Hak Ve Sorumluluklarımız A. İnsan Hakları; Herkesin temel hak ve hürriyetleri vardır.

Bu haklara göre, herkes hür doğar, hür yaşar. Buna yaşama hakkı denir. İnsanın bu hürriyetlerini kimse elinden alamaz. Ayrıca herkes istediği dine inan makta serbesttir. İnsanları bu konuda kimse zorlayamaz. Yine herkesin bilim ve sanatı öğrenme hürriyeti vardır. Her insan yetenekleri doğrultusunda istediği okula gidebilir. 1948'de Birleşmiş Milletler Genel Kurulu tarafından İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi yayımlanmıştır. Bu bildirgeye göre; herkesin yaşama, özgürlük ve kişisel güvenlik hakkı vardır, Tüm insanlar özgür, onur ve haklar bakımından eşit doğarlar. Hiç kimse keyfi olarak tutukla-namaz, alıkonamaz. Her bireyin yurttaşlığa hakkı vardır. B. Çocuk Hakları Çocuklar bir ailenin ve ulusun fidanlarıdır. Bu fidanı özenle, sabırla, sevgiyle, bilgiyle yetiştirmek gerekir. 1952 yılında Cenevre'de toplanan Birleşmiş Milletler Genel Kurulu Ekim ayının ilk Pazartesi gününü Dünya Çocuk Günü olarak ilân etmiştir. Aynı yıl Çocuk Hakları Beyannamesi yayımlandı. Buna göre; çocuk aç ise doyurulmalı, hasta ise iyileştirilmeli, ona iyi bir eğitim sağlan malı, bakımsız ve kimsesiz çocuklar korunmalıdır. Çocuk; ırk, din, milliyet gibi kavramların dışında tutulmalı, korunmalıdır. Felâket zamanında önce çocuklar korunmalıdır. Birleşmiş Milletler Kurumunun bir üyesi olan Türkiye bu bildiriyi imzalayan ilk ülkelerden birisi olmuştur. C. Haklara Saygı Herkes insan haklarına saygı göstermelidir. Eğer biz başkalarının haklarına saygı göstermezsek başkaları da bizim haklarımıza saygı göstermez. Hakların en önemlisi yaşama hakkıdır. Herkes birbirinin yaşama hakkına saygı göstermelidir. Yaşama hakkına saygı göstermeyen kişi kanun önünde suçlu duruma düşer. Her ne sebepten olursa olsun hakkında soruşturma açılan kişi savunma hakkını kullanabilmelidir. Biz başkalarının kendini savunmasına fırsat vermezsek; kendimiz de aynı duruma düşebiliriz. Haklardan biri de düşündüğünü şerbetçe söyleyebilme hakkıdır. Herkes istediği gibi düşünme ve düşündüğünü söyleme hakkına sahiptir. Bu hakka saygı göstermeliyiz, D. Gelenek ve Göreneklere Saygı Çok eskiden beri süre gelen davranışlara gelenek ve görenek denir. Gelenek ve görenekler, toplumda, yazılı ol mayan kurallardır. Bayram, düğün, giyim, takı, asker uğurlama, konuk ağırlama yöresel geleneklerdir. Her yörenin, tarihindeki başarıları, zaferleri, uğradığı istilâlar farklıdır. Bu ve bunun gibi faktörler, her yörenin gelenek ve göreneklerinin birbirinden farklı olmasına yol açmıştır. Gelenek ve görenekler toplumsal ilişkileri güçlendirir. Bir düğünde bir ara ya gelme veya askere giden bir genci uğurlama, toplumda bireyler arası sevgi, hoşgörü ve dayanışmayı da artırır. Türk toplumunda her zaman gelenek ve göreneklere saygı gösterilmiştir. Siz de gelenek ve göreneklerimize saygı gösteriniz. E. Sosyal Dayanışma Okulda, evde, mahallede, yurtta ve dünyada yalnız değiliz. Toplu hâlde yaşamaktayız. Okulda bir şeye ihtiyacımız olduğunda bu ihtiyacımızı arkadaşlarımızdan karşılarız. Okula gelmeyen arkadaşımızı arar, sorarız. Bu, okuldaki dayanışmanın eseridir. Ailemizde birbirimize yardım ederiz. Komşularımızla iyi ilişkiler içersinde bulu nuruz. Onların iyi ve kötü günlerinde onlarla birlikte oluruz. Acılarını ve sevinçleri ni paylaşırız. Okulda, ailede toplum içerisinde bazen hoşumuza gitmeyen gelişme ola bilir. Hoşgörülü olmalıyız. Hoşgörülü olursak, birlikte yaşadıklarımızla daha kolay kaynaşırız. ANAYASAL HAK VE SORUMLULUKLAR Anayasalar toplumların temel hukuk kaynaklarıdır. Her bireyin kendi toplumunun anayasasını bilmesi gerekmektedir. Anayasamızın özelliklerini bilmek bizi nasıl bir toplumda yaşadığımız hakkında da aydınlatır. Anayasal temel hak ve sorumluluklarımızı bilirsek kendimizi hukuk kurumları karşısında çaresiz hissetmeyiz. Anayasal hak ve sorumluluklarını bilen bir

1. yasaların anayasaya uygunluğunu denetleyen Anayasa Mahkemesinin varolduğunu ve . bölünmez bir bütün halinde.67). ‘‘yasama işlemlerinin yargısal denetimi ve yargı bağımsızlığıdır’’. ölçülü. siyasal partileri siyasal hayatın vazgeçilmez unsuru olarak kabul etmiştir. Anayasaya baktığımızda yürütmenin her türlü eylem ve işlemlerinin yargısal denetime açık olduğunu ve temel hak ve özgürlüklerin ve bunların hangi durumlarda sınırlandırılabileceğinin Anayasada yer aldığını. ANAYASAL İLKELER VE HAKLAR 1. haklarını hiç kimseye ve hukuk da dahil hiçbir kuruma çiğnetmez. Kişi hak ve hürriyetleri tarih boyunca yürütme organı tarafından ihlal edilmiştir. Bu ilke doğrultusunda Devleti yönetecek organlar millet tarafından doğrudan doğruya ya da dolaylı olarak seçilerek iş başına gelecekler ve çeşitli siyasal partiler çeşitli siyasi. Demokratik Devlet İlkesi Demokratik devlet. M. doğuştan sahip olduğu Anayasal temel hak ve hürriyetlerinin kendisine verilmesinin engellendiği durumlarda bu haklarını elde etmenin yollarını bilir. Hukuk devleti. Bu nedenlerle T. insancıl ve Misak-ı Milli sınırları içinde kalan bir ideoloji (düşünce bilimi) olarak gelişmiştir.1. 1.1. Türk Devletine vatandaşlık bağıyla bağlı olan herkesin Türk sayılacağı inancına dayanır. Anayasamız “Cumhuriyetinin nitelikleri” başlığı altında “Türkiye Cumhuriyeti. Anayasal İlkeler Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının temel ilkeleri başlangıç kısmı ile birinci kısımdan anlaşılabilir. Anayasal bilgiye sahip olan bir birey. genel ve gizli oy.1. adaletin sağlanması için mahkemelere başvurabilir. Bu nedenle Anayasa. başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan. Anayasa. Aynı zamanda milletimizi dünya milletler ailesinin eşit haklara sahip şerefli bir üyesi olarak millî birlik ruhu içinde daima yüceltmeyi amaçlayan bir harekettir. yasaların anayasaya uygunluğunu denetlemek için Anayasa Mahkemesine yer vermiştir yargı bağımsızlığı ise yargı organlarının yasama ve yürütme organları karşısında bağımsız olması ve karar verirken kimseden emir almamasıdır. Hukuk devletinin sağlanabilmesi için gerekli diğer şartlar ise. yönetimin hukuka uygun davrandığı devlettir. barışçıl. Bu bakımdan temel hak ve sorumluluklarını bilen bir vatandaş her zaman daha bilinçli bir yaşam sürme şansına sahiptir. Atatürk Milliyetçiliği. Bu şartlardan ilki. Anayasası hakkında bilgi sahibi olmamız gerekmektedir. M. herkesin tâbi olduğu kuralların aynı olduğu. seçimlerin serbest.1.C. Türk vatan ve milletinin bölünmez bir bütün olduğu. kıvanç ve tasada ortak. Hukuk Devleti İlkesi Hukuk devleti. Vatandaşların kanun çerçevesinde seçme ve seçilme haklarına sahip olmaları. din. dil ayırımı yapılmaksızın. halkın devlet yönetimine katılması esasına dayanan devlet demektir. Atatürk Milliyetçiliğine Bağlı Devlet İlkesi Kurtuluş Savaşı ile birlikte Türk Milliyetçiliği. toplumun huzuru. ‘‘yürütmenin yargısal denetimidir’’.vatandaş. demokratik. Haksızlığa uğradığında. görüş ve eğilimleri temsil etme yetkisine sahip olacaklardır (Any. ırkçı olmayan. vatandaşların temel hak ve ödevlerinin güvenceye bağlandığı.2 ). yasaların anayasaya uygun olduğu ve bunun denetlendiği. M. kederde.3. vatandaşı olarak T. açık sayım ve döküm esaslarına göre yapılması da Demokratik Devlet İlkesinin gereğidir(Any. laik ve sosyal bir hukuk devletidir” şeklindeki açıklamasıyla Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının Temel İlkelerini saymıştır ( Any. eşit. Atatürk Milliyetçiliği olarak da anılan Türk Milliyetçiliği. Yürütme işlemlerinin keyfilikten kurtarılabilmesi için yürütme işlemlerinin yargısal denetimi şarttır.2. Hukuk devletinin sağlanabilmesi için bazı şartların gerçekleşmesi gerekir. millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde. 68/ 2 ). 1. Atatürk Milliyetçiliğine bağlı. milli şuur ve ülküler etrafında toplayan bir düşünce biçimidir. ırk. devletin bütün eylem ve işlemlerinin hukuk kurallarına dayandığı ve vatandaşların da hukuki güvenlik içinde olduğu bir sistemdir. bütün fertlerini.C. 1. 1. insan haklarına saygılı. tek dereceli.

Laik Devlet İlkesi Laiklik ilkesinin. Sosyal devletin ana öğelerinden diğeri millî gelirin adaletli dağılımını sağlamaktır. Bu nedenledir ki. Sosyal devletin bir başka öğesi özgürlüklerin gerçekleşmesi için maddi imkân sağlamaktır. herkesin dilediği inanç ve hürriyete sahip olabileceğini ya da hiçbir dini inanca sahip olmayabileceğini ifade eder. ibadet hürriyetinin. Bu beyannamedeki ilkeler. devletin. M. . bunun için yatırım yapmak. din kurumlarının devlet görevlerini. sosyal adalet ve sosyal güvenliği gerçekleştirmeyi ödev sayan devlettir. Sosyal devletin ana öğelerinden biri millî geliri artırmak. Anayasamız. maddesinde Türkiye Cumhuriyeti “İnsan haklarına saygılı bir devlettir” ifadesi yer almaktadır. dini inanç ve kanaat hürriyetine sahiptir”.1. onları engellememesi ve engel olmaya çalışanları önlemesi de gerekir. 12-138-146). • Din kuralları ile yönetilmeyen. fertlerin sosyal durumlarıyla ilgilenen. 1.5.1. Sosyal Devlet İlkesi Sosyal devlet. Laik bir sistemde devlet bütün din mensuplarına eşit davranır. Sosyal devletin en belirgin özellikleri. Laikliğin din ve devlet işlerinin ayrılığını belirten ikinci boyutu ise. Bir diğer sosyal devlet öğesi ise bireyleri sosyal güvenliğe kavuşturmaktır. Anayasamızın 2. Türkiye Cumhuriyeti Devletin’in temel ilkelerinden biri olan laiklik: • Din ve mezhep ayrımı yapmayan. insanların insan olmaktan kaynaklanan temel hak ve hürriyetlerden faydalanacaklarını açıklamıştır. Nihayet laik sistemlerde din kurumlarıyla devlet kurumlarının ayrılmış olması gerekir. maddesinin birinci fıkrasına göre. İnsan hakları kavramı. inandığı dinin gereklerini yani ibadet. devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünü bozmayı ve insan haklarına dayanan demokratik ve lâik Cumhuriyeti ortadan kaldırma amaçlarıyla kötüye kullanılmasını yasaklamıştır. İnsan Haklarına Saygılı Devlet İlkesi Günümüzde insanların sahip oldukları temel haklar. ekonomik hayata müdahale etmesi. Sosyal devlet. Anayasamızda. • Resmi bir dini bulunmayan. din hürriyeti ve din ve devlet işlerinin ayrılığı olmak üzere iki boyutu bulunmaktadır. Anayasa’nın 14’üncü maddesinde sayılan. Laik sistemde resmi bir devlet dini olmaz. devlet kurumlarının da dini görevleri yerine getiremeyeceğini. din kurumları da devlet kurumlarını etkileyemez. bunların birbirlerinden ayrı olacağını ifade etmektedir. Din hürriyeti. • Din hizmetlerini de bir kamu hizmeti olarak kabul eden. kişinin.6. çeşitli uluslararası antlaşma ve bildirilerde. İnanç hürriyeti. bütün insanlara tanınması gereken ideal hak ve hürriyetleri kapsamaktadır. Anayasamızın 24.yargının bağımsız olduğunu görürüz (Any. günümüzde demokrasiye bağlı bütün toplumlarca tanınıp benimsenmiştir. Devlet kurumları din kurumlarını etkileyemeyeceği gibi. Kısaca belirtmek gerekirse. doktrinde “Temel Haklar” dendiği de görülür. sosyal barışı ve sosyal adaleti sağlamak amacıyla sosyal ve ekonomik hayata aktif olarak müdahalesini gerekli gören bir anlayıştır. devletin dini inanç ve ibadetlere karışmaması. sosyal adalet kuralları içinde kalkınmayı sağlamaktır. Laik bir toplumda devlet işleri dinî bir temele oturtulamaz. • Devlet ve hukuk kurallarını din kurallarından arındıran bir devlet düzenidir. Anayasamız. İbadet hürriyeti ise. 1.4. onlara asgari bir hayat düzeyi sağlamayı. sosyal adaleti gerçekleştirmek. ayin ve törenlerini serbestçe yapabilmesidir.1. bireyin ve toplumun refahını sağlamak ve sosyal güvenliği oluşturmak amaçlarını taşır. “ Herkes. İnsan haklarına. Fakat “laiklik” dinsizlik demek değildir. kişiyi ekonomik hayatta yalnız bırakmaması. 1. inanç hürriyeti hiçbir sınırlamaya tâbi olmaksızın kişilere tanınmıştır. vicdan. inanç ve ibadet hürriyetlerini kapsamaktadır. örneğin Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Evrensel Beyannamesinde açıkça gösterilmiştir. Sosyal devlet. herkes için insanlık onuruna yaraşır bir hayat seviyesi sağlamaya yönelik bir devlet biçimi olmasıdır.

İnsan haklarını “Temel Haklar ve Ödevler” başlığı altında düzenlemiştir. siyasi düşünce. 1. Olumsuz Statü Hakları) Kişileri topluma ve devlete karşı koruyan hak ve özgürlüklere “koruyucu haklar” veya “olumsuz statü hakları” denilmektedir.8. “Herkes. Anayasanın üstünlüğü ilkesi kanunların ve diğer hukuk kurallarının anayasaya aykırı olamayacağı anlamına da gelir. renk. Bu maddeye göre. dil. belli devlet yetkilerinin kullanılmasından ibaret ve bununla sınırlı medeni bir iş bölümü ve iş birliği” şeklinde ifade edilmektedir. bu hakları korumak ve güvence altına almaktır. aktif statü hakları)”dir. 1.2. üç grupta düzenlemiştir. dil. ırk. Anayasamızda kuvvetler ayırımı ilkesi “devlet organları arasında üstünlük sıralaması anlamına gelmeyip. devredilmez. Anayasada “kişinin hakları ve ödevleri” başlığı altında düzenlenmiştir. çok kapsamlıdır. Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadır” ( AY. Anayasamızın “kişinin hakları ve ödevleri” bölümünde düzenlenen koruyucu haklarla. zümreye veya sınıfa ayrıcalık tanınamaz. Kişinin Hakları ( Koruyucu. Hiçbir kişiye. “Kişinin hakları ve ödevleri (koruyucu. din.1. Bu hakların gerçekleşmesi için devletin bu haklara karışmaması (olumsuz bir tutum içinde olması) gerekir. yani yasama.7. 10 ). felsefi inanç. yürütme ve yargı organlarının birbirinden ayrılması gerekmektedir.Mad. olumsuz statü hakları)” “Sosyal ve ekonomik haklar ve ödevler( isteme. Bütün insanlara tanınması gereken ideal hak ve hürriyetleri de içine alır. Kuvvetler Ayrılığı İlkesi Hukuk devleti olabilmek için. özellikle yargı gücü ile yürütme görevinin ya da yasama ile yürütmenin bir elde toplanması. hukuk devletinin varlığını tehlikeye düşürebilir. Mad. kuvvetler ayrılığı ilkesinin uygulanması. dokunulmaz. İnsan hakları kavramı. Diğer yandan ise Anayasamız “kişinin temel hak ve hürriyetlerini. Anayasal Haklar (Temel Hak ve Hürriyetler) İnsan hakları. “sosyal ve iktisadî haklar” başlığını taşıyan bölümünde düzenlenen isteme hakları ve “siyasal haklar ve ödevler” başlığı altındaki bölümde düzenlenen katılma haklarından oluşmaktadır.1. sosyal.17) • Zorla çalıştırma yasağı Hiç kimse zorla çalıştırılamaz. “Anayasanın üstünlüğü ilkesi”ne göre. Bunlar. maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkına sahiptir. Angarya yasaktır. insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamayı” devletin görevlerinden sayarak temel haklar ve hürriyetler konusunda özgürleştirme anlayışını benimsemiştir. Üstünlük ise Anayasa ve kanunlarda mevcuttur. yaşama. Anayasa daima diğer kanunların üstünde yer alır. vazgeçilmez. Anayasamız bir yandan “herkesin kişiliğine bağlı. Devletin görevi. hakların niteliklerine göre.2. (AY. cinsiyet. Son yüzyılda devlet içindeki güçlerin bir elde toplanmasını önleme eğilimi gelişmiştir. Mad. Anayasamız. ekonomik ve sosyal durum gibi hiçbir ayrım yapılmaksızın bütün insanların yalnızca insan olmaları nedeniyle sahip oldukları haklardır.Temel haklar. 1. din. Çünkü devlet içindeki güçlerin. maddesinde düzenlenmiştir.18) • Kişi hürriyeti . ırk. olumlu statü hakları)”. ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmayı. Anayasamızda Kişinin Hakları bölümünde ele alınan koruyucu hakların (olumsuz statü hakları) neler olduğunu inceleyelim: • Kişi dokunulmazlığı Herkes. cinsiyet. Bu haklar. Anayasamız kuvvetler ayırımı ilkesini benimsemiştir. Bu haklar bireye devlet tarafından bağışlanmış değildir. mezhep ve benzeri sebeplerle ayrım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. “siyasi haklar ve ödevler( katılma. (AY. Eşitlik İlkesi Eşitlik ilkesi Anayasanın 10. hukuk devleti ve adalet ilkeleri ile bağdaşmayacak şekilde sınırlayan siyasal. temel hak ve hürriyetlere” sahip olduğunu belirterek özgürlük anlayışını ortaya koymuştur. Temel Hak ve Hürriyetleri. aileye. 1.1. Anayasa.

20 ). yerleşme ve seyahat hürriyetine sahiptir (AY.Mad. (AY. • Haberleşme hürriyeti Herkes haberleşme hürriyetine sahiptir. düşünce ve kanaatlerini söz. Mad.32) • Dernek kurma hürriyeti Herkes önceden izin almaksızın dernek kurma ve bunlara üye olma ya da üyelikten çıkma hürriyetine sahiptir. resim veya başka yollarla tek başına veya toplu olarak açıklama ve yayma hakkına sahiptir. düşünce ve kanaatleri sebebiyle kınanamaz ve suçlanamaz. Özel hayatın ve aile hayatının gizliliğine dokunulamaz. (AY. 26) • Bilim ve sanat hürriyeti Herkes. yayma ve bu alanlarda her türlü araştırma hakkına sahiptir. M.24) • Düşünce ve kanaat hürriyeti Herkes düşünce ve kanaat hürriyetine sahiptir. açıklama. kimsenin konutuna girilemez.19) • Özel hayatın gizliliği ve korunması Herkes. özel kâğıtları ve eşyası aranamaz ve bunlara el konulamaz (AY. basın ve haber alma hürriyetlerini sağlayacak tedbirleri alır. Hiç kimse bir derneğe üye olmaya ve . kişi hürriyetine ve güvenliğine sahiptir. (AY. (AY. Mad. vicdan. Mad. Sansür edilemez. dini ayin ve törenlere katılmaya. Devlet. arama yapılamaz ve eşyasına el konulamaz (AY.Mad. hiç kimsenin üstü. 30) • Kamu tüzel kişilerinin elindeki basın dışı kitle haberleşme araçlarından yararlanma hakkı Kişiler ve siyasal partiler. dini inanç ve kanaatlerinden dolayı kınanamaz ve suçlanamaz. (AY. gecikmesinde sakınca bulunan hallerde de kanunla yetkili kılınan mercinin emri bulunmadıkça. 21). madde hükümlerine aykırı olmamak şartıyla ibadet. (AY. özel hayatına ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına sahiptir. kamu tüzel kişilerinin elindeki basın dışı kitle haberleşme ve yayım araçlarından yararlanma hakkına sahiptir. Mad.29) • Basın araçlarının korunması Kanuna uygun şekilde basın işletmesi olarak kurulan basımevi ve eklentileri ile basın araçları. (AY. Mad. dini inanç ve kanaatlerini açıklamaya zorlanamaz.22) • Yerleşme ve seyahat hürriyeti Herkes. 31) • Düzeltme ve cevap hakkı Düzeltme ve cevap hakkı. suç aleti olduğu gerekçesiyle el konulamaz ve zoralım uygulanamaz veya işletilmekten alıkonulamaz.Herkes.25) • Düşünceyi açıklama ve yayma hürriyeti Herkes. M. yazı. • Konut dokunulmazlığı Hiç kimsenin konutuna dokunulamaz. Haberleşmenin gizliliği esastır. Kanunun açıkça gösterdiği hallerde. (AY.14. ( AY. Basımevi kurmak izin alma ve mali teminat yatırma şartına bağlanamaz. ancak kişilerin haysiyet ve şereflerine dokunulması veya kendileriyle ilgili gerçeğe aykırı yayınlar yapılması hallerinde tanınır ve kanunla düzenlenir. • Din ve vicdan hürriyeti Herkes. Her ne sebeple olursa olsun düşünce kanaatlerini açıklamaya zorlanamaz. 23).27) • Basın hürriyeti Basın hürdür. Mad. dini inanç ve kanaat hürriyetine sahiptir.Mad. Bu hürriyet resmi makamların müdahalesi olmaksızın haber veya fikir almak ya da vermemek serbestliğini de kapsar. (AY. (AY.28) • Süreli ve süresiz yayın hakkı Süreli ve süresiz yayın önceden izin alma ve mali teminat yatırma şartına bağlanamaz. usulüne göre verilmiş hâkim kararı olmadıkça. bilim ve sanatı serbestçe öğrenme ve öğretme. M.Mad. Kanunun gösterdiği haller dışında. Mad.

bu görev ve hizmetin yerine getirilmesiyle ilgili olarak yapılan isnatlardan dolayı açılan hakaret davalarında. (AY. isnadın doğruluğunu ispat hakkına sahiptir.2. Suçluluğu hükmen sabit oluncaya kadar. Anayasamızda Sosyal ve Ekonomik Haklar bölümünde ele alınan isteme haklarının (olumlu statü hakları) neler olduğunu inceleyelim: • Ailenin korunması Aile Türk toplumunun temelidir ve eşler arasında eşitliğe dayanır. erozyonla kaybedilmesini önlemek ve topraksız olan veya yeterli toprağı bulunmayan çiftçilikle uğraşan köylüye toprak sağlamak amacıyla gerekli tedbirleri alır.dernekte üye kalmaya zorlanamaz. Mad. teşkilatı kurar. Olumlu Statü Hakları) Kişilerin toplumdan ve devletten isteyebilecekleri haklara.2.40) 1. (AY.34) • Mülkiyet hakkı Herkes. (AY.38) • İspat hakkı Kamu görev ve hizmetinde bulunanlara karşı.39) • Temel hakların korunması Anayasa ile tanınmış hak ve hürriyetleri ihlâl edilen herkes. Mad. Devlet. Mad. tarım ve hayvancılıkla uğraşanların işletme araç ve gereçlerinin ve diğer girdilerinin sağlanmasını kolaylaştırır. Mad.45) • Kamulaştırma Devlet ve kamu tüzel kişileri. yetkili makama geciktirilmeden başvurma imkânının sağlanmasını isteme hakkına sahiptir. (AY.35) • Hak arama hürriyeti Herkes. kimse suçlu sayılamaz. İsteme hakları devletten olumlu bir davranış. eğitim ve öğrenim hakkından yoksun bırakılamaz. (AY. ( AY. ailenin huzur ve refahı ile özellikle ananın ve çocukların korunması ve aile planlamasının öğretimi ile uygulanmasını sağlamak için gerekli tedbirleri alır. 41). bir hizmet ve yardım isteme imkânlarını tanıyan haklardır. (AY. Mad. Sosyal ve Ekonomik Haklar ( İsteme. (AY. Mad. Devletin bu hakların sağlanması için hareketsiz kalması değil. aksine olumlu faaliyetlerde bulunması gerekir. “isteme hakları” veya olumlu statü hakları” denilmektedir. tarım arazileri ile çayır ve meraların amaç dışı kullanılmasını ve tahribini önlemek.. Mad.42) • Kıyılardan yararlanma Kıyılarla sahil şeritlerinin kullanılış amaçlarına göre derinliği ve kişilerin bu yerlerden yararlanma imkân ve şartları kanunla düzenlenir. Mad.43) • Toprak mülkiyeti Devlet. Mad. karşılıklarını peşin ödemek şartıyla. hayvancılık ve bu üretim dallarında çalışanların korunması Devlet. mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. kamu yararının gerektirdiği hallerde. • Toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkı Herkes önceden izin almadan. (AY. (AY. (AY. Bu çeşit haklar Anayasanın “sosyal ve ekonomik haklar ve ödevler” başlığı altında yer almaktadır. silahsız ve saldırısız toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkına sahiptir. • Eğitim ve öğrenim hakkı Kimse. sanık. 36) • Kanuni hâkim güvencesi Hiç kimse kanunen tâbi olduğu mahkemeden başka bir merci önüne çıkarılamaz. 37) • Suç ve cezalara ilişkin esaslar Kimse.44) • Tarım. özel mülkiyette bulunan taşınmaz malların tamamını . tarımsal üretim planlaması ilkelerine uygun olarak bitkisel ve hayvansal üretimi artırmak amacıyla. işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanunun suç saymadığı bir fiilden dolayı cezalandırılamaz. (AY. kimseye suçu işlediği zaman kanunda o suç için konulmuş olan cezadan daha ağır bir ceza verilemez. toprağın verimli olarak işletilmesini korumak ve geliştirmek. Mad. Mad. meşru araç ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı ve davalı olarak iddia ve savunma hakkına ile adil yargılama hakkına sahiptir (AY. Mad.33).Mad.

Atatürk ilke ve inkılapları doğrultusunda ve Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünü ortadan kaldırmayı amaç edinen görüşlere karşı yetişme ve gelişmelerini sağlayıcı tedbirleri alır. • Gençliğin korunması Devlet. 57). (AY. kanunla gösterilen esas ve usullere göre. çalışanların yaptıkları işe uygun adaletli bir ücret elde etmeleri ve diğer sosyal yardımlardan yararlanmaları için gerekli tedbirleri alır. 56) • Konut hakkı Devlet. şehirlerin özelliklerini ve çevre şartlarını gözeten bir planlama çerçevesinde konut ihtiyacını karşılayacak tedbirleri alır. Mad. Çevreyi geliştirmek. yaşına. (AY. uyuşmazlık çıkması halinde işçiler grev hakkına sahiptirler. (AY.47) • Çalışma ve sözleşme hürriyeti Herkes. sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahiptir. Özel teşebbüsler kurmak serbesttir. Mad. 59) • Sosyal güvenlik hakkı Herkes sosyal güvenlik hakkına sahiptir. 48) • Çalışma hakkı Çalışma herkesin hakkı ve ödevidir. Mad. (Ay. (AY. Mad. (AY. (AY. sporun kitlelere yayılmasını teşvik eder. (AY. 58) • Sporun geliştirilmesi Devlet her yaştaki Türk vatandaşlarının beden ve ruh sağlığını geliştirecek tedbirleri alır. istiklâl ve Cumhuriyetimizin emanet edildiği gençlerin pozitif ilimin ışığında. karşılıklı olarak ekonomik ve sosyal durumlarını ve çalışma şartlarını düzenlemek amacıyla toplu iş sözleşmesi yapma hakkına sahiptir. Mad. dilediği alanda çalışma ve sözleşme hürriyetlerine sahiptir. harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleriyle. Mad. Devlet. ekonomik ve sosyal hak ve menfaatlerini korumak ve geliştirmek için önceden izin almaksızın sendikalar ve üst kuruluşlar kurma hakkına sahiptirler. çocuklarının eğitiminin. 61) • Yabancı ülkelerde çalışan Türk vatandaşları Devlet yabancı ülkelerde çalışan Türk vatandaşlarının aile birliğinin.veya bir kısmını. 49) • Çalışma şartları ve dinlenme hakkı Kimse. üyelerinin çalışma ilişkilerinde. Dinlenmek. çalışanların hakkıdır. (AY. Mad. (AY. 50) • Sendika kurma hakkı İşçiler ve işverenler. cinsiyetine ve gücüne uymayan işlerde çalıştırılamaz. 60) • Sosyal güvenlik bakımından özel olarak korunması gerekenler Devlet. Mad. (AY. 51) • Toplu iş sözleşmesi hakkı İşçiler ve işverenler. 53) • Grev hakkı ve lokavt hakkı Toplu iş sözleşmesinin yapılması sırasında. 55) • Sağlık hizmetleri ve çevrenin korunması Herkes. (Ay. Mad. Mad. çevre sağlığını korumak ve çevre kirlenmesini önlemek Devletin ve vatandaşların ödevidir. (AY. kamu yararının zorunlu kıldığı hallerde devletleştirilebilir. (AY. kamulaştırmaya ve bunlar üzerinde idari irtifaklar kurmaya yetkilidir. Bu hakkın kullanılmasınınve işverenin lokavta başvurmasının usul ve şartları ile kapsam ve istisnaları kanunla düzenlenir. Mad. ayrıca toplu konut teşebbüslerini destekler( AY. Mad. 54) • Ücrette adalet sağlanması Devlet. Mad. Mad. malul ve gazileri korur ve toplumda kendilerine yaraşır bir hayat seviyesi sağlar. anavatanla bağlarının korunması ve yurda dönüşlerinde yardımcı . kültürel ihtiyaçlarının ve sosyal güvenliklerinin sağlanması. Mad.46) • Devletleştirme Kamu hizmeti niteliği taşıyan özel teşebbüsler. bu güvenliği sağlayacak gerekli tedbirleri alır ve teşkilatı kurar.

Mad. sosyal ve ekonomik alanlarda. 67) • Parti kurma. 64) • Devlet. Anayasal Ödevler Anayasamız temel hak ve hürriyetlerin korunması. 69 ). Mad. Mad. (AY. • Kamu hizmetlerine girme hakkı Her Türk. (AY. Aktif Statü Hakları) Kişinin devlet yönetimine katılmasını sağlayan haklara. Devlet. Türk vatandaşlarına düşen görev bu ödevlerini gereği gibi ve zamanında yerine getirmektir. kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve şikayetleri hakkında. Katılma haklarından devlete vatandaşlık bağı ile bağlı olan kişiler yararlanmaktadır. “katılma hakları” ya da “Aktif statü hakları” denilmektedir. • Tarih. Vergi Vatandaşların devletten beklediği hizmetler ve devletin kendiliğinden yapması gereken pek çok görev ve sorumlulukları vardır. (AY.1. seçilme ve bağımsız olarak veya bir siyasi parti içinde siyasi faaliyette bulunma ve halk oylamasına katılma hakkına sahiptir.olunması için gereken tedbirleri alır (AY. 70) • Mal bildirimi Kamu hizmetine girenlerin mal bildiriminde bulunmaları ve bu bildirimlerin tekrarlanma süreleri kanunla düzenlenir. temel hak ve özgürlüklerin sağlanması konusunda kendi üzerine düşen sorumlulukları yerine getirmekle beraber Türk vatandaşlarına da bu konuda çeşitli ödevler yüklemiştir. 74) 2. 68) • Siyasî partilerin uyacakları esaslar Siyasî partilerin faaliyetleri. ANAYASAL ÖDEVLER TEMEL HAK VE HÜRRİYETLERİN SINIRLANDIRILMASI KORUNMASI 2. Anayasa ile belirlenen görevlerini. (AY. seçme. 62 ). 71) • Dilekçe hakkı Vatandaşlar ve karşılıkllık esası gözetilmek kaydıyla Türkiye’de ikamet eden yabancılar. (AY. çeşitli gelir kaynaklarına ihtiyacı vardır. kamu hizmetlerine girme hakkına sahiptir. Mad. Mad. Devletten beklediğimiz sorumlulukların yerine getirebilmesi için bizim de bu ödevlerimizi yerine getirmemiz kaçınılmazdır. Anayasamızda Siyasal Haklar bölümünde ele alınan katılma haklarının ( aktif statü hakları) neler olduğunu inceleyelim: • Türk vatandaşlığı Türk Devletine vatandaşlık bağı ile bağlı olan herkes Türk’tür. tarih. Hizmete alınmada. görevin gerektirdiği niteliklerden başka hiçbir ayrım gözetilemez. Mad. 65) 1. Mad. (AY. Vergi ödevi: Vatandaşın vergi ödeyerek kamu giderlerinin karşılanmasına . kullanılabilmesi imkânlarının hazırlanması bakımlarından Devlete çeşitli ödevler yüklemiştir. seçilme ve siyasi faaliyette bulunma hakları Vatandaşlar. Mad. (AY. (AY. sanat faaliyetlerini ve sanatçıyı korur. Bu haklar Anayasanın “siyasi haklar ve ödevler” bölümünde düzenlenmiştir. Mad. (AY. partilere girme ve partilerden çıkma Vatandaşlar siyasi parti kurma ve usulüne göre partilere girme ve partilerden ayrılma hakkına sahiptir.1. Mad. 2.2. kanunda gösterilen şartlara uygun olarak. yetkili makamlara ve Türkiye Büyük Millet Meclisine yazılı başvurma hakkına sahiptir. Devletin bu görevlerini yapabilmesi için. parti içi düzenlemeleri ve çalışmaları demokrasi ilkelerine uygun olur. Siyasi Haklar ( Katılma. kültür ve tabiat varlıklarının ve değerlerinin korunmasını sağlar. Devletin gelir kaynaklarından en önemlilerinden birisi de vergilerdir. Parti üyesi olabilmek için 18 yaşını doldurmuş olmak gerekir. bu görevlerin amaçlarına uygun öncelikleri gözeterek mali kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde yerine getirir. Mad. kültür ve tabiat varlıklarının korunması Devlet. 63) • Sanatın ve sanatçının korunması Devlet. 66) • Seçme. Bu ilkelerin uygulanması kanunla düzenlenir (AY.3.1.

koruması beklenir. yurt dışında bulunan Türk vatandaşlarının oy hakkını kullanabilmeleri amacıyla kanun tarafından uygulanabilir tedbirlerin belirleneceği de ifade edilerek oy kullanma şartlarının düzenlenmesinde gösterilen titizlik ortaya konulmuştur. Mad. Anayasamızda. Türklerin yüzyıllar boyunca en büyük fedakârlık ve bağlılıkla yerine getirmeyi bir vatan borcu olarak benimsediği askerlik hizmetidir. vergi ödemekle yükümlüdür” denilmektedir ( AY. genel oy. Oy kullanma hakkını terk eden vatandaşlara çeşitli yaptırımlar uygulanır. millî amaçların gerçekleştirilebilmesi bakımından büyük önem taşır. on sekiz yaşını dolduran her Türk vatandaşının seçme ve halkoylamasına katılma haklarına sahip olduğu belirtilmektedir. vatan için ölmeye hazır olan Türk gençleri ile kurulur.1. şüphesiz ordudur. resim.1. Türk devletine ve milletine karşı olan görevlerini yerine getirmekte ağır kusur işlediğini bilmelidir. kamu giderlerini karşılamak üzere. Buna karşılık. Yasalara Uyma Türkiye Cumhuriyetine vatandaşlık bağı ile bağlı olmak. seçilme ve bağımsız olarak veya bir siyasi parti içinde siyasi faaliyette bulunma ve halk oylamasına katılma hakkına sahiptir” diyerek oy kullanma hakkına işaret etmektedir. Vatan savunması için. Mad. bütün eylem ve düşünceleriyle desteklemesi. Belediye hizmetlerinin yürütülmesi. öteki vatandaşların haklarının çiğnenmesine yol açan bir harekettir. anayasanın ve kanunların belirttiği görevleri yerine getirmekle yükümlü kılar. silah altında bulunan er ve erbaşlar ile askeri öğrenciler.72). Mar. kanunun belirttiği koşullara sahip olan her Türk vatandaşının yerine getirmesi gereken bir hak ve ödev olup. değiştirilir veya kaldırılır” (AY. eksiksiz ve zamanında ödemesi devletin yükümlü olduğu çeşitli kamu hizmetlerinin gerektiği gibi. 72 ). Vergi ödevi. harç ve benzeri malî yükümlülükler kanunla konulur. 2. seçimler ve halk oylaması serbest.1. Oy Kullanma Oy kullanma siyasal haklar içinde yer alan bir vatandaşlık hakkı ve ödevidir. maddesi “Vatandaşlar.4. “Vergi. seçme. Ayrıca Anayasamızda. Anayasamızın 67. Vatan Hizmeti “Vatan hizmeti her Türkün hakkı ve ödevidir”(AY. eşit. yerine getirilmesi. Anayasamızda oy kullanamayacak kişiler. hürriyetlerden yararlanmasını sağlar. Bunlar vatandaşlık görevlerinin başında gelir.katılmasıdır. tek dereceli. kişinin anayasada ve kanunlarda tanınan haklardan.2. kanunda gösterilen şartlara uygun olarak.Mad. 2. vergi borcunu gerektiği gibi ödememek de dürüstlüğe uymayan.vatan hizmetinin silahlı kuvvetlerde veya kamu kesiminde görev yaparak yerine getirileceği belirtilmiştir. mali gücüne göre. Vergi vermekten kaçınan vatandaş. Anayasamıza göre oy kullanma hakkı kanunla düzenlenir. 73 ). açık sayım ve döküm esaslarına göre yargı yönetim ve denetimi altında yapılır. Türk gençliği geçmişte olduğu gibi günümüzde de bu şerefli görevi yerine getirirken canını bile seve seve vermekten asla çekinmemektedir. kamu hizmetlerini aksatabilecek bir harekette bulunduğunu. 73 ). Başkalarına olan özel borçların yerine getirilmemesi nasıl ki dürüstlükle bağdaşmayan bir davranış ise. anayasa ve kanunlar vatandaşı. gizli. Ordular. Bu hizmet genel anlamda. gerek barışta ve gerekse savaşta var olması gereken kuvvet. “ Herkes. Vatandaşın millî birliği benimsemesi. temel vatandaşlık görevlerinden biri olarak Anayasamızda belirtilmiştir. toplum düzenini . 2. Her vatandaşın kanunla belirtilmiş vergi borcunu. Anayasamızda. taksirli suçlardan hüküm giyenler hariç ceza infaz kurumlarında bulunan hükümlüler şeklinde belirtilmektedir. Oy kullanma. Yeni Anayasamızda askerlik hizmetine “vatan hizmeti” denilmiştir (AY. Anayasamıza göre. Bu ülkenin bir bireyi olarak seçim dönemlerinde kendi görüşümüzü ortaya koymak amacıyla oy kullanırız. oy kullanmanın terk edilmesi vatandaşlık ödevinin yerine getirilmemesi demektir. Vatandaşlar anayasa ve kanunlara saygılı olmak. geliştirmesi.

2. sınırsız bir hürriyet değildir (YAZGAN. kendilerinin hak ve hürriyetlerine kesin saygı gösterilmesini ve karşılıklı sevgi. Vatandaşlar kişisel hürriyetlerini kullanırken devlet gücünü zayıf düşürmemeye özen ve dikkat göstermelidirler. İstanbul. Kişisel hürriyetler hem toplum için. Kamu iyiliği amacıyla hürriyetlerin bir kısmından vazgeçilebilir. milli güvenliğin. Dolayısıyla. Anayasada 2001 yılında yapılan değişiklikle. genel ve özel sınırlamalar kaldırılmış ve temel hak ve hürriyetlerin. Görüldüğü üzere.1.ve kişiler arası ilişkileri düzenleyen bütün hukuk kurallarına uymakla yükümlüdür. Türk vatandaşı olmak bizlere sadece birtakım haklar getirmekle kalmıyor aynı zamanda oy verme. hiçbir engel ve sınır tanımaksızın hareket edebilme imkânı olarak tanımlanabilirse de toplum içinde yaşayan ve yaşamak zorunluluğunda olan insanın en geniş anlamdaki bu tür kişisel hürriyete sahip olması düşünülemez. genel ahlâkın ve genel sağlığın korunması amacıyla yapılacağı belirtilmiştir. Temel hak ve hürriyetlerin. Hürriyetler kanunla sınırlanabilir. Anayasamızın başlangıç kısmında belirtildiği üzere. Zira her nimetin bir külfeti vardır. Toplum içinde kişisel hürriyetin bir ölçüde sınırlanması zorunludur. Temel Hak ve Hürriyetlerin Sınırlandırılması 2. birbirlerinin barış içinde huzurlu bir hayat sürmesini bozacak davranışlardan kaçınmakla yükümlü kılınmışlardır. maddesi ile genel ve özel iki türlü sınırlama öngörülmüştür. Yine. kamu yararının. temel hak ve hürriyetlerin ancak yasa ile sınırlanabileceği kuralını getirmiştir. duyguları ile barış içinde huzurlu bir hayat isteme hakkı.2. demokratik toplum düzeninin ve laik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamayacağı belirtilmiştir. Anayasanın sözüne ve ruhuna uygun olarak yapılacağı ifade edilmektedir. “özlerine dokunulmaksızın” anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabileceği ve sınırlamaların anayasanın özüne ve ruhuna. kardeşlik. Gültekin Ticaret Liseleri İçin Hukuk. Çünkü güçsüz bir devlet kargaşaya neden olacağından dolayı kişisel hürriyetlerin daha fazla zarar görmesine neden olabilir. kamu düzeninin. Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünün millî egemenliğin. Bu ülkenin evlatları olarak bize düşen görevleri gereği gibi yerine getirebilirsek. nimet ve külfetlerde ortaktırlar. Türk vatandaşları birbirlerinin hak ve hürriyetlerine kesin saygı göstermekle. 2001 yılında yeniden Anayasamızda yer almıştır. Temel hak ve özgürlükler. 2. Kişisel hakların kullanılmasını sağlayacak ortamı oluşturmak ve sürdürmek devletin görevidir. genel asayişin. keyfi olarak sınırlanmamalıdır. Devletin zayıf düşmesi kişinin temel hak ve hürriyetlerinin korunmasını da tehlikeye düşürecektir. 1992 ). Atatürk’e göre de medeni toplumlarda sözü edilen hürriyet. Anayasada açıklık olan hallerde ve Anayasanın öngördüğü ölçüde sınırlandırılabilir. Anayasanın başlangıç bölümünde. Devlet Kitapları. bütün vatandaşlar için bir hak olarak tanınmıştır. Kişisel hürriyete devlet faaliyetini zayıflatacak derecede genişlik tanınamaz. Bu konudaki en akılcı yol kişisel hürriyetlerin kanunun uygun gördüğü durumlarda ve kanunla kısıtlanmasıdır.2.2. Cumhuriyetin.2. 1961 Anayasasında yer almış olan temel hak ve hürriyetlerin sınırlandırılmasının hakkın “özüne dokunulmadan” yapılması kuralı. yasalara uyma gibi birtakım yükümlülükleri de beraberinde getirmektedir. 2. Türk vatandaşlığının bize getireceği hakları da güvence altına almış oluruz. Genel sınırlama sebepleri. Yani kişilerin hürriyeti devletin güvencesi altındadır. Özel sınırlamanın ise anayasanın ilgili maddelerinde öngörülen özel sebeplerle. hem de kişiler için değerli ve kutsaldır. askere gitme. insanın kendi serbest iradesiyle yapacağı seçimi ve vereceği karara göre.3. Temel Hak ve Hürriyetlerin Korunması . vatandaşlar millî birliğe karşı hak ve görevlerde. beklenemez. vergi verme. Kişisel Hürriyetin Önemi ve Kutsallığı Kişisel hürriyet. Anayasamızın 13. Anayasamızda Temel Hak ve Hürriyetlerin Sınırlandırılması Anayasamız.

• Temel hak ve hürriyetlerin korunmasında önemli olan hususlardan biri de suç ve cezaların yasallığı ( Kanunda suç olarak tanımlanmayan bir fiilin suç sayılamayacağı ve kanunca belirlenmeyen bir cezanın verilemeyeceği ). 1948’de kabul edilmiştir. bağlayıcı olmasına dikkat edilmiştir. Klasik hakları ve Temel hürriyetleri kapsayan ve bunları daha etraflı bir şekilde düzenleyen “ Kişisel ve Siyasal Haklara İlişkin Uluslar Arası Sözleşme”dir. Fakat bu bildiri taraf olan ülkelere hiçbir hukuki yükümlülük getirmemiştir. ‘‘İnsan Hakları Evrensel Bildirisi’’ 10. Bu antlaşmada. Sözleşmede Kişi hakları ile Siyasal haklara yer verilmiş. . Türkiye her iki sözleşmeyi de 2000 yılında imzalamıştır. • Bölgesel Düzeyde Temel Hak ve Hürriyetlerin Korunması ‘‘Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’’ Avrupa Konseyi üyelerince 1950’de kabul edilmiştir. Mad. Sözleşme kapsamı ve öngördüğü koruma mekanizması açısından özel bir önem taşımaktadır. 1945 tarihli ‘‘Birleşmiş Milletler Antlaşması’’dır. Sözleşmenin yargı organı. dilekçe hakkı tanıyarak. taraf devletin vatandaşı olup olmadıklarına bakılmaksızın. hak arama hürriyeti adı altında. sözleşmedeki hakların uygulamada sağlanıp sağlanmadığı etkili bir yargı denetimine tabi tutulmaktadır. “ her türlü ırk ayrımının ortadan kaldırılmasına ilişkin uluslararası sözleşme” şeklinde sıralayabiliriz. Mad. İnsan hakları alanındaki gelişmeye uygun olarak hem klasik haklara ( kişisel ve siyasal haklar ) hem de Sosyal ve ekonomik haklara geniş ölçüde yer verilmiştir.2. “kadınlara karşı her türlü ayrımcılığın ortadan kaldırılmasına ilişkin sözleşme”.3. kurallardır ( AY. gayriinsani veya küçültücü muameleye ve cezaya karşı sözleşme”. 38 ). suçsuzluk varsayımı ( Bir kişinin suçu ispat oluncaya kadar suçsuz olarak kabul edilir ). Daha sonra insan hakları alanında kabul edilen antlaşmaların. Bu sözleşme ile kişiler. 74 ). “işkenceye ve diğer zalimane. saygı ve bağlılık açıklanmıştır. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine bireysel olarak ya da devlet başvurusu yoluyla başvurulabilir. kişilere dilek ve şikâyetlerini yetkili makamlara ve meclise yapabilme yolunu getirmiştir ( AY. İnsan haklarının değişik yönlerine ilişkin başka bildiri ve sözleşmeler de imzalanmıştır. “soykırım suçunun önlenmesine ve cezalandırılmasına ilişkin sözleşme”. Katılan devletlerin tek yükümlülüğü. bir yandan hiç kimsenin “tâbi olduğu mahkemeden” başka bir merci önüne çıkarılmayacağını. Anayasamızda Temel Hak ve Hürriyetlerin Korunması Anayasamızda temel hak ve hürriyetlerin korunmasına ilişkin kurallar şu şekilde sıralanabilir: • Anayasa. Sözleşme hukukî açıdan bağlayıcıdır. ceza sorumluluğunun kişiselliği (Cezayı ancak suç oluşturan fiili işleyen kişi çeker ) vb. 36 ). Birleşmiş Milletler bünyesinde. • Anayasa. insan haklarına ve temel hürriyetlerine inanç.1. Sosyal ve ekonomik haklara ise yer verilmemiştir. • Anayasa. Sosyal ve Kültürel Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme”dir. 1966’da kabul edilen iki antlaşma bağlayıcı niteliktedir. 6. Diğer Sözleşme ise Sosyal ve ekonomik hakları içeren “Ekonomik. 12. diğer yandan da aynı sonucu doğuran “yargı yetkisine” sahip “olağanüstü merciler” kurulamayacağını öngörmüştür ( AY.2. Mad. Bildiride. herkese yargı yerleri önünde davacı ve davalı olarak iddia ve savunmada bulunma hakkını tanımıştır (AY. “çocuk hakları sözleşmesi”.3. Mad. 2. Sözleşmede yer alan bir hakkın ihlal edildiğini ve bunun mağdurları olduklarını ileri sürerek ilgili devleti şikâyet edebileceklerdir. 37 ). katılan devletlere hukuki yükümlülükler getirmesine. ‘‘Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’’dir. kendi ülkelerinde aldıkları tedbirleri ve bu alanda kaydedilen gelişmeleri ekonomik ve sosyal konseye bildirmektir. Toplumsal ilerleme ve daha iyi yaşam standartlarını gerçekleştirme temel hedef olarak benimsenmiştir. UluslarArası Düzeyde Temel Hak ve Hürriyetlerin Korunması • Evrensel Düzeyde Temel Hak ve Hürriyetlerin Korunması İnsan haklarını evrensel düzeyde koruyan uluslararası antlaşmaların ilki 26. Bunları. Türkiye sözleşmeyi 1954’te onaylamıştır. Bunlardan ilki.

Sözleşmede klasik haklarla( Kişisel ve Siyasal Haklar ) birlikte. sosyal ve kültürel haklar. Afrika şartı. barış ve kalkınma gibi haklara yer veren. birey yerine grup üstünlüğünü esas alan bir metindir. insan haklarına ve temel özgürlüklere saygı gösterilmesini.Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi bölgesel nitelikli olmakla birlikte etkisi açısından bakıldığında bu boyutu aşmaktadır. Bireysel ve devlet başvurusu yapılabilir. Avrupa güvenliğinin ve iş birliğinin sağlanması sürecindeki ortak ilkeler arasında kabul etmektedir. “İnsan Hakları Komisyonu” ve yargı organı olarak ise kesin karar verme yetkisine sahip olan “İnsan Hakları Mahkemesi” bulunmaktadır. Taraf devletler. Bu konuda gerekli çabayı göstereceklerini ve uluslararası sözleşmelerdeki yükümlülükleri yerine getireceklerini vurgulamaktadırlar. 1975’te Helsinki’de “Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Konferansı (AGİK) Sonuç Belgesi’’nin imzalanmasıdır. 2000 yılında Nice Zirvesinde kabul edilen şartta. Bölgesel nitelik taşıyan diğer bir sözleşme ise ‘‘Amerika İnsan Hakları Sözleşmesi’’dir. 1981 yılında ise ‘‘Afrika İnsan ve Halklar Hakları Şartı’’ kabul edilmiştir. ekonomik. Ekonomik ve sosyal haklara da yer verilmiştir. . kıtanın tarihsel ve sosyolojik özellikleri çerçevesinde. İnsan haklarına saygı gösterilmesini sağlamaya yönelik bir başka önemli adım ise. kişisel haklar. dayanışma hakları ve vatandaşlık hakları düzenlenmektedir. İnsan haklarının bölgesel düzeyde korunması amacıyla gerçekleştirilen bir başka girişim ‘‘Avrupa Birliği Temel Haklar Şartı’’dır. Sözleşme 1978‘de yürürlüğe girmiştir.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful