T.C.

MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI

MEGEP
(MESLEKÎ EĞİTİM VE ÖĞRETİM SİSTEMİNİN GÜÇLENDİRİLMESİ PROJESİ)

DİREKSİYON SİSTEMLERİ

ANKARA 2005

İÇİNDEKİLER
AÇIKLAMALAR...................................................................................................................iii GİRİŞ........................................................................................................................................4 ÖĞRENME FAALİYETİ-1................................................................................................... 5 1. DİREKSİYON SİSTEMLERİ........................................................................................... 5 1.1 Görevleri.........................................................................................................................5 1.2. Genel Yapısı...................................................................................................................6 1.3. Direksiyon Usulleri........................................................................................................7 1.3.1. Bağımsız Ön Süspansiyon İçin Direksiyon Bağlantısı...........................................7 1.3.2. Sabit Akslı Tip Süspansiyon İçin Direksiyon Bağlantısı....................................... 7 1.4. Direksiyon Sisteminin Parçaları................................................................................... 8 1.4.1. Direksiyon Simidi...................................................................................................8 1.4.1.1. Görevi..............................................................................................................8 1.4.1.2. Yapısal Özellikleri...........................................................................................8 1.4.2. Direksiyon Mili ve Kovanı (Kolonu)..................................................................... 8 1.4.2.1. Görevi..............................................................................................................9 1.4.3.1. Çeşitleri......................................................................................................... 10 1.4.3.1.1. Mekanik Direksiyon Dişli Kutuları............................................................10 1.4.3.1.2. Hidrolik Yardımlı Direksiyon Sistemleri...................................................11 1.4.3.1.3. Elektrik Yardımlı Direksiyon Sistemleri....................................................11 1.4.4. Direksiyon Amortisörü......................................................................................... 12 1.4.5. Komuta Kolu (Pitman)......................................................................................... 12 1.4.6. Rotlar ve Rot Başları............................................................................................ 13 1.4.7. Deve Boynu.......................................................................................................... 14 1.4.8. Direksiyon Mafsalı............................................................................................... 14 1.4.9. Avare Kol............................................................................................................. 14 1.4.10. Hidrolik Direksiyon Pompası............................................................................. 15 1.2. MEKANİK DİREKSİYON SİSTEMLERİ..................................................................... 15 1.2.1. Genel Yapısı......................................................................................................... 15 1.2.2. Çalışması.............................................................................................................. 16 1.2.2.1. Kremayer ve Pinyon Tipi Direksiyon Dişli Kutusu...................................... 16 1.2.2.2. Döner Bilyeli Somun Tipi Direksiyon Dişli Kutusu.....................................16 1.2.3.Dezavantajları........................................................................................................ 16 UYGULAMA FAALİYETİ...................................................................................................17 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME....................................................................................... 19 ÖĞRENME FAALİYETİ-2................................................................................................. 21 2. HİDROLİK DİREKSİYONLAR.....................................................................................21

i

..........................................................................................................................................61 ii ...................................1.............................. 59 KAYNAKLAR........................... ELEKTRİK YARDIMLI DİREKSİYON SİSTEMLERİ.................26 UYGULAMA FAALİYETİ...... 31 3.................... Çalışması............... Direksiyon Sistemlerinin Arızaları ve Belirtileri................................. Hidrolik Güç Yardımlı Direksiyonlar....................................................................5............................ 56 ULAMA FAALİYETİ.....................................................2..47 UYG..21 2.....2.........................................................................4...................... 23 2................................................31 3... Genel Yapısı............................................3..3...................................................................................................................... 29 ÖĞRENME FAALİYETİ-3.................................31 3...................................................................................27 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME........................1...................................... Elektro Mekanik Direksiyon Sistemi..........................................................2......... 58 MODÜL DEĞERLENDİRME.....................................................56 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME............................................................................ Dört Tekerlek Yön Kontrol Sistemleri...............................................................................................................................................................................................Elektro Hidrolik Yardımlı Yön Kontrol (Direksiyon) Sistemleri........................ Direksiyon Sitemlerinde Pasif Güvenlik Önlemleri...... 47 3.................38 3........................................................... 40 3....................

AMAÇLAR 1. işletme. GENEL AMAÇ Direksiyon sistemini bakım ve onarımını yapabileceksiniz. ORTAM: Atölye. kontrolünün. ölçme araçlarına yer verilmiştir. Hidrolik yardımlı direksiyon sisteminin bakım ve onarımını araç katalog değerine ve standartlara uygun olarak yapabileceksiniz. Okulunuzun otomotiv bölümünden ve otomotiv sektör temsilcilerinden faydalanarak yapacağınız uygulamalar ile kendinizi değerlendireceksiniz. Bu modülde bulunan her bir faaliyetin sonunda kendi kendinizi değerlendirebileceğiniz. DONANIM: Şasi ve güç aktarma atölyesinde bulunan mekanik hidrolik ve elektrik yardımlı direksiyon sistemlerinin materyalleri. internet ortamı. 2. Modül sonunda yeterlilik kazanımlarınızı ölçen ölçme aracı size uygulanacaktır. yetkili otomotiv servisleri. Projeksiyon ve bilgisayarlar. otomotiv teknolojisine uygun takım sehpası ve takımlar. Elektrik yardımlı direksiyon sistemin bakım ve onarımını araç katalog değerine uygun olarak yapabileceksiniz. teknoloji sınıfı. ve onarım yöntemlerinin gösterildiği bir öğretim materyalidir. 40/32 MODÜLÜN AMACI EĞİTİM ÖĞRETİM ORTAMLARI VE DONANIMLARI ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME iii .AÇIKLAMALAR AÇIKLAMALAR KOD ALAN DAL/MESLEK MODÜLÜN ADI MODÜLÜN TANIMI SÜRE ÖN KOŞUL YETERLİK Direksiyon sisteminin ön düzen ve lastiklerin bakım ve onarımını yapmak. mesleki eğitim merkezleri ve meslek odaları. 3. Mekanik direksiyon sisteminin bakım ve onarımını araç katalog değerlerine ve standartlara uygun olarak yapabileceksiniz. kütüphane. 5250T0013 Otomotiv Teknolojisi Alanı Otomotiv Alanı Tüm Dallar Direksiyon Sistemleri Direksiyon sisteminin periyodik bakımının.

Bu yükle beraber dönüş hareketinin sürücü tarafından gerçekleştirilmesi oldukça zorlaşmaktadır. Otomotiv dünyası değişen teknoloji ile birlikte sürekli gelişmektedir. Bu zorluluğun ortadan kaldırılması için direksiyon sistemleri geliştirilmiştir. Taşıtlar kullanım amacına göre kendi aralarında kısımlara ayrılmaktadır. Aracın sürücüsü aracı istenilen tarafa sevk ve idaresini yapmak ister. direksiyon sistemi çeşitlerini parçalarını sistemin periyodik bakımını ve arızalarını standartlara uygun olarak kendi başınıza analiz ederek ve yorumlayarak çözümleyebileceksiniz. Bu gelişme doğrultusunda direksiyon sistemine teknolojiye paralel olarak direksiyon sistemine yardımcı ek üniteler eklenmiştir. Bu modülle teknolojik gelişmeleri takip ederek kendinizi sürekli yenileyeceksiniz. Aracın toplam yükü ve çalışma şartlarına bağlı olarak yere iletilmektedir. Bu modülü başarı ile tamamlarsanız katılımcı. 4 . Eklenen bu yardımcı üniteler doğrultusunda sürücünün direksiyona olan hakimiyeti kolay ve zahmetsiz olması sağlanmıştır. Bu ihtiyacı direksiyon sistemi sağlar.GİRİŞ GİRİŞ Değerli Öğrenci. Gelişen bu teknolojinin araçlara uyarlanması ile araç üzerindeki sistemlerde değişikler olmaktadır.

Bozuk yol yüzeyinden gelen darbelerin direksiyon hakimiyetinin kaybedilmesine neden olmamalıdır. Araç dar ve virajlı yollarda sürülürken direksiyon sistemi ön tekerlekleri çabuk. ARAŞTIRMA Karayolu üzerindeki motorlu taşıtların nasıl komuta edildiğini gözlemleyiniz. olumsuz bir etken yok ise fazla olmamalıdır. Direksiyon sistemi bir bakıma aracın kılavuz ve yol gösterici sistemidir. Okulun otomotiv bölümünde ve motorlu taşıtlarda kullanılan yönlendirme sistemlerinin hareket iletim akışını izleyiniz.1 Görevleri Direksiyon sistemi aracın istenilen yöne kolay ve zahmetsiz yönlendirilmesine olanak sağlar. DİREKSİYON SİSTEMLERİ 1.1: Direksiyon Sistemi 5 . Direksiyonu çevirmek için uygulanacak kuvvet. Şekil 1. 1. kolay ve muntazam bir şekilde çevirebilmelidir. Yukarıdaki araştırma sorularını rapor halinde sınıfınızda sunmak üzere hazırlayınız.ÖĞRENME FAALİYETİ-1 ÖĞRENME FAALİYETİ-1 AMAÇ Mekanik direksiyon sisteminin bakım ve onarımını araç kataloguna ve standartlara uygun olarak yapabileceksiniz. Araç dönüş işlemini tamamlandıktan sonra direksiyon simdi düz konuma sürücü fazla efor sarf etmeden dönebilmelidir.

diğer taraftan da rotlara bağlanmışlardır. rotlar. Direksiyon simidi herhangi bir yöne döndürüldüğü zaman. sürücüye yol durumu ve araç dinamiği hakkındaki bilgileri de aktarmaktadır. deve boynu yada dingil başları salıncak kollarına mafsallarla bağlanmıştır. Aynı zamanda sistem. ön akslar üzerindedir. Tekerlekler direksiyon deve boynu ya da dingil başları tarafından taşınmaktadır. Direksiyon simidinden tekerleklere kadar uzanan bütün parça ve bağlantılar bu sistemi oluşturur. Daha fazla güç kullanma gereği duyulmuştur. Bu iş direksiyon simidinin sürücü tarafından döndürülmesi ile gerçekleştirilir. direksiyon dişli kutusunun içindeki sektör dişlisi komuta kolunun sağa ya da sola hareket etmesine yol açar. Uzun süre kullanılan sonsuz dişli sistemlerinin yerini hafif ve çabuk tepki veren sistemler almıştır. Bunlara bağlı olarak tekerlekler istenilen yöne doğru dönmeye zorlanır ve böylece istenilen yönde hareket eder. Aynı zamanda araç hızlarında da artış olmuştur. Direksiyon sistemi sürücünün ön tekerlekleri çevirerek yönlendirmesi için tasarlanmıştır. Ön tekerlekler. Küresel mafsallar dingil başının sağa sola dönmesine müsaade eder. Tekerlekler de dingil başlarına tespit edilmiş olduklarından dingil başının ya da direksiyon deve boynunun sağa sola hareketi tekere de aynı hareketi yaptırır ve böylece araç istenilen yöne sevk edilmiş olur. Ön tekerlekler aracın gidiş yönünü bulmasına yardımcı olmaktadır. direksiyon simidi direksiyon dişli kutusu. 6 . Direksiyon.2:Kremayer Direksiyon Dişli Kutusu Basit bir direksiyon sistemi. Genel Yapısı Sürücünün direksiyon simidine uyguladığı çevirme hareketi .2.1. Şekil 1. Gelişen teknoloji ile birlikte araçlara eklenen sistemlerden dolayı ağırlıkları artmıştır.sistem tarafından ön tekerleklerin yönlendirilmesinde kullanılmaktadır. direksiyon deve boynu kolları ve tekerleklerden ibarettir. Ön akslarda başlık pimi yada küresel mafsallar üzerinden salıncak kollarına. Komuta kolunun bu ileri geri çalışması direksiyon deve boynu üzerinde etki yapar ve direksiyon deve boynunu ya da dingil başını iter veya çeker.

1. Direksiyon bağlantısı. 1. ve kollar direksiyon dişlisinin hareketini sağ ve sol ön tekerleklere aktarır. Bir uzun ara rot ile bağlantıları vardır. Bağımsız Ön Süspansiyon İçin Direksiyon Bağlantısı Sağ ve sol tekerlekler birbirinden bağımsız olarak aşağı yukarı hareket ettiğinden deve boynu arasındaki mesafe farklı olacaktır. 7 .3: Mekanik Direksiyon Sistemi 1.3. Yapılan tasarımın uygunluğu ölçüsünde sürüş de istikrarlı olacaktır. deve boynu ve rot başından ibarettir. Sabit Akslı Tip Süspansiyon İçin Direksiyon Bağlantısı Sabit akslı tip süspansiyonlar için direksiyon bağlantısı komuta kolu (pitman). uzun rot. Sabit akslı tip süspansiyonlarda araç gövdesinin dikey hareketleri tekerlek izinin (sağ ve sol tekerlekler arsındaki mesafe) değişmesine neden olmaz. Direksiyon dişlisi şaseye montaj edildiğinden kısa rot deve boynuna bağlıdır. Direksiyon Usulleri Direksiyon bağlantısı rotların bir birleşimidir.2.3.3. Böylece sağ ve sol deve boynu tek bir uzun rot ile bağlanabilir. Bu nedenle bağımsız süspansiyon tipler için direksiyon bağlantısında iki rot kullanılır. Bunu temin etmek için de çeşitli tipte bağlantı ve mafsallar tasarlanmıştır. Şekil 1. Yani bir rot her iki tekerlek bağlantısında kullanılırsa tekerleklerin aşağı ve yukarı hareketinde toe-in bozulacaktır.1. kısa rot. sürüş esnasında aşağı yukarı hareket etmelerine rağmen aktarabilmelidir. direksiyon simidinin hareketini ön tekerleklere. süspansiyonun yaprak makaslarının hareketi ile kısa rotun her iki ucundaki küresel bir mafsal ile aşağı yukarı hareketine müsaade edecek şekilde donatılmıştır.

1. Ayrıca sürücüye sabit sürüş ve viraj tutuşu için bir his sağlar ve emniyetli kullanımı sağlar.1.1.Şekil 1. Sürücünün yönlendirme hareketlerinin tekerleklere iletilebilmesi için çeşitli parçalara gereksinim duyulmaktadır. 8 . Direksiyon Sisteminin Parçaları Yönlendirme hareketleri direksiyon simidi.2.4: Sabit Akslı Tip Süspansiyon İçin Direksiyon Bağlantısı 1. Direksiyon simidinin dairesel hareketi direksiyon mili vasıtasıyla direksiyon dişli kutusunda bulunan istavroz dişlisine iletilmektedir. Direksiyon Simidi 1. 1. 1. Pasif emniyet sebeplerinden dolayı günümüzde daha çok emniyet direksiyon simitleri kullanılmaktadır. Üzerlerine örtü malzemesi kullanılarak sürücünün daha iyi bir şekilde direksiyon simidini kavraması sağlanır.1.4. Yapısal Özellikleri Daha çok hafif metal alaşımlarından yapılır.1.4. Görevi Direksiyon simidi sürücünün uyguladığı hareketi direksiyon milinin dönmesini sağlar.4.4. Sürücü. direksiyon simidi vasıtasıyla sürüş yönünü değiştirir. Direksiyon Mili ve Kovanı (Kolonu) Direksiyon mili sabit ve ayarlanabilir olmak üzere iki çeşittir. direksiyon mili.4. direksiyon dişli kutusu ve direksiyon bağlantı kolu yardımıyla ön tekerleklere iletilmektedir.2. Bu parçalar aracın tipine bağlı olarak farklılık gösterebilmektedir. Direksiyon mili aracın gövdesine tespit edilmiş olan direksiyon kolonu borusu ile desteklenmektedir.

Direksiyon kolonu üzerinde aynı zamanda herhangi bir kaza anında darbeyi sönümleme mekanizması da yer alır. Hareketin iletilmesi sırasında döndürme kuvvetini artırarak sürücüye kolaylık sağlar. Kremayer ve döner bilyalı direksiyon dişli kutuları daha çok kullanılmaktadır.4.3 Direksiyon Dişli Kutusu Günümüzde en çok iki çeşit direksiyon dişli kutusu kullanılmaktadır. Kolon gövdeye kırılabilir bir braket ile bağlanmıştır. 9 .4. Bir darbe geldiğinde bu braket kırılarak darbeyi sönümler. Bu mekanizma bir çarpışma anında sürücünün zarar görmesine neden olabilecek darbeleri emer. Direksiyon mili ve etrafını saran direksiyon kolon borusu direksiyon sütunu olarak adlandırılır. Direksiyon ana mili direksiyon dişli kutusuna kayıcı mafsal veya mafsal istavrozu ile bağlanmıştır.Şekil 1.1.2. Bazı araçlarda koruma için bir direksiyon kolonu borusu ile kaplıdır. Sürücünün. 1. Direksiyon simidi üzerinden verilen dairesel hareketi doğrusal harekete çevirerek direksiyon bağlantılarına iletir. Böylelikle yoldan direksiyon kutusu vasıtasıyla gelen titreşimler direksiyon simidine azaltılmış bir şekilde iletilir. direksiyon simidine uyguladığı döndürme kuvveti dişliler tarafından çoğaltılır ve rot bağlantıları aracılığı ile dingil başlarına ve tekerleklere iletilmesine yardımcı olur. Direksiyon kolonu direksiyon simidinin hareketini direksiyon kutusuna ileten ana direksiyon mili ile bu mili gövdeye bağlamaya yarayan kolon borusundan oluşmaktadır.5: Direksiyon ve Mili 1. Görevi Direksiyon siminden direksiyon dişli kutusuna güç aktarımını sağlar.

1.1. Mekanik Direksiyon Dişli Kutuları Direksiyon dişli kutuları direksiyon simidi üzerinden verilen dönel hareketi doğrusal harekete çevirerek direksiyon bağlantılarına iletir. Çeşitleri 1.6: Kremayer Tip Direksiyon Dişli Kutusu Şekil 1.4. Şekil1.4.3. Hareketin iletimi sırasında döndürme kuvvetini artırarak sürücüye kolaylık sağlar.7: Döner Bilyeli Direksiyon Dişli Kutusu 10 .1.3. Sürücünün döndürme kuvveti dişliler tarafından çoğaltılır ve rot bağlantıları aracılığı ile dingil başlarına ve tekerleklere iletilir.1.

9: Elektrik Yardımlı Direksiyon Sistemi 11 .1. Şekil 1. Bunu gerçekleştirmek için direksiyon dişli kutusunda meydana getirilen kuvvetin artırılması gerekir.8:Hidrolik Direksiyon Sistemi 1.3.3. Bu motor gerçekte bir sonsuz dişliyi hareket ettirir.1.1.4.2. Şekil 1. Hidrolik Yardımlı Direksiyon Sistemleri Hidrolik yardımlı güç direksiyonları direksiyon döndürme kuvvetini azaltmak ve sürücüye aracı daha kolay bir şekilde sevk ve komuta etme imkanı vermek üzere düzenlenmiştir.4.3. Bunun için hidrolik basıncından yararlanılmıştır. Elektrik Yardımlı Direksiyon Sistemleri Elektrik yardımlı direksiyon sistemi sürücü tarafından çevrilen direksiyonu bir elektrik motoru aracılığıyla destekler.

Şekil 1. Kolun küçük ucu ise kısa rot küresel mafsal ile bağlanmıştır. Şekil 1.1. Direksiyon Amortisörü Direksiyon amortisörü şasi ve direksiyon bağlantıları arasında direksiyon simidine tekerleklerden aktarılan titreşim ve yol darbelerini sönümler.4.10: Direksiyon Amortisörü 1. Komuta Kolu (Pitman) Komuta kolu direksiyon dişlisinin hareketini kısa rota aktarır.11: Direksiyon Komuta Kolu 12 .4.5.4. Kolun daha büyük ucu direksiyon dişlisinin sektör miline ince frezelidir ve bir somun ile bağlanmıştır.

Komuta kolunun sağa ve sola hareketini ileri ve geriye aktaran bir bağlantı gibi çalışır. Şekil 1. Uzun ara rot avara kola da bağlıdır.14: Kısa Rot 13 . Bu mafsallar arasındaki mesafenin ayarlanmasını sağlar. Şekil 1.4. Komuta kolunun hareketini rotlara aktarır. Şekil 1. Rot Başı Rot başları rotların ucuna bağlanarak deve boynunu .uzun ara rotu ile rotları birleştirir.13: Rot Başı Kısa rot Komuta kolunu deve boynuna bağlar.6.12: Uzun Ara Rot Rot Kremayer ve döner–bilyeli direksiyonun üstündeki ayar borusunun içine vidalanmıştır.1. Rotlar ve Rot Başları Uzun Ara Rot Komuta kolu ve sağ sol rotlara bağlanmıştır.

7.4.8. Deve Boynu 1.4.4.17: Avare Kolu 14 . Direksiyon Mafsalı Ön tekerleklere uygulanan yüke destek olur. Bu kol uzun ara rotun bir ucuna desteklidir ve uygun konumda uzun ara rotun hareketini sınırlar. Şekil 1. Avare Kol Avare kolunun mili gövdeye bağlanmıştır.1. Direksiyon mafsalları süspansiyon kollarının rotilleri veya king pimleri etrafında dönerek. Deve Boynu Kısa ve uzun rotların hareketini direksiyon mafsalına aktarır. Diğer ucu bir döner bağlantı ile uzun ara rota bağlanmıştır.15.9. Şekil1. Şekil 1. ön tekerleklere yön verir.16:Direksiyon Mafsalı 1.

Hidrolik Direksiyon Pompası Hidrolik basıncı meydana getiren hidrolik direksiyonlu sistemin parçasıdır. sonsuz vida–döner bilyeli somun. Günümüzde daha çok pinyon-kremayer ile döner bilyalı direksiyon çeşitleri kullanılmaktadır. masura kanatlı veya kayıcı olmak üzere dört çeşittir.10. Direksiyon dişli kutuları direksiyon simidi üzerinden verilen döndürme hareketini doğrusal harekete çevirerek direksiyon bağlantılarına iletir. Hareketlerini bir kayış aracılığı ile motordan alır.1.4.2. 15 . kam–levye. Sonsuz vida–sektör. Mekanik direksiyon çeşitleri beş çeşittir. Hareketin iletimi sırasında döndürme kuvvetini artırarak sürücüye kolaylık sağlar. Genel Yapısı Araçların üzerinde kullanılan direksiyonların amacı aracın istenilen yöne sevkini sağlamak ve gidişi kontrol altında bulundurmaktır. Şekil 1. Rot bağlantıları aracılığı ile dingil başlarına ve tekerleklere iletilir. pinyon-kremayer. Pompanın üstünde yer alan hidrolik tankı daima belirli seviyede hidrolik bir sıvı ile doldurulur ve sıvı seviyesi periyodik olarak kontrol edilmelidir. Sürücünün döndürme kuvveti dişliler tarafından çoğaltılır.1. rotorlu. Hidrolik direksiyonlarda kullanılan pompalar: Paletli. sonsuz vida–rule makara mekanik direksiyon çeşitleridir. MEKANİK DİREKSİYON SİSTEMLERİ 1.2.18: Hidrolik Direksiyon Pompası 1.

Bu sırada bilyeler birer birer içinde bulundukları kanallar içinde bulundukları kanallar içinden yollarının sonuna ulaşır ve burada bir borunun içine dolmaya zorlanırlar.sonsuz vidanın dönüş yönüne bağlı olarak aşağı yukarı bir gidip gelme hareketine girişir . Bilye ve somunun hareketlerinden dolayı bu sisteme döner bilyalı somun adı verilmiştir. Çalışması 1. Şekil 1. Kremayerin uçları elastiki bir mafsal ve kısa rot üzerinden direksiyon kollarına (deve boyunlarına) bağlanmıştır. 1.2.1. 16 .1. Böylece dişlinin ve kremayerin üzerindeki her hareket doğrudan doğruya direksiyon kollarına iletilir.2. Pinyon döndürüldüğü zaman kremayeri harekete zorlar. Döner Bilyeli Somun Tipi Direksiyon Dişli Kutusu Direksiyon simdi ve ona bağlı olan direksiyon mili dönmeye başladığında sonsuz vida bilyeler bir yataklama görevini yerine getirerek somunu desteklerler ve somunla birlikte gezinirler.Borunun içinden geçer sonsuz vidanın ve somunun diğer ucundan tekrar kanallara dolmaya ve hareketlerini yeniden devam etmeye başlar.2. Yüksek hızlarda direksiyon hissinin azalmasına neden olur.Dezavantajları Sürücünün direksiyonu çevirmek için harcadığı kuvvet fazladır.3.. Kremayerin sağa-sola çizgisel hareketi direksiyon bağlantılarına iletilir.19: Döner Bilyeli Somun Tip Direksiyon Dişli Kutusu 1.2.2. Direksiyon geri toplama işlemi çok zayıftır.2. Kremayer ve Pinyon Tipi Direksiyon Dişli Kutusu Direksiyon mili bir üniversal mafsal üzerinden pinyonun miline bağlanır. Bu nedenle ancak kremayer hareket eder.2. Sistemin hareket iletim tepkisi daha yavaştır.2. Somun kendisine bağlı bulunan sektör dişlisi tarafından sonsuz vida ile birlikte dönmekten alıkonulduğu için . Pinyon kremayer ile devamlı kavraşma halindedir ve sadece dönel hareket yapabilir.

sökünüz.UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ İşlem basamakları Sürücü şikayetlerini değerlendiriniz. Direksiyon ediniz. •Rotlarda boşluk kontrolünü yapınız. arızasını teşhis •Yol testi yapınız. •Direksiyon kutusuna bağlı olan elemanları Direksiyon dişli kutusunu araç üzerinden sökünüz. takıldığı noktaya işaret koyunuz.. •Akümülatörün şasi kablosunu çıkarınız. •Direksiyon arızasını tespit ediniz. •Güvenlik tedbirlerini alınız. Tekerlekleri sökünüz. sisteminin dinleyiniz ve Öneriler •Sürücü şikayetlerini dinleyip not alınız. •Ön tekerleklerin bijonlarını tekerlekleri araçtan alınız. Direksiyon dişli kutusunu söküp kontrol •Direksiyon dişli kutusunu araç kataloğu işlem sırasına göre sökme işlemini ediniz. •Rotları sökerken uygun alet kullanınız. •Araçta hava yastığı varsa araç kataloğundaki işlem sırasına ve kurallarına dikkat ederek işlemi gerçekleştiriniz. Rotları söküp kontrol ediniz. •Gerekli kontrolleri yapınız. sökerek Aracı askıya alınız. gerçekleştiriniz. •Araç için gerekli çamurluk örtülerini örtünüz. •Yapacağınız işlemlerde üretici firma talimatlarına uyunuz. Direksiyon simidini ve milini sökünüz ve •Direksiyon simidinin direksiyon miline kontrol ediniz. •Dişli kutusu yağlı tip ise yağını boşaltınız. •Araç katalogunda belirlenen destek noktalarından aracı kaldırınız. •Direksiyon kutusuna araç üzerine bağlayan bağlantı elemanlarını sökünüz. Onarım için gerekli yedek parçaları •Değişmesi gereken parçaların tespit 17 . •El frenini çekiniz. •Direksiyon simidi ve milinde araç kataloğunda belirlenen kontrolleri yapınız. •Aracı lifte kaldırmadan önce tekerlek bijonlarını gevşetiniz.

•Direksiyon ortalamasını yapınız. •Rotları araç kataloguna uygun olarak takınız. Direksiyon ortalaması yapınız. •Araç katalogunda belirlenen işlem sırasına uyunuz. Direksiyon dişli kutusunu araç üzerine •Direksiyon dişli kutusunu araç üzerine sabitleyen bağlantı elemanlarını ve dişli takınız. kutusuna bağlanan elemanları takınız. •Parçaları temin ediniz. Rotları takınız. Direksiyon sistemini test ediniz. •Direksiyon sisteminin bakım sonrasında düzgün çalışıp çalışmadığını test sürüşü yaparak kontrol ediniz. 18 . formunu doldurunuz. ediniz. •Direksiyon düz konumda iken tekerlekler de düz konumda olmalıdır. •Tekerlek bijonlarını katalogda belirlenen değerde sıkınız. •Araç kataloguna uygun belirtilen işlem sırasına uygun olarak direksiyon dişli kutusunu takınız. Dişli kutusunu takınız. Direksiyon milini ve direksiyon simidini •Sökerken yaptığınız işaretlemelere dikkat takınız. Tekerlekleri takınız. •Direksiyon simidini ve milini takarken kablo tesisatına dikkat ediniz.belirleyip temin ediniz.

Avare kol D. ) Direksiyon simidine tekerleklerden aktarılan titreşimleri emen komuta koludur. Pitman kolu 4. Şaft 2. Aşağıdakiler hangisi dairesel hareketi doğrusal harekete çevrilir? A. ( 10. Deve boynu D. Rotlar C.Aşağıdakilerden hangisi direksiyon sisteminin parçalarından değildir? A. Direksiyon mili B. Direksiyon simidi B. ( 8. 6. Rotlar B. Deve boynu D.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 1. Fren D. Tekerlek 3.Direksiyon dişlisinin hareketini kısa rota aktaran parça aşağıdakilerden hangisidir? A. ) Uzun ara rot hareketini deve boynu sınırlar. ( 7. Süspansiyon C. Rot başı C. Dişli kutusu C. Komuta kolu B. Deve boynu D. Direksiyon simidi hangi parça aracılığıyla dişli kutusuna hareket iletir? A. Mafsal Aşağıdaki ifadeler doğru olanlara D. yanlış olanlarla Y harfi koyunuz.Aşağıdakilerden hangisi aracı istediği yöne sevk eder? A. ) Direksiyon ana mili direksiyon dişli kutusuna kayıcı mafsal ile bağlanmıştır. 19 . ) Mekanik direksiyonlarda direksiyon geri toplama işlemi çok kuvvetlidir. ( 9. ( ) Direksiyon milinin etrafını saran parça direksiyon kovanıdır. Rot başı B. Deve boynu C. Mafsal 5.

CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 D A B A A Doğru Doğru Yanlış Yanlış Yanlış 20 .

ÖĞRENME FAALİYETİ-2 ÖĞRENME FAALİYETİ-2 AMAÇ Hidrolik yardımlı direksiyon sisteminin bakım ve onarımını araç katalog değerine ve standartlara uygun olarak yapabileceksiniz. Rapor haline getirip sınıfta sununuz. Mekanik direksiyona ek olarak sonradan hidrolik yardım takılıp takılamıyacağını ve nedenlerini araştırınız. Daha büyük bir döndürme kuvveti sağlamak için geniş direksiyon simidi kullanılarak kolay dönüş sağlanabilir. ARAŞTIRMA Hidrolik direksiyonlu araçların mekanik direksiyonlu araçlardan farkını araştırınız. Bu yardımcı sistemlerden biri hidrolik yardımlı direksiyon sistemidir. HİDROLİK DİREKSİYONLAR 2. 2. Ancak bu durum virajlarda dönmeyi zorlaştırır. Bu nedenle direksiyon döndürme kuvveti küçük tutulmak istendiğinde bazı yardımcı sistemlere ihtiyaç vardır. Genel Yapısı Sürüş konforunu artırmak için modern otomobillerde geniş tabanlı ve düşük basınçlı lastikler kullanılmakta bunun sonucunda da lastik sürtünmesi nedeniyle daha fazla direksiyon döndürme kuvveti gerekmektedir. Direksiyon döndürme kuvveti. direksiyon dişlisinin dişli oranının artmasıyla azaltılabilir.1. 21 .

Şekil 2.2: Hidrolik Servo Direksiyon Sistemi 22 .Şekil 2.1:Hidrolik Direksiyon Sistemi Direksiyon döndürme kuvvetini azaltmak ve sürücünün daha kolay bir şekilde aracı yönlendirilmesini sağlamak üzere çeşitli sistemler geliştirilmiştir. Direksiyon döndürme kuvvetini azaltmak için direksiyon dişli kutusunda meydana getirilen döndürme momentini kuvvetlendirmek gerekir. Bu amaçla hidroliğin basıncından faydalanılmıştır.

Şekil 2.2. Kumanda valfi nötr pozisyonunda ise hidroliğin hepsi kumanda valfinden ve emniyet valfinden geçerek pompaya geri döner. daha fazla direksiyon kuvveti gerektiğinde basınç yükseltilir. Bu nedenle. Hidrolik basınçtaki değişim.4: Hidrolik Silindirde Nötr Pozisyon 23 . Hidrolik silindirde basınç oluşmaz.3:Hidrolik Servo Direksiyonun Kesit Görünüşü Döndürme kuvvetine yardımcı olan iki ayrı tip direksiyon sistemi vardır. Bunlardan birincisinde pompanın hareket edebilmesi için motor gücünden faydalanılır. Çünkü silindir pistonunun her iki tarafındaki basınç eşittir. direksiyon ana miline bağlı bir kumanda valfi ile sağlanır. Hidrolik basınç kremayerin hareket edebilmesi için pinyon dişliye yardım eder. Piston bu durumda herhangi bir yöne hareket etmez.Şekil 2. 2. Bu yardım miktarı hidrolik basıncın miktarına bağlı olarak pistonun üzerine uygulanır. Çalışması Nötr Pozisyonu Hidrolik yağı pompadan kumanda valfine gönderilir. Her ikisi de hidrolik basınç üretir. İkincisinde ise bağımsız bir elektrik motoru kullanılır.

Hidrolik Direksiyon Sisteminin Parçaları Hidrolik Pompa Hidrolik direksiyon sistemi yüksek basınçlı yağ ila çalışır. döndürme kuvvetini azaltmak için kullanılan bir mekanizmadır. basınç değişimine neden olur. Bir arıza nedeniyle pompadan direksiyon kutusuna hidrolik akışı kesildiğinde. Bu durumda direksiyonu çevirmek için daha fazla döndürme kuvveti gerekecektir. Böylece pistonun üzerine uygulanan basınç azalır. Ancak bütün bu arızalar direksiyonun döndürülmesine engel olmayacaktır.Dönüş Sırasında Direksiyon ana mili herhangi bir yönde döndürüldüğünde kumanda valfı da hareket eder ve hidrolik kanalın biri kapanır. Uygun direksiyon döndürme kuvveti her şartta ve konumda. Araç hızında değişme olduğu zaman yani yavaşladığı ve durduğu zaman direksiyon döndürme kuvvetini azaltmak için hidrolik basınç artırılır. Yol Hissi (Direksiyon Hissi) Hareket halinde aracın tekerlekleri tarafından direksiyon simidine iletilen dirençten doğan his önem taşır. sürücü direksiyonu döndürebilmelidir. Akış oranı değişimi. Ancak devir hissedici tip pompalarda hidroliğin debisi belirli bir devrin üstünde azalır. Pistonun her iki tarafında bir basınç farkı oluşur ve piston daha düşük basıncın olduğu tarafa doğru hareket eder. Uygun direksiyon döndürme kuvveti elde etmek için bazı araçlarda hidrolik direksiyon sistemine özel bir donanım eklenmiştir. 24 . Gerekli yağ basıncı pompa tarafından sağlanır. Diğer kanal açılır ve hidrolik akış oranında değişime neden olur. Silindirin düşük basınç tarafındaki hidrolik. Aynı zamanda da yol şartları sürücüye aktarılmalıdır.5: Hidrolik Silindirde Çalışma Konumu Uygun Direksiyon Kuvveti Hidrolik direksiyon. her hız kademesinde elde edilebilmelidir. kontrol valfinden pompaya geri döner. pompanın dönme devrini hesaba katmaksızın dişli kutusuna sabit debide hidrolik gönderir. Taşıt hızlandığında ve sürtünme kuvveti azaldığında daha az bir direksiyon döndürme kuvvetine ihtiyaç duyulur. Yüksek hızlarda daha az döndürme kuvveti gerektiğinden basınç azaltılır. Şekil 2. Motor Devir Hissedici Tip Hidrolik direksiyon pompalarının çoğu. Eğer pompa kayışı kopar veya hidrolik sistemde bir kaçak meydana gelirse direksiyon sistemindeki hidrolik takviye ortadan kalkar. Araç Hızını Hissedici Tip Araç hızı bir hız sensörü tarafından hissedilir ve pistonun üzerine uygulanan hidrolik basınç değiştirilir.

Böylece pompa belli bir devrin üstüne çıktığında basılan yağ miktarı azaltılmaktadır.Depo Hidrolik direksiyonun yağına depoluk eder. Hidrolik pompanın gönderdiği yağın debisi devir ile orantılı olarak değişir. Pompa devri arttığında yağın debisi de artacağından daha fazla hidrolik güç elde edilmiş olur. Bu dezavantajı ortadan kaldırabilmek için devir değişikliğine bağlı olmaksızın sürekli sabit debi sağlayacak bir sisteme ihtiyaç vardır. Pompa Gövdesi Pompa hareketini motor krank mili kasnağından bir kayış veya elektrik motorundan alır. Bu tip hidrolik direksiyon sistemi devir hissedici tip olarak tanımlanmaktadır. Pompa debisi pompa devri artıkça artar ancak direksiyon kutusuna giden yağın debisi azalır. Bu daha az Şekil 2. Bu olay daha az direksiyon döndürme kuvveti gerektirir. Bu durum direksiyon hakimiyeti açısından bir dezavantajıdır. Bu sayede yüksek hızlarda bile uygun direksiyon performansı elde edilebilir.7: Depo direksiyon döndürme kuvveti demektir. Direksiyon döndürme kuvveti de devir ile değişir. Bu tip direksiyon sistemleri devir hissedici tip olarak adlandırılır. Maksimum hidrolik basınç direksiyon simidinin sağa veya sola tam döndürülmesiyle oluşur. Hidrolik depo. motor devrine bağlı olmaksızın sabit debide yağın pompadan direksiyon kutusuna gönderilmesini düzenler. Araç hızlandığında lastik direnci vardır.6: Hidrolik Direksiyon Dişli 25 . Bazı pompalarda kontrol spoolu(makara) ile birlikte akış kontrol valfı de kullanılmaktadır. Bazı hidrolik direksiyon sistemlerinde yüksek hız esnasında daha az hidrolik basınç gönderilerek direksiyon hissinin elde edilmesi sağlanmıştır. Pompadan direksiyon dişli kutusuna olan akış hacmi yüksek hızda sürüş esnasında azalır ve daha az direksiyon yardımı elde edilir. Şekil 2. Akış Kontrol Valfi Kutusu Akış kontrol valfi. Hidroliği belirli bir basınçla direksiyon dişli kutusuna gönderir. pompa gövdesine veya ayrı bir yere monte edilmiştir. Pompaların her iki tipinde de maksimum hidrolik basıncın kontrolü için akış kontrol valfinin içerisine bir tahliye valfi yerleştirilmiştir. Bu görevi akış kontrol valfi sağlamaktadır. Kontrol spoolu(makara) içerisine yerleştirilmiş akış kontrol valfi ile donatılmışlardır.

Bu durumda hidrolik pompanın bastığı yağ piston yüzeylerini etkilemeyip rezervuar tanka geri döner. Hidrolik pompa motordan ek bir güç çektiği için yakıt ekonomisi kötüleşmektedir. Direksiyon herhangi bir yöne döndürüldüğünde ise kumanda valfi hidrolik yağı pistonun bir yüzeyine doğru yönlendirir. Direksiyon simidi düz sürüş pozisyonunda iken kumanda valfi de düz konumdadır. Kumanda valf mili direksiyon simidine bağlıdır. Dezavantajları Yeni ek sistemler kullanarak parça sayısı artmış ve maliyet fazlalaşmıştır. Dişli kutusu. Motor çalışmadığı zamanlarda direksiyon simidinin döndürülmesi zorlaşmaktadır. silindirin her iki tarafında birer yağ keçesi vardır.Relanti yükseltici cihaz Pompa. Hidrolik Güç Yardımlı Direksiyonlar Avantajları Sürücünün yönlendirme için harcadığı güç en aza indirilerek sürücünün yorulmasını engeller. 26 .piston üstündeki piston keçesiyle önlenir.3. Pompa gövdesine monte edilmiş hava kontrol valfine hidrolik basınç etki ettiğinde motora giren hava miktarı değiştirilerek motor devri yükseltilir. Yoldaki bazı tepkilerin sürücü tarafından direksiyonda hissedilmesini azaltır. 2. Lastik patlamaları sırasında direksiyonun kontrolün kaybedilmesini önler ve güvenirliği arttırır. Hidroliğin harici kaçaklarını önleyen. kremayer dişli mili üstüne yerleştirilmiştir ve hidrolik pompanın meydana getirdiği hidrolik basınç . direksiyon simidi sağa veya sola tam döndüğü zaman maksimum hidrolik basınç üretir. Bu esnada pompanın üzerinde bir yük vardır. Bu sorunu çözmek için araçlara rölanti yükseltici ilave edilmiştir. Pompaya aşırı yük uygulandığında rölanti devrini artırır. Hidrolik basınç kaçağı . hidrolik içindeki piston.pistonun iki yönünden birine işleyerek kremayeri hareket ettirir. Direksiyon belli bir manevra sırasında dönme miktarı azaltır.ve motor rölanti devrinde bir azalmaya neden olur. Yeni ek sistemler kullanarak karmaşık bir yapı oluşmuştur ve bakımı zorlaşmıştır. pistonun aksi tarafı ise kumanda valfi üzerinden rezervuar tanka açılır.

Hidrolik borularının ucunu yukarı gelecek şekilde tespit ediniz. •Direksiyon simidi ve milinde araç katalogunda belirlenen kontrolleri yapınız.. Hidrolik pompayı motor üzerinden söküp kontrollerini yapınız.UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ İşlem basamakları Sürücü şikayetlerini değerlendiriniz. Direksiyon ediniz. Araç katalogunda belirtilen kontrol esaslarına uyunuz. •Direksiyon arızasını tespit ediniz. Rotları söküp kontrol ediniz. sisteminin dinleyiniz arızasını ve teşhis Öneriler •Sürücü şikayetlerini dinleyip not alınız. •Rotları sökerken uygun alet kullanınız. •El frenini çekiniz. •Güvenlik tedbirlerini alınız. Aracı askıya alınız. Direksiyon kutusuna bağlı olan bütün elemanları sökünüz. Direksiyon kutusunu araç üzerine bağlayan bağlantı elemanlarını sökünüz. •Direksiyon dişli kutusunu araç katalogundaki işlem sırasına göre sökünüz. •Ön tekerleklerin bijonlarını sökerek tekerlekleri araçtan alınız. •Yol testi yapınız. •Direksiyon simidinin direksiyon miline takıldığı noktaya işaret koyunuz. •Araçta hava yastığı varsa araç katalogundaki işlem sırasına ve kurallarına dikkat ederek işlemi gerçekleştiriniz. 27 . •Yapacağınız işlemlerde üretici firma talimatlarına uyunuz. Hidrolik yardımlı direksiyon dişli kutusunu araç üzerinden sökünüz Hidrolik yardımlı direksiyon dişli kutusunu söküp kontrol ediniz. •Hidrolik sıvısını sistemden boşaltınız. •Araç için gerekli çamurluk örtülerini örtünüz. Tekerlekleri sökünüz. •Hidrolik pompayı motor gövdesine bağlayan bağlantı elemanlarını gevşetip kayışın zarar görmesini engelleyiniz. •Akümülatörün şasi kablosunu çıkarınız. •Rotlarda boşluk kontrolünü yapınız. •Aracı lifte kaldırmadan önce tekerlek bijonlarını gevşetiniz. •Araç katalogunda belirlenen destek noktalarından aracı kaldırınız. Direksiyon simidini ve milini sökünüz ve kontrol ediniz.

sırasına uygun olarak direksiyon dişli kutusunu takınız. dikkat ediniz. Kayış gerginliğini katalog değerine uygun ölçüde ayarlayınız. Ön düzen ayarı yapılana kadar her iki rot uzunluklarını uygun ölçüde ayarlayarak sıkın •Direksiyon simidini ve milini takarken Direksiyon milini ve direksiyon simidini kablo tesisatına dikkat ediniz. Onarım için gerekli belirleyip temin ediniz. Direksiyon dişli kutusunu araç üzerine •Katalogda gösterilen tork değerinde takınız. takınız. •Direksiyon sisteminin bakım sonrasında Direksiyon sistemini test ediniz. •Araç kataloguna uygun belirtilen işlem Direksiyon dişli kutusunu takınız. •Hidrolik pompayı motor üzerindeki bağlantı kısmına takınız. değerde sıkınız. Araç katalogunda belirlenen işlem sırasına göre direksiyon ortalamasını yapınız. düzgün çalışıp çalışmadığını kontrol ediniz. bağlantı elemanlarını sıkınız. Araç kataloğunda belirlenen işlem sırasına uyunuz.parçaları •Araç katalogunu göz önünde bulundurarak gerekli yedek parçaları tespit ediniz. •Tekerlek bijonlarını katalogda belirlenen Tekerlekleri takınız. •Aracın rot takımlarını araç kataloğuna uygun olarak takın Rotları takınız. •Direksiyon düz konumda iken tekerleklerinde düz konumda olmasına Direksiyon ortalaması yapınız. yedek ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 28 . Hidrolik pompayı motor üzerine takınız.

Hidrolik basıncı artırmak D. Elektrik motoru D.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 1) Aşağıdakilerin hangisi hidrolik silindirin görevidir? A.( )Araç hızlandığı zaman daha az lastik direnci vardır 10. Hidrolik depoya D.( ) Direksiyon hissi direksiyon simidinin döndürülmesi sırasında hissedilen dirence denir 8. 7. Hidrolik silindir C.direksiyon dişli kutusunun içindeki ana parçalardandır. Akış kontrol valfi B.( )Hidrolik yardımlı direksiyonu olan aracın motoru durursa direksiyonu kullanmak mümkün değildir.yanlış olanlarla Y harfi koyunuz. Tekerlekleri çevirmek C. Kumanda valfi B. Hidroliği yönlendirmek B. Kayış D. 6. Alternatörden 5) Hidrolik pompa ürettiği basınçlı hidroliği nereye gönderir? A. Akış kontrol valfine B. Hidrolik silindir 4) Hidrolik direksiyonlarda pompa hareketini nereden alır? A. Vantilatörden D. Araç motorundan C.( )Pompa . Pompa C.direksiyon simidi sağa veya sola tam döndüğü zaman maksimum güç üretir CEVAP ANAHTARI 29 . Direksiyon dişli kutusuna C. 9.( )Sonsuz vida ve sektör dişlisi . Elektrik motorundan B. Rotları harekete geçirmek 2) Aşağıdakilerden hangisi hidrolik direksiyon sisteminin parçası değildir? A. Silindir pistonuna Aşağıdaki ifadelerden doğru olanlara D . Pompa 3) Motordaki değişik devirlere göre sabit debi sağlayan aşağıdakilerden hangisidir? A.

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 D C A B B Doğru Doğru Yanlış Yanlış Doğru 30 .

yerden tasarruf sağlamakta. Elektrik yardımı mekanik direksiyon sistemlerine sonradan adapte edilebilir mi? Araştırma sonuçlarını rapor haline getirip sınıfta sununuz. Bu nedenle ortaya çıkacak problemler sürücüye direksiyon sisteminden gibi görünse bile süspansiyon sistemi içindeki problemler arızanın asıl sebebi de olabilmektedir. Hidrolik direksiyon sistemlerinde oluşabilecek arızalar.En çok takviye düşük hızlarda ve park esnasındaki manevralarda gerekirken. ELEKTRİK YARDIMLI DİREKSİYON SİSTEMLERİ Hidrolik direksiyon pompaları bazı durumlarda yetersiz kalmaktadır. Direksiyon Sistemlerinin Arızaları ve Belirtileri Direksiyon sistemi kontrol edilirken. Bu arızalar mekanik direksiyon sistemlerindeki arızalarla benzerlik göstere bilirler. gürültüye neden olabilecek kayış aksamını ortadan kaldırmakta direksiyon tepkisini geliştirmekte ve manevraları seri hale getirmektedir. motor düşük devirde çalışacağından pompa da yavaş dönmektedir. 3. Oto yolda hızla giderken ve direksiyonun pek az bir takviye gereksinimi olduğu bir durumda dahi pompa bütün hızıyla çalışmaktadır. Aşağıda bütün arızalar da verilecektir. süspansiyon.Çünkü pompa hareketini motordan almaktadır. bize zaman ve efor tasarrufu sağlayacaktır.ÖĞRENME FAALİYETİ-3 ÖĞRENME FAALİYETİ-3 AMAÇ Elektrik yardımlı direksiyon sistemin bakım ve onarımını araç katalog değerine uygun olarak yapabileceksiniz. Bu sorunun çözümü için geliştirilen sistemde direksiyon sisteminin elektronik kontrollü bir elektrik motoruyla çalıştırılmasıdır. 3. 31 . direksiyon sistemi içinde yer alan problemleri göz önüne almak ve diğer bütün olası nedenleri kontrol etmek. direksiyon sistemi ve ön tekerlekler. akslar ve şasi arasında ki yakın ilişki unutulmamalıdır. Bu nedenle.muhtemel sebepleri ve tamir yöntemleri aşağıdaki tablolarda gösterilecektir. karar vermeden önce. ARAŞTIRMA Çevrenizde elektrik yardımlı direksiyon sistemine sahip araç çeşitlerini araştırınız.1. Sistem sadece yakıt ekonomisini geliştirmekle kalmaz aynı zamanda.

aracın yolda gezmesine ve bir tarafa gezmesine sebep olacaktır. Eğer boşluk fazla ise. Direksiyon kolunun kontrolü Direksiyon simidinin yukarı ve aşağı.Arıza Bulma Aşırı Direksiyon Simidi Boşluğu Direksiyon sisteminde bir çok mafsal olduğundan.' den daha fazla değildir. direksiyon sistemindeki parçaların gevşemesi ve mafsalların aşınması sonucunda oluşan aşırı bir boşluk. ana mil bilyalarının gevşek olup olmadığı ve direksiyon kolonunun bağlantılarının sıkılığının kontrol edilmesidir. ileri ve geri hareketi ve direksiyon simidinin ana mil üzerindeki bağlantısının iyi olup olmadığının kontrolü. Direksiyon simidi boşluğunun kontrolü Araç düz sürüş konumunda iken. Bu da lastiklerde anormal aşıntılara ve titreşimlere neden olacaktır. Fakat ön tekerleklerin tam dönmesi için yeterli değildir Bu esnadaki direksiyon simidi hareketinin miktarına direksiyon simidi boşluğu deyebiliriz. Direksiyon simidi somunu yetersiz sıkılıkta Direksiyon dişlisinin aşınması veya yanlış ayar Aşınmış bağlantı mafsallar Gevşek konsol bağlantıları Gevşek tekerlek bilyeleri Gevşek ana mil mafsalları 32 . direksiyon simidi hafifçe döndürüldüğünde ön tekerlekler döner. sola ve sağa. buna aşağıda yazılı arızaların biri veya birkaçı neden olabilir. çok az bir boşluk olması beklenir Bu nedenle. Kabul edilebilir boşluk limiti araç modeline göre değişiklikle birlikte 30 mm.

Eğer direksiyon kutusu çalışması sertse . bağlantılar veya tekerlek bilyaları muhtemelen gevşemiştir. ve yandan yana hareket ettirilerek kontrol edilir. tekerleğin her birinin üstünden ve altından tutarak sallanması ile gevşekliği kontrol edilir. Aracın önü krikoda iken .direksiyon dişlisinde bir arıza.bilya veya burçlarda bir arıza olmasına neden olur.Direksiyon Bağlantılarının Gevşekliğinin Kontrolü Aracın önü krikodayken. Boşluğu ayak freni uygulandıktan sonra tekrar kontrol edildiğinde boşluk azalmışsa.direksiyon dişli ve direksiyon bağlantılarını ayırarak her bir parçanın ayrı ayrı kontrolüne müsaade eder. Eğer boşluk tamamen ortadan kalkmışsa boşluğun nedeni tekerlek bil yalan demektir. 33 . Eğer onlarda aşın boşluk varsa. Eğer ağırsa. problem tekerlek bilyalarından başka bir yerden geliyor demektir. yağ veya gres azalması. ön tekerleklerin ileri ve geri. muhtemelen süspansiyon kolu burçlarında. rotillerde ve tekerlek bilyalarında aşınma mevcuttur. Direksiyon çolak kolu ve bağlantısını ayırarak. Direksiyon Simidi Boşluğunun Kontrolü Tekerlek Bilyesi Gevşekliğinin Kontrolü Aracın önü krikoda iken. Eğer herhangi bir gevşeklik bulursa. çolak kol çevrilir. Sert Direksiyon Direksiyon simidi içinde aşın direnç veya tekerleklerde aşırı bir toparlanma kuvvetinin oluşması direksiyon simidinin sert çalışmasına neden olur. rotiller veya kin pim arızalıdır. ön yükleme ayarında yanlışlık. Aşırı kaster de muhtemelen sert direksiyona neden olacaktır.

"Direksiyon Sisteminde Aşın Boşluk " ve "Sert Direksiyon" kısımlarında açıklanan nedenler. Aracın önü krikodayken. bağlantılar veya tekerlek bil yaları muhtemelen gevşemiştir.Yolda Gezme Yolda gezmenin anlamı. Bu. ve yandan yana hareket ettirilerek kontrol edilir. aracın yolda gezmesine de neden olabilir. Eğer onlarda aşın boşluk varsa. aracın direksiyon ile yönlendirildiği istikametin dışına çıkma eğiliminde olmasıdır. oluştuğu zaman aracın arzu edilen yönde gitmesi için sürücünün direksiyon simidini sürekli düzeltmeye çalışması gerekir. 34 . Direksiyon bağlantılarının gevşekliğinin kontrolü. ön tekerleklerin ileri ve geri.

aracın bir tarafa çekmesi şeklinde ortaya çıkar.Aracın önü krikodayken. Boşluğu ayak freni uygulandıktan sonra tekrar kontrol edildiğinde boşluk azalmışsa problem tekerlek bilyalarından başka bir yerden geliyor demektir Eğer boşluk tamamen ortadan kalkmışsa boşluk tamamen nedeni tekerlek bilyaları demektir. muhtemelen yolda gezme meydana gelir. direksiyon dişlisinde bir arıza. Tekerlek bilyesi gevşekliğinin kontrolü. Bu sağ ve sol tekerlekler arasında dönme dirençleri içinde veya sağ ve sol direksiyon aksları etrafında işleyen momentler içinde büyük farklılıklar olduğu zaman. Eğer direksiyon kutusu çalışması sertse. bilya veya burçlarda bir arıza olmasına neden olur. rotillerde ve tekerlek bilyalarında aşınma mevcuttur. Normal Sürüş Esnasında Aracın Bir Tarafa Çekmesi Bunun anlamı şudur. her bir parçanın ayrı ayrı kontrolüne müsaade eder. tekerleğin her birinin üstünden ve altından tutarak sallanması ile gevşekliği kontrol edilir. Eğer herhangi bir gevşeklik bulunursa. yağ veya gres azalması. Eğer kaster çok küçük veya negatifse veya toe-in veya toe-out aşın ise. 35 . Direksiyon dişlisi ve direksiyon bağlantılarını ayırarak. muhtemelen süspansiyon kolu burçlarında. sürücü aracı düzgün bir konumda sürmeye çalışır iken aracın bir tarafa aktığı hissedilir. ön yükleme ayarında yanlışlık . Aracın önü krikoda iken.

araçta sağ veya sola doğru çekme hissedilecek Eğer sağ ve sol lastiklerin hava basınçları farklı ise. bu da araçta sağa veya sola doğru çekmeye neden olacaktır. 36 . Direksiyon Simidinin Titremesi Direksiyon simidinin titremesi. lastiklerin dönme dirençlerinde fark olacaktı.Eğer sağ ve sol lastiklerin dış çap ölçülerinde bir fark varsa. aracın ileri hareketinde. Bunun sonucunda. lastiklerin bir dönüşünde gittikleri mesafe farklıdır. ön tekerlekleri balanssızlık nedeniyle oluşturduğu vibrasyonun (titreşimin) direksiyon simidini dönme yönünde hareket ettirmesidir. Eğer toe-in veya toe-out aşırı ise veya sağ ve sol kamber veya kasteder arasındaki Fark aşırı ise araçta da muhtemelen bir tarafa çekme olacaktır. Yüksek hızlarda ortaya çıkan vibrasyonlar da titreme olarak nitelendirilir.

sert direksiyon simidi problemi ortaya çıkar. direksiyon sistemi veya süspansiyon içindeki arızalar neden olabilir. aşın toe-in veya toe-out. aşırı kamber veya düzensiz kamberde titremeye neden olur. Hidrolik Direksiyon İçin Sert Direksiyon Direksiyon sistemi içinde aşırı direnç veya tekerleklerde aşırı bir toparlanma kuvvetinin oluşmasıyla. Eğer titreme lastik değişikliğinden sonra kalkar ise de kontrole devam edilir. 37 . Hafif bir darbe normaldir. Muhtemelen aşın kaster de titremeye neden olur.Düzensiz lastik aşıntılarına. Direksiyon çolak kolu ve bağlantısını ayırarak. çolak kol çevrilir. Eğer ağırsa. fakat aşın darbe çok dikkatli bir şekilde incelenmelidir. rotiller veya king pim arızalıdır Aşırı kaster de muhtemelen sert direksiyona neden olacaktır. Direksiyon Darbesi Direksiyon darbesinin anlamı şudur. Sağ ve sol tekerlekler arasındaki. ön tekerlekler yol içindeki bir engelle karşılaştıkları zaman oluşan darbelerin direksiyon simidini sarsmasıdır.

O zamandan beri trafik yoğunluğu çok artmasına rağmen trafik kazasında can kayıplarının buna oranla yüksek düşüşler göstermesi güvenli direksiyon kolonu gibi önlemlere bağlanmalıdır. Yolcu kabinine kontrolsüz giriş. Direksiyon Sitemlerinde Pasif Güvenlik Önlemleri Gelişen otomotiv teknolojisi ile birlikte araç hızlarında da artış olmuştur.Çarpmanın şiddetine ve koltuk pozisyonuna göre sürücünün emniyet kemeri takılı olsa dahi başını direksiyona çarpma tehlikesi vardır.direksiyon sürücüye her an temas edebilir. Çarpışma testleri kaza anında oluşan fiziksel ve teknik bilgilere ilişkin bilgiler verdiğinden pasif güvenlik sistemleri sürekli gelişmektedir. Kaza anında sürücünün kazayı en hafif şekilde atlatabilmesi yüksek derecedeki yüklerde deforme olabilecek direksiyon mili. olduğu gibi kalmalıdır.2. Bu kaza oranlarının artmasına sebep olmuştur. 38 . Bu amaçlar doğrultusunda direksiyon kolonu çarpışma sırasında en derin pozisyona doğru çekilir. direksiyon kolonunun sürücü bölümüne girmesini engellemektedir. direksiyon simidinin kalkarak. hava yastığının “hedefini şaşırmaması” için. Kazalardaki yaralanmaları.Yaralanma riskini azaltmak için direksiyon çerçevesi kolları ve göbeği kırılmaya dayanıklı malzeme ile kaplanmıştır. Bu nedenle “yoldan çekilmesi gerekir”.Direksiyon milinin deforme olabilen kısmı teleskopik olarak çalışmakta kaza anında aracın ön kısmı zarar gördüğünde çarpışmanın etkisiyle oluşan kuvvet akımının direksiyona doğrudan ulaşmasını engellemektedir Yeni çarpışma konsepti. direksiyon kolonunun yolcu bölümüne girmesini engellemektedir. sürücünün direksiyon simidine ve miline çarpma riskini önemli ölçüde arttırmaktadır. Ayrıca düzenlenme.3. insan ve mal kayıplarını engellemek için pasif güvenlik sistemlerine ihtiyaç duyulmuştur.Sürücünün ağır yaralanma ve can kaybı riski çok yüksekti.Direksiyon kolonları önden çarpmalarda 60’lı yıllara kadar neredeyse şiş etkisi oluşturuyordu.Göbek direksiyonun içerisine iyice gömülerek enerji emici(absorbe)ve deforme olabilen malzeme ile desteklenmiştir. direksiyonun öne doğru hareket etmesini sağlamaktır. direksiyon simidinin kalkarak. Güvenli Direksiyon Kolonu Güvenli direksiyon kolonu çarpışma anında etkilenen parçalarla bağlantılıdır.Yeni çarpışma konsepti. Darbe anında .

Şekil 3.1 Direksiyon Sistemlerindeki Güvenlik Önlemleri 39 .

 Yakıt tasarrufu Elektro hidrolik yardımlı direksiyon sisteminde hidrolik pompa elektrikli pompa tarafından tahrik edilmekte ve aracın motorundan bağımsız olarak çalışmaktadır.direksiyon  Yüksek hızda daha sert direksiyon (emniyet faktörü). Bu sistemde direksiyon dönme açısını algılayan direksiyon açı sensörü direksiyon mili üzerinde bulunan hidrolik pompa buna bağlı elektrik motoru ve kontrol ünitesi tek bir gövde içerisine yerleştirilmiştir.3.Elektro Hidrolik Yardımlı Yön Kontrol (Direksiyon) Sistemleri Şekil 3.2: Elektro-Hidrolik Yardımlı Direksiyon Sistemi Elektro Hidrolik Yardımlı Yön Kontrol (Direksiyon) Sisteminin Avantajları  Daha yüksek konfor.3. 40 .  Manevra sırasında yumuşak.

Direksiyon Dişli Kutusunun Üzerinde Bulunur. İhtiyaç duyulan direksiyon gücü mekanik olarak sağlanır. Motor çalıştıktan ve kontrol periyodu sona erdikten sonra direksiyon kontrol lambası sönmelidir.3: Elektro-Hidrolik Yardımlı Direksiyon Dişli Kutusu Direksiyon Kontrol Lambası Kontak anahtarı açıldıktan sonra direksiyon kontrol lambası yanar. Sensörün devre dışı kaldığı durumda direksiyon ünitesi çalışmaya devam eder.Şekil 3. Direksiyon dönme açısını algılar ve direksiyon açısal hızını hesaplar.4: Sensörsensör. Direksiyon kontrol ünitesi devre dışı kalır. Lamba sönmüyorsa sistemde bir arıza olduğu anlaşılır. 41 .Bu süre zarfında bir kontrol ünitesi devreye girer. Direksiyon Açı Sensörü Şekil 3.

motor ve pompa ile aynı gövde içerisine yerleştirilmiştir.5: Servo Direksiyon Devre Şeması 42 . Hidrolik yağın aşırı derecede ısındığı zaman sistemi devre dışı bırakan koruyucu bir devre ile donatılmıştır. Şekil 3. Bu. direksiyon milinin açısal hızına ve aracın hızına bağımlı olarak pompa motoruna kontrol eder. İhtiyaç duyulan basınç ve hidrolik miktarı kontrol ünitesinin hafızasında bulunan bir karakteristik alandan okunur.Direksiyon Kontrol Ünitesi Direksiyon Kontrol ünitesi. Çalışma süresince ortaya çıkan hataları hafızasına kaydeder.

Elektrik motoru.  Taşıtın kullanımı sırasında. yalnızca taşıt motoru çalışırken çalışır.Elektro-hidrolik Direksiyonunun Avantajları  Hidrolik sisteme göre % 85’e varan enerji tasarrufu sağlamaktadır. direksiyon dişli kutusu ile birleştirir.2 lt tasarruf sağlanmaktadır  Manevrada sırasında yumuşak. Direksiyon açısal hız sinyali. Direksiyon kontrol ünitesi ve yağ deposu motor pompa ünitesi üzerinde bulunur. Kontrol ünitesi. kontrol ünitesine gönderilir. yüksek hızda sert direksiyonla aktif emniyet sağlamaktadır. araç hız bilgisi ve motor devir sinyali. Elektromotor. Motor Pompa Ünitesi Motor pompa ünitesi kapalı bir parçadır. 43 . Sinyalleri değerlendirerek elektromotorun ve dişli pompasının devrini düzenler ve bununla birlikte hidrolik yağın debisini ayarlar. Basınç sınırlama supabı.  Çevreye bırakılan atık yağ azalmaktadır. Motor pompa ünitesinde aşağıdakiler mevcuttur: Hidrolik pompa ünitesi. Motor pompa ünitesi için özel tasarımlanan bağlantı elemanları ile kauçuk yataklarla elastiki bir şekilde taşıt şasisine bağlanır. pompayı. Direksiyon kontrol ünitesi. yakıttan yaklaşık 0. dişli pompa ve elektronik kontrollü motordan oluşmaktadır. Direksiyon hidrolik pompası. Yapısı Elektro hidrolik direksiyon. Basınç hattı. 100 km’de. Motor pompa ünitesi bakım ve onarım gerektirmez. direksiyon açısal hızına ve araç hızına bağımlı olarak çalışan bir direksiyondur. Hidrolik yağ deposu. Hidrolik yağının geri dönüş yağ deposuna açılır.

Şekil 3. 44 . direksiyon kontrol ünitesine bağlanmış 9 küçük plakadan ve rotor miline bağlanmış büyük bir plakadan oluşur.6: Hidrolik Pompa Kapasitif Direksiyon Açı Sensörü Kapasitif direksiyon açı sensörü. Bunlar kondansatör özelliği gösterirler. Küçük plakaların bir bölümü büyük plaka ile aynı hizadadır. Rotorun herhangi bir yöne döndürülmesi durumunda kondansatörlerin kapasitesi değişerek direksiyon kontrol ünitesi için sinyal üretirler.

Şekil 3. Hidroliğin geçişi engellenir. Direksiyonda herhangi bir dönme hareketi meydana gelmediği için direksiyon açı sensörü. bir tarafı çevirme levhalarıyla.8: Hidrolik Kumanda Düz Gidiş Direksiyon düz konumda iken çevirme levhaları çalışma silindirleri giriş kısımlarını kapatır. diğer tarafı ise tahrik pinyonu ve kumanda kovanlarıyla bağlı olan bir çevirme çubuğu vardır. direksiyon açısal hızını algılamaz. 45 . Şekil 3. Herhangi bir dönme hareketi olmadığı için pompada basınç meydana gelmez.7: Kondansatör Düzensizliği Prensip Şeması Hidrolik Kumanda Ünitesi Hidrolik Kumanda Ünitesinin Yapısı ve İşlevi Hidrolik kumanda ünitesinde bilinen servo direksiyonunun benzeri olan.

Şekil 3.9: Düz Gidiş

Sola Çevirme Direksiyonun hareketiyle çevirme çubuğu, çevirme levhasını hareket ettirir. Çevirme levhasının konumu değişir. Besleme hattından basınçlı hidroliğin akışı silindirin sağ tarafındaki açık bulunan kanala doğru gider. Aynı anda çevirme levhası besleme hattının sol tarafındaki kanalı kapatır. Çalışma silindirinin sol tarafından geri dönüşüm kanalı açılır. Çalışma silindirin sağ tarafındaki basınçlı hidrolik, pistonu hareket ettirdiği zaman, piston sol tarafındaki hidrolik silindirin sol tarafından geri dönüşüm kananıyla depoya döner. Çevirme işlemi tamamlandıktan sonra, çevirme levhası ve kumanda kovanlarını nötr konuma getirerek basınç iletim hattını kapatır.

Şekil 3.10: Sola Çevirme

Hidrolik Yağ Durumunun Kontrol Edilmesi Hidrolik yağ durumu, depo kapağındaki ölçüm çubuğu yardımı ile kontrol edilir. Hidrolik yağın soğuk olması durumunda:alt çizgide olması gerekir. Hidrolik yağın sıcak olması durumunda (motor harareti 50° C’den itibaren) yaklaşık olarak üst ve alt çizgilerin ortasında olmalıdır.

46

Yağ Seviyesinin Ölçülmesi Kilitleme kapağı sökülür Yağ ölçüm çubuğu bir bezle temizlenir Kilitleme kapağı elle sıkılır Kilitleme kapağı çıkartılır ve ölçüm çubuğundaki yağın seviyesi okunur. Kendi Kendine Teşhis Sistemde herhangi bir arıza olduğu zaman arıza test cihazı bağlantıları sistemin kontrol soketine bağlanır. Cihazın yönlendirmesiyle her safhası kontrol edilir. Kontroller direksiyonun değişik konumlarında ayrı ayrı yapılır. Cihazdaki değerler ile elde edilen değerler cihaz içerisinde karşılaştırılır ve buna göre karar verilir. Eğer sistemde arıza var ise hafıza ünitesinde arıza ile ilgili bilgiler arıza test cihazında görülür. Sistemdeki arıza giderilmeye çalışılır.

3.4. Dört Tekerlek Yön Kontrol Sistemleri
Dört tekerlek yön kontrol sistemleri (4WS) daha yüksek manevra kabiliyeti, yüksek hız kontrolü ve dengesi ile bazı tasarımlarda düşük hızlarda dar alanlarda dönebilme ve park edebilme imkanı sağlamaktadır. Bazı araçlarda kullanılan tasarımlarda elektronik ve hidrolik yardımıyla arka tekerlekleri ön tekerleklerin ters yönde çevrilmesidir. Dönüş anındaki alan bu sayede büyük ölçüde azaltılmış olur. Yüksek hızlarda ise, arka tekerlekler ile ön tekerlekler aynı yönde dönmektedir. Tekerleklerin aynı yönde dönmesiyle şerit değiştirme gibi hareketlerin çok çabuk ve daha az kaymalara neden olabilecek şekilde yapılması sağlanmaktadır. Arka tekerleklerin açısında meydana gelecek çok küçük bir değişiklik dahi aracın viraj alma özellikleri üzerinde büyük etki yapmaktadır.

3.5. Elektro Mekanik Direksiyon Sistemi
Hidrolik direksiyon pompası bazı durumlarda yetersiz kalmaktadır. Oto yolda hızla yol alındığında ve direksiyonun az bir takviye gereksinimi olduğunda pompa bütün hızıyla çalışmaktadır. En çok direksiyon takviye ihtiyacı düşük hızlarda ve park esnasındaki manevralarda duyulmaktadır. Motor düşük devirde çalışacağından pompa da yavaş dönmektedir. Çünkü pompa hareketini motordan almaktadır. Bu sorunun çözümü için, direksiyon sistemi elektronik kontrollü bir elektrik motoruyla çalıştırılır hale getirilmiştir. Sistem sadece yakıt ekonomisini geliştirmekle kalmaz aynı zamanda, yerden tasarruf sağlar. Gürültüye neden olabilecek kayış aksamını ortadan kaldırır. Direksiyon tepkisini geliştirmekte ve manevraları seri hale getirmektedir.

47

. Şekil 3.11: Elektro-Mekanik Direksiyon

Sistem sürücüye gerçek yol durumuna bağlı bir direksiyon döndürme kuvveti sunar. Sürücünün direksiyon hareketi, direksiyon mili ve ara mil üzerinden sonsuz dişliye ve direksiyon dişlisine aktarılır. Direksiyonun kendi kendine toplayarak düz hale gelmesi elektro-mekanik direksiyon sistemi tarafından desteklenir. Sistem yol tutuş hissini sürücüye aktarır. Sistem giriş ve çıkış sinyallerini ve direksiyon parçalarının çalışmasını izler. Elektro-mekanik direksiyon sistemi kompakt bir üniteye sahiptir. Bu ünite direksiyon dişlilerini, örneğin kontrol ünitesini, elektrik motorunu ve sensörleri kapsar. Bu sebeple karmaşık kablo tesisatına gerek yoktur. Karşılaştırma Ağırlık Güç tüketim Şehir içi Şehir dışı Mekanik direksiyon dişlileriyle karşılaştırıldığında ek yakıt tüketimi Hidrolik 16 kg 400 w 800-1000w 0,1 lt Elektro mekanik 11 kg 25w 10w 0,01 lt

48

Elektro-mekanik direksiyon siteminde yönlendirme. Burulma çubuğu mekanik olarak ara mil ve sonsuz dişliyi birbirine bağlar Şekil 3. üniversal bağlantı milinden önce yer alan parçalar tarafından gerçekleştirilir. Bu sistemde moment bir elektrik motoru tarafından desteklenir. Çubuk çelikten yapılmıştır ve boylamasına ekseni etrafında dönebilir. Direksiyon Kolonu ve Parçaları  Elektro-mekanik direksiyon sisteminin önemli parçaları şunlardır:  Direksiyon mili  Yükseklik ayarlı direksiyon kolonu borusu  Ara mil  Burulma çubuğu  Direksiyon moment sensörü ve direksiyon konum sensörünün bulunduğu sensör muhafazası  Elektrik motoru ve kaplin  Sonsuz tahrik dişlisi  Dişli kutusu muhafazası  Direksiyon kolonu elektronik kontrol ünitesi ve üniversal bağlantı mili Elektro Mekanik Direksiyon Sisteminin Parçaları Elektro-mekanik direksiyon sisteminin merkezi parçası burulma çubuğudur.12: Elektro-Mekanik Direksiyon Sistemi Parçaları 49 .

13:Burulma Çubuğu 50 . Bu küçük açı değişimi direksiyonun çevrilme işlemine başladığı anlamına gelir. Şekil 3.Bu bağlantı yardımıyla ara mil ve sonsuz tahrik dişlisi küçük bir açıyla döner.

Dişli oranı 22:1’dir.14: Elektrik Kontrolü Sensör Muhafazası Direksiyon konum sensörü ve direksiyon moment sensörü muhafazaya monte edilmiştir. Şekil 3. Mekanik gürültünün azaltılması amacıyla dişli halkası plastikten imal edilmiştir.Direksiyon Mekanizması Sonsuz dişli Sonsuz dişli elektrik motorunun da yer aldığı bir alüminyum dişli kutusuna yerleştirilmiştir.Dişli gövdesi ve sonsuz dişli metalden yapılmıştır. 51 . Sensör muhafazası sonsuz dişlinin üzerinde yer alır. Sensör muhafazası kontrol ünitesine soket ile bağlanır. Direksiyon Konum Sensörü Sonsuz dişli miline bağlıdır. Motor mili üzerindeki sonsuz dişli direksiyon mili üzerindeki dişliyle kavraşır. Direksiyon konum sensörü direksiyonun o anki konumunu izler.

Her iki durumda da arıza gösterge lambası yanacaktır. sonsuz dişli muhafazasına vidalanmıştır. Direksiyon moment sensör arızalanırsa sistem çalışmaz. Tepki verme süresinin çok kısa olması nedeniyle direksiyon döndürme hareketlerine ani bir şekilde cevap verir. Titreşimlerin aktarılmaması için bir kauçuk tampon ile bağlanmıştır. Elektrik motoru voltaj beslemesini elektronik kontrol ünitesi üzerinden alır Direksiyon Kontrol Lambası Bu uyarı lambası gösterge tablasında yer almaktadır. Burulma çubuğuyla birlikte dönen direksiyon moment sensörü. direksiyon üzerine etkiyen torkun 52 . Direksiyon Kontrol Ünitesi Kontrol ünitesi sonsuz dişli muhafazasına vidalanmış bir kasa içindedir.01 Nm değerini aşarsa kontrol ünitesi direksiyon çevirme desteğine ihtiyaç olduğunu kabul eder. Motor mili. Kontrol ünitesi arızalanırsa. Direksiyonun Çalışması Çizimde üst ve alt bölüm olarak ikiye ayrılmıştır. Direksiyon moment sensörü üst kısma direksiyon konum sensörü ise alt kısma yerleştirilmiştir. Motorun azami güç tüketimi 720 Wattır ve 2 Nm tork üretir. Hesaplanan moment 0. Burulma çubuğu da aynı anda döner. sonsuz dişliye esnek bir kauçuk kaplinle bağlıdır. Böylece motorun ilk çalışma torku sonsuz dişliye yumuşak bir şekilde aktarılır. Ara mil ile birlikte burulma çubuğunun dönme açısını izler. Sürücü direksiyonu çevirmeye başlar. Elektro-Mekanik Direksiyon Motoru Bu motor.Direksiyon Moment Sensörü Burulma çubuğuna bağlıdır. Kontrol ünitesi bu sinyale dayalı olarak moment hesaplamasını yapar. Kontrol ünitesi araç hızını da dikkate alarak sensörlerden gelen sinyalleri değerlendirerek gerekli direksiyon çevirme desteğini hesaplar. Kontrol ünitesi direksiyon sisteminde bir arıza tespit ederse gösterge tablosundaki uyarı lambası yanar. arıza gösterge lambası devreye girer. Direksiyon konum sensörü arızalanırsa <<kendi kendine aktif hizalama>> işlevi devre dışı kalır.

16: Direksiyon Döndürme Şeması 53 .15: Sensörler Şekil 3.Şekil 3.

Sonuç olarak. Sürücü direksiyona uyguladığı torku azaltırsa burulma çubuğunun burulması azalacaktır. Bu da direksiyon dişlisinin daha kolay bir şekilde dönmesine yardımcı olur.Yönünü ve şiddetini içeren sinyali kontrol ünitesine gönderir. Tekerlek ayarına bağlı olarak direksiyon sistemi aracın düz doğrultuda gitmesi için çalışacaktır. Elektrik motorunu çalıştırır. Kontrol ünitesi gerekli olan döndürme desteğini hesaplar.18: Bir Yönde Konum 54 . Direksiyon dişilisi üzerindeki geri toplama momenti sürücünün direksiyona uyguladığı torkun ve tork desteğinin toplamından fazlaysa sistem aracı düz doğrultuda hareket ettirecek şekilde direksiyonu toplayacaktır. sürücü ve motor tarafından aktarılan toplam torktur. Kontrol ünitesi elektrik motorunu devreye sokarak tork desteğini azaltır.17: Toplam Tork Çizelgesi Sürücü direksiyona uyguladığı torku artırırsa. Şekil 3. direksiyon moment sensörü kontrol ünitesine daha düşük sinyal gönderir. elektrik motoru tork desteğini artırır. Direksiyon dişlisine aktarılan tork. Şekil 3.

Araç hala düz doğrultuda hareket etmiyorsa bu durum direksiyon konum sensörü tarafından algılanır. Bu anda elektrik motoru devreden çıkar. Avantajları  İhtiyaca bağlı güç alımı sayesinde yakıt tüketiminin düşürülmesi her durumda optimal direksiyon hissi  Yoldaki girinti ve çıkıntılara karşı daha az duyarlık  Düz sürüş konumunda tekerleklerin aktif bir şekilde sıfırlanmasını sağlamak  Kabin içinde düşük gürültü oluşumu 55 . Elektrik motoru devreye girer ve direksiyon düz doğrultuya gelecek şekilde döndürülür.Kendi Kendine Aktif Hizalama Sürücü dönüş esnasında direksiyonu bırakırsa burulma çubuğu üzerindeki burulma ortadan kalkar. Sonuç olarak tork desteği ortadan kalkar.

Direksiyon simidini ve direksiyon milini sök ve kontrol ediniz. Onarım için gerekli yedek parçaları belirleyiniz ve temin ediniz. Sürücünün şikayetlerini dinleyiniz ve değerlendiriniz. Arızanın başka nedende kaynaklanıp kaynaklanmadığını kontrol ediniz. Akümülatörün şasi kablosunu çıkarınız. Aracı lifte kaldırmadan önce tekerlek bijonlarını gevşetiniz. Elektrik yardımlı direksiyon dişli kutusunu araç üzerinden sökünüz. Rotları sök ve kontrol ediniz. Yangın söndürme cihazını hazır bulundurunuz. Ön tekerleklerin bijonlarını uygun anahtar kullanarak sökme işlemini gerçekleştiriniz. Test sonucu değerlendirmenizi yaparken araç kataloğuna göre değerlendirmenizi yapınız. Direksiyon kutusuna araç üzerine bağlayan bağlantı elemanlarını sökünüz. Direksiyon sisteminin arızasını teşhis ediniz. Eğer araçta hava yastığı varsa araç kataloğundaki işlem sırasına ve kurallarına dikkat ederek işlemi gerçekleştir Direksiyon simidi ve milinde araç kataloğunda belirlenen kontrolleri yapınız Rotları sökerken uygun çektirme kullanınız. Araç kataloguna uygun belirtilen işlem sırasına uygun olarak direksiyon dişli kutusunu takınız. Tekerlekleri sökünüz. Aracı askıya alınız. Araç katalogunu göz önünde bulundurarak gerekli yedek parçaları tespit ediniz.UYGULAMA FAALİYETİ UYG ULAMA FAALİYETİ İşlem basamaklar Öneriler Test sonucu arıza bildirim formunu doldurunuz. Direksiyon dişli kutusunu takınız. 56 . Araç katalogunda belirlenen destek noktalarından aracı kaldırınız. Lift lastiklerinin aşıntısını kontrol ediniz. Rotlarda boşluk kontrolünü yapınız. Sürücünün şikayetleri doğrultusunda direksiyon arızasını tespit ediniz. Aracı sürücüsüyle birlikte yol testine tabi tutarak arızanın ortaya çıkmasını sağlayacak şartlarda sürünüz. Direksiyon kutusuna bağlı olan bütün elemanları sökünüz. Araç için gerekli çamurluk örtülerini örtünüz.

Tekerlek bijonlarını katalogda belirlenen değerde sıkınız. Direksiyon sistemini test ediniz. Direksiyon dişli kutusunu araç üzerine takınız. Araç kataloğunda belirlenen işlem sırasına uyunuz. Katalogda gösterilen tork değerinde bağlantı elemanlarını sıkma işlemini yapınız. Araç katalogunda belirlenen işlem sırasına göre direksiyon ortalamasını yapınız. Tekerlekleri takınız. Direksiyon milini ve direksiyon simidini takınız. Rotları takınız. Araca uygun yeni rot takımlarını araç kataloğuna uygun olarak takınız. Direksiyon ortalaması yapınız. Direksiyon simidini ve milini takarken kablo tesisatına dikkat ediniz. Direksiyon sisteminin bakım sonrasında düzgün çalışıp çalışmadığını test sürüşü yaparak kontrol ediniz 57 .Direksiyon dişli kutusunu araç üzerine takınız. Direksiyon düz konumda iken tekerlekler de düz konumda olmalıdır.

Lastikler aşınmıştır C. C. Vantilatör kayışından 4) Elektro mekanik direksiyon sisteminin çalışması için hangi sensörler gereklidir? A. Amortisörler arızalıdır 58 . Viraja girerken yüksek hızla girilmiştir B.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 1)Sürüş sırasında araç sağa çekiyorsa sebebini yazınız? A. direksiyon güç desteği için gereken hidrolik basınç nereden sağlanır? A. Rot bağlantıları aşınmıştır. Lastik hava basıncı eşit değil B. Yağ pompasından D. Direksiyon mili aşınmıştır D. Direksiyon moment sensörü C. Hall sensörü 5) Direksiyon sisteminde fazla boşluk olmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir? A. B. Lastiklerin hava basıncı çok düşüktür D. Viraja hızlı girilmiştir 2)Araç viraj alırken ses yapıyor sebebini yazınız? A. Direksiyon konum sensörü B. Direksiyon moment ve konum sensörü D. Sürücü aracı hızlı sürüyor C. Araç motorunun tahrik ettiği hidrolik pompadan B. Elektromotorun tahrik ettiği dişli pompadan C. Yaylar yağsız kalmıştır D. Tekerlekler balanssızdır 3)Elektro hidrolik direksiyonlarda. Lastiklerin hava basıncı çok yüksektir.

MODÜL DEĞERLENDİRME MODÜL DEĞERLENDİRME Aşağıdaki işlemlerde kendi çalışmanızı kontrol ediniz. PERFORMANS DEĞERLENDİRME TESTİ GÖZLENECEK DAVRANIŞLAR Sürücünün şikayetlerini dinlediniz mi? Sürücünün şikayetlerini değerlendirdiniz mi? Direksiyon sisteminin arızasını teşhis ettiniz mi? Aracı askıya aldınız mı? Tekerlekleri söktünüz mü? Direksiyon simidini ve direksiyon milini söktünüz mü? Direksiyon simidini ve direksiyon milini kontrol etiniz mi ? Rotları söktünüz mü? Rotları kontrol ettiniz mi? Direksiyon dişli kutusunu söktünüz mü? Direksiyon dişli kutusunu kontrol ettiniz mi? Onarım için gerekli yedek parçaları belirlediniz mi? Onarım için gerekli yedek parçalarını temin ettiniz mi? Direksiyon dişli kutusunu taktınız mı? Direksiyon dişli kutusunu araç üzerine taktınız mı? Hidrolik yardımlı direksiyon dişli kutusunu araç üzerinden söktünüz mü? Hidrolik yardımlı direksiyon dişli kutusunu söktünüz mü? Hidrolik yardımlı direksiyon dişli kutusunu kontrol ettiniz mi? Hidrolik pompayı motor üzerinden söktünüz mü? Hidrolik pompanın kontrollerini yaptınız mı? Onarım için gerekli yedek parçaları belirlediniz mi? Onarım için gerekli yedek parçaları temin ettiniz mi? EVET HAYIR 59 . Hedefe ilişkin tüm davranışları kazandığınız taktirde başarılı sayılırsınız.

Hayır olarak cevapladıklarınız faaliyete tekrar dönerek tekrarlayınız.Direksiyon dişli kutusunu taktınız mı? Direksiyon dişli kutusunu araç üzerine taktınız mı? Hidrolik pompayı motor üzerine taktınız mı? Elektrik yardımlı direksiyon dişli kutusunu araç üzerinden söktünüz mü? Elektrik yardımlı direksiyon dişli kutusunu söktünüz mü? Elektrik yardımlı direksiyon dişli kutusunu kontrol ettiniz mi? Onarım için gerekli yedek parçaları belirlediniz mi? Onarım için gerekli yedek parçaları temin ettiniz mi? Direksiyon dişli kutusunu taktınız mı? Direksiyon dişli kutusunu araç üzerine taktınız mı? Rotları taktınız mı? Direksiyon milini taktınız mı? Direksiyon direksiyon simidini taktınız mı? Tekerlekleri taktınız mı? Direksiyon ortalaması yaptınız mı? Direksiyon sistemini test ettiniz mi? Yukarıda vermiş olduğunuz cevapların evet olması gerekir. 60 .

Motorlu Taşıt Tekniği. İstanbul 1996  FİLDİŞ A. İstanbul 2001  STAUDT Wilfried. Eğitim Notları  www. MEB Yayınları. 2000  FORD. Altıncı Baskı.edu. Berispek.howstuffworks. T.com  www. Motorculuk Bölümü Şasi İş ve İşlem Yaprakları.MEB Yayınları. Muhtar. Yiğit. Otomotiv Teknolojisinin Temelleri. Şasi . Teknik ServisEğitimi  TOYOTA. Dördüncü Baskı. Temel Servis Bilgisi  WOLKSWAGEN.gazi. M. Ankara 2000  ANLAŞ İbrahim. Türkmen. MEB Yayınları. İ. Karasu.tr 61 . İkinci Baskı.obitet.KAYNAKLAR KAYNAKLAR  ALTIPARMAK Duran. Şasi Ders Notları. H.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful