P. 1
ORSAT GAZ ANALİZİ

ORSAT GAZ ANALİZİ

|Views: 1,557|Likes:
Yayınlayan: Azer Aküzüm

More info:

Published by: Azer Aküzüm on Nov 22, 2011
Telif Hakkı:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

04/02/2013

pdf

text

original

1

ANKARA ÜNİVERSİTESİ FEN FAKÜLTESİ KİMYA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ

ORSAT GAZ ANALİZİ

96052146 TOLGA AKSU

KM453 KİMYA MÜHENDİSLİĞİ LAB. 2 DENEY RAPORU

EKİM 2000 ANKARA

2

ÖZET Orsat yöntemi ile gaz analizi deneyinin üç amacı vardır. Birincisi sistemin çalışma prensibinin öğrenilmesi, ikincisi hava gazı, doğal gaz, egsoz gazı ya da sentetik bir gaz karışımının orsat gaz analizinin yapılması, üçüncüsü orsat analizi ve yanma deney sonuçları verilen bir gaz karışımının bileşiminin bulunmasıdır. Deneyde kullanılan orsat gaz analizi sistemi absorpsiyon çözeltileri içeren pipetler; pipetlerin iki yollu musluklarla bağlandığı su ceketi içine yerleştirilmiş dereceli bir büret; bürete bağlı, içinde civa ya da asitlendirilmiş tuzlu su içerenbir seviye şişesi ve sistemdeki gazın boşalması ya da sisteme gaz alınması için kullanılan üç yollu bir musluk içermektedir. Yöntemin esası; atmosfer basıncında bileşimi bulunacak belirli hacim gazin her bir bileşenini ayrı ayrı absorplayan reaktiflerden belirli bir sırada geçirip hacim azalmasını ölçerek , gazın bileşimini belirlemektir. Kullanılan reaktifler sırasıyla; potasyum hidrosit çözeltisi, der. Sülfirik asit çözeltisi ve piragallol çözeltisidir.Bunların absorbe ettikleri gazlar sırasıyla; karbondiosit, olefinler ve oksijendir. Deney verileri değerlendirilerek karışımdaki gazların % bileşimi bulunmuştur ve % 4,2 CO2, %8 propilen, %17,7 O2 geriye kalanda inerttir. Verilen problemin sonucu iseşöyledir; 70 ml karışımı içinde %12,52 CH4, %16,94 H2, %40,52 N2 bulunmuştur.

1. GİRİŞ
Gaz karışımlarının kantitatif analizleri bileşenlerin fiziksel ve kimyasal özelliklerine bağlı olarak çok sayıda yöntem veya cihazla gerçekleştirilebilir.

3

Absorpsiyon esasına dayanan bu yöntemler, bulunan analiz neticelerinin kontrol edilmesi amacıyla da kullanılır.

Bunte büreti ve bunun değiştirilmiş şekli Bone Wheeler cihazı Hempel cihazı Orsat ve Sheperd cihazı

Kantitatif analiz için kullanılan absorpsiyon cihazları:

Bunlardan hangisinin kullanılacağı, analiz yapılacak gaz karışımının miktarına, karışımdaki gazların ayrı ayrı konsantrasyonuna bağlıdır. Bu absorpsiyon cihazları, elde edilecek sonuçların hassasiyetine göre iki sınıfa ayrılır. %0,01-0,05 olanlara ‘hassas’, %0,1-0,2 olanlara da teknik cihaz adı verilir. Bu cihazlarda ölçme esasının dayandığı iki kaide vardır; a)Lusac Kaidesi: Sabit sıcaklıkta gaz karışımının hacmi, bu karışımı meydana getiren ayrı ayrı gazların hacminin toplamına eşittir. b)Dalton Kaidesi: Sabit sıcaklıkta bir gaz karışımının basıncı, bu karışımı meydana getiren ayrı ayrı gazların kısmi basınçlarının toplamına eşittir. Orsat yöntemi ile gaz analizi deneyin amaçları: Sistemin çalışma prensibinin öğrenilmesi, Hava gazı, egsoz gazı, doğal gaz ya da sentetik bir gaz karışımının orsat analizinin yapılmasıdır. Orsat analizi ve yanma deneyi sonuçları verilen bir gaz karışımının bileşiminin bulunmasıdır.

2. KURAMSAL TEMELLER Absorpsiyon metoduyla kantitatif gaz analizinin prensibi, belirli bir hacimde numune olarak alınan bir gaz karışımındaki bileşenlerin, fiziksel ya da kimyasal olarak tamamen absorbe edileceği reaktiflerden geçirilmesi ve azalan hacminin ölçülmesidir.

4

Orsat gaz analizi deneyi sisteminde dikkat edilecek hususlar: Reaktiflerden biri, gaz karışımındaki gazlardan biri veya birden fazlası için absorbe aracı olarak kullanılıyor olabilir. Hata olmaması için reaktifler belli bir sıraya göre kullanılmalıdır. Orsat büretleri de muhtelif tipte ve boyutlarda yapılmış olup büret çapı ne kadar küçükse hassasiyet o kadar fazla olur. Analizler sulu çözelti ortamında yapılır ve gazların su buharı ile doymuş olması önemlidir.( analizler kesinlikle kuru gazla yapılmaz) Orsat cihazı ile su buharı analizlenemez bu nedenle yapılan analize kuru baca gazı analizi denir. Analizler sbt sıcaklıkta yapıldığı için suyun buhar basıncı sbt kalır. Deneye başlamadan önce sistemin içinde kalmiş olmasi muhtemel olan gaz da tamamen boşaltilmalidir. Metan, etan, propan, bütan gibi çok önemli endüstri gazları için uygun absorban bulunamadığı için 305 °C’ daki bakır oksit üzerinden geçirilerek oksitlenemiyeceklerinden analizleri için orsat cihazına uyacak yanma pipetleri yapılmıştır. Bu hidrokarbonlar bu pipet içerisinde hacmi belli oksijen atmosferinde ve kızgın bir flamana temas ettirilerek yakılır ve yanma ürünleri (H2O ve CO2 gibi) absorbanlarla analiz edilebilirler. 3. DENEY SİSTEMİ Analiz kabiliyeti oldukça yüksek ,fakat taşınması, yapısı bakımından zor olan orsat cihazi daha ziyade laboratuvarlarda gaz analizinin yapılmasi için kullanılırlar. Cihaz esas itibariyle bir su ceketi içine yerleştirilmiş ve 0-100 ml arası taksimatli olan gaz büreti ve buna cam muslukla bağlı olan bir seri absorbsiyon pipetinde oluşur. Bürete alttan bağlı olan bir seviye şişesi vardır ve bu ya civa ya da asitlendirilmiş tuzlu su ile doldurulmuştur.(*) bu şişenin yukari aşagi hareketi ile gaz numunesi ile pipetlere akatarılıp tekrar geri alınabilir. Büretteki gazın basıncı yine bu şişenin hareketi ile atmosfer basıncına eşitlenebilir. Gazın sıcaklığı, su ceketindeki su ile sbt tutulabilir. Eğer sıcaklığın çok hassas bir biçimde sabit tutulması istenirse Peterson kompansatörü kullanılmalıdır. Kompansatör; gaz büretinin boy ve hacmine eşit büretin bulundugu su ceketi içinde olan bir cam boru ve U boruya muslukla bir kapilerle bağlı civalı bir U manometresinden ibarettir. Manometrenin diğer ucu büretin üst kısmına bağlıdır. Civa seviyesindeki küçük bir düşüş vananın kapanmasına ve bundan dolayı büret ile kompansatör borusu arasındaki bağlantının kesilmesine yol açar. Hem büret hem

5

de diğer boru aynı su ceketi içinde olduğu ve hacimlerde eşit olduğu için su ceketindeki herhangi sıcaklık değişmesi her iki borudaki basıncı aynı şekilde etkiler. Büretin basıncını seviye şişesi ile, U manometresindeki civa seviyesi daima aynı yerde kalmak üzere ayarlayarak sıcaklık değişmelerinin sebep olacağı baskı farkları ortadan kaldırılır. (*) seviye şişesinin civa yerine asitlendirilmiş tuzlu suyla doldurulmasinin nedeni; civanin pahalı olmasıdır. Karbondioksit suda çok çözündügü için tek su kullanılamaz bu yüzden karbondioksit sudaki çözünürlügünü azaltmak için asitlendirilmiş tuzlu su kullanılır. Cihaz Seviye şişesi Pipet Üç yollu musluk Büret Su ceketi Özellikler Asitlenirilmiş tuzlu su veya civa ile doldurulur Reaktifler pipetlere doldurulur. Pipetleri bürete bağlar Gaz karışımının bulunduğu dereceli kaptır. Sıcaklığı sabit tutar. Fonksiyon Sistemde önceden kalan gaz karışımının atılması, basıncın ayarlanmasında kulanılır. Absorpsiyon işlemi pipetle gerçekleşir. Sistemde kalan gazın boşaltılmasını sağlar.

Gerekli eşitlikler ; Hacim sabit tutulduğu zaman ; % hacimce absorblanan gaz = (P -P’) . 100 / P Basınç sabit tutulduğu zaman ; % hacimce absorplanan gaz = (V-V’) . 100 / V 4. GAZ MADDELERİ ANALİZLERİNDE KULLANILAN ABSORPSİYON

Gaz analizlerinde kullanılan absorban maddeler, analizi yapılacak olan gaz

6

karışımındaki gazları ya kimyasal yahut da absortif olarak bağlarlar. Absorban maddelerin absorplama kuvvetleri bir çok hallerde gaz karışımındaki gazların miktarlarına ve absorban maddenin konsantrasyonuna bağlıdır. OKSİJEN ABSORPLAYICI MADDELER: 1) Alkali piragallol : %30 pirogallik asit ve %60’lık KOH çözeltisinin 2:7 oranında karıştırılması ile hazırlanır. Karışım 100 ml havadaki O2 nin bütününü, havayı 6-7 kere geçirmekle tamamen absorplar. Absorban her ne kadar hacminin 27 katını O2 tutabilecek kabiliyette ise de 10 mislini absorladıktan bir hayli pasifleşir. Kuvvetli kalevi olduğu için cam kapları kolaylıkla aşındırır ve cam muslukların kaynamasına yol açar. Sıcaklık 15 ° C ‘nın altına ve konsantrasyon %25 ‘in üstüne çıkarsa absorplama kabiliyeti azalır. KOH yerine NaOH zorluğu azaltsa da çözünmeyen Na2CO3 zorluklara yol açar. Piragallol çözeltileri az olmakla beraber ölçülebilecek miktarda CO2 çıkarır ve bu gazın miktarı, analizi yapılacak gaz numunesindeki O2 miktarı %20 yi geçmiyorsa ve pirogallol alkali konsantrasyonları yüksekse bu mahzurun önüne geçilebilir. 2) Sodyum ditionit (Na2S2O4) Çözeltisi: 40 gr sodyum ditionit 250 ml 4,8 N KOH ‘da çözülmesi ile hazırlanır. Piragallole nispeten tek üstün tarafı, absorplama esnasında herhangi bir gaz çıkışına sebep olmamasıdır. Havadaki O2 nin absorplanması için 5 dk gibi bir uzunca bir zaman ihtiyaç vardır. He ne kadar bu süre demir-3-klorür ilavesi ile katalik olarak arttırılabilse de bu maddelerin rengi koyulaştırmak ve seviye okunması güçleştirmek gibi bazı sakıncaları vardır. Son zamanlarda ditionit çözeltilerine indigo karmin ilave edilmesi ile son derece başarılı sonuçlar alınmıştır. Indigo karmin hem absorpsiyonu hızlandıran iyi bir katalizör hem çözeltinin absorblama kabiliyetinin azaldığını gösteren iyi bir beliteçdir. 3) Sarı fosfor: uzun seneler kullanılabilecek olan absorban 100 ml havadaki O2 ni 20 °C da 3 dakika içerisinde absorblar. Absorban ancak nemli iken iş görebilir. Bunun için absorbsiyon kabinda daima biraz su bulunmalıdır. Işık tesiri ile kırmızı fosfora dönüşerek bozulur. 0 °C da absorplama yeteneğini tamamen kaybeder. O2 absorpladıkça P2O3 ten ibaret beyaz bir sis oluşur. Bu sisin basıncı 0.7 atm e çıkınca artık absorblama kabiliyetini kaybeder. Böyle hallerde gaz numunesi azot ile seyreltilerek kısmi baskı azaltılmalıdır. 4) Krom-2-klorür: CrCl2 nin derişik HCl veya asetik asitteki çözeltisi yegane asidik O2 absorbanıdır. Bu diğer absorbanlar gibi asidik gazları absorplamaz. Büyük kusurundan biri asidik ortamda Cr2+ nın H2 vererek Cr3+ yükseltgenmektedir.

7

KARBONDİOKSİT ABSORPLAYICI MADDELER Bu maksat için kullanılan bütün maddeler kalevidir. En çok kullanılan %36’lık NaOH ve %32 lik NaOH çözeltilerdir.potasyum karbonatın KOH taki çözünürlüğü daha fazla olduğu için NaOH a tercih edilir. Her iki çözeltide hacimlerinin 30 misli absorblayabilir. Havadaki CO2 tayini için Ba(OH)2 kullanılabilir. KARBON MONOKSİT ABSORPLAYACI MADDELER 1) KAN: İnsan veya hayvan kanı CO için en iyi absorbandır. Çok miktardaki karbonmononksiti en son zerresine kadar absorblar. Absorplama ürünü karboksihemoglobindir. 2) BAKIR-2-KLORÜR: En çok kullanılan CO absorbanıdır. Çözelti bakır çubuklar içeren şişede saklanmalıdır. Çözeltinin rengi sarı oluncaya kadar kullanılabilir. Absorplama sonunda CuCl.2 H2O .CO gibi bileşik meydana gelir. Reaksiyon tersinir olup bir gaz karışımında bulunan CO yu bu madde ile absorplamak mümkün değildir. 3) BAKIR-1-SÜLFAT: Bu çözeltinin CuCl den üstün tarafı reaksiyonun tersinir olmaması ve bir gaz karışımındaki CO tamamen absorplayabilir. Yalnız absorplama işlemi yavaş gerçekleşir. 4) KATI ABSORBANLAR: Hoomalit ve hopkalit bilinen iki katı absorbandır. HİDROJEN İÇİN ABSORPSİYON MADDELERİ 1) PALLADYUM: Oda sıcaklığında absorplama yavaş yürüdügü halde sicaklik arttikça absorplama artar. Gaz numunesi H2 ile beraber CO2 ,CO ve olefinleri içeriyorsa ilk önce bunların uzaklaştırılması gerekir. 2) GÜMÜŞ BILEŞIKLERI: Ag3PO4 elverişlidir. H2 ile Ag verir. Amonyak için en iyi absorban, su ve seyreltik asittir. Bu absorbe olacak maddelerle, absorbanların verdiği reaksiyonlar aşağıdaki gibidir: CO2 + KOH KHCO3 CO + Cu2Cl2 Cu2Cl2 2.H2O.CO H2 + Ag2B4O7 H2B4O7 + 2Ag C2H6 + 7/2O2 2CO2 + 3H2O N2 + CaC2 CaNCN + C NH3 +H2O NH4+ OHHCN + AgNO3 HNO3 + AgCN H2S + CdCl2 CdS + 2HCl

8

5. ORSAT CIHAZI ÇALIŞMA ŞEKLI 1. Pipetlerin muslukları kapatılır. 2. A şişesi su ile doldurulur. 3. Üç yollu musluk havaya açık tutulur. 4. A şişesi yukarı kaldırılarak B büreti içine en üstündeki işaret çizgisi hizasına kadar dolmasi saglanir. 5. Bu vaziyette iken üç yollu musluk kapatılır. 6. Pipetin musluğu açılır. 7. A şişesi aşağıya indirilerek musluğun ek yerine kadar dolacak şekilde absorbsiyon çözeltisi alınır. 8. Pipetin musluğu kapatılır. 9. Diğer pipetler aynı şekilde doldurulur. 10. Üç yollu musluğun bulunduğu üç numunenin alınacağı yere bağlanır. 11. Üç yollu musluk açılıp A şişesini aşağıya indirilerek belirli miktarda numune büret içine alınır. 12. Üç yollu musluk kapatılır. 13. Bu süretle bürete alınmış numunenin hacmi ölçülür. 14. İlk pipetin musluğu açılır. 15. A şişesi birkaç kez yukarı aşağıya doğru hareket ettirilerek pipete birkaç kez gaz gönderilir. 16. Absorbe edilmiş kısım tekrar bürete alınır. 17. Pipetin musluğu kapatılır. 18. A kabındaki su seviyesi büretteki su seviyesi ile aynı hizaya getirilerek hacim azalması sağlanır. 6. DENEY VERİLERİ 1.Orsat analizi yapılan gaz karışımı için; Reaktif : madde % si: ( Başlangıç ) 0 KOH çözeltisi 4,2 Derişik H2SO4 8,0 Bazik pirogallol 17,7 2.Bileşiminde CO2 , CO , CH4 , C2H6, O2 , N2 ,olefin bulunan gaz karışımının orsat analizi ve yanma deneyi sonuçları: Kullanılan Reaktif : KOH çözeltisi Der. H2SO4 Büretten okunan değer : 5,0 6,8

9

Pirogallol CuCl Yakma İşlemi Yanmadan önce Yanmadan sonra KOH çözeltisi Bazik piragollal

11,0 18,0 0,0 6,2 9,6 22,8

7. DENEY HESAPLAMALARI 1 . KOH çözeltisi ile absorplanan CO2 hacmi : 4,2 ml Der. H2SO4 ile absorplanan olefinlerin hacmi : 8 ml Bazik piragollal ile absorplanan O2 hacmi : 17,7 ml Azot (İnert): 100-29,9 = 70,1ml Sonuçta; 100 ml’lik gaz karışımında, %4,2 CO2, %8 Propilen, %17,7 O2, %70,1 N2 bulunmaktadır. 2. Vgaz :100 ml KOH çözeltisinde absorplanan CO2 hacmi : 5,0 ml Der. H2SO4 çözeltisinde absorplanan olefin hacmi :6,8 – 5,0 =1,8 ml Bazik piragollal ile absorplanan O2 hacmi :11,0-6,8 = 4,2 ml Bakır-1-klorür ile absorplanan CO hacmi :18,0 -11,0 = 7,0 ml Geriye kalan yani 100 ml karışımdan geriye kalan miktar absorbe olmayan kısımdır Bunun da değeri 82,0 dır. Bu geriye kalan 82,0 ml CH4, C2H6 ve N2, karışımıdır. CH4 + 2 O2 x 2x C2H6 + 7/2 O2 y 3,5y CO2 + 2H2O x 2CO2 + 3H2O y

10

TEMEL :82 ml etan kabul edilirse; Etan için kullanılan oksijen miktarı bulunursa; kullanılan oksijen = 3,5 . 82 = 287 ml oksijen Bu oksijene denk gelen N2 miktarı; 287 . 79/21 = 1080 ml N2 Büret en fazla 100 ml madde alabildiği için orantı kurmalıyız. Toplam karışım miktarımız ; 288 ml + 1080 ml+ 82 ml = 1500 ml dir. Buna göre; 1500 ml karışım 82 ml etan içeriyorsa; 100 ml kaç ml etan içerir şeklinde bir denklilk kurulursa; 5,46 ml etan bulunur.

Aynısı O2 ve N2 için yapılırsa ; O2 : (287 / 1500 ).100 = 19,1 ml N2 : (617 / 863).100 = 41,13 ml bulunur. Hacim azalması sistemde; (3x - x) + (4,5y – y) = 2x +3,5y = 40 CO2 denkliği kurulursa; X = 9,6-6,2 =3,4 ml Bu iki denklemden yararlanarak; x = 3,4 ml y = 9,5 ml bulunur. Giren O2 : 22,8 - 9,6 = 13,2 ml Teorik O2 : 2x + 0,5y = 2 . 3,4 + 0,5 . 9,5 = 11,55 ml Fazla O2 : Giren O2 - Teorik O2 = 13,2 – 11,55 = 1,65 ml 8. TARTIŞMA VE YORUM Deneyde belirtilen amaçlar yerine getirilmiştir. Deneyde kullanılan KOH çözeltisinin bulunduğu pipetle olefini ve oksijeni absorplayacak pipetler birbirinden farklıdır. KOH çözeltisinin bulunduğu pipet kapilerle doldurularak temas yüzeyi artırılmıştır. Olefinlerin absorplandığı pipetle ise absorban madde içine giren bir boru vardır. Bu farklılığın nedeni; KOH’ın camları kaynaştırmasındandır.

11

9. KAYNAKLAR KM 453 DERS NOTLARI, 1999 Alpar, S.R.Hakdiyen, M.İ. ve Bigat, T., 1967 . Sınai Kimya Analiz Metodları, İstanbul Üniversitesi Döner Sermaye Basımevi, İstanbul,185

SUNUŞ : 22.09.2000 tarihinde KM 453 Kimya Mühendisliği Laboratuvarı II. Dersi kapsamımda ‘ORSAT GAZ ANALİZİ’ deneyi yapılmıştır. Deney raporu 06.10.2000 tarihinde tarafımdan Kimya Mühendisliğine sunulmuştur. TOLGA AKSU 96052146

12

You're Reading a Free Preview

İndirme
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->