox da dost kimi olmasa da, ən azından sülh şərtləri içərisində yaşadığımız bir ölkədir. Mən İranı çox da sevməyə bilərəm, ancaq mən İrana hörmət edirəm. Beləliklə, biz öz siyasətimizi Qərbə də izah etməliyik. Avropa Birliyi (AB) ilə münasibətlər çox aktualdır. AB yolunda atacağımız addımlar hər birimizi çox maraqlandırır. Demokratik olmaq

bilər. Çünki madam ki, ABŞ uzun illərdir ki, dostdur, biz bu dostluğu asanlıqla mühafizə edə bilmədik. Biz ABŞ-la düşmən deyilik. Ancaq milli maraqlarımızı da düşünməliyik. Siz də milli maraqlarınızı düşünürsünüz. Ona görə də erməni məsələsinin nə mənası olduğunu xatırlatdığımız zaman, çox da vacib bir şey deyil, nə mənası var? İndi vaxtı deyil, kimi sözlər deməyə başladılar. Əminəm ki, daha sonra yenə irəli sürüləcəkdir. Çünki Türkiyədə demokratiyanın olmasını istəməyənlər çoxdur. PKK problemi yenə də eyni şəkildədir. Bu 1 mart təzkərəsinin intiqamını almaq üçündür. Ancaq bunu da xatırlatdıq ki, Türkiyə öz milli maraqlarını, öz torpaqlarını kənardan

lələr bunlardır. Türkiyənin bölgədəki siyasətində də önəmli hadisələr baş verir. İsrail baş nazirinin və Fələstinin liderinin Türkiyəyə gəlməsi və burada görüşmələri, daha sonra hər iki liderin də Türkiyə Böyük Millət Məclisində çıxış etmələri mühüm tarixi hadisələrdir. Bu Türkiyənin bölgə ölkələrindəki hörmətinin bir nişanəsidir. Əvvəllər Ərəb ölkələrinin bizə baxışı belə idi: - Türkiyə NATO-nun köləsidir. Qərb ölkələrinin araxasına düşüb, onlar nə edərsə onu edir və s. Ciddiyyəti olmayan xarici siyasət aparan bir ölkə olaraq tanınırdı. Biz üzümüzü Qərbə çevirdik, bu digər qonşularımızı unutduq kimi görünürdü. Sovet hökuməti ilə münasibət-

Elm-dövlət xadimləri və iş adamlarının çıxışlarından

2007

117

həm daxili, həm də xarici problemimizdir. AB-nin içərisindəki ayrıayrı ölkələrlə münasibətlərimiz vardır. Bunlardan, məncə, ən önəmlisi Almaniya ilə olan münasibətlərdir və ya Almaniyadakı vətəndaşlarımızın vəziyyətidir. Avropada 4,5 milyon nəfər vətəndaşımız var. Bunun 2,5 milyonu Almaniyadadır. Onların həyat şərtləri, oradaki vətəndaşlıq vəziyyətləri, təhsil və tədrisləri məni çox yaxından maraqlandırır. Ümumiyyətlə, Almaniya mənim çox yaxından maraqlandığım bir ölkədir. Bu həm də Türkiyənin aktual xarici siyasət məsələlərindəndir. Ümumiyyətlə, hər bir mövzu əsasında sizinlə bir saat danışa bilərəm. Təbii ki, Orta Asiya və Qafqaz ölkələri ilə də aktual iqtisadi-siyasi münasibətlər var. Ermənistanla problem var. Sadəcə olaraq Ermənistana təklif etdiyimiz ortaq tarix komissiyası mövzusunda, istəsəniz sizin üçün burada yarım saat danışa bilərəm. Ermənistanla görüşlərimizdə onlarla nə haqqında danışdığımız haqqında sizə danışa bilərəm. Bilirəm ki, bu çox həyəcanlı olacaq, hə a, mətbuatın da xoşuna gələcək, ancaq danışmayacağam. Türkiyənin Qara dəniz İqtisadi İş Birliyi, Qara dənizdəki hərbi hərəkatlar və ABŞ-ın Qara dənizə necə girmək istədiyi mövzusunda danışa bilərik. 1992-ci ildə Qara dəniz İqtisadi İş Birliyi qurulduğu zaman buna çox ümidlər var idi, ancaq çox şey edə bilmədilər və ya arzu edilən qədər edə bilmədilər. Ancaq bir sıra addımlar atıldı. ABŞ o bölgəyə girmək istəyirdi və girdi. 1938-ci ildə bağlanmış müqaviləyə görə qeyd olunan ərazilərə 3-cü dövlət girə bilər. Bu mövzu barəsində də geniş danışa bilərik. Ermənistanla sərhədlərin açılmasında ciddi təsirlər var. Onlarla münasibətlərimizin inkişafı yönündə həm ABŞ-dan, həm də Avropadan ciddi təsirlər mövcuddur. Rusiya Federasiyası ilə münasibətlərə gəldikdə, bu ölkə bizim üçün hər zaman, əzəli və əbədi olaraq, bir düşmən olaraq görünürdü. Tariximizdə elə oxuyub, elə yetişmişdik. Tarix-

imizi incələsəniz, 500 illik müddətdə Rusiya ilə Osmanlı münasibətlərində hər zaman müharibə var. Ancaq son zamanlarda münasibətlərimiz o qədər yaxşılaşıb ki, qarşılıqlı ticarətin həcmi 20 milyard dolları keçmişdir. Rusiya ilə münasibətlər çox önəmlidir. Rusiyanın içindəki Muxtar Respublikalarla münasibətlərimiz vacibdir. Qafqazda Azərbaycanla, Gürcüstanla, hə a Gürcüstanın daxilində Acarıstanla əlaqədar sizə iki gün boyunca danışa bilərəm. Çünki mən Batumidə 3 il işlədim və oradakı acıların və proseslərin şəxsən şahidi olmuşam.

doludan, Balkanlardan topladığı qüvvə ilə bura gələrək, müsəlman qardaşlarının erməni və rus zülmün-dən qurtarmaq üçün etdiyi fədakarlığı) nəzərə alsaq, aradan keçən 80 il ərzində buradakı maraqlarımızın bəzi nostalji münasibətlərdən çox da ciddi olmadığını, xarici işlərdə çalışanların heç bir iş görmədiyini (çünki xarici işlərdə çalışan yoldaşların hamısının milli olmadığını etiraf etmək məcburiyyətindəyəm.) qeyd etməliyəm. Burada cərəyan edən prosesləri bəzi yoldaşlarımızdan başqa, elə də çox yaxından izləyən yox idi. Çünki oxuduğumuz siyasi tarix və aldığımız təhsil bunlara əl vermirdi. Təəssüflər

Orta Asyadakı münasibətlərimizin necə başladığı və necə davam etdiyi haqqında da danışa bilərik. 1991-ci ildən Azərbaycanda həyata keçirdiyimiz münasibətlərin kövrəkliyi, həyəcanı, ayrı-ayrılıqda görüşüləcək mövzulardır. Əgər qısa demək lazımdırsa, etiraf edirəm, təəssüflər olsun ki, 1991-ci ilə qədər bizim Qafqaz və Orta Asiyadakı türk respublikaları ilə çox da əlaqəmiz yox idi. 1915-ci ildəki hadisələri, Çanaqqalanı xatırlasaq, 1918-ci ildə Azərbaycanda müsəlman dünyasında ilk cümhuriyyətin qurulmasını xatırlasaq və Nuru Paşanın buraya gəlib, o cümhuriyyətin yaşaması üçün etdiyi fədakarlığı (Osmanlı ordusunun Ana-

olsun ki, bunu da etiraf etmək məcburiyyətindəyəm. Ona görə ki, biz özümüzü tənqid etməkdən geriyə çəkilməməliyik. Tənqid edəcəyik ki, inkişaf xə imizi doğru müəyyənləşdirə bilək. Amerikalılar hər zaman özlərini tənqid edirlər. Məncə, ABŞ-ın böyüklüyü elə bundandır. ABŞ-da bəzi tənqidçi insanlar – elm adamları, yazarlar həmişə mövcud olmuşdur. Hə a, bürokratiyanın içində belə bəzən tənqidçi çəkişmələr ola bilər. Məsələn, xarici işlərdə çalışanların əksəriyyəti İraq müharibəsində Pentaqonla razılaşmırdılar. Belə ki, Xarici İşlər Nazirliyi müharibəni istəmirdi, amma Pentaqon istədi. Niyə? Çünki işin içində savaş sənayesinin də, ne

2007

118

Qafqaz Universiteti

sənayesinin də, yəhudi lobbisinin də öz rolu var idi. Bütün bunları analaya bilmək üçün sizin yaxşı yetişməyiniz lazımdır. Fərqi yoxdur, istər dövlət qurumunda, istərsə də özəl şirkətdə çalışın. Sizlər yüksək təhsilli olmalısınız. Biz heç də yaxşı yetişdirilmədik. Təəssüflər olsun ki, biz heç bir mərhələdə yaxşı yetişdirilmədik. Heç bir mövzuda dərindən məlumatlandırılmadıq. Təbii ki, hamı hər şeyi bilə bilməz. Ancaq bəzi mövzularda ümumi bilgimiz olmalıdır. Aranızda İncili oxuyan və ya onun üz qapağını görən varmı? Bəs QuraniKərimi dini bir kitab olaraq oxuyan

landığım üçün izahı ilə birlikdə ingiliscədən Quranı oxudum. Mən onu Avstraliyada işlədiyim zaman da oxudum və nə qədər fərqli bir mənbə olduğunu o zaman öyrəndim. Orada İncili də daha ətraflı oxudum, krişna və hinduizmlə də maraqlandım, onları da oxudum. Əziz gənclər, universitet tələbəsi orta məktəb şagirdi deyil. Bu söz universal sözündən gəlir. Universallıqdan gəlir, bunu bilmək lazımdır. Əgər inkişaf etmək istəyirsinizsə, ölkənizə faydalı olmaq istəyirsinizsə, onda hər mövzuda oxumalısınız. Almaniyadaki lisey tələbəsi öz dinini bildiyi kimi siz də öz dininizi bilin. İbadət etsəniz

var mı? Göründüyü kimi burada Quranı oxuyan cəmi 5 nəfər var. Əgər mən bu sualı Almaniyada bir liseydə versəydim, orada da burdakı kimi 5-6 nəfərin əli qalxacaqdı, amma oxumayanlar sırasında. Dostlar, güclü olmaq üçün bilikli olmaq lazımdır. Avropada hər hansı bir otelə və ya Avstraliyada səhradakı hər hansı bir otelə gedin, orada mütləq İncil vardır. Hər halda, bunu bilmirdiniz. Nə qədər dinsiz də olsalar, bunu dini bir kitab kimi yox, maraqlandıqları üçün oxuyurlar. Mən də universitetə qəbul olana qədər Qurani-Kərimi oxumamışdım. Ta ki universitetdə oxuyarkən, ingilis dilini öyrəndikdən sonra, maraq-

də, etməsəniz də, inansanız da inanamasanız da oxuyun, öyrənin. Yad biri ilə, xarici biri ilə nəyi isə müzakirə etdiyiniz zaman daha bilikli olmaq üçün oxuyun. Nyu-Yorkda işlədiyim zaman, bəzən qrupların arasında müzakirələr olurdu. Orda şahidi oldum ki, bəziləri latınca danışırlar. Məsələn, ”primus inteparis” nə deməkdir? Yəni “eyni olanlar içərisində birinci” deməkdir. Burada bunu çox adam bilmir. Avropada isə bunu lisey şagirdləri bilir. Bu beynəlxalq münasibətlərin təməl terminlərindəndir. Beynəlxalq münasibətlərdə oxuyanların latınca bəzi terminləri bilmələri lazımdır. Gələcəkdə hamısı bir-bir

qarşınıza çıxacaq. Bu ixtisas mənim çox sevdiyim bir ixtisas deyildir. Ancaq önəmli bir ixtisasdır. Bu ixtisasa yiyələnərkən, adama elə gəlir ki, heç bir şey öyrənmirsən, amma əslində çox şey öyrənirsən. Xarici siyasəti bilmək üçün özünü yaxşı yetişdirməlisən. Eyni zamanda xalqımızı da yaxşı tanımalıyıq. Öz xalqını, mədəniyyətini tanımayan, onu xaricdə necə təmsil edə bilər? Mən buradaki və Avropadaki soydaşlarıma sahib çıxmasam bunu kim edəcək? İsrail buradakı yəhudilərlə hər zaman təmas içindədir. Onların iş adamları olmaları üçün böyük səylər göstərirlər. Ticarəti onlar vasitəsi ilə edir və onları zənginləşdirir. Harada ki, insanı var, ona kömək edir və onu yüksəldir, onu qoruyur. Amma biz türklər birbirimizə köməklik göstərmirik. Gürcüstanın ən böyük iş adamının kim olduğunu bilirsinizmi? Bu yəhudi iş adamı Ataraskaşvilidir. Rusiya ilə böyük işlər aparır, ancaq kiminlə iş görür? Təbii ki, yəhudi dostları ilə. Mən onları aşağı səviyyədə gördüyüm üçün demirəm. Bir-birinə dayaq olmalarından danışıram. Türk dünyasında biz bir-birimizə bu dəstəyi göstərməsək, sonumuz necə olacaq? Kim və necə yüksələcək? Sən bir cür düşünürsən, mən fərqli bir şey düşünürəm, o dindardı, bu dindar deyil, o hicablıdır, bu deyil, onun qısa ətəyi var, bunun yoxdur kimi faydasız şeylərlə məşğul olduğumuz üçün heç bir iş görə bilmirik. Deyəcəksiniz ki, bunun xarici siyasətlə nə əlaqəsi var? Amma çox əlaqəsi var. Çünki mən Avropada güclü olmasam nə olacaq? ABŞ-da yəhudi lobbisinin güclü olma səbəbi, əslində birlikdir. Kilsə onların arasındaki birliyi möhkəmləndirir, təmin edir. Ermənistanın əhalisi 2 milyondur. Təxminən o qədər də erməni Rusiyada, ABŞ-da, İsraildə, Avstraliyada, Argentinada, Fransada yaşayır, ancaq çox güclüdürlər. Niyə? Çünki birlikləri var. Aralarındaki birliyi kilsə təmin edir. Bizdə isə əksinə o birliyi pozmaq üçün cəhd edirlər. Biz vaxtımızı belə itirsək, güclü ola bilmərik. İqtisadi cəhətdən də güclü ola bilmərik.

Elm-dövlət xadimləri və iş adamlarının çıxışlarından

2007

119

Bu gün Azərbaycanda ne ehtiyatları var. Azərbaycan bununla güclənir. Sabah tükəndikdə necə olacaq? Ən böyük güc bəşəri qaynaqdır, yəni sizlərsiniz. Sizin elminiz qüvvətli olsa, texnologiya sahəsində güclü olsanız, o zaman dünyaya hökm edərsiniz. 1400-cü illərə qədər Çin dünyanın ən güclü, ən irəlidə olan, texnolgiya cəhətdən ən inkişaf etmiş ölkəsi idi. Şərqin ən böyük gücü, ən böyük texnologiyasına sahib idi. Armadaları, gəmiləri bütün dünyada hakim idi. Bir sözlə əlləri hər yerə çatırdı. Çinin tarixini oxuyun görəcəksiniz. Fişənglərin ilk kəşf olunduğu yer Çindir. Barıt, kağız, yazı -bunların hamısının kəşfi Çinə aiddir. Lakin Çin nə vaxt gerilədi? Çin Xanədanı düşündü ki, biz o qədər güclü, o qədər inkişaf etmişik ki, bizim armadalarımızın, gəmilərimizin xaricə getməsinə ehtiyac yoxdur. Niyə bu qədər pul xərcləyək ki və s; bununla da Çin gerilədi. Yaxın zamanlara qədər insanları acından ölürdü. 1800-cü illərin axırı və 1900-cu illərin əvvəllərində, Avropadan gələn İngiltərə, Almaniya, Fransa Hind-Çində müstəmləkələr qurdular. Allahın ingilisi gəmisinə minir və gəlib oraları fəth edir. Elm, texnologiya sahəsində inkişaf edir. Barıtı, buxarı inkişaf etdirir. Bu da axtarışla olur. Axtarışa xərclənən pul heç vaxt boş xərclənmiş olmaz. Çin də bunun üçün geri qaldı. Amma sonradan Çin vəziyyəti anladı və indi dünyaya meydan oxuyurlar. Bu gedişlə yaxın zamanlarda Çin Rusiyanı geridə qoyacaqdır. Çünki Çində elm və texnologiyaya böyük sərmayələr qoyulur. Hazırkı Rusiyada isə bu yoxdur. Doğrudur Rusiyanın hərbi texnologiya sahəsində müvəffəqiyyətləri var. Ancaq bu hər şey demək deyildir. Rusiya indiki gücünə görə ne və qaz ehtiyatlarına borcludur. Əsas olan odur ki, Rusiya istifadə etdiyinin böyük hissəsini idxal edir. Təhsilə və axtarışa xərclənən pul boşa getmir. Azərbaycanda yavaşyavaş bunu edirlər. Əminəm ki, Azərbaycanın gələcəyi parlaq olacaq.

Türkmənistan çox pis vəziyyətdədir. Orta məktəblərdə təhsil müddəti aşağıya endirilib, universitetlərdə təhsil müddəti iki ilə endirilib. Bunlar Türkmənbaşının dövründə oldu. Bu müddətin də yarısı iqtisadiyyatın onurğa sütunlarından biri olan pambıq yığımlarında keçirdi. Günlərinin yarısı da Türkmənbaşı keçəndə ona əl sallamaqla keçirdi. Bir hissəsi isə “Ruhnamə” kitabının oxunması ilə keçirdi. Belə bir şəkildə inkişaf ola bilər mi? Oradaki insanlar ətrafdan məhrumdurlar. İndi ümidvarıq ki, yeni seçilən prezident, inşallah, bu işlərlə məşğul olacaq.

mişdi. Niyə edə bilmədi? Türkiyənin çıxartma gəmisi yox idi, 40 km-lik məsafəni dənizdən aşıb Kiprə əsgər çıxaracaq gücü yox idi. Ondan sonra ağlı başına gəldi, çıxartma gəmiləri hazırladı və 1974-cü ildə o müdaxiləni edə bildi. Bundan sonra ABŞ çox narahat oldu. Türkiyəyə silah ambarqosu tətbiq etdi. Bu dəfə Türkiyənin radarları işləmədi. Türkiyə texnologiyası olmadığı üçün Kiprdə öz gəmisini batırdı. Niyə batırdı? İstəyərəkmi batırdı? Xeir, istəməyərk batırdı. Radarlar işləmədiyindən, məlumat ötürülə bilmədi və öz təyyarələrimiz öz gəmimizi batırdı. Çünki ABŞ-dan alınmış texnologiyanı ABŞ

Türk Dünyasının pis vəziyyəti bu kimi hallardan irəli gəlir. Türkiyədə də demək olar ki, belə idi. Son vaxtlarda Tubitaka, hərbi texnologiyaya və s. pul ayırılır. Türkiyənin hərbi texnologiyaya ciddi ehtiyacı var. 1974cü ildəki hadisəni xatırlayın. Kiprə Bakaryos zərbə endirdi və rahib prezident oldu. 1974-cü ildə Türkiyə Kiprdə qarantorlük hüquqlarından istifadə edərək hərbi müdaxilə etdi. Çünki hüququ var idi. Çünki yunanlar orada bir hərbi diktatura qurmuşdular. Türkiyə öz haqqından istifadə edərək müdaxilə etdi. 1965-ci ildə də belə hadisələr olmuşdu, ancaq Türkiyə o zaman müdaxilə edə bilmə-

istədiyi kimi yönləndirə bildi. Yəni texnologiaynın olmaması öz gəmimizin özümüz tərəfindən batırılmasına səbəb oldu. Ondan sonra bir sıra tədbirlər alındı və bəzi texniki irəliləyişlərə imza atıldı. Bunları gerçəkləşdirə bilmək üçün axtarış texnologiyasının mühəndislərinə ciddi ehtiyacımız var. İnsanlarımızla maraqlanmaq, onlara sərmayə qoymaq lazımdır. İnsanımızla maraqlanmalıyıq, sahib çıxmalıyıq. Norveçin krallıq olduğunu bilirdiniz? Norveçin axırıncı baş nazirinin sənətini bilən varmı? O, rahibdir. Adı da Bondevikdir. Norveç petrol texnologiyası, dənizdən ne çıxartma tex-

2007

120

Qafqaz Universiteti

nologiyasının ən yaxşısına sahibdir. Ne çıxarma platformalarında dünyanın ən yaxşısına sahibdir. Hə a ABŞ ondan texnologiya alır. Niyə? Çünki bu haqda axtarış edib. Buna əmək və pul sərf etmişdir. Almaniyadakı insanımızı qazana bilməsək, Hollandiyadakı 400 min, İngiltərədəki 300 min, Fransadakı 400 min insanla, ABŞ-dakı 200 min insanımızı qazana bilməsək, onların problemləri ilə maraqlanmasaq, bir böyük dövlət adamı olaraq bu cür işlərə kiçik baxsaq, bir səfir olaraq sənin yanına gələn insanı, tələbəni aşağı səviyyədə görsən, onlarla söh-

mövzuda ilmə-ilmə işləmək lazımdır. Belə şeylər öz-özünə, birdən-birə meydana gəlmir. Bunlar sizin digər türk ölkələrinin uşaqları ilə bərabər dostluqlarla olacaq. Hər halda içinizdən bəziləriniz böyük adam olacaqsınız. Yenə də problemin həlli təhsilə dayanır. Türk Dünyasının birləşməsindən, türk ölkələrinin qurultayından və s. danışırıq, ancaq nəticə olaraq sizin dostluğunuz və ya birliyiniz önəmlidir. Çünki sizlər sabah güclü məmur, siyasətçi, mühəndis, elm adamı, araşdırmaçı olacaqsınız. Bəlkə də, böyük kəşflər edəcəksiniz. Kaş ki,

Həmin o axtarışdır ki, Çinin ağlını başına gətirdi. Hal hazırda o qədər inkişaf edirlər ki, yavaş-yavaş dünyaya hökm etməyə başlayırlar. Hər şeyin əsası elmə dayanır. Beləliklə, mən bu gün sizinlə söhbət edirəmsə, birinci növbədə anamın duaları, həyat yoldaşımın dəstəyi, Allahın köməyi, ancaq ən əsası çox oxumağımdan irəli gəlir. Oxuduqlarınızı qeydlər edərək oxuyun və onları yeri gəldikcə istifadə edin. Bəlkə də, bu gün aktual mövzulara o qədər də toxunmadıq, ancaq hamısına ümumi bir gəzinti etdik. Mən çıxışımı burada yekunlaşdırıram. Hamınızı sevgi ilə salamlayıram ,hamınıza uğurlar arzu edirəm, Allah köməkçiniz olsun!

bət etməsən sən xarici iş fəaliyyətlərində nə edə bilərsən? Məncə xarici işlərin ən üzdə olan mövzusu insanlarının hüququdur. Xaricdəki qardaşlarımızla maraqlanmaqdır. Əgər xaricdə güclü olsaq, məsələn, İsrail niyə güclüdür, niyə heç kəs onlara toxuna bilmir? Çünki arxasında ABŞ var. Niyə? Çünki ABŞ-dakı yəhudi lobbisi çox güclüdür. 4,5 milyon yəhudi ABŞ-ı idarə edir. Mən təqdir edirəm. Mən hörmət edirəm. Çünki təşkilatlanmaları var. Təşkilatlanmış 3 insan, təşkilatlanmamış 10 nəfəri döyər. Yenə də diaspora, Türk Dünyası qurultayları, türkçə danışan ölkələrin zirvəsi kimi məsələlərə dayanırıq. Bu

bunlar gərçək ola. Nobel mükafatı alasınız. O zaman dövlətinizə və ailənizə xidmət etmiş olacaqsınız. Adi bir insan olsanız, heç bir fərqiniz olmayacaq. Sənətçilərin bir çoxunun psixoloji sıxıntıları var, amma fərqli yönləri də var. Onları rolları ilə tanıyırsınız. Məsələn, Mozart, Bethoven, Eynşteyn kimiləri dəli olublar, lakin yenilik gətirə biliblər. Sizdən xahişim budur ki, adi insan olmayasınız. Əgər müvəffəqiyyətli olmaq istəyirsinizsə, çox oxuyun. Fərqli mövzuları, hər şeyi oxuyun. Ümumi mövzulardan da bir məlumatınız olmalıdır. Ancaq bununla yanaşı, bir sahədə güclü mütəxəssis olun, axtarışlar edin. Yoxsa, heç kəs sizin fərqinizdə olmaz.

Elm-dövlət xadimləri və iş adamlarının çıxışlarından

2007

121

2007

122

Qafqaz Universiteti

Ümummilli lider Heydər Əliyevin xatirəsinə həsr olunmuş seminar proqramdakı çıxışı

Qafqaz Universiteti, 10 dekabr 2007-ci il

Qafqaz Universitetinin rektorunu, professor və müəllim heyətini, burada təhsil alan çox dəyərli gənclərimizi salamlayıram! Bu görüşü özüm üçün xoşbəxt bir an hesab edirəm. Məni layiq bilib bura dəvət etdiyinizə görə təşəkkür edirəm! Tam səmimiyyətlə sizin nəzərinizə çatdırmaq istəyirəm ki, Qafqaz Universitetində olmaq, sizin qarşınızdqa çıxış etmək mənim üçün şərəfli, məsuliyyətli bir işdir. Həm də ona görə əhəmiyyətlidir ki, mənim bura dəvət olunmağım Azərbaycan xalqının tarixində və taleyində əhəmiyyətli rol oynamış Heydər Əliyevin anım gününə təsadüf edir. Burada əyləşənlərin əksəriyyəti cavanlardır. Azərbaycanın keçmişini, bu gününü, Azərbaycanı bu səviyyəyə gətirən yolu gənclərimizin bilməsi çox vacibdir. Dörd ildir ki, Heydər Əliyev Azərbaycanda anılır. Çünki dörd il bundan əvvəl Heydər Əliyev dünyasını dəyişmişdir. Heydər Əliyevi insanlarımız nəyə görə anırlar? Nəyə görə insanımızın buna ehtiyacı var? Nəyə görə hər dəfə Heydər Əliyevin anım günündə on minlərlə insan fəxri xiyabana gedir və Heydər Əliyevin məzarını ziyarət edir? - Buna sadəcə bir ənənə kimi baxmaq düzgün olmazdı. Bu hər şeydən əvvəl Heydər Əliyevə Azərbaycan vətəndaşlarının ürəklərinin dərinliyindən gələn hörmət və ehtiramının ifadəsidir. Digər tərəfdən bu, Azərbaycanın müasir dövlətini yaratmış, Müstəqil Azərbaycan dövlətini yaratmış bir dövlət xadiminə insanlarımızın hörmət və ehtiramıdır. Bu hörmət və ehtiram bir yandan Heydər Əliyev şəxsiyyətinə olan hörmətdir, Heydər Əliyev şəxsiyyətinə olan ehtiramdır, digər bir yandan Azərbaycanın dövlətçilik ənənəsinin möhkəmləndirilməsi üçün çox gərəkli bir işdir. Dövləti güclü edən, hər şeydən əvvəl, vətəndaşların dövlətə münasibətidir. Vətəndaş dövlətini nə qədər səmimi və dərindən sevərsə, nə qədər çoxlu tellər vətəndaşı, insanı dövlətinə bağlayarsa, bu dövlətin qarşısında xidmət göstərmiş insanlar nə qədər çox anılarsa, onların zəhmətinə, dövlətin, xalqın inkişafı üçün çəkdiyi əziyyətlərə və verdiyi töhfələrə qiymət verilərsə, dəyərləndirilərsə dövlət o qədər güclü olar. Dolayısı ilə dövlət hər şeydən əvvəl insanları ilə güclüdür və bu gücün ən vacib ifadəsi də insan-

Əli Əhmədov
Yeni Azərbaycan Partiyasının sədr müavini, millət vəkili

Qafqaz Universiteti Azərbaycanda təhsillə bağlı həyata keçirilən islahatların tərkib hissəsidir.

Elm-dövlət xadimləri və iş adamlarının çıxışlarından

2007

123

ların, vətəndaşların öz dövlətinə olan münasibətidir. Düşünürəm ki, dövlətə münasibət mücərrəd anlayış deyil. Bizim gənclərimiz bunu dəqiqliyi ilə dərk etməlidirlər. Dövlətə münasibət çox şeylərə, o cümlədən də, o dövlətin yaranmasında, möhkəmlənməsində xidməti olan tarixi şəxsiyyətlərin əməyinə qiymət verilməsindədir. Biz Heydər Əliyevi andıqca, Heydər Əliyevin xidmətlərini dəyərləndirdikcə, Heydər Əliyevə hörmət və ehtiramımızı bildirdikcə bugünkü Azərbaycana və Azərbaycan dövlətinə olan sədaqətimizi ifadə edirik. Əks halda bizim dövlətə sədaqətimiz, yəqin ki, düzgün ifadə edilmiş olmazdı. Ona görə də insanlarımız Heydər Əliyevi anır, və düşünürəm ki, insanlarımızın vətənə sədaqəti, dövlətə sədaqəti nə qədər güclü olacaqsa, bizim hər birimizin vətəndaş olaraq özünü ifadəmiz o qədər saf bir bünövrə üzərində qərar tutmuş olacaqdır. Yəqin ki, gənc nəslin Heydər Əliyevi daha yaxşı tanımasına ehtiyac var. Çünki Heydər Əliyev yaşlı nəslin gözünün qarşısında işləyib, xidmətlərini göstərib. Yaşlı nəslin xeyli hissəsi Heydər Əliyevlə bir yerdə çalışıb, çiyin-çiyinə işləyiblər. Buna görə də yaşlı nəsil Heydər Əliyevi və onun xidmətlərini çox gözəl bilir. Lazımdır ki, bizim gənclərimiz də, Heydər Əliyevin fəaliyyətini və onun xalqımız qarşısında xidmətlərini də aydın dərk etsin. Heydər Əliyev otuz ildən çox Azərbaycana rəhbərlik etmişdir. Yəqin ki, siz elmlərə yiyələnərkən, eyni zamanda bəşəriyyətin tarixini də, ayrı-ayrı ölkələrin tarixini, siyasi tarixi də öyrənirsiniz və siz bu biliyi

mənimsəmisiniz ki, hər bir insanın ölkəyə, dövlətə uzun müddət rəhbərlik etməsi o zaman mümkün olar ki, insanlar da bunu istəsinlər. Əks halda bu mümkün olmaz. Əgər Azərbaycanda insanlar Heydər Əliyevin Azərbaycana rəhbərlik etməsini istəməsəydilər, Heydər Əliyev otuz ildən yuxarı Azərbaycana rəhbər ola bilməzdi. Heydər Əliyev Azərbaycana ona görə otuz ildən yuxarı rəhbərlik edə bilibdir ki, Azərbaycan vətəndaşlarının böyük hissəsi Heydər Əliyevin Azərbaycana rəhbərlik etməsinə müsbət münasibətini ifadə edib. Heydər Əliyev Azərbaycana iki dəfə rəhbər seçilibdir. Biri Sovetlər

çox vacib rol oynamışdı. Sovetlərin iqtisadiyyatının böyük bir hissəsi Bakı ne inin üzərində dayanmışdı. Amma bütün bunlara baxmayaraq, 1960-cı illərdə Azərbaycan həm iqtisadi cəhətdən SSRİ-nin ən geridə qalmış respublikası vəziyyətinə düşmüşdü, həm mənəvi-psixoloji baxımdan da Azərbaycan xoşagəlməyən bir vəziyyətə gəlib çıxmışdı. O zaman - 1969-cu ildə Heydər Əliyev Azərbaycana rəhbər seçildi.. Artıq 1970-ci illərin otalarında Azərbaycan SSRİ-nin 15 respublikası içərisində öz inkişafına görə seçilən respublikaya çevrildi. 1980-ci illərin əvvəllərində isə inkişaf tempinə görə, iqtisadiyyatının inkişafına görə, mədəniyyətinin inkişafına görə, elm və təhsildəki inkişaflara görə Azərbaycan SSRİ-nin ən inkişaf etmiş bir respublikasına çevrilmişdi. Heydər Əliyev Sovet İ ifaqı içərisində, o qədər də böyük sözə malik olmayan, bir respublikanın rəhbəri kimi, o qədər də geniş olmayan səlahiyyətlər içərisində Azərbaycanı bu qədər dəyişdirməyə müvəffəq ola bildi. İkinci dəfə Heydər Əliyev Azərbaycana 1993-cü ildə rəhbər seçildi. Yenə də Azərbaycan böhran içərisində boğulurdu. Bir yandan erməni təcavüzü gündən günə daha da genişlənirdi və Azərbaycanın daha çox torpaqları ermənilər tərəfindən işğal olunurdu. Ikinci bir tərəfdən yeni bir sistemin yaranması ilə əlaqədar ölkə daxilində böhranlı proseslər davam etməkdə idi. Üçüncü bir tərəfdən SSRİ-nin vahid iqtisadiyyatının dağılması ilə əlaqədar olaraq iqtisadi əlaqələr pozulduğuna görə, Azərbaycan iqtisadiyyatı sürətlə tənəzzülə uğrayırdı.

dönəmində, digəri də Sovet İ ifaqı iflasa uğrayıb, Azərbaycan müstəqilliyini yenidən bərpa edəndən sonra. Hər iki dəfə də Heydər Əliyev Azərbaycanın ağır vaxtlarında, Azərbaycan böhran içərisində olanda Azərbaycana rəhbər seçilib. 1960-cı illərdə Azərbaycan bir çox səbəblərə görə öz mövcudluğunu çətin vəziyyətdə təmin etməyə məcbur olurdu. Sovetlər İ ifaqının on beş ayrı respublikası var idi ki, onun da biri Azərbaycan idi. Azərbaycan ən geridə qalmış respublika vəziyyətinə düşmüşdü. Baxmayaraq ki, ikinci dünya müharibəsinin Sovetlərin xeyrinə tamamlanmasında Bakı ne i

2007

124

Qafqaz Universiteti

Digər tərəfdən isə ölkəyə o zaman rəhbərlik etmək şansını əldə etmiş insanlar bu vəzifə və imkanlarından istifadə etmək qabiliyyətlərinə malik olmaqdıqlarından böhranın qarşısı nəinki alınırdı, böhran daha da dərinləşirdi. Bundan başqa Azərbaycanda bir neçə dəfə rəhbər dəyişdi. Ancaq bu rəhbər dəyişiklikləri Azərbaycanın böhranının qarşısını almaq əvəzinə, əksinə, böhranı daha da dərinləşdirirdi və insanların sabaha olan inamları itmişdi. Dövlət üçün, bir az əvvəl qeyd etdiyim kimi, ən vacibi dövlətin gücünü təşkil edən, insanların dövlətə olan münasibətidir. 1990-cı illərin əvvəllərində Azərbaycan üçün ən böyük fəlakət əlaməti özünü onda göstərirdi ki, insanlar öz dövlətinə olan inamlarını itirmişdi. Bunun da ciddi səbəbləri var idi. Çünki hər gələn gün ötən gündən pis olurdu, hər yaşanan il, yola salınan ildən çətin olurdu. Nəticə etibarilə, insanların sabaha inamları itmişdi. İnsanı yaşadan inamdır, vətəndaşı yaşadan dövlətin onun təhlükəsizliyini və həyatını təmin etməsinə inamıdır. Bunlar itmişdi, bunlar yox idi və insanlar vahimə içərisində yaşayırdılar. Sabah nə olacaqdı? Dediyim kimi, ermənilər Azərbaycanın torpaqlarını işğal etmiş və bunun nəticəsində müharibə yaranmışdı. Müharibənin qarşısını almağın səmərəli üsullarını tapa bilməyən o zamankı rəhbərlər bizim gənclərimizi ölüm girdabına batırırdılar. İndi siz sabit bir ölkədə, əminamanlığın təmin edildiyi bir ölkədə heç nədən çəkinmədən təhsilinizi davam etdirirsiniz. Hər hansı bir təhlükə yoxdur. Amma o zaman tələ-

bələr dərsdən evlərinə qayıdarkən, universitetlərin yaxınlıqlarında dayanmış avtobuslara doldurularaq cəbhə xə inə göndərilirdilər. Ola bilsin ki, bu vətənpərvərlik ideologiyası altında insanlara təqdim edilirdi və o zaman buna qarşı hər hansı bir söz demək də antivətənpərvərlik kimi qiymətləndirilə bilərdi. Çünki vətəni, torpağı qorumaq hər bir vətəndaşın borcudur. Amma vətəni qorumaq əvəzinə insanları aparıb qırğına vermək, vətəni qorumaq deyil. Çünki, təcrübə də göstərdi ki, o qədər insanın həlak olması müqabilində nə torpaq azad olundu nə də erməni təcavüzünün qarşısını almaq o zaman mümkün deyildi. Deməli, bu sadəcə

mək olmaz. Ölkəyə rəhbərlik etmək üçün, xüsusilə də böhran vəziyyətinə düşmüş ölkəyə rəhbərlik edib, ölkəni o böhrandan çıxarmaq üçün, insanların rəhbərə bəslədiyi ümidləri doğrultmaqdan ötrü, gərəkdir ki, ən azından təcrübə olsun. Amma bu təcrübə də, ağla və zəkaya istinad etməlidir. Bütün bunların heç biri o zaman Azərbaycana rəhbərlik etmək şansı əldə etmiş insanlarda yox idi. Ona görə də rəhbərlik dəyişirdi, amma vəziyyət dəyişmirdi, əksinə pisləşirdi. Belə olan halda insanlar yenidən Azərbaycanın xilas olmasının mümkün bir yolunun Heydər Əliyevin Azərbaycana rəhbər gəlməsində gördülər. Heydər Əliyev Azərbaycana rəhbər gəldi. Heydər Əliyevin Azərbaycana rəhbər gəlməsi ilə Azərbaycanda o məqamda yalnız bir şey dəyişdi. Azərbaycanın rəhbəri dəyişdi. Heç nə dəyişmədi. Xalq həmin xalq, iqtisadi potensial həmin iqtisadi potensial, dövlət qurumlarında çalışanlar yenə də həmin insanlar idi. Başqa bir ölkədən bura vəzifəyə adamlar gətirilmədi. Deməli, dəyişən bir rəhbər oldu. Heydər Əliyev gəldi və hər şeyi dəyişdi. Bəlkə, bu zalda oturanlardan bəziləri o zaman heç anadan olmamışdı, amma Azərbaycan o zaman başqa Azərbaycan idi, Bakı tamam başqa Bakı idi. Bakının küçələrində insanlar çiynində avtomat gəzirdilər, yol ilə gedərkən kiminsə kimdənsə xoşu gəlmirdisə, onu saxlayıb təhqir edirdi, ləyaqətini alçaldırdı. Hərcmərclik, qeyri-sabitlik, dərəbəylik, başıpozuqluluq, bütün bunların hamısı 1990-cı illərdə bizim yaşadığımız vahimələr idi. Dəhşətli anlar, dəhşətli günlər idi. Təbiidir ki,

olaraq kiminsə özünü vətənpərvər göstərmək istəməsindən başqa bir şey deyildi. Bu da vahimə yaradan səbəblərdən biri idi. Ölkə hər tərəfli böhran vəziyyətində idi. Bundan çıxan nəticə odur ki, ölkəyə istənilən adam rəhbərlik edə bilməzdi. Ölkəyə o insan rəhbərlik edə bilər ki, o ölkənin rəhbərlik məsuliyyətini dərk edə bilsin. Dünən partadan qalxıb, bu gün gəlib ölkə rəhbəri olmaq mümkün deyil. Həyatın heç bir sahəsində heç bir şeyə nail olmayıb, amma gözünə eynək taxıb, özünü ağıllı göstərməklə, ölkəyə mən rəhbərlik edəcəyəm deyib, bu iddianı ortaya qoyaraq, ölkəyə rəhbərlik et-

Elm-dövlət xadimləri və iş adamlarının çıxışlarından

2007

125

belə olan vəziyyətdə ölkənin nəinki inkişafından söhbət gedə bilməzdi, həm də gələcəyindən söhbət gedə bilməzdi. Bir insan qısa bir zaman ərzində bütün bunların hamısının qarşısını ala bildi. Sabitlik də təmin edildi, çiynində silah gəzdirənlər də tərkisilah edildilər, dərəbəyliyə, başıpozuqluluğa, özbaşınalığa, qanunsuzluğa da son qoyuldu. Torpaqlarımız hələ azad olunmayıb, amma ermənilərin Azərbaycanın dərinliklərinə irəliləməsinin qarşısı alındı. Azərbaycanın iqtisadiyyatındakı tənəzzülün qarşısı alındı. İnflyasiya ayda 1000-1500 faizə gəlib çatmışdı. Bütün bunların hamısını Heydər Əliyev qısa bir zamanda həll edə bildi. Deməli, nəticə ondan ibarətdir ki, Heydər Əliyev çox güclü şəxsiyyətdir. Həm məntiqi ilə, həm zəkası ilə, həm iradəsi ilə, həm təcrübəsi ilə. Heydər Əliyevdə rəhbər üçün lazım olan çoxlu keyfiyyətlər birləşmişdi. Əlbə ə, onun zəkası, məntiqi, ağlı, düşüncəsi anadangəlmə keyfiyyətlər idi. Amma bundan əlavə Heydər Əliyev uzun müddər Azərbaycana rəhbərlik edərkən, SSRİ-nin rəhbərlərindən biri olarkən, böyük dövlətçilik təcrübəsi toplamışdı. Bütün bu keyfiyyətlər Heydər Əliyevə imkan verirdi ki, Azərbaycanı düçar olduğu böhran vəziyyətindən çıxarda bilsin. Düşünürəm ki, Heydər Əliyevin bu qədər işlərin öhdəsindən gəlməsini təmin edən bir amil də unudulmamalıdır. O da Azərbaycanı bu qədər dərindən sevməsidir. Ölkəsini, dövlətini, xalqını və millətini dərindən sevmədən, ona Heydər Əliyev kimi xidmət etmək mümkün deyildi. Heydər Əliyev qədər Azərbaycanı dərindən sevən, nəyəsə görə deyil, ürəkdən sevən, düşünürəm ki, çox az insan olubdur. Çünki Heydər Əliyev qədər Azərbaycana xidmət edən ikinci bir adamın adını çəkmək mümkün deyil. Beləliklə, mən istəyərəm ki, bizim hörmətli, əziz tələbələrimiz, gənclərimiz Azərbaycanın bu təlatümlü tarixinin detallarını bilsinlər və fər-

qində olsunlar ki, Azərbaycan hansı bir mərhələdən keçib gəlibdir. Amma Heydər Əliyevin böyüklüyü təkcə 1990-cı illərin əvvəllərində Azərbaycanın yaşadığı çətinliklərin aradan qaldırılmasında ifadə olunmur. Baxmayaraq ki, bütün bunların özü həddən artıq böyük qəhrəmanlıq tələb edirdi, sözün həqiqi mənasında siyasətçi qəhrəmanlığı tələb edirdi. Bu qəhrəmanlığı Heydər Əliyev ləyaqətlə və layiqincə yerinə yetirdi. Amma Heydər Əliyevin tarixi şəxsiyyət kimi miqyasının genişliyini təsdiq edən digər məsələləri də nəzərinizə çatdıramaq istəyirəm. Böyük tarixi şəxsiyyətlər o kəslər olur ki, onların qoyduğu ənənələr, onların müəyyənləşdirdikləri xə , siyasət onlardan sonra da yaşayır. Heydər Əliyevin ideyaları bu gün də yaşayır və mən inanıram ki, bu yol gələcəkdə də davam edəcəkdir. Artıq Azərbaycan 1990-cı illərin təlatümlü zamanlarını geridə qoayaraq, dünyanın sürətlə inkişaf edən bir ölkəsinə çevrilmişdir. İnsanlar gecə vaxtlarından çörək növbəsinə dayanmalı olurdular. 1990-cı illərdə bu günləri yaşayan Azərbaycan dörd ildir ki, iqtisadi inkişaf tempinə görə dünyanın birinci dövlətinə çerilmişdir. İqtisadi inkişaf sürəti ildə 30 faizə çatmışdır. Dünyanın heç bir ölkəsində iqtisadiyyatın 30 faiz artmasına rast gəlmək olmaz. Düzdür, bizi tənqid edirlər ki, Azərbaycan çoxlu ne istehsal edir, ona görə iqtisadiyyatı bu qədər artır. Ne i istehsal edib, necə deyərlər, sağ-salamat onu dünya bazarına çıxartmağın özü böyük dahilikdir. Çünki dünya iqtisadiyyatından, dünya siyasətindən öyrəndiyiniz kimi, bilirsiniz ki, ne çox ölkələr üçün başağrısıdır. Azərbaycana isə ne Heydər Əliyevin müəyyənləşdirdiyi siyasət nəticəsində firavanlıq gətirir, xoşbəxtlik gətirir. Dörd il bundan əvvəl fikirləşirdik ki, nə vaxt Azərbaycanın büdcəsi bir milyard dollar olacaq. Bəli, 4-5 il bundan əvvəl biz bunu arzu edirdik. Artıq təsdiq edilmiş yeni büdcə on iki milyard dollara gəlib çatmışdır. 4-5 il içərisində Azərbaycanın dövlət büd-

cəsi on-on iki dəfə artmışdır. Bütün bunların hamısı Heydər Əliyevin özünün zamanında, Azərbaycana on il prezidentlik etdiyi dövrdə həyata keçirdiyi siyasətin, Heydər Əliyev dünyasını dəyişdikdən sonra isə onun müəyyənləşdirdiyi siyasətin həyata keçirilməsi nəticəsində əldə olunan uğurlardır və nailiyyətlərdir. Təbiidir ki, bütün bunların hamısı həm də insanların rifahına təsir göstərir. Əlbətdə, insanlar həmişə yaşadıqlarından daha yaxşı yaşamağı arzu edirlər. Bu təbii bir istəkdir, təbii bir arzudur. Əgər belə olmasaydı cəmiy-

yət inkişaf edə bilməzdi, ümumiyyətlə, inkişaf olmazdı. Əgər mən sabah bugünkündən daha yaxşı yaşamağı arzulamıramsa, deməli, mənim sabahım bundan yaxşı olmayacaq. Əgər bugünkü dövlət özünün sabahını bugünkündən yaxşı etmək istəmirsə, bu dövlət inkişaf edə bilməyəcək. Ona görə də insanlarımız daha yaxşı yaşamağı arzu edirlər və bəzi hallarda biz o tənqidləri eşidirik. Niyə mən daha yaxşı yaşamıram sözünü siz də deyə bilərsiniz. Bəlkə də, bu sözdə həqiqət də var. Amma eyni zamanda nə mümkündür onu etmək

2007

126

Qafqaz Universiteti

fəlsəfəsindən kənara çıxmaq olmaz. İndi Azərbaycanın iqtisadi imkanları nəyə əsas verirsə, təbiidir ki, Azərbaycan dövləti də insanlarımız üçün o yaşayışı təmin edir. Amma bu şərtlə ki, Azərbaycan höküməti bundan sonra da, Azərbaycan vətəndaşlarının daha yaxşı yaşamasını təmin etmək üçün layihələr həyata keçirsin. Azərbaycanın bütün guşələrində böyük islahatların həyata keçirildiyinin şahidlərisiniz. İstər Bakıda, istər Azərbaycanın digər şəhərlərində və ya yaşayış məskənlərində olsun, bu inkişafın sürətlə getdiyini müşahidə edirsiniz.

atına, həm ölkəmizdəki mənəvipsixoloji vəziyyətə təsir edən ciddi amildir və bunun indiyə qədər həll olunmaması bizim hər birimizi, təbiidir ki, Azərbaycan hökümətini də ciddi şəkildə narahat edir. Amma hər bir problemin həlli o zaman sözün həqiqi mənasında səmərəli olur ki, o problemi həll edərkən, daha böyük problem yaratmamış olasan. Azərbaycanın Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin nizama salınması ilə əlaqədar konsepsiyasının kökündə dayanan həqiqət bundan ibarətdir ki, biz həm torpağımızın işğaldan azad olunmasını təmin edə bilək, həm də Azərbaycan başqa bir bəla ilə üzləşməsin, başqa bir faciələri yaşamağa məhkum olmasın. Bəlkə də, biz münaqişəni nizama salaraq ağıllı tədbirlər görmədən elə bir böyük problem yarada bilərik ki, bundan biz udmuş yox, uduzmuş olarıq. Problemin incəliyi bundan ibarətdir. Azərbaycan hökümətinin Heydər Əliyevin müəyyənləşdirdiyi xətlə apardığı siyasətin kökündə dayanan cəhət də bundan ibarətdir. Hədər qanlar tökülməmiş olsun. Torpağı azad etmək üçün tökülən qan, əlbətdə ki, şərəfli qandır. Amma bunun müqabilində torpaq azad olarsa. Torpağı azad edə bilmədən insanlarımızı məhvə göndərmək, düşünürəm ki, düzgün bir yol deyil və heç kim də bu addımı atan höküməti və ya siyasətçiləri bağışlamaz. Bir problemi həll etmək üçün bundan böyük problemlər yaratmaq doğru deyil. Azərbaycanın indi yürütdüyü siyasətin məğzində dayanan odur ki, Azərbaycan o qədər güclənsin ki, bizim torpaqlarımızı işğal etmiş düşmənlərin Azərbaycanın işğal altında saxladıqları torpaqlarını azad etməkdən başqa yolu qalmasın. Azərbaycan güc tətbiq etməklə bu məsələni həll edərkən, alternativ yollar lazım olduqda Azərbaycan üçün ciddi problemlər və ciddi təlatümlər meydana çıxmasın. Bunun yolu nədir? İqtisadiyyatın güclənməsi. İqtisadiyyatı güclü olan bir dövlət, qarşısında duran vəzifələrin hamısını həll etmək qüdrətindədir. Bu gün dünyanın super dövlət-

lərinin gücünün mərkəzini onun iqtisadi potensialı təşkil edir. Azərbaycanın iqtisadiyyatı güclənəndə, iqtisadi potensialı artanda Azərbaycanın dünyadakı mövqeyi güclənir. Bu gün Azərbaycanın mövqeyi on il bundan əvvəlki mövqeyindən qat-qat fərqlidir. İndi Azərbaycan dünyanın çox əhəmiyyətli iqtisadi layihələrinin nəinki iştirakçısıdır, bir sıra hallarda təşəbbüskarı, bir sıra hallarda müəllifidir. Bakı-Tbilisi-Ceyhan yaxud BakıTbilisi-Ərzurum xətləri, indi isə BakıTbilisi-Kars dəmiryolu. Bu sadəcə olaraq bir dəmiryolu xə inin çəkilməsi deyil. Bu, Azərbaycanın və Türkiyənin birləşməsidir. Bu layihənin həyata keçirilməsinə nə qədər maneələr törədilməsinə baxmayaraq, Azərbaycan bu layihəni həyata keçirə bildi. Siz bilirsiniz ki, bu layihənin həyata keçirilməsini istəməyən dünyada çoxlu güclər var və bu niyyətlərini həyata keçirmək üçün həmin layihənin maliyyələşdirilməsindən imtina edildi. Banklar o layihənin həyata keçirilməsi üçün pul ayırmadılar. Xüsusilə də, Gürcüstan hissəsinin çəkilməsi üçün heç kim pul ayırmadı, Gürcüstanın da bunun üçün pulu yoxdur. Gürcüstan bu layihənin həyata keçirilməsini arzulayır. Bunun üçün ona vəsait lazımdır. Vəsaiti isə banklar verməlidir, yəni beynəlxalq qurumlar verməlidir. Beynəlxalq qurumlar da bu layihənin həyata keçirilməsini istəmədiklərinə görə, Gürcüstana o pulu vermədilər ki, layihə ümumiyyətlə pozulsun. Amma Azərbaycanın iqtisadi imkanı olduğundan Gürcüstanın da payına düşən hissəni ödədi ki, Azərbaycanla Türkiyənin birləşməsinə mane yaradanlar öz istəklərinə nail ola bilməsinlər. Əgər Azərbaycanın bu gücü olmasaydı, bu iqtisadiyyatı olmasaydı, Azərbaycan onu edə bilməyəcəkdi. Bir neçə ildən sonra, görəcəksiniz ki, Azərbaycanın artan gücü bu gün bizim həll edə bilmədiyimiz bir məsələni də bax belə uğurla həll etməyə imkan yaradıb. Faciələrlə, təlatümlərlə üzləşmədən, ölkə üçün daha böyük problemin yaranmasına rəvac vermədən,

Bütün bunların hamısı bugünkü Azərbaycanın gerçəklikləri, bugünkü Azərbaycanın reallıqlarıdır. Təbiidir ki, bizi narahat edən bir reallıq da var ki, bu da Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin indiyə qədər nizama salınmamasıdır. Əlbə ə, heç bir xalq onun torpaqlarına qarşı təcavüz edilməsini istəməz. Azərbaycanın torpaqlarının 20 faizi işğal olunubdur, səkkiz milyon yarımlıq Azərbaycan insanının bir milyonu qaçqın və məcburi köçkün vəziyyətində yaşayır. Bu, Azərbaycanın həm iqtisadiyyatına, həm insanlarımızın sosial həy-

Elm-dövlət xadimləri və iş adamlarının çıxışlarından

2007

127

qarşıda dayanan problemin həlledilməsi daha məqsədəuyğundur. Ona görə də Azərbaycanın prezidenti İlham Əliyev ağıllı yol seçmiş, bütün ölkələr üçün məqbul sayılan alternativsiz bir variantı seçmişdir. İqtisadi cəhətdən qüdrətli olan dövlətin qarşısında dayanmaq mümkün deyil. Vaxtilə Azərbaycan bu və ya digər layihələrdə iştirak etmək üçün ayrı-ayrı beynəlxalq qurumlara vəsait ayırması xahişi ilə müraciət edirdisə, indi Azərbaycan özü vəsait ayırır. Dünya da artıq fərqindədir ki, Azərbaycan heç kimə möhtac deyil. İki il bundan əvvəl Rusiya Azərbaycana qaz verilməsi ilə əlaqədar ciddi bir çətinlik törətdi və qazı ver-

başlıca olan Dağlıq Qarabağ problemini həll etmək mümkün olsun. Əlbə ə, dövlət ona görə güclənir ki, həm onun problemləri olmasın, ona kimlərsə problem yaratmasın, həm də insanları yaxşı yaşasın. İnsana xidmət etməyən heç bir iqtisadi potensialın dəyəri yoxdur. Azərbaycanın prezidenti İlham Əliyevin də həyata keçirdiyi siyasətin əsas mayasını təşkil edən bu ideyadır. Amma bəzi hallarda yəqin ki, qəzetlərdən bunu da oxuyursunuz, bizi tənqid edənlər deyirlər ki, ne dən gələn gəlirin niyə hamısını insanlara xərcləmirik. İnanın bundan asan dünyada heç nə yoxdur. Ne tükənən bir sərvətdir. Ne həmişə olmayacaq.

baycan prezidentinin təklif etdiyi yoldur. Əlbə ə, ne dən gələn gəlirlərin qaçqınların güzəranının yaxşılaşdırılmasına xərclənməsi faktlarını siz bilirsiniz. Bunlar məcburi xərclərdir. Amma digər hissələri o yerlərə xərclənməlidir ki, o Azərbaycanın gələcəyinə xidmət etsin və ya daha çox var-dövlət gətirməyə, daha çox sərvət toplamağa xidmət etsin. Ona görə də bizim gənclərimiz aydın dərk etməlidir ki, insan o zaman öz həyatını yaxşı təşkil edir ki, tək bu günü ilə yox, sabahı ilə yaşayır və sabahının daha yaxşı olmasını düşünür. Azərbaycan prezidentinin həyata keçirdiyi siyasət də bundan ibarətdir və biz inanırıq ki Azərbaycan bu yolla daha sürətlə inkişaf edəcəkdir. Prezidentimizin bir şüarını da mən sizin nəzərinizə çatdırmaq istəyirəm; “Ne kapitalını intellektual kapitala çevirmək lazımldır”. Vaxtilə Heydər Əliyev bu xə i yeridirdi. Bir az əvvəl hörmətli rektor qeyd etdi, SSRİ-nin ali məktəblərində təhsil almaq üçün Heydər Əliyev minlərlə Azərbaycan gənclərini başqa respublikalara göndərirdi və indiki Azərbaycanın intelektual gücünün böyük bir hissəsi o zaman formalaşmışdır. Digər tərəfdən Azərbaycandan təhsil almaq üçün gedənlərin bir hissəsi Ukraynada, bir hissəsi Rusiyada, bir hissəsi digər yerlərdə çalışaraq Azərbaycanın adını yüksəklərə qaldıran mütəxəssislərə çevriliblər. İndi isə İlham Əliyev Azərbaycanın istedadlı gənclərinin böyük bir qisminin xaricdə təhsil alması üçün göndərilməsi ilə əlaqədar layihəni də həyata keçirir. Bütün bunların hamısı ondan xəbər verir ki, Azərbaycan prezidenti Azərbaycanın artan potensialının gələcəkdə daha da artmasına xidmət etməsilə bağlı layihələr həyata keçirir. Əziz dostlar, biz inanırıq ki, Azərbaycanın gələcəyi daha parlaq olacaq və biz çalışırıq ki, Azərbaycanın firavan gələcəyinin təmin edilməsi üçün bütün imkanlardan istifadə edək. Bu imkanlar az deyil, bu imkanlar çoxdur və bu imkanlardan səmərəli şəkildə istifadə edilir. Bunlardan biri də

mədi. Amma Azərbaycan Rusiyanın bu addımının qarşısında geri çəkilmədi. Çünki özünün daxili imkanları var idi. Beləliklə, mən hesab edirəm ki, bizim gənclərimiz belə şeyləri öyrənmək üçün maraq göstərməlidirlər. Azərbaycan güclənəcək, gücləndikcə onun potensialı artacaq. Təkcə iqtisadi potensialı yox, həm də dövlətçilik potensialı artacaq, necə ki, bu gün artır, bundan sonra da artacaq və nə qədər bizim potensialımız artacaqsa, Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin nizama salınması imkanları da Azərbaycanın xeyrinə o qədər dəyişəcəkdir. Ölkəmizin potensialını sürətlə artırmalıyıq ki, əslində bizim üçün indi

Bütün ölkələrdə ne tükənir. Digər bir tərəfdən ne in qiyməti indi çox yüksəkdir, amma tarixdə bu hallar da olub ki, ne in qiymətini çox kəskin şəkildə aşağı da sala bilirlər. Sovet hökümətinin iflasa uğramasının bir çox səbəblərindən biri də bundan ibarət idi. 1970-80-ci illərdə Sovet höküməti çoxlu ne ixrac edirdi və o zaman ne in qiyməti çox yuxarı qalxmışdı. 1980-ci illərin ortalarında beynəlxalq güclər sözü bir yerə qoyub ne in qiymətini kəskin şəkildə aşağı saldılar və Sovet höküməti iqtisadi böhranla üzləşdi. Ne dən gələn gəlirlərin Azərbaycanın gələcəyinə xidmət edən layihələrə istiqamətləndirilməsi Azər-

2007

128

Qafqaz Universiteti

elm və təhsilin inkişaf etdirilməsidir. Azərbaycanda təhsillə bağlı islahatların həyata keçirilməsini, yəqin ki, bilirsiniz. Güman edirəm ki, bu islahatların tərkib hissəsindən biri də Qafqaz Universitetidir. Azərbaycan gənclərinin yüksək biliklərə yiyələnməsində bu universitetin xidmətlərinin böyük olduğunu mən görürəm. İnanıram ki, siz bunu məndən daha yaxşı bilirsiniz. Nə qədər ki bizim gənclərimiz savadlı olacaqlar, nə qədər yüksək intellektual səviyyəyə malik gənclərimiz yetişəcəklərsə, Azərbaycanın iqtisadi potensialı da o qədər yüksəlmiş olacaqdır. Güman edirəm ki, gənclərin dövlətimizin, vətənimizin, millətimizin qarşısında yeganə bir xidməti varsa, indiki halda xüsusilə tələbə gənclərin, o da yaxşı oxumaqdır, biliklərə yiyələnməkdir. Siz nə qədər yaxşı oxusanız, deməli, vətəninizi, Azərbaycanı o qədər çox sevdiyinizi nümayiş etdirəcəksiniz. Çünki sizin indi mənimsədiyiniz yüksək biliklər bir neçə ildən sonra Azərbaycanın inkişafına sərf olunacaqdır və onun faydasını həm siz görəcəksiniz, həm sizin valideynləriniz görəcək, həm də sizin övladlarınız görəcək. Ona görə də inanıram ki, bütün ali təhsil ocaqlarında, o cümlədən də Qafqaz Universitetində təhsil alan gənclərimiz bu tarixi missiyalarını aydın şəkildə dərk edirlər və ona müvafiq də çalışırlar, zəhmət çəkirlər. 2008-ci il yaxınlaşır. 2008-ci ildə Azərbaycanda prezident seçkiləri keçiriləcəkdir. Güman edirəm ki, bizim gənclərimizin əksəriyyəti artıq seçicilərdir və bu barədə düşünürlər. Azərbaycan Respublikası prezident İlham Əliyevin rəhbərlik etdiyi dörd il ərzində çox dəyişmişdir. Bu barədə mən danışdım, amma hesab edirəm ki, mənim danışdığımdan daha çoxunu da siz görürsünüz. İnanırıq ki, 2008-ci ilin prezident seçkilərində siz də daxil olmaqla bizim vətəndaşlarımızın, seçicilərin böyük əksəriyyəti İlham Əliyevə səs verəcəklər və növbəti seçkilərdən sonra gələcək beş ildə də Azərbaycan bu templərlə inkişaf edəcək, bu inkişaf sürəti ilə yaşayacağıq. Bu templərlə Azərbaycanı

müasirləşdirəcəyik və bu imkanlar çərçivəsində bütün insanların, o cümlədən də gənclərimizin daha yaxşı yaşamasını təmin etmək üçün layihələr həyata keçirəcəyik. Əlbə ə, problemlər də, çətinliklər də var. O cümlədən gənclərin daha yaxşı oxumalarını təmin etmək üçün təhsillərini başa vurduqdan sonra işləmələri üçün və ya ailə-məişət problemlərini, mənzil problemlərini həll etmək üçün çətinliklər mövcuddur. Amma bununla yanaşı, eyni zamanda bütün bu problemləri həll etmək iqtidarında olan Azərbaycan höküməti və Azərbaycanın prezidenti də var. Biz hesab edirik ki, 2008-ci ilin seçkilərindən sonra da bu istiqamətdə

can dövləti və höküməti ləyaqətlə öz vətəndaşlarına xidmət edəcək. Mən sizə təhsilinizdə uğurlar arzu edirəm, arzu edirəm ki, Azərbaycan üçün layiqli, bilikli, yüksək intellektual səviyyəyə malik olan vətəndaşlar kimi yetişəsiniz. Universitet rəhbərliyinə də təşəkkür edirəm ki, məni bu şərəfə layiq görübsünüz. Təşəkkür edirəm! Sağ olun!

bizim həyata keçirəcəyimiz işlər sayəsində həyatımız daha da dəyişəcək, daha da yaxşılaşacaq, insanlarımız daha yaxşı yaşayacaq, gənclərimiz daha yaxşı yaşayacaq, mənzil problemlərinin də həlli üçün daha səmərəli layihələrin həyata keçirilməsi üçün şanslar yaranmış olacaqdır. Əziz dostlar, mən bir daha məni bura dəvət etdiyinizə görə sizə minnətdarlığımı bildirirəm. İstəyirəm ki, siz əmin olasınız, bu gün Azərbaycanda həyata keçirilən siyasətin bünövrəsi Heydər Əliyev tərəfindən o qədər əsaslı şəkildə qoyulmuşdur ki, o bünövrə əsasında Azərbaycan uzun illər inkişaf edəcək., yüksələcək, dövlətimiz möhkəmlənəcək, Azərbaycan öz potensialını artıracaq və Azərbay-

Elm-dövlət xadimləri və iş adamlarının çıxışlarından

2007

129

Məruzəçinin 70 yaşına həsr olunmuş yubiley proqramındakı çıxışı

Qafqaz Universiteti, 27 dekabr 2007-ci il

Çox sağ olun! Mən hamınıza təşəkkür edirəm! Xüsusilə hörmətli rektorumuz Əhməd bəyə təşəkkürlərimi bildirmək istəyirəm. Ümumiyyətlə, bu tədbiri təşkil etməkdə əmək sərf etmiş hər kəsə öz təşəkkürümü bildirirəm. Mənim bu tədbirə qədər heç bir şeydən xəbərim olmayıb ki, nə olacaq, necə olacaq?

Prof. Əjdər Ağayev
Qafqaz Universitetinin “İbtidai Təhsilin Metodikası” kafedrasının müdiriı

Bizdə gözəl bir söz var, qonaqlarımız üçün deyirəm, “Qafqaz ailəsi”. Biz buranı Qafqaz ailəsi adlandırırıq. Bu söz mənim çox xoşuma gəlir. Bilmirəm ilk dəfə bu sözü kim işlədib, o adama təşəkkürümü bildirirəm. Çox yerində işlənmiş bir sözdür. Biz, həqiqətən də, burada bir ailəyik, Qafqaz ailəsiyik. Bizim Qafqaz ailəsinin müəllimləri olduqca səmimi, mehriban, işi üçün can yandırandırlar. Tələbələrimiz də həmçinin çox demokratik meyilli, çalışqan, öz işini çox gözəl biləndirlər. Bu ailə mənim üçün həm də ona görə doğmadır ki, burada müəllim- tələbə ailəsi, birliyi var. Biz tələbə - müəllim əməkdaşlığı içərisində işləyirik. Ona görə də mən bu universitetin koridorlarında gəzərkən, bir müəllim olaraq, bir insan olaraq özümü dərk edərək gəzirəm. Bu universitetdə şəxsiyyət azadlığı, şəxsiyyət böyüklüyü var, qarşılıqlı anlaşma, səmimiyyət, rəğbət var. Həqiqi mənada, Allahın insanlara bəxş etdiyi məhəbbət var. Ona görə də mən Qafqaz Ailəsini sevirəm. Bu tədbirdə iştirak edənlər bu ailənin böyüyünü də gördülər, kiçiyini də gördülər, səmimiyyətini də gördülər. Bir dəfə Tofiq Quliyevin 80 illik yubileyində iştirak edirdim. Səhv etmirəmsə, Respublika Sarayında idi. Heydər Əliyev cənabları da orda idi, bir çox sənət adamları iştirak edirdi. Təxminən üç saata qədər Tofiq Quliyevin mahnıları səsləndi. Sonda, çıxış üçün Tofiq Quliyevə söz verdilər. O dedi ki, mən indi bildim ki nəsə etmişəm, işləmişəm, deyəsən. Heç özümün xəbərim yox idi. Bu gün də mən eyni vəziyyətə düşdüm. Mənim özümün də etdiklərimdən xəbərim olmayıb. Çünki elədiklərimi planlı, düşünülmüş bir şəkildə etməmişəm. Həyatın axarı kimi, ehtiyac yaranıb, tələbat yaranıb, duyğu meydana gəlib. Yaradıcı adamlar daha gözəl bilər, bəzən elə olur ki, gecə saat 3-də qalxırsan bir də görürsən ki, bir saata bir şeir artıq hazırdır. Buna zaman lazım deyil. Əsas

Biz buranı Qafqaz ailəsi adlandırırıq. Bu söz mənim çox xoşuma gəlir. Bilmirəm ilk dəfə bu sözü kim işlədib, o adama təşəkkürümü bildirirəm. Çox yerində işlənmiş bir sözdür. Biz, həqiqətən də, burada bir ailəyik, Qafqaz ailəsiyik.

2007

130

Qafqaz Universiteti

zaman gedir pedaqogikaya, elmə. Bu mənim vaxtımı yaman alır. Bu sahə olmasaydı bədii yaradıcılıq məndə daha geniş olardı. Elmə üstünlük verdiyim üçün də peşman deyiləm. Çünki şair olanda gərək vurğun olasan, mən də vurğun olası deyiləm. Elmin ucalığı daha yaxşıdır. Mən Qafqaz ailəsinə belə bir tədbiri təşkil elədiyinə görə, məni özüm haqqında düşünməyə vadar etdiyinə görə təşəkkür edirəm. Burada mənim haqqımda deyilən sözlərin hamısı mənə məsuliyyətdir. Mən gərək belə olmağa çalışam, bu deyilənləri bundan sonra da davam etdirəm. Hər bir insanın hesabatı var. Bu hesabat gələcək işlərində insana nəyi isə qurubyaratmağa sövq edir. Mən, əlbə ə, Qafqaz Universitetinə bağlıyam. Çünki Qafqaz Universiteti bizim ortaq türk dünyasını yaradır. Mən bunu tələbələrimə də deyirəm. Hamı türk dünyası üçün ortaq bir dil haqqında fikir söyləyir. Mənim fikrimcə, bizim burada tələbələrimizlə, bir-birimizlə danışarkən istifadə etdiyimiz dil elə ortaq dildir. Artıq biz bunu yaratmışıq. Bundan əlavə, buradakı insanlar keçmişlərinə, tarixlərinə bağlıdırlar. Türk soyu birliyinə bağlıdırlar.

Mən Türkiyənin bir çox yerində olmuşam. Mən dünya türk xalqlarının qurultayında iştirak edərkən hiss etdim ki, harada bir türk varsa, harada bir azərbaycanlı varsa, orada bir qarış türk-azərbaycanlı torpağı var. Onu qorumaq lazımdır. Burada biz ürəklərimizi, torpaqlarımızı, əqidələrimizi, gələcəyimizi birləşdirə bildiyimizə görə bu universitet mənim üçün əzizdir. Adi bir insan olaraq deyirəm, bunun qiymətini təbii ki, ulu öndərimiz Heydər Əliyev verib, ölkəmizin prezidenti cənab İlham Əliyev verib, yəni başa düşən insanlar bunun qiymətini verib. İcazə versəydiniz çıxışımı bir şeirlə bitirmək istəyirəm. Bu şeiri 1999-cu il iyul ayının 23-də Türkiyədə olarkən yazmışdım və “Millətin səsi” qəzetində dərc olunmuşdu. Ayaq basdım torpağına, Ciyər dolusu çəkdim havanı, Seyrə çıxdım aranına, dağına Gəzdim məcnun kimi hər yanı, Qardaş yurdu Türkiyə! İçdim sularından doyunca, Qoxladım yarpağını Yastığına baş qoyunca. Ninni sandım torpağını Qardaş yurdu Türkiyə! Halal çörəyini yedim,

Dadını, tamını xoşladım. Əjdərəm, qardaşınam Dedim bir türk adıdır, adım Qardaş yurdu Türkiyə! Azəri elində doğuldum, Atatürkü sandım bayraqdarım, Rəsulzadə həsrəti ilə boğuldum Sən oldun ümid diyarım Qardaş yurdu Türkiyə! Nə iyi günlər ki, daha müstəqildir Azərbaycan! Nə xoşbəxtəm türk qardaşım səsimə səs verir, deyir can, Qardaş yurdu Türkiyə! Bir tatlı su kimisən, oh nə şirin ax ürəyimə Kəndini görmək istəsən, ara qəlbimi bax ürəyimə Qardaş yurdu Türkiyə! Atatürk inancı inancım, Atatürk qeyrəti qeyrətim! Azəri oğluyam, Türk Ataya sonulmazdır məhəbbətim Qardaş yurdu Türkiyə! Qardaşımı görməyə gəldim, Üzümü sürtdüm torpağına. Yüksəldikcə yüksəldim, Baxdıqca ucalan bayrağına. Qardaş yurdu Türkiyə Çox sağ olun! Mən hamınıza təşəkkür edirəm!

Elm-dövlət xadimləri və iş adamlarının çıxışlarından

2007

131

Qafqaz Universitetinin professoru Əjdər Ağayevin 70 yaşına həsr olunmuş yubiley proqramındakı çıxışı

Qafqaz Universiteti, 27 dekabr 2007-ci il

Hörmətli tədbir iştirakçıları, hörmətli Qafqaz Universitetinin tələbələri, professor-müəllim heyəti! Əvvəlcə Əjdər müəllim haqqında söz deməmişdən qabaq Azərbaycan Respublikasının təhsil sistemində xüsusi yeri olan və öz tələbələri ilə, yetişdirmələri ilə təkcə Azərbaycanda yox, dünyanın təhsil məkanında özünə xüsusi yer tutan Qafqaz Universitetinin bütün professor-müəllim heyətinə, tələbələrinə və bu gün burada iştirak edən gənclərimizə, ağsaqqallarımıza, başda universitetin rektoru prof. Əhməd Saniç olmaqla, hərkəsə böyük minnətdarlığımı bildirirəm. Ona görə ki, bu gün 70 yaşı tamam olan “cavan oğlan”, pedaqoji elmləri doktoru, bir neçə akademiyanın həqiqi üzvü olan akademik Əjdər müəllimin yubileyini belə yüksək səviyyədə təşkil etmisiniz. Buna görə Əhməd bəyə Təhsil Problemləri İnstitutunun kollektivi adından, ümumiyyətlə, Azərbaycan Təhsil Nazirliyinin kollegiyası adından çox böyük minnətdarlığımı bildirirəm. Hörmətli tədbir iştirakçıları, mənə belə gəlir ki, Əjdər müəllimin keçdiyi həyat yolu ilə burada tanış oldunuz, bunu təkrar etməyə ehtiyac yoxdur. Ancaq Əjdər müəllimə xas olan, Əjdər müəllimi bir insan kimi, yüksək mədəniyyətə sahib olan bir müəllim kimi, pedaqoq kimi, keçdiyi həyat yolu ilə tanış olanda bizdə müəyyən təsəvvürlər yarandı. Mənə belə gəlir ki, insanı formalaşdıran, insanın dünyasını zənginləşdirən əməkdir. Fikrimcə, insan dünyaya göz açandan sonra, formalaşma dünyasını keçərkən, qarşısına qoyduğu məqsəd birinci növbədə xalqına, millətinə, dövlətinə gərəkli bir insan kimi formalaşmaq olmalıdır. Pedaqoq, müəllim olmaq çox ağır bir sənətdir. Müəllimin özü bir şəxsiyyət kimi elə bir insandır ki, onun daxili dünyasını duymaq, onun daxili aləmi haqqında təsəvvür yaratmaq, onun əməyini qiymətləndirmək ancaq onun yetişdirdiyi insanlar, dərs dediyi tələbələr tərəfindən edilə bilər. Mən uzun müddət bu sahədə çalışan biri olduğuma görə bu qənaətə gəlmişəm. Əjdər müəllimin keçmiş Lenin adına Pedaqoji İnstitutunda, indiki Azərbaycan Dövlət Pedoqoji Universitetində ali təhsil aldığı 1955-60-cı illərdə mən də həmin müəssisədə təhsil almışam (1957-62-ci illər) və fizika fakultəsini bitirmişəm. Çox təəssüflər olsun ki, o vaxtlar mən Əjdər müəllimi tanımamışam. Ancaq insan həy-

Akademik Abdulla Mehrabov
Azərbaycan Respublikası Təhsil Problemləri İnstitutunun direktoru

Qafqaz Universiteti Azərbaycan Respublikasının təhsil sistemində xüsusi yeri olmaqla, öz tələbələri və yetişdirmələri ilə təkcə Azərbaycanda yox, dünyanın təhsil məkanında özünə xüsusi yer tutur.

2007

132

Qafqaz Universiteti

atda arzu ilə yaşayır. Bu arzu məni Təhsil Problemləri İnstitutuna gətirdikdən sonra mən Əjdər müəllimlə birbaşa münasibətdə olmuşam və bir insan kimi, gözəl bir ailə başçısı kimi, şəxsiyyətli bir insanla tanış olmuşam, əməkdaşlıq etmişəm. Hal hazırda Əjdər müəllim Təhsil Problemləri İnstitutunda Təhsilin Konseptual Problemləri şöbəsinin müdiridir. Eyni zamanda bizdə fəaliyyət göstərən ixtisaslaşmış dissertasiya şurasının üzvüdür və s. Azərbaycan ikinci dəfə müstəqillik qazandıqdan sonra, ümummilli liderimiz ölkədə müəyyən stabillik yaratdıqdan sonra, ölkənin təhsil sistemində də islahatların aparılması zərurəti ortaya qoyuldu. Yeni müstəqil dövlət keçmiş qapalı bir cəmiyyətdən açıq bir cəmiyyətə keçdi və bazar iqtisadiyyatı deyilən belə bir iqtisadi yanaşmalar olan bir dövr olduğuna görə təhsil sistemində də islahatların aparılması zərurəti meydana gəldi. İstənilən bir məsələyə baxışda o məsələdə olan problemləri aydın

təsəvvür etmədən onun elmi-nəzəri, pedaqoji, psixoloji, metodik əsaslarını işləmək mümkün deyil. Əvvəlcə problem olduğu kimi üzə çıxarılmalıdır, problemin məqamları araşdırılmalıdır, ondan sonra onun elminəzəri, pedaqoji, psixoloji, metodik əsasları işlənməlidir. Əjdər müəllim belə alimlərdəndir. Hal-hazırda Azərbaycan təhsil sistemi qarşısında duran ən böyük vəzifələrdən biri, ilk növbədə kamil insanın, şəxsiyyətin, başqa sözlə desək rəqabətə davamlı insanın formalaşdırılması məsələsidir. Bu rəqabətə davamlı insanın formalaşdırılması birinci növbədə təhsil sistemi ilə bağlıdır. Ancaq təhsil sistemi də bu insanın formalaşdırılmasında heç vaxt təkcə bir iş görə bilməz. Belə insanın formalaşdırılmasının mənbəyi ailə, cəmiyyət və məktəb üçlüyündən ibarət olmalıdır. Məzmun isə milli, mənəvi, ümumbəşəri dəyərlərə söykənməlidir. Metodologiyası və texnologiyası isə bu qarşılıqlı münasibətlər mədəniyyətinin birliyindən əmələ gəlməlidir. Bax belə bir insanın formalaşdırılması üçün bizim təhsil problemləri

institutunda, o cümlədən təhsilin konseptual problemləri şöbəsində, hansıki hörmətli professor Əjdər Ağayev rəhbərlik edir, bu problemlər araşdırılır, bu problemlərə münasibət bildirilir. Azərbaycanımızın iqtisadiyyatı bu gün inkişaf edir. İqtisadiyyatın inkişafı təhsilin inkişafı ilə bağlıdır. Əgər təhsilimiz inkişaf etməsə, iqtisadiyyatda olan inkişaf heç vaxt daimi ola bilməz. Mən çıxışımın sonunda yenə də Qafqaz Universitetinin rəhbərliyinə öz təşəkkürümü bildirmək istəyirəm. Sonra üzümü bizim hörmətli Əjdər müəllimə tutub deyirəm: - Əjdər müəllim, sizi bir daha ürəkdən təbrik edirəm, sizə cansağlığı, uğurlar arzu edirəm. Siz təhsil sahəsində prezident təqaüdünə layiq görülən insanlardan birisiniz. Əslində belə “cavan” yaşında prezident təqaüdünə layiq görülən insanlar az olur. Sizə can sağlığı, uzun ömür arzulayıram. Sağ olun!

Elm-dövlət xadimləri və iş adamlarının çıxışlarından

2007

133

Faizə Əbu Əl-Nəcə xanıma Qafqaz Universitetinin fəxri doktoru adının verilməsinə həsr olunmuş görüşdəki çıxışı

Qafqaz Universiteti, 27 dekabr 2007-ci il

Bağışlayan və mərhəmətli Allahın adı ilə! Sizin hamınızın üzərinə salam olsun. Hörmətli universitet rektoru, hörmətli əziz dostum Abşeron rayonunun icra başçısı, burada olan misirli qonaqlar və eyni zamanda burada əyləşən tələbələr, sizin hamınıza təşəkkür edirəm və sizlərə gələcəyin liderləri olmağı arzulayıram!

Faizə Əbu Əl-Nəcə
Misir Ərəb Respublikasının Beynəlxalq Əməkdaşlıq naziri

Mən öz hisslərimi sizə çatdırmaqda, həqiqətən də, çətinlik çəkirəm. Sizin universitetinizin mənə fəxri doktor adının verməsi qərarı mənə məlum deyildi və mənim üçün böyük bir sürpriz oldu, ona görə də nə edəcəyimi, nə deyəcəyimi bilmirəm. Lakin bu sürpriz xoş bir xəbərdir. Mənim qəlbimdə, mənim həyatımda mühüm bir yerə sahibdir və məndə xoş təəssürat buraxdı. Bu mühüm tarixi gün mənə belə bir fəxri adın verilməsi ilə üst-üstə düşdü. Bu da, mənim fikrimcə, Azərbaycan - Misir dostluğunun bir nümunəsidir. Artıq iki gündür ki, gözəl Azərbaycan torpağındayıq. Biz burada özümüzü qardaş Azərbaycan xalqının qayğısı, əhatəsində hiss etdik. Eyni zamanda biz burada özümüzü öz evimizdəki kimi, ikinci evimizdəki kimi hiss edirik. Dünən Bakıda çoxlu görüşlər keçirdik. Bu görüşlərin içərisində Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevlə olan görüşümüz yadda qalan oldu. Daha sonra biz Bakıda Misir – Azərbaycan İqtisadi Əməkdaşlıq Komissiyası hökümətlərarası komissiyanın üçüncü iclasının açılışında olduq. Burada biz həmçinin Təhsil naziri, Rabitə və İnformasiya Texnologiyaları naziri və Xarici İşlər naziri ilə də görüşlər keçirdik. Yadda qalan görüşlərdən biri də öz həmkarım, Azərbaycan Respublikasının İqtisadi İnkişaf naziri Heydər Babayevlə də görüşlərimiz oldu. Sabah isə bizi digər görüşlər gözləyir. Məlumat üçün qeyd edim ki, biz sabah baş nazir, parlamentin sədri və bir sıra digər nazirlərlə görüşlər keçirəcəyik. Bu gün səhər saatlarından etibarən Abşeron rayonuna səfərimiz başladı. Abşeron rayonunun sakinləri bizi böyük coşqu ilə qarşıladılar və biz bunu heç bir zaman unutmayacağıq. Həqiqətən də, böyük və tarixi bir gün idi. Biz Abşeron rayonunda bir sıra görüşlər keçirdik. Eyni zamanda Abşeron rayonunda Misir iş adamlarının investisiya qoyması

Bu köklü universitet haqqında reportaja baxarkən gördüm ki, burada müxtəlif sahələri əhatə edən fakultələr və müxtəlif ixtisaslar vardır və bu gözəl universitetdə sizlər üçün çox gözəl şərait yaradılmışdır.

2007

134

Qafqaz Universiteti

məsələlərini də müzakirə etdik. Burada mənimlə birlikdə Misir Ərəb Respublikasının dərman preparatları hazırlayan ən böyük şirkətlərindən birinin nümayəndəsi, “Aqdima” şirkətinin prezidenti var. O da eyni zamanda müəllimdir və vaxtilə Misir Ərəb Respublikasının Ayn Şəms Universitetinə rəhbərlik etmişdir. Mən qeyd etmək istəyirəm ki, tərcüməçiniz də, bu universitetin məzunlarından biridir, Ayn Şəms Universitetinin Dillər fakultəsini bitirmişdir. Bu gün Misir – Azərbaycan əlaqələrində tarixi bir gündür. Azərbaycan və Misir dostluğunun simvoluna çevrilən Abşeron rayonundakı Misir – Azərbaycan dostluq parkının açılışında, həmçinin Misir Ərəb Respublikasının prezidenti Cənab Hüsnü Mübarəkin heykəlinin açılışında da iştirak etdik. Qeyd etmək istəyirəm ki, analoji heykəl Misir Ərəb Respublikasının Qalubiyyə şəhərində də Azərbaycanın ümummilli lideri Heydər Əliyev üçün qoyulmuşdur.

İstər bu universitetdə, istərsə Misir Ərəb Respublikasındakı universitetlərdə, istər dünyanın digər bir sıra universitetlərində tədris alan tələbələrlə görüşdüyüm zaman həmişə gəncliyin gücünə inanmışam və onların gələcəyə olan inamını, onların qüvvəsini, onların gücünü, bacarığını həmişə qiymətləndirmişəm. Misir Ərəb Respublikasının naziri olaraq hər zaman gəncləri, elmi və elmi araşdırmaları dəstəkləyirəm və tərəfdarıyam. Bu köklü universitet haqqında reportaja baxarkən gördüm ki, burada müxtəlif sahələri əhatə edən fakultələr və müxtəlif ixtisaslar vardır və bu gözəl universitetdə sizlər üçün çox gözəl şərait yaradılmışdır. Mən sizə bildirmək istərdim ki, təhsilə, insan qaynaqlarına qoyulan investisiya ən önəmli investisiyadır. Bu elm məbədinin əsasını qoyanlar və bu elm məbədinin inkişafına kömək edənlərə təşəkkür etmək istəyirəm. Mən video materiala baxdığım zaman hiss etdim ki, bu köklü universitetin elmi səviyyəsinə də layiqi qiymətlər ver-

ilmişdir. Burada bir çox ölkələrdən tələbələr təhsil alırlar. Bu da universitetin nə qədər populyar olduğunu göstərir. Bunu da deməyi özümə borc bilirəm ki, Misirin də bu cür nəcib əməllərdə iştirakının artırılmasının tərəfdarıyıq və müxtəlif vasitələrlə Misir də bu universitetin inkişafında öz töhfələrini verə bilər. Misir, Azərbaycan və Türkiyə inkişaf etməkdə olan ölkələrdir. Bu dövlətlər öz iqtisadiyyatlarında böyük nailiyyətlər əldə ediblər və inkişaf yolunda uğurla addımlamaqdadırlar. Hər üç ölkənin gələcək həyatında böyük göstəricilər əldə edəcəyi proqnozlaşdırılır, lakin bu proqnozlar siz tələbələrin dəstəyi ilə mümkün olacaqdır. Eyni zamanda onu da qeyd etmək istəyirəm ki, insan qaynaqları, insan resursları müasir dövrümüzdə çox mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Gənclər bizim gələcəyimizdir və gənclərimiz istər Misirdə, istər Azərbaycanda, istər Türkiyədə, istərsə də digər dost ölkələrdə elm nurunu, elm işığını irəliyə doğru aparmalıdırlar. Sizə onu da bildirim ki, mənim təmsil etdiyim ölkənin əhalisi yetmiş altı milyondur və bunun da böyük bir qismini gənclər təşkil edir. Bu mənada baxdığımız zaman İslam Dünyasında gənclərin gələcəkdə mühüm göstəricilər əldə etməsi mümkündür. Qəlbimin dərinliklərindəki hissləri sizə tam olaraq çatdıra bilməsəm də, ən son arzularım bundan ibarətdir ki, Misir və Azərbaycan universitetləri arasında körpülər qurulsun, tələbə mübadiləsi aparılsın və bu tələbə mübadiləsi eyni zamanda iki ölkənin ümumi maraqlarına xidmət etsin. Bundan başqa, mən siz tələbələri, gəncləri Misiri görməyə dəvət edirəm. Sizə təhsil həyatınızda, iş həyatınızda ən xoş arzularımı çatdırıram və yeni ilinizi təbrik edirəm, qarşıdan gələn il sizin üçün uğurlu olsun! Sağ olun!

Elm-dövlət xadimləri və iş adamlarının çıxışlarından

2007

135

Hörmətli nazir, cənab qubernator, hörmətli qonaqlar, əziz tələbələr! Mən sizin hər birinizi salamlayıram! Bu günlər bizim hər birimiz üçün, abşeronlular üçün tarixi günlərdəndir. Bir neçə ay bundan əvvəl həsrətlə gözlədiyimiz günlər artıq gəldi çatdı. Bu gün artıq biz misirli dostlarımızla, qonaqlarımızla bir yerdəyik. Biz bu gün çox tarixi bir an yaşadıq. Misir Azərbaycan dostluq parkının açılışında iştirak etdik, bütün dünyada tanınmış siyasi xadim Məhəmməd Hüsnü Mübarəkin abidə kompleksinin açılışında iştirak etdik. Xırdalan şəhərinin mərkəzi küçələrinin birinə bizim dost əyalət olan Qalubiyyə əyalətinin adını verdik. Yaşadığımız bütün bu gözəl anların içərisində ən gözəli bizim hamımızın hörmət etdiyi xanım Faizə Əbu Ənnəcaya Xırdalan şəhərində yerləşən Qafqaz Universitetinin fəxri doktoru adının verildiyi an oldu. Mən öz adımdan, burada əyləşənlər adından, bütün rayon ictimaiyyəti adın-

dan xanım naziri təbrik edirəm ona şəxsi həyatında, iş həyatında uğurlar arzu edirəm. Onu da deyim ki, bu Qafqaz Universiteti ilk fəxri doktor ünvanını, bu böyük fəxri adı Faizə xanıma təqdim etdi. Mən inanıram ki, bu tədbir hamımızın həyatında önəmli bir yer tutacaq. Siz şahidi oldunuz ki, bu gün Misir-Azərbaycan dostluğunun bünövrəsi çox möhkəm şəkildə qoyulmuşdur. Bizim prezidentlərimiz cənab Məhəmməd Hüsnü Mübarək və cənab İlham Əliyev arasında imzalanmış o protokollar lazımi yerlərdə layiqincə icra olunur və bizim bu dostluğumuz əbədi və möhkəm olacaqdır. Yaşasın Misir-Azərbaycan dostluğu! Mən hamınızın bayramını təbrik edirəm. Yeni iliniz mübarək! Sağ olun!

Zakir Fərəcov
Abşeron rayon icra hakimiyyətinin başçısı

2007

136

Qafqaz Universiteti

Bağışlayan və mərhəmətli Allahın adı ilə! Hörmətli, cənab rektor! Əziz tələbələr, övladlarım! Bu köklü universitetdə bizləri qarşıladığınıza görə sizləri təbrik edirəm və təşəkkür edirəm. Bizim hal-hazırda içində olduğumuz bu zal mənə Qahirə Universitetinin Hüquq Fakültəsini xatırladır. Mən Qahirə Universitetinin Hüquq Fakültəsini bitirmişəm, oranı bitirdikdən sonra isə hakim olaraq fəaliyyətə başlamışam. Sizinlə görüş məni öz tələbə olduğum illərə apardı. Mənim üç qız övladım var və hər üçü ali təhsillidir. Bu universitetdə təhsil alan tələbə qızlara baxdığım zaman onların simasında öz qızlarımı görürəm. Mənim qızlarımdan biri əczaçı, ikincisi sosial elmlər üzrə mütəxəssis, digəri isə məhkəmədə hakimdir. Mən buradakı tələbələrin də hər birinə arzu edirəm ki, onlar universiteti bitirdikdən sonra həyatda öz layiqli yerlərini tutsunlar və öz karyeralarının zirvələrinə doğru hərəkət etsinlər. Azərbaycan bizim sevdiyimiz ölkələr sırasındadır. Mən Misirin ən böyük quberniyalarından birinə rəhbərlik edirəm. Bizim quberniyanın ərazisində ümummilli lider Heydər Əliyevin heykəli ucaldılmışdır. Eyni zamanda Abşeron rayonunda da Misir Ərəb Respublikasının prezidenti Məhəmməd Hüsnü Mübarəkin heykəli ucalır.

Mənim rəhbərlik etdiyim quberniyanın əhalisi beş milyondur və bizim quberniyamızda bir universitet vardır ki, tələbələrinin sayı əlli beş mindir. Həmin universitetdə on beş fakultə vardır. İcazə verin mən Qafqaz Universiteti rektorundan xahiş edim ki, bu universitetin bir neçə tələbəsini Qalubiyyəyə göndərsin və biz onları qonaq olaraq qəbul edək. Biz də onları sizin bizi qarşıladığınız kimi, gözəl bir şəkildə qarşılayaq. Mən Abşeron rayonu Xırdalan şəhərində Misir – Azərbaycan dostluq parkının açılışındakı çıxışım zamanı qeyd etdim ki, biz sizlərin, abşeronluların ürəyində, qəlbində öz yerimizi tapdıq və eyni zamanda bizim ürəyimizdə özünüzə yer elədiniz. Bu sevginin əlaməti olaraq, simvolu olaraq icazə verin mən cənab rektora Qalubiyyə qubernatorluğunun rəsmi simvolunu təqdim edim. Sizi salamlayıram, sizə təşəkkür edirəm, sizə öz sevgilərimi bildirirəm! Sağ olun!

Adli Hüseyn
Misir Ərəb Respublikası Qalubiyyə əyalətinin qubernatoru

Qafqaz Universitetində tədris qısa müddətdə köklü şəkildə inkişaf etdirilib.

Elm-dövlət xadimləri və iş adamlarının çıxışlarından

2007

137

biyyə və Abşeron arasında imzalanmış qardaşlaşma haqqında protokol artıq öz səmərəsini verir, əməli şəkildə həyata keçirilir və mən bunu regionlar diplomatiysı adlandırıram. Sadəcə Abşeron və Qalubiyyə arasında deyil, eyni zamanda Azərbaycan və Misir arasında da əlaqələrin inkişafında böyük rol oynayan əziz qardaşımız, dostumuz Abşeron rayonunun icra başçısı Zakir Fərəcovu da salamlamaq istəyirəm. Bu salonda, bu kürsüdə bizə dəfələrlə söz verən Qafqaz Universitetinin rektoru professor Ahmet Saniçi də salamlamaq istəyirəm. Fəzilət əhli olan insanlar heç bir zaman unudulmurlar və onlar bütün təşəkkürlərə layiqdirlər. Fürsətdən istifadə edib Misir-Azərbaycan əlaqələrinin inkişafında oynadığı rola görə Azərbaycan Respublikasının Təhsil naziri cənab Misir Mərdanova da təşəkkür etmək istəyirəm. Həmçinin qardaş Türkiyə Respublikasının Milli Təhsil naziri Hüseyin Çelik cənablarına da öz təşəkkürümü bildirirəm və eyni zamanda Çağ Öyrətim İşlətmələrinin prezidenti cənab Ənvər Özərən bəyə də burada bu gözəl universitetin mövcud olmasında göstərdiyi qayğıya və oynadığı rola görə öz təşəkkürümü bildirirəm. Hazırda burada olan Misir nümayəndə heyəti istər rəsmi heyət olsun, istərsə də iş adamları olsun vaxtlarını sərf edib bura gəldikləri üçün onlara

təşəkkür etmək istəyirəm. Onların arasında iş adamı “Aqdima” Şirkətlər Qrupunun prezidenti cənab Avattaceddin də vardır, ona öz şəxsi təşəkkürümü bildirirəm. Bu gözəl tədbiri işıqladırdıqları üçün kütləvi informasiya vasitələrinin nümayəndələrinə - Misir Ərəb Respublikasının Əl Əhram və Əl Cümhuriyyə qəzetlərinin nümayəndələrinə, həmçinin Azərbaycan kütləvi informasiya vasitələrinin nümayəndələrinə də öz təşəkkürümü bildirmək istəyirəm. Nitqimin sonunda eyni zamanda tələbələrə və buradakı Misir diplomatik missiyasının nümayəndələrinə də əlaqələrin inkişafında oynadıqları rola görə öz təşəkkürümü bildirirəm. Bir daha bəyan etmək istəyirəm ki, Qafqaz Universitetinin Ərəb dili bölməsində təhsil alan tələbələrə və ümumiyyətlə, Ərəb dili bölməsinə hər cür texniki dəstəyi hər zaman göstərməyə hazırıq və bu dəstəyin göstərilməsində bizə göstərdiyi köməyə görə Misir Ərəb Respublikasının Xarici İşlər Nazirliyi MDB ölkələri ilə əməkdaşlıq fondunun rəhbərliyinə və şəxsən Xarici İşlər Naziri cənab Əhməd əbul Veytə də öz təşəkkürümü bildirirəm. Sonda, bir daha sizlərə təşəkkür edir, yeni iliniz mübarək olsun deyirəm. Sağ olun!

Yusif Əhməd İbrahim Əlşərqavi
Misir Ərəb Respublikasının Azərbaycandakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri
Bağışlayan və Mərhəmətli Allahın adı ilə! Hörmətli xanımlar və cənablar! İcazə verin öz salamlarımı Azərbaycanın və Misirin dövlət başçıları cənab İlham Əliyevə və cənab Məhəmməd Hüsnü Mübarəkə çatdırım. Bu əlaqələrin inkişafında onların aparıcı rolu vardır və hər iki dövlət başçısı əlaqələrin inkişafına öz töhfələrini vermiş və bu əlaqələrin inkişafını dəstəkləmişlər. Hörmətli xanımlar və cənablar, eyni zamanda burada Misir Ərəb Respublikasının Beynəlxalq Əməkdaşlıq Naziri xanım Faizə Əbunəcaini, Misir – Azərbaycan hökümətlərarası komissiyasının misirli həmsədrini salamlamaq istəyirəm. Xanım doktor Faizə Əbunnəca Misir Azərbaycan əlaqələrinin inkişafında bizə hər zaman dəstək verir və biz onun daimi qayğısını hər zaman hiss edirik. Eyni zamanda burada Misir Ərəb Respublikasının Qalubiyyə qubernatoru Adli Hüseyni də salamlamaq istəyirəm. Bildiyiniz kimi, hər iki ölkənin şəhərləri Qalu-

2007

138

Qafqaz Universiteti

Tələbələrimiz Londonda kurs keçdilər
Qafqaz Universitetinin fəallarından 7 nəfərlik tələbə heyəti 2007-ci ilin avqust ayında İngiltərənin paytaxtı London şəhərində olmuşlar. Tələbələrin buradakı fəaliyyəti dil öyrənmə, səyahət və araşdırmalardan ibarət proqramlarla izlənilmişdir. Qafqaz Universiteti xarici vətəndaşlar üçün Hazırlıq Şöbəsinin müdiri Əli Tatlının tərtib etdiyi proqram əsasında tələbələr “E.F. School”da iki hə əlik ingiliscə öyrənmə kursunu keçmişlər. “E.F.” məktəbləri 40 ildən çoxdur ki, dünyanın 65 ölkəsində beynəlxalq təhsil sahəsində təcrübəli tədris verən təhsil müəssisələri kimi tanınır. Tələbərin bu tədris müəssisələrində təcrübəli ingilis müəllimləri tərəfindən aldıqları dərslər iki hə ə ərzində davam etsə də, onların ingiliscə danışıqlarına ciddi şəkildə təsir etmişdir. Bu müddət ərzində tələbələrimiz əvvəlcədən təşkil edilmiş ingilis ailələrində qonaq olaraq qaldılar. Əlbə ə ki, bu vəziyyət də tələbələrin xarici dil qabiliyyətlərini inkişaf etdirə bilmələrinə xeyli kömək etmişdir. Bundan başqa gəzintilər və araşdırmalar zamanı əldə edilən praktiki nəticələr də dil öyrənilməsində çox faydalı olmuşdur. Tələbələrin qonaq qismində qaldıqları evlərdə başqa ölkələrdən gəlmiş həmyaşıdları ilə qarşılıqlı münasibətlərin inkişaf etdirilməsi ilə mədəniyətlərarası dialoqun əmələ gəlməsinə də müsbət təsir göstərmişdir ki, bu fəaliyyətlərin nəticəsi olaraq, gənclər arasındakı dostluq münasibətləri hələ də davam etməkdədir. Tələbələrimiz Londonda səhər və axşam yemək saatlarını qonaq olduqları ailələrlə birlikdə keçirərkən, günorta yeməklərini isə “Hyde Park” və ya “Green Park”da piknik şəklində yeyirdilər.

Elm-dövlət xadimləri və iş adamlarının çıxışlarından

2007

139

“E.F.” məktəbində ilk gün keçirilən səviyyə imtahanından sonra tələbələrimiz “Waterloo” və “Regents Park” yaxınlığında, “Great Potland Road”dakı məktəbdə yerləşdirildilər. Keçirilən səviyyə imtahanından yüksək göstəricilərlə çıxan tələbələrimiz bizi də sevindirmişdilər. Gəzinti və araşdırmalar zamanı gediləcək yerlərin təyin edilməsi və tapılmasında tələbələrdən birbaşa istifadə edilməsi və bunun üçün hər gün bir tələbənin müəyyənləşdirilərək öndərlik edə bilməsinin təmin edilməsi maraqlı olmaqla yanaşı, tələbələrimizdə ingilis dilində danışıq qabiliyyətinin də inkişafına təsir göstərirdi. Bu şəkildə gəzinti və ya araşdırma aparmaq üçün gedilən yerlər arasında aşağıdakılar yadda qalanlardır: - Big Ben, Houses of Parliment, Aquvarium, Madame Tussauds, Lon-

don Eye, House Museum of Sherlock Holmes, Westminster Abbey, Buckingham Palace, British Museum, Convent Garden, Green Park, Hyde Park, China Town, Transport Museum, Piccadilly Circus, Thames nehrinde botla gezinti, Tower Bridge, London Metropolitan University, The University of Greenwich, National Maritime Museum, Trafalgar Square, Camden Town, Greenəich, Holborn Arsenal, Harrods və s. Bundan başqa alış-veriş üşün teztez getdiyimiz Elephant and Castle, Oxford Street , Grove Hill, Lewisham, Bromley, pul dəyişdirmək üşün getdiyimiz Russell Square və hər yerdə rastlaşdığımız kitabxanalardan bəhs etməmək olmaz. Londona gedərkən tələbələrimizin gözlərindən oxunan intizar və həyəcan, proqramın sonunda geri dö-

nərkən, “Heatroə” hava limanının 2 nömrəli terminalından havaya qalxan təyyarənin oturacaqlarında yorğunluq və gözəl nəticələrin sevincinə çevrilmişdi. Günəşin şüaları Bakını işıqlandırmağa başladığı erkən saatlarda Heydər Əliyev adına hava limanına endik və bizləri maraqla gözləyən ailələrimizlə görüşdük.

2007

140

Qafqaz Universiteti

Qafqaz Universitetinin tələbələri Türkiyədə praktiki təcrübə keçdilər
Qafqaz Universitetinin tələbələri təhsil həyatları müddətində iki dəfə praktiki təcrübəyə göndərilirlər. Ümumi olaraq, III kurs tələbələri Azərbaycanda, IV kurs tələbələri isə Türkiyədə praktiki təcrübə keçirlər. Son dörd ildir ki, hər il mütəmadi olaraq, yüzə yaxın tələbəmiz Türkiyəyə praktiki təcrübəyə göndərilir. 2006-2007-ci il tədris mövsümündə də universitetin İqtisadiyyat və İdarəetmə Fakültəsindən 45, Hüquq Fakültəsindən 15, Mühəndislik Fakültəsindən isə 20 nəfər olmaqla, cəmi 80 nəfər tələbə Türkiyəyə praktiki təcrübəyə göndərilmişdir. Son iki ildir ki, tələbələrimizin Türkiyəyə praktiki təcrübə üçün təyyarə ilə gediş-gəliş səyahət xərcləri TİKA tərəfindən təmin edilməkdədir. 2007-ci il iyulun 6-da tələbələrimiz Türkiyəyə yola düşdülər. Hüquq Fakültəsinin tələbələri İstanbulda müxtəlif hüquq bürolarında, Mühəndislik Fakültəsinin tələbələri İzmirdə müxtəlif bələdiyyə və sənaye müəssisələrində, İqtisadiyyat və İdarəetmə Fakültəsinin tələbələri isə Türkiyənin ən səviyyəli bank və sığorta şirkət qurumlarından olan ETA Bilgisayarlı Mühasibə Firması, Üsküdar və Ümraniyə Bələdiyyələri, İMKB, Küveyt Türk Qatılım Bankı, Bank Asiya Qatılım Bankı, Türkiyə Finans Katılım Bankı, İstanbul Böyükşəhər Bələdiyyəsi İETT Qurumunda praktiki təcrübə keçərək, öyrənmiş olduqları nəzəri bilikləri praktiki iş həyatına tətbiq etmə imkanı əldə etdilər. Sonuncu hə ə praktiki təcrübə keçirilən təşkilatların genel müdirləri ziyarət edilərək, göstərdikləri köməkliyə görə təşəkkür edilmiş, onlara universitetimiz və tələbələrimiz adından müxtəlif hədiyyələr təqdim edilmişdir.

Elm-dövlət xadimləri və iş adamlarının çıxışlarından

2007

141

Hə ənin iş günləri təcrübə keçərkən, istirahət günləri də müxtəlif proqramlarla zənginləşdirilmişdir. Tələbələr Türkiyənin tarixi və gəzməli yerlərinə səyahətlər edərək, faydalı yay tətili keçirmək imkanı qazanmışlar. Həyata keçirilən proqramlar çərçivəsində aşağıda adları keçən yerlər gəzilmişdir: - Fatih Universiteti, İstanbul Böyükşəhər Bələdiyyəsinə bağlı Miniatürk və Yerəbatan Sarnıcı, Ayasofya Muzeyi, Marmara dənizində olan Prens adaları, İstanbul boğazının Anadolu hissəsində olan tarixi yerlərdən Hz.Yuşa təpəsi, Anadolu Kavağı, Yoros qalası, Poyrazköy və Anadolu Fənəri gəzilmiş, qayıqla boğaz səyahəti edilmiş, Dolmabaxça sarayı, Topkapı, Arxeoloji muzeylər, Gülhane parkı ilə Çanakkala şəhidlikləri gəzilmişdir. Tələbələrimiz praktiki təcrübələr qurtardıqdan sonra, 06.08.2007 tarixində, İstanbul Atatürk Hava limanından Türk Hava yollarına aid təyyarə ilə Bakıya qayıtmışlar.

2007

142

Qafqaz Universiteti

Qafqaz Universitetinin 2006-2007-ci tədris ilində apardığı xarici əlaqələrlə bağlı fəaliyyətlər haqqında
Bir dünya universiteti olmağı hədəfləyən Qafqaz Universiteti xarici əlaqələrə xüsusi önəm verməkdədir. Bu məqsədlə universitetdə prorektorlardan biri xarici əlaqələrdən məsul olaraq təyin edilmiş və beynəlxalq əlaqələr şöbəsi təşkil edilmişdir. Qafqaz Universiteti fəaliyyətə başladıqdan sonra qısa bir müddət ərzində bu məqsədlə bir çox təhsil müəssisələri ilə niyyət protokolları imzalamışdır. Bu istiqamətdə görülən fəaliyyətlər olaraq, almaniyalı, ingiltərəli və gürcüstanlı tələbələrə yönəlik yay təhsili məktəbləri təşkil etmiş, Koreyanın bir universiteti ilə ortaq layihələrə girmiş, bir çox sahələrdə ənənəvi beynəlxalq elmi simpozium və konfranslar təşkil etmiş, ABŞ, Almaniya, Misir, Türkiyə və İtaliyanın bəzi universitetləri ilə professormüəllim heyətinin transliyasiyasına imza atmışdır. Hazırda isə Qərb universitetləri ilə ikitərəfli və ya ortaq diplom üzərində fəaliyyətlərini davam etdirməkdədir. 7 ayrı ölkədən 400-dən çox bəynəlxalq tələbəyə sahib olan Qafqaz Universiteti hər keçən il xarici tələbə sayısını artıraraq, həm Azərbaycanı dünyaya tanıtmaqda, həm də kosmopolit bir mentalitetə malik Azərbaycan mədəniyyətinin daha da inkişaf etməsinə köməklik göstərməkdədir. Qafqaz Universiteti beynəlxalq tələbələrə xitab edə bilmək üçün dərs proqramlarını mütəmadi olaraq yeniləməkdədir. Bununla əlaqədar hər kafedrada ən azı bir xarici dil müəlliminin olmasını dəstəkləyir, bu yolla Bolonya Prosesi olaraq adlandırılan AKTS-nin əsas götürdüyü tələbə və professor-müəllim heyətinin aktivliyinə şərait yaratmaqda və universitetin dünyəvi ali təhsil ocağı olduğunu bir daha vurğulamaqdadır. BP ilə imzalanan müqavilə əsasında Azərbaycanın parlaq gələcəyinin təminatı olan ne sektoruna dəstək verə biləcək tələbələr təqaüdlü olaraq oxudulmaqdadır. Bundan başqa Türkiyənin ODTÜ ali təhsil ocağına da bəzi tələbələr bu sahə ilə bağlı göndərilə bilinməkdədir. Robot yarışları və “Gözəl Elm” kimi proqramlarla “British Conuncil”la ortaq keçirilən elmi fəaliyyətlər universitetin əsas istiqamətlərindən biri olan elmi kəşflər işini ön plana çıxartmaqla yanaşı, təqdim olunan proqramlarla əhalinin hər təbəqəsinə xitab etdiyi üçün, hələ ki, universitet tələbəsi olmayan orta məktəb şagirdlərinə də ali təhsil ocaqlarında oxumaq və ölkənin mənafelərinə uyğun elmi çalışma xüsusiyyətini aşılamaqdadır. Beynəlxalq əlaqələr şöbəsi xaricdə təhsil almaq istəyən tələbələrə istiqamət verməklə, xaricdə təhsillə bağlı tərtib edilən proqram, təqaüd və digər imkanları təqib etməklə universitetin xarici əlaqələrinin təşkilində önəmli rol oynamaqdadır. İş həyatına atılmadan öncə onları praktiki təcrübələrinin keçirilmə yerlərinin xaricdə təşkil edilməsi, Qafqaz Universitetinin tələbələri üçün önəmli olan üstünlüklərdəndir. Türkiyə, Gürcüstan və başqa ölkələrdə həyata keçirilən iş təcrübələri tələbələrin, eyni zamanda, dünyanın iş həyatı haqqında da məlumatlı olmalarına imkan verir. Təcrübə keçirilən müəssisələrdə tələbələrin göstərdikləri yüksək iş qabiliyyəti onaların işlə təmin olunması müstəvisindən də önəmlidir. Xarici təşkilatların təmsilçiliklərindən olan nümayəndələrlə bərabər istər Azərbaycanın, istərsə də xarici ölkələrin yüksək vəzifəli dövlət

Elm-dövlət xadimləri və iş adamlarının çıxışlarından

2007

143

adamlarını, iş həyatında müvəffəq olmuş sahibkarları universitetə dəvət edərək, onların karyeralarına aid seminar və ya konferanslar təşkil edərək tələbələrin gələcək həyata daha səviyyəli hazırlanması təmin edilir. İstər “Fulbright” kimi proqramlarla, istərsə də universitetlər arasındakı razılaşdırmalara əsasən müəssisəmizə gələn ixtisaslı müəllimlər də daxil olmaqla, universitetin professormüəllim heyəti təhsilin keyfiyyətinin yüksəldilməsi üçün xarici universitetlərlə ciddi iş birliyində olur ki, bu da hər zaman diqqət mərkəzində saxlanılır. Qafqaz Universiteti dünyanın bir çox ali təhsil ocağının dil ölçüsü olaraq qəbul etdiyi “TOEFL iBT”nin rəsmi olaraq keçirildiyi bir müəssisədir. Bununla yanaşı, “CİSCO Networking Akademy”nin üzvü olaraq, Qafqaz Universiteti Azərbaycandakı “CİSCO Lokal Academy”nin fəaliyyətini təmin etməklə də öz işinin inkişaf dairəsini genişlətməkdədir.

Qafqaz Universitetinin imzaladığı razılaşmalar, yay məktəbi və ortaq layihələrin bir qismi aşağıda göstərilmişdir. 1. Yaxın Şərq universiteti, kitabxana və informasiya texnologiyaları üzrə birgə fəaliyyət və əməkdaşlıq memorandumu, 4 Dekabr 2007. 2. Şərqi Ağdəniz Universiteti Strateji Araşdırmalar Mərkəzi və Qafqaz Universiteti “Qafqaz araşdırmalar mərkəzi” arasında qarşılıqlı razılaşma memorandumu, 13 Sentyabr 2007. 3. Qafqaz Universitetində yay məktəbi, DAAD ilə, 20 Avqust 200731 Avgust 2007. 4. Hanyang Universiteti və Qafqaz Universiteti arasında indossament üzrə razılaşma memorandumu, 13 Avqust 2007. 5. Gürcustan Sosial Elmlər Mərkəzi və Qafqaz Universiteti arasında əməkdaşlıq müqaviləsı, 14 İyun 2007.

6. Qahirə Universiteti və Qafqaz Universiteti arasında araşdırmalar, təhsil və təlim proqramları üzrə əməkdaşlıq memorandumu, Aprel 2007. 7. Qafqaz Universiteti və Britaniya Konsulluğu arasında anlaşma memorandumu, 21 Fevral 2007. 8. Qafqaz Universitetində yay məktəbi, DAAD ilə, 21 Avqust 2006 3 Sentyabr 2006. 9. Stony Brook Nyu York Dövlət universiteti və Qafqaz Universitetinin də üzvü olduğu Beynəlxalq Universitetlər Assosiasiyası arasında əməkdaşlıq müqaviləsinə tələbə mübadiləsi haqqında əlavə, Sentyabr 2006. 10. Şimali Texas Universiteti və Qafqaz Universiteti arasında anlaşma memorandumu, 31 İyul 2006.

2007

144

Qafqaz Universiteti

Qafqaz Universitetində yay məktəbi
2006-cı ilin yayında Qafqaz Universitetində fəaliyyətə başlayan Yay Təhsili proqramı 2007-ci ilin yayında da davam etdirildi. Almaniyanın DAAD təşkilatının sponsorluğu ilə 21 avqust – 8 sentyabr 2007-ci il tarixlərində həyata keçirilən Yay Təhsili proqramında Almaniyanın Magdeburg, Bonn və Tuebingen; İngiltərənin The University of Vales kimi tanınmış universitetlərdən tələbələr iştirak etdilər.16 tələbənin iştirak etdiyi builki Yay Təhsili proqramı iki hə əsi Azərbaycanda, son hə əsi də Gürcüstanda təşkil edilməklə cəmi üç hə ə davam etmişdir. İştirakçı tələbələrin istirahəti və gecələmi üçün Qafqaz Universitetinin qonaq evi təyin edilmişdir. Elmi və mədəni kateqoriyalar üzrə fəaliyyət göstərən proqramda iştirak edən tələbələr Azərbaycanda olduqları müddətdə ölkəmizin tarixi, mədəni, iqtisadi və digər tərəfləri ilə yaxından tanış ola bildilər. Keçirilən bütün görüşlərdə mədəniyyətlərarası dialoqun inkişaf etdirilməsi və bu kimi məsələlər diqqət mərkəzində tutulmuşdur. Bu məqsədlə həyata keçirlən fəaliyyətlərdən Avropa Birliyi (AB) ölkələri tərəfindən Bolonya prosesi olaraq adlandırılaraq və yaxın ətrafdakı qonşu ölkələri də bu prosesə cəlb edərək, geniş bir ərazidə ölkələrarası tələbə mübadiləsinin təmin edilməsi aparılan işlər içərisində xüsusi önəm kəsb etməkdədir. Proqramın elmi tərəflərində, Qafqaz Universitetinin müasir dizaynlı və hər cür texniki imkanlara sahib, xüsusi zövqlə, bir o qədər də geniş və rahat auditoriyalarında Azərbaycan dili və mədəniyyəti, Azərbaycan tarixi, Azərbaycan və onun enerji təhlükəsizliyi kimi mövzularını əhatə edən dərslər Qafqaz Universitetinin və Azərbaycanın digər tanınmış universitetlərinin qabaqcıl alimləri tərəfindən verilmişdir. Olduqca keyfiyyətli və səmərəli keçən dərslərdə iştirak edən tələbələr gündəlik həyatda ehtiyaclarını təmin edə biləcək şəkildə də olsa, Azərbaycan dilini öyrənmə imkanı qazandılar. Bununla yanaşı, Azərbaycanın Avropa enerji təhlükəsizliyində rolu mövzusunda da diskussiyalar təşkil edilmişdir. Azərbaycanın mədəni inkişafının öyrənilməsi bütün proqram boyu diqqət mərkəzində tutulmuşdur. Belə ki, Azərbaycanın tarixi və mədəniyyət mərkəzlərinə səyahətlər edilməlklə yanaşı, bir sıra turizm mərkəzlərinə də gedilmişdir. Bundan başqa azərbaycanlı ailələr tərəfindən ayrı-ayrı evlərdə alman və ingilis tələbələrinə verilmiş yemək ziyafətləri, qonaqlara xalqımızın adət və ənənələri ilə yaxından tanış olmaq imkanı vermişdir. Simpozium iştirakçısı olan tələbələr Azərbaycanın ən böyük şəhərlərindən olan Gəncədə xalqımızın dahi klassiklərindən olan Nizami Gəncəvinin türbəsini, Şəki şəhərində tarixi memarlıq incisi Şəki Xan sarayını, Qafqazın ən gözəl yerlərindən olan Zaqatalanı, bəşər tarixinin daş dövrünü əks etdirən tarixi abidələrin qorunduğu Qobustan Milli Parkını, Abşeronun palçıq vulkanlarını, Atəşgahı, Yanardağı və s. kimi önəmli yerlərini görmə imkanına sahib oldular. Bundan başqa alman tələbələrin çoxluq təşkil etdiyi tələbə heyətinə Azərbaycanın Xanlar rayonunda almanların yaşadığı kəndlərə də gəzintilər təşkil edilmişdir. Bakı şəhərində keçirilən gəzintilər də digər səyahətlər kimi səmərəli oldu. Belə ki, İçəri Şəhərin gəzilməsi, Qız Qalasına çıxılması, axşam saatlarında açıq hava çayxanalarında məşhur Bakı dəmliklərində hazırlanmış çayın “armudu” stəkanlarla içilməsi əcnəbi qonaqlarda xüsusi zövqə səbəb oldu. Həyata keçirilən fəaliyyətlər əhatəsində qonaq tələbələr Çağ Öyrətim Şirkətinin də qonağı oldular. Şirkətin müxtəlif məktəblərində olarkən, həmin müəssisələrdə çalışan müəllimlərlə diskussiyalar da təşkil olndu. Proqramın sonunda simpozium iştirakçıları hədiyyələrlə mükafatlandırılmaqla yanaşı, Qafqaz Universiteti tərəfindən sertifikatlara da layiq görüldülər. Bundan başqa tələbələr 3 ECTS krediti ilə də mükafatlandırıldı. Belə ki, bu kreditlərdən həmin tələbələr təhsil aldıqları universitetlərdə istifadə etmələrinə imkan qazandılar. Qafqaz Universitetindən aldıqları kredilər vasitəsi ilə həmin tələbələr Avropanın qabaqcıl universitetlərinə transfer edilə bilmələri üçün vacib olan addımlardan birini atdılar.

Elm-dövlət xadimləri və iş adamlarının çıxışlarından

2007

145

Qafqaz Universiteti şəhərciyi layihəsi

2007

146

Qafqaz Universiteti

Elm-dövlət xadimləri və iş adamlarının çıxışlarından

2007

147

2007

148

Qafqaz Universiteti

You're Reading a Free Preview

İndirme
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->