Hak Ve Sorumluluklarımız A. İnsan Hakları; Herkesin temel hak ve hürriyetleri vardır.

Bu haklara göre, herkes hür doğar, hür yaşar. Buna yaşama hakkı denir. İnsanın bu hürriyetlerini kimse elinden alamaz. Ayrıca herkes istediği dine inan makta serbesttir. İnsanları bu konuda kimse zorlayamaz. Yine herkesin bilim ve sanatı öğrenme hürriyeti vardır. Her insan yetenekleri doğrultusunda istediği okula gidebilir. 1948'de Birleşmiş Milletler Genel Kurulu tarafından İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi yayımlanmıştır. Bu bildirgeye göre; herkesin yaşama, özgürlük ve kişisel güvenlik hakkı vardır, Tüm insanlar özgür, onur ve haklar bakımından eşit doğarlar. Hiç kimse keyfi olarak tutukla-namaz, alıkonamaz. Her bireyin yurttaşlığa hakkı vardır. B. Çocuk Hakları Çocuklar bir ailenin ve ulusun fidanlarıdır. Bu fidanı özenle, sabırla, sevgiyle, bilgiyle yetiştirmek gerekir. 1952 yılında Cenevre'de toplanan Birleşmiş Milletler Genel Kurulu Ekim ayının ilk Pazartesi gününü Dünya Çocuk Günü olarak ilân etmiştir. Aynı yıl Çocuk Hakları Beyannamesi yayımlandı. Buna göre; çocuk aç ise doyurulmalı, hasta ise iyileştirilmeli, ona iyi bir eğitim sağlan malı, bakımsız ve kimsesiz çocuklar korunmalıdır. Çocuk; ırk, din, milliyet gibi kavramların dışında tutulmalı, korunmalıdır. Felâket zamanında önce çocuklar korunmalıdır. Birleşmiş Milletler Kurumunun bir üyesi olan Türkiye bu bildiriyi imzalayan ilk ülkelerden birisi olmuştur. C. Haklara Saygı Herkes insan haklarına saygı göstermelidir. Eğer biz başkalarının haklarına saygı göstermezsek başkaları da bizim haklarımıza saygı göstermez. Hakların en önemlisi yaşama hakkıdır. Herkes birbirinin yaşama hakkına saygı göstermelidir. Yaşama hakkına saygı göstermeyen kişi kanun önünde suçlu duruma düşer. Her ne sebepten olursa olsun hakkında soruşturma açılan kişi savunma hakkını kullanabilmelidir. Biz başkalarının kendini savunmasına fırsat vermezsek; kendimiz de aynı duruma düşebiliriz. Haklardan biri de düşündüğünü şerbetçe söyleyebilme hakkıdır. Herkes istediği gibi düşünme ve düşündüğünü söyleme hakkına sahiptir. Bu hakka saygı göstermeliyiz, D. Gelenek ve Göreneklere Saygı Çok eskiden beri süre gelen davranışlara gelenek ve görenek denir. Gelenek ve görenekler, toplumda, yazılı ol mayan kurallardır. Bayram, düğün, giyim, takı, asker uğurlama, konuk ağırlama yöresel geleneklerdir. Her yörenin, tarihindeki başarıları, zaferleri, uğradığı istilâlar farklıdır. Bu ve bunun gibi faktörler, her yörenin gelenek ve göreneklerinin birbirinden farklı olmasına yol açmıştır. Gelenek ve görenekler toplumsal ilişkileri güçlendirir. Bir düğünde bir ara ya gelme veya askere giden bir genci uğurlama, toplumda bireyler arası sevgi, hoşgörü ve dayanışmayı da artırır. Türk toplumunda her zaman gelenek ve göreneklere saygı gösterilmiştir. Siz de gelenek ve göreneklerimize saygı gösteriniz. E. Sosyal Dayanışma Okulda, evde, mahallede, yurtta ve dünyada yalnız değiliz. Toplu hâlde yaşamaktayız. Okulda bir şeye ihtiyacımız olduğunda bu ihtiyacımızı arkadaşlarımızdan karşılarız. Okula gelmeyen arkadaşımızı arar, sorarız. Bu, okuldaki dayanışmanın eseridir. Ailemizde birbirimize yardım ederiz. Komşularımızla iyi ilişkiler içersinde bulu nuruz. Onların iyi ve kötü günlerinde onlarla birlikte oluruz. Acılarını ve sevinçleri ni paylaşırız. Okulda, ailede toplum içerisinde bazen hoşumuza gitmeyen gelişme ola bilir. Hoşgörülü olmalıyız. Hoşgörülü olursak, birlikte yaşadıklarımızla daha kolay kaynaşırız. ANAYASAL HAK VE SORUMLULUKLAR Anayasalar toplumların temel hukuk kaynaklarıdır. Her bireyin kendi toplumunun anayasasını bilmesi gerekmektedir. Anayasamızın özelliklerini bilmek bizi nasıl bir toplumda yaşadığımız hakkında da aydınlatır. Anayasal temel hak ve sorumluluklarımızı bilirsek kendimizi hukuk kurumları karşısında çaresiz hissetmeyiz. Anayasal hak ve sorumluluklarını bilen bir

Türk vatan ve milletinin bölünmez bir bütün olduğu. ‘‘yasama işlemlerinin yargısal denetimi ve yargı bağımsızlığıdır’’. Atatürk Milliyetçiliğine bağlı. Demokratik Devlet İlkesi Demokratik devlet. Anayasamız “Cumhuriyetinin nitelikleri” başlığı altında “Türkiye Cumhuriyeti. bölünmez bir bütün halinde. seçimlerin serbest. Hukuk devleti. toplumun huzuru. milli şuur ve ülküler etrafında toplayan bir düşünce biçimidir. kıvanç ve tasada ortak. Atatürk Milliyetçiliği olarak da anılan Türk Milliyetçiliği. M. 1.1. Anayasaya baktığımızda yürütmenin her türlü eylem ve işlemlerinin yargısal denetime açık olduğunu ve temel hak ve özgürlüklerin ve bunların hangi durumlarda sınırlandırılabileceğinin Anayasada yer aldığını. herkesin tâbi olduğu kuralların aynı olduğu. 1. M. laik ve sosyal bir hukuk devletidir” şeklindeki açıklamasıyla Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının Temel İlkelerini saymıştır ( Any. Bu bakımdan temel hak ve sorumluluklarını bilen bir vatandaş her zaman daha bilinçli bir yaşam sürme şansına sahiptir. Yürütme işlemlerinin keyfilikten kurtarılabilmesi için yürütme işlemlerinin yargısal denetimi şarttır. Hukuk devletinin sağlanabilmesi için bazı şartların gerçekleşmesi gerekir. Bu nedenle Anayasa. yasaların anayasaya uygunluğunu denetlemek için Anayasa Mahkemesine yer vermiştir yargı bağımsızlığı ise yargı organlarının yasama ve yürütme organları karşısında bağımsız olması ve karar verirken kimseden emir almamasıdır. demokratik. ‘‘yürütmenin yargısal denetimidir’’. halkın devlet yönetimine katılması esasına dayanan devlet demektir. yönetimin hukuka uygun davrandığı devlettir. Anayasa. başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan. bütün fertlerini. Anayasası hakkında bilgi sahibi olmamız gerekmektedir. M. 1. ANAYASAL İLKELER VE HAKLAR 1. vatandaşların temel hak ve ödevlerinin güvenceye bağlandığı. Haksızlığa uğradığında. Kişi hak ve hürriyetleri tarih boyunca yürütme organı tarafından ihlal edilmiştir. Vatandaşların kanun çerçevesinde seçme ve seçilme haklarına sahip olmaları. eşit. haklarını hiç kimseye ve hukuk da dahil hiçbir kuruma çiğnetmez. Bu nedenlerle T. barışçıl. devletin bütün eylem ve işlemlerinin hukuk kurallarına dayandığı ve vatandaşların da hukuki güvenlik içinde olduğu bir sistemdir. Bu ilke doğrultusunda Devleti yönetecek organlar millet tarafından doğrudan doğruya ya da dolaylı olarak seçilerek iş başına gelecekler ve çeşitli siyasal partiler çeşitli siyasi.1.2. siyasal partileri siyasal hayatın vazgeçilmez unsuru olarak kabul etmiştir. yasaların anayasaya uygunluğunu denetleyen Anayasa Mahkemesinin varolduğunu ve . görüş ve eğilimleri temsil etme yetkisine sahip olacaklardır (Any. insan haklarına saygılı.1. 68/ 2 ).vatandaş. dil ayırımı yapılmaksızın. Anayasal İlkeler Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının temel ilkeleri başlangıç kısmı ile birinci kısımdan anlaşılabilir. adaletin sağlanması için mahkemelere başvurabilir. doğuştan sahip olduğu Anayasal temel hak ve hürriyetlerinin kendisine verilmesinin engellendiği durumlarda bu haklarını elde etmenin yollarını bilir. Anayasal bilgiye sahip olan bir birey. ırkçı olmayan. Atatürk Milliyetçiliğine Bağlı Devlet İlkesi Kurtuluş Savaşı ile birlikte Türk Milliyetçiliği. din. Hukuk Devleti İlkesi Hukuk devleti. ırk. millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde. vatandaşı olarak T. insancıl ve Misak-ı Milli sınırları içinde kalan bir ideoloji (düşünce bilimi) olarak gelişmiştir. genel ve gizli oy.3.C. Bu şartlardan ilki.1.1.C. Türk Devletine vatandaşlık bağıyla bağlı olan herkesin Türk sayılacağı inancına dayanır.2 ). Hukuk devletinin sağlanabilmesi için gerekli diğer şartlar ise. yasaların anayasaya uygun olduğu ve bunun denetlendiği. Aynı zamanda milletimizi dünya milletler ailesinin eşit haklara sahip şerefli bir üyesi olarak millî birlik ruhu içinde daima yüceltmeyi amaçlayan bir harekettir. açık sayım ve döküm esaslarına göre yapılması da Demokratik Devlet İlkesinin gereğidir(Any. Atatürk Milliyetçiliği.67). ölçülü. 1. kederde. tek dereceli.

din kurumları da devlet kurumlarını etkileyemez. sosyal barışı ve sosyal adaleti sağlamak amacıyla sosyal ve ekonomik hayata aktif olarak müdahalesini gerekli gören bir anlayıştır. M. devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünü bozmayı ve insan haklarına dayanan demokratik ve lâik Cumhuriyeti ortadan kaldırma amaçlarıyla kötüye kullanılmasını yasaklamıştır. devletin dini inanç ve ibadetlere karışmaması. sosyal adaleti gerçekleştirmek. . din hürriyeti ve din ve devlet işlerinin ayrılığı olmak üzere iki boyutu bulunmaktadır. Din hürriyeti.1. Nihayet laik sistemlerde din kurumlarıyla devlet kurumlarının ayrılmış olması gerekir. sosyal adalet ve sosyal güvenliği gerçekleştirmeyi ödev sayan devlettir. onlara asgari bir hayat düzeyi sağlamayı. Laik Devlet İlkesi Laiklik ilkesinin.4. 1. bütün insanlara tanınması gereken ideal hak ve hürriyetleri kapsamaktadır. Laik sistemde resmi bir devlet dini olmaz. ayin ve törenlerini serbestçe yapabilmesidir. din kurumlarının devlet görevlerini. Sosyal devletin bir başka öğesi özgürlüklerin gerçekleşmesi için maddi imkân sağlamaktır.5. doktrinde “Temel Haklar” dendiği de görülür. günümüzde demokrasiye bağlı bütün toplumlarca tanınıp benimsenmiştir. bireyin ve toplumun refahını sağlamak ve sosyal güvenliği oluşturmak amaçlarını taşır. İnanç hürriyeti. Bu beyannamedeki ilkeler. Laik bir toplumda devlet işleri dinî bir temele oturtulamaz. Sosyal Devlet İlkesi Sosyal devlet. Kısaca belirtmek gerekirse. maddesinin birinci fıkrasına göre. İbadet hürriyeti ise. Laikliğin din ve devlet işlerinin ayrılığını belirten ikinci boyutu ise. dini inanç ve kanaat hürriyetine sahiptir”. Anayasamızın 2. devletin. vicdan. Anayasamızın 24. örneğin Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Evrensel Beyannamesinde açıkça gösterilmiştir.1. bunun için yatırım yapmak. inanç ve ibadet hürriyetlerini kapsamaktadır. • Din kuralları ile yönetilmeyen. İnsan Haklarına Saygılı Devlet İlkesi Günümüzde insanların sahip oldukları temel haklar. herkes için insanlık onuruna yaraşır bir hayat seviyesi sağlamaya yönelik bir devlet biçimi olmasıdır. fertlerin sosyal durumlarıyla ilgilenen. inandığı dinin gereklerini yani ibadet. İnsan hakları kavramı. Anayasamız. bunların birbirlerinden ayrı olacağını ifade etmektedir. çeşitli uluslararası antlaşma ve bildirilerde. inanç hürriyeti hiçbir sınırlamaya tâbi olmaksızın kişilere tanınmıştır. Sosyal devlet. Anayasamız. onları engellememesi ve engel olmaya çalışanları önlemesi de gerekir. 1. 12-138-146). devlet kurumlarının da dini görevleri yerine getiremeyeceğini. İnsan haklarına. Fakat “laiklik” dinsizlik demek değildir. Anayasamızda. Bir diğer sosyal devlet öğesi ise bireyleri sosyal güvenliğe kavuşturmaktır. • Din hizmetlerini de bir kamu hizmeti olarak kabul eden. Sosyal devletin en belirgin özellikleri. insanların insan olmaktan kaynaklanan temel hak ve hürriyetlerden faydalanacaklarını açıklamıştır. • Resmi bir dini bulunmayan. kişiyi ekonomik hayatta yalnız bırakmaması. 1.1. maddesinde Türkiye Cumhuriyeti “İnsan haklarına saygılı bir devlettir” ifadesi yer almaktadır. kişinin.yargının bağımsız olduğunu görürüz (Any. “ Herkes. Türkiye Cumhuriyeti Devletin’in temel ilkelerinden biri olan laiklik: • Din ve mezhep ayrımı yapmayan. Bu nedenledir ki. Laik bir sistemde devlet bütün din mensuplarına eşit davranır. Sosyal devlet. herkesin dilediği inanç ve hürriyete sahip olabileceğini ya da hiçbir dini inanca sahip olmayabileceğini ifade eder. ibadet hürriyetinin. ekonomik hayata müdahale etmesi. Devlet kurumları din kurumlarını etkileyemeyeceği gibi. Sosyal devletin ana öğelerinden diğeri millî gelirin adaletli dağılımını sağlamaktır. Sosyal devletin ana öğelerinden biri millî geliri artırmak. • Devlet ve hukuk kurallarını din kurallarından arındıran bir devlet düzenidir. Anayasa’nın 14’üncü maddesinde sayılan.6. sosyal adalet kuralları içinde kalkınmayı sağlamaktır.

aktif statü hakları)”dir. Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadır” ( AY. hukuk devleti ve adalet ilkeleri ile bağdaşmayacak şekilde sınırlayan siyasal. temel hak ve hürriyetlere” sahip olduğunu belirterek özgürlük anlayışını ortaya koymuştur. “Anayasanın üstünlüğü ilkesi”ne göre. hakların niteliklerine göre. Diğer yandan ise Anayasamız “kişinin temel hak ve hürriyetlerini. hukuk devletinin varlığını tehlikeye düşürebilir. (AY. dokunulmaz. Mad. yani yasama.8. İnsan haklarını “Temel Haklar ve Ödevler” başlığı altında düzenlemiştir. Anayasamız. cinsiyet. Anayasamızda kuvvetler ayırımı ilkesi “devlet organları arasında üstünlük sıralaması anlamına gelmeyip.18) • Kişi hürriyeti . Bütün insanlara tanınması gereken ideal hak ve hürriyetleri de içine alır. Hiçbir kişiye. Kişinin Hakları ( Koruyucu. bu hakları korumak ve güvence altına almaktır.2. Anayasa daima diğer kanunların üstünde yer alır. Çünkü devlet içindeki güçlerin. Anayasal Haklar (Temel Hak ve Hürriyetler) İnsan hakları. siyasi düşünce. zümreye veya sınıfa ayrıcalık tanınamaz. vazgeçilmez.7. Bu maddeye göre. Anayasamızda Kişinin Hakları bölümünde ele alınan koruyucu hakların (olumsuz statü hakları) neler olduğunu inceleyelim: • Kişi dokunulmazlığı Herkes. cinsiyet. Anayasamız bir yandan “herkesin kişiliğine bağlı. mezhep ve benzeri sebeplerle ayrım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. İnsan hakları kavramı. Mad. yürütme ve yargı organlarının birbirinden ayrılması gerekmektedir. Bu haklar bireye devlet tarafından bağışlanmış değildir. “siyasi haklar ve ödevler( katılma. Anayasamız kuvvetler ayırımı ilkesini benimsemiştir.1. Eşitlik İlkesi Eşitlik ilkesi Anayasanın 10. üç grupta düzenlemiştir. 1.1. felsefi inanç. 10 ).Temel haklar. “sosyal ve iktisadî haklar” başlığını taşıyan bölümünde düzenlenen isteme hakları ve “siyasal haklar ve ödevler” başlığı altındaki bölümde düzenlenen katılma haklarından oluşmaktadır. ırk. belli devlet yetkilerinin kullanılmasından ibaret ve bununla sınırlı medeni bir iş bölümü ve iş birliği” şeklinde ifade edilmektedir. Angarya yasaktır. Anayasanın üstünlüğü ilkesi kanunların ve diğer hukuk kurallarının anayasaya aykırı olamayacağı anlamına da gelir.Mad. olumlu statü hakları)”. (AY. dil. Anayasada “kişinin hakları ve ödevleri” başlığı altında düzenlenmiştir. sosyal. ırk. din. dil. renk. Bunlar. Anayasamızın “kişinin hakları ve ödevleri” bölümünde düzenlenen koruyucu haklarla. Son yüzyılda devlet içindeki güçlerin bir elde toplanmasını önleme eğilimi gelişmiştir. devredilmez. ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmayı. “Herkes. Üstünlük ise Anayasa ve kanunlarda mevcuttur. olumsuz statü hakları)” “Sosyal ve ekonomik haklar ve ödevler( isteme. 1. Kuvvetler Ayrılığı İlkesi Hukuk devleti olabilmek için. çok kapsamlıdır.1.17) • Zorla çalıştırma yasağı Hiç kimse zorla çalıştırılamaz. yaşama. özellikle yargı gücü ile yürütme görevinin ya da yasama ile yürütmenin bir elde toplanması. Bu hakların gerçekleşmesi için devletin bu haklara karışmaması (olumsuz bir tutum içinde olması) gerekir. aileye. 1. maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkına sahiptir. Devletin görevi.2. “Kişinin hakları ve ödevleri (koruyucu. maddesinde düzenlenmiştir. kuvvetler ayrılığı ilkesinin uygulanması. Bu haklar. Temel Hak ve Hürriyetleri. Anayasa. din. Olumsuz Statü Hakları) Kişileri topluma ve devlete karşı koruyan hak ve özgürlüklere “koruyucu haklar” veya “olumsuz statü hakları” denilmektedir. insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamayı” devletin görevlerinden sayarak temel haklar ve hürriyetler konusunda özgürleştirme anlayışını benimsemiştir. ekonomik ve sosyal durum gibi hiçbir ayrım yapılmaksızın bütün insanların yalnızca insan olmaları nedeniyle sahip oldukları haklardır. 1.

Sansür edilemez. düşünce ve kanaatlerini söz. yazı. Haberleşmenin gizliliği esastır. (AY. • Konut dokunulmazlığı Hiç kimsenin konutuna dokunulamaz. • Haberleşme hürriyeti Herkes haberleşme hürriyetine sahiptir. resim veya başka yollarla tek başına veya toplu olarak açıklama ve yayma hakkına sahiptir. 21). Kanunun açıkça gösterdiği hallerde. dini inanç ve kanaatlerini açıklamaya zorlanamaz.24) • Düşünce ve kanaat hürriyeti Herkes düşünce ve kanaat hürriyetine sahiptir. hiç kimsenin üstü.27) • Basın hürriyeti Basın hürdür. Mad.29) • Basın araçlarının korunması Kanuna uygun şekilde basın işletmesi olarak kurulan basımevi ve eklentileri ile basın araçları. açıklama. özel kâğıtları ve eşyası aranamaz ve bunlara el konulamaz (AY. (AY. (AY.Mad. kişi hürriyetine ve güvenliğine sahiptir. kimsenin konutuna girilemez. Bu hürriyet resmi makamların müdahalesi olmaksızın haber veya fikir almak ya da vermemek serbestliğini de kapsar. Mad. (AY. Basımevi kurmak izin alma ve mali teminat yatırma şartına bağlanamaz.Mad. dini inanç ve kanaatlerinden dolayı kınanamaz ve suçlanamaz. Mad. 30) • Kamu tüzel kişilerinin elindeki basın dışı kitle haberleşme araçlarından yararlanma hakkı Kişiler ve siyasal partiler. dini inanç ve kanaat hürriyetine sahiptir. bilim ve sanatı serbestçe öğrenme ve öğretme. Hiç kimse bir derneğe üye olmaya ve . Mad. kamu tüzel kişilerinin elindeki basın dışı kitle haberleşme ve yayım araçlarından yararlanma hakkına sahiptir.32) • Dernek kurma hürriyeti Herkes önceden izin almaksızın dernek kurma ve bunlara üye olma ya da üyelikten çıkma hürriyetine sahiptir. (AY.19) • Özel hayatın gizliliği ve korunması Herkes. düşünce ve kanaatleri sebebiyle kınanamaz ve suçlanamaz. Kanunun gösterdiği haller dışında. • Din ve vicdan hürriyeti Herkes. 20 ). M. 31) • Düzeltme ve cevap hakkı Düzeltme ve cevap hakkı. gecikmesinde sakınca bulunan hallerde de kanunla yetkili kılınan mercinin emri bulunmadıkça. yayma ve bu alanlarda her türlü araştırma hakkına sahiptir. Özel hayatın ve aile hayatının gizliliğine dokunulamaz. M. Mad.14. arama yapılamaz ve eşyasına el konulamaz (AY. ancak kişilerin haysiyet ve şereflerine dokunulması veya kendileriyle ilgili gerçeğe aykırı yayınlar yapılması hallerinde tanınır ve kanunla düzenlenir.Herkes. (AY. dini ayin ve törenlere katılmaya. usulüne göre verilmiş hâkim kararı olmadıkça. Mad. (AY. özel hayatına ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına sahiptir. (AY. Devlet. 23). ( AY.25) • Düşünceyi açıklama ve yayma hürriyeti Herkes. yerleşme ve seyahat hürriyetine sahiptir (AY.Mad. (AY.28) • Süreli ve süresiz yayın hakkı Süreli ve süresiz yayın önceden izin alma ve mali teminat yatırma şartına bağlanamaz.22) • Yerleşme ve seyahat hürriyeti Herkes. Her ne sebeple olursa olsun düşünce kanaatlerini açıklamaya zorlanamaz. (AY.Mad. Mad. vicdan. madde hükümlerine aykırı olmamak şartıyla ibadet. M. basın ve haber alma hürriyetlerini sağlayacak tedbirleri alır. suç aleti olduğu gerekçesiyle el konulamaz ve zoralım uygulanamaz veya işletilmekten alıkonulamaz. 26) • Bilim ve sanat hürriyeti Herkes.

2. bu görev ve hizmetin yerine getirilmesiyle ilgili olarak yapılan isnatlardan dolayı açılan hakaret davalarında. isnadın doğruluğunu ispat hakkına sahiptir. İsteme hakları devletten olumlu bir davranış. 36) • Kanuni hâkim güvencesi Hiç kimse kanunen tâbi olduğu mahkemeden başka bir merci önüne çıkarılamaz. Mad. (AY. (AY.39) • Temel hakların korunması Anayasa ile tanınmış hak ve hürriyetleri ihlâl edilen herkes. tarımsal üretim planlaması ilkelerine uygun olarak bitkisel ve hayvansal üretimi artırmak amacıyla. Mad. • Toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkı Herkes önceden izin almadan. kimseye suçu işlediği zaman kanunda o suç için konulmuş olan cezadan daha ağır bir ceza verilemez.44) • Tarım. ailenin huzur ve refahı ile özellikle ananın ve çocukların korunması ve aile planlamasının öğretimi ile uygulanmasını sağlamak için gerekli tedbirleri alır. işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanunun suç saymadığı bir fiilden dolayı cezalandırılamaz. (AY.dernekte üye kalmaya zorlanamaz. erozyonla kaybedilmesini önlemek ve topraksız olan veya yeterli toprağı bulunmayan çiftçilikle uğraşan köylüye toprak sağlamak amacıyla gerekli tedbirleri alır.45) • Kamulaştırma Devlet ve kamu tüzel kişileri. karşılıklarını peşin ödemek şartıyla. (AY.40) 1.Mad. Olumlu Statü Hakları) Kişilerin toplumdan ve devletten isteyebilecekleri haklara. • Eğitim ve öğrenim hakkı Kimse. Mad. eğitim ve öğrenim hakkından yoksun bırakılamaz. (AY. (AY. Mad. 37) • Suç ve cezalara ilişkin esaslar Kimse. özel mülkiyette bulunan taşınmaz malların tamamını . silahsız ve saldırısız toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkına sahiptir. mülkiyet ve miras haklarına sahiptir.43) • Toprak mülkiyeti Devlet. toprağın verimli olarak işletilmesini korumak ve geliştirmek. sanık. Devletin bu hakların sağlanması için hareketsiz kalması değil. Mad. kimse suçlu sayılamaz. Devlet.42) • Kıyılardan yararlanma Kıyılarla sahil şeritlerinin kullanılış amaçlarına göre derinliği ve kişilerin bu yerlerden yararlanma imkân ve şartları kanunla düzenlenir. Mad. Mad. Suçluluğu hükmen sabit oluncaya kadar. kamu yararının gerektirdiği hallerde. teşkilatı kurar. (AY. ( AY. Sosyal ve Ekonomik Haklar ( İsteme.35) • Hak arama hürriyeti Herkes.33). Mad. (AY. meşru araç ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı ve davalı olarak iddia ve savunma hakkına ile adil yargılama hakkına sahiptir (AY.38) • İspat hakkı Kamu görev ve hizmetinde bulunanlara karşı. Mad. (AY..34) • Mülkiyet hakkı Herkes. aksine olumlu faaliyetlerde bulunması gerekir. tarım arazileri ile çayır ve meraların amaç dışı kullanılmasını ve tahribini önlemek. (AY. hayvancılık ve bu üretim dallarında çalışanların korunması Devlet. “isteme hakları” veya olumlu statü hakları” denilmektedir. bir hizmet ve yardım isteme imkânlarını tanıyan haklardır. Anayasamızda Sosyal ve Ekonomik Haklar bölümünde ele alınan isteme haklarının (olumlu statü hakları) neler olduğunu inceleyelim: • Ailenin korunması Aile Türk toplumunun temelidir ve eşler arasında eşitliğe dayanır. yetkili makama geciktirilmeden başvurma imkânının sağlanmasını isteme hakkına sahiptir. (AY. 41). Bu çeşit haklar Anayasanın “sosyal ve ekonomik haklar ve ödevler” başlığı altında yer almaktadır. tarım ve hayvancılıkla uğraşanların işletme araç ve gereçlerinin ve diğer girdilerinin sağlanmasını kolaylaştırır. Mad.2. Mad. Mad.

Mad. Bu hakkın kullanılmasınınve işverenin lokavta başvurmasının usul ve şartları ile kapsam ve istisnaları kanunla düzenlenir. Mad. Mad. şehirlerin özelliklerini ve çevre şartlarını gözeten bir planlama çerçevesinde konut ihtiyacını karşılayacak tedbirleri alır. kültürel ihtiyaçlarının ve sosyal güvenliklerinin sağlanması. (AY. ekonomik ve sosyal hak ve menfaatlerini korumak ve geliştirmek için önceden izin almaksızın sendikalar ve üst kuruluşlar kurma hakkına sahiptirler. (Ay. Mad. Atatürk ilke ve inkılapları doğrultusunda ve Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünü ortadan kaldırmayı amaç edinen görüşlere karşı yetişme ve gelişmelerini sağlayıcı tedbirleri alır. Mad. 51) • Toplu iş sözleşmesi hakkı İşçiler ve işverenler. Mad. kamu yararının zorunlu kıldığı hallerde devletleştirilebilir. bu güvenliği sağlayacak gerekli tedbirleri alır ve teşkilatı kurar. (AY. 54) • Ücrette adalet sağlanması Devlet. 58) • Sporun geliştirilmesi Devlet her yaştaki Türk vatandaşlarının beden ve ruh sağlığını geliştirecek tedbirleri alır. • Gençliğin korunması Devlet. Mad. (AY.47) • Çalışma ve sözleşme hürriyeti Herkes. sporun kitlelere yayılmasını teşvik eder. Mad. dilediği alanda çalışma ve sözleşme hürriyetlerine sahiptir. 49) • Çalışma şartları ve dinlenme hakkı Kimse. (AY. 55) • Sağlık hizmetleri ve çevrenin korunması Herkes. sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahiptir. (AY. kanunla gösterilen esas ve usullere göre. Devlet. cinsiyetine ve gücüne uymayan işlerde çalıştırılamaz. 61) • Yabancı ülkelerde çalışan Türk vatandaşları Devlet yabancı ülkelerde çalışan Türk vatandaşlarının aile birliğinin. malul ve gazileri korur ve toplumda kendilerine yaraşır bir hayat seviyesi sağlar. 60) • Sosyal güvenlik bakımından özel olarak korunması gerekenler Devlet. çocuklarının eğitiminin. ayrıca toplu konut teşebbüslerini destekler( AY. karşılıklı olarak ekonomik ve sosyal durumlarını ve çalışma şartlarını düzenlemek amacıyla toplu iş sözleşmesi yapma hakkına sahiptir. (AY. (AY. kamulaştırmaya ve bunlar üzerinde idari irtifaklar kurmaya yetkilidir. çalışanların hakkıdır. 59) • Sosyal güvenlik hakkı Herkes sosyal güvenlik hakkına sahiptir. (AY. Mad. uyuşmazlık çıkması halinde işçiler grev hakkına sahiptirler. Mad. Mad. (AY. 48) • Çalışma hakkı Çalışma herkesin hakkı ve ödevidir. 57). Çevreyi geliştirmek. Özel teşebbüsler kurmak serbesttir. çalışanların yaptıkları işe uygun adaletli bir ücret elde etmeleri ve diğer sosyal yardımlardan yararlanmaları için gerekli tedbirleri alır. çevre sağlığını korumak ve çevre kirlenmesini önlemek Devletin ve vatandaşların ödevidir. istiklâl ve Cumhuriyetimizin emanet edildiği gençlerin pozitif ilimin ışığında. anavatanla bağlarının korunması ve yurda dönüşlerinde yardımcı . 56) • Konut hakkı Devlet. Mad.46) • Devletleştirme Kamu hizmeti niteliği taşıyan özel teşebbüsler. harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleriyle. (AY. Mad. 53) • Grev hakkı ve lokavt hakkı Toplu iş sözleşmesinin yapılması sırasında. 50) • Sendika kurma hakkı İşçiler ve işverenler.veya bir kısmını. Mad. Mad. üyelerinin çalışma ilişkilerinde. yaşına. Dinlenmek. (Ay. (AY. (AY.

2. bu görevlerin amaçlarına uygun öncelikleri gözeterek mali kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde yerine getirir. kültür ve tabiat varlıklarının ve değerlerinin korunmasını sağlar. temel hak ve özgürlüklerin sağlanması konusunda kendi üzerine düşen sorumlulukları yerine getirmekle beraber Türk vatandaşlarına da bu konuda çeşitli ödevler yüklemiştir. Mad. Mad. seçme. görevin gerektirdiği niteliklerden başka hiçbir ayrım gözetilemez. 67) • Parti kurma. (AY. 65) 1. (AY. kamu hizmetlerine girme hakkına sahiptir. Mad.olunması için gereken tedbirleri alır (AY. Siyasi Haklar ( Katılma. Mad. Aktif Statü Hakları) Kişinin devlet yönetimine katılmasını sağlayan haklara. 63) • Sanatın ve sanatçının korunması Devlet. Anayasal Ödevler Anayasamız temel hak ve hürriyetlerin korunması. seçilme ve siyasi faaliyette bulunma hakları Vatandaşlar. Bu ilkelerin uygulanması kanunla düzenlenir (AY. Katılma haklarından devlete vatandaşlık bağı ile bağlı olan kişiler yararlanmaktadır.1. (AY. kültür ve tabiat varlıklarının korunması Devlet.1. Mad. (AY. kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve şikayetleri hakkında. 68) • Siyasî partilerin uyacakları esaslar Siyasî partilerin faaliyetleri. (AY. (AY.1. Devletten beklediğimiz sorumlulukların yerine getirebilmesi için bizim de bu ödevlerimizi yerine getirmemiz kaçınılmazdır. (AY. (AY. kanunda gösterilen şartlara uygun olarak. partilere girme ve partilerden çıkma Vatandaşlar siyasi parti kurma ve usulüne göre partilere girme ve partilerden ayrılma hakkına sahiptir. tarih. “katılma hakları” ya da “Aktif statü hakları” denilmektedir. Vergi ödevi: Vatandaşın vergi ödeyerek kamu giderlerinin karşılanmasına . Mad. 2. Vergi Vatandaşların devletten beklediği hizmetler ve devletin kendiliğinden yapması gereken pek çok görev ve sorumlulukları vardır. Anayasa ile belirlenen görevlerini. Türk vatandaşlarına düşen görev bu ödevlerini gereği gibi ve zamanında yerine getirmektir. Devletin gelir kaynaklarından en önemlilerinden birisi de vergilerdir. Parti üyesi olabilmek için 18 yaşını doldurmuş olmak gerekir. • Tarih. Mad. • Kamu hizmetlerine girme hakkı Her Türk. Devletin bu görevlerini yapabilmesi için. 64) • Devlet. Devlet. sosyal ve ekonomik alanlarda. (AY. 62 ). Mad. 74) 2. ANAYASAL ÖDEVLER TEMEL HAK VE HÜRRİYETLERİN SINIRLANDIRILMASI KORUNMASI 2. yetkili makamlara ve Türkiye Büyük Millet Meclisine yazılı başvurma hakkına sahiptir.3. Anayasamızda Siyasal Haklar bölümünde ele alınan katılma haklarının ( aktif statü hakları) neler olduğunu inceleyelim: • Türk vatandaşlığı Türk Devletine vatandaşlık bağı ile bağlı olan herkes Türk’tür. 66) • Seçme. Mad. Mad. 69 ). çeşitli gelir kaynaklarına ihtiyacı vardır. Mad. seçilme ve bağımsız olarak veya bir siyasi parti içinde siyasi faaliyette bulunma ve halk oylamasına katılma hakkına sahiptir. Bu haklar Anayasanın “siyasi haklar ve ödevler” bölümünde düzenlenmiştir. sanat faaliyetlerini ve sanatçıyı korur. 70) • Mal bildirimi Kamu hizmetine girenlerin mal bildiriminde bulunmaları ve bu bildirimlerin tekrarlanma süreleri kanunla düzenlenir. Hizmete alınmada. 71) • Dilekçe hakkı Vatandaşlar ve karşılıkllık esası gözetilmek kaydıyla Türkiye’de ikamet eden yabancılar. kullanılabilmesi imkânlarının hazırlanması bakımlarından Devlete çeşitli ödevler yüklemiştir. parti içi düzenlemeleri ve çalışmaları demokrasi ilkelerine uygun olur.

72). Başkalarına olan özel borçların yerine getirilmemesi nasıl ki dürüstlükle bağdaşmayan bir davranış ise. resim. “ Herkes. Vatandaşın millî birliği benimsemesi. gizli. bütün eylem ve düşünceleriyle desteklemesi. anayasa ve kanunlar vatandaşı. millî amaçların gerçekleştirilebilmesi bakımından büyük önem taşır. Buna karşılık. 73 ). Her vatandaşın kanunla belirtilmiş vergi borcunu. açık sayım ve döküm esaslarına göre yargı yönetim ve denetimi altında yapılır. Türk devletine ve milletine karşı olan görevlerini yerine getirmekte ağır kusur işlediğini bilmelidir. yerine getirilmesi. Vergi vermekten kaçınan vatandaş. seçme. seçimler ve halk oylaması serbest. kamu giderlerini karşılamak üzere. kamu hizmetlerini aksatabilecek bir harekette bulunduğunu. eksiksiz ve zamanında ödemesi devletin yükümlü olduğu çeşitli kamu hizmetlerinin gerektiği gibi. eşit. Belediye hizmetlerinin yürütülmesi. Vatan Hizmeti “Vatan hizmeti her Türkün hakkı ve ödevidir”(AY. temel vatandaşlık görevlerinden biri olarak Anayasamızda belirtilmiştir. 72 ). öteki vatandaşların haklarının çiğnenmesine yol açan bir harekettir.vatan hizmetinin silahlı kuvvetlerde veya kamu kesiminde görev yaparak yerine getirileceği belirtilmiştir. Anayasamızda oy kullanamayacak kişiler. Mad. Oy Kullanma Oy kullanma siyasal haklar içinde yer alan bir vatandaşlık hakkı ve ödevidir. taksirli suçlardan hüküm giyenler hariç ceza infaz kurumlarında bulunan hükümlüler şeklinde belirtilmektedir. Yasalara Uyma Türkiye Cumhuriyetine vatandaşlık bağı ile bağlı olmak. Türklerin yüzyıllar boyunca en büyük fedakârlık ve bağlılıkla yerine getirmeyi bir vatan borcu olarak benimsediği askerlik hizmetidir. Anayasamıza göre oy kullanma hakkı kanunla düzenlenir. değiştirilir veya kaldırılır” (AY. mali gücüne göre. Ordular. tek dereceli. Vatan savunması için. 2. Vergi ödevi.1. yurt dışında bulunan Türk vatandaşlarının oy hakkını kullanabilmeleri amacıyla kanun tarafından uygulanabilir tedbirlerin belirleneceği de ifade edilerek oy kullanma şartlarının düzenlenmesinde gösterilen titizlik ortaya konulmuştur.1. silah altında bulunan er ve erbaşlar ile askeri öğrenciler. anayasanın ve kanunların belirttiği görevleri yerine getirmekle yükümlü kılar. Anayasamıza göre. kanunun belirttiği koşullara sahip olan her Türk vatandaşının yerine getirmesi gereken bir hak ve ödev olup. Bunlar vatandaşlık görevlerinin başında gelir. hürriyetlerden yararlanmasını sağlar. Mad. geliştirmesi. gerek barışta ve gerekse savaşta var olması gereken kuvvet.1. koruması beklenir. Bu hizmet genel anlamda. kanunda gösterilen şartlara uygun olarak. Anayasamızda.2. toplum düzenini . Oy kullanma hakkını terk eden vatandaşlara çeşitli yaptırımlar uygulanır. 73 ). Anayasamızın 67.4. 2. Ayrıca Anayasamızda. “Vergi. Türk gençliği geçmişte olduğu gibi günümüzde de bu şerefli görevi yerine getirirken canını bile seve seve vermekten asla çekinmemektedir. oy kullanmanın terk edilmesi vatandaşlık ödevinin yerine getirilmemesi demektir.katılmasıdır. genel oy. on sekiz yaşını dolduran her Türk vatandaşının seçme ve halkoylamasına katılma haklarına sahip olduğu belirtilmektedir. vergi ödemekle yükümlüdür” denilmektedir ( AY.Mad. Mar. vergi borcunu gerektiği gibi ödememek de dürüstlüğe uymayan. Bu ülkenin bir bireyi olarak seçim dönemlerinde kendi görüşümüzü ortaya koymak amacıyla oy kullanırız. kişinin anayasada ve kanunlarda tanınan haklardan. Oy kullanma. şüphesiz ordudur. vatan için ölmeye hazır olan Türk gençleri ile kurulur. seçilme ve bağımsız olarak veya bir siyasi parti içinde siyasi faaliyette bulunma ve halk oylamasına katılma hakkına sahiptir” diyerek oy kullanma hakkına işaret etmektedir. 2. maddesi “Vatandaşlar. harç ve benzeri malî yükümlülükler kanunla konulur. Yeni Anayasamızda askerlik hizmetine “vatan hizmeti” denilmiştir (AY. Vatandaşlar anayasa ve kanunlara saygılı olmak. Anayasamızda.

2. Toplum içinde kişisel hürriyetin bir ölçüde sınırlanması zorunludur. insanın kendi serbest iradesiyle yapacağı seçimi ve vereceği karara göre. birbirlerinin barış içinde huzurlu bir hayat sürmesini bozacak davranışlardan kaçınmakla yükümlü kılınmışlardır. kendilerinin hak ve hürriyetlerine kesin saygı gösterilmesini ve karşılıklı sevgi. Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünün millî egemenliğin.ve kişiler arası ilişkileri düzenleyen bütün hukuk kurallarına uymakla yükümlüdür. Bu ülkenin evlatları olarak bize düşen görevleri gereği gibi yerine getirebilirsek. Kişisel Hürriyetin Önemi ve Kutsallığı Kişisel hürriyet. Kişisel hürriyetler hem toplum için. Cumhuriyetin. Temel Hak ve Hürriyetlerin Sınırlandırılması 2. duyguları ile barış içinde huzurlu bir hayat isteme hakkı. Devletin zayıf düşmesi kişinin temel hak ve hürriyetlerinin korunmasını da tehlikeye düşürecektir. maddesi ile genel ve özel iki türlü sınırlama öngörülmüştür. Anayasanın sözüne ve ruhuna uygun olarak yapılacağı ifade edilmektedir. Çünkü güçsüz bir devlet kargaşaya neden olacağından dolayı kişisel hürriyetlerin daha fazla zarar görmesine neden olabilir. Anayasada açıklık olan hallerde ve Anayasanın öngördüğü ölçüde sınırlandırılabilir.3. Türk vatandaşı olmak bizlere sadece birtakım haklar getirmekle kalmıyor aynı zamanda oy verme. Anayasamızda Temel Hak ve Hürriyetlerin Sınırlandırılması Anayasamız. 1992 ). Kişisel hürriyete devlet faaliyetini zayıflatacak derecede genişlik tanınamaz. Atatürk’e göre de medeni toplumlarda sözü edilen hürriyet. vatandaşlar millî birliğe karşı hak ve görevlerde. beklenemez. vergi verme.2. genel ahlâkın ve genel sağlığın korunması amacıyla yapılacağı belirtilmiştir. Bu konudaki en akılcı yol kişisel hürriyetlerin kanunun uygun gördüğü durumlarda ve kanunla kısıtlanmasıdır. Türk vatandaşları birbirlerinin hak ve hürriyetlerine kesin saygı göstermekle. “özlerine dokunulmaksızın” anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabileceği ve sınırlamaların anayasanın özüne ve ruhuna. milli güvenliğin. genel ve özel sınırlamalar kaldırılmış ve temel hak ve hürriyetlerin. kardeşlik. Görüldüğü üzere. 2. Kişisel hakların kullanılmasını sağlayacak ortamı oluşturmak ve sürdürmek devletin görevidir. askere gitme. Özel sınırlamanın ise anayasanın ilgili maddelerinde öngörülen özel sebeplerle. 2001 yılında yeniden Anayasamızda yer almıştır. 2. Hürriyetler kanunla sınırlanabilir. Zira her nimetin bir külfeti vardır.1. Anayasada 2001 yılında yapılan değişiklikle. Anayasamızın 13. Devlet Kitapları. Yine. 1961 Anayasasında yer almış olan temel hak ve hürriyetlerin sınırlandırılmasının hakkın “özüne dokunulmadan” yapılması kuralı. İstanbul. Dolayısıyla. Temel hak ve hürriyetlerin. temel hak ve hürriyetlerin ancak yasa ile sınırlanabileceği kuralını getirmiştir. hem de kişiler için değerli ve kutsaldır.2. Temel Hak ve Hürriyetlerin Korunması . yasalara uyma gibi birtakım yükümlülükleri de beraberinde getirmektedir. demokratik toplum düzeninin ve laik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamayacağı belirtilmiştir. Anayasanın başlangıç bölümünde. Temel hak ve özgürlükler. sınırsız bir hürriyet değildir (YAZGAN. kamu yararının. 2. Kamu iyiliği amacıyla hürriyetlerin bir kısmından vazgeçilebilir. Anayasamızın başlangıç kısmında belirtildiği üzere. kamu düzeninin. nimet ve külfetlerde ortaktırlar. bütün vatandaşlar için bir hak olarak tanınmıştır. genel asayişin. Yani kişilerin hürriyeti devletin güvencesi altındadır. Gültekin Ticaret Liseleri İçin Hukuk. Vatandaşlar kişisel hürriyetlerini kullanırken devlet gücünü zayıf düşürmemeye özen ve dikkat göstermelidirler. hiçbir engel ve sınır tanımaksızın hareket edebilme imkânı olarak tanımlanabilirse de toplum içinde yaşayan ve yaşamak zorunluluğunda olan insanın en geniş anlamdaki bu tür kişisel hürriyete sahip olması düşünülemez. Genel sınırlama sebepleri. keyfi olarak sınırlanmamalıdır. Türk vatandaşlığının bize getireceği hakları da güvence altına almış oluruz.2.

1. 12. Türkiye sözleşmeyi 1954’te onaylamıştır. kişilere dilek ve şikâyetlerini yetkili makamlara ve meclise yapabilme yolunu getirmiştir ( AY. Bunları. “çocuk hakları sözleşmesi”. Bildiride. “işkenceye ve diğer zalimane. Sözleşmede yer alan bir hakkın ihlal edildiğini ve bunun mağdurları olduklarını ileri sürerek ilgili devleti şikâyet edebileceklerdir. Anayasamızda Temel Hak ve Hürriyetlerin Korunması Anayasamızda temel hak ve hürriyetlerin korunmasına ilişkin kurallar şu şekilde sıralanabilir: • Anayasa. dilekçe hakkı tanıyarak. Klasik hakları ve Temel hürriyetleri kapsayan ve bunları daha etraflı bir şekilde düzenleyen “ Kişisel ve Siyasal Haklara İlişkin Uluslar Arası Sözleşme”dir. ceza sorumluluğunun kişiselliği (Cezayı ancak suç oluşturan fiili işleyen kişi çeker ) vb. Bunlardan ilki. • Temel hak ve hürriyetlerin korunmasında önemli olan hususlardan biri de suç ve cezaların yasallığı ( Kanunda suç olarak tanımlanmayan bir fiilin suç sayılamayacağı ve kanunca belirlenmeyen bir cezanın verilemeyeceği ). kurallardır ( AY. Bu antlaşmada. Bu sözleşme ile kişiler. Mad.2. diğer yandan da aynı sonucu doğuran “yargı yetkisine” sahip “olağanüstü merciler” kurulamayacağını öngörmüştür ( AY. “kadınlara karşı her türlü ayrımcılığın ortadan kaldırılmasına ilişkin sözleşme”. 36 ). Birleşmiş Milletler bünyesinde. 74 ). ‘‘Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’’dir. Sosyal ve Kültürel Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme”dir.2. gayriinsani veya küçültücü muameleye ve cezaya karşı sözleşme”. Mad. “soykırım suçunun önlenmesine ve cezalandırılmasına ilişkin sözleşme”. • Bölgesel Düzeyde Temel Hak ve Hürriyetlerin Korunması ‘‘Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’’ Avrupa Konseyi üyelerince 1950’de kabul edilmiştir. Sözleşmede Kişi hakları ile Siyasal haklara yer verilmiş. 1948’de kabul edilmiştir. Mad. taraf devletin vatandaşı olup olmadıklarına bakılmaksızın. 1945 tarihli ‘‘Birleşmiş Milletler Antlaşması’’dır. 6. katılan devletlere hukuki yükümlülükler getirmesine. herkese yargı yerleri önünde davacı ve davalı olarak iddia ve savunmada bulunma hakkını tanımıştır (AY. bağlayıcı olmasına dikkat edilmiştir.3. İnsan haklarının değişik yönlerine ilişkin başka bildiri ve sözleşmeler de imzalanmıştır. Türkiye her iki sözleşmeyi de 2000 yılında imzalamıştır. Toplumsal ilerleme ve daha iyi yaşam standartlarını gerçekleştirme temel hedef olarak benimsenmiştir. Sözleşmenin yargı organı. sözleşmedeki hakların uygulamada sağlanıp sağlanmadığı etkili bir yargı denetimine tabi tutulmaktadır. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine bireysel olarak ya da devlet başvurusu yoluyla başvurulabilir. Sözleşme hukukî açıdan bağlayıcıdır. saygı ve bağlılık açıklanmıştır. 38 ). UluslarArası Düzeyde Temel Hak ve Hürriyetlerin Korunması • Evrensel Düzeyde Temel Hak ve Hürriyetlerin Korunması İnsan haklarını evrensel düzeyde koruyan uluslararası antlaşmaların ilki 26. ‘‘İnsan Hakları Evrensel Bildirisi’’ 10. “ her türlü ırk ayrımının ortadan kaldırılmasına ilişkin uluslararası sözleşme” şeklinde sıralayabiliriz. Sosyal ve ekonomik haklara ise yer verilmemiştir. . suçsuzluk varsayımı ( Bir kişinin suçu ispat oluncaya kadar suçsuz olarak kabul edilir ). Mad. Fakat bu bildiri taraf olan ülkelere hiçbir hukuki yükümlülük getirmemiştir. 37 ). Daha sonra insan hakları alanında kabul edilen antlaşmaların. bir yandan hiç kimsenin “tâbi olduğu mahkemeden” başka bir merci önüne çıkarılmayacağını. Katılan devletlerin tek yükümlülüğü. Sözleşme kapsamı ve öngördüğü koruma mekanizması açısından özel bir önem taşımaktadır. 1966’da kabul edilen iki antlaşma bağlayıcı niteliktedir. kendi ülkelerinde aldıkları tedbirleri ve bu alanda kaydedilen gelişmeleri ekonomik ve sosyal konseye bildirmektir. Diğer Sözleşme ise Sosyal ve ekonomik hakları içeren “Ekonomik. • Anayasa. İnsan hakları alanındaki gelişmeye uygun olarak hem klasik haklara ( kişisel ve siyasal haklar ) hem de Sosyal ve ekonomik haklara geniş ölçüde yer verilmiştir. • Anayasa. hak arama hürriyeti adı altında. insan haklarına ve temel hürriyetlerine inanç.3. 2.

Sözleşmede klasik haklarla( Kişisel ve Siyasal Haklar ) birlikte. Bu konuda gerekli çabayı göstereceklerini ve uluslararası sözleşmelerdeki yükümlülükleri yerine getireceklerini vurgulamaktadırlar. Afrika şartı. İnsan haklarına saygı gösterilmesini sağlamaya yönelik bir başka önemli adım ise. Avrupa güvenliğinin ve iş birliğinin sağlanması sürecindeki ortak ilkeler arasında kabul etmektedir. 1975’te Helsinki’de “Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Konferansı (AGİK) Sonuç Belgesi’’nin imzalanmasıdır. İnsan haklarının bölgesel düzeyde korunması amacıyla gerçekleştirilen bir başka girişim ‘‘Avrupa Birliği Temel Haklar Şartı’’dır. kişisel haklar. sosyal ve kültürel haklar. 2000 yılında Nice Zirvesinde kabul edilen şartta. ekonomik. kıtanın tarihsel ve sosyolojik özellikleri çerçevesinde. barış ve kalkınma gibi haklara yer veren. “İnsan Hakları Komisyonu” ve yargı organı olarak ise kesin karar verme yetkisine sahip olan “İnsan Hakları Mahkemesi” bulunmaktadır. Bölgesel nitelik taşıyan diğer bir sözleşme ise ‘‘Amerika İnsan Hakları Sözleşmesi’’dir. 1981 yılında ise ‘‘Afrika İnsan ve Halklar Hakları Şartı’’ kabul edilmiştir. . Taraf devletler. Ekonomik ve sosyal haklara da yer verilmiştir. Sözleşme 1978‘de yürürlüğe girmiştir. birey yerine grup üstünlüğünü esas alan bir metindir. dayanışma hakları ve vatandaşlık hakları düzenlenmektedir. Bireysel ve devlet başvurusu yapılabilir.Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi bölgesel nitelikli olmakla birlikte etkisi açısından bakıldığında bu boyutu aşmaktadır. insan haklarına ve temel özgürlüklere saygı gösterilmesini.