Regresyon ve Korelasyon Analizi

Suat ŞAHİNLER 2 .Regresyon Analizi Doç.Dr.

aralarında sebep-sonuç ilişkisi bulunan iki veya daha fazla değişken arasındaki ilişkiyi belirlemek ve bu ilişkiyi kullanark o konu ile ilgili tahminler (estimation) ya da kestirimler (prediction) yapabilmek amacıyla yapılır. Bu kısımda anlaşılması daha kolay olduğu için basit regresyon analizi anlatılmıştır. Örnek: Sebep Sonuç Gelir Harcama Yaş Boy Gübre Verim Yem miktarı Süt miktarı Çalışma süresi Alınan not Bu analiz tekniğinde iki (basit regresyon) veya daha fazla değişken (çoklu regresyon) arasındaki ilişki açıklamak için matematiksel bir model kullanılır ve bu model regresyon modeli olarak adlandırılır.Regresyon Analizi Regresyon analizi. Doç. Suat ŞAHİNLER 3 . Doğada birçok olayda sebep-sonuç ilişkisine rastlamak mümkündür.Dr.

X’in kendi birimi cinsinden 1 birim değişmesine karşılık Y’de kendi birimi cinsinden meydana gelecek değişme miktarını ifade eder. Suat ŞAHİNLER 4 . Bu varsayım parametre tahminleri için değil katsayıların önem kontrolleri için gereklidir. β ise regresyon katsayısı olup.Regresyon Analizi Basit regresyon modeli Y=α+βX+ε şeklinde bir bağımlı ve bir de bağımsız değişken içeren bir modeldir. bağımsız (sebep) değişkeni olup hatasız ölçüldüğü varsayılır. Doç.Dr. ε. X. Burada Y. α. tesadüfi hata terimi olup ortalaması sıfır varyansı σ2 olan normal dağılış gösterdiği varsayılır. sabit olup X=0 olduğunda Y’nin aldığı değerdir. bağımlı (sonuç) değişken olup belli bir hataya sahip olduğu varsayılır.

Dr. Boy(cm) (X) 9 15 6 24 32 Çevre(cm) (Y) 5 6 4 12 19 Doç.Regresyon Analizi Parametrelerin (Katsayıların) Tahmini Bir regresyon modeli oluşturulurken genelde en-küçük kareler ve en büyük olabilirlik (maximum likelihood) teknikleri olarak bilinen iki yaklaşımdan birisi kullanılır. hata teriminin dağılışı ile ilgili herhangi bir varsayım söz konusu değilse en-küçük kareler tekniği kullanılarak parametreler tahmin edilir. Eğer hata teriminin normal dağılım göstermesi şeklinde bir varsayım varsa en büyük olabilirlik. Suat ŞAHİNLER 5 . En-küçük kareler tekniği kullanılarak parametrelerin nasıl tahmin edildiğini örnek bir veri grubu üzerinde kısaca özetleyelim.

Regresyon doğrusuna ait parametreler öyle tahmin edilmelidir ki. Y 20 16 12 8 4 0 0 5 10 15 20 25 30 35 X Y 20 16 12 8 4 0 0 5 10 15 20 25 30 35 X (a) (b) Şekil (a)‘da verilen noktaları temsil eden regresyon doğrusu oluşturulursa Şekil (b) elde edilir.Regresyon Analizi Tabloda verilen X ve Y değişkenlerine ait beş gözlem çifti. koordinat eksenlerine yerleştirildiğinde elde edilen serpme diyagramının Şekil (a)’daki grafik elde edilir. Suat ŞAHİNLER 6 .Dr. doğru ile gözlem noktaları arasındaki fark (hata) en az olsun. Bunu sağlayacak teknik ise en-küçük kareler tekniğidir Doç. Uydurulan regresyon doğrusu ile gözlem noktaları arasındaki fark hata (ε) olarak isimlendirilir.

HKT’nı en küçük yapabilmek için yukarıdaki ifadenin önce α‘ya göre türevini alıp sıfıra eşitleyerek ∂∑ ε i =1 n 2 i ∂α =0⇒ ∂ ∑ (Y − α − β X i ) 2 i =1 n ∂α =0 n ⇒ nα + β ˆ ˆ ∑X i =1 n i = ∑ Yi i =1 (Normal denklem 1) 7 Doç. Y = α + βX i + ε ⇒ ε = Y − α − βX i olur. ∑ε i =1 n 2 i = ∑ (Yi − α − β X i ) 2 i =1 n olur. Burada hata teriminin tüm gözlemler için kareleri alınır ve toplanırsa (Hata Kareler Toplamı (HKT). Suat ŞAHİNLER .Regresyon Analizi Yukarıda verilen basit regresyon modelinden e çekilirse yani. En-küçük kareler tekniğinde.Dr.

Suat ŞAHİNLER 8 . Normal denklemlerin iki bilinmeyenli denklerin çözümünde kullanılan değişik yöntemlerden birisi kullanılarak çözümü yapıldığında.Dr.Regresyon Analizi daha sonra da β’ya göre türevini alıp sıfıra eşitleyerek ∂∑ ε i =1 n 2 i ∂β =0⇒ ∂ ∑ (Y − α − βX i ) 2 i =1 n ∂β n n =0 n 2 ˆ ˆ ⇒ α ∑ X i + β ∑ X i = ∑ X i Yi i =1 i =1 i =1 (Normal denklem 2) şeklinde normal denklemler olarak isimlendirilen iki bilinmeyenli iki denklem elde edilir. ˆ β= ∑X Y i =1 n i =1 n i i − (∑ X i )(∑ Yi ) / n i =1 i =1 2 i n n ∑X − (∑ X i ) 2 / n i =1 n = Sxy Sxx Doç.

Böylece.Regresyon Analizi ve ˆ α= ∑Y i =1 n i n ˆ −β ∑X i =1 n i n ˆ = Y − βX eşitlikleri elde edilir.Dr. Suat ŞAHİNLER 9 . Bu eşitlikler ile regresyon doğrusu denkleminde yer alan ve HKT’nı en az yapacak parametreler tahmin edilir. en-küçük kareler regresyon doğrusu denklemi ˆ ˆ ˆ Y = α + βX i Doç.

Dr. Suat ŞAHİNLER 10 .Korelasyon Analizi Regresyon Katsayısının Önem Testi: Hipotezler Ho: β=0 Hı : β≠0 Kullanılacak test istatistiği t= ˆ β −β S βˆ 2 S y.α/2 olup burada. x ~ t n -2. S βˆ = S xx = [ S yy − ( S xy ) 2 / S xx ] /(n − 2) S xx Doç.

Suat ŞAHİNLER 11 . tam ve kuvvetli bir ilişki varsa 1. Değişik şekillerde hesaplanan ve değişik amaçlar için kullanılan Pearson korelasyon katsayısı.Korelasyon Analizi Korelasyon Analizi İki değişken arasındaki ilişkinin derecesini ve yönünü belirlemek amacıyla kullanılan istatistik yöntemlerden birisidir. Canonical korelasyon katsayısı. Değişkenlerin bağımlı veya bağımsız olması dikkate alınmaz. ters yönlü ve tam bir ilişki varsa -1 değerini alır. ilişkinin olmadığı durumda 0. Korelasyon katsayısı -1 ile +1 arasında değişen değerler alır (-1≤ r ≤+1).Dr. Doç. Katsayı. Bunlardan Pearson korelasyon katsayısı r ile gösterilir ve n ⎛ n ⎞ X iYi − ⎜ ∑ X i ∑ Yi ⎟ / n ∑ i =1 i =1 ⎝ i =1 ⎠ r= = 2 2 n n n n ⎛ ⎞⎛ ⎞ ⎜ ∑ X 2 − ⎛ ∑ X ⎞ / n ⎟⎜ ∑ Y 2 − ⎛ ∑ Y ⎞ / n ⎟ ⎜ ⎟ ⎜ ⎟ ⎜ i =1 i ⎝ i =1 i ⎠ ⎟⎜ i =1 i ⎝ i =1 i ⎠ ⎟ ⎝ ⎠⎝ ⎠ n S XY S XX SYY formülü ile hesaplanır. . kısmi korelasyon katsayısı gibi farklı isimler alan korelasyon katsayıları vardır.

Dr. Suat ŞAHİNLER 12 .Korelasyon Analizi Aralarındaki ilişkinin derecesi araştırılan değişkenlere ait gözlemler serpme diyagramında incelendiğinde. noktaların dağılımına göre korelasyon katsayısının alabileceği değerler Şekilde gösterilmiştir. Doç.

tam değerler dışında ara değerler için yapmak oldukça güçtür. 0.49 arasında ise korelasyon zayıf.25'e kadar düşmüş bir korelasyon katsayısı bile anlamlı sayılabilmektedir.74 arasında ise orta derecede. Çok fazla gözleme dayanan değerlendirmelerde 0. Fakat az sayıda. Suat ŞAHİNLER 13 .5-0. 0.71 üstünde olması beklenir.75-1 arasında ise kuvvetli ilişki vardır denilmektedir. 10-15 gözleme dayanan değerlendirmelerde korelasyon katsayısının 0. çoklu korelasyon analizi yapmak da mümkündür.Dr. Basit korelasyon analizinden söz edilebileceği gibi. Doç. Ara değerler için katsayı değerlendirirken.Korelasyon Analizi Korelasyon katsayısının yorumunu. örnek gözlem sayısı (n) oldukça önemlidir. Populasyona göre normal sayılacak kadar bir gözlem sayısı alınarak bakılmış gözlem grupları için genellikle. 0-0.

1− r 2 S r= n−2 Doç.Dr.Korelasyon Analizi Korelasyon Katsayısının Önem Testi: Hipotezler Ho: ρ=0 Hı : ρ≠0 Kullanılacak test istatistiği r−ρ ~ t n -2. Suat ŞAHİNLER 14 .α/2 t= Sr olup burada.

Regresyon ve Korelasyon Analizi Örnek: Bir balık türü için balığın boyu(cm) ve vücut çevresine (cm) ait değerler aşağıdaki gibidir. Balığın boyu ile vücut çevresi arasındaki ilişkinin doğrusal bir ilişki olduğunu varsayarak a) Bu ilişkiyi açıklayan regresyon modelini oluşturunuz ve regresyonun önem testini yapınız b) Korelasyon katsayısını hesaplayarak önem testini yapınız. Boy(cm) (X) 9 15 6 24 32 Çevre(cm) (Y) 5 6 4 12 19 XY 45 90 24 288 608 X2 81 225 36 576 1024 Y2 25 36 16 144 361 Doç.Dr. Suat ŞAHİNLER 15 .

8 = = 0.Regresyon ve Korelasyon Analizi Çözüm: (a) Boy(cm) (X) 9 15 6 24 32 86 Çevre(cm) (Y) 5 6 4 12 19 46 n n XY 45 90 24 288 608 1055 X2 81 225 36 576 1024 1942 Y2 25 36 16 144 361 582 ˆ β= ∑X Y i =1 n i =1 n i i − (∑ X i )(∑ Yi ) / n i =1 i =1 2 i ∑X − (∑ X i ) 2 / n i =1 n = 1055 − 86 * 46 / 5 263.57 462. ˆ Y = −0.Dr.604 5 5 Böylece.57 * = −0.8 1942 − 86 2 / 5 ˆ ˆ α = Y − βX = 46 86 − 0. en-küçük kareler regresyon doğrusu.57 X i Doç. Suat ŞAHİNLER 16 .604 + 0.

8) 2 / 462.01/2=t3.8 ⎛ n ⎞ 2 S yy = ∑ Yi − ⎜ ∑ Yi ⎟ / n = 582 − 46 2 / 5 = 158.8 i =1 ⎝ i =1 ⎠ Doç.Regresyon ve Korelasyon Analizi Regresyon Katsayısının Önem Testi: Hipotezler Ho: β=0 Hı : β≠0 α=0.57 − 0 = 7.8 − (263.Dr. S βˆ = [ S yy − ( S xy ) 2 / S xx ] /(n − 2) S xx n 2 [158.8] /(5 − 2) = = 0.0779 462.0.0779 RED edilir. Suat ŞAHİNLER 17 .01 t= ˆ β −β S βˆ = 0.841 olduğundan Ho 0.0.31 > t5-2.005=5.

0.01/2=t3. r= 263. 18 .973 5−2 Doç.8 S XY = = 0.841 olduğundan Ho RED edilir. Suat ŞAHİNLER > t5-2.973 − 0 0.01 0. çevresi de artmaktadır.299 2 0.Dr.973 462.Regresyon ve Korelasyon Analizi Çözüm (b): Korelasyon katsayısı.8 *158.005=5.3’lük pozitif bir ilişki vardır.8 S XX SYY Balığın boyu ile çevresi arasında % 97.973 r−ρ t= = = = 7.1333 Sr 1 − 0. Bir diğer ifade ile balığın boyu arttıkça. Korelasyon Katsayısının Önem Testi: Hipotezler Ho: r=0 Hı : r≠0 α=0.0.

Regresyon ve Korelasyon Analizi Örnek: İneğin günlük yediği yem(kg) ile verdiği süt(kg) arasında bir ilişki olup olmadığını araştırmak amacıyla yapılan bir denemeden elde edilen veriler aşağıdaki gibir. Suat ŞAHİNLER 19 . Yem Miktarı. a) Bu ilişkiyi açıklayan regresyon modelini oluşturunuz ve regresyonun önem testini yapınız b) Korelasyon katsayısını hesaplayarak önem testini yapınız.(kg) 5 7 9 10 8 6 11 Verdiği Süt Miktarı (kg) 12 18 19 22 20 13 25 Doç.Dr.