P. 1
Kalorimetre (lab2)...

Kalorimetre (lab2)...

|Views: 1,366|Likes:
Yayınlayan: Azer Aküzüm

More info:

Published by: Azer Aküzüm on Nov 22, 2011
Telif Hakkı:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

02/25/2013

pdf

text

original

ANKARA ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ KİMYA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ

KALORİMETRE

GRUP 6A
00-143 Hilal ALTINDİŞ (Raportör) 00-146 Soner TURGUT

KM 453 Kimya Mühendisliği Laboratuarı II Deney Raporu

ARALIK 2003 ANKARA

12.SUNUŞ: KM 453 Kimya Mühendisliği Laboratuarı II dersi kapsamında yapılmış olan“ Kalorimetre” deneyi. 00-143 Hilal ALTINDİŞ 00-146 Soner TURGUT -i- .12.2003 tarihinde 6A grubu tarafından Kimya Mühendisliği Bölümüne sunulmuştur.

................................................…13 1...................................................................... 1 Giriş................... Analiz Yöntemi.................. 8 4.............................. 5 3.....2................... 6 4. 8 4... Tartışma ve Yorum..................... Hesaplama ve Sonuçlar..............1........................................................ 5 3................. 9 5......................................................İÇİNDEKİLER Özet………………………………………………………….......................... ................. 2 2...................... 3 3.....................1.....................… 12 Kaynaklar...................................... Hesaplamalar........... Kuramsal Temeller........................................ Deney Sistemi…................. Denel Yöntem............................. Deney Verileri….........................................................2.................................

12. Deneye ait veriler kullanılarak hazırlanan bu rapor.-iii- ÖNSÖZ: KM 453 Kimya Mühendisliği Laboratuarı dersi kapsamında.Dr. Zeki AKTAŞ ve Araş. 05. ARALIK 2003 . 9 ve 11 Aralık tarihlerinde.12.Meryem OZMAK’a başvurmuşlardır.Gör. Raporun hazırlanması sırasında. Hazırlanan rapor 12.2003 tarihinde yapılan “Kalorimetre” deneyi Doç. raporun hazırlanması amacıyla grup üyeleri bir araya gelerek ortak çalışma yapmışlar ve eksiklerin giderilmesi konusunda Araş.Gör.2003 tarihinde Kimya Mühendisliği bölümüne sunulmuştur. Hilal ALTINDİŞ tarafından yazıya geçirilmiştir.Meryem OZMAK gözetiminde gerçekleştirilmiştir.

..-ii- 2..... sıcaklıkların toplamı to : Yakma safhasından önce kaydedilen son sıcaklık tM : Yakma safhasında kaydedilen son sıcaklık b : Numune dışındaki maddelerin (yakma teli.1 N H2SO4 ün 1 ml si başına 3...... 0... G : Havada kurutulmuş yakıt numunesi tartımı c : Kalorimetre ile dış ortam arasındaki ısı alışverişi düzeltme faktörü c= m*n –(n+V)* F F = m− ………………………………………………………….. 0...kükürt.2) bo : Numuneyi komprime haline getirirken konulan telin yanması ile açığa çıkan ısı miktarı ..1) Ho : üst ısı değeri W : Kalorimetrenin su değeri t : Yakma safhasında ilk ve son okunana sıcaklıkların dışındaki. bS : Numunedeki kükürdün yanarak SO3 dönüşmesi ile açığa çıkan ısı miktarı...45 kaloridir..6 kaloridir....……………………………………………(2.....(2.....………(2...... Ho = W * (t m + c − t b ) − b G ..................1 N HNO3 ün 1 ml si başına 1.... azot) yanması ile oluşan ısı değişimleri toplamı b= bo +bN + bs …. (2...5) ... Bu miktar......1mm çaplı 1 mg çelik tel için 1. 0....4) 1  t +t  *  t + o m − m * tv  tn − tv  2  m :Deney için geçen toplam zaman V: ilk safhada dakikadaki sıcaklık düşüşlerin ortalaması n : Son safhada dakikadaki sıcaklık düşüşlerin ortalaması tV : ilk safhada kaydedilen sıcaklıkların ortalaması tN :son safhada kaydedilen sıcaklıkların ortalaması  Alt Isı : Yakıtın yanması sonucu oluşan su buhar haline geçmiş ise yakıtın verdiği ısıya alt ısı denir.……………………………………. Hu = Ho – 5...6 kaloridir.3) ........85 (9H + K) Hu : Alt ısı değeri Ho : Üst ısı değeri …………………………………………………(2....... bN : Numunedeki azotun yanarak N2O5 ‘e dönüşmesi ile açığa çıkan ısı miktarı...KURAMSAL TEMELLER : Kalorimetre deneyinde yapılacak hesaplamalar için kullanılan eşitlikler aşağıda verilmiştir[1].  Üst Isı : Yakıtın yanması sonucu oluşan su yoğunlaşıp sıvı haline geçmiş ise yakıtın verdiği ısıya üst ısı denir..

.………………………. ΔH (2.. …………………………………………………… . % Sapma = (2..6)  Sapma Değeri : Deneysel ve kuramsal ısı değerlerinin farkının kuramsal değere oranıdır.7) Hd : Deneysel ısı değeri Hk : Kuramsal ısı değeri Hd − Hk *100 Hk ο f = ∑(m*ΔH o )çıkan.∑(m*ΔH o )giren ……….H : Yakıt örneğinin elementel analizinde bulunan hidrojen miktarına karşı gelen %H2O miktarı K : Yakıt numunesinin %nem miktarı 3  Standart Oluşum Entalpisi : Bir mol bileşiğin elementlerinden oluşumunu veren tepkimelerin standart koşullardaki entalpileridir [4].……..

ayrıca numunenin yakılmasında elektrik akımı geçişini sağlayan kutuplar bulunur.4 3.1 ve Şekil 3. Şekil 3. . O2 gazının girdiği ve yanma gazlarının çıktığı yol için sübap.1 Deney Sistemi: Kalorimetre deneyinin gerçekleştirildiği kalorimetre kabı ve kalorimetre bombası Şekil 3. gazların kaçmasını önleyecek şekilde gövde ve kapağı sıkıca birbirine bağlayan ince dişli bilezik ve bombayı tutan ayaklar vardır. Bununla birlikte. sıvı yakıtlar için kuartz kroze.1 Kalorimetre kabı [1] Kalorimetre bombasında. paslanmaz V2A çeliğinden (veya fonttan) yapılmış kapak ve gövde.DENEL YÖNTEM : 3.2’de verilmiştir.

Kalorimetre kabı ise çift cidarlıdır. Kapak gövdeye takılır ve sıkıştırılır. Tel kroze içindeki sıvıya batırılır. Elektrik bağlantıları yapılır. motor. karıştırıcı. Eğer numune sıvı ise tartım doğrudan kuartz kroze içine alınır. Ayarlanmış Beckmann termometresi ve karıştırıcı yerlerine yerleştirilip kapak kapatılır. Kalorimetre Bombası ve Kabının Hazırlanması: Hazırlanmış olan numune bombanın kapağında bulunan iki kutup arasına demir telin iki ucundan bağlanır.2 Analiz Yöntemi: Kalorimetre deneyi üç aşamada gerçekleşir [1]: 1. Bombaya oksijen tüpünden gelen rekor bağlanır ve bombadaki hava tamamen boşalıncaya kadar oksijen geçirilir. 2. Son olarak kalorimetre kabının içine başka bir kaba konmuş kalorimetre bombası yerleştirilir. Beckmann termometresi ve kalorimetre kabındaki suyun sıcaklığını ölçmeye yarayan termometre bulunur [1]. ısıl iletkenliği az olan ayaklar üzerine oturtulmuş nikelanjlı kap. teli koparmadan sıkıştırılır ve tartılır.2 Kalorimetre bombası [1] 3. Numunenin Hazırlanması :0.Kalorimetre kabının içinde. Üzerine toz halindeki numuneden bir miktar konur. 5 Şekil 3. kalorimetre bombası. Oksijen tüpünden gelen boru sökülerek kalorimetre bombasından ayrılır. . Tel komprime makinesindeki yerine yerleştirilir.1 mm incelikteki yakma telinden uygun uzunlukta bir parça kesilir ve hassas olarak tartılır.

3. 2) Yakma Aşaması: Sıcaklığın sabit kaldığı andan 1 dakika sonra yakma devresinin 6 şalteri kapatılarak numune yakılır. Bu anda işaret lambası da yanıp sönmelidir. İşleme sıcaklık sabit kalana yada değişme çok az olana kadar devam edilir. . Yakmanın Yapılması ve Sıcaklık Okunması : bu işlem üç aşamada gerçekleştirilir. 1) İlk Aşama: Motor çalıştırılır ve karıştırıcı harekete geçirilir. Beckmann termometresindeki sıcaklık düşüşü dikkatle izlenerek dakikada bir kaydedilir. 3) Son Aşama : Beckmann termometresindeki sıcaklık düşüşü sabit kalana yada değişme çok az olana kadar her dakikada bir kaydedilir. Sıcaklık yükselmesi gözlenir ve sabit kalana kadar dakikada bir kaydedilir. Sıcaklık maksimuma ulaştıktan sonra tekrar düşmeye başlar.

08 19.1.01 0 0.32 19.005 0.1 kül ve %1.60 19.335 19.32 18.29 18.375 19. Numunenin elementel analizi aşağıdaki gibidir: .00227 g (Yanmadan önce) : 0.1.375 19.01 0 - İkinci Aşama ( C) 18.325 19.30 18.005 0 0. "Kalorimetre Deneyi" ne ait deney verileri Zaman (dk) 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21   m Tel 1 m Tel 2 İlk Aşama ( C) 18.7 4.4651 g  Numune olarak %7.005 0.30 o ∆Tilk 0 0.28 18.31 18.375 19.005 - : 0.01 0 0.33 19.325 19.31 19.005 0.32 19.30 18.00167 g (Yanmadan sonra) 8  mTel+ Num : 0.005 0.26 19.005 0.375 19.295 19.005 0.31 18.Deney Verileri: "Kalorimetre Deneyi" ne ait deney verileri Tablo 4.355 19.005 0.005 0 0.005 0 0 0.005 0.30 18.005 0.30 19.29 18.34 19.045 0 0.005 0.360 19.375 19.0 oranında nem içeren Zonguldak kömürü kullanılmıştır.360 19.315 18.005 0.31 18.HESAPLAMALAR ve SONUÇLAR: 4.365 19.365 19.35 19.35 19.28 18.305 19.1 'de verilmiştir.32 18.375 o Üçüncü Aşama ( C) 19.275 18.295 o ∆Tson 0 0.31 19.370 19.005 0.34 19. Tablo 4.005 0 0.

18 ∆ T1 > ∆ T2 olduğundan F=1.0 = 0.29 C % 1.5 ve eğer bu farklar birbirine eşit ise F değeri. 1.29 – 18. Benzer şekilde hesaplanan diğer değerler Tablo 4.  Üst Isı Değeri hesabı: tm : 19.2.2’de verilmiştir.25 olarak alınır.375 °C m :10 to : 18. c = m*n –(n+V)* F c = 10* 0.0 alınabilir.60 = 0.Buna göre.375 = 0 Bu değerlere göre n değeri aşağıdaki gibi hesaplanmıştır: n = (∆ T1+∆ T2+∆ T3+∆ T4+∆ T5+……+∆ T16+∆ T17+ ∆ T18+∆ T19+∆ T20) /20 = 0. ∆ T1 = 19.004 .3) denkleminden aşağıdaki gibi hesaplanır.0067 n değerinin hesaplanması için gerekli ∆T değerlerine ait örnek hesaplama aşağıdaki gibidir.• • • • •  % 5.5 S % 88.96 O Benzoik asit ile bulunan kalorimetre su değeri (W) : 3300 cal ‘dir.01 N % 4.004 F değeri hesaplanırken pratikte.1’de verilmiştir.(0. yakma aşamasında ilk dakikadaki sıcaklık yükselmesi ile ikinci dakikadaki sıcaklık yükselmesi birbiri ile kıyaslanır. ∆ T1 = 19.0 . durum bunun tam tersi ise F değeri 1.30 °C v değerini hesaplamak için gerekli ∆T değerlerine ait örnek hesaplama aşağıdaki gibidir.0067)*1. Benzer şekilde hesaplanan diğer değerler Tablo 4.26 – 19. ∆ T1 = 18. 4.1’de verilmiştir.48 ∆ T2 = 19.375 – 19.29 = 0 Bu değerlere göre v değeri aşağıdaki gibi hesaplanmıştır: v = (∆ T1+∆ T2+∆ T3+ ∆ T4+∆ T5+∆ T6+∆ T7+∆ T8+∆ T9+∆ T10+∆ T11+∆ T12) /12 = 0. Buna göre c değeri (2. .08 = 0.Hesaplamalar: Yapılan hesaplamalardan elde edilen sonuçlar Tablo 4.004+0. Eğer ilk dakikadaki sıcaklık yükselmesi ikinci dakikadakinden büyük ise F değeri 1.24 H % 0.08 – 18.0293 9 b değeri hesaplanırken örnek dışındaki maddelerin yanması ile oluşan ısı değişimleri toplamında azotun ve kükürdün yanması ihmal edilmiştir.

Yanan tel miktarı = 0.94052 cal/mol H2 + ½ O2 → H2O (g) ∆ Ho = .7 – 5.01) = 0.0213g / 1 g/mol) = 0.4424 g Kuru külsüz temel üzerinden.68317 cal/mol N2 + 5/2 O2 → N2O5 N2O5 + H2O → 2HNO3 S + 3/2 O2 → SO3 SO3 + H2O → H2SO4 nC = nCO2 = 0. H.85*(9H + K) Hu = 8939. O elementlerinin standart oluşum entalpileri “0” olduğundan.6 cal m Num = 0.85*(9*5. mC = 0.6 cal / mg = 9.0227= 0.4424*(0.96 / 100 = 0. Hesaplamalar sırasında azot (N) ve kükürtün (S) kütleleri çok düşük olduğundan ihmal edilmiştir.4651 – 0. G = m Num’ = 0.4066 * 88.0167 = 0.29 / 100 = 0.∑(m*ΔH )giren 10 o o C.0299 mol CO2 nH = 2*nH2O → nH20 = nH /2 = (0.57798 cal/mol H2 + ½ O2 → H2O (s) ∆ Ho = .96/0.071+0.0) = 8657.00411 g mS = 0.4066 = 8939.24 / 100 = 0.01065 mol H2O ΔH ο f = ∑(m*ΔH )çıkan.006 g = 6 mg b = bD = 6 mg *1.4066 * 1.0293-18.00203 g Kalorimetrede yakılan yakıtın yanması sonucu oluşan tepkimelerin oluşum ısıları ile yakıtın ısı değeri kömürün yanma reaksiyonlarına göre teorik olarak aşağıdaki gibi hesaplanmıştır.4066 * 0. Kömürün yanma reaksiyonları [2] : C(k) + O2 → CO2 (g) ∆ Ho = .7 cal/g  Alt Isı Değeri hesabı: Hu = Ho – 5.30)-0.67 cal/g  Kuramsal Hesaplamalar: Kuru külsüz temel üzerinden kömürün elementel analizine göre her bir elementin kütlesi aşağıdaki gibi hesaplanmıştır.4066 * 4.375+0.01 / 100 = 0.3589 g / 12 g/mol =0.0213 g mO = 0.5 / 100 = 0. ΔH ο f = ∑(m*ΔH )çıkan o .4651 – 0.0227-0.4066 g Ho = W * (t m + c − t b ) − b G Ho = 3300*(19.3589 g mH = 0.4066 * 5.02017 g mN = 0.24+1.

"Katı Yakıtlar Deneyi" ne ait deney verileri Deneysel sonuçlar Üst ısı değeri (cal/g) 8939.01065 mol*(-57798 cal/mol)] / 0. % Sapma = H deneysel− H kuram sal *100 H kuram sal % Sapma (Alt Isı) = (8657.74-8705.Buna göre.0299 mol*(-94052 cal/mol)+0.68 cal/g  Sapma Değerlerinin hesaplanması: (2.16 / 8430.0299 mol*(-94052 cal/mol)+0.4066 g = 8430.67-8430.68)*100 =% 2.16 % Sapma 2.68 / 8705.69 % Sapma (Üst ısı) = (8939.01065mol*(-68317 cal/mol)] / 0.16 cal/g Ho = ΔHo = [0.4066 g = 8705.69 11 .68 8430.7) denkleminden üst ısı ve alt ısı değerlerin için ayrı ayrı hesaplamalar aşağıdaki gibi yapılmıştır.74 Alt ısı değeri (cal/g) 8657.62 Tablo 4.62 2.2. Hu = ΔHu = [0.67 Kuramsal sonuçlar 8705.16)*100 =% 2.

deney sırasındaki sıcaklık değişimlerinin sağlıklı alınamamış ve standart koşulların tamamen sağlanamamış olması olabilir diye düşünülmüştür. verilen kömür numunesinin alt ısı ve üst ısı değerlerinin belirlenmesidir.62 olarak bulunmuştur. Bu nedenlere bağlı olarak yapılan Kalorimetre deneyinde. sıcaklık düşüşünün çok yavaş gerçekleştiği gözlenmiştir. 12 .TARTIŞMA ve YORUM: Yapılan deneyde amacımız. Yakıtın ısı değerinin bulunması . Bu farkların oluşmasının sebebi. Ayrıca kalorimetre bombasının içindeki yanma sırasında ara yüzeylerde gerçekleşen reaksiyonlar sonucu oluşan NOx ve SO2 gazlarının absorbladıkları ısı değerlerinin. üçüncü aşamada. Teorik ile deneysel sonuçlar arasındaki fark %sapma değeri olarak hesaplanmış ve sırasıyla alt ısı ve üst ısı değerleri için %2. dakikada değer okunmasının bırakılmış olmasının da hataya neden olabileceği düşünülmüştür.Bunun.69 ve %2. ekonomik açıdan . Ayrıca ısı aktarımının yavaş olmasının sebebinin de ortam sıcaklığının sabit kalmasından kaynaklandığı düşünülmüştür. o yakıtın kullanımı tercih edildiğinde ne kadar ısı elde edileceğinin bilinmesi bakımından çok önemlidir.5. yakıtın ısı değeri bulunurken ihmal edilmiş olmasının ve üçüncü aşamada sıcaklık değerinin çok yavaş da olsa düşmeye devam ettiği halde sabit olarak kabul edilip 21. kalorimetreden suya ve sudan da atmosfere ısı aktarımının çok yavaş olmasından kaynaklandığı düşünülmüştür.

kuramsal hesaplama sonucu ise sırasıyla 8430. yine kuru külsüz temel üzerinden alt ve üst ısı değerleri hesaplanmıştır. içinde iletken tel bulunan bir tablet haline getirilmiş ve kapalı bir ortam olan yüksek basınçlı kalorimetre bombasına konarak saf oksijen ile yakılmıştır. Kuramsal ve deneysel olarak hesaplanan alt ve üst ısı değerleri arasındaki sapma değerleri ise alt ısı için %2. Deney üç aşamalı gerçekleştirilmiş ve her aşamada Beckmann termometresi yardımıyla sıcaklık değişimleri birer dakika arayla kaydedilmiştir. üst ısı için %2.67 cal/g ve 8939.62 olarak bulunmuştur. yükselen sıcaklık değerleri tespit edilmiştir. kömür numunesi. Ayrıca deneysel verilerden elde edilen değerler ile kuramsal değerlerin karşılaştırılması amacıyla.68 cal/g olarak bulunmuştur.ÖZET: KM 453 dersi kapsamında yapılan Kalorimetre deneyinde amacımız. Yanma tepkimesinden yola çıkarak alt ısı ve üst ısı değerlerinin hesaplanabilmesi için.16 cal/g ve 8705. kuramsal olarak. Bu amaçla yapılan deneyde.74 cal/g olarak. açığa çıkan ısı nedeniyle kalorimetre kabı içinde. numune olarak verilen kömürün alt ısı ve üst ısı değerlerinin hesaplanmasıdır. kömür numunesinin elementel analizinden yola çıkarak. 1 . Deneysel olarak alt ve üst ısı değerleri sırasıyla 8657. Bu amaçla deney sırasında kalorimetre bombası kullanılmıştır.69 . Alınan bu değerlerle kuru külsüz temel üzerinden alt ve üst ısı hesaplanmıştır [1].

Bu şekilde yapılan deney üst kalorifik değeri verir. Bu değer bir kilogram veya benzeri birim yakıttan elde edilebilecek enerji olarak ifade edilir.GİRİŞ: Prosesin tasarımı sırasında yüksek verim eldesinin nasıl sağlanacağı konusunda yardımcı olması açısından. birim miktardaki yakıtın belirli koşullarda tam olarak yanması sonucunda oluşan ısı değeridir. Katı ve sıvı yakıtlarda. Yakıtın ısı değeri. yakıtın yanması sonucu ortaya çıkan faydalı ısı miktarı yakıtın nem miktarı ile doğrudan ilişkilidir. Pratikte alt kalorifik değer kullanımı daha faydalıdır. Bu sebeple her yakıt alınırken dikkatle kontrol edilmeli. ısı aktarımına bağlı olarak sıcaklık değişiminin gözlenmesi yoluyla. üst ve alt ısı değerlerinin belirlenmesidir. kcal/kg. Bu durumda gazın gizli ısısı açığa çıkmaz. Kimya mühendisliği açısından bakıldığında amaç. açığa çıkan veya absorbe edilen ısı miktarının belirlenmesini sağlayan bir cihazdır [1]. verilen bir katı yakıt örneğinin. gaz yakıtlarda kcal/m 3 olarak ifade edilen kalorifer değeri. 2 . Elde edilecek ısı enerjisi yakıta ve proses ekipmanlarının verimlerine göre farklılık gösterebilir. Kalorimetre deneyinin amacı. Bu ısı değerinin belirlenmesinde kullanılan en yaygın yöntem de “Kalorimetre” deneyidir. Fakat bazı durumlarda üst kalorifik değerin kullanımına da rastlanabilir. olması gerekenden fazla nemli yakıt alınmamalıdır [3]. Avrupada diğer yakıtlarda alt kalorifik değer kullanımının yaygın olmasına rağmen doğal gazda üst kalorifik değerin kullanılması konusunda bir anlaşmaya varılmıştır. Bu nedenle yakıtların seçiminde veya iki yakıtın karşılaştırılmasında kalorifik değerlerden hangisinin kullanıldığına dikkat edilmelidir. hafif sıvı yakıtlarda genellikle kcal/litre olarak verilir. Bu farklılıkları göz önünde bulundurarak doğru yakıt seçimi yapılabilmesi için laboratuarda belirlenen bir özellik olan “Kalorifik Değer” özelliği kullanılır.1. proses için gerekli olan enerjinin en optimum kaynaktan sağlanmasıdır. Ayrıca. prosese enerji üretmek için yakıt olarak kullanılan hidrokarbonların ısı değerlerinin belirlenmesi önemlidir. Kalorimetre . Eğer yanma gazı 20 °C ye soğutulursa su buharı sıvı hale geçer ve bu esnada buharlaşma gizli ısısı açığa çıkar. Uygulamada ise yanma gazları yüksek sıcaklıktadır. Birim yakıtın yanmasıyla açığa çıkan ısının belirlenmesi için yapılan deneylerde kalorimetre genellikle 20 °C ortam sıcaklığına ayarlanır. Birçok yakıt. içerdiği nem miktarı belirlenmeli. Örneğin. yanma sırasında su buharı haline dönüşen hidrojen içerir. Bu şekildeki bir yanmada elde edilen ısı ise alt kalorifik değerini ifade eder.

tr/turkce/en_tasarrufu/uetm/teknik_bilgi_serisi.eie. Y.Ü.KAYNAKLAR: 1. A. http://www. “KM 453 Kimya Mühendisliği Laboratuarı II Deney Bilgileri” . Mühendislik Fakültesi. Ankara.Sarıkaya. 2003.html 13 . “Kimya Mühendisliği Termodinamik Diyagramlar ve Nomogramlar” 3.gov. 2.

You're Reading a Free Preview

İndirme
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->