Hak Ve Sorumluluklarımız A. İnsan Hakları; Herkesin temel hak ve hürriyetleri vardır.

Bu haklara göre, herkes hür doğar, hür yaşar. Buna yaşama hakkı denir. İnsanın bu hürriyetlerini kimse elinden alamaz. Ayrıca herkes istediği dine inan makta serbesttir. İnsanları bu konuda kimse zorlayamaz. Yine herkesin bilim ve sanatı öğrenme hürriyeti vardır. Her insan yetenekleri doğrultusunda istediği okula gidebilir. 1948'de Birleşmiş Milletler Genel Kurulu tarafından İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi yayımlanmıştır. Bu bildirgeye göre; herkesin yaşama, özgürlük ve kişisel güvenlik hakkı vardır, Tüm insanlar özgür, onur ve haklar bakımından eşit doğarlar. Hiç kimse keyfi olarak tutukla-namaz, alıkonamaz. Her bireyin yurttaşlığa hakkı vardır. B. Çocuk Hakları Çocuklar bir ailenin ve ulusun fidanlarıdır. Bu fidanı özenle, sabırla, sevgiyle, bilgiyle yetiştirmek gerekir. 1952 yılında Cenevre'de toplanan Birleşmiş Milletler Genel Kurulu Ekim ayının ilk Pazartesi gününü Dünya Çocuk Günü olarak ilân etmiştir. Aynı yıl Çocuk Hakları Beyannamesi yayımlandı. Buna göre; çocuk aç ise doyurulmalı, hasta ise iyileştirilmeli, ona iyi bir eğitim sağlan malı, bakımsız ve kimsesiz çocuklar korunmalıdır. Çocuk; ırk, din, milliyet gibi kavramların dışında tutulmalı, korunmalıdır. Felâket zamanında önce çocuklar korunmalıdır. Birleşmiş Milletler Kurumunun bir üyesi olan Türkiye bu bildiriyi imzalayan ilk ülkelerden birisi olmuştur. C. Haklara Saygı Herkes insan haklarına saygı göstermelidir. Eğer biz başkalarının haklarına saygı göstermezsek başkaları da bizim haklarımıza saygı göstermez. Hakların en önemlisi yaşama hakkıdır. Herkes birbirinin yaşama hakkına saygı göstermelidir. Yaşama hakkına saygı göstermeyen kişi kanun önünde suçlu duruma düşer. Her ne sebepten olursa olsun hakkında soruşturma açılan kişi savunma hakkını kullanabilmelidir. Biz başkalarının kendini savunmasına fırsat vermezsek; kendimiz de aynı duruma düşebiliriz. Haklardan biri de düşündüğünü şerbetçe söyleyebilme hakkıdır. Herkes istediği gibi düşünme ve düşündüğünü söyleme hakkına sahiptir. Bu hakka saygı göstermeliyiz, D. Gelenek ve Göreneklere Saygı Çok eskiden beri süre gelen davranışlara gelenek ve görenek denir. Gelenek ve görenekler, toplumda, yazılı ol mayan kurallardır. Bayram, düğün, giyim, takı, asker uğurlama, konuk ağırlama yöresel geleneklerdir. Her yörenin, tarihindeki başarıları, zaferleri, uğradığı istilâlar farklıdır. Bu ve bunun gibi faktörler, her yörenin gelenek ve göreneklerinin birbirinden farklı olmasına yol açmıştır. Gelenek ve görenekler toplumsal ilişkileri güçlendirir. Bir düğünde bir ara ya gelme veya askere giden bir genci uğurlama, toplumda bireyler arası sevgi, hoşgörü ve dayanışmayı da artırır. Türk toplumunda her zaman gelenek ve göreneklere saygı gösterilmiştir. Siz de gelenek ve göreneklerimize saygı gösteriniz. E. Sosyal Dayanışma Okulda, evde, mahallede, yurtta ve dünyada yalnız değiliz. Toplu hâlde yaşamaktayız. Okulda bir şeye ihtiyacımız olduğunda bu ihtiyacımızı arkadaşlarımızdan karşılarız. Okula gelmeyen arkadaşımızı arar, sorarız. Bu, okuldaki dayanışmanın eseridir. Ailemizde birbirimize yardım ederiz. Komşularımızla iyi ilişkiler içersinde bulu nuruz. Onların iyi ve kötü günlerinde onlarla birlikte oluruz. Acılarını ve sevinçleri ni paylaşırız. Okulda, ailede toplum içerisinde bazen hoşumuza gitmeyen gelişme ola bilir. Hoşgörülü olmalıyız. Hoşgörülü olursak, birlikte yaşadıklarımızla daha kolay kaynaşırız. ANAYASAL HAK VE SORUMLULUKLAR Anayasalar toplumların temel hukuk kaynaklarıdır. Her bireyin kendi toplumunun anayasasını bilmesi gerekmektedir. Anayasamızın özelliklerini bilmek bizi nasıl bir toplumda yaşadığımız hakkında da aydınlatır. Anayasal temel hak ve sorumluluklarımızı bilirsek kendimizi hukuk kurumları karşısında çaresiz hissetmeyiz. Anayasal hak ve sorumluluklarını bilen bir

Anayasal bilgiye sahip olan bir birey. Bu nedenle Anayasa. kederde. ırkçı olmayan. Atatürk Milliyetçiliği. eşit. M.67). Bu nedenlerle T. halkın devlet yönetimine katılması esasına dayanan devlet demektir. doğuştan sahip olduğu Anayasal temel hak ve hürriyetlerinin kendisine verilmesinin engellendiği durumlarda bu haklarını elde etmenin yollarını bilir. Türk vatan ve milletinin bölünmez bir bütün olduğu.2. siyasal partileri siyasal hayatın vazgeçilmez unsuru olarak kabul etmiştir. genel ve gizli oy. seçimlerin serbest. toplumun huzuru.3.2 ). Bu bakımdan temel hak ve sorumluluklarını bilen bir vatandaş her zaman daha bilinçli bir yaşam sürme şansına sahiptir. millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde. ırk. vatandaşların temel hak ve ödevlerinin güvenceye bağlandığı. Bu şartlardan ilki. bütün fertlerini. görüş ve eğilimleri temsil etme yetkisine sahip olacaklardır (Any.1. dil ayırımı yapılmaksızın. din. Anayasamız “Cumhuriyetinin nitelikleri” başlığı altında “Türkiye Cumhuriyeti. Anayasa. Yürütme işlemlerinin keyfilikten kurtarılabilmesi için yürütme işlemlerinin yargısal denetimi şarttır.1. yasaların anayasaya uygunluğunu denetleyen Anayasa Mahkemesinin varolduğunu ve . Anayasal İlkeler Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının temel ilkeleri başlangıç kısmı ile birinci kısımdan anlaşılabilir. Hukuk devletinin sağlanabilmesi için bazı şartların gerçekleşmesi gerekir. ‘‘yasama işlemlerinin yargısal denetimi ve yargı bağımsızlığıdır’’. M. kıvanç ve tasada ortak. milli şuur ve ülküler etrafında toplayan bir düşünce biçimidir. barışçıl. Haksızlığa uğradığında. 1.vatandaş. Atatürk Milliyetçiliği olarak da anılan Türk Milliyetçiliği. Bu ilke doğrultusunda Devleti yönetecek organlar millet tarafından doğrudan doğruya ya da dolaylı olarak seçilerek iş başına gelecekler ve çeşitli siyasal partiler çeşitli siyasi. herkesin tâbi olduğu kuralların aynı olduğu. Vatandaşların kanun çerçevesinde seçme ve seçilme haklarına sahip olmaları. ‘‘yürütmenin yargısal denetimidir’’. yasaların anayasaya uygunluğunu denetlemek için Anayasa Mahkemesine yer vermiştir yargı bağımsızlığı ise yargı organlarının yasama ve yürütme organları karşısında bağımsız olması ve karar verirken kimseden emir almamasıdır. 68/ 2 ). ANAYASAL İLKELER VE HAKLAR 1.1. Hukuk devletinin sağlanabilmesi için gerekli diğer şartlar ise.1. laik ve sosyal bir hukuk devletidir” şeklindeki açıklamasıyla Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının Temel İlkelerini saymıştır ( Any. Anayasaya baktığımızda yürütmenin her türlü eylem ve işlemlerinin yargısal denetime açık olduğunu ve temel hak ve özgürlüklerin ve bunların hangi durumlarda sınırlandırılabileceğinin Anayasada yer aldığını. M. Hukuk devleti. adaletin sağlanması için mahkemelere başvurabilir.1. yasaların anayasaya uygun olduğu ve bunun denetlendiği. Demokratik Devlet İlkesi Demokratik devlet. Hukuk Devleti İlkesi Hukuk devleti. başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan. tek dereceli. vatandaşı olarak T. Aynı zamanda milletimizi dünya milletler ailesinin eşit haklara sahip şerefli bir üyesi olarak millî birlik ruhu içinde daima yüceltmeyi amaçlayan bir harekettir. Atatürk Milliyetçiliğine bağlı. haklarını hiç kimseye ve hukuk da dahil hiçbir kuruma çiğnetmez.C. 1.C. Türk Devletine vatandaşlık bağıyla bağlı olan herkesin Türk sayılacağı inancına dayanır. 1. Atatürk Milliyetçiliğine Bağlı Devlet İlkesi Kurtuluş Savaşı ile birlikte Türk Milliyetçiliği. bölünmez bir bütün halinde. açık sayım ve döküm esaslarına göre yapılması da Demokratik Devlet İlkesinin gereğidir(Any. Kişi hak ve hürriyetleri tarih boyunca yürütme organı tarafından ihlal edilmiştir. ölçülü. Anayasası hakkında bilgi sahibi olmamız gerekmektedir. 1. demokratik. devletin bütün eylem ve işlemlerinin hukuk kurallarına dayandığı ve vatandaşların da hukuki güvenlik içinde olduğu bir sistemdir. yönetimin hukuka uygun davrandığı devlettir. insan haklarına saygılı. insancıl ve Misak-ı Milli sınırları içinde kalan bir ideoloji (düşünce bilimi) olarak gelişmiştir.

Laik bir sistemde devlet bütün din mensuplarına eşit davranır. din kurumları da devlet kurumlarını etkileyemez. Devlet kurumları din kurumlarını etkileyemeyeceği gibi. sosyal barışı ve sosyal adaleti sağlamak amacıyla sosyal ve ekonomik hayata aktif olarak müdahalesini gerekli gören bir anlayıştır.5. Bu beyannamedeki ilkeler. Sosyal devlet. İnanç hürriyeti. dini inanç ve kanaat hürriyetine sahiptir”. • Resmi bir dini bulunmayan. devlet kurumlarının da dini görevleri yerine getiremeyeceğini. inandığı dinin gereklerini yani ibadet. M. devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünü bozmayı ve insan haklarına dayanan demokratik ve lâik Cumhuriyeti ortadan kaldırma amaçlarıyla kötüye kullanılmasını yasaklamıştır. Anayasa’nın 14’üncü maddesinde sayılan. devletin. fertlerin sosyal durumlarıyla ilgilenen. bireyin ve toplumun refahını sağlamak ve sosyal güvenliği oluşturmak amaçlarını taşır. İbadet hürriyeti ise. bunun için yatırım yapmak. kişiyi ekonomik hayatta yalnız bırakmaması. Laik bir toplumda devlet işleri dinî bir temele oturtulamaz. 1. çeşitli uluslararası antlaşma ve bildirilerde. devletin dini inanç ve ibadetlere karışmaması. din hürriyeti ve din ve devlet işlerinin ayrılığı olmak üzere iki boyutu bulunmaktadır. İnsan Haklarına Saygılı Devlet İlkesi Günümüzde insanların sahip oldukları temel haklar.1. Laikliğin din ve devlet işlerinin ayrılığını belirten ikinci boyutu ise. • Din hizmetlerini de bir kamu hizmeti olarak kabul eden. insanların insan olmaktan kaynaklanan temel hak ve hürriyetlerden faydalanacaklarını açıklamıştır. Sosyal devlet. Anayasamızın 2. onları engellememesi ve engel olmaya çalışanları önlemesi de gerekir. Sosyal devletin ana öğelerinden diğeri millî gelirin adaletli dağılımını sağlamaktır. örneğin Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Evrensel Beyannamesinde açıkça gösterilmiştir. Laik Devlet İlkesi Laiklik ilkesinin. 1. maddesinin birinci fıkrasına göre. Din hürriyeti. Fakat “laiklik” dinsizlik demek değildir.1.6. maddesinde Türkiye Cumhuriyeti “İnsan haklarına saygılı bir devlettir” ifadesi yer almaktadır. doktrinde “Temel Haklar” dendiği de görülür.yargının bağımsız olduğunu görürüz (Any. din kurumlarının devlet görevlerini. sosyal adalet kuralları içinde kalkınmayı sağlamaktır. inanç ve ibadet hürriyetlerini kapsamaktadır. Sosyal devletin en belirgin özellikleri. • Devlet ve hukuk kurallarını din kurallarından arındıran bir devlet düzenidir. Sosyal devletin ana öğelerinden biri millî geliri artırmak. Bu nedenledir ki. sosyal adaleti gerçekleştirmek. Anayasamız. sosyal adalet ve sosyal güvenliği gerçekleştirmeyi ödev sayan devlettir. onlara asgari bir hayat düzeyi sağlamayı. bunların birbirlerinden ayrı olacağını ifade etmektedir. . herkesin dilediği inanç ve hürriyete sahip olabileceğini ya da hiçbir dini inanca sahip olmayabileceğini ifade eder. İnsan hakları kavramı. herkes için insanlık onuruna yaraşır bir hayat seviyesi sağlamaya yönelik bir devlet biçimi olmasıdır. kişinin. Sosyal devletin bir başka öğesi özgürlüklerin gerçekleşmesi için maddi imkân sağlamaktır. ibadet hürriyetinin.1. Sosyal Devlet İlkesi Sosyal devlet. inanç hürriyeti hiçbir sınırlamaya tâbi olmaksızın kişilere tanınmıştır. ekonomik hayata müdahale etmesi. vicdan. Anayasamızın 24. 12-138-146). Bir diğer sosyal devlet öğesi ise bireyleri sosyal güvenliğe kavuşturmaktır. İnsan haklarına. Laik sistemde resmi bir devlet dini olmaz. Türkiye Cumhuriyeti Devletin’in temel ilkelerinden biri olan laiklik: • Din ve mezhep ayrımı yapmayan. • Din kuralları ile yönetilmeyen. Anayasamızda. günümüzde demokrasiye bağlı bütün toplumlarca tanınıp benimsenmiştir.4. Nihayet laik sistemlerde din kurumlarıyla devlet kurumlarının ayrılmış olması gerekir. Anayasamız. bütün insanlara tanınması gereken ideal hak ve hürriyetleri kapsamaktadır. ayin ve törenlerini serbestçe yapabilmesidir. 1. “ Herkes. Kısaca belirtmek gerekirse.

7. 1. Anayasamızda kuvvetler ayırımı ilkesi “devlet organları arasında üstünlük sıralaması anlamına gelmeyip. Eşitlik İlkesi Eşitlik ilkesi Anayasanın 10. maddesinde düzenlenmiştir. çok kapsamlıdır. Anayasamız bir yandan “herkesin kişiliğine bağlı. Bu haklar bireye devlet tarafından bağışlanmış değildir. ırk. Devletin görevi. hukuk devleti ve adalet ilkeleri ile bağdaşmayacak şekilde sınırlayan siyasal. Angarya yasaktır. sosyal. insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamayı” devletin görevlerinden sayarak temel haklar ve hürriyetler konusunda özgürleştirme anlayışını benimsemiştir. Bu haklar. cinsiyet. dil. olumsuz statü hakları)” “Sosyal ve ekonomik haklar ve ödevler( isteme. üç grupta düzenlemiştir. Kuvvetler Ayrılığı İlkesi Hukuk devleti olabilmek için.Temel haklar. olumlu statü hakları)”.8. din. Anayasada “kişinin hakları ve ödevleri” başlığı altında düzenlenmiştir. “sosyal ve iktisadî haklar” başlığını taşıyan bölümünde düzenlenen isteme hakları ve “siyasal haklar ve ödevler” başlığı altındaki bölümde düzenlenen katılma haklarından oluşmaktadır. 10 ). Diğer yandan ise Anayasamız “kişinin temel hak ve hürriyetlerini. Anayasamız. Anayasanın üstünlüğü ilkesi kanunların ve diğer hukuk kurallarının anayasaya aykırı olamayacağı anlamına da gelir. “Kişinin hakları ve ödevleri (koruyucu. ırk. (AY. ekonomik ve sosyal durum gibi hiçbir ayrım yapılmaksızın bütün insanların yalnızca insan olmaları nedeniyle sahip oldukları haklardır. zümreye veya sınıfa ayrıcalık tanınamaz. ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmayı. bu hakları korumak ve güvence altına almaktır. Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadır” ( AY. Temel Hak ve Hürriyetleri. cinsiyet. aktif statü hakları)”dir. Anayasamızda Kişinin Hakları bölümünde ele alınan koruyucu hakların (olumsuz statü hakları) neler olduğunu inceleyelim: • Kişi dokunulmazlığı Herkes. Anayasamızın “kişinin hakları ve ödevleri” bölümünde düzenlenen koruyucu haklarla. özellikle yargı gücü ile yürütme görevinin ya da yasama ile yürütmenin bir elde toplanması. hakların niteliklerine göre.1. maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkına sahiptir. hukuk devletinin varlığını tehlikeye düşürebilir. Bu hakların gerçekleşmesi için devletin bu haklara karışmaması (olumsuz bir tutum içinde olması) gerekir. yaşama. Anayasa daima diğer kanunların üstünde yer alır. Hiçbir kişiye. Bütün insanlara tanınması gereken ideal hak ve hürriyetleri de içine alır. İnsan hakları kavramı. Kişinin Hakları ( Koruyucu.2. “siyasi haklar ve ödevler( katılma. devredilmez. Çünkü devlet içindeki güçlerin. renk.Mad. temel hak ve hürriyetlere” sahip olduğunu belirterek özgürlük anlayışını ortaya koymuştur. “Herkes. siyasi düşünce. Anayasamız kuvvetler ayırımı ilkesini benimsemiştir. vazgeçilmez. kuvvetler ayrılığı ilkesinin uygulanması.1. Anayasal Haklar (Temel Hak ve Hürriyetler) İnsan hakları.1.18) • Kişi hürriyeti . “Anayasanın üstünlüğü ilkesi”ne göre. 1. Mad. belli devlet yetkilerinin kullanılmasından ibaret ve bununla sınırlı medeni bir iş bölümü ve iş birliği” şeklinde ifade edilmektedir. Bu maddeye göre. (AY. 1. aileye. Anayasa. Olumsuz Statü Hakları) Kişileri topluma ve devlete karşı koruyan hak ve özgürlüklere “koruyucu haklar” veya “olumsuz statü hakları” denilmektedir.17) • Zorla çalıştırma yasağı Hiç kimse zorla çalıştırılamaz. Bunlar. felsefi inanç. 1. dil. mezhep ve benzeri sebeplerle ayrım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir.2. yürütme ve yargı organlarının birbirinden ayrılması gerekmektedir. dokunulmaz. Son yüzyılda devlet içindeki güçlerin bir elde toplanmasını önleme eğilimi gelişmiştir. yani yasama. din. İnsan haklarını “Temel Haklar ve Ödevler” başlığı altında düzenlemiştir. Mad. Üstünlük ise Anayasa ve kanunlarda mevcuttur.

açıklama. usulüne göre verilmiş hâkim kararı olmadıkça. 20 ).24) • Düşünce ve kanaat hürriyeti Herkes düşünce ve kanaat hürriyetine sahiptir. Mad. (AY. suç aleti olduğu gerekçesiyle el konulamaz ve zoralım uygulanamaz veya işletilmekten alıkonulamaz. yazı. yerleşme ve seyahat hürriyetine sahiptir (AY. Basımevi kurmak izin alma ve mali teminat yatırma şartına bağlanamaz. düşünce ve kanaatleri sebebiyle kınanamaz ve suçlanamaz. (AY. 30) • Kamu tüzel kişilerinin elindeki basın dışı kitle haberleşme araçlarından yararlanma hakkı Kişiler ve siyasal partiler. • Konut dokunulmazlığı Hiç kimsenin konutuna dokunulamaz. • Haberleşme hürriyeti Herkes haberleşme hürriyetine sahiptir. Devlet.Herkes. (AY. Haberleşmenin gizliliği esastır. kimsenin konutuna girilemez. Kanunun açıkça gösterdiği hallerde. basın ve haber alma hürriyetlerini sağlayacak tedbirleri alır.25) • Düşünceyi açıklama ve yayma hürriyeti Herkes. hiç kimsenin üstü. Sansür edilemez.Mad. dini inanç ve kanaat hürriyetine sahiptir. Hiç kimse bir derneğe üye olmaya ve . (AY. özel kâğıtları ve eşyası aranamaz ve bunlara el konulamaz (AY. (AY. Mad. 31) • Düzeltme ve cevap hakkı Düzeltme ve cevap hakkı. 21). arama yapılamaz ve eşyasına el konulamaz (AY.Mad. 26) • Bilim ve sanat hürriyeti Herkes. kişi hürriyetine ve güvenliğine sahiptir. Bu hürriyet resmi makamların müdahalesi olmaksızın haber veya fikir almak ya da vermemek serbestliğini de kapsar. resim veya başka yollarla tek başına veya toplu olarak açıklama ve yayma hakkına sahiptir.27) • Basın hürriyeti Basın hürdür. ( AY. ancak kişilerin haysiyet ve şereflerine dokunulması veya kendileriyle ilgili gerçeğe aykırı yayınlar yapılması hallerinde tanınır ve kanunla düzenlenir. bilim ve sanatı serbestçe öğrenme ve öğretme. yayma ve bu alanlarda her türlü araştırma hakkına sahiptir. dini inanç ve kanaatlerini açıklamaya zorlanamaz.29) • Basın araçlarının korunması Kanuna uygun şekilde basın işletmesi olarak kurulan basımevi ve eklentileri ile basın araçları. (AY. Özel hayatın ve aile hayatının gizliliğine dokunulamaz. Mad. Kanunun gösterdiği haller dışında. düşünce ve kanaatlerini söz. madde hükümlerine aykırı olmamak şartıyla ibadet. M. dini inanç ve kanaatlerinden dolayı kınanamaz ve suçlanamaz. vicdan. (AY. 23).28) • Süreli ve süresiz yayın hakkı Süreli ve süresiz yayın önceden izin alma ve mali teminat yatırma şartına bağlanamaz. (AY.32) • Dernek kurma hürriyeti Herkes önceden izin almaksızın dernek kurma ve bunlara üye olma ya da üyelikten çıkma hürriyetine sahiptir. Mad. • Din ve vicdan hürriyeti Herkes.Mad.14. gecikmesinde sakınca bulunan hallerde de kanunla yetkili kılınan mercinin emri bulunmadıkça. Mad. kamu tüzel kişilerinin elindeki basın dışı kitle haberleşme ve yayım araçlarından yararlanma hakkına sahiptir. Mad.Mad. M. M. Her ne sebeple olursa olsun düşünce kanaatlerini açıklamaya zorlanamaz. (AY.22) • Yerleşme ve seyahat hürriyeti Herkes. (AY.19) • Özel hayatın gizliliği ve korunması Herkes. Mad. özel hayatına ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına sahiptir. dini ayin ve törenlere katılmaya.

kamu yararının gerektirdiği hallerde. 36) • Kanuni hâkim güvencesi Hiç kimse kanunen tâbi olduğu mahkemeden başka bir merci önüne çıkarılamaz. silahsız ve saldırısız toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkına sahiptir.40) 1.2. (AY. tarım arazileri ile çayır ve meraların amaç dışı kullanılmasını ve tahribini önlemek. bir hizmet ve yardım isteme imkânlarını tanıyan haklardır. Mad. işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanunun suç saymadığı bir fiilden dolayı cezalandırılamaz. ( AY. 41). tarım ve hayvancılıkla uğraşanların işletme araç ve gereçlerinin ve diğer girdilerinin sağlanmasını kolaylaştırır. Mad. Mad.. (AY. Mad. Mad.43) • Toprak mülkiyeti Devlet. (AY. Devlet. Sosyal ve Ekonomik Haklar ( İsteme. erozyonla kaybedilmesini önlemek ve topraksız olan veya yeterli toprağı bulunmayan çiftçilikle uğraşan köylüye toprak sağlamak amacıyla gerekli tedbirleri alır.33). toprağın verimli olarak işletilmesini korumak ve geliştirmek. • Toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkı Herkes önceden izin almadan.44) • Tarım.2. Mad. (AY. bu görev ve hizmetin yerine getirilmesiyle ilgili olarak yapılan isnatlardan dolayı açılan hakaret davalarında. Mad. meşru araç ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı ve davalı olarak iddia ve savunma hakkına ile adil yargılama hakkına sahiptir (AY. Bu çeşit haklar Anayasanın “sosyal ve ekonomik haklar ve ödevler” başlığı altında yer almaktadır. özel mülkiyette bulunan taşınmaz malların tamamını . kimse suçlu sayılamaz.42) • Kıyılardan yararlanma Kıyılarla sahil şeritlerinin kullanılış amaçlarına göre derinliği ve kişilerin bu yerlerden yararlanma imkân ve şartları kanunla düzenlenir. sanık. (AY. Mad. karşılıklarını peşin ödemek şartıyla. (AY. ailenin huzur ve refahı ile özellikle ananın ve çocukların korunması ve aile planlamasının öğretimi ile uygulanmasını sağlamak için gerekli tedbirleri alır.34) • Mülkiyet hakkı Herkes.35) • Hak arama hürriyeti Herkes. Mad. hayvancılık ve bu üretim dallarında çalışanların korunması Devlet. (AY. aksine olumlu faaliyetlerde bulunması gerekir. “isteme hakları” veya olumlu statü hakları” denilmektedir. kimseye suçu işlediği zaman kanunda o suç için konulmuş olan cezadan daha ağır bir ceza verilemez.39) • Temel hakların korunması Anayasa ile tanınmış hak ve hürriyetleri ihlâl edilen herkes. Mad.45) • Kamulaştırma Devlet ve kamu tüzel kişileri. mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. Devletin bu hakların sağlanması için hareketsiz kalması değil.dernekte üye kalmaya zorlanamaz. Mad. Mad. tarımsal üretim planlaması ilkelerine uygun olarak bitkisel ve hayvansal üretimi artırmak amacıyla. (AY. (AY. eğitim ve öğrenim hakkından yoksun bırakılamaz. İsteme hakları devletten olumlu bir davranış. Anayasamızda Sosyal ve Ekonomik Haklar bölümünde ele alınan isteme haklarının (olumlu statü hakları) neler olduğunu inceleyelim: • Ailenin korunması Aile Türk toplumunun temelidir ve eşler arasında eşitliğe dayanır.38) • İspat hakkı Kamu görev ve hizmetinde bulunanlara karşı. yetkili makama geciktirilmeden başvurma imkânının sağlanmasını isteme hakkına sahiptir. Suçluluğu hükmen sabit oluncaya kadar. teşkilatı kurar.Mad. isnadın doğruluğunu ispat hakkına sahiptir. Olumlu Statü Hakları) Kişilerin toplumdan ve devletten isteyebilecekleri haklara. • Eğitim ve öğrenim hakkı Kimse. (AY. 37) • Suç ve cezalara ilişkin esaslar Kimse. (AY.

çalışanların yaptıkları işe uygun adaletli bir ücret elde etmeleri ve diğer sosyal yardımlardan yararlanmaları için gerekli tedbirleri alır. yaşına. üyelerinin çalışma ilişkilerinde. 60) • Sosyal güvenlik bakımından özel olarak korunması gerekenler Devlet. Devlet. çocuklarının eğitiminin. dilediği alanda çalışma ve sözleşme hürriyetlerine sahiptir. sporun kitlelere yayılmasını teşvik eder. malul ve gazileri korur ve toplumda kendilerine yaraşır bir hayat seviyesi sağlar.veya bir kısmını. 55) • Sağlık hizmetleri ve çevrenin korunması Herkes. sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahiptir. anavatanla bağlarının korunması ve yurda dönüşlerinde yardımcı . Mad. 57). uyuşmazlık çıkması halinde işçiler grev hakkına sahiptirler. (AY. kanunla gösterilen esas ve usullere göre. 59) • Sosyal güvenlik hakkı Herkes sosyal güvenlik hakkına sahiptir. Mad. Mad. (AY. 53) • Grev hakkı ve lokavt hakkı Toplu iş sözleşmesinin yapılması sırasında. 58) • Sporun geliştirilmesi Devlet her yaştaki Türk vatandaşlarının beden ve ruh sağlığını geliştirecek tedbirleri alır. Mad. Mad. (AY. Mad. cinsiyetine ve gücüne uymayan işlerde çalıştırılamaz. Atatürk ilke ve inkılapları doğrultusunda ve Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünü ortadan kaldırmayı amaç edinen görüşlere karşı yetişme ve gelişmelerini sağlayıcı tedbirleri alır. şehirlerin özelliklerini ve çevre şartlarını gözeten bir planlama çerçevesinde konut ihtiyacını karşılayacak tedbirleri alır. (AY. 51) • Toplu iş sözleşmesi hakkı İşçiler ve işverenler. harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleriyle. Çevreyi geliştirmek. istiklâl ve Cumhuriyetimizin emanet edildiği gençlerin pozitif ilimin ışığında. (AY. Mad. (AY. 56) • Konut hakkı Devlet. karşılıklı olarak ekonomik ve sosyal durumlarını ve çalışma şartlarını düzenlemek amacıyla toplu iş sözleşmesi yapma hakkına sahiptir. Mad. (Ay. kamulaştırmaya ve bunlar üzerinde idari irtifaklar kurmaya yetkilidir. Mad. (AY. Mad. (Ay. Mad.47) • Çalışma ve sözleşme hürriyeti Herkes. Mad. ayrıca toplu konut teşebbüslerini destekler( AY. kültürel ihtiyaçlarının ve sosyal güvenliklerinin sağlanması. (AY. 54) • Ücrette adalet sağlanması Devlet. 50) • Sendika kurma hakkı İşçiler ve işverenler. 61) • Yabancı ülkelerde çalışan Türk vatandaşları Devlet yabancı ülkelerde çalışan Türk vatandaşlarının aile birliğinin. (AY. ekonomik ve sosyal hak ve menfaatlerini korumak ve geliştirmek için önceden izin almaksızın sendikalar ve üst kuruluşlar kurma hakkına sahiptirler. Mad. (AY. 48) • Çalışma hakkı Çalışma herkesin hakkı ve ödevidir. (AY. Mad. Dinlenmek. çevre sağlığını korumak ve çevre kirlenmesini önlemek Devletin ve vatandaşların ödevidir. Bu hakkın kullanılmasınınve işverenin lokavta başvurmasının usul ve şartları ile kapsam ve istisnaları kanunla düzenlenir.46) • Devletleştirme Kamu hizmeti niteliği taşıyan özel teşebbüsler. Mad. Özel teşebbüsler kurmak serbesttir. çalışanların hakkıdır. • Gençliğin korunması Devlet. kamu yararının zorunlu kıldığı hallerde devletleştirilebilir. bu güvenliği sağlayacak gerekli tedbirleri alır ve teşkilatı kurar. 49) • Çalışma şartları ve dinlenme hakkı Kimse. (AY.

Devlet. Mad. • Tarih.3. bu görevlerin amaçlarına uygun öncelikleri gözeterek mali kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde yerine getirir. Devletin bu görevlerini yapabilmesi için. Anayasal Ödevler Anayasamız temel hak ve hürriyetlerin korunması. Vergi ödevi: Vatandaşın vergi ödeyerek kamu giderlerinin karşılanmasına . Mad.1. “katılma hakları” ya da “Aktif statü hakları” denilmektedir. Mad. (AY.1.2. seçilme ve bağımsız olarak veya bir siyasi parti içinde siyasi faaliyette bulunma ve halk oylamasına katılma hakkına sahiptir. çeşitli gelir kaynaklarına ihtiyacı vardır. kanunda gösterilen şartlara uygun olarak. 70) • Mal bildirimi Kamu hizmetine girenlerin mal bildiriminde bulunmaları ve bu bildirimlerin tekrarlanma süreleri kanunla düzenlenir. 62 ). (AY. Devletin gelir kaynaklarından en önemlilerinden birisi de vergilerdir. Bu ilkelerin uygulanması kanunla düzenlenir (AY. Devletten beklediğimiz sorumlulukların yerine getirebilmesi için bizim de bu ödevlerimizi yerine getirmemiz kaçınılmazdır. Katılma haklarından devlete vatandaşlık bağı ile bağlı olan kişiler yararlanmaktadır. 69 ). Anayasa ile belirlenen görevlerini.olunması için gereken tedbirleri alır (AY. seçme. sanat faaliyetlerini ve sanatçıyı korur. seçilme ve siyasi faaliyette bulunma hakları Vatandaşlar. 66) • Seçme. 65) 1. (AY. Anayasamızda Siyasal Haklar bölümünde ele alınan katılma haklarının ( aktif statü hakları) neler olduğunu inceleyelim: • Türk vatandaşlığı Türk Devletine vatandaşlık bağı ile bağlı olan herkes Türk’tür. sosyal ve ekonomik alanlarda. (AY. Mad. kamu hizmetlerine girme hakkına sahiptir. temel hak ve özgürlüklerin sağlanması konusunda kendi üzerine düşen sorumlulukları yerine getirmekle beraber Türk vatandaşlarına da bu konuda çeşitli ödevler yüklemiştir. 64) • Devlet. Mad. partilere girme ve partilerden çıkma Vatandaşlar siyasi parti kurma ve usulüne göre partilere girme ve partilerden ayrılma hakkına sahiptir. Vergi Vatandaşların devletten beklediği hizmetler ve devletin kendiliğinden yapması gereken pek çok görev ve sorumlulukları vardır. parti içi düzenlemeleri ve çalışmaları demokrasi ilkelerine uygun olur. Mad. 67) • Parti kurma. tarih. (AY. Bu haklar Anayasanın “siyasi haklar ve ödevler” bölümünde düzenlenmiştir. • Kamu hizmetlerine girme hakkı Her Türk. görevin gerektirdiği niteliklerden başka hiçbir ayrım gözetilemez. Türk vatandaşlarına düşen görev bu ödevlerini gereği gibi ve zamanında yerine getirmektir. Parti üyesi olabilmek için 18 yaşını doldurmuş olmak gerekir. 68) • Siyasî partilerin uyacakları esaslar Siyasî partilerin faaliyetleri. yetkili makamlara ve Türkiye Büyük Millet Meclisine yazılı başvurma hakkına sahiptir. ANAYASAL ÖDEVLER TEMEL HAK VE HÜRRİYETLERİN SINIRLANDIRILMASI KORUNMASI 2. (AY. Siyasi Haklar ( Katılma.1. (AY. 71) • Dilekçe hakkı Vatandaşlar ve karşılıkllık esası gözetilmek kaydıyla Türkiye’de ikamet eden yabancılar. Mad. kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve şikayetleri hakkında. (AY. 2. Aktif Statü Hakları) Kişinin devlet yönetimine katılmasını sağlayan haklara. Mad. Hizmete alınmada. kullanılabilmesi imkânlarının hazırlanması bakımlarından Devlete çeşitli ödevler yüklemiştir. kültür ve tabiat varlıklarının ve değerlerinin korunmasını sağlar. Mad. (AY. Mad. 63) • Sanatın ve sanatçının korunması Devlet. kültür ve tabiat varlıklarının korunması Devlet. 74) 2. Mad.

kamu giderlerini karşılamak üzere. Anayasamıza göre oy kullanma hakkı kanunla düzenlenir. Bu hizmet genel anlamda. taksirli suçlardan hüküm giyenler hariç ceza infaz kurumlarında bulunan hükümlüler şeklinde belirtilmektedir. Yeni Anayasamızda askerlik hizmetine “vatan hizmeti” denilmiştir (AY. oy kullanmanın terk edilmesi vatandaşlık ödevinin yerine getirilmemesi demektir. Ayrıca Anayasamızda. anayasanın ve kanunların belirttiği görevleri yerine getirmekle yükümlü kılar. vergi ödemekle yükümlüdür” denilmektedir ( AY. Her vatandaşın kanunla belirtilmiş vergi borcunu.1. harç ve benzeri malî yükümlülükler kanunla konulur. Mad.Mad. toplum düzenini . on sekiz yaşını dolduran her Türk vatandaşının seçme ve halkoylamasına katılma haklarına sahip olduğu belirtilmektedir.vatan hizmetinin silahlı kuvvetlerde veya kamu kesiminde görev yaparak yerine getirileceği belirtilmiştir. 72 ). seçimler ve halk oylaması serbest. koruması beklenir. Vatandaşlar anayasa ve kanunlara saygılı olmak. geliştirmesi. Mad. Başkalarına olan özel borçların yerine getirilmemesi nasıl ki dürüstlükle bağdaşmayan bir davranış ise. Anayasamızda. maddesi “Vatandaşlar. Anayasamıza göre. Anayasamızın 67. Oy kullanma hakkını terk eden vatandaşlara çeşitli yaptırımlar uygulanır. Bu ülkenin bir bireyi olarak seçim dönemlerinde kendi görüşümüzü ortaya koymak amacıyla oy kullanırız. seçme. kanunda gösterilen şartlara uygun olarak. kanunun belirttiği koşullara sahip olan her Türk vatandaşının yerine getirmesi gereken bir hak ve ödev olup. Mar. bütün eylem ve düşünceleriyle desteklemesi. öteki vatandaşların haklarının çiğnenmesine yol açan bir harekettir. millî amaçların gerçekleştirilebilmesi bakımından büyük önem taşır.1. temel vatandaşlık görevlerinden biri olarak Anayasamızda belirtilmiştir. Ordular. Türklerin yüzyıllar boyunca en büyük fedakârlık ve bağlılıkla yerine getirmeyi bir vatan borcu olarak benimsediği askerlik hizmetidir. 2. 2. Türk gençliği geçmişte olduğu gibi günümüzde de bu şerefli görevi yerine getirirken canını bile seve seve vermekten asla çekinmemektedir. mali gücüne göre. 73 ). anayasa ve kanunlar vatandaşı. hürriyetlerden yararlanmasını sağlar. “Vergi. şüphesiz ordudur.4. Vatandaşın millî birliği benimsemesi. tek dereceli.1. Türk devletine ve milletine karşı olan görevlerini yerine getirmekte ağır kusur işlediğini bilmelidir. kamu hizmetlerini aksatabilecek bir harekette bulunduğunu.katılmasıdır. yerine getirilmesi. Vatan Hizmeti “Vatan hizmeti her Türkün hakkı ve ödevidir”(AY. Yasalara Uyma Türkiye Cumhuriyetine vatandaşlık bağı ile bağlı olmak. vatan için ölmeye hazır olan Türk gençleri ile kurulur. 2. Belediye hizmetlerinin yürütülmesi.72). vergi borcunu gerektiği gibi ödememek de dürüstlüğe uymayan. yurt dışında bulunan Türk vatandaşlarının oy hakkını kullanabilmeleri amacıyla kanun tarafından uygulanabilir tedbirlerin belirleneceği de ifade edilerek oy kullanma şartlarının düzenlenmesinde gösterilen titizlik ortaya konulmuştur. Anayasamızda oy kullanamayacak kişiler. “ Herkes. silah altında bulunan er ve erbaşlar ile askeri öğrenciler. açık sayım ve döküm esaslarına göre yargı yönetim ve denetimi altında yapılır. seçilme ve bağımsız olarak veya bir siyasi parti içinde siyasi faaliyette bulunma ve halk oylamasına katılma hakkına sahiptir” diyerek oy kullanma hakkına işaret etmektedir. Vergi ödevi.2. 73 ). Anayasamızda. eksiksiz ve zamanında ödemesi devletin yükümlü olduğu çeşitli kamu hizmetlerinin gerektiği gibi. Buna karşılık. değiştirilir veya kaldırılır” (AY. Oy kullanma. Bunlar vatandaşlık görevlerinin başında gelir. Vatan savunması için. kişinin anayasada ve kanunlarda tanınan haklardan. gizli. resim. Oy Kullanma Oy kullanma siyasal haklar içinde yer alan bir vatandaşlık hakkı ve ödevidir. Vergi vermekten kaçınan vatandaş. gerek barışta ve gerekse savaşta var olması gereken kuvvet. genel oy. eşit.

Kamu iyiliği amacıyla hürriyetlerin bir kısmından vazgeçilebilir. birbirlerinin barış içinde huzurlu bir hayat sürmesini bozacak davranışlardan kaçınmakla yükümlü kılınmışlardır. Kişisel hürriyete devlet faaliyetini zayıflatacak derecede genişlik tanınamaz. bütün vatandaşlar için bir hak olarak tanınmıştır. genel asayişin. Anayasada 2001 yılında yapılan değişiklikle. Cumhuriyetin. Devlet Kitapları. Çünkü güçsüz bir devlet kargaşaya neden olacağından dolayı kişisel hürriyetlerin daha fazla zarar görmesine neden olabilir. Türk vatandaşı olmak bizlere sadece birtakım haklar getirmekle kalmıyor aynı zamanda oy verme. yasalara uyma gibi birtakım yükümlülükleri de beraberinde getirmektedir. Genel sınırlama sebepleri. duyguları ile barış içinde huzurlu bir hayat isteme hakkı. 2. Zira her nimetin bir külfeti vardır.3. Özel sınırlamanın ise anayasanın ilgili maddelerinde öngörülen özel sebeplerle. Anayasamızın başlangıç kısmında belirtildiği üzere. temel hak ve hürriyetlerin ancak yasa ile sınırlanabileceği kuralını getirmiştir. Atatürk’e göre de medeni toplumlarda sözü edilen hürriyet. vergi verme. Temel Hak ve Hürriyetlerin Sınırlandırılması 2. insanın kendi serbest iradesiyle yapacağı seçimi ve vereceği karara göre. Anayasada açıklık olan hallerde ve Anayasanın öngördüğü ölçüde sınırlandırılabilir. hiçbir engel ve sınır tanımaksızın hareket edebilme imkânı olarak tanımlanabilirse de toplum içinde yaşayan ve yaşamak zorunluluğunda olan insanın en geniş anlamdaki bu tür kişisel hürriyete sahip olması düşünülemez. 1961 Anayasasında yer almış olan temel hak ve hürriyetlerin sınırlandırılmasının hakkın “özüne dokunulmadan” yapılması kuralı. hem de kişiler için değerli ve kutsaldır. Kişisel Hürriyetin Önemi ve Kutsallığı Kişisel hürriyet. askere gitme. Anayasanın sözüne ve ruhuna uygun olarak yapılacağı ifade edilmektedir.1. Türk vatandaşları birbirlerinin hak ve hürriyetlerine kesin saygı göstermekle. “özlerine dokunulmaksızın” anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabileceği ve sınırlamaların anayasanın özüne ve ruhuna. Kişisel hürriyetler hem toplum için.2.2. Bu konudaki en akılcı yol kişisel hürriyetlerin kanunun uygun gördüğü durumlarda ve kanunla kısıtlanmasıdır. kamu düzeninin. Vatandaşlar kişisel hürriyetlerini kullanırken devlet gücünü zayıf düşürmemeye özen ve dikkat göstermelidirler. Temel hak ve hürriyetlerin. Yani kişilerin hürriyeti devletin güvencesi altındadır.2. kendilerinin hak ve hürriyetlerine kesin saygı gösterilmesini ve karşılıklı sevgi. İstanbul. Devletin zayıf düşmesi kişinin temel hak ve hürriyetlerinin korunmasını da tehlikeye düşürecektir. keyfi olarak sınırlanmamalıdır. Gültekin Ticaret Liseleri İçin Hukuk. Yine. Temel hak ve özgürlükler. 1992 ). demokratik toplum düzeninin ve laik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamayacağı belirtilmiştir.2. sınırsız bir hürriyet değildir (YAZGAN. Temel Hak ve Hürriyetlerin Korunması . 2. Görüldüğü üzere. kamu yararının. genel ahlâkın ve genel sağlığın korunması amacıyla yapılacağı belirtilmiştir. Bu ülkenin evlatları olarak bize düşen görevleri gereği gibi yerine getirebilirsek. Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünün millî egemenliğin. beklenemez. Türk vatandaşlığının bize getireceği hakları da güvence altına almış oluruz. kardeşlik. 2. Anayasanın başlangıç bölümünde. Anayasamızda Temel Hak ve Hürriyetlerin Sınırlandırılması Anayasamız.ve kişiler arası ilişkileri düzenleyen bütün hukuk kurallarına uymakla yükümlüdür. milli güvenliğin. genel ve özel sınırlamalar kaldırılmış ve temel hak ve hürriyetlerin. Anayasamızın 13. maddesi ile genel ve özel iki türlü sınırlama öngörülmüştür. Toplum içinde kişisel hürriyetin bir ölçüde sınırlanması zorunludur. Hürriyetler kanunla sınırlanabilir. Dolayısıyla. 2001 yılında yeniden Anayasamızda yer almıştır. vatandaşlar millî birliğe karşı hak ve görevlerde. Kişisel hakların kullanılmasını sağlayacak ortamı oluşturmak ve sürdürmek devletin görevidir. nimet ve külfetlerde ortaktırlar.

bağlayıcı olmasına dikkat edilmiştir. Klasik hakları ve Temel hürriyetleri kapsayan ve bunları daha etraflı bir şekilde düzenleyen “ Kişisel ve Siyasal Haklara İlişkin Uluslar Arası Sözleşme”dir.1. insan haklarına ve temel hürriyetlerine inanç. • Bölgesel Düzeyde Temel Hak ve Hürriyetlerin Korunması ‘‘Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’’ Avrupa Konseyi üyelerince 1950’de kabul edilmiştir. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine bireysel olarak ya da devlet başvurusu yoluyla başvurulabilir.2. gayriinsani veya küçültücü muameleye ve cezaya karşı sözleşme”. Birleşmiş Milletler bünyesinde. Sözleşme hukukî açıdan bağlayıcıdır. Türkiye sözleşmeyi 1954’te onaylamıştır. 2. “çocuk hakları sözleşmesi”.3. “soykırım suçunun önlenmesine ve cezalandırılmasına ilişkin sözleşme”. Mad. İnsan haklarının değişik yönlerine ilişkin başka bildiri ve sözleşmeler de imzalanmıştır. Mad. hak arama hürriyeti adı altında. Anayasamızda Temel Hak ve Hürriyetlerin Korunması Anayasamızda temel hak ve hürriyetlerin korunmasına ilişkin kurallar şu şekilde sıralanabilir: • Anayasa. İnsan hakları alanındaki gelişmeye uygun olarak hem klasik haklara ( kişisel ve siyasal haklar ) hem de Sosyal ve ekonomik haklara geniş ölçüde yer verilmiştir. Sözleşme kapsamı ve öngördüğü koruma mekanizması açısından özel bir önem taşımaktadır. Sözleşmede Kişi hakları ile Siyasal haklara yer verilmiş. • Anayasa. bir yandan hiç kimsenin “tâbi olduğu mahkemeden” başka bir merci önüne çıkarılmayacağını. sözleşmedeki hakların uygulamada sağlanıp sağlanmadığı etkili bir yargı denetimine tabi tutulmaktadır. Türkiye her iki sözleşmeyi de 2000 yılında imzalamıştır. Mad. Mad. dilekçe hakkı tanıyarak. “kadınlara karşı her türlü ayrımcılığın ortadan kaldırılmasına ilişkin sözleşme”. kendi ülkelerinde aldıkları tedbirleri ve bu alanda kaydedilen gelişmeleri ekonomik ve sosyal konseye bildirmektir. diğer yandan da aynı sonucu doğuran “yargı yetkisine” sahip “olağanüstü merciler” kurulamayacağını öngörmüştür ( AY. Katılan devletlerin tek yükümlülüğü. “ her türlü ırk ayrımının ortadan kaldırılmasına ilişkin uluslararası sözleşme” şeklinde sıralayabiliriz. 1948’de kabul edilmiştir. . Diğer Sözleşme ise Sosyal ve ekonomik hakları içeren “Ekonomik. saygı ve bağlılık açıklanmıştır. ‘‘Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’’dir. Bildiride. 1966’da kabul edilen iki antlaşma bağlayıcı niteliktedir. Sosyal ve ekonomik haklara ise yer verilmemiştir. Fakat bu bildiri taraf olan ülkelere hiçbir hukuki yükümlülük getirmemiştir. UluslarArası Düzeyde Temel Hak ve Hürriyetlerin Korunması • Evrensel Düzeyde Temel Hak ve Hürriyetlerin Korunması İnsan haklarını evrensel düzeyde koruyan uluslararası antlaşmaların ilki 26. Sözleşmede yer alan bir hakkın ihlal edildiğini ve bunun mağdurları olduklarını ileri sürerek ilgili devleti şikâyet edebileceklerdir. katılan devletlere hukuki yükümlülükler getirmesine. 74 ). 12. Toplumsal ilerleme ve daha iyi yaşam standartlarını gerçekleştirme temel hedef olarak benimsenmiştir. Bu antlaşmada. 38 ). “işkenceye ve diğer zalimane. ‘‘İnsan Hakları Evrensel Bildirisi’’ 10. Bunları. 6. 36 ). kişilere dilek ve şikâyetlerini yetkili makamlara ve meclise yapabilme yolunu getirmiştir ( AY. • Temel hak ve hürriyetlerin korunmasında önemli olan hususlardan biri de suç ve cezaların yasallığı ( Kanunda suç olarak tanımlanmayan bir fiilin suç sayılamayacağı ve kanunca belirlenmeyen bir cezanın verilemeyeceği ). ceza sorumluluğunun kişiselliği (Cezayı ancak suç oluşturan fiili işleyen kişi çeker ) vb. Bu sözleşme ile kişiler.2. Sözleşmenin yargı organı. suçsuzluk varsayımı ( Bir kişinin suçu ispat oluncaya kadar suçsuz olarak kabul edilir ). Daha sonra insan hakları alanında kabul edilen antlaşmaların. 37 ). • Anayasa. Sosyal ve Kültürel Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme”dir. kurallardır ( AY.3. 1945 tarihli ‘‘Birleşmiş Milletler Antlaşması’’dır. herkese yargı yerleri önünde davacı ve davalı olarak iddia ve savunmada bulunma hakkını tanımıştır (AY. taraf devletin vatandaşı olup olmadıklarına bakılmaksızın. Bunlardan ilki.

Sözleşme 1978‘de yürürlüğe girmiştir. birey yerine grup üstünlüğünü esas alan bir metindir. kıtanın tarihsel ve sosyolojik özellikleri çerçevesinde. İnsan haklarına saygı gösterilmesini sağlamaya yönelik bir başka önemli adım ise. 2000 yılında Nice Zirvesinde kabul edilen şartta. insan haklarına ve temel özgürlüklere saygı gösterilmesini. . 1975’te Helsinki’de “Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Konferansı (AGİK) Sonuç Belgesi’’nin imzalanmasıdır. “İnsan Hakları Komisyonu” ve yargı organı olarak ise kesin karar verme yetkisine sahip olan “İnsan Hakları Mahkemesi” bulunmaktadır. ekonomik. Sözleşmede klasik haklarla( Kişisel ve Siyasal Haklar ) birlikte. İnsan haklarının bölgesel düzeyde korunması amacıyla gerçekleştirilen bir başka girişim ‘‘Avrupa Birliği Temel Haklar Şartı’’dır. barış ve kalkınma gibi haklara yer veren. kişisel haklar. Bu konuda gerekli çabayı göstereceklerini ve uluslararası sözleşmelerdeki yükümlülükleri yerine getireceklerini vurgulamaktadırlar. Bölgesel nitelik taşıyan diğer bir sözleşme ise ‘‘Amerika İnsan Hakları Sözleşmesi’’dir. dayanışma hakları ve vatandaşlık hakları düzenlenmektedir. Bireysel ve devlet başvurusu yapılabilir. Taraf devletler. Afrika şartı. Ekonomik ve sosyal haklara da yer verilmiştir.Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi bölgesel nitelikli olmakla birlikte etkisi açısından bakıldığında bu boyutu aşmaktadır. sosyal ve kültürel haklar. 1981 yılında ise ‘‘Afrika İnsan ve Halklar Hakları Şartı’’ kabul edilmiştir. Avrupa güvenliğinin ve iş birliğinin sağlanması sürecindeki ortak ilkeler arasında kabul etmektedir.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful