Hak Ve Sorumluluklarımız A. İnsan Hakları; Herkesin temel hak ve hürriyetleri vardır.

Bu haklara göre, herkes hür doğar, hür yaşar. Buna yaşama hakkı denir. İnsanın bu hürriyetlerini kimse elinden alamaz. Ayrıca herkes istediği dine inan makta serbesttir. İnsanları bu konuda kimse zorlayamaz. Yine herkesin bilim ve sanatı öğrenme hürriyeti vardır. Her insan yetenekleri doğrultusunda istediği okula gidebilir. 1948'de Birleşmiş Milletler Genel Kurulu tarafından İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi yayımlanmıştır. Bu bildirgeye göre; herkesin yaşama, özgürlük ve kişisel güvenlik hakkı vardır, Tüm insanlar özgür, onur ve haklar bakımından eşit doğarlar. Hiç kimse keyfi olarak tutukla-namaz, alıkonamaz. Her bireyin yurttaşlığa hakkı vardır. B. Çocuk Hakları Çocuklar bir ailenin ve ulusun fidanlarıdır. Bu fidanı özenle, sabırla, sevgiyle, bilgiyle yetiştirmek gerekir. 1952 yılında Cenevre'de toplanan Birleşmiş Milletler Genel Kurulu Ekim ayının ilk Pazartesi gününü Dünya Çocuk Günü olarak ilân etmiştir. Aynı yıl Çocuk Hakları Beyannamesi yayımlandı. Buna göre; çocuk aç ise doyurulmalı, hasta ise iyileştirilmeli, ona iyi bir eğitim sağlan malı, bakımsız ve kimsesiz çocuklar korunmalıdır. Çocuk; ırk, din, milliyet gibi kavramların dışında tutulmalı, korunmalıdır. Felâket zamanında önce çocuklar korunmalıdır. Birleşmiş Milletler Kurumunun bir üyesi olan Türkiye bu bildiriyi imzalayan ilk ülkelerden birisi olmuştur. C. Haklara Saygı Herkes insan haklarına saygı göstermelidir. Eğer biz başkalarının haklarına saygı göstermezsek başkaları da bizim haklarımıza saygı göstermez. Hakların en önemlisi yaşama hakkıdır. Herkes birbirinin yaşama hakkına saygı göstermelidir. Yaşama hakkına saygı göstermeyen kişi kanun önünde suçlu duruma düşer. Her ne sebepten olursa olsun hakkında soruşturma açılan kişi savunma hakkını kullanabilmelidir. Biz başkalarının kendini savunmasına fırsat vermezsek; kendimiz de aynı duruma düşebiliriz. Haklardan biri de düşündüğünü şerbetçe söyleyebilme hakkıdır. Herkes istediği gibi düşünme ve düşündüğünü söyleme hakkına sahiptir. Bu hakka saygı göstermeliyiz, D. Gelenek ve Göreneklere Saygı Çok eskiden beri süre gelen davranışlara gelenek ve görenek denir. Gelenek ve görenekler, toplumda, yazılı ol mayan kurallardır. Bayram, düğün, giyim, takı, asker uğurlama, konuk ağırlama yöresel geleneklerdir. Her yörenin, tarihindeki başarıları, zaferleri, uğradığı istilâlar farklıdır. Bu ve bunun gibi faktörler, her yörenin gelenek ve göreneklerinin birbirinden farklı olmasına yol açmıştır. Gelenek ve görenekler toplumsal ilişkileri güçlendirir. Bir düğünde bir ara ya gelme veya askere giden bir genci uğurlama, toplumda bireyler arası sevgi, hoşgörü ve dayanışmayı da artırır. Türk toplumunda her zaman gelenek ve göreneklere saygı gösterilmiştir. Siz de gelenek ve göreneklerimize saygı gösteriniz. E. Sosyal Dayanışma Okulda, evde, mahallede, yurtta ve dünyada yalnız değiliz. Toplu hâlde yaşamaktayız. Okulda bir şeye ihtiyacımız olduğunda bu ihtiyacımızı arkadaşlarımızdan karşılarız. Okula gelmeyen arkadaşımızı arar, sorarız. Bu, okuldaki dayanışmanın eseridir. Ailemizde birbirimize yardım ederiz. Komşularımızla iyi ilişkiler içersinde bulu nuruz. Onların iyi ve kötü günlerinde onlarla birlikte oluruz. Acılarını ve sevinçleri ni paylaşırız. Okulda, ailede toplum içerisinde bazen hoşumuza gitmeyen gelişme ola bilir. Hoşgörülü olmalıyız. Hoşgörülü olursak, birlikte yaşadıklarımızla daha kolay kaynaşırız. ANAYASAL HAK VE SORUMLULUKLAR Anayasalar toplumların temel hukuk kaynaklarıdır. Her bireyin kendi toplumunun anayasasını bilmesi gerekmektedir. Anayasamızın özelliklerini bilmek bizi nasıl bir toplumda yaşadığımız hakkında da aydınlatır. Anayasal temel hak ve sorumluluklarımızı bilirsek kendimizi hukuk kurumları karşısında çaresiz hissetmeyiz. Anayasal hak ve sorumluluklarını bilen bir

1. Atatürk Milliyetçiliği olarak da anılan Türk Milliyetçiliği. Bu bakımdan temel hak ve sorumluluklarını bilen bir vatandaş her zaman daha bilinçli bir yaşam sürme şansına sahiptir. ANAYASAL İLKELER VE HAKLAR 1.1. haklarını hiç kimseye ve hukuk da dahil hiçbir kuruma çiğnetmez. Anayasal İlkeler Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının temel ilkeleri başlangıç kısmı ile birinci kısımdan anlaşılabilir. Anayasası hakkında bilgi sahibi olmamız gerekmektedir.3. Bu şartlardan ilki.1. ırkçı olmayan. Bu nedenle Anayasa.1. Atatürk Milliyetçiliği. kıvanç ve tasada ortak. Türk Devletine vatandaşlık bağıyla bağlı olan herkesin Türk sayılacağı inancına dayanır. toplumun huzuru. yönetimin hukuka uygun davrandığı devlettir. bölünmez bir bütün halinde. Hukuk devletinin sağlanabilmesi için gerekli diğer şartlar ise. herkesin tâbi olduğu kuralların aynı olduğu. adaletin sağlanması için mahkemelere başvurabilir. M. ölçülü. Aynı zamanda milletimizi dünya milletler ailesinin eşit haklara sahip şerefli bir üyesi olarak millî birlik ruhu içinde daima yüceltmeyi amaçlayan bir harekettir. Atatürk Milliyetçiliğine Bağlı Devlet İlkesi Kurtuluş Savaşı ile birlikte Türk Milliyetçiliği. M. devletin bütün eylem ve işlemlerinin hukuk kurallarına dayandığı ve vatandaşların da hukuki güvenlik içinde olduğu bir sistemdir. kederde.2 ). 1. insancıl ve Misak-ı Milli sınırları içinde kalan bir ideoloji (düşünce bilimi) olarak gelişmiştir. yasaların anayasaya uygun olduğu ve bunun denetlendiği.C. Kişi hak ve hürriyetleri tarih boyunca yürütme organı tarafından ihlal edilmiştir. ‘‘yürütmenin yargısal denetimidir’’. Anayasa. 1. açık sayım ve döküm esaslarına göre yapılması da Demokratik Devlet İlkesinin gereğidir(Any. M. Hukuk Devleti İlkesi Hukuk devleti. yasaların anayasaya uygunluğunu denetlemek için Anayasa Mahkemesine yer vermiştir yargı bağımsızlığı ise yargı organlarının yasama ve yürütme organları karşısında bağımsız olması ve karar verirken kimseden emir almamasıdır. vatandaşı olarak T.C. Bu nedenlerle T. Anayasamız “Cumhuriyetinin nitelikleri” başlığı altında “Türkiye Cumhuriyeti. laik ve sosyal bir hukuk devletidir” şeklindeki açıklamasıyla Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının Temel İlkelerini saymıştır ( Any. seçimlerin serbest. Demokratik Devlet İlkesi Demokratik devlet. dil ayırımı yapılmaksızın. Anayasal bilgiye sahip olan bir birey. vatandaşların temel hak ve ödevlerinin güvenceye bağlandığı. tek dereceli. başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan. Hukuk devletinin sağlanabilmesi için bazı şartların gerçekleşmesi gerekir. barışçıl. millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde. doğuştan sahip olduğu Anayasal temel hak ve hürriyetlerinin kendisine verilmesinin engellendiği durumlarda bu haklarını elde etmenin yollarını bilir. görüş ve eğilimleri temsil etme yetkisine sahip olacaklardır (Any. Haksızlığa uğradığında. din. Vatandaşların kanun çerçevesinde seçme ve seçilme haklarına sahip olmaları. insan haklarına saygılı. Anayasaya baktığımızda yürütmenin her türlü eylem ve işlemlerinin yargısal denetime açık olduğunu ve temel hak ve özgürlüklerin ve bunların hangi durumlarda sınırlandırılabileceğinin Anayasada yer aldığını. ‘‘yasama işlemlerinin yargısal denetimi ve yargı bağımsızlığıdır’’. 1.vatandaş. siyasal partileri siyasal hayatın vazgeçilmez unsuru olarak kabul etmiştir. ırk. yasaların anayasaya uygunluğunu denetleyen Anayasa Mahkemesinin varolduğunu ve .2. 68/ 2 ). Bu ilke doğrultusunda Devleti yönetecek organlar millet tarafından doğrudan doğruya ya da dolaylı olarak seçilerek iş başına gelecekler ve çeşitli siyasal partiler çeşitli siyasi. genel ve gizli oy.1.67). demokratik. eşit. Hukuk devleti. Atatürk Milliyetçiliğine bağlı. halkın devlet yönetimine katılması esasına dayanan devlet demektir. Türk vatan ve milletinin bölünmez bir bütün olduğu. Yürütme işlemlerinin keyfilikten kurtarılabilmesi için yürütme işlemlerinin yargısal denetimi şarttır. 1. milli şuur ve ülküler etrafında toplayan bir düşünce biçimidir. bütün fertlerini.

Laik Devlet İlkesi Laiklik ilkesinin. 1. bütün insanlara tanınması gereken ideal hak ve hürriyetleri kapsamaktadır. onlara asgari bir hayat düzeyi sağlamayı. • Din kuralları ile yönetilmeyen. din kurumları da devlet kurumlarını etkileyemez. İnsan Haklarına Saygılı Devlet İlkesi Günümüzde insanların sahip oldukları temel haklar.4. devletin dini inanç ve ibadetlere karışmaması. Kısaca belirtmek gerekirse. sosyal adaleti gerçekleştirmek. çeşitli uluslararası antlaşma ve bildirilerde. Bu beyannamedeki ilkeler. Anayasamızın 2. Sosyal devletin ana öğelerinden biri millî geliri artırmak. Fakat “laiklik” dinsizlik demek değildir. devlet kurumlarının da dini görevleri yerine getiremeyeceğini. İnsan hakları kavramı. devletin. 1. Sosyal devlet. Sosyal devletin en belirgin özellikleri. Bir diğer sosyal devlet öğesi ise bireyleri sosyal güvenliğe kavuşturmaktır. ayin ve törenlerini serbestçe yapabilmesidir. Anayasamızın 24. Laik sistemde resmi bir devlet dini olmaz. doktrinde “Temel Haklar” dendiği de görülür. günümüzde demokrasiye bağlı bütün toplumlarca tanınıp benimsenmiştir. ekonomik hayata müdahale etmesi.1. herkes için insanlık onuruna yaraşır bir hayat seviyesi sağlamaya yönelik bir devlet biçimi olmasıdır. kişiyi ekonomik hayatta yalnız bırakmaması. din hürriyeti ve din ve devlet işlerinin ayrılığı olmak üzere iki boyutu bulunmaktadır. Anayasamız.1. 1. Sosyal devlet. insanların insan olmaktan kaynaklanan temel hak ve hürriyetlerden faydalanacaklarını açıklamıştır. Bu nedenledir ki.yargının bağımsız olduğunu görürüz (Any. sosyal adalet kuralları içinde kalkınmayı sağlamaktır. 12-138-146). Anayasa’nın 14’üncü maddesinde sayılan. Türkiye Cumhuriyeti Devletin’in temel ilkelerinden biri olan laiklik: • Din ve mezhep ayrımı yapmayan. devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünü bozmayı ve insan haklarına dayanan demokratik ve lâik Cumhuriyeti ortadan kaldırma amaçlarıyla kötüye kullanılmasını yasaklamıştır. İnanç hürriyeti. Sosyal devletin ana öğelerinden diğeri millî gelirin adaletli dağılımını sağlamaktır. bunların birbirlerinden ayrı olacağını ifade etmektedir. onları engellememesi ve engel olmaya çalışanları önlemesi de gerekir. Laik bir sistemde devlet bütün din mensuplarına eşit davranır. . Laik bir toplumda devlet işleri dinî bir temele oturtulamaz. Anayasamızda. din kurumlarının devlet görevlerini. Devlet kurumları din kurumlarını etkileyemeyeceği gibi. İbadet hürriyeti ise. Din hürriyeti. Nihayet laik sistemlerde din kurumlarıyla devlet kurumlarının ayrılmış olması gerekir.1. bunun için yatırım yapmak. • Devlet ve hukuk kurallarını din kurallarından arındıran bir devlet düzenidir. sosyal adalet ve sosyal güvenliği gerçekleştirmeyi ödev sayan devlettir. • Din hizmetlerini de bir kamu hizmeti olarak kabul eden. inanç hürriyeti hiçbir sınırlamaya tâbi olmaksızın kişilere tanınmıştır. inandığı dinin gereklerini yani ibadet. bireyin ve toplumun refahını sağlamak ve sosyal güvenliği oluşturmak amaçlarını taşır. örneğin Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Evrensel Beyannamesinde açıkça gösterilmiştir. Anayasamız. maddesinde Türkiye Cumhuriyeti “İnsan haklarına saygılı bir devlettir” ifadesi yer almaktadır. İnsan haklarına. maddesinin birinci fıkrasına göre. herkesin dilediği inanç ve hürriyete sahip olabileceğini ya da hiçbir dini inanca sahip olmayabileceğini ifade eder. sosyal barışı ve sosyal adaleti sağlamak amacıyla sosyal ve ekonomik hayata aktif olarak müdahalesini gerekli gören bir anlayıştır. kişinin.6. vicdan. ibadet hürriyetinin. Laikliğin din ve devlet işlerinin ayrılığını belirten ikinci boyutu ise.5. Sosyal devletin bir başka öğesi özgürlüklerin gerçekleşmesi için maddi imkân sağlamaktır. Sosyal Devlet İlkesi Sosyal devlet. • Resmi bir dini bulunmayan. “ Herkes. inanç ve ibadet hürriyetlerini kapsamaktadır. dini inanç ve kanaat hürriyetine sahiptir”. fertlerin sosyal durumlarıyla ilgilenen. M.

10 ). Anayasamızda kuvvetler ayırımı ilkesi “devlet organları arasında üstünlük sıralaması anlamına gelmeyip. dokunulmaz.2. Hiçbir kişiye. Bu hakların gerçekleşmesi için devletin bu haklara karışmaması (olumsuz bir tutum içinde olması) gerekir. Diğer yandan ise Anayasamız “kişinin temel hak ve hürriyetlerini. devredilmez. din. 1. Anayasal Haklar (Temel Hak ve Hürriyetler) İnsan hakları. Çünkü devlet içindeki güçlerin. Mad. hukuk devletinin varlığını tehlikeye düşürebilir. “Herkes. Anayasa daima diğer kanunların üstünde yer alır.1. “siyasi haklar ve ödevler( katılma. Bu maddeye göre. Kişinin Hakları ( Koruyucu. Anayasada “kişinin hakları ve ödevleri” başlığı altında düzenlenmiştir. 1. Anayasa. İnsan hakları kavramı. Anayasamız kuvvetler ayırımı ilkesini benimsemiştir. hukuk devleti ve adalet ilkeleri ile bağdaşmayacak şekilde sınırlayan siyasal. maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkına sahiptir. olumlu statü hakları)”. ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmayı. yürütme ve yargı organlarının birbirinden ayrılması gerekmektedir. çok kapsamlıdır. Mad. Anayasanın üstünlüğü ilkesi kanunların ve diğer hukuk kurallarının anayasaya aykırı olamayacağı anlamına da gelir. cinsiyet. dil. Anayasamızın “kişinin hakları ve ödevleri” bölümünde düzenlenen koruyucu haklarla. Eşitlik İlkesi Eşitlik ilkesi Anayasanın 10.2. İnsan haklarını “Temel Haklar ve Ödevler” başlığı altında düzenlemiştir. Anayasamız. Anayasamızda Kişinin Hakları bölümünde ele alınan koruyucu hakların (olumsuz statü hakları) neler olduğunu inceleyelim: • Kişi dokunulmazlığı Herkes. vazgeçilmez. Bu haklar. hakların niteliklerine göre. sosyal. belli devlet yetkilerinin kullanılmasından ibaret ve bununla sınırlı medeni bir iş bölümü ve iş birliği” şeklinde ifade edilmektedir. ırk.Mad. Bütün insanlara tanınması gereken ideal hak ve hürriyetleri de içine alır. temel hak ve hürriyetlere” sahip olduğunu belirterek özgürlük anlayışını ortaya koymuştur. maddesinde düzenlenmiştir.Temel haklar. olumsuz statü hakları)” “Sosyal ve ekonomik haklar ve ödevler( isteme. Kuvvetler Ayrılığı İlkesi Hukuk devleti olabilmek için. yani yasama. mezhep ve benzeri sebeplerle ayrım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Üstünlük ise Anayasa ve kanunlarda mevcuttur. yaşama. “sosyal ve iktisadî haklar” başlığını taşıyan bölümünde düzenlenen isteme hakları ve “siyasal haklar ve ödevler” başlığı altındaki bölümde düzenlenen katılma haklarından oluşmaktadır. aktif statü hakları)”dir. ırk. siyasi düşünce. 1.1. zümreye veya sınıfa ayrıcalık tanınamaz. Bu haklar bireye devlet tarafından bağışlanmış değildir. özellikle yargı gücü ile yürütme görevinin ya da yasama ile yürütmenin bir elde toplanması. renk.17) • Zorla çalıştırma yasağı Hiç kimse zorla çalıştırılamaz. 1. dil. Temel Hak ve Hürriyetleri. Anayasamız bir yandan “herkesin kişiliğine bağlı. Devletin görevi. Angarya yasaktır. Olumsuz Statü Hakları) Kişileri topluma ve devlete karşı koruyan hak ve özgürlüklere “koruyucu haklar” veya “olumsuz statü hakları” denilmektedir. bu hakları korumak ve güvence altına almaktır. din. “Anayasanın üstünlüğü ilkesi”ne göre. “Kişinin hakları ve ödevleri (koruyucu. Son yüzyılda devlet içindeki güçlerin bir elde toplanmasını önleme eğilimi gelişmiştir. (AY.1. insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamayı” devletin görevlerinden sayarak temel haklar ve hürriyetler konusunda özgürleştirme anlayışını benimsemiştir. cinsiyet. (AY. Bunlar. Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadır” ( AY. kuvvetler ayrılığı ilkesinin uygulanması. felsefi inanç.8. aileye. üç grupta düzenlemiştir.18) • Kişi hürriyeti . ekonomik ve sosyal durum gibi hiçbir ayrım yapılmaksızın bütün insanların yalnızca insan olmaları nedeniyle sahip oldukları haklardır.7.

gecikmesinde sakınca bulunan hallerde de kanunla yetkili kılınan mercinin emri bulunmadıkça. Basımevi kurmak izin alma ve mali teminat yatırma şartına bağlanamaz. • Haberleşme hürriyeti Herkes haberleşme hürriyetine sahiptir. dini ayin ve törenlere katılmaya. Mad. Mad. hiç kimsenin üstü.Mad.22) • Yerleşme ve seyahat hürriyeti Herkes. (AY. 31) • Düzeltme ve cevap hakkı Düzeltme ve cevap hakkı.27) • Basın hürriyeti Basın hürdür. açıklama. Haberleşmenin gizliliği esastır. (AY. madde hükümlerine aykırı olmamak şartıyla ibadet. (AY. dini inanç ve kanaat hürriyetine sahiptir. Devlet. ( AY. Kanunun gösterdiği haller dışında. (AY.32) • Dernek kurma hürriyeti Herkes önceden izin almaksızın dernek kurma ve bunlara üye olma ya da üyelikten çıkma hürriyetine sahiptir. Mad. basın ve haber alma hürriyetlerini sağlayacak tedbirleri alır. resim veya başka yollarla tek başına veya toplu olarak açıklama ve yayma hakkına sahiptir. kişi hürriyetine ve güvenliğine sahiptir.Herkes. (AY. kamu tüzel kişilerinin elindeki basın dışı kitle haberleşme ve yayım araçlarından yararlanma hakkına sahiptir.24) • Düşünce ve kanaat hürriyeti Herkes düşünce ve kanaat hürriyetine sahiptir. usulüne göre verilmiş hâkim kararı olmadıkça. dini inanç ve kanaatlerini açıklamaya zorlanamaz. kimsenin konutuna girilemez. bilim ve sanatı serbestçe öğrenme ve öğretme.19) • Özel hayatın gizliliği ve korunması Herkes.29) • Basın araçlarının korunması Kanuna uygun şekilde basın işletmesi olarak kurulan basımevi ve eklentileri ile basın araçları. yazı.14. yayma ve bu alanlarda her türlü araştırma hakkına sahiptir. 30) • Kamu tüzel kişilerinin elindeki basın dışı kitle haberleşme araçlarından yararlanma hakkı Kişiler ve siyasal partiler. Özel hayatın ve aile hayatının gizliliğine dokunulamaz. 23). arama yapılamaz ve eşyasına el konulamaz (AY. (AY. düşünce ve kanaatlerini söz. yerleşme ve seyahat hürriyetine sahiptir (AY. Her ne sebeple olursa olsun düşünce kanaatlerini açıklamaya zorlanamaz. Mad. Mad. M.28) • Süreli ve süresiz yayın hakkı Süreli ve süresiz yayın önceden izin alma ve mali teminat yatırma şartına bağlanamaz. Hiç kimse bir derneğe üye olmaya ve . Bu hürriyet resmi makamların müdahalesi olmaksızın haber veya fikir almak ya da vermemek serbestliğini de kapsar. Kanunun açıkça gösterdiği hallerde. 20 ). M. vicdan. (AY. Sansür edilemez. (AY.25) • Düşünceyi açıklama ve yayma hürriyeti Herkes. düşünce ve kanaatleri sebebiyle kınanamaz ve suçlanamaz. M. özel kâğıtları ve eşyası aranamaz ve bunlara el konulamaz (AY.Mad. (AY. Mad. • Din ve vicdan hürriyeti Herkes. Mad. ancak kişilerin haysiyet ve şereflerine dokunulması veya kendileriyle ilgili gerçeğe aykırı yayınlar yapılması hallerinde tanınır ve kanunla düzenlenir. 26) • Bilim ve sanat hürriyeti Herkes. suç aleti olduğu gerekçesiyle el konulamaz ve zoralım uygulanamaz veya işletilmekten alıkonulamaz.Mad. dini inanç ve kanaatlerinden dolayı kınanamaz ve suçlanamaz. • Konut dokunulmazlığı Hiç kimsenin konutuna dokunulamaz. 21). özel hayatına ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına sahiptir. (AY.Mad.

(AY. meşru araç ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı ve davalı olarak iddia ve savunma hakkına ile adil yargılama hakkına sahiptir (AY. İsteme hakları devletten olumlu bir davranış. mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. toprağın verimli olarak işletilmesini korumak ve geliştirmek. 36) • Kanuni hâkim güvencesi Hiç kimse kanunen tâbi olduğu mahkemeden başka bir merci önüne çıkarılamaz. 37) • Suç ve cezalara ilişkin esaslar Kimse. Mad. isnadın doğruluğunu ispat hakkına sahiptir.34) • Mülkiyet hakkı Herkes. Anayasamızda Sosyal ve Ekonomik Haklar bölümünde ele alınan isteme haklarının (olumlu statü hakları) neler olduğunu inceleyelim: • Ailenin korunması Aile Türk toplumunun temelidir ve eşler arasında eşitliğe dayanır. (AY. işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanunun suç saymadığı bir fiilden dolayı cezalandırılamaz. kimse suçlu sayılamaz. 41). (AY. Olumlu Statü Hakları) Kişilerin toplumdan ve devletten isteyebilecekleri haklara. tarımsal üretim planlaması ilkelerine uygun olarak bitkisel ve hayvansal üretimi artırmak amacıyla.35) • Hak arama hürriyeti Herkes. silahsız ve saldırısız toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkına sahiptir. Mad.40) 1. sanık. Mad. hayvancılık ve bu üretim dallarında çalışanların korunması Devlet.2. Mad. özel mülkiyette bulunan taşınmaz malların tamamını . (AY. eğitim ve öğrenim hakkından yoksun bırakılamaz. (AY. (AY. kamu yararının gerektirdiği hallerde. erozyonla kaybedilmesini önlemek ve topraksız olan veya yeterli toprağı bulunmayan çiftçilikle uğraşan köylüye toprak sağlamak amacıyla gerekli tedbirleri alır.45) • Kamulaştırma Devlet ve kamu tüzel kişileri. Devlet. karşılıklarını peşin ödemek şartıyla. (AY. Mad. Devletin bu hakların sağlanması için hareketsiz kalması değil.39) • Temel hakların korunması Anayasa ile tanınmış hak ve hürriyetleri ihlâl edilen herkes. teşkilatı kurar. yetkili makama geciktirilmeden başvurma imkânının sağlanmasını isteme hakkına sahiptir. tarım ve hayvancılıkla uğraşanların işletme araç ve gereçlerinin ve diğer girdilerinin sağlanmasını kolaylaştırır.42) • Kıyılardan yararlanma Kıyılarla sahil şeritlerinin kullanılış amaçlarına göre derinliği ve kişilerin bu yerlerden yararlanma imkân ve şartları kanunla düzenlenir. kimseye suçu işlediği zaman kanunda o suç için konulmuş olan cezadan daha ağır bir ceza verilemez.33). Mad. (AY. Suçluluğu hükmen sabit oluncaya kadar.38) • İspat hakkı Kamu görev ve hizmetinde bulunanlara karşı. (AY. Bu çeşit haklar Anayasanın “sosyal ve ekonomik haklar ve ödevler” başlığı altında yer almaktadır. “isteme hakları” veya olumlu statü hakları” denilmektedir. (AY. (AY. Mad.44) • Tarım. ( AY. Mad. Mad. Mad. Mad. tarım arazileri ile çayır ve meraların amaç dışı kullanılmasını ve tahribini önlemek.Mad. • Toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkı Herkes önceden izin almadan. • Eğitim ve öğrenim hakkı Kimse.dernekte üye kalmaya zorlanamaz.43) • Toprak mülkiyeti Devlet.. Sosyal ve Ekonomik Haklar ( İsteme. Mad. aksine olumlu faaliyetlerde bulunması gerekir. bu görev ve hizmetin yerine getirilmesiyle ilgili olarak yapılan isnatlardan dolayı açılan hakaret davalarında. bir hizmet ve yardım isteme imkânlarını tanıyan haklardır.2. ailenin huzur ve refahı ile özellikle ananın ve çocukların korunması ve aile planlamasının öğretimi ile uygulanmasını sağlamak için gerekli tedbirleri alır.

49) • Çalışma şartları ve dinlenme hakkı Kimse. karşılıklı olarak ekonomik ve sosyal durumlarını ve çalışma şartlarını düzenlemek amacıyla toplu iş sözleşmesi yapma hakkına sahiptir. Mad. sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahiptir. malul ve gazileri korur ve toplumda kendilerine yaraşır bir hayat seviyesi sağlar. kanunla gösterilen esas ve usullere göre. 55) • Sağlık hizmetleri ve çevrenin korunması Herkes. kamu yararının zorunlu kıldığı hallerde devletleştirilebilir. Mad. 59) • Sosyal güvenlik hakkı Herkes sosyal güvenlik hakkına sahiptir. Devlet. Mad. Mad. (AY. 48) • Çalışma hakkı Çalışma herkesin hakkı ve ödevidir. Mad. Bu hakkın kullanılmasınınve işverenin lokavta başvurmasının usul ve şartları ile kapsam ve istisnaları kanunla düzenlenir. bu güvenliği sağlayacak gerekli tedbirleri alır ve teşkilatı kurar.veya bir kısmını. 61) • Yabancı ülkelerde çalışan Türk vatandaşları Devlet yabancı ülkelerde çalışan Türk vatandaşlarının aile birliğinin. (AY.47) • Çalışma ve sözleşme hürriyeti Herkes. üyelerinin çalışma ilişkilerinde. (AY. dilediği alanda çalışma ve sözleşme hürriyetlerine sahiptir. 60) • Sosyal güvenlik bakımından özel olarak korunması gerekenler Devlet. (AY. 58) • Sporun geliştirilmesi Devlet her yaştaki Türk vatandaşlarının beden ve ruh sağlığını geliştirecek tedbirleri alır. 51) • Toplu iş sözleşmesi hakkı İşçiler ve işverenler. 54) • Ücrette adalet sağlanması Devlet. şehirlerin özelliklerini ve çevre şartlarını gözeten bir planlama çerçevesinde konut ihtiyacını karşılayacak tedbirleri alır. (AY. yaşına. Özel teşebbüsler kurmak serbesttir. Mad. (AY. çalışanların hakkıdır. (AY. cinsiyetine ve gücüne uymayan işlerde çalıştırılamaz. Çevreyi geliştirmek. (Ay. (AY. 53) • Grev hakkı ve lokavt hakkı Toplu iş sözleşmesinin yapılması sırasında. Mad. istiklâl ve Cumhuriyetimizin emanet edildiği gençlerin pozitif ilimin ışığında. Dinlenmek. Mad. ayrıca toplu konut teşebbüslerini destekler( AY. sporun kitlelere yayılmasını teşvik eder. çalışanların yaptıkları işe uygun adaletli bir ücret elde etmeleri ve diğer sosyal yardımlardan yararlanmaları için gerekli tedbirleri alır. ekonomik ve sosyal hak ve menfaatlerini korumak ve geliştirmek için önceden izin almaksızın sendikalar ve üst kuruluşlar kurma hakkına sahiptirler. çocuklarının eğitiminin. harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleriyle. Mad. (AY. Mad. 57). kültürel ihtiyaçlarının ve sosyal güvenliklerinin sağlanması. (AY. Mad. anavatanla bağlarının korunması ve yurda dönüşlerinde yardımcı . çevre sağlığını korumak ve çevre kirlenmesini önlemek Devletin ve vatandaşların ödevidir. • Gençliğin korunması Devlet. (Ay. 56) • Konut hakkı Devlet. 50) • Sendika kurma hakkı İşçiler ve işverenler. (AY.46) • Devletleştirme Kamu hizmeti niteliği taşıyan özel teşebbüsler. Mad. kamulaştırmaya ve bunlar üzerinde idari irtifaklar kurmaya yetkilidir. uyuşmazlık çıkması halinde işçiler grev hakkına sahiptirler. Mad. Atatürk ilke ve inkılapları doğrultusunda ve Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünü ortadan kaldırmayı amaç edinen görüşlere karşı yetişme ve gelişmelerini sağlayıcı tedbirleri alır. (AY. Mad. Mad.

Mad.2. Mad. Parti üyesi olabilmek için 18 yaşını doldurmuş olmak gerekir. 2.3. (AY. 67) • Parti kurma. Anayasa ile belirlenen görevlerini. (AY. 74) 2. Anayasamızda Siyasal Haklar bölümünde ele alınan katılma haklarının ( aktif statü hakları) neler olduğunu inceleyelim: • Türk vatandaşlığı Türk Devletine vatandaşlık bağı ile bağlı olan herkes Türk’tür. Siyasi Haklar ( Katılma. partilere girme ve partilerden çıkma Vatandaşlar siyasi parti kurma ve usulüne göre partilere girme ve partilerden ayrılma hakkına sahiptir. Mad. Bu haklar Anayasanın “siyasi haklar ve ödevler” bölümünde düzenlenmiştir. görevin gerektirdiği niteliklerden başka hiçbir ayrım gözetilemez. 70) • Mal bildirimi Kamu hizmetine girenlerin mal bildiriminde bulunmaları ve bu bildirimlerin tekrarlanma süreleri kanunla düzenlenir. 62 ). (AY. parti içi düzenlemeleri ve çalışmaları demokrasi ilkelerine uygun olur. kültür ve tabiat varlıklarının ve değerlerinin korunmasını sağlar. sosyal ve ekonomik alanlarda. Bu ilkelerin uygulanması kanunla düzenlenir (AY. 69 ).olunması için gereken tedbirleri alır (AY.1. seçilme ve bağımsız olarak veya bir siyasi parti içinde siyasi faaliyette bulunma ve halk oylamasına katılma hakkına sahiptir. • Kamu hizmetlerine girme hakkı Her Türk. seçilme ve siyasi faaliyette bulunma hakları Vatandaşlar. 65) 1. temel hak ve özgürlüklerin sağlanması konusunda kendi üzerine düşen sorumlulukları yerine getirmekle beraber Türk vatandaşlarına da bu konuda çeşitli ödevler yüklemiştir. kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve şikayetleri hakkında. 71) • Dilekçe hakkı Vatandaşlar ve karşılıkllık esası gözetilmek kaydıyla Türkiye’de ikamet eden yabancılar. sanat faaliyetlerini ve sanatçıyı korur. Mad. ANAYASAL ÖDEVLER TEMEL HAK VE HÜRRİYETLERİN SINIRLANDIRILMASI KORUNMASI 2. Devletin bu görevlerini yapabilmesi için. Mad. Anayasal Ödevler Anayasamız temel hak ve hürriyetlerin korunması. Mad. 63) • Sanatın ve sanatçının korunması Devlet. “katılma hakları” ya da “Aktif statü hakları” denilmektedir. kültür ve tabiat varlıklarının korunması Devlet. Katılma haklarından devlete vatandaşlık bağı ile bağlı olan kişiler yararlanmaktadır. yetkili makamlara ve Türkiye Büyük Millet Meclisine yazılı başvurma hakkına sahiptir. (AY. (AY. Mad. (AY. Vergi ödevi: Vatandaşın vergi ödeyerek kamu giderlerinin karşılanmasına . 64) • Devlet. Türk vatandaşlarına düşen görev bu ödevlerini gereği gibi ve zamanında yerine getirmektir. • Tarih. kamu hizmetlerine girme hakkına sahiptir.1. (AY. kullanılabilmesi imkânlarının hazırlanması bakımlarından Devlete çeşitli ödevler yüklemiştir. Hizmete alınmada. 66) • Seçme. Devletten beklediğimiz sorumlulukların yerine getirebilmesi için bizim de bu ödevlerimizi yerine getirmemiz kaçınılmazdır. Mad. Aktif Statü Hakları) Kişinin devlet yönetimine katılmasını sağlayan haklara. Devletin gelir kaynaklarından en önemlilerinden birisi de vergilerdir. Vergi Vatandaşların devletten beklediği hizmetler ve devletin kendiliğinden yapması gereken pek çok görev ve sorumlulukları vardır. (AY. Mad. seçme. kanunda gösterilen şartlara uygun olarak. Mad. (AY. Devlet. tarih. çeşitli gelir kaynaklarına ihtiyacı vardır.1. bu görevlerin amaçlarına uygun öncelikleri gözeterek mali kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde yerine getirir. Mad. 68) • Siyasî partilerin uyacakları esaslar Siyasî partilerin faaliyetleri.

vatan hizmetinin silahlı kuvvetlerde veya kamu kesiminde görev yaparak yerine getirileceği belirtilmiştir. hürriyetlerden yararlanmasını sağlar. 2. eşit. koruması beklenir. Oy Kullanma Oy kullanma siyasal haklar içinde yer alan bir vatandaşlık hakkı ve ödevidir. Bu hizmet genel anlamda. Anayasamızda. Buna karşılık. Mar. Ordular. yerine getirilmesi.2. Vatan Hizmeti “Vatan hizmeti her Türkün hakkı ve ödevidir”(AY.katılmasıdır.1. 73 ). taksirli suçlardan hüküm giyenler hariç ceza infaz kurumlarında bulunan hükümlüler şeklinde belirtilmektedir. kişinin anayasada ve kanunlarda tanınan haklardan. Anayasamıza göre oy kullanma hakkı kanunla düzenlenir.72). bütün eylem ve düşünceleriyle desteklemesi. tek dereceli. Başkalarına olan özel borçların yerine getirilmemesi nasıl ki dürüstlükle bağdaşmayan bir davranış ise. değiştirilir veya kaldırılır” (AY. oy kullanmanın terk edilmesi vatandaşlık ödevinin yerine getirilmemesi demektir. Vatandaşın millî birliği benimsemesi.1. 72 ). 2. şüphesiz ordudur. toplum düzenini . kamu hizmetlerini aksatabilecek bir harekette bulunduğunu. Bunlar vatandaşlık görevlerinin başında gelir. on sekiz yaşını dolduran her Türk vatandaşının seçme ve halkoylamasına katılma haklarına sahip olduğu belirtilmektedir. Türklerin yüzyıllar boyunca en büyük fedakârlık ve bağlılıkla yerine getirmeyi bir vatan borcu olarak benimsediği askerlik hizmetidir.4. yurt dışında bulunan Türk vatandaşlarının oy hakkını kullanabilmeleri amacıyla kanun tarafından uygulanabilir tedbirlerin belirleneceği de ifade edilerek oy kullanma şartlarının düzenlenmesinde gösterilen titizlik ortaya konulmuştur. Mad. öteki vatandaşların haklarının çiğnenmesine yol açan bir harekettir. Türk devletine ve milletine karşı olan görevlerini yerine getirmekte ağır kusur işlediğini bilmelidir. 73 ). Yeni Anayasamızda askerlik hizmetine “vatan hizmeti” denilmiştir (AY. silah altında bulunan er ve erbaşlar ile askeri öğrenciler. millî amaçların gerçekleştirilebilmesi bakımından büyük önem taşır. kamu giderlerini karşılamak üzere. temel vatandaşlık görevlerinden biri olarak Anayasamızda belirtilmiştir. “ Herkes. vatan için ölmeye hazır olan Türk gençleri ile kurulur. anayasanın ve kanunların belirttiği görevleri yerine getirmekle yükümlü kılar. Yasalara Uyma Türkiye Cumhuriyetine vatandaşlık bağı ile bağlı olmak. geliştirmesi. seçme. Vatandaşlar anayasa ve kanunlara saygılı olmak. Oy kullanma. Bu ülkenin bir bireyi olarak seçim dönemlerinde kendi görüşümüzü ortaya koymak amacıyla oy kullanırız. “Vergi. eksiksiz ve zamanında ödemesi devletin yükümlü olduğu çeşitli kamu hizmetlerinin gerektiği gibi. harç ve benzeri malî yükümlülükler kanunla konulur. genel oy. gerek barışta ve gerekse savaşta var olması gereken kuvvet. kanunun belirttiği koşullara sahip olan her Türk vatandaşının yerine getirmesi gereken bir hak ve ödev olup. vergi ödemekle yükümlüdür” denilmektedir ( AY. Oy kullanma hakkını terk eden vatandaşlara çeşitli yaptırımlar uygulanır. Anayasamızda oy kullanamayacak kişiler. Türk gençliği geçmişte olduğu gibi günümüzde de bu şerefli görevi yerine getirirken canını bile seve seve vermekten asla çekinmemektedir. mali gücüne göre. Vergi vermekten kaçınan vatandaş. Anayasamızın 67. anayasa ve kanunlar vatandaşı. Belediye hizmetlerinin yürütülmesi.Mad. Anayasamıza göre. Mad. seçilme ve bağımsız olarak veya bir siyasi parti içinde siyasi faaliyette bulunma ve halk oylamasına katılma hakkına sahiptir” diyerek oy kullanma hakkına işaret etmektedir. kanunda gösterilen şartlara uygun olarak. vergi borcunu gerektiği gibi ödememek de dürüstlüğe uymayan. Ayrıca Anayasamızda. Vergi ödevi. seçimler ve halk oylaması serbest. Her vatandaşın kanunla belirtilmiş vergi borcunu.1. açık sayım ve döküm esaslarına göre yargı yönetim ve denetimi altında yapılır. 2. Anayasamızda. resim. gizli. maddesi “Vatandaşlar. Vatan savunması için.

Temel Hak ve Hürriyetlerin Korunması . Genel sınırlama sebepleri. hiçbir engel ve sınır tanımaksızın hareket edebilme imkânı olarak tanımlanabilirse de toplum içinde yaşayan ve yaşamak zorunluluğunda olan insanın en geniş anlamdaki bu tür kişisel hürriyete sahip olması düşünülemez. insanın kendi serbest iradesiyle yapacağı seçimi ve vereceği karara göre. Gültekin Ticaret Liseleri İçin Hukuk. Türk vatandaşı olmak bizlere sadece birtakım haklar getirmekle kalmıyor aynı zamanda oy verme. Bu ülkenin evlatları olarak bize düşen görevleri gereği gibi yerine getirebilirsek.2. Kişisel hürriyetler hem toplum için.3. vergi verme.1. Anayasada açıklık olan hallerde ve Anayasanın öngördüğü ölçüde sınırlandırılabilir. İstanbul. Temel hak ve özgürlükler. vatandaşlar millî birliğe karşı hak ve görevlerde.2. genel ahlâkın ve genel sağlığın korunması amacıyla yapılacağı belirtilmiştir. Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünün millî egemenliğin. Dolayısıyla. Kamu iyiliği amacıyla hürriyetlerin bir kısmından vazgeçilebilir. Anayasanın başlangıç bölümünde. kendilerinin hak ve hürriyetlerine kesin saygı gösterilmesini ve karşılıklı sevgi. milli güvenliğin. 2. nimet ve külfetlerde ortaktırlar. Türk vatandaşları birbirlerinin hak ve hürriyetlerine kesin saygı göstermekle. Devlet Kitapları. 2. Cumhuriyetin. Kişisel Hürriyetin Önemi ve Kutsallığı Kişisel hürriyet. Temel hak ve hürriyetlerin. Kişisel hürriyete devlet faaliyetini zayıflatacak derecede genişlik tanınamaz. yasalara uyma gibi birtakım yükümlülükleri de beraberinde getirmektedir. “özlerine dokunulmaksızın” anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabileceği ve sınırlamaların anayasanın özüne ve ruhuna. askere gitme. Özel sınırlamanın ise anayasanın ilgili maddelerinde öngörülen özel sebeplerle.ve kişiler arası ilişkileri düzenleyen bütün hukuk kurallarına uymakla yükümlüdür. keyfi olarak sınırlanmamalıdır. kamu düzeninin. genel ve özel sınırlamalar kaldırılmış ve temel hak ve hürriyetlerin. sınırsız bir hürriyet değildir (YAZGAN. hem de kişiler için değerli ve kutsaldır. Kişisel hakların kullanılmasını sağlayacak ortamı oluşturmak ve sürdürmek devletin görevidir. Anayasada 2001 yılında yapılan değişiklikle. kardeşlik. Vatandaşlar kişisel hürriyetlerini kullanırken devlet gücünü zayıf düşürmemeye özen ve dikkat göstermelidirler. Yani kişilerin hürriyeti devletin güvencesi altındadır. genel asayişin. 1961 Anayasasında yer almış olan temel hak ve hürriyetlerin sınırlandırılmasının hakkın “özüne dokunulmadan” yapılması kuralı. 1992 ).2. 2. Toplum içinde kişisel hürriyetin bir ölçüde sınırlanması zorunludur. Çünkü güçsüz bir devlet kargaşaya neden olacağından dolayı kişisel hürriyetlerin daha fazla zarar görmesine neden olabilir. Anayasamızın başlangıç kısmında belirtildiği üzere. Anayasamızda Temel Hak ve Hürriyetlerin Sınırlandırılması Anayasamız. Temel Hak ve Hürriyetlerin Sınırlandırılması 2. demokratik toplum düzeninin ve laik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamayacağı belirtilmiştir. 2001 yılında yeniden Anayasamızda yer almıştır. Hürriyetler kanunla sınırlanabilir. beklenemez. Zira her nimetin bir külfeti vardır. Atatürk’e göre de medeni toplumlarda sözü edilen hürriyet. birbirlerinin barış içinde huzurlu bir hayat sürmesini bozacak davranışlardan kaçınmakla yükümlü kılınmışlardır. Devletin zayıf düşmesi kişinin temel hak ve hürriyetlerinin korunmasını da tehlikeye düşürecektir. Yine. bütün vatandaşlar için bir hak olarak tanınmıştır. Türk vatandaşlığının bize getireceği hakları da güvence altına almış oluruz.2. duyguları ile barış içinde huzurlu bir hayat isteme hakkı. Görüldüğü üzere. Anayasamızın 13. Anayasanın sözüne ve ruhuna uygun olarak yapılacağı ifade edilmektedir. maddesi ile genel ve özel iki türlü sınırlama öngörülmüştür. Bu konudaki en akılcı yol kişisel hürriyetlerin kanunun uygun gördüğü durumlarda ve kanunla kısıtlanmasıdır. kamu yararının. temel hak ve hürriyetlerin ancak yasa ile sınırlanabileceği kuralını getirmiştir.

kendi ülkelerinde aldıkları tedbirleri ve bu alanda kaydedilen gelişmeleri ekonomik ve sosyal konseye bildirmektir. suçsuzluk varsayımı ( Bir kişinin suçu ispat oluncaya kadar suçsuz olarak kabul edilir ). 37 ). gayriinsani veya küçültücü muameleye ve cezaya karşı sözleşme”.2. sözleşmedeki hakların uygulamada sağlanıp sağlanmadığı etkili bir yargı denetimine tabi tutulmaktadır. “ her türlü ırk ayrımının ortadan kaldırılmasına ilişkin uluslararası sözleşme” şeklinde sıralayabiliriz. 2. katılan devletlere hukuki yükümlülükler getirmesine. Birleşmiş Milletler bünyesinde. ceza sorumluluğunun kişiselliği (Cezayı ancak suç oluşturan fiili işleyen kişi çeker ) vb. Mad. Bildiride. kurallardır ( AY. • Anayasa. Mad. Türkiye her iki sözleşmeyi de 2000 yılında imzalamıştır. Anayasamızda Temel Hak ve Hürriyetlerin Korunması Anayasamızda temel hak ve hürriyetlerin korunmasına ilişkin kurallar şu şekilde sıralanabilir: • Anayasa. “çocuk hakları sözleşmesi”.1. 74 ). Sosyal ve ekonomik haklara ise yer verilmemiştir. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine bireysel olarak ya da devlet başvurusu yoluyla başvurulabilir. Bunlardan ilki. Diğer Sözleşme ise Sosyal ve ekonomik hakları içeren “Ekonomik. kişilere dilek ve şikâyetlerini yetkili makamlara ve meclise yapabilme yolunu getirmiştir ( AY. bağlayıcı olmasına dikkat edilmiştir. Sözleşme hukukî açıdan bağlayıcıdır. Sosyal ve Kültürel Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme”dir. ‘‘Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’’dir. 12. Sözleşmenin yargı organı. Mad. saygı ve bağlılık açıklanmıştır. insan haklarına ve temel hürriyetlerine inanç. taraf devletin vatandaşı olup olmadıklarına bakılmaksızın. dilekçe hakkı tanıyarak. 6. İnsan haklarının değişik yönlerine ilişkin başka bildiri ve sözleşmeler de imzalanmıştır. • Bölgesel Düzeyde Temel Hak ve Hürriyetlerin Korunması ‘‘Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’’ Avrupa Konseyi üyelerince 1950’de kabul edilmiştir. 38 ). diğer yandan da aynı sonucu doğuran “yargı yetkisine” sahip “olağanüstü merciler” kurulamayacağını öngörmüştür ( AY. • Temel hak ve hürriyetlerin korunmasında önemli olan hususlardan biri de suç ve cezaların yasallığı ( Kanunda suç olarak tanımlanmayan bir fiilin suç sayılamayacağı ve kanunca belirlenmeyen bir cezanın verilemeyeceği ). • Anayasa. UluslarArası Düzeyde Temel Hak ve Hürriyetlerin Korunması • Evrensel Düzeyde Temel Hak ve Hürriyetlerin Korunması İnsan haklarını evrensel düzeyde koruyan uluslararası antlaşmaların ilki 26. Toplumsal ilerleme ve daha iyi yaşam standartlarını gerçekleştirme temel hedef olarak benimsenmiştir. Türkiye sözleşmeyi 1954’te onaylamıştır. hak arama hürriyeti adı altında. Mad. Sözleşmede yer alan bir hakkın ihlal edildiğini ve bunun mağdurları olduklarını ileri sürerek ilgili devleti şikâyet edebileceklerdir. 1966’da kabul edilen iki antlaşma bağlayıcı niteliktedir.2.3. Klasik hakları ve Temel hürriyetleri kapsayan ve bunları daha etraflı bir şekilde düzenleyen “ Kişisel ve Siyasal Haklara İlişkin Uluslar Arası Sözleşme”dir. İnsan hakları alanındaki gelişmeye uygun olarak hem klasik haklara ( kişisel ve siyasal haklar ) hem de Sosyal ve ekonomik haklara geniş ölçüde yer verilmiştir. “kadınlara karşı her türlü ayrımcılığın ortadan kaldırılmasına ilişkin sözleşme”. 1945 tarihli ‘‘Birleşmiş Milletler Antlaşması’’dır.3. Daha sonra insan hakları alanında kabul edilen antlaşmaların. Bu antlaşmada. ‘‘İnsan Hakları Evrensel Bildirisi’’ 10. Katılan devletlerin tek yükümlülüğü. 1948’de kabul edilmiştir. bir yandan hiç kimsenin “tâbi olduğu mahkemeden” başka bir merci önüne çıkarılmayacağını. 36 ). “işkenceye ve diğer zalimane. . Bunları. Fakat bu bildiri taraf olan ülkelere hiçbir hukuki yükümlülük getirmemiştir. “soykırım suçunun önlenmesine ve cezalandırılmasına ilişkin sözleşme”. Bu sözleşme ile kişiler. Sözleşmede Kişi hakları ile Siyasal haklara yer verilmiş. herkese yargı yerleri önünde davacı ve davalı olarak iddia ve savunmada bulunma hakkını tanımıştır (AY. Sözleşme kapsamı ve öngördüğü koruma mekanizması açısından özel bir önem taşımaktadır.

2000 yılında Nice Zirvesinde kabul edilen şartta. İnsan haklarına saygı gösterilmesini sağlamaya yönelik bir başka önemli adım ise. Bireysel ve devlet başvurusu yapılabilir. Sözleşme 1978‘de yürürlüğe girmiştir. 1975’te Helsinki’de “Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Konferansı (AGİK) Sonuç Belgesi’’nin imzalanmasıdır. insan haklarına ve temel özgürlüklere saygı gösterilmesini.Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi bölgesel nitelikli olmakla birlikte etkisi açısından bakıldığında bu boyutu aşmaktadır. dayanışma hakları ve vatandaşlık hakları düzenlenmektedir. kıtanın tarihsel ve sosyolojik özellikleri çerçevesinde. birey yerine grup üstünlüğünü esas alan bir metindir. kişisel haklar. Bölgesel nitelik taşıyan diğer bir sözleşme ise ‘‘Amerika İnsan Hakları Sözleşmesi’’dir. 1981 yılında ise ‘‘Afrika İnsan ve Halklar Hakları Şartı’’ kabul edilmiştir. “İnsan Hakları Komisyonu” ve yargı organı olarak ise kesin karar verme yetkisine sahip olan “İnsan Hakları Mahkemesi” bulunmaktadır. sosyal ve kültürel haklar. Bu konuda gerekli çabayı göstereceklerini ve uluslararası sözleşmelerdeki yükümlülükleri yerine getireceklerini vurgulamaktadırlar. Sözleşmede klasik haklarla( Kişisel ve Siyasal Haklar ) birlikte. ekonomik. Avrupa güvenliğinin ve iş birliğinin sağlanması sürecindeki ortak ilkeler arasında kabul etmektedir. Ekonomik ve sosyal haklara da yer verilmiştir. barış ve kalkınma gibi haklara yer veren. . Taraf devletler. İnsan haklarının bölgesel düzeyde korunması amacıyla gerçekleştirilen bir başka girişim ‘‘Avrupa Birliği Temel Haklar Şartı’’dır. Afrika şartı.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful