T.C.

MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI

MEGEP
(MESLEKÎ EĞİTİM VE ÖĞRETİM SİSTEMİNİN GÜÇLENDİRİLMESİ PROJESİ)

DİREKSİYON SİSTEMLERİ

ANKARA 2005

İÇİNDEKİLER
AÇIKLAMALAR...................................................................................................................iii GİRİŞ........................................................................................................................................4 ÖĞRENME FAALİYETİ-1................................................................................................... 5 1. DİREKSİYON SİSTEMLERİ........................................................................................... 5 1.1 Görevleri.........................................................................................................................5 1.2. Genel Yapısı...................................................................................................................6 1.3. Direksiyon Usulleri........................................................................................................7 1.3.1. Bağımsız Ön Süspansiyon İçin Direksiyon Bağlantısı...........................................7 1.3.2. Sabit Akslı Tip Süspansiyon İçin Direksiyon Bağlantısı....................................... 7 1.4. Direksiyon Sisteminin Parçaları................................................................................... 8 1.4.1. Direksiyon Simidi...................................................................................................8 1.4.1.1. Görevi..............................................................................................................8 1.4.1.2. Yapısal Özellikleri...........................................................................................8 1.4.2. Direksiyon Mili ve Kovanı (Kolonu)..................................................................... 8 1.4.2.1. Görevi..............................................................................................................9 1.4.3.1. Çeşitleri......................................................................................................... 10 1.4.3.1.1. Mekanik Direksiyon Dişli Kutuları............................................................10 1.4.3.1.2. Hidrolik Yardımlı Direksiyon Sistemleri...................................................11 1.4.3.1.3. Elektrik Yardımlı Direksiyon Sistemleri....................................................11 1.4.4. Direksiyon Amortisörü......................................................................................... 12 1.4.5. Komuta Kolu (Pitman)......................................................................................... 12 1.4.6. Rotlar ve Rot Başları............................................................................................ 13 1.4.7. Deve Boynu.......................................................................................................... 14 1.4.8. Direksiyon Mafsalı............................................................................................... 14 1.4.9. Avare Kol............................................................................................................. 14 1.4.10. Hidrolik Direksiyon Pompası............................................................................. 15 1.2. MEKANİK DİREKSİYON SİSTEMLERİ..................................................................... 15 1.2.1. Genel Yapısı......................................................................................................... 15 1.2.2. Çalışması.............................................................................................................. 16 1.2.2.1. Kremayer ve Pinyon Tipi Direksiyon Dişli Kutusu...................................... 16 1.2.2.2. Döner Bilyeli Somun Tipi Direksiyon Dişli Kutusu.....................................16 1.2.3.Dezavantajları........................................................................................................ 16 UYGULAMA FAALİYETİ...................................................................................................17 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME....................................................................................... 19 ÖĞRENME FAALİYETİ-2................................................................................................. 21 2. HİDROLİK DİREKSİYONLAR.....................................................................................21

i

.........................................................26 UYGULAMA FAALİYETİ...................3........................................................................ 31 3. 58 MODÜL DEĞERLENDİRME................................................................................................. Dört Tekerlek Yön Kontrol Sistemleri...38 3.................................. 47 3.............................3................................................................1........................................................................... ELEKTRİK YARDIMLI DİREKSİYON SİSTEMLERİ...........................47 UYG.............................................................................................31 3.........2..............................................................61 ii .....Elektro Hidrolik Yardımlı Yön Kontrol (Direksiyon) Sistemleri........................... 56 ULAMA FAALİYETİ.........................................................................................................................21 2............................. 40 3....... 23 2.. Elektro Mekanik Direksiyon Sistemi..............................2...............................................................................................................1..............31 3....... Çalışması..........27 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME................................................................................5..... Hidrolik Güç Yardımlı Direksiyonlar..............................2.......................................................................................................56 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME.......................................................... Direksiyon Sitemlerinde Pasif Güvenlik Önlemleri. 59 KAYNAKLAR........................................... 29 ÖĞRENME FAALİYETİ-3.............. Genel Yapısı...........................4.. Direksiyon Sistemlerinin Arızaları ve Belirtileri................................................................................................................

otomotiv teknolojisine uygun takım sehpası ve takımlar. Modül sonunda yeterlilik kazanımlarınızı ölçen ölçme aracı size uygulanacaktır.AÇIKLAMALAR AÇIKLAMALAR KOD ALAN DAL/MESLEK MODÜLÜN ADI MODÜLÜN TANIMI SÜRE ÖN KOŞUL YETERLİK Direksiyon sisteminin ön düzen ve lastiklerin bakım ve onarımını yapmak. internet ortamı. Projeksiyon ve bilgisayarlar. Okulunuzun otomotiv bölümünden ve otomotiv sektör temsilcilerinden faydalanarak yapacağınız uygulamalar ile kendinizi değerlendireceksiniz. ORTAM: Atölye. 2. Mekanik direksiyon sisteminin bakım ve onarımını araç katalog değerlerine ve standartlara uygun olarak yapabileceksiniz. işletme. kontrolünün. ölçme araçlarına yer verilmiştir. ve onarım yöntemlerinin gösterildiği bir öğretim materyalidir. 40/32 MODÜLÜN AMACI EĞİTİM ÖĞRETİM ORTAMLARI VE DONANIMLARI ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME iii . 5250T0013 Otomotiv Teknolojisi Alanı Otomotiv Alanı Tüm Dallar Direksiyon Sistemleri Direksiyon sisteminin periyodik bakımının. teknoloji sınıfı. GENEL AMAÇ Direksiyon sistemini bakım ve onarımını yapabileceksiniz. yetkili otomotiv servisleri. 3. Bu modülde bulunan her bir faaliyetin sonunda kendi kendinizi değerlendirebileceğiniz. Hidrolik yardımlı direksiyon sisteminin bakım ve onarımını araç katalog değerine ve standartlara uygun olarak yapabileceksiniz. Elektrik yardımlı direksiyon sistemin bakım ve onarımını araç katalog değerine uygun olarak yapabileceksiniz. kütüphane. DONANIM: Şasi ve güç aktarma atölyesinde bulunan mekanik hidrolik ve elektrik yardımlı direksiyon sistemlerinin materyalleri. AMAÇLAR 1. mesleki eğitim merkezleri ve meslek odaları.

Eklenen bu yardımcı üniteler doğrultusunda sürücünün direksiyona olan hakimiyeti kolay ve zahmetsiz olması sağlanmıştır. direksiyon sistemi çeşitlerini parçalarını sistemin periyodik bakımını ve arızalarını standartlara uygun olarak kendi başınıza analiz ederek ve yorumlayarak çözümleyebileceksiniz. 4 . Taşıtlar kullanım amacına göre kendi aralarında kısımlara ayrılmaktadır. Bu modülle teknolojik gelişmeleri takip ederek kendinizi sürekli yenileyeceksiniz. Bu ihtiyacı direksiyon sistemi sağlar. Aracın toplam yükü ve çalışma şartlarına bağlı olarak yere iletilmektedir. Aracın sürücüsü aracı istenilen tarafa sevk ve idaresini yapmak ister.GİRİŞ GİRİŞ Değerli Öğrenci. Bu modülü başarı ile tamamlarsanız katılımcı. Bu gelişme doğrultusunda direksiyon sistemine teknolojiye paralel olarak direksiyon sistemine yardımcı ek üniteler eklenmiştir. Otomotiv dünyası değişen teknoloji ile birlikte sürekli gelişmektedir. Gelişen bu teknolojinin araçlara uyarlanması ile araç üzerindeki sistemlerde değişikler olmaktadır. Bu zorluluğun ortadan kaldırılması için direksiyon sistemleri geliştirilmiştir. Bu yükle beraber dönüş hareketinin sürücü tarafından gerçekleştirilmesi oldukça zorlaşmaktadır.

Bozuk yol yüzeyinden gelen darbelerin direksiyon hakimiyetinin kaybedilmesine neden olmamalıdır. ARAŞTIRMA Karayolu üzerindeki motorlu taşıtların nasıl komuta edildiğini gözlemleyiniz.ÖĞRENME FAALİYETİ-1 ÖĞRENME FAALİYETİ-1 AMAÇ Mekanik direksiyon sisteminin bakım ve onarımını araç kataloguna ve standartlara uygun olarak yapabileceksiniz. Araç dönüş işlemini tamamlandıktan sonra direksiyon simdi düz konuma sürücü fazla efor sarf etmeden dönebilmelidir. kolay ve muntazam bir şekilde çevirebilmelidir. Araç dar ve virajlı yollarda sürülürken direksiyon sistemi ön tekerlekleri çabuk.1: Direksiyon Sistemi 5 . Direksiyonu çevirmek için uygulanacak kuvvet. Şekil 1. 1.1 Görevleri Direksiyon sistemi aracın istenilen yöne kolay ve zahmetsiz yönlendirilmesine olanak sağlar. Direksiyon sistemi bir bakıma aracın kılavuz ve yol gösterici sistemidir. Yukarıdaki araştırma sorularını rapor halinde sınıfınızda sunmak üzere hazırlayınız. olumsuz bir etken yok ise fazla olmamalıdır. DİREKSİYON SİSTEMLERİ 1. Okulun otomotiv bölümünde ve motorlu taşıtlarda kullanılan yönlendirme sistemlerinin hareket iletim akışını izleyiniz.

Aynı zamanda araç hızlarında da artış olmuştur. ön akslar üzerindedir. sürücüye yol durumu ve araç dinamiği hakkındaki bilgileri de aktarmaktadır. direksiyon simidi direksiyon dişli kutusu. 6 . Direksiyon simidi herhangi bir yöne döndürüldüğü zaman. Aynı zamanda sistem. rotlar. Genel Yapısı Sürücünün direksiyon simidine uyguladığı çevirme hareketi . diğer taraftan da rotlara bağlanmışlardır. Bunlara bağlı olarak tekerlekler istenilen yöne doğru dönmeye zorlanır ve böylece istenilen yönde hareket eder.sistem tarafından ön tekerleklerin yönlendirilmesinde kullanılmaktadır. Ön tekerlekler. deve boynu yada dingil başları salıncak kollarına mafsallarla bağlanmıştır. Komuta kolunun bu ileri geri çalışması direksiyon deve boynu üzerinde etki yapar ve direksiyon deve boynunu ya da dingil başını iter veya çeker. Ön tekerlekler aracın gidiş yönünü bulmasına yardımcı olmaktadır. direksiyon deve boynu kolları ve tekerleklerden ibarettir. Şekil 1.2. Direksiyon sistemi sürücünün ön tekerlekleri çevirerek yönlendirmesi için tasarlanmıştır. Direksiyon. Uzun süre kullanılan sonsuz dişli sistemlerinin yerini hafif ve çabuk tepki veren sistemler almıştır. Direksiyon simidinden tekerleklere kadar uzanan bütün parça ve bağlantılar bu sistemi oluşturur. Bu iş direksiyon simidinin sürücü tarafından döndürülmesi ile gerçekleştirilir. Gelişen teknoloji ile birlikte araçlara eklenen sistemlerden dolayı ağırlıkları artmıştır. Küresel mafsallar dingil başının sağa sola dönmesine müsaade eder. Tekerlekler de dingil başlarına tespit edilmiş olduklarından dingil başının ya da direksiyon deve boynunun sağa sola hareketi tekere de aynı hareketi yaptırır ve böylece araç istenilen yöne sevk edilmiş olur. Ön akslarda başlık pimi yada küresel mafsallar üzerinden salıncak kollarına.1. Tekerlekler direksiyon deve boynu ya da dingil başları tarafından taşınmaktadır. direksiyon dişli kutusunun içindeki sektör dişlisi komuta kolunun sağa ya da sola hareket etmesine yol açar. Daha fazla güç kullanma gereği duyulmuştur.2:Kremayer Direksiyon Dişli Kutusu Basit bir direksiyon sistemi.

Bunu temin etmek için de çeşitli tipte bağlantı ve mafsallar tasarlanmıştır. 7 . Sabit akslı tip süspansiyonlarda araç gövdesinin dikey hareketleri tekerlek izinin (sağ ve sol tekerlekler arsındaki mesafe) değişmesine neden olmaz. kısa rot. Yani bir rot her iki tekerlek bağlantısında kullanılırsa tekerleklerin aşağı ve yukarı hareketinde toe-in bozulacaktır.3. Yapılan tasarımın uygunluğu ölçüsünde sürüş de istikrarlı olacaktır. Sabit Akslı Tip Süspansiyon İçin Direksiyon Bağlantısı Sabit akslı tip süspansiyonlar için direksiyon bağlantısı komuta kolu (pitman). Direksiyon bağlantısı.1. Böylece sağ ve sol deve boynu tek bir uzun rot ile bağlanabilir. direksiyon simidinin hareketini ön tekerleklere. Şekil 1. uzun rot.1. Bir uzun ara rot ile bağlantıları vardır. ve kollar direksiyon dişlisinin hareketini sağ ve sol ön tekerleklere aktarır.3: Mekanik Direksiyon Sistemi 1. Direksiyon Usulleri Direksiyon bağlantısı rotların bir birleşimidir. sürüş esnasında aşağı yukarı hareket etmelerine rağmen aktarabilmelidir. süspansiyonun yaprak makaslarının hareketi ile kısa rotun her iki ucundaki küresel bir mafsal ile aşağı yukarı hareketine müsaade edecek şekilde donatılmıştır.2. deve boynu ve rot başından ibarettir. 1. Bağımsız Ön Süspansiyon İçin Direksiyon Bağlantısı Sağ ve sol tekerlekler birbirinden bağımsız olarak aşağı yukarı hareket ettiğinden deve boynu arasındaki mesafe farklı olacaktır.3.3. Direksiyon dişlisi şaseye montaj edildiğinden kısa rot deve boynuna bağlıdır. Bu nedenle bağımsız süspansiyon tipler için direksiyon bağlantısında iki rot kullanılır.

1. Üzerlerine örtü malzemesi kullanılarak sürücünün daha iyi bir şekilde direksiyon simidini kavraması sağlanır. Pasif emniyet sebeplerinden dolayı günümüzde daha çok emniyet direksiyon simitleri kullanılmaktadır. 1.2. 1.2.4.1.4. Ayrıca sürücüye sabit sürüş ve viraj tutuşu için bir his sağlar ve emniyetli kullanımı sağlar. Direksiyon Simidi 1.4. Görevi Direksiyon simidi sürücünün uyguladığı hareketi direksiyon milinin dönmesini sağlar. Sürücünün yönlendirme hareketlerinin tekerleklere iletilebilmesi için çeşitli parçalara gereksinim duyulmaktadır. direksiyon simidi vasıtasıyla sürüş yönünü değiştirir.4: Sabit Akslı Tip Süspansiyon İçin Direksiyon Bağlantısı 1. 1. 8 . Direksiyon mili aracın gövdesine tespit edilmiş olan direksiyon kolonu borusu ile desteklenmektedir. Sürücü. direksiyon dişli kutusu ve direksiyon bağlantı kolu yardımıyla ön tekerleklere iletilmektedir. direksiyon mili.1. Direksiyon Mili ve Kovanı (Kolonu) Direksiyon mili sabit ve ayarlanabilir olmak üzere iki çeşittir.Şekil 1. Direksiyon Sisteminin Parçaları Yönlendirme hareketleri direksiyon simidi. Bu parçalar aracın tipine bağlı olarak farklılık gösterebilmektedir.4.4. Direksiyon simidinin dairesel hareketi direksiyon mili vasıtasıyla direksiyon dişli kutusunda bulunan istavroz dişlisine iletilmektedir.1. Yapısal Özellikleri Daha çok hafif metal alaşımlarından yapılır.

Kolon gövdeye kırılabilir bir braket ile bağlanmıştır. Hareketin iletilmesi sırasında döndürme kuvvetini artırarak sürücüye kolaylık sağlar. Direksiyon kolonu üzerinde aynı zamanda herhangi bir kaza anında darbeyi sönümleme mekanizması da yer alır.5: Direksiyon ve Mili 1.Şekil 1. Bu mekanizma bir çarpışma anında sürücünün zarar görmesine neden olabilecek darbeleri emer. Direksiyon simidi üzerinden verilen dairesel hareketi doğrusal harekete çevirerek direksiyon bağlantılarına iletir. Direksiyon ana mili direksiyon dişli kutusuna kayıcı mafsal veya mafsal istavrozu ile bağlanmıştır. 1.4. Böylelikle yoldan direksiyon kutusu vasıtasıyla gelen titreşimler direksiyon simidine azaltılmış bir şekilde iletilir.2.4.1. Sürücünün. Direksiyon kolonu direksiyon simidinin hareketini direksiyon kutusuna ileten ana direksiyon mili ile bu mili gövdeye bağlamaya yarayan kolon borusundan oluşmaktadır. Direksiyon mili ve etrafını saran direksiyon kolon borusu direksiyon sütunu olarak adlandırılır. Kremayer ve döner bilyalı direksiyon dişli kutuları daha çok kullanılmaktadır. 9 . Bazı araçlarda koruma için bir direksiyon kolonu borusu ile kaplıdır. Görevi Direksiyon siminden direksiyon dişli kutusuna güç aktarımını sağlar. direksiyon simidine uyguladığı döndürme kuvveti dişliler tarafından çoğaltılır ve rot bağlantıları aracılığı ile dingil başlarına ve tekerleklere iletilmesine yardımcı olur. Bir darbe geldiğinde bu braket kırılarak darbeyi sönümler.3 Direksiyon Dişli Kutusu Günümüzde en çok iki çeşit direksiyon dişli kutusu kullanılmaktadır.

1. Şekil1.3.7: Döner Bilyeli Direksiyon Dişli Kutusu 10 .1.3. Hareketin iletimi sırasında döndürme kuvvetini artırarak sürücüye kolaylık sağlar. Çeşitleri 1.4. Mekanik Direksiyon Dişli Kutuları Direksiyon dişli kutuları direksiyon simidi üzerinden verilen dönel hareketi doğrusal harekete çevirerek direksiyon bağlantılarına iletir.1.1.6: Kremayer Tip Direksiyon Dişli Kutusu Şekil 1. Sürücünün döndürme kuvveti dişliler tarafından çoğaltılır ve rot bağlantıları aracılığı ile dingil başlarına ve tekerleklere iletilir.4.

1.3. Bunu gerçekleştirmek için direksiyon dişli kutusunda meydana getirilen kuvvetin artırılması gerekir.1.9: Elektrik Yardımlı Direksiyon Sistemi 11 .3. Şekil 1.1. Bunun için hidrolik basıncından yararlanılmıştır.2. Bu motor gerçekte bir sonsuz dişliyi hareket ettirir.4.4. Hidrolik Yardımlı Direksiyon Sistemleri Hidrolik yardımlı güç direksiyonları direksiyon döndürme kuvvetini azaltmak ve sürücüye aracı daha kolay bir şekilde sevk ve komuta etme imkanı vermek üzere düzenlenmiştir.3. Elektrik Yardımlı Direksiyon Sistemleri Elektrik yardımlı direksiyon sistemi sürücü tarafından çevrilen direksiyonu bir elektrik motoru aracılığıyla destekler. Şekil 1.8:Hidrolik Direksiyon Sistemi 1.

10: Direksiyon Amortisörü 1. Kolun küçük ucu ise kısa rot küresel mafsal ile bağlanmıştır.4. Direksiyon Amortisörü Direksiyon amortisörü şasi ve direksiyon bağlantıları arasında direksiyon simidine tekerleklerden aktarılan titreşim ve yol darbelerini sönümler.5. Şekil 1.11: Direksiyon Komuta Kolu 12 . Şekil 1. Kolun daha büyük ucu direksiyon dişlisinin sektör miline ince frezelidir ve bir somun ile bağlanmıştır.1.4. Komuta Kolu (Pitman) Komuta kolu direksiyon dişlisinin hareketini kısa rota aktarır.4.

1. Uzun ara rot avara kola da bağlıdır.4. Şekil 1. Rot Başı Rot başları rotların ucuna bağlanarak deve boynunu .14: Kısa Rot 13 .12: Uzun Ara Rot Rot Kremayer ve döner–bilyeli direksiyonun üstündeki ayar borusunun içine vidalanmıştır.6. Rotlar ve Rot Başları Uzun Ara Rot Komuta kolu ve sağ sol rotlara bağlanmıştır. Komuta kolunun sağa ve sola hareketini ileri ve geriye aktaran bir bağlantı gibi çalışır.uzun ara rotu ile rotları birleştirir.13: Rot Başı Kısa rot Komuta kolunu deve boynuna bağlar. Şekil 1. Bu mafsallar arasındaki mesafenin ayarlanmasını sağlar. Şekil 1. Komuta kolunun hareketini rotlara aktarır.

ön tekerleklere yön verir. Deve Boynu 1.4.1. Şekil 1.8. Diğer ucu bir döner bağlantı ile uzun ara rota bağlanmıştır.17: Avare Kolu 14 .4.15.16:Direksiyon Mafsalı 1. Deve Boynu Kısa ve uzun rotların hareketini direksiyon mafsalına aktarır. Bu kol uzun ara rotun bir ucuna desteklidir ve uygun konumda uzun ara rotun hareketini sınırlar. Şekil 1. Direksiyon Mafsalı Ön tekerleklere uygulanan yüke destek olur.7.4. Direksiyon mafsalları süspansiyon kollarının rotilleri veya king pimleri etrafında dönerek.9. Avare Kol Avare kolunun mili gövdeye bağlanmıştır. Şekil1.

Günümüzde daha çok pinyon-kremayer ile döner bilyalı direksiyon çeşitleri kullanılmaktadır.2. Hareketlerini bir kayış aracılığı ile motordan alır. sonsuz vida–döner bilyeli somun. pinyon-kremayer. MEKANİK DİREKSİYON SİSTEMLERİ 1. Pompanın üstünde yer alan hidrolik tankı daima belirli seviyede hidrolik bir sıvı ile doldurulur ve sıvı seviyesi periyodik olarak kontrol edilmelidir. masura kanatlı veya kayıcı olmak üzere dört çeşittir. Hidrolik direksiyonlarda kullanılan pompalar: Paletli. Hidrolik Direksiyon Pompası Hidrolik basıncı meydana getiren hidrolik direksiyonlu sistemin parçasıdır. Direksiyon dişli kutuları direksiyon simidi üzerinden verilen döndürme hareketini doğrusal harekete çevirerek direksiyon bağlantılarına iletir. Hareketin iletimi sırasında döndürme kuvvetini artırarak sürücüye kolaylık sağlar. 15 . Şekil 1.18: Hidrolik Direksiyon Pompası 1. Sonsuz vida–sektör. kam–levye. sonsuz vida–rule makara mekanik direksiyon çeşitleridir. Genel Yapısı Araçların üzerinde kullanılan direksiyonların amacı aracın istenilen yöne sevkini sağlamak ve gidişi kontrol altında bulundurmaktır. Sürücünün döndürme kuvveti dişliler tarafından çoğaltılır.2.1. rotorlu. Mekanik direksiyon çeşitleri beş çeşittir.4.1.10. Rot bağlantıları aracılığı ile dingil başlarına ve tekerleklere iletilir.

Çalışması 1. Bilye ve somunun hareketlerinden dolayı bu sisteme döner bilyalı somun adı verilmiştir. Şekil 1.2.Borunun içinden geçer sonsuz vidanın ve somunun diğer ucundan tekrar kanallara dolmaya ve hareketlerini yeniden devam etmeye başlar. Kremayerin sağa-sola çizgisel hareketi direksiyon bağlantılarına iletilir. Somun kendisine bağlı bulunan sektör dişlisi tarafından sonsuz vida ile birlikte dönmekten alıkonulduğu için . Böylece dişlinin ve kremayerin üzerindeki her hareket doğrudan doğruya direksiyon kollarına iletilir.Bu sırada bilyeler birer birer içinde bulundukları kanallar içinde bulundukları kanallar içinden yollarının sonuna ulaşır ve burada bir borunun içine dolmaya zorlanırlar. Pinyon döndürüldüğü zaman kremayeri harekete zorlar. Kremayer ve Pinyon Tipi Direksiyon Dişli Kutusu Direksiyon mili bir üniversal mafsal üzerinden pinyonun miline bağlanır. Pinyon kremayer ile devamlı kavraşma halindedir ve sadece dönel hareket yapabilir. 1.3. Direksiyon geri toplama işlemi çok zayıftır.2.1.2. Döner Bilyeli Somun Tipi Direksiyon Dişli Kutusu Direksiyon simdi ve ona bağlı olan direksiyon mili dönmeye başladığında sonsuz vida bilyeler bir yataklama görevini yerine getirerek somunu desteklerler ve somunla birlikte gezinirler.2.2.19: Döner Bilyeli Somun Tip Direksiyon Dişli Kutusu 1. Sistemin hareket iletim tepkisi daha yavaştır. Yüksek hızlarda direksiyon hissinin azalmasına neden olur. Bu nedenle ancak kremayer hareket eder.Dezavantajları Sürücünün direksiyonu çevirmek için harcadığı kuvvet fazladır. 16 .sonsuz vidanın dönüş yönüne bağlı olarak aşağı yukarı bir gidip gelme hareketine girişir .1.2. Kremayerin uçları elastiki bir mafsal ve kısa rot üzerinden direksiyon kollarına (deve boyunlarına) bağlanmıştır.2..2.

•El frenini çekiniz. Tekerlekleri sökünüz. gerçekleştiriniz. arızasını teşhis •Yol testi yapınız. •Dişli kutusu yağlı tip ise yağını boşaltınız.. Rotları söküp kontrol ediniz. •Rotlarda boşluk kontrolünü yapınız. •Rotları sökerken uygun alet kullanınız. •Ön tekerleklerin bijonlarını tekerlekleri araçtan alınız. •Yapacağınız işlemlerde üretici firma talimatlarına uyunuz. •Direksiyon simidi ve milinde araç kataloğunda belirlenen kontrolleri yapınız. •Araçta hava yastığı varsa araç kataloğundaki işlem sırasına ve kurallarına dikkat ederek işlemi gerçekleştiriniz. Direksiyon simidini ve milini sökünüz ve •Direksiyon simidinin direksiyon miline kontrol ediniz. sisteminin dinleyiniz ve Öneriler •Sürücü şikayetlerini dinleyip not alınız. •Gerekli kontrolleri yapınız. sökünüz. •Direksiyon kutusuna bağlı olan elemanları Direksiyon dişli kutusunu araç üzerinden sökünüz. •Akümülatörün şasi kablosunu çıkarınız. sökerek Aracı askıya alınız. Direksiyon ediniz.UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ İşlem basamakları Sürücü şikayetlerini değerlendiriniz. •Direksiyon kutusuna araç üzerine bağlayan bağlantı elemanlarını sökünüz. •Aracı lifte kaldırmadan önce tekerlek bijonlarını gevşetiniz. Direksiyon dişli kutusunu söküp kontrol •Direksiyon dişli kutusunu araç kataloğu işlem sırasına göre sökme işlemini ediniz. takıldığı noktaya işaret koyunuz. •Araç katalogunda belirlenen destek noktalarından aracı kaldırınız. •Güvenlik tedbirlerini alınız. •Direksiyon arızasını tespit ediniz. •Araç için gerekli çamurluk örtülerini örtünüz. Onarım için gerekli yedek parçaları •Değişmesi gereken parçaların tespit 17 .

Direksiyon ortalaması yapınız. Direksiyon sistemini test ediniz. •Araç katalogunda belirlenen işlem sırasına uyunuz. Rotları takınız. formunu doldurunuz. ediniz. 18 . •Direksiyon sisteminin bakım sonrasında düzgün çalışıp çalışmadığını test sürüşü yaparak kontrol ediniz. kutusuna bağlanan elemanları takınız. •Tekerlek bijonlarını katalogda belirlenen değerde sıkınız.belirleyip temin ediniz. •Direksiyon simidini ve milini takarken kablo tesisatına dikkat ediniz. Tekerlekleri takınız. •Araç kataloguna uygun belirtilen işlem sırasına uygun olarak direksiyon dişli kutusunu takınız. •Parçaları temin ediniz. •Rotları araç kataloguna uygun olarak takınız. Direksiyon milini ve direksiyon simidini •Sökerken yaptığınız işaretlemelere dikkat takınız. Direksiyon dişli kutusunu araç üzerine •Direksiyon dişli kutusunu araç üzerine sabitleyen bağlantı elemanlarını ve dişli takınız. Dişli kutusunu takınız. •Direksiyon düz konumda iken tekerlekler de düz konumda olmalıdır. •Direksiyon ortalamasını yapınız.

Rotlar B. Deve boynu D. 6. 19 . Deve boynu D. ( 9. Deve boynu D. ) Direksiyon ana mili direksiyon dişli kutusuna kayıcı mafsal ile bağlanmıştır. ) Direksiyon simidine tekerleklerden aktarılan titreşimleri emen komuta koludur. Direksiyon mili B. Rot başı B.Aşağıdakilerden hangisi direksiyon sisteminin parçalarından değildir? A. Direksiyon simidi hangi parça aracılığıyla dişli kutusuna hareket iletir? A. Deve boynu C.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 1. Şaft 2. Dişli kutusu C.Direksiyon dişlisinin hareketini kısa rota aktaran parça aşağıdakilerden hangisidir? A. Mafsal Aşağıdaki ifadeler doğru olanlara D. Rot başı C. ) Uzun ara rot hareketini deve boynu sınırlar.Aşağıdakilerden hangisi aracı istediği yöne sevk eder? A. Avare kol D. Komuta kolu B. Mafsal 5. ( 7. ) Mekanik direksiyonlarda direksiyon geri toplama işlemi çok kuvvetlidir. Tekerlek 3. ( 10. Rotlar C. Direksiyon simidi B. Pitman kolu 4. ( 8. Süspansiyon C. Fren D. Aşağıdakiler hangisi dairesel hareketi doğrusal harekete çevrilir? A. ( ) Direksiyon milinin etrafını saran parça direksiyon kovanıdır. yanlış olanlarla Y harfi koyunuz.

CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 D A B A A Doğru Doğru Yanlış Yanlış Yanlış 20 .

Rapor haline getirip sınıfta sununuz. direksiyon dişlisinin dişli oranının artmasıyla azaltılabilir. Direksiyon döndürme kuvveti.ÖĞRENME FAALİYETİ-2 ÖĞRENME FAALİYETİ-2 AMAÇ Hidrolik yardımlı direksiyon sisteminin bakım ve onarımını araç katalog değerine ve standartlara uygun olarak yapabileceksiniz. 2. Bu yardımcı sistemlerden biri hidrolik yardımlı direksiyon sistemidir. Ancak bu durum virajlarda dönmeyi zorlaştırır. Genel Yapısı Sürüş konforunu artırmak için modern otomobillerde geniş tabanlı ve düşük basınçlı lastikler kullanılmakta bunun sonucunda da lastik sürtünmesi nedeniyle daha fazla direksiyon döndürme kuvveti gerekmektedir. HİDROLİK DİREKSİYONLAR 2. Bu nedenle direksiyon döndürme kuvveti küçük tutulmak istendiğinde bazı yardımcı sistemlere ihtiyaç vardır. ARAŞTIRMA Hidrolik direksiyonlu araçların mekanik direksiyonlu araçlardan farkını araştırınız.1. 21 . Daha büyük bir döndürme kuvveti sağlamak için geniş direksiyon simidi kullanılarak kolay dönüş sağlanabilir. Mekanik direksiyona ek olarak sonradan hidrolik yardım takılıp takılamıyacağını ve nedenlerini araştırınız.

Şekil 2.2: Hidrolik Servo Direksiyon Sistemi 22 . Direksiyon döndürme kuvvetini azaltmak için direksiyon dişli kutusunda meydana getirilen döndürme momentini kuvvetlendirmek gerekir. Bu amaçla hidroliğin basıncından faydalanılmıştır.Şekil 2.1:Hidrolik Direksiyon Sistemi Direksiyon döndürme kuvvetini azaltmak ve sürücünün daha kolay bir şekilde aracı yönlendirilmesini sağlamak üzere çeşitli sistemler geliştirilmiştir.

Bu nedenle.Şekil 2. Bunlardan birincisinde pompanın hareket edebilmesi için motor gücünden faydalanılır. Çünkü silindir pistonunun her iki tarafındaki basınç eşittir. Şekil 2. Çalışması Nötr Pozisyonu Hidrolik yağı pompadan kumanda valfine gönderilir. direksiyon ana miline bağlı bir kumanda valfi ile sağlanır. Hidrolik basınçtaki değişim. İkincisinde ise bağımsız bir elektrik motoru kullanılır.2. 2. Hidrolik silindirde basınç oluşmaz. daha fazla direksiyon kuvveti gerektiğinde basınç yükseltilir. Bu yardım miktarı hidrolik basıncın miktarına bağlı olarak pistonun üzerine uygulanır.4: Hidrolik Silindirde Nötr Pozisyon 23 . Piston bu durumda herhangi bir yöne hareket etmez.3:Hidrolik Servo Direksiyonun Kesit Görünüşü Döndürme kuvvetine yardımcı olan iki ayrı tip direksiyon sistemi vardır. Kumanda valfi nötr pozisyonunda ise hidroliğin hepsi kumanda valfinden ve emniyet valfinden geçerek pompaya geri döner. Hidrolik basınç kremayerin hareket edebilmesi için pinyon dişliye yardım eder. Her ikisi de hidrolik basınç üretir.

sürücü direksiyonu döndürebilmelidir. Motor Devir Hissedici Tip Hidrolik direksiyon pompalarının çoğu. Gerekli yağ basıncı pompa tarafından sağlanır. pompanın dönme devrini hesaba katmaksızın dişli kutusuna sabit debide hidrolik gönderir. Hidrolik Direksiyon Sisteminin Parçaları Hidrolik Pompa Hidrolik direksiyon sistemi yüksek basınçlı yağ ila çalışır. 24 . Araç Hızını Hissedici Tip Araç hızı bir hız sensörü tarafından hissedilir ve pistonun üzerine uygulanan hidrolik basınç değiştirilir. basınç değişimine neden olur.Dönüş Sırasında Direksiyon ana mili herhangi bir yönde döndürüldüğünde kumanda valfı da hareket eder ve hidrolik kanalın biri kapanır. Ancak bütün bu arızalar direksiyonun döndürülmesine engel olmayacaktır. Uygun direksiyon döndürme kuvveti elde etmek için bazı araçlarda hidrolik direksiyon sistemine özel bir donanım eklenmiştir. kontrol valfinden pompaya geri döner. Yüksek hızlarda daha az döndürme kuvveti gerektiğinden basınç azaltılır. Araç hızında değişme olduğu zaman yani yavaşladığı ve durduğu zaman direksiyon döndürme kuvvetini azaltmak için hidrolik basınç artırılır. Akış oranı değişimi. Şekil 2. Böylece pistonun üzerine uygulanan basınç azalır. Diğer kanal açılır ve hidrolik akış oranında değişime neden olur. Pistonun her iki tarafında bir basınç farkı oluşur ve piston daha düşük basıncın olduğu tarafa doğru hareket eder. Ancak devir hissedici tip pompalarda hidroliğin debisi belirli bir devrin üstünde azalır. Aynı zamanda da yol şartları sürücüye aktarılmalıdır.5: Hidrolik Silindirde Çalışma Konumu Uygun Direksiyon Kuvveti Hidrolik direksiyon. Uygun direksiyon döndürme kuvveti her şartta ve konumda. Yol Hissi (Direksiyon Hissi) Hareket halinde aracın tekerlekleri tarafından direksiyon simidine iletilen dirençten doğan his önem taşır. Silindirin düşük basınç tarafındaki hidrolik. Taşıt hızlandığında ve sürtünme kuvveti azaldığında daha az bir direksiyon döndürme kuvvetine ihtiyaç duyulur. Bir arıza nedeniyle pompadan direksiyon kutusuna hidrolik akışı kesildiğinde. her hız kademesinde elde edilebilmelidir. Eğer pompa kayışı kopar veya hidrolik sistemde bir kaçak meydana gelirse direksiyon sistemindeki hidrolik takviye ortadan kalkar. döndürme kuvvetini azaltmak için kullanılan bir mekanizmadır. Bu durumda direksiyonu çevirmek için daha fazla döndürme kuvveti gerekecektir.

6: Hidrolik Direksiyon Dişli 25 . Bu görevi akış kontrol valfi sağlamaktadır. Akış Kontrol Valfi Kutusu Akış kontrol valfi. Pompa devri arttığında yağın debisi de artacağından daha fazla hidrolik güç elde edilmiş olur. Maksimum hidrolik basınç direksiyon simidinin sağa veya sola tam döndürülmesiyle oluşur. Bu dezavantajı ortadan kaldırabilmek için devir değişikliğine bağlı olmaksızın sürekli sabit debi sağlayacak bir sisteme ihtiyaç vardır. Kontrol spoolu(makara) içerisine yerleştirilmiş akış kontrol valfi ile donatılmışlardır. Bu tip hidrolik direksiyon sistemi devir hissedici tip olarak tanımlanmaktadır. Bazı pompalarda kontrol spoolu(makara) ile birlikte akış kontrol valfı de kullanılmaktadır. Şekil 2. Bu tip direksiyon sistemleri devir hissedici tip olarak adlandırılır. Böylece pompa belli bir devrin üstüne çıktığında basılan yağ miktarı azaltılmaktadır. Bu daha az Şekil 2. Pompaların her iki tipinde de maksimum hidrolik basıncın kontrolü için akış kontrol valfinin içerisine bir tahliye valfi yerleştirilmiştir. Bu durum direksiyon hakimiyeti açısından bir dezavantajıdır. pompa gövdesine veya ayrı bir yere monte edilmiştir. Pompadan direksiyon dişli kutusuna olan akış hacmi yüksek hızda sürüş esnasında azalır ve daha az direksiyon yardımı elde edilir. motor devrine bağlı olmaksızın sabit debide yağın pompadan direksiyon kutusuna gönderilmesini düzenler. Hidrolik depo. Bu sayede yüksek hızlarda bile uygun direksiyon performansı elde edilebilir. Hidroliği belirli bir basınçla direksiyon dişli kutusuna gönderir. Bu olay daha az direksiyon döndürme kuvveti gerektirir.Depo Hidrolik direksiyonun yağına depoluk eder. Direksiyon döndürme kuvveti de devir ile değişir.7: Depo direksiyon döndürme kuvveti demektir. Hidrolik pompanın gönderdiği yağın debisi devir ile orantılı olarak değişir. Pompa Gövdesi Pompa hareketini motor krank mili kasnağından bir kayış veya elektrik motorundan alır. Araç hızlandığında lastik direnci vardır. Pompa debisi pompa devri artıkça artar ancak direksiyon kutusuna giden yağın debisi azalır. Bazı hidrolik direksiyon sistemlerinde yüksek hız esnasında daha az hidrolik basınç gönderilerek direksiyon hissinin elde edilmesi sağlanmıştır.

Bu sorunu çözmek için araçlara rölanti yükseltici ilave edilmiştir. Hidroliğin harici kaçaklarını önleyen.Relanti yükseltici cihaz Pompa. Motor çalışmadığı zamanlarda direksiyon simidinin döndürülmesi zorlaşmaktadır. silindirin her iki tarafında birer yağ keçesi vardır. hidrolik içindeki piston. Hidrolik Güç Yardımlı Direksiyonlar Avantajları Sürücünün yönlendirme için harcadığı güç en aza indirilerek sürücünün yorulmasını engeller. Hidrolik pompa motordan ek bir güç çektiği için yakıt ekonomisi kötüleşmektedir.ve motor rölanti devrinde bir azalmaya neden olur. Direksiyon herhangi bir yöne döndürüldüğünde ise kumanda valfi hidrolik yağı pistonun bir yüzeyine doğru yönlendirir. Direksiyon simidi düz sürüş pozisyonunda iken kumanda valfi de düz konumdadır. Hidrolik basınç kaçağı . Dezavantajları Yeni ek sistemler kullanarak parça sayısı artmış ve maliyet fazlalaşmıştır. Bu esnada pompanın üzerinde bir yük vardır. Dişli kutusu. 26 .pistonun iki yönünden birine işleyerek kremayeri hareket ettirir. Yeni ek sistemler kullanarak karmaşık bir yapı oluşmuştur ve bakımı zorlaşmıştır. Lastik patlamaları sırasında direksiyonun kontrolün kaybedilmesini önler ve güvenirliği arttırır. 2. Yoldaki bazı tepkilerin sürücü tarafından direksiyonda hissedilmesini azaltır. Pompa gövdesine monte edilmiş hava kontrol valfine hidrolik basınç etki ettiğinde motora giren hava miktarı değiştirilerek motor devri yükseltilir. Direksiyon belli bir manevra sırasında dönme miktarı azaltır.piston üstündeki piston keçesiyle önlenir. kremayer dişli mili üstüne yerleştirilmiştir ve hidrolik pompanın meydana getirdiği hidrolik basınç . Pompaya aşırı yük uygulandığında rölanti devrini artırır. Bu durumda hidrolik pompanın bastığı yağ piston yüzeylerini etkilemeyip rezervuar tanka geri döner.3. pistonun aksi tarafı ise kumanda valfi üzerinden rezervuar tanka açılır. Kumanda valf mili direksiyon simidine bağlıdır. direksiyon simidi sağa veya sola tam döndüğü zaman maksimum hidrolik basınç üretir.

Direksiyon ediniz. Hidrolik borularının ucunu yukarı gelecek şekilde tespit ediniz. sisteminin dinleyiniz arızasını ve teşhis Öneriler •Sürücü şikayetlerini dinleyip not alınız. •Rotlarda boşluk kontrolünü yapınız. •Araçta hava yastığı varsa araç katalogundaki işlem sırasına ve kurallarına dikkat ederek işlemi gerçekleştiriniz. Rotları söküp kontrol ediniz. •Akümülatörün şasi kablosunu çıkarınız. 27 . •Direksiyon simidinin direksiyon miline takıldığı noktaya işaret koyunuz. •Aracı lifte kaldırmadan önce tekerlek bijonlarını gevşetiniz. Tekerlekleri sökünüz. •Hidrolik sıvısını sistemden boşaltınız. Aracı askıya alınız. Direksiyon simidini ve milini sökünüz ve kontrol ediniz. •Yol testi yapınız. •Ön tekerleklerin bijonlarını sökerek tekerlekleri araçtan alınız.. •Araç için gerekli çamurluk örtülerini örtünüz. •El frenini çekiniz.UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ İşlem basamakları Sürücü şikayetlerini değerlendiriniz. •Araç katalogunda belirlenen destek noktalarından aracı kaldırınız. Hidrolik yardımlı direksiyon dişli kutusunu araç üzerinden sökünüz Hidrolik yardımlı direksiyon dişli kutusunu söküp kontrol ediniz. •Yapacağınız işlemlerde üretici firma talimatlarına uyunuz. Hidrolik pompayı motor üzerinden söküp kontrollerini yapınız. •Direksiyon dişli kutusunu araç katalogundaki işlem sırasına göre sökünüz. •Rotları sökerken uygun alet kullanınız. Direksiyon kutusunu araç üzerine bağlayan bağlantı elemanlarını sökünüz. Direksiyon kutusuna bağlı olan bütün elemanları sökünüz. •Direksiyon arızasını tespit ediniz. •Direksiyon simidi ve milinde araç katalogunda belirlenen kontrolleri yapınız. •Güvenlik tedbirlerini alınız. •Hidrolik pompayı motor gövdesine bağlayan bağlantı elemanlarını gevşetip kayışın zarar görmesini engelleyiniz. Araç katalogunda belirtilen kontrol esaslarına uyunuz.

Araç katalogunda belirlenen işlem sırasına göre direksiyon ortalamasını yapınız. •Direksiyon sisteminin bakım sonrasında Direksiyon sistemini test ediniz. Araç kataloğunda belirlenen işlem sırasına uyunuz. takınız. bağlantı elemanlarını sıkınız.parçaları •Araç katalogunu göz önünde bulundurarak gerekli yedek parçaları tespit ediniz. •Tekerlek bijonlarını katalogda belirlenen Tekerlekleri takınız. sırasına uygun olarak direksiyon dişli kutusunu takınız. değerde sıkınız. •Hidrolik pompayı motor üzerindeki bağlantı kısmına takınız. dikkat ediniz. Kayış gerginliğini katalog değerine uygun ölçüde ayarlayınız. Onarım için gerekli belirleyip temin ediniz. Hidrolik pompayı motor üzerine takınız. •Direksiyon düz konumda iken tekerleklerinde düz konumda olmasına Direksiyon ortalaması yapınız. Direksiyon dişli kutusunu araç üzerine •Katalogda gösterilen tork değerinde takınız. •Aracın rot takımlarını araç kataloğuna uygun olarak takın Rotları takınız. yedek ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 28 . düzgün çalışıp çalışmadığını kontrol ediniz. •Araç kataloguna uygun belirtilen işlem Direksiyon dişli kutusunu takınız. Ön düzen ayarı yapılana kadar her iki rot uzunluklarını uygun ölçüde ayarlayarak sıkın •Direksiyon simidini ve milini takarken Direksiyon milini ve direksiyon simidini kablo tesisatına dikkat ediniz.

Kumanda valfi B.( )Araç hızlandığı zaman daha az lastik direnci vardır 10.( )Sonsuz vida ve sektör dişlisi .( ) Direksiyon hissi direksiyon simidinin döndürülmesi sırasında hissedilen dirence denir 8. Akış kontrol valfi B.( )Pompa .yanlış olanlarla Y harfi koyunuz. Elektrik motoru D.( )Hidrolik yardımlı direksiyonu olan aracın motoru durursa direksiyonu kullanmak mümkün değildir. Tekerlekleri çevirmek C. Hidrolik silindir 4) Hidrolik direksiyonlarda pompa hareketini nereden alır? A. Hidrolik depoya D. Pompa C.direksiyon simidi sağa veya sola tam döndüğü zaman maksimum güç üretir CEVAP ANAHTARI 29 . Akış kontrol valfine B. Alternatörden 5) Hidrolik pompa ürettiği basınçlı hidroliği nereye gönderir? A.direksiyon dişli kutusunun içindeki ana parçalardandır. 9. Hidroliği yönlendirmek B. 7. 6. Hidrolik basıncı artırmak D. Elektrik motorundan B. Vantilatörden D. Araç motorundan C. Rotları harekete geçirmek 2) Aşağıdakilerden hangisi hidrolik direksiyon sisteminin parçası değildir? A. Pompa 3) Motordaki değişik devirlere göre sabit debi sağlayan aşağıdakilerden hangisidir? A. Hidrolik silindir C.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 1) Aşağıdakilerin hangisi hidrolik silindirin görevidir? A. Kayış D. Direksiyon dişli kutusuna C. Silindir pistonuna Aşağıdaki ifadelerden doğru olanlara D .

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 D C A B B Doğru Doğru Yanlış Yanlış Doğru 30 .

Bu nedenle ortaya çıkacak problemler sürücüye direksiyon sisteminden gibi görünse bile süspansiyon sistemi içindeki problemler arızanın asıl sebebi de olabilmektedir. Bu nedenle.ÖĞRENME FAALİYETİ-3 ÖĞRENME FAALİYETİ-3 AMAÇ Elektrik yardımlı direksiyon sistemin bakım ve onarımını araç katalog değerine uygun olarak yapabileceksiniz.muhtemel sebepleri ve tamir yöntemleri aşağıdaki tablolarda gösterilecektir. Elektrik yardımı mekanik direksiyon sistemlerine sonradan adapte edilebilir mi? Araştırma sonuçlarını rapor haline getirip sınıfta sununuz. 3. 31 .Çünkü pompa hareketini motordan almaktadır. Bu arızalar mekanik direksiyon sistemlerindeki arızalarla benzerlik göstere bilirler. karar vermeden önce.1. ARAŞTIRMA Çevrenizde elektrik yardımlı direksiyon sistemine sahip araç çeşitlerini araştırınız. 3. Oto yolda hızla giderken ve direksiyonun pek az bir takviye gereksinimi olduğu bir durumda dahi pompa bütün hızıyla çalışmaktadır. ELEKTRİK YARDIMLI DİREKSİYON SİSTEMLERİ Hidrolik direksiyon pompaları bazı durumlarda yetersiz kalmaktadır. süspansiyon. Hidrolik direksiyon sistemlerinde oluşabilecek arızalar. motor düşük devirde çalışacağından pompa da yavaş dönmektedir.En çok takviye düşük hızlarda ve park esnasındaki manevralarda gerekirken. akslar ve şasi arasında ki yakın ilişki unutulmamalıdır. Aşağıda bütün arızalar da verilecektir. yerden tasarruf sağlamakta. direksiyon sistemi içinde yer alan problemleri göz önüne almak ve diğer bütün olası nedenleri kontrol etmek. bize zaman ve efor tasarrufu sağlayacaktır. gürültüye neden olabilecek kayış aksamını ortadan kaldırmakta direksiyon tepkisini geliştirmekte ve manevraları seri hale getirmektedir. Sistem sadece yakıt ekonomisini geliştirmekle kalmaz aynı zamanda. Direksiyon Sistemlerinin Arızaları ve Belirtileri Direksiyon sistemi kontrol edilirken. Bu sorunun çözümü için geliştirilen sistemde direksiyon sisteminin elektronik kontrollü bir elektrik motoruyla çalıştırılmasıdır. direksiyon sistemi ve ön tekerlekler.

buna aşağıda yazılı arızaların biri veya birkaçı neden olabilir. sola ve sağa. ileri ve geri hareketi ve direksiyon simidinin ana mil üzerindeki bağlantısının iyi olup olmadığının kontrolü. çok az bir boşluk olması beklenir Bu nedenle. ana mil bilyalarının gevşek olup olmadığı ve direksiyon kolonunun bağlantılarının sıkılığının kontrol edilmesidir. direksiyon simidi hafifçe döndürüldüğünde ön tekerlekler döner. Direksiyon simidi boşluğunun kontrolü Araç düz sürüş konumunda iken. Direksiyon kolunun kontrolü Direksiyon simidinin yukarı ve aşağı. aracın yolda gezmesine ve bir tarafa gezmesine sebep olacaktır. Fakat ön tekerleklerin tam dönmesi için yeterli değildir Bu esnadaki direksiyon simidi hareketinin miktarına direksiyon simidi boşluğu deyebiliriz.' den daha fazla değildir. direksiyon sistemindeki parçaların gevşemesi ve mafsalların aşınması sonucunda oluşan aşırı bir boşluk. Kabul edilebilir boşluk limiti araç modeline göre değişiklikle birlikte 30 mm. Direksiyon simidi somunu yetersiz sıkılıkta Direksiyon dişlisinin aşınması veya yanlış ayar Aşınmış bağlantı mafsallar Gevşek konsol bağlantıları Gevşek tekerlek bilyeleri Gevşek ana mil mafsalları 32 . Bu da lastiklerde anormal aşıntılara ve titreşimlere neden olacaktır. Eğer boşluk fazla ise.Arıza Bulma Aşırı Direksiyon Simidi Boşluğu Direksiyon sisteminde bir çok mafsal olduğundan.

Direksiyon çolak kolu ve bağlantısını ayırarak. 33 . Eğer herhangi bir gevşeklik bulursa. Boşluğu ayak freni uygulandıktan sonra tekrar kontrol edildiğinde boşluk azalmışsa. problem tekerlek bilyalarından başka bir yerden geliyor demektir. Aracın önü krikoda iken . yağ veya gres azalması.bilya veya burçlarda bir arıza olmasına neden olur.Direksiyon Bağlantılarının Gevşekliğinin Kontrolü Aracın önü krikodayken. Sert Direksiyon Direksiyon simidi içinde aşın direnç veya tekerleklerde aşırı bir toparlanma kuvvetinin oluşması direksiyon simidinin sert çalışmasına neden olur. tekerleğin her birinin üstünden ve altından tutarak sallanması ile gevşekliği kontrol edilir. bağlantılar veya tekerlek bilyaları muhtemelen gevşemiştir. çolak kol çevrilir. Eğer onlarda aşın boşluk varsa. rotillerde ve tekerlek bilyalarında aşınma mevcuttur. muhtemelen süspansiyon kolu burçlarında.direksiyon dişli ve direksiyon bağlantılarını ayırarak her bir parçanın ayrı ayrı kontrolüne müsaade eder. ve yandan yana hareket ettirilerek kontrol edilir. ön tekerleklerin ileri ve geri. ön yükleme ayarında yanlışlık. Eğer ağırsa. rotiller veya kin pim arızalıdır. Direksiyon Simidi Boşluğunun Kontrolü Tekerlek Bilyesi Gevşekliğinin Kontrolü Aracın önü krikoda iken.direksiyon dişlisinde bir arıza. Eğer direksiyon kutusu çalışması sertse . Aşırı kaster de muhtemelen sert direksiyona neden olacaktır. Eğer boşluk tamamen ortadan kalkmışsa boşluğun nedeni tekerlek bil yalan demektir.

oluştuğu zaman aracın arzu edilen yönde gitmesi için sürücünün direksiyon simidini sürekli düzeltmeye çalışması gerekir. bağlantılar veya tekerlek bil yaları muhtemelen gevşemiştir. ön tekerleklerin ileri ve geri.Yolda Gezme Yolda gezmenin anlamı. Aracın önü krikodayken. Direksiyon bağlantılarının gevşekliğinin kontrolü. Bu. ve yandan yana hareket ettirilerek kontrol edilir. "Direksiyon Sisteminde Aşın Boşluk " ve "Sert Direksiyon" kısımlarında açıklanan nedenler. 34 . aracın direksiyon ile yönlendirildiği istikametin dışına çıkma eğiliminde olmasıdır. aracın yolda gezmesine de neden olabilir. Eğer onlarda aşın boşluk varsa.

ön yükleme ayarında yanlışlık . Bu sağ ve sol tekerlekler arasında dönme dirençleri içinde veya sağ ve sol direksiyon aksları etrafında işleyen momentler içinde büyük farklılıklar olduğu zaman. sürücü aracı düzgün bir konumda sürmeye çalışır iken aracın bir tarafa aktığı hissedilir. 35 . tekerleğin her birinin üstünden ve altından tutarak sallanması ile gevşekliği kontrol edilir. Boşluğu ayak freni uygulandıktan sonra tekrar kontrol edildiğinde boşluk azalmışsa problem tekerlek bilyalarından başka bir yerden geliyor demektir Eğer boşluk tamamen ortadan kalkmışsa boşluk tamamen nedeni tekerlek bilyaları demektir. muhtemelen süspansiyon kolu burçlarında. Normal Sürüş Esnasında Aracın Bir Tarafa Çekmesi Bunun anlamı şudur. Direksiyon dişlisi ve direksiyon bağlantılarını ayırarak. Tekerlek bilyesi gevşekliğinin kontrolü. bilya veya burçlarda bir arıza olmasına neden olur. muhtemelen yolda gezme meydana gelir. yağ veya gres azalması. Aracın önü krikoda iken. rotillerde ve tekerlek bilyalarında aşınma mevcuttur. Eğer direksiyon kutusu çalışması sertse. Eğer herhangi bir gevşeklik bulunursa. direksiyon dişlisinde bir arıza.Aracın önü krikodayken. her bir parçanın ayrı ayrı kontrolüne müsaade eder. Eğer kaster çok küçük veya negatifse veya toe-in veya toe-out aşın ise. aracın bir tarafa çekmesi şeklinde ortaya çıkar.

Yüksek hızlarda ortaya çıkan vibrasyonlar da titreme olarak nitelendirilir. ön tekerlekleri balanssızlık nedeniyle oluşturduğu vibrasyonun (titreşimin) direksiyon simidini dönme yönünde hareket ettirmesidir. bu da araçta sağa veya sola doğru çekmeye neden olacaktır. aracın ileri hareketinde. Direksiyon Simidinin Titremesi Direksiyon simidinin titremesi. lastiklerin bir dönüşünde gittikleri mesafe farklıdır. Bunun sonucunda. Eğer toe-in veya toe-out aşırı ise veya sağ ve sol kamber veya kasteder arasındaki Fark aşırı ise araçta da muhtemelen bir tarafa çekme olacaktır.Eğer sağ ve sol lastiklerin dış çap ölçülerinde bir fark varsa. araçta sağ veya sola doğru çekme hissedilecek Eğer sağ ve sol lastiklerin hava basınçları farklı ise. lastiklerin dönme dirençlerinde fark olacaktı. 36 .

Hidrolik Direksiyon İçin Sert Direksiyon Direksiyon sistemi içinde aşırı direnç veya tekerleklerde aşırı bir toparlanma kuvvetinin oluşmasıyla. Direksiyon Darbesi Direksiyon darbesinin anlamı şudur. Eğer titreme lastik değişikliğinden sonra kalkar ise de kontrole devam edilir. sert direksiyon simidi problemi ortaya çıkar. Direksiyon çolak kolu ve bağlantısını ayırarak. aşın toe-in veya toe-out. çolak kol çevrilir. Muhtemelen aşın kaster de titremeye neden olur. 37 . fakat aşın darbe çok dikkatli bir şekilde incelenmelidir.Düzensiz lastik aşıntılarına. ön tekerlekler yol içindeki bir engelle karşılaştıkları zaman oluşan darbelerin direksiyon simidini sarsmasıdır. aşırı kamber veya düzensiz kamberde titremeye neden olur. Eğer ağırsa. Sağ ve sol tekerlekler arasındaki. rotiller veya king pim arızalıdır Aşırı kaster de muhtemelen sert direksiyona neden olacaktır. Hafif bir darbe normaldir. direksiyon sistemi veya süspansiyon içindeki arızalar neden olabilir.

direksiyon simidinin kalkarak. Kaza anında sürücünün kazayı en hafif şekilde atlatabilmesi yüksek derecedeki yüklerde deforme olabilecek direksiyon mili. Ayrıca düzenlenme. Direksiyon Sitemlerinde Pasif Güvenlik Önlemleri Gelişen otomotiv teknolojisi ile birlikte araç hızlarında da artış olmuştur.Çarpmanın şiddetine ve koltuk pozisyonuna göre sürücünün emniyet kemeri takılı olsa dahi başını direksiyona çarpma tehlikesi vardır. direksiyonun öne doğru hareket etmesini sağlamaktır.Direksiyon kolonları önden çarpmalarda 60’lı yıllara kadar neredeyse şiş etkisi oluşturuyordu. direksiyon kolonunun sürücü bölümüne girmesini engellemektedir.2. 38 . insan ve mal kayıplarını engellemek için pasif güvenlik sistemlerine ihtiyaç duyulmuştur. O zamandan beri trafik yoğunluğu çok artmasına rağmen trafik kazasında can kayıplarının buna oranla yüksek düşüşler göstermesi güvenli direksiyon kolonu gibi önlemlere bağlanmalıdır. Çarpışma testleri kaza anında oluşan fiziksel ve teknik bilgilere ilişkin bilgiler verdiğinden pasif güvenlik sistemleri sürekli gelişmektedir. direksiyon simidinin kalkarak.Direksiyon milinin deforme olabilen kısmı teleskopik olarak çalışmakta kaza anında aracın ön kısmı zarar gördüğünde çarpışmanın etkisiyle oluşan kuvvet akımının direksiyona doğrudan ulaşmasını engellemektedir Yeni çarpışma konsepti.direksiyon sürücüye her an temas edebilir. Güvenli Direksiyon Kolonu Güvenli direksiyon kolonu çarpışma anında etkilenen parçalarla bağlantılıdır.3.Sürücünün ağır yaralanma ve can kaybı riski çok yüksekti.Yaralanma riskini azaltmak için direksiyon çerçevesi kolları ve göbeği kırılmaya dayanıklı malzeme ile kaplanmıştır.Göbek direksiyonun içerisine iyice gömülerek enerji emici(absorbe)ve deforme olabilen malzeme ile desteklenmiştir. Bu kaza oranlarının artmasına sebep olmuştur. Bu nedenle “yoldan çekilmesi gerekir”. direksiyon kolonunun yolcu bölümüne girmesini engellemektedir. Bu amaçlar doğrultusunda direksiyon kolonu çarpışma sırasında en derin pozisyona doğru çekilir. Kazalardaki yaralanmaları. olduğu gibi kalmalıdır. Darbe anında . Yolcu kabinine kontrolsüz giriş. hava yastığının “hedefini şaşırmaması” için. sürücünün direksiyon simidine ve miline çarpma riskini önemli ölçüde arttırmaktadır.Yeni çarpışma konsepti.

1 Direksiyon Sistemlerindeki Güvenlik Önlemleri 39 .Şekil 3.

3.Elektro Hidrolik Yardımlı Yön Kontrol (Direksiyon) Sistemleri Şekil 3.3.2: Elektro-Hidrolik Yardımlı Direksiyon Sistemi Elektro Hidrolik Yardımlı Yön Kontrol (Direksiyon) Sisteminin Avantajları  Daha yüksek konfor.  Yakıt tasarrufu Elektro hidrolik yardımlı direksiyon sisteminde hidrolik pompa elektrikli pompa tarafından tahrik edilmekte ve aracın motorundan bağımsız olarak çalışmaktadır.  Manevra sırasında yumuşak. 40 .direksiyon  Yüksek hızda daha sert direksiyon (emniyet faktörü). Bu sistemde direksiyon dönme açısını algılayan direksiyon açı sensörü direksiyon mili üzerinde bulunan hidrolik pompa buna bağlı elektrik motoru ve kontrol ünitesi tek bir gövde içerisine yerleştirilmiştir.

3: Elektro-Hidrolik Yardımlı Direksiyon Dişli Kutusu Direksiyon Kontrol Lambası Kontak anahtarı açıldıktan sonra direksiyon kontrol lambası yanar. Sensörün devre dışı kaldığı durumda direksiyon ünitesi çalışmaya devam eder.Şekil 3. Direksiyon dönme açısını algılar ve direksiyon açısal hızını hesaplar.4: Sensörsensör. İhtiyaç duyulan direksiyon gücü mekanik olarak sağlanır.Bu süre zarfında bir kontrol ünitesi devreye girer. Direksiyon Açı Sensörü Şekil 3. 41 . Lamba sönmüyorsa sistemde bir arıza olduğu anlaşılır. Direksiyon Dişli Kutusunun Üzerinde Bulunur. Direksiyon kontrol ünitesi devre dışı kalır. Motor çalıştıktan ve kontrol periyodu sona erdikten sonra direksiyon kontrol lambası sönmelidir.

Şekil 3. Bu. Hidrolik yağın aşırı derecede ısındığı zaman sistemi devre dışı bırakan koruyucu bir devre ile donatılmıştır. motor ve pompa ile aynı gövde içerisine yerleştirilmiştir.5: Servo Direksiyon Devre Şeması 42 . İhtiyaç duyulan basınç ve hidrolik miktarı kontrol ünitesinin hafızasında bulunan bir karakteristik alandan okunur. direksiyon milinin açısal hızına ve aracın hızına bağımlı olarak pompa motoruna kontrol eder. Çalışma süresince ortaya çıkan hataları hafızasına kaydeder.Direksiyon Kontrol Ünitesi Direksiyon Kontrol ünitesi.

Direksiyon hidrolik pompası. Yapısı Elektro hidrolik direksiyon. Direksiyon kontrol ünitesi ve yağ deposu motor pompa ünitesi üzerinde bulunur. 100 km’de. Motor pompa ünitesi için özel tasarımlanan bağlantı elemanları ile kauçuk yataklarla elastiki bir şekilde taşıt şasisine bağlanır.  Çevreye bırakılan atık yağ azalmaktadır. direksiyon dişli kutusu ile birleştirir. Sinyalleri değerlendirerek elektromotorun ve dişli pompasının devrini düzenler ve bununla birlikte hidrolik yağın debisini ayarlar. Basınç sınırlama supabı. dişli pompa ve elektronik kontrollü motordan oluşmaktadır. yüksek hızda sert direksiyonla aktif emniyet sağlamaktadır. araç hız bilgisi ve motor devir sinyali. Motor pompa ünitesi bakım ve onarım gerektirmez.Elektro-hidrolik Direksiyonunun Avantajları  Hidrolik sisteme göre % 85’e varan enerji tasarrufu sağlamaktadır. kontrol ünitesine gönderilir. Direksiyon açısal hız sinyali. Hidrolik yağ deposu.2 lt tasarruf sağlanmaktadır  Manevrada sırasında yumuşak. Motor pompa ünitesinde aşağıdakiler mevcuttur: Hidrolik pompa ünitesi.  Taşıtın kullanımı sırasında. Direksiyon kontrol ünitesi. Elektromotor. Basınç hattı. 43 . Motor Pompa Ünitesi Motor pompa ünitesi kapalı bir parçadır. yalnızca taşıt motoru çalışırken çalışır. Elektrik motoru. yakıttan yaklaşık 0. pompayı. direksiyon açısal hızına ve araç hızına bağımlı olarak çalışan bir direksiyondur. Hidrolik yağının geri dönüş yağ deposuna açılır. Kontrol ünitesi.

44 . Bunlar kondansatör özelliği gösterirler.Şekil 3. Küçük plakaların bir bölümü büyük plaka ile aynı hizadadır. Rotorun herhangi bir yöne döndürülmesi durumunda kondansatörlerin kapasitesi değişerek direksiyon kontrol ünitesi için sinyal üretirler. direksiyon kontrol ünitesine bağlanmış 9 küçük plakadan ve rotor miline bağlanmış büyük bir plakadan oluşur.6: Hidrolik Pompa Kapasitif Direksiyon Açı Sensörü Kapasitif direksiyon açı sensörü.

45 . bir tarafı çevirme levhalarıyla. direksiyon açısal hızını algılamaz.7: Kondansatör Düzensizliği Prensip Şeması Hidrolik Kumanda Ünitesi Hidrolik Kumanda Ünitesinin Yapısı ve İşlevi Hidrolik kumanda ünitesinde bilinen servo direksiyonunun benzeri olan. Hidroliğin geçişi engellenir.8: Hidrolik Kumanda Düz Gidiş Direksiyon düz konumda iken çevirme levhaları çalışma silindirleri giriş kısımlarını kapatır. Direksiyonda herhangi bir dönme hareketi meydana gelmediği için direksiyon açı sensörü. Herhangi bir dönme hareketi olmadığı için pompada basınç meydana gelmez.Şekil 3. diğer tarafı ise tahrik pinyonu ve kumanda kovanlarıyla bağlı olan bir çevirme çubuğu vardır. Şekil 3.

Şekil 3.9: Düz Gidiş

Sola Çevirme Direksiyonun hareketiyle çevirme çubuğu, çevirme levhasını hareket ettirir. Çevirme levhasının konumu değişir. Besleme hattından basınçlı hidroliğin akışı silindirin sağ tarafındaki açık bulunan kanala doğru gider. Aynı anda çevirme levhası besleme hattının sol tarafındaki kanalı kapatır. Çalışma silindirinin sol tarafından geri dönüşüm kanalı açılır. Çalışma silindirin sağ tarafındaki basınçlı hidrolik, pistonu hareket ettirdiği zaman, piston sol tarafındaki hidrolik silindirin sol tarafından geri dönüşüm kananıyla depoya döner. Çevirme işlemi tamamlandıktan sonra, çevirme levhası ve kumanda kovanlarını nötr konuma getirerek basınç iletim hattını kapatır.

Şekil 3.10: Sola Çevirme

Hidrolik Yağ Durumunun Kontrol Edilmesi Hidrolik yağ durumu, depo kapağındaki ölçüm çubuğu yardımı ile kontrol edilir. Hidrolik yağın soğuk olması durumunda:alt çizgide olması gerekir. Hidrolik yağın sıcak olması durumunda (motor harareti 50° C’den itibaren) yaklaşık olarak üst ve alt çizgilerin ortasında olmalıdır.

46

Yağ Seviyesinin Ölçülmesi Kilitleme kapağı sökülür Yağ ölçüm çubuğu bir bezle temizlenir Kilitleme kapağı elle sıkılır Kilitleme kapağı çıkartılır ve ölçüm çubuğundaki yağın seviyesi okunur. Kendi Kendine Teşhis Sistemde herhangi bir arıza olduğu zaman arıza test cihazı bağlantıları sistemin kontrol soketine bağlanır. Cihazın yönlendirmesiyle her safhası kontrol edilir. Kontroller direksiyonun değişik konumlarında ayrı ayrı yapılır. Cihazdaki değerler ile elde edilen değerler cihaz içerisinde karşılaştırılır ve buna göre karar verilir. Eğer sistemde arıza var ise hafıza ünitesinde arıza ile ilgili bilgiler arıza test cihazında görülür. Sistemdeki arıza giderilmeye çalışılır.

3.4. Dört Tekerlek Yön Kontrol Sistemleri
Dört tekerlek yön kontrol sistemleri (4WS) daha yüksek manevra kabiliyeti, yüksek hız kontrolü ve dengesi ile bazı tasarımlarda düşük hızlarda dar alanlarda dönebilme ve park edebilme imkanı sağlamaktadır. Bazı araçlarda kullanılan tasarımlarda elektronik ve hidrolik yardımıyla arka tekerlekleri ön tekerleklerin ters yönde çevrilmesidir. Dönüş anındaki alan bu sayede büyük ölçüde azaltılmış olur. Yüksek hızlarda ise, arka tekerlekler ile ön tekerlekler aynı yönde dönmektedir. Tekerleklerin aynı yönde dönmesiyle şerit değiştirme gibi hareketlerin çok çabuk ve daha az kaymalara neden olabilecek şekilde yapılması sağlanmaktadır. Arka tekerleklerin açısında meydana gelecek çok küçük bir değişiklik dahi aracın viraj alma özellikleri üzerinde büyük etki yapmaktadır.

3.5. Elektro Mekanik Direksiyon Sistemi
Hidrolik direksiyon pompası bazı durumlarda yetersiz kalmaktadır. Oto yolda hızla yol alındığında ve direksiyonun az bir takviye gereksinimi olduğunda pompa bütün hızıyla çalışmaktadır. En çok direksiyon takviye ihtiyacı düşük hızlarda ve park esnasındaki manevralarda duyulmaktadır. Motor düşük devirde çalışacağından pompa da yavaş dönmektedir. Çünkü pompa hareketini motordan almaktadır. Bu sorunun çözümü için, direksiyon sistemi elektronik kontrollü bir elektrik motoruyla çalıştırılır hale getirilmiştir. Sistem sadece yakıt ekonomisini geliştirmekle kalmaz aynı zamanda, yerden tasarruf sağlar. Gürültüye neden olabilecek kayış aksamını ortadan kaldırır. Direksiyon tepkisini geliştirmekte ve manevraları seri hale getirmektedir.

47

. Şekil 3.11: Elektro-Mekanik Direksiyon

Sistem sürücüye gerçek yol durumuna bağlı bir direksiyon döndürme kuvveti sunar. Sürücünün direksiyon hareketi, direksiyon mili ve ara mil üzerinden sonsuz dişliye ve direksiyon dişlisine aktarılır. Direksiyonun kendi kendine toplayarak düz hale gelmesi elektro-mekanik direksiyon sistemi tarafından desteklenir. Sistem yol tutuş hissini sürücüye aktarır. Sistem giriş ve çıkış sinyallerini ve direksiyon parçalarının çalışmasını izler. Elektro-mekanik direksiyon sistemi kompakt bir üniteye sahiptir. Bu ünite direksiyon dişlilerini, örneğin kontrol ünitesini, elektrik motorunu ve sensörleri kapsar. Bu sebeple karmaşık kablo tesisatına gerek yoktur. Karşılaştırma Ağırlık Güç tüketim Şehir içi Şehir dışı Mekanik direksiyon dişlileriyle karşılaştırıldığında ek yakıt tüketimi Hidrolik 16 kg 400 w 800-1000w 0,1 lt Elektro mekanik 11 kg 25w 10w 0,01 lt

48

Burulma çubuğu mekanik olarak ara mil ve sonsuz dişliyi birbirine bağlar Şekil 3.Elektro-mekanik direksiyon siteminde yönlendirme.12: Elektro-Mekanik Direksiyon Sistemi Parçaları 49 . Bu sistemde moment bir elektrik motoru tarafından desteklenir. Çubuk çelikten yapılmıştır ve boylamasına ekseni etrafında dönebilir. Direksiyon Kolonu ve Parçaları  Elektro-mekanik direksiyon sisteminin önemli parçaları şunlardır:  Direksiyon mili  Yükseklik ayarlı direksiyon kolonu borusu  Ara mil  Burulma çubuğu  Direksiyon moment sensörü ve direksiyon konum sensörünün bulunduğu sensör muhafazası  Elektrik motoru ve kaplin  Sonsuz tahrik dişlisi  Dişli kutusu muhafazası  Direksiyon kolonu elektronik kontrol ünitesi ve üniversal bağlantı mili Elektro Mekanik Direksiyon Sisteminin Parçaları Elektro-mekanik direksiyon sisteminin merkezi parçası burulma çubuğudur. üniversal bağlantı milinden önce yer alan parçalar tarafından gerçekleştirilir.

Şekil 3.Bu bağlantı yardımıyla ara mil ve sonsuz tahrik dişlisi küçük bir açıyla döner.13:Burulma Çubuğu 50 . Bu küçük açı değişimi direksiyonun çevrilme işlemine başladığı anlamına gelir.

Direksiyon Konum Sensörü Sonsuz dişli miline bağlıdır.14: Elektrik Kontrolü Sensör Muhafazası Direksiyon konum sensörü ve direksiyon moment sensörü muhafazaya monte edilmiştir. Direksiyon konum sensörü direksiyonun o anki konumunu izler.Direksiyon Mekanizması Sonsuz dişli Sonsuz dişli elektrik motorunun da yer aldığı bir alüminyum dişli kutusuna yerleştirilmiştir. Şekil 3. Motor mili üzerindeki sonsuz dişli direksiyon mili üzerindeki dişliyle kavraşır. Mekanik gürültünün azaltılması amacıyla dişli halkası plastikten imal edilmiştir. 51 . Sensör muhafazası kontrol ünitesine soket ile bağlanır. Sensör muhafazası sonsuz dişlinin üzerinde yer alır.Dişli gövdesi ve sonsuz dişli metalden yapılmıştır. Dişli oranı 22:1’dir.

Titreşimlerin aktarılmaması için bir kauçuk tampon ile bağlanmıştır. Kontrol ünitesi bu sinyale dayalı olarak moment hesaplamasını yapar.Direksiyon Moment Sensörü Burulma çubuğuna bağlıdır. sonsuz dişliye esnek bir kauçuk kaplinle bağlıdır. Hesaplanan moment 0. Kontrol ünitesi direksiyon sisteminde bir arıza tespit ederse gösterge tablosundaki uyarı lambası yanar. Kontrol ünitesi arızalanırsa. Burulma çubuğuyla birlikte dönen direksiyon moment sensörü.01 Nm değerini aşarsa kontrol ünitesi direksiyon çevirme desteğine ihtiyaç olduğunu kabul eder. Elektrik motoru voltaj beslemesini elektronik kontrol ünitesi üzerinden alır Direksiyon Kontrol Lambası Bu uyarı lambası gösterge tablasında yer almaktadır. Motorun azami güç tüketimi 720 Wattır ve 2 Nm tork üretir. Ara mil ile birlikte burulma çubuğunun dönme açısını izler. Tepki verme süresinin çok kısa olması nedeniyle direksiyon döndürme hareketlerine ani bir şekilde cevap verir. Direksiyonun Çalışması Çizimde üst ve alt bölüm olarak ikiye ayrılmıştır. Sürücü direksiyonu çevirmeye başlar. Burulma çubuğu da aynı anda döner. Böylece motorun ilk çalışma torku sonsuz dişliye yumuşak bir şekilde aktarılır. Kontrol ünitesi araç hızını da dikkate alarak sensörlerden gelen sinyalleri değerlendirerek gerekli direksiyon çevirme desteğini hesaplar. Her iki durumda da arıza gösterge lambası yanacaktır. direksiyon üzerine etkiyen torkun 52 . Direksiyon Kontrol Ünitesi Kontrol ünitesi sonsuz dişli muhafazasına vidalanmış bir kasa içindedir. Elektro-Mekanik Direksiyon Motoru Bu motor. arıza gösterge lambası devreye girer. Motor mili. sonsuz dişli muhafazasına vidalanmıştır. Direksiyon konum sensörü arızalanırsa <<kendi kendine aktif hizalama>> işlevi devre dışı kalır. Direksiyon moment sensör arızalanırsa sistem çalışmaz. Direksiyon moment sensörü üst kısma direksiyon konum sensörü ise alt kısma yerleştirilmiştir.

16: Direksiyon Döndürme Şeması 53 .Şekil 3.15: Sensörler Şekil 3.

Bu da direksiyon dişlisinin daha kolay bir şekilde dönmesine yardımcı olur. Tekerlek ayarına bağlı olarak direksiyon sistemi aracın düz doğrultuda gitmesi için çalışacaktır. elektrik motoru tork desteğini artırır. Şekil 3.18: Bir Yönde Konum 54 . Elektrik motorunu çalıştırır. Sonuç olarak. Kontrol ünitesi elektrik motorunu devreye sokarak tork desteğini azaltır. Direksiyon dişlisine aktarılan tork. sürücü ve motor tarafından aktarılan toplam torktur.17: Toplam Tork Çizelgesi Sürücü direksiyona uyguladığı torku artırırsa. Şekil 3. Direksiyon dişilisi üzerindeki geri toplama momenti sürücünün direksiyona uyguladığı torkun ve tork desteğinin toplamından fazlaysa sistem aracı düz doğrultuda hareket ettirecek şekilde direksiyonu toplayacaktır. Kontrol ünitesi gerekli olan döndürme desteğini hesaplar. direksiyon moment sensörü kontrol ünitesine daha düşük sinyal gönderir. Sürücü direksiyona uyguladığı torku azaltırsa burulma çubuğunun burulması azalacaktır.Yönünü ve şiddetini içeren sinyali kontrol ünitesine gönderir.

Avantajları  İhtiyaca bağlı güç alımı sayesinde yakıt tüketiminin düşürülmesi her durumda optimal direksiyon hissi  Yoldaki girinti ve çıkıntılara karşı daha az duyarlık  Düz sürüş konumunda tekerleklerin aktif bir şekilde sıfırlanmasını sağlamak  Kabin içinde düşük gürültü oluşumu 55 .Kendi Kendine Aktif Hizalama Sürücü dönüş esnasında direksiyonu bırakırsa burulma çubuğu üzerindeki burulma ortadan kalkar. Bu anda elektrik motoru devreden çıkar. Sonuç olarak tork desteği ortadan kalkar. Elektrik motoru devreye girer ve direksiyon düz doğrultuya gelecek şekilde döndürülür. Araç hala düz doğrultuda hareket etmiyorsa bu durum direksiyon konum sensörü tarafından algılanır.

Direksiyon sisteminin arızasını teşhis ediniz. Sürücünün şikayetleri doğrultusunda direksiyon arızasını tespit ediniz. Araç için gerekli çamurluk örtülerini örtünüz. Lift lastiklerinin aşıntısını kontrol ediniz. Direksiyon dişli kutusunu takınız. Elektrik yardımlı direksiyon dişli kutusunu araç üzerinden sökünüz. Sürücünün şikayetlerini dinleyiniz ve değerlendiriniz. Eğer araçta hava yastığı varsa araç kataloğundaki işlem sırasına ve kurallarına dikkat ederek işlemi gerçekleştir Direksiyon simidi ve milinde araç kataloğunda belirlenen kontrolleri yapınız Rotları sökerken uygun çektirme kullanınız. Akümülatörün şasi kablosunu çıkarınız. Direksiyon kutusuna bağlı olan bütün elemanları sökünüz. Ön tekerleklerin bijonlarını uygun anahtar kullanarak sökme işlemini gerçekleştiriniz. Aracı lifte kaldırmadan önce tekerlek bijonlarını gevşetiniz. Arızanın başka nedende kaynaklanıp kaynaklanmadığını kontrol ediniz.UYGULAMA FAALİYETİ UYG ULAMA FAALİYETİ İşlem basamaklar Öneriler Test sonucu arıza bildirim formunu doldurunuz. Araç katalogunda belirlenen destek noktalarından aracı kaldırınız. Onarım için gerekli yedek parçaları belirleyiniz ve temin ediniz. 56 . Rotları sök ve kontrol ediniz. Direksiyon simidini ve direksiyon milini sök ve kontrol ediniz. Yangın söndürme cihazını hazır bulundurunuz. Direksiyon kutusuna araç üzerine bağlayan bağlantı elemanlarını sökünüz. Aracı sürücüsüyle birlikte yol testine tabi tutarak arızanın ortaya çıkmasını sağlayacak şartlarda sürünüz. Rotlarda boşluk kontrolünü yapınız. Araç katalogunu göz önünde bulundurarak gerekli yedek parçaları tespit ediniz. Tekerlekleri sökünüz. Aracı askıya alınız. Araç kataloguna uygun belirtilen işlem sırasına uygun olarak direksiyon dişli kutusunu takınız. Test sonucu değerlendirmenizi yaparken araç kataloğuna göre değerlendirmenizi yapınız.

Araç katalogunda belirlenen işlem sırasına göre direksiyon ortalamasını yapınız. Direksiyon ortalaması yapınız. Rotları takınız. Tekerlek bijonlarını katalogda belirlenen değerde sıkınız. Katalogda gösterilen tork değerinde bağlantı elemanlarını sıkma işlemini yapınız. Direksiyon simidini ve milini takarken kablo tesisatına dikkat ediniz. Direksiyon sistemini test ediniz. Araç kataloğunda belirlenen işlem sırasına uyunuz. Direksiyon milini ve direksiyon simidini takınız.Direksiyon dişli kutusunu araç üzerine takınız. Tekerlekleri takınız. Araca uygun yeni rot takımlarını araç kataloğuna uygun olarak takınız. Direksiyon sisteminin bakım sonrasında düzgün çalışıp çalışmadığını test sürüşü yaparak kontrol ediniz 57 . Direksiyon düz konumda iken tekerlekler de düz konumda olmalıdır. Direksiyon dişli kutusunu araç üzerine takınız.

Hall sensörü 5) Direksiyon sisteminde fazla boşluk olmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir? A. Rot bağlantıları aşınmıştır. Direksiyon moment ve konum sensörü D. Viraja hızlı girilmiştir 2)Araç viraj alırken ses yapıyor sebebini yazınız? A. Vantilatör kayışından 4) Elektro mekanik direksiyon sisteminin çalışması için hangi sensörler gereklidir? A. C. Lastikler aşınmıştır C. B. Direksiyon moment sensörü C. Sürücü aracı hızlı sürüyor C. direksiyon güç desteği için gereken hidrolik basınç nereden sağlanır? A. Amortisörler arızalıdır 58 . Viraja girerken yüksek hızla girilmiştir B. Elektromotorun tahrik ettiği dişli pompadan C. Yağ pompasından D. Yaylar yağsız kalmıştır D. Lastiklerin hava basıncı çok düşüktür D.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 1)Sürüş sırasında araç sağa çekiyorsa sebebini yazınız? A. Tekerlekler balanssızdır 3)Elektro hidrolik direksiyonlarda. Direksiyon mili aşınmıştır D. Lastik hava basıncı eşit değil B. Direksiyon konum sensörü B. Lastiklerin hava basıncı çok yüksektir. Araç motorunun tahrik ettiği hidrolik pompadan B.

PERFORMANS DEĞERLENDİRME TESTİ GÖZLENECEK DAVRANIŞLAR Sürücünün şikayetlerini dinlediniz mi? Sürücünün şikayetlerini değerlendirdiniz mi? Direksiyon sisteminin arızasını teşhis ettiniz mi? Aracı askıya aldınız mı? Tekerlekleri söktünüz mü? Direksiyon simidini ve direksiyon milini söktünüz mü? Direksiyon simidini ve direksiyon milini kontrol etiniz mi ? Rotları söktünüz mü? Rotları kontrol ettiniz mi? Direksiyon dişli kutusunu söktünüz mü? Direksiyon dişli kutusunu kontrol ettiniz mi? Onarım için gerekli yedek parçaları belirlediniz mi? Onarım için gerekli yedek parçalarını temin ettiniz mi? Direksiyon dişli kutusunu taktınız mı? Direksiyon dişli kutusunu araç üzerine taktınız mı? Hidrolik yardımlı direksiyon dişli kutusunu araç üzerinden söktünüz mü? Hidrolik yardımlı direksiyon dişli kutusunu söktünüz mü? Hidrolik yardımlı direksiyon dişli kutusunu kontrol ettiniz mi? Hidrolik pompayı motor üzerinden söktünüz mü? Hidrolik pompanın kontrollerini yaptınız mı? Onarım için gerekli yedek parçaları belirlediniz mi? Onarım için gerekli yedek parçaları temin ettiniz mi? EVET HAYIR 59 . Hedefe ilişkin tüm davranışları kazandığınız taktirde başarılı sayılırsınız.MODÜL DEĞERLENDİRME MODÜL DEĞERLENDİRME Aşağıdaki işlemlerde kendi çalışmanızı kontrol ediniz.

60 . Hayır olarak cevapladıklarınız faaliyete tekrar dönerek tekrarlayınız.Direksiyon dişli kutusunu taktınız mı? Direksiyon dişli kutusunu araç üzerine taktınız mı? Hidrolik pompayı motor üzerine taktınız mı? Elektrik yardımlı direksiyon dişli kutusunu araç üzerinden söktünüz mü? Elektrik yardımlı direksiyon dişli kutusunu söktünüz mü? Elektrik yardımlı direksiyon dişli kutusunu kontrol ettiniz mi? Onarım için gerekli yedek parçaları belirlediniz mi? Onarım için gerekli yedek parçaları temin ettiniz mi? Direksiyon dişli kutusunu taktınız mı? Direksiyon dişli kutusunu araç üzerine taktınız mı? Rotları taktınız mı? Direksiyon milini taktınız mı? Direksiyon direksiyon simidini taktınız mı? Tekerlekleri taktınız mı? Direksiyon ortalaması yaptınız mı? Direksiyon sistemini test ettiniz mi? Yukarıda vermiş olduğunuz cevapların evet olması gerekir.

İstanbul 2001  STAUDT Wilfried. İ. Şasi Ders Notları.howstuffworks.com  www. Dördüncü Baskı. Teknik ServisEğitimi  TOYOTA. Motorlu Taşıt Tekniği. Şasi . İstanbul 1996  FİLDİŞ A.MEB Yayınları.edu. Yiğit.gazi. MEB Yayınları. Otomotiv Teknolojisinin Temelleri.tr 61 . Altıncı Baskı. 2000  FORD. MEB Yayınları. Türkmen. İkinci Baskı. Temel Servis Bilgisi  WOLKSWAGEN. H. Eğitim Notları  www. Muhtar. T. M. Motorculuk Bölümü Şasi İş ve İşlem Yaprakları. Karasu. Ankara 2000  ANLAŞ İbrahim.obitet.KAYNAKLAR KAYNAKLAR  ALTIPARMAK Duran. Berispek.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful