Regresyon ve Korelasyon Analizi

Suat ŞAHİNLER 2 .Dr.Regresyon Analizi Doç.

Örnek: Sebep Sonuç Gelir Harcama Yaş Boy Gübre Verim Yem miktarı Süt miktarı Çalışma süresi Alınan not Bu analiz tekniğinde iki (basit regresyon) veya daha fazla değişken (çoklu regresyon) arasındaki ilişki açıklamak için matematiksel bir model kullanılır ve bu model regresyon modeli olarak adlandırılır. Suat ŞAHİNLER 3 .Regresyon Analizi Regresyon analizi. aralarında sebep-sonuç ilişkisi bulunan iki veya daha fazla değişken arasındaki ilişkiyi belirlemek ve bu ilişkiyi kullanark o konu ile ilgili tahminler (estimation) ya da kestirimler (prediction) yapabilmek amacıyla yapılır. Doğada birçok olayda sebep-sonuç ilişkisine rastlamak mümkündür. Bu kısımda anlaşılması daha kolay olduğu için basit regresyon analizi anlatılmıştır. Doç.Dr.

Suat ŞAHİNLER 4 . Bu varsayım parametre tahminleri için değil katsayıların önem kontrolleri için gereklidir. ε. X. bağımsız (sebep) değişkeni olup hatasız ölçüldüğü varsayılır. X’in kendi birimi cinsinden 1 birim değişmesine karşılık Y’de kendi birimi cinsinden meydana gelecek değişme miktarını ifade eder. Doç.Dr. β ise regresyon katsayısı olup. sabit olup X=0 olduğunda Y’nin aldığı değerdir. tesadüfi hata terimi olup ortalaması sıfır varyansı σ2 olan normal dağılış gösterdiği varsayılır. bağımlı (sonuç) değişken olup belli bir hataya sahip olduğu varsayılır. Burada Y. α.Regresyon Analizi Basit regresyon modeli Y=α+βX+ε şeklinde bir bağımlı ve bir de bağımsız değişken içeren bir modeldir.

Dr.Regresyon Analizi Parametrelerin (Katsayıların) Tahmini Bir regresyon modeli oluşturulurken genelde en-küçük kareler ve en büyük olabilirlik (maximum likelihood) teknikleri olarak bilinen iki yaklaşımdan birisi kullanılır. Suat ŞAHİNLER 5 . En-küçük kareler tekniği kullanılarak parametrelerin nasıl tahmin edildiğini örnek bir veri grubu üzerinde kısaca özetleyelim. Eğer hata teriminin normal dağılım göstermesi şeklinde bir varsayım varsa en büyük olabilirlik. hata teriminin dağılışı ile ilgili herhangi bir varsayım söz konusu değilse en-küçük kareler tekniği kullanılarak parametreler tahmin edilir. Boy(cm) (X) 9 15 6 24 32 Çevre(cm) (Y) 5 6 4 12 19 Doç.

doğru ile gözlem noktaları arasındaki fark (hata) en az olsun. Bunu sağlayacak teknik ise en-küçük kareler tekniğidir Doç. Suat ŞAHİNLER 6 . Y 20 16 12 8 4 0 0 5 10 15 20 25 30 35 X Y 20 16 12 8 4 0 0 5 10 15 20 25 30 35 X (a) (b) Şekil (a)‘da verilen noktaları temsil eden regresyon doğrusu oluşturulursa Şekil (b) elde edilir. Uydurulan regresyon doğrusu ile gözlem noktaları arasındaki fark hata (ε) olarak isimlendirilir. Regresyon doğrusuna ait parametreler öyle tahmin edilmelidir ki. koordinat eksenlerine yerleştirildiğinde elde edilen serpme diyagramının Şekil (a)’daki grafik elde edilir.Regresyon Analizi Tabloda verilen X ve Y değişkenlerine ait beş gözlem çifti.Dr.

Suat ŞAHİNLER . HKT’nı en küçük yapabilmek için yukarıdaki ifadenin önce α‘ya göre türevini alıp sıfıra eşitleyerek ∂∑ ε i =1 n 2 i ∂α =0⇒ ∂ ∑ (Y − α − β X i ) 2 i =1 n ∂α =0 n ⇒ nα + β ˆ ˆ ∑X i =1 n i = ∑ Yi i =1 (Normal denklem 1) 7 Doç. En-küçük kareler tekniğinde. ∑ε i =1 n 2 i = ∑ (Yi − α − β X i ) 2 i =1 n olur.Dr. Y = α + βX i + ε ⇒ ε = Y − α − βX i olur. Burada hata teriminin tüm gözlemler için kareleri alınır ve toplanırsa (Hata Kareler Toplamı (HKT).Regresyon Analizi Yukarıda verilen basit regresyon modelinden e çekilirse yani.

Dr. Normal denklemlerin iki bilinmeyenli denklerin çözümünde kullanılan değişik yöntemlerden birisi kullanılarak çözümü yapıldığında. Suat ŞAHİNLER 8 . ˆ β= ∑X Y i =1 n i =1 n i i − (∑ X i )(∑ Yi ) / n i =1 i =1 2 i n n ∑X − (∑ X i ) 2 / n i =1 n = Sxy Sxx Doç.Regresyon Analizi daha sonra da β’ya göre türevini alıp sıfıra eşitleyerek ∂∑ ε i =1 n 2 i ∂β =0⇒ ∂ ∑ (Y − α − βX i ) 2 i =1 n ∂β n n =0 n 2 ˆ ˆ ⇒ α ∑ X i + β ∑ X i = ∑ X i Yi i =1 i =1 i =1 (Normal denklem 2) şeklinde normal denklemler olarak isimlendirilen iki bilinmeyenli iki denklem elde edilir.

Suat ŞAHİNLER 9 . Bu eşitlikler ile regresyon doğrusu denkleminde yer alan ve HKT’nı en az yapacak parametreler tahmin edilir. Böylece. en-küçük kareler regresyon doğrusu denklemi ˆ ˆ ˆ Y = α + βX i Doç.Regresyon Analizi ve ˆ α= ∑Y i =1 n i n ˆ −β ∑X i =1 n i n ˆ = Y − βX eşitlikleri elde edilir.Dr.

α/2 olup burada. x ~ t n -2. Suat ŞAHİNLER 10 . S βˆ = S xx = [ S yy − ( S xy ) 2 / S xx ] /(n − 2) S xx Doç.Dr.Korelasyon Analizi Regresyon Katsayısının Önem Testi: Hipotezler Ho: β=0 Hı : β≠0 Kullanılacak test istatistiği t= ˆ β −β S βˆ 2 S y.

tam ve kuvvetli bir ilişki varsa 1. Doç. Suat ŞAHİNLER 11 . .Korelasyon Analizi Korelasyon Analizi İki değişken arasındaki ilişkinin derecesini ve yönünü belirlemek amacıyla kullanılan istatistik yöntemlerden birisidir. Korelasyon katsayısı -1 ile +1 arasında değişen değerler alır (-1≤ r ≤+1). ters yönlü ve tam bir ilişki varsa -1 değerini alır. Bunlardan Pearson korelasyon katsayısı r ile gösterilir ve n ⎛ n ⎞ X iYi − ⎜ ∑ X i ∑ Yi ⎟ / n ∑ i =1 i =1 ⎝ i =1 ⎠ r= = 2 2 n n n n ⎛ ⎞⎛ ⎞ ⎜ ∑ X 2 − ⎛ ∑ X ⎞ / n ⎟⎜ ∑ Y 2 − ⎛ ∑ Y ⎞ / n ⎟ ⎜ ⎟ ⎜ ⎟ ⎜ i =1 i ⎝ i =1 i ⎠ ⎟⎜ i =1 i ⎝ i =1 i ⎠ ⎟ ⎝ ⎠⎝ ⎠ n S XY S XX SYY formülü ile hesaplanır. kısmi korelasyon katsayısı gibi farklı isimler alan korelasyon katsayıları vardır.Dr. Canonical korelasyon katsayısı. Değişik şekillerde hesaplanan ve değişik amaçlar için kullanılan Pearson korelasyon katsayısı. ilişkinin olmadığı durumda 0. Değişkenlerin bağımlı veya bağımsız olması dikkate alınmaz. Katsayı.

Korelasyon Analizi Aralarındaki ilişkinin derecesi araştırılan değişkenlere ait gözlemler serpme diyagramında incelendiğinde.Dr. Doç. noktaların dağılımına göre korelasyon katsayısının alabileceği değerler Şekilde gösterilmiştir. Suat ŞAHİNLER 12 .

49 arasında ise korelasyon zayıf.Dr. çoklu korelasyon analizi yapmak da mümkündür.Korelasyon Analizi Korelasyon katsayısının yorumunu. Populasyona göre normal sayılacak kadar bir gözlem sayısı alınarak bakılmış gözlem grupları için genellikle. Çok fazla gözleme dayanan değerlendirmelerde 0. 0.75-1 arasında ise kuvvetli ilişki vardır denilmektedir.5-0. 0. örnek gözlem sayısı (n) oldukça önemlidir. Doç. 0-0. Ara değerler için katsayı değerlendirirken. Basit korelasyon analizinden söz edilebileceği gibi. Suat ŞAHİNLER 13 .25'e kadar düşmüş bir korelasyon katsayısı bile anlamlı sayılabilmektedir. 10-15 gözleme dayanan değerlendirmelerde korelasyon katsayısının 0. tam değerler dışında ara değerler için yapmak oldukça güçtür. Fakat az sayıda.71 üstünde olması beklenir.74 arasında ise orta derecede.

Dr.α/2 t= Sr olup burada. Suat ŞAHİNLER 14 .Korelasyon Analizi Korelasyon Katsayısının Önem Testi: Hipotezler Ho: ρ=0 Hı : ρ≠0 Kullanılacak test istatistiği r−ρ ~ t n -2. 1− r 2 S r= n−2 Doç.

Dr. Boy(cm) (X) 9 15 6 24 32 Çevre(cm) (Y) 5 6 4 12 19 XY 45 90 24 288 608 X2 81 225 36 576 1024 Y2 25 36 16 144 361 Doç.Regresyon ve Korelasyon Analizi Örnek: Bir balık türü için balığın boyu(cm) ve vücut çevresine (cm) ait değerler aşağıdaki gibidir. Balığın boyu ile vücut çevresi arasındaki ilişkinin doğrusal bir ilişki olduğunu varsayarak a) Bu ilişkiyi açıklayan regresyon modelini oluşturunuz ve regresyonun önem testini yapınız b) Korelasyon katsayısını hesaplayarak önem testini yapınız. Suat ŞAHİNLER 15 .

Regresyon ve Korelasyon Analizi Çözüm: (a) Boy(cm) (X) 9 15 6 24 32 86 Çevre(cm) (Y) 5 6 4 12 19 46 n n XY 45 90 24 288 608 1055 X2 81 225 36 576 1024 1942 Y2 25 36 16 144 361 582 ˆ β= ∑X Y i =1 n i =1 n i i − (∑ X i )(∑ Yi ) / n i =1 i =1 2 i ∑X − (∑ X i ) 2 / n i =1 n = 1055 − 86 * 46 / 5 263.57 462. Suat ŞAHİNLER 16 .604 5 5 Böylece.8 1942 − 86 2 / 5 ˆ ˆ α = Y − βX = 46 86 − 0.57 X i Doç.57 * = −0.604 + 0.Dr.8 = = 0. en-küçük kareler regresyon doğrusu. ˆ Y = −0.

01 t= ˆ β −β S βˆ = 0.841 olduğundan Ho 0.57 − 0 = 7.Regresyon ve Korelasyon Analizi Regresyon Katsayısının Önem Testi: Hipotezler Ho: β=0 Hı : β≠0 α=0. Suat ŞAHİNLER 17 .8) 2 / 462.8] /(5 − 2) = = 0.8 ⎛ n ⎞ 2 S yy = ∑ Yi − ⎜ ∑ Yi ⎟ / n = 582 − 46 2 / 5 = 158.8 i =1 ⎝ i =1 ⎠ Doç.0.0779 RED edilir.005=5.0779 462.31 > t5-2. S βˆ = [ S yy − ( S xy ) 2 / S xx ] /(n − 2) S xx n 2 [158.0.01/2=t3.8 − (263.Dr.

1333 Sr 1 − 0.973 5−2 Doç.299 2 0.Dr.8 *158. Suat ŞAHİNLER > t5-2.3’lük pozitif bir ilişki vardır.01 0. çevresi de artmaktadır.0.841 olduğundan Ho RED edilir.8 S XX SYY Balığın boyu ile çevresi arasında % 97.005=5.973 r−ρ t= = = = 7. Bir diğer ifade ile balığın boyu arttıkça.01/2=t3. 18 .973 462. Korelasyon Katsayısının Önem Testi: Hipotezler Ho: r=0 Hı : r≠0 α=0.0. r= 263.8 S XY = = 0.Regresyon ve Korelasyon Analizi Çözüm (b): Korelasyon katsayısı.973 − 0 0.

a) Bu ilişkiyi açıklayan regresyon modelini oluşturunuz ve regresyonun önem testini yapınız b) Korelasyon katsayısını hesaplayarak önem testini yapınız.(kg) 5 7 9 10 8 6 11 Verdiği Süt Miktarı (kg) 12 18 19 22 20 13 25 Doç.Regresyon ve Korelasyon Analizi Örnek: İneğin günlük yediği yem(kg) ile verdiği süt(kg) arasında bir ilişki olup olmadığını araştırmak amacıyla yapılan bir denemeden elde edilen veriler aşağıdaki gibir. Suat ŞAHİNLER 19 . Yem Miktarı.Dr.