Hak Ve Sorumluluklarımız A. İnsan Hakları; Herkesin temel hak ve hürriyetleri vardır.

Bu haklara göre, herkes hür doğar, hür yaşar. Buna yaşama hakkı denir. İnsanın bu hürriyetlerini kimse elinden alamaz. Ayrıca herkes istediği dine inan makta serbesttir. İnsanları bu konuda kimse zorlayamaz. Yine herkesin bilim ve sanatı öğrenme hürriyeti vardır. Her insan yetenekleri doğrultusunda istediği okula gidebilir. 1948'de Birleşmiş Milletler Genel Kurulu tarafından İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi yayımlanmıştır. Bu bildirgeye göre; herkesin yaşama, özgürlük ve kişisel güvenlik hakkı vardır, Tüm insanlar özgür, onur ve haklar bakımından eşit doğarlar. Hiç kimse keyfi olarak tutukla-namaz, alıkonamaz. Her bireyin yurttaşlığa hakkı vardır. B. Çocuk Hakları Çocuklar bir ailenin ve ulusun fidanlarıdır. Bu fidanı özenle, sabırla, sevgiyle, bilgiyle yetiştirmek gerekir. 1952 yılında Cenevre'de toplanan Birleşmiş Milletler Genel Kurulu Ekim ayının ilk Pazartesi gününü Dünya Çocuk Günü olarak ilân etmiştir. Aynı yıl Çocuk Hakları Beyannamesi yayımlandı. Buna göre; çocuk aç ise doyurulmalı, hasta ise iyileştirilmeli, ona iyi bir eğitim sağlan malı, bakımsız ve kimsesiz çocuklar korunmalıdır. Çocuk; ırk, din, milliyet gibi kavramların dışında tutulmalı, korunmalıdır. Felâket zamanında önce çocuklar korunmalıdır. Birleşmiş Milletler Kurumunun bir üyesi olan Türkiye bu bildiriyi imzalayan ilk ülkelerden birisi olmuştur. C. Haklara Saygı Herkes insan haklarına saygı göstermelidir. Eğer biz başkalarının haklarına saygı göstermezsek başkaları da bizim haklarımıza saygı göstermez. Hakların en önemlisi yaşama hakkıdır. Herkes birbirinin yaşama hakkına saygı göstermelidir. Yaşama hakkına saygı göstermeyen kişi kanun önünde suçlu duruma düşer. Her ne sebepten olursa olsun hakkında soruşturma açılan kişi savunma hakkını kullanabilmelidir. Biz başkalarının kendini savunmasına fırsat vermezsek; kendimiz de aynı duruma düşebiliriz. Haklardan biri de düşündüğünü şerbetçe söyleyebilme hakkıdır. Herkes istediği gibi düşünme ve düşündüğünü söyleme hakkına sahiptir. Bu hakka saygı göstermeliyiz, D. Gelenek ve Göreneklere Saygı Çok eskiden beri süre gelen davranışlara gelenek ve görenek denir. Gelenek ve görenekler, toplumda, yazılı ol mayan kurallardır. Bayram, düğün, giyim, takı, asker uğurlama, konuk ağırlama yöresel geleneklerdir. Her yörenin, tarihindeki başarıları, zaferleri, uğradığı istilâlar farklıdır. Bu ve bunun gibi faktörler, her yörenin gelenek ve göreneklerinin birbirinden farklı olmasına yol açmıştır. Gelenek ve görenekler toplumsal ilişkileri güçlendirir. Bir düğünde bir ara ya gelme veya askere giden bir genci uğurlama, toplumda bireyler arası sevgi, hoşgörü ve dayanışmayı da artırır. Türk toplumunda her zaman gelenek ve göreneklere saygı gösterilmiştir. Siz de gelenek ve göreneklerimize saygı gösteriniz. E. Sosyal Dayanışma Okulda, evde, mahallede, yurtta ve dünyada yalnız değiliz. Toplu hâlde yaşamaktayız. Okulda bir şeye ihtiyacımız olduğunda bu ihtiyacımızı arkadaşlarımızdan karşılarız. Okula gelmeyen arkadaşımızı arar, sorarız. Bu, okuldaki dayanışmanın eseridir. Ailemizde birbirimize yardım ederiz. Komşularımızla iyi ilişkiler içersinde bulu nuruz. Onların iyi ve kötü günlerinde onlarla birlikte oluruz. Acılarını ve sevinçleri ni paylaşırız. Okulda, ailede toplum içerisinde bazen hoşumuza gitmeyen gelişme ola bilir. Hoşgörülü olmalıyız. Hoşgörülü olursak, birlikte yaşadıklarımızla daha kolay kaynaşırız. ANAYASAL HAK VE SORUMLULUKLAR Anayasalar toplumların temel hukuk kaynaklarıdır. Her bireyin kendi toplumunun anayasasını bilmesi gerekmektedir. Anayasamızın özelliklerini bilmek bizi nasıl bir toplumda yaşadığımız hakkında da aydınlatır. Anayasal temel hak ve sorumluluklarımızı bilirsek kendimizi hukuk kurumları karşısında çaresiz hissetmeyiz. Anayasal hak ve sorumluluklarını bilen bir

68/ 2 ). din. ANAYASAL İLKELER VE HAKLAR 1. halkın devlet yönetimine katılması esasına dayanan devlet demektir. Atatürk Milliyetçiliğine bağlı. devletin bütün eylem ve işlemlerinin hukuk kurallarına dayandığı ve vatandaşların da hukuki güvenlik içinde olduğu bir sistemdir. açık sayım ve döküm esaslarına göre yapılması da Demokratik Devlet İlkesinin gereğidir(Any.vatandaş. millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde. tek dereceli. bütün fertlerini. Anayasal bilgiye sahip olan bir birey. Anayasa.3. 1.1. yasaların anayasaya uygunluğunu denetlemek için Anayasa Mahkemesine yer vermiştir yargı bağımsızlığı ise yargı organlarının yasama ve yürütme organları karşısında bağımsız olması ve karar verirken kimseden emir almamasıdır. 1. Atatürk Milliyetçiliği olarak da anılan Türk Milliyetçiliği. Türk Devletine vatandaşlık bağıyla bağlı olan herkesin Türk sayılacağı inancına dayanır. barışçıl.2. demokratik. doğuştan sahip olduğu Anayasal temel hak ve hürriyetlerinin kendisine verilmesinin engellendiği durumlarda bu haklarını elde etmenin yollarını bilir. yasaların anayasaya uygunluğunu denetleyen Anayasa Mahkemesinin varolduğunu ve . Haksızlığa uğradığında.1. milli şuur ve ülküler etrafında toplayan bir düşünce biçimidir. Türk vatan ve milletinin bölünmez bir bütün olduğu. Vatandaşların kanun çerçevesinde seçme ve seçilme haklarına sahip olmaları. Bu bakımdan temel hak ve sorumluluklarını bilen bir vatandaş her zaman daha bilinçli bir yaşam sürme şansına sahiptir. ‘‘yasama işlemlerinin yargısal denetimi ve yargı bağımsızlığıdır’’. Bu nedenlerle T. Bu ilke doğrultusunda Devleti yönetecek organlar millet tarafından doğrudan doğruya ya da dolaylı olarak seçilerek iş başına gelecekler ve çeşitli siyasal partiler çeşitli siyasi. Hukuk Devleti İlkesi Hukuk devleti. Hukuk devletinin sağlanabilmesi için gerekli diğer şartlar ise.1. M. kıvanç ve tasada ortak. 1. Anayasal İlkeler Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının temel ilkeleri başlangıç kısmı ile birinci kısımdan anlaşılabilir. M. görüş ve eğilimleri temsil etme yetkisine sahip olacaklardır (Any. insan haklarına saygılı. genel ve gizli oy. yasaların anayasaya uygun olduğu ve bunun denetlendiği.67). Yürütme işlemlerinin keyfilikten kurtarılabilmesi için yürütme işlemlerinin yargısal denetimi şarttır. Anayasası hakkında bilgi sahibi olmamız gerekmektedir. Bu şartlardan ilki. Atatürk Milliyetçiliğine Bağlı Devlet İlkesi Kurtuluş Savaşı ile birlikte Türk Milliyetçiliği. toplumun huzuru. Hukuk devletinin sağlanabilmesi için bazı şartların gerçekleşmesi gerekir.C. ölçülü. adaletin sağlanması için mahkemelere başvurabilir. haklarını hiç kimseye ve hukuk da dahil hiçbir kuruma çiğnetmez. ırkçı olmayan. seçimlerin serbest. dil ayırımı yapılmaksızın. Hukuk devleti. Kişi hak ve hürriyetleri tarih boyunca yürütme organı tarafından ihlal edilmiştir. ırk. ‘‘yürütmenin yargısal denetimidir’’. Bu nedenle Anayasa. laik ve sosyal bir hukuk devletidir” şeklindeki açıklamasıyla Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının Temel İlkelerini saymıştır ( Any. bölünmez bir bütün halinde. Anayasaya baktığımızda yürütmenin her türlü eylem ve işlemlerinin yargısal denetime açık olduğunu ve temel hak ve özgürlüklerin ve bunların hangi durumlarda sınırlandırılabileceğinin Anayasada yer aldığını. yönetimin hukuka uygun davrandığı devlettir. Aynı zamanda milletimizi dünya milletler ailesinin eşit haklara sahip şerefli bir üyesi olarak millî birlik ruhu içinde daima yüceltmeyi amaçlayan bir harekettir. Atatürk Milliyetçiliği. insancıl ve Misak-ı Milli sınırları içinde kalan bir ideoloji (düşünce bilimi) olarak gelişmiştir. Demokratik Devlet İlkesi Demokratik devlet. başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan. M. 1. herkesin tâbi olduğu kuralların aynı olduğu.C. vatandaşların temel hak ve ödevlerinin güvenceye bağlandığı. siyasal partileri siyasal hayatın vazgeçilmez unsuru olarak kabul etmiştir. kederde.1.1. vatandaşı olarak T. Anayasamız “Cumhuriyetinin nitelikleri” başlığı altında “Türkiye Cumhuriyeti.2 ). eşit.

devletin dini inanç ve ibadetlere karışmaması. din hürriyeti ve din ve devlet işlerinin ayrılığı olmak üzere iki boyutu bulunmaktadır. Sosyal devletin bir başka öğesi özgürlüklerin gerçekleşmesi için maddi imkân sağlamaktır. Anayasa’nın 14’üncü maddesinde sayılan. 12-138-146).1. Laik bir sistemde devlet bütün din mensuplarına eşit davranır. Fakat “laiklik” dinsizlik demek değildir. inanç ve ibadet hürriyetlerini kapsamaktadır. inanç hürriyeti hiçbir sınırlamaya tâbi olmaksızın kişilere tanınmıştır. maddesinde Türkiye Cumhuriyeti “İnsan haklarına saygılı bir devlettir” ifadesi yer almaktadır. inandığı dinin gereklerini yani ibadet. maddesinin birinci fıkrasına göre. ayin ve törenlerini serbestçe yapabilmesidir. 1.1.5. sosyal barışı ve sosyal adaleti sağlamak amacıyla sosyal ve ekonomik hayata aktif olarak müdahalesini gerekli gören bir anlayıştır. Anayasamız. devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünü bozmayı ve insan haklarına dayanan demokratik ve lâik Cumhuriyeti ortadan kaldırma amaçlarıyla kötüye kullanılmasını yasaklamıştır. sosyal adalet kuralları içinde kalkınmayı sağlamaktır. • Din kuralları ile yönetilmeyen. devletin. İnsan haklarına. günümüzde demokrasiye bağlı bütün toplumlarca tanınıp benimsenmiştir. kişinin. Bu beyannamedeki ilkeler. Sosyal devletin ana öğelerinden diğeri millî gelirin adaletli dağılımını sağlamaktır. Bir diğer sosyal devlet öğesi ise bireyleri sosyal güvenliğe kavuşturmaktır. Sosyal devlet. çeşitli uluslararası antlaşma ve bildirilerde. İnsan hakları kavramı. herkesin dilediği inanç ve hürriyete sahip olabileceğini ya da hiçbir dini inanca sahip olmayabileceğini ifade eder. devlet kurumlarının da dini görevleri yerine getiremeyeceğini. Sosyal devlet. onları engellememesi ve engel olmaya çalışanları önlemesi de gerekir. din kurumları da devlet kurumlarını etkileyemez. Laik Devlet İlkesi Laiklik ilkesinin. Kısaca belirtmek gerekirse. Devlet kurumları din kurumlarını etkileyemeyeceği gibi. herkes için insanlık onuruna yaraşır bir hayat seviyesi sağlamaya yönelik bir devlet biçimi olmasıdır. bunların birbirlerinden ayrı olacağını ifade etmektedir. ekonomik hayata müdahale etmesi. doktrinde “Temel Haklar” dendiği de görülür. fertlerin sosyal durumlarıyla ilgilenen. Anayasamız. kişiyi ekonomik hayatta yalnız bırakmaması. Sosyal devletin en belirgin özellikleri. • Devlet ve hukuk kurallarını din kurallarından arındıran bir devlet düzenidir.yargının bağımsız olduğunu görürüz (Any. M.4. 1. 1. bireyin ve toplumun refahını sağlamak ve sosyal güvenliği oluşturmak amaçlarını taşır. Laik bir toplumda devlet işleri dinî bir temele oturtulamaz. İbadet hürriyeti ise.6. din kurumlarının devlet görevlerini. Sosyal devletin ana öğelerinden biri millî geliri artırmak. bütün insanlara tanınması gereken ideal hak ve hürriyetleri kapsamaktadır. Anayasamızın 24. Bu nedenledir ki. bunun için yatırım yapmak. ibadet hürriyetinin. Laikliğin din ve devlet işlerinin ayrılığını belirten ikinci boyutu ise. Nihayet laik sistemlerde din kurumlarıyla devlet kurumlarının ayrılmış olması gerekir. İnsan Haklarına Saygılı Devlet İlkesi Günümüzde insanların sahip oldukları temel haklar. • Resmi bir dini bulunmayan. örneğin Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Evrensel Beyannamesinde açıkça gösterilmiştir. sosyal adalet ve sosyal güvenliği gerçekleştirmeyi ödev sayan devlettir. Türkiye Cumhuriyeti Devletin’in temel ilkelerinden biri olan laiklik: • Din ve mezhep ayrımı yapmayan. İnanç hürriyeti. vicdan. sosyal adaleti gerçekleştirmek.1. onlara asgari bir hayat düzeyi sağlamayı. Laik sistemde resmi bir devlet dini olmaz. Sosyal Devlet İlkesi Sosyal devlet. “ Herkes. . insanların insan olmaktan kaynaklanan temel hak ve hürriyetlerden faydalanacaklarını açıklamıştır. Anayasamızda. Anayasamızın 2. dini inanç ve kanaat hürriyetine sahiptir”. Din hürriyeti. • Din hizmetlerini de bir kamu hizmeti olarak kabul eden.

Devletin görevi.7. hakların niteliklerine göre. Angarya yasaktır. Bunlar. “siyasi haklar ve ödevler( katılma. Anayasamızda Kişinin Hakları bölümünde ele alınan koruyucu hakların (olumsuz statü hakları) neler olduğunu inceleyelim: • Kişi dokunulmazlığı Herkes. Bu hakların gerçekleşmesi için devletin bu haklara karışmaması (olumsuz bir tutum içinde olması) gerekir.2. Anayasamızda kuvvetler ayırımı ilkesi “devlet organları arasında üstünlük sıralaması anlamına gelmeyip. “Herkes. Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadır” ( AY. 1. felsefi inanç. mezhep ve benzeri sebeplerle ayrım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. aktif statü hakları)”dir. Bu haklar bireye devlet tarafından bağışlanmış değildir. Anayasanın üstünlüğü ilkesi kanunların ve diğer hukuk kurallarının anayasaya aykırı olamayacağı anlamına da gelir. din. Son yüzyılda devlet içindeki güçlerin bir elde toplanmasını önleme eğilimi gelişmiştir. yaşama. Anayasamız kuvvetler ayırımı ilkesini benimsemiştir. Üstünlük ise Anayasa ve kanunlarda mevcuttur. (AY. dil. 1. 1. Bu maddeye göre. din. Anayasal Haklar (Temel Hak ve Hürriyetler) İnsan hakları. cinsiyet. İnsan haklarını “Temel Haklar ve Ödevler” başlığı altında düzenlemiştir. ekonomik ve sosyal durum gibi hiçbir ayrım yapılmaksızın bütün insanların yalnızca insan olmaları nedeniyle sahip oldukları haklardır. “Anayasanın üstünlüğü ilkesi”ne göre. temel hak ve hürriyetlere” sahip olduğunu belirterek özgürlük anlayışını ortaya koymuştur. dokunulmaz. hukuk devleti ve adalet ilkeleri ile bağdaşmayacak şekilde sınırlayan siyasal.2. “sosyal ve iktisadî haklar” başlığını taşıyan bölümünde düzenlenen isteme hakları ve “siyasal haklar ve ödevler” başlığı altındaki bölümde düzenlenen katılma haklarından oluşmaktadır. Anayasada “kişinin hakları ve ödevleri” başlığı altında düzenlenmiştir.1. ırk. ırk. vazgeçilmez. devredilmez. dil. Çünkü devlet içindeki güçlerin. ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmayı.1. 10 ). Anayasa. Anayasamız. Temel Hak ve Hürriyetleri. Bu haklar. İnsan hakları kavramı.Mad. (AY.18) • Kişi hürriyeti . Olumsuz Statü Hakları) Kişileri topluma ve devlete karşı koruyan hak ve özgürlüklere “koruyucu haklar” veya “olumsuz statü hakları” denilmektedir. zümreye veya sınıfa ayrıcalık tanınamaz. bu hakları korumak ve güvence altına almaktır. cinsiyet. hukuk devletinin varlığını tehlikeye düşürebilir. sosyal. yani yasama. kuvvetler ayrılığı ilkesinin uygulanması. insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamayı” devletin görevlerinden sayarak temel haklar ve hürriyetler konusunda özgürleştirme anlayışını benimsemiştir. Diğer yandan ise Anayasamız “kişinin temel hak ve hürriyetlerini. “Kişinin hakları ve ödevleri (koruyucu.17) • Zorla çalıştırma yasağı Hiç kimse zorla çalıştırılamaz. Bütün insanlara tanınması gereken ideal hak ve hürriyetleri de içine alır.Temel haklar. olumsuz statü hakları)” “Sosyal ve ekonomik haklar ve ödevler( isteme. çok kapsamlıdır. yürütme ve yargı organlarının birbirinden ayrılması gerekmektedir. Mad. maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkına sahiptir.8. 1. Anayasamızın “kişinin hakları ve ödevleri” bölümünde düzenlenen koruyucu haklarla.1. belli devlet yetkilerinin kullanılmasından ibaret ve bununla sınırlı medeni bir iş bölümü ve iş birliği” şeklinde ifade edilmektedir. renk. Hiçbir kişiye. maddesinde düzenlenmiştir. Kişinin Hakları ( Koruyucu. aileye. Anayasa daima diğer kanunların üstünde yer alır. üç grupta düzenlemiştir. Eşitlik İlkesi Eşitlik ilkesi Anayasanın 10. Anayasamız bir yandan “herkesin kişiliğine bağlı. Kuvvetler Ayrılığı İlkesi Hukuk devleti olabilmek için. olumlu statü hakları)”. Mad. özellikle yargı gücü ile yürütme görevinin ya da yasama ile yürütmenin bir elde toplanması. siyasi düşünce.

19) • Özel hayatın gizliliği ve korunması Herkes. Mad. Devlet. Mad. (AY. açıklama. (AY. Sansür edilemez.32) • Dernek kurma hürriyeti Herkes önceden izin almaksızın dernek kurma ve bunlara üye olma ya da üyelikten çıkma hürriyetine sahiptir.22) • Yerleşme ve seyahat hürriyeti Herkes. suç aleti olduğu gerekçesiyle el konulamaz ve zoralım uygulanamaz veya işletilmekten alıkonulamaz. 30) • Kamu tüzel kişilerinin elindeki basın dışı kitle haberleşme araçlarından yararlanma hakkı Kişiler ve siyasal partiler. yazı. Mad. 23). Mad. (AY.Mad. (AY. M. Mad. (AY. yerleşme ve seyahat hürriyetine sahiptir (AY. kişi hürriyetine ve güvenliğine sahiptir. bilim ve sanatı serbestçe öğrenme ve öğretme. Mad.25) • Düşünceyi açıklama ve yayma hürriyeti Herkes. Mad. Hiç kimse bir derneğe üye olmaya ve . 20 ). kimsenin konutuna girilemez. usulüne göre verilmiş hâkim kararı olmadıkça. Her ne sebeple olursa olsun düşünce kanaatlerini açıklamaya zorlanamaz. M. 21).Mad. dini inanç ve kanaatlerini açıklamaya zorlanamaz. yayma ve bu alanlarda her türlü araştırma hakkına sahiptir. dini inanç ve kanaatlerinden dolayı kınanamaz ve suçlanamaz. vicdan. 31) • Düzeltme ve cevap hakkı Düzeltme ve cevap hakkı.24) • Düşünce ve kanaat hürriyeti Herkes düşünce ve kanaat hürriyetine sahiptir. Kanunun gösterdiği haller dışında. resim veya başka yollarla tek başına veya toplu olarak açıklama ve yayma hakkına sahiptir.Herkes. özel hayatına ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına sahiptir. düşünce ve kanaatlerini söz. M. dini inanç ve kanaat hürriyetine sahiptir. (AY. (AY. (AY.28) • Süreli ve süresiz yayın hakkı Süreli ve süresiz yayın önceden izin alma ve mali teminat yatırma şartına bağlanamaz.Mad. gecikmesinde sakınca bulunan hallerde de kanunla yetkili kılınan mercinin emri bulunmadıkça.14. düşünce ve kanaatleri sebebiyle kınanamaz ve suçlanamaz. arama yapılamaz ve eşyasına el konulamaz (AY. (AY.27) • Basın hürriyeti Basın hürdür. • Haberleşme hürriyeti Herkes haberleşme hürriyetine sahiptir. özel kâğıtları ve eşyası aranamaz ve bunlara el konulamaz (AY. madde hükümlerine aykırı olmamak şartıyla ibadet. hiç kimsenin üstü. • Konut dokunulmazlığı Hiç kimsenin konutuna dokunulamaz. ancak kişilerin haysiyet ve şereflerine dokunulması veya kendileriyle ilgili gerçeğe aykırı yayınlar yapılması hallerinde tanınır ve kanunla düzenlenir. ( AY. kamu tüzel kişilerinin elindeki basın dışı kitle haberleşme ve yayım araçlarından yararlanma hakkına sahiptir. Haberleşmenin gizliliği esastır.29) • Basın araçlarının korunması Kanuna uygun şekilde basın işletmesi olarak kurulan basımevi ve eklentileri ile basın araçları. dini ayin ve törenlere katılmaya. 26) • Bilim ve sanat hürriyeti Herkes.Mad. Kanunun açıkça gösterdiği hallerde. basın ve haber alma hürriyetlerini sağlayacak tedbirleri alır. Bu hürriyet resmi makamların müdahalesi olmaksızın haber veya fikir almak ya da vermemek serbestliğini de kapsar. (AY. Özel hayatın ve aile hayatının gizliliğine dokunulamaz. Basımevi kurmak izin alma ve mali teminat yatırma şartına bağlanamaz. • Din ve vicdan hürriyeti Herkes.

meşru araç ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı ve davalı olarak iddia ve savunma hakkına ile adil yargılama hakkına sahiptir (AY. tarımsal üretim planlaması ilkelerine uygun olarak bitkisel ve hayvansal üretimi artırmak amacıyla. Devletin bu hakların sağlanması için hareketsiz kalması değil. eğitim ve öğrenim hakkından yoksun bırakılamaz. (AY.38) • İspat hakkı Kamu görev ve hizmetinde bulunanlara karşı. aksine olumlu faaliyetlerde bulunması gerekir. bir hizmet ve yardım isteme imkânlarını tanıyan haklardır. kimse suçlu sayılamaz.34) • Mülkiyet hakkı Herkes. (AY. erozyonla kaybedilmesini önlemek ve topraksız olan veya yeterli toprağı bulunmayan çiftçilikle uğraşan köylüye toprak sağlamak amacıyla gerekli tedbirleri alır. bu görev ve hizmetin yerine getirilmesiyle ilgili olarak yapılan isnatlardan dolayı açılan hakaret davalarında. teşkilatı kurar. Bu çeşit haklar Anayasanın “sosyal ve ekonomik haklar ve ödevler” başlığı altında yer almaktadır. (AY. “isteme hakları” veya olumlu statü hakları” denilmektedir. isnadın doğruluğunu ispat hakkına sahiptir. hayvancılık ve bu üretim dallarında çalışanların korunması Devlet. toprağın verimli olarak işletilmesini korumak ve geliştirmek. silahsız ve saldırısız toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkına sahiptir. 36) • Kanuni hâkim güvencesi Hiç kimse kanunen tâbi olduğu mahkemeden başka bir merci önüne çıkarılamaz. mülkiyet ve miras haklarına sahiptir.Mad. tarım ve hayvancılıkla uğraşanların işletme araç ve gereçlerinin ve diğer girdilerinin sağlanmasını kolaylaştırır.45) • Kamulaştırma Devlet ve kamu tüzel kişileri. (AY.. Mad. (AY. 41).33). İsteme hakları devletten olumlu bir davranış. kamu yararının gerektirdiği hallerde. • Eğitim ve öğrenim hakkı Kimse. Anayasamızda Sosyal ve Ekonomik Haklar bölümünde ele alınan isteme haklarının (olumlu statü hakları) neler olduğunu inceleyelim: • Ailenin korunması Aile Türk toplumunun temelidir ve eşler arasında eşitliğe dayanır.40) 1.2.39) • Temel hakların korunması Anayasa ile tanınmış hak ve hürriyetleri ihlâl edilen herkes.44) • Tarım.dernekte üye kalmaya zorlanamaz. Mad. • Toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkı Herkes önceden izin almadan. Mad. (AY. karşılıklarını peşin ödemek şartıyla. Mad. ( AY. ailenin huzur ve refahı ile özellikle ananın ve çocukların korunması ve aile planlamasının öğretimi ile uygulanmasını sağlamak için gerekli tedbirleri alır. (AY.2. (AY. Mad. yetkili makama geciktirilmeden başvurma imkânının sağlanmasını isteme hakkına sahiptir. 37) • Suç ve cezalara ilişkin esaslar Kimse. Mad. Mad. Mad. Mad. Sosyal ve Ekonomik Haklar ( İsteme. Suçluluğu hükmen sabit oluncaya kadar.43) • Toprak mülkiyeti Devlet.42) • Kıyılardan yararlanma Kıyılarla sahil şeritlerinin kullanılış amaçlarına göre derinliği ve kişilerin bu yerlerden yararlanma imkân ve şartları kanunla düzenlenir.35) • Hak arama hürriyeti Herkes. (AY. sanık. Olumlu Statü Hakları) Kişilerin toplumdan ve devletten isteyebilecekleri haklara. tarım arazileri ile çayır ve meraların amaç dışı kullanılmasını ve tahribini önlemek. Devlet. (AY. işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanunun suç saymadığı bir fiilden dolayı cezalandırılamaz. Mad. Mad. (AY. kimseye suçu işlediği zaman kanunda o suç için konulmuş olan cezadan daha ağır bir ceza verilemez. Mad. özel mülkiyette bulunan taşınmaz malların tamamını .

Mad. Mad. çalışanların hakkıdır. (Ay. 58) • Sporun geliştirilmesi Devlet her yaştaki Türk vatandaşlarının beden ve ruh sağlığını geliştirecek tedbirleri alır. (AY. Mad. (AY. Mad. Mad. (AY. çocuklarının eğitiminin. ayrıca toplu konut teşebbüslerini destekler( AY. Mad. Dinlenmek. (AY. Mad. Mad. (AY. üyelerinin çalışma ilişkilerinde. Çevreyi geliştirmek. (AY. 57). kanunla gösterilen esas ve usullere göre.46) • Devletleştirme Kamu hizmeti niteliği taşıyan özel teşebbüsler.veya bir kısmını. kamulaştırmaya ve bunlar üzerinde idari irtifaklar kurmaya yetkilidir. anavatanla bağlarının korunması ve yurda dönüşlerinde yardımcı . (Ay. Mad. 59) • Sosyal güvenlik hakkı Herkes sosyal güvenlik hakkına sahiptir. malul ve gazileri korur ve toplumda kendilerine yaraşır bir hayat seviyesi sağlar. yaşına. 56) • Konut hakkı Devlet. Mad. kültürel ihtiyaçlarının ve sosyal güvenliklerinin sağlanması. dilediği alanda çalışma ve sözleşme hürriyetlerine sahiptir. 55) • Sağlık hizmetleri ve çevrenin korunması Herkes.47) • Çalışma ve sözleşme hürriyeti Herkes. • Gençliğin korunması Devlet. (AY. istiklâl ve Cumhuriyetimizin emanet edildiği gençlerin pozitif ilimin ışığında. 49) • Çalışma şartları ve dinlenme hakkı Kimse. kamu yararının zorunlu kıldığı hallerde devletleştirilebilir. sporun kitlelere yayılmasını teşvik eder. 54) • Ücrette adalet sağlanması Devlet. Bu hakkın kullanılmasınınve işverenin lokavta başvurmasının usul ve şartları ile kapsam ve istisnaları kanunla düzenlenir. karşılıklı olarak ekonomik ve sosyal durumlarını ve çalışma şartlarını düzenlemek amacıyla toplu iş sözleşmesi yapma hakkına sahiptir. çalışanların yaptıkları işe uygun adaletli bir ücret elde etmeleri ve diğer sosyal yardımlardan yararlanmaları için gerekli tedbirleri alır. bu güvenliği sağlayacak gerekli tedbirleri alır ve teşkilatı kurar. 51) • Toplu iş sözleşmesi hakkı İşçiler ve işverenler. cinsiyetine ve gücüne uymayan işlerde çalıştırılamaz. harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleriyle. uyuşmazlık çıkması halinde işçiler grev hakkına sahiptirler. 50) • Sendika kurma hakkı İşçiler ve işverenler. sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahiptir. (AY. (AY. (AY. çevre sağlığını korumak ve çevre kirlenmesini önlemek Devletin ve vatandaşların ödevidir. Mad. Mad. Mad. ekonomik ve sosyal hak ve menfaatlerini korumak ve geliştirmek için önceden izin almaksızın sendikalar ve üst kuruluşlar kurma hakkına sahiptirler. şehirlerin özelliklerini ve çevre şartlarını gözeten bir planlama çerçevesinde konut ihtiyacını karşılayacak tedbirleri alır. (AY. Mad. (AY. Devlet. 60) • Sosyal güvenlik bakımından özel olarak korunması gerekenler Devlet. 48) • Çalışma hakkı Çalışma herkesin hakkı ve ödevidir. 53) • Grev hakkı ve lokavt hakkı Toplu iş sözleşmesinin yapılması sırasında. Özel teşebbüsler kurmak serbesttir. 61) • Yabancı ülkelerde çalışan Türk vatandaşları Devlet yabancı ülkelerde çalışan Türk vatandaşlarının aile birliğinin. Mad. Atatürk ilke ve inkılapları doğrultusunda ve Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünü ortadan kaldırmayı amaç edinen görüşlere karşı yetişme ve gelişmelerini sağlayıcı tedbirleri alır.

temel hak ve özgürlüklerin sağlanması konusunda kendi üzerine düşen sorumlulukları yerine getirmekle beraber Türk vatandaşlarına da bu konuda çeşitli ödevler yüklemiştir. kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve şikayetleri hakkında. Parti üyesi olabilmek için 18 yaşını doldurmuş olmak gerekir. partilere girme ve partilerden çıkma Vatandaşlar siyasi parti kurma ve usulüne göre partilere girme ve partilerden ayrılma hakkına sahiptir. çeşitli gelir kaynaklarına ihtiyacı vardır.1. Mad.1. Anayasa ile belirlenen görevlerini. (AY. seçilme ve bağımsız olarak veya bir siyasi parti içinde siyasi faaliyette bulunma ve halk oylamasına katılma hakkına sahiptir. Devletten beklediğimiz sorumlulukların yerine getirebilmesi için bizim de bu ödevlerimizi yerine getirmemiz kaçınılmazdır. Bu ilkelerin uygulanması kanunla düzenlenir (AY. (AY. (AY. Vergi Vatandaşların devletten beklediği hizmetler ve devletin kendiliğinden yapması gereken pek çok görev ve sorumlulukları vardır. 69 ). Mad. 63) • Sanatın ve sanatçının korunması Devlet. Anayasamızda Siyasal Haklar bölümünde ele alınan katılma haklarının ( aktif statü hakları) neler olduğunu inceleyelim: • Türk vatandaşlığı Türk Devletine vatandaşlık bağı ile bağlı olan herkes Türk’tür. kullanılabilmesi imkânlarının hazırlanması bakımlarından Devlete çeşitli ödevler yüklemiştir. • Kamu hizmetlerine girme hakkı Her Türk. (AY. 74) 2. 66) • Seçme. Devletin gelir kaynaklarından en önemlilerinden birisi de vergilerdir. 65) 1. Mad. 2. Mad. seçilme ve siyasi faaliyette bulunma hakları Vatandaşlar. sosyal ve ekonomik alanlarda. (AY. tarih. Aktif Statü Hakları) Kişinin devlet yönetimine katılmasını sağlayan haklara. 70) • Mal bildirimi Kamu hizmetine girenlerin mal bildiriminde bulunmaları ve bu bildirimlerin tekrarlanma süreleri kanunla düzenlenir. Mad. kültür ve tabiat varlıklarının korunması Devlet. Mad. kanunda gösterilen şartlara uygun olarak. (AY. kamu hizmetlerine girme hakkına sahiptir. (AY. 62 ). Devletin bu görevlerini yapabilmesi için. (AY. Bu haklar Anayasanın “siyasi haklar ve ödevler” bölümünde düzenlenmiştir. yetkili makamlara ve Türkiye Büyük Millet Meclisine yazılı başvurma hakkına sahiptir. Anayasal Ödevler Anayasamız temel hak ve hürriyetlerin korunması. Siyasi Haklar ( Katılma. 67) • Parti kurma. Vergi ödevi: Vatandaşın vergi ödeyerek kamu giderlerinin karşılanmasına . seçme.1.olunması için gereken tedbirleri alır (AY. Mad. 64) • Devlet. görevin gerektirdiği niteliklerden başka hiçbir ayrım gözetilemez. (AY.2. • Tarih. “katılma hakları” ya da “Aktif statü hakları” denilmektedir. sanat faaliyetlerini ve sanatçıyı korur. ANAYASAL ÖDEVLER TEMEL HAK VE HÜRRİYETLERİN SINIRLANDIRILMASI KORUNMASI 2. 68) • Siyasî partilerin uyacakları esaslar Siyasî partilerin faaliyetleri. kültür ve tabiat varlıklarının ve değerlerinin korunmasını sağlar. Mad. Mad. Mad. Mad. parti içi düzenlemeleri ve çalışmaları demokrasi ilkelerine uygun olur. Hizmete alınmada. Devlet. Katılma haklarından devlete vatandaşlık bağı ile bağlı olan kişiler yararlanmaktadır. bu görevlerin amaçlarına uygun öncelikleri gözeterek mali kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde yerine getirir. Türk vatandaşlarına düşen görev bu ödevlerini gereği gibi ve zamanında yerine getirmektir. 71) • Dilekçe hakkı Vatandaşlar ve karşılıkllık esası gözetilmek kaydıyla Türkiye’de ikamet eden yabancılar.3.

Buna karşılık. geliştirmesi. değiştirilir veya kaldırılır” (AY. Anayasamıza göre. Vatandaşın millî birliği benimsemesi. kamu giderlerini karşılamak üzere.vatan hizmetinin silahlı kuvvetlerde veya kamu kesiminde görev yaparak yerine getirileceği belirtilmiştir. gerek barışta ve gerekse savaşta var olması gereken kuvvet. mali gücüne göre. temel vatandaşlık görevlerinden biri olarak Anayasamızda belirtilmiştir. anayasa ve kanunlar vatandaşı. 2. hürriyetlerden yararlanmasını sağlar.1. eşit. Vatandaşlar anayasa ve kanunlara saygılı olmak. Oy kullanma hakkını terk eden vatandaşlara çeşitli yaptırımlar uygulanır. vatan için ölmeye hazır olan Türk gençleri ile kurulur. Bu hizmet genel anlamda. genel oy. bütün eylem ve düşünceleriyle desteklemesi. Vatan Hizmeti “Vatan hizmeti her Türkün hakkı ve ödevidir”(AY. Bunlar vatandaşlık görevlerinin başında gelir.72). Anayasamızda oy kullanamayacak kişiler. eksiksiz ve zamanında ödemesi devletin yükümlü olduğu çeşitli kamu hizmetlerinin gerektiği gibi.4. Oy Kullanma Oy kullanma siyasal haklar içinde yer alan bir vatandaşlık hakkı ve ödevidir. Vergi ödevi. Ordular. Anayasamızın 67. Mar. on sekiz yaşını dolduran her Türk vatandaşının seçme ve halkoylamasına katılma haklarına sahip olduğu belirtilmektedir. “Vergi. 2. Her vatandaşın kanunla belirtilmiş vergi borcunu. seçimler ve halk oylaması serbest. Oy kullanma. tek dereceli. 73 ). kamu hizmetlerini aksatabilecek bir harekette bulunduğunu. Belediye hizmetlerinin yürütülmesi. vergi borcunu gerektiği gibi ödememek de dürüstlüğe uymayan. 72 ). Anayasamıza göre oy kullanma hakkı kanunla düzenlenir. vergi ödemekle yükümlüdür” denilmektedir ( AY.katılmasıdır.2. Bu ülkenin bir bireyi olarak seçim dönemlerinde kendi görüşümüzü ortaya koymak amacıyla oy kullanırız. Türk gençliği geçmişte olduğu gibi günümüzde de bu şerefli görevi yerine getirirken canını bile seve seve vermekten asla çekinmemektedir.Mad. Başkalarına olan özel borçların yerine getirilmemesi nasıl ki dürüstlükle bağdaşmayan bir davranış ise. öteki vatandaşların haklarının çiğnenmesine yol açan bir harekettir. açık sayım ve döküm esaslarına göre yargı yönetim ve denetimi altında yapılır. oy kullanmanın terk edilmesi vatandaşlık ödevinin yerine getirilmemesi demektir. gizli. 73 ). Yasalara Uyma Türkiye Cumhuriyetine vatandaşlık bağı ile bağlı olmak. Türk devletine ve milletine karşı olan görevlerini yerine getirmekte ağır kusur işlediğini bilmelidir. “ Herkes. yerine getirilmesi. kanunda gösterilen şartlara uygun olarak.1. Türklerin yüzyıllar boyunca en büyük fedakârlık ve bağlılıkla yerine getirmeyi bir vatan borcu olarak benimsediği askerlik hizmetidir. anayasanın ve kanunların belirttiği görevleri yerine getirmekle yükümlü kılar. 2. Ayrıca Anayasamızda. maddesi “Vatandaşlar. Vergi vermekten kaçınan vatandaş. koruması beklenir. Anayasamızda. toplum düzenini .1. Mad. silah altında bulunan er ve erbaşlar ile askeri öğrenciler. seçilme ve bağımsız olarak veya bir siyasi parti içinde siyasi faaliyette bulunma ve halk oylamasına katılma hakkına sahiptir” diyerek oy kullanma hakkına işaret etmektedir. harç ve benzeri malî yükümlülükler kanunla konulur. Mad. Anayasamızda. resim. seçme. Vatan savunması için. şüphesiz ordudur. millî amaçların gerçekleştirilebilmesi bakımından büyük önem taşır. taksirli suçlardan hüküm giyenler hariç ceza infaz kurumlarında bulunan hükümlüler şeklinde belirtilmektedir. kanunun belirttiği koşullara sahip olan her Türk vatandaşının yerine getirmesi gereken bir hak ve ödev olup. kişinin anayasada ve kanunlarda tanınan haklardan. yurt dışında bulunan Türk vatandaşlarının oy hakkını kullanabilmeleri amacıyla kanun tarafından uygulanabilir tedbirlerin belirleneceği de ifade edilerek oy kullanma şartlarının düzenlenmesinde gösterilen titizlik ortaya konulmuştur. Yeni Anayasamızda askerlik hizmetine “vatan hizmeti” denilmiştir (AY.

Temel Hak ve Hürriyetlerin Korunması . temel hak ve hürriyetlerin ancak yasa ile sınırlanabileceği kuralını getirmiştir. insanın kendi serbest iradesiyle yapacağı seçimi ve vereceği karara göre.2. keyfi olarak sınırlanmamalıdır. Kişisel hakların kullanılmasını sağlayacak ortamı oluşturmak ve sürdürmek devletin görevidir. Kişisel hürriyete devlet faaliyetini zayıflatacak derecede genişlik tanınamaz. Kişisel hürriyetler hem toplum için. Devlet Kitapları. Toplum içinde kişisel hürriyetin bir ölçüde sınırlanması zorunludur. Anayasanın başlangıç bölümünde. Çünkü güçsüz bir devlet kargaşaya neden olacağından dolayı kişisel hürriyetlerin daha fazla zarar görmesine neden olabilir. Anayasada 2001 yılında yapılan değişiklikle. milli güvenliğin. askere gitme. vatandaşlar millî birliğe karşı hak ve görevlerde.2. bütün vatandaşlar için bir hak olarak tanınmıştır. Genel sınırlama sebepleri. hem de kişiler için değerli ve kutsaldır. kendilerinin hak ve hürriyetlerine kesin saygı gösterilmesini ve karşılıklı sevgi. sınırsız bir hürriyet değildir (YAZGAN. 2. Dolayısıyla. beklenemez. Türk vatandaşı olmak bizlere sadece birtakım haklar getirmekle kalmıyor aynı zamanda oy verme. Anayasanın sözüne ve ruhuna uygun olarak yapılacağı ifade edilmektedir. genel ahlâkın ve genel sağlığın korunması amacıyla yapılacağı belirtilmiştir. Anayasada açıklık olan hallerde ve Anayasanın öngördüğü ölçüde sınırlandırılabilir.2. Türk vatandaşlığının bize getireceği hakları da güvence altına almış oluruz. kamu yararının. Türk vatandaşları birbirlerinin hak ve hürriyetlerine kesin saygı göstermekle. hiçbir engel ve sınır tanımaksızın hareket edebilme imkânı olarak tanımlanabilirse de toplum içinde yaşayan ve yaşamak zorunluluğunda olan insanın en geniş anlamdaki bu tür kişisel hürriyete sahip olması düşünülemez. 1992 ). Devletin zayıf düşmesi kişinin temel hak ve hürriyetlerinin korunmasını da tehlikeye düşürecektir. kardeşlik. yasalara uyma gibi birtakım yükümlülükleri de beraberinde getirmektedir. 2. maddesi ile genel ve özel iki türlü sınırlama öngörülmüştür. Temel hak ve özgürlükler. Anayasamızda Temel Hak ve Hürriyetlerin Sınırlandırılması Anayasamız. demokratik toplum düzeninin ve laik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamayacağı belirtilmiştir. Atatürk’e göre de medeni toplumlarda sözü edilen hürriyet. vergi verme. Gültekin Ticaret Liseleri İçin Hukuk. Görüldüğü üzere. kamu düzeninin. Vatandaşlar kişisel hürriyetlerini kullanırken devlet gücünü zayıf düşürmemeye özen ve dikkat göstermelidirler.ve kişiler arası ilişkileri düzenleyen bütün hukuk kurallarına uymakla yükümlüdür. genel ve özel sınırlamalar kaldırılmış ve temel hak ve hürriyetlerin. 2001 yılında yeniden Anayasamızda yer almıştır. “özlerine dokunulmaksızın” anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabileceği ve sınırlamaların anayasanın özüne ve ruhuna. Yani kişilerin hürriyeti devletin güvencesi altındadır. Yine. Anayasamızın başlangıç kısmında belirtildiği üzere.2. Bu ülkenin evlatları olarak bize düşen görevleri gereği gibi yerine getirebilirsek. Özel sınırlamanın ise anayasanın ilgili maddelerinde öngörülen özel sebeplerle. birbirlerinin barış içinde huzurlu bir hayat sürmesini bozacak davranışlardan kaçınmakla yükümlü kılınmışlardır. Temel Hak ve Hürriyetlerin Sınırlandırılması 2.3. Kamu iyiliği amacıyla hürriyetlerin bir kısmından vazgeçilebilir. nimet ve külfetlerde ortaktırlar. İstanbul. Zira her nimetin bir külfeti vardır. Kişisel Hürriyetin Önemi ve Kutsallığı Kişisel hürriyet. Anayasamızın 13. Cumhuriyetin. 2.1. Temel hak ve hürriyetlerin. Hürriyetler kanunla sınırlanabilir. 1961 Anayasasında yer almış olan temel hak ve hürriyetlerin sınırlandırılmasının hakkın “özüne dokunulmadan” yapılması kuralı. Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünün millî egemenliğin. genel asayişin. Bu konudaki en akılcı yol kişisel hürriyetlerin kanunun uygun gördüğü durumlarda ve kanunla kısıtlanmasıdır. duyguları ile barış içinde huzurlu bir hayat isteme hakkı.

Toplumsal ilerleme ve daha iyi yaşam standartlarını gerçekleştirme temel hedef olarak benimsenmiştir. 1945 tarihli ‘‘Birleşmiş Milletler Antlaşması’’dır. 1948’de kabul edilmiştir. 1966’da kabul edilen iki antlaşma bağlayıcı niteliktedir. Mad. diğer yandan da aynı sonucu doğuran “yargı yetkisine” sahip “olağanüstü merciler” kurulamayacağını öngörmüştür ( AY. kişilere dilek ve şikâyetlerini yetkili makamlara ve meclise yapabilme yolunu getirmiştir ( AY. bağlayıcı olmasına dikkat edilmiştir. kendi ülkelerinde aldıkları tedbirleri ve bu alanda kaydedilen gelişmeleri ekonomik ve sosyal konseye bildirmektir. Diğer Sözleşme ise Sosyal ve ekonomik hakları içeren “Ekonomik. Birleşmiş Milletler bünyesinde. 38 ). saygı ve bağlılık açıklanmıştır. • Anayasa.3. dilekçe hakkı tanıyarak. insan haklarına ve temel hürriyetlerine inanç. Sözleşmede Kişi hakları ile Siyasal haklara yer verilmiş. Sosyal ve Kültürel Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme”dir. taraf devletin vatandaşı olup olmadıklarına bakılmaksızın. İnsan haklarının değişik yönlerine ilişkin başka bildiri ve sözleşmeler de imzalanmıştır. “çocuk hakları sözleşmesi”. ceza sorumluluğunun kişiselliği (Cezayı ancak suç oluşturan fiili işleyen kişi çeker ) vb. Sözleşme hukukî açıdan bağlayıcıdır. İnsan hakları alanındaki gelişmeye uygun olarak hem klasik haklara ( kişisel ve siyasal haklar ) hem de Sosyal ve ekonomik haklara geniş ölçüde yer verilmiştir. Sözleşme kapsamı ve öngördüğü koruma mekanizması açısından özel bir önem taşımaktadır. • Bölgesel Düzeyde Temel Hak ve Hürriyetlerin Korunması ‘‘Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’’ Avrupa Konseyi üyelerince 1950’de kabul edilmiştir. Bu antlaşmada. 6. suçsuzluk varsayımı ( Bir kişinin suçu ispat oluncaya kadar suçsuz olarak kabul edilir ). Bunlardan ilki. 12. katılan devletlere hukuki yükümlülükler getirmesine. Sözleşmenin yargı organı. • Anayasa.3.1. 36 ). “ her türlü ırk ayrımının ortadan kaldırılmasına ilişkin uluslararası sözleşme” şeklinde sıralayabiliriz. . Daha sonra insan hakları alanında kabul edilen antlaşmaların.2. Mad. “kadınlara karşı her türlü ayrımcılığın ortadan kaldırılmasına ilişkin sözleşme”. Sosyal ve ekonomik haklara ise yer verilmemiştir. gayriinsani veya küçültücü muameleye ve cezaya karşı sözleşme”.2. Katılan devletlerin tek yükümlülüğü. hak arama hürriyeti adı altında. sözleşmedeki hakların uygulamada sağlanıp sağlanmadığı etkili bir yargı denetimine tabi tutulmaktadır. ‘‘İnsan Hakları Evrensel Bildirisi’’ 10. Anayasamızda Temel Hak ve Hürriyetlerin Korunması Anayasamızda temel hak ve hürriyetlerin korunmasına ilişkin kurallar şu şekilde sıralanabilir: • Anayasa. UluslarArası Düzeyde Temel Hak ve Hürriyetlerin Korunması • Evrensel Düzeyde Temel Hak ve Hürriyetlerin Korunması İnsan haklarını evrensel düzeyde koruyan uluslararası antlaşmaların ilki 26. Bildiride. Bunları. Mad. 2. • Temel hak ve hürriyetlerin korunmasında önemli olan hususlardan biri de suç ve cezaların yasallığı ( Kanunda suç olarak tanımlanmayan bir fiilin suç sayılamayacağı ve kanunca belirlenmeyen bir cezanın verilemeyeceği ). Klasik hakları ve Temel hürriyetleri kapsayan ve bunları daha etraflı bir şekilde düzenleyen “ Kişisel ve Siyasal Haklara İlişkin Uluslar Arası Sözleşme”dir. Türkiye sözleşmeyi 1954’te onaylamıştır. kurallardır ( AY. Bu sözleşme ile kişiler. herkese yargı yerleri önünde davacı ve davalı olarak iddia ve savunmada bulunma hakkını tanımıştır (AY. Türkiye her iki sözleşmeyi de 2000 yılında imzalamıştır. Fakat bu bildiri taraf olan ülkelere hiçbir hukuki yükümlülük getirmemiştir. Sözleşmede yer alan bir hakkın ihlal edildiğini ve bunun mağdurları olduklarını ileri sürerek ilgili devleti şikâyet edebileceklerdir. 37 ). “işkenceye ve diğer zalimane. Mad. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine bireysel olarak ya da devlet başvurusu yoluyla başvurulabilir. 74 ). bir yandan hiç kimsenin “tâbi olduğu mahkemeden” başka bir merci önüne çıkarılmayacağını. “soykırım suçunun önlenmesine ve cezalandırılmasına ilişkin sözleşme”. ‘‘Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’’dir.

Avrupa güvenliğinin ve iş birliğinin sağlanması sürecindeki ortak ilkeler arasında kabul etmektedir. Sözleşmede klasik haklarla( Kişisel ve Siyasal Haklar ) birlikte. 1975’te Helsinki’de “Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Konferansı (AGİK) Sonuç Belgesi’’nin imzalanmasıdır. 2000 yılında Nice Zirvesinde kabul edilen şartta. Taraf devletler. Bireysel ve devlet başvurusu yapılabilir. kişisel haklar. barış ve kalkınma gibi haklara yer veren. İnsan haklarına saygı gösterilmesini sağlamaya yönelik bir başka önemli adım ise. dayanışma hakları ve vatandaşlık hakları düzenlenmektedir. Bölgesel nitelik taşıyan diğer bir sözleşme ise ‘‘Amerika İnsan Hakları Sözleşmesi’’dir.Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi bölgesel nitelikli olmakla birlikte etkisi açısından bakıldığında bu boyutu aşmaktadır. kıtanın tarihsel ve sosyolojik özellikleri çerçevesinde. . Sözleşme 1978‘de yürürlüğe girmiştir. ekonomik. 1981 yılında ise ‘‘Afrika İnsan ve Halklar Hakları Şartı’’ kabul edilmiştir. sosyal ve kültürel haklar. birey yerine grup üstünlüğünü esas alan bir metindir. İnsan haklarının bölgesel düzeyde korunması amacıyla gerçekleştirilen bir başka girişim ‘‘Avrupa Birliği Temel Haklar Şartı’’dır. Ekonomik ve sosyal haklara da yer verilmiştir. “İnsan Hakları Komisyonu” ve yargı organı olarak ise kesin karar verme yetkisine sahip olan “İnsan Hakları Mahkemesi” bulunmaktadır. Afrika şartı. Bu konuda gerekli çabayı göstereceklerini ve uluslararası sözleşmelerdeki yükümlülükleri yerine getireceklerini vurgulamaktadırlar. insan haklarına ve temel özgürlüklere saygı gösterilmesini.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful