T.C.

MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI

MEGEP
(MESLEKÎ EĞİTİM VE ÖĞRETİM SİSTEMİNİN GÜÇLENDİRİLMESİ PROJESİ)

DİREKSİYON SİSTEMLERİ

ANKARA 2005

İÇİNDEKİLER
AÇIKLAMALAR...................................................................................................................iii GİRİŞ........................................................................................................................................4 ÖĞRENME FAALİYETİ-1................................................................................................... 5 1. DİREKSİYON SİSTEMLERİ........................................................................................... 5 1.1 Görevleri.........................................................................................................................5 1.2. Genel Yapısı...................................................................................................................6 1.3. Direksiyon Usulleri........................................................................................................7 1.3.1. Bağımsız Ön Süspansiyon İçin Direksiyon Bağlantısı...........................................7 1.3.2. Sabit Akslı Tip Süspansiyon İçin Direksiyon Bağlantısı....................................... 7 1.4. Direksiyon Sisteminin Parçaları................................................................................... 8 1.4.1. Direksiyon Simidi...................................................................................................8 1.4.1.1. Görevi..............................................................................................................8 1.4.1.2. Yapısal Özellikleri...........................................................................................8 1.4.2. Direksiyon Mili ve Kovanı (Kolonu)..................................................................... 8 1.4.2.1. Görevi..............................................................................................................9 1.4.3.1. Çeşitleri......................................................................................................... 10 1.4.3.1.1. Mekanik Direksiyon Dişli Kutuları............................................................10 1.4.3.1.2. Hidrolik Yardımlı Direksiyon Sistemleri...................................................11 1.4.3.1.3. Elektrik Yardımlı Direksiyon Sistemleri....................................................11 1.4.4. Direksiyon Amortisörü......................................................................................... 12 1.4.5. Komuta Kolu (Pitman)......................................................................................... 12 1.4.6. Rotlar ve Rot Başları............................................................................................ 13 1.4.7. Deve Boynu.......................................................................................................... 14 1.4.8. Direksiyon Mafsalı............................................................................................... 14 1.4.9. Avare Kol............................................................................................................. 14 1.4.10. Hidrolik Direksiyon Pompası............................................................................. 15 1.2. MEKANİK DİREKSİYON SİSTEMLERİ..................................................................... 15 1.2.1. Genel Yapısı......................................................................................................... 15 1.2.2. Çalışması.............................................................................................................. 16 1.2.2.1. Kremayer ve Pinyon Tipi Direksiyon Dişli Kutusu...................................... 16 1.2.2.2. Döner Bilyeli Somun Tipi Direksiyon Dişli Kutusu.....................................16 1.2.3.Dezavantajları........................................................................................................ 16 UYGULAMA FAALİYETİ...................................................................................................17 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME....................................................................................... 19 ÖĞRENME FAALİYETİ-2................................................................................................. 21 2. HİDROLİK DİREKSİYONLAR.....................................................................................21

i

............................................................................1......................................... Direksiyon Sistemlerinin Arızaları ve Belirtileri..........21 2............................. 56 ULAMA FAALİYETİ..................................................27 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME. Çalışması....................................... Elektro Mekanik Direksiyon Sistemi...................................................... 23 2........................... 31 3......................2............................................................. Hidrolik Güç Yardımlı Direksiyonlar....................61 ii ................................................................................................31 3....................................56 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME..............................................................................4. ELEKTRİK YARDIMLI DİREKSİYON SİSTEMLERİ.............................................................................................................................................................................................2................................... Direksiyon Sitemlerinde Pasif Güvenlik Önlemleri......................2................26 UYGULAMA FAALİYETİ..............................................Elektro Hidrolik Yardımlı Yön Kontrol (Direksiyon) Sistemleri................31 3..................................................... 59 KAYNAKLAR.........................5............................................ 40 3....................................................................... Genel Yapısı.............. 29 ÖĞRENME FAALİYETİ-3.................................................................................................................................3.....3. 58 MODÜL DEĞERLENDİRME..........................................47 UYG....1.. Dört Tekerlek Yön Kontrol Sistemleri................................................................................38 3....................... 47 3......................

40/32 MODÜLÜN AMACI EĞİTİM ÖĞRETİM ORTAMLARI VE DONANIMLARI ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME iii . kontrolünün. Elektrik yardımlı direksiyon sistemin bakım ve onarımını araç katalog değerine uygun olarak yapabileceksiniz. 3. işletme. Projeksiyon ve bilgisayarlar. ORTAM: Atölye. Modül sonunda yeterlilik kazanımlarınızı ölçen ölçme aracı size uygulanacaktır. 5250T0013 Otomotiv Teknolojisi Alanı Otomotiv Alanı Tüm Dallar Direksiyon Sistemleri Direksiyon sisteminin periyodik bakımının. mesleki eğitim merkezleri ve meslek odaları. Hidrolik yardımlı direksiyon sisteminin bakım ve onarımını araç katalog değerine ve standartlara uygun olarak yapabileceksiniz. otomotiv teknolojisine uygun takım sehpası ve takımlar. ve onarım yöntemlerinin gösterildiği bir öğretim materyalidir. yetkili otomotiv servisleri. teknoloji sınıfı. Mekanik direksiyon sisteminin bakım ve onarımını araç katalog değerlerine ve standartlara uygun olarak yapabileceksiniz. ölçme araçlarına yer verilmiştir. 2.AÇIKLAMALAR AÇIKLAMALAR KOD ALAN DAL/MESLEK MODÜLÜN ADI MODÜLÜN TANIMI SÜRE ÖN KOŞUL YETERLİK Direksiyon sisteminin ön düzen ve lastiklerin bakım ve onarımını yapmak. Bu modülde bulunan her bir faaliyetin sonunda kendi kendinizi değerlendirebileceğiniz. internet ortamı. kütüphane. AMAÇLAR 1. Okulunuzun otomotiv bölümünden ve otomotiv sektör temsilcilerinden faydalanarak yapacağınız uygulamalar ile kendinizi değerlendireceksiniz. DONANIM: Şasi ve güç aktarma atölyesinde bulunan mekanik hidrolik ve elektrik yardımlı direksiyon sistemlerinin materyalleri. GENEL AMAÇ Direksiyon sistemini bakım ve onarımını yapabileceksiniz.

Aracın toplam yükü ve çalışma şartlarına bağlı olarak yere iletilmektedir. Taşıtlar kullanım amacına göre kendi aralarında kısımlara ayrılmaktadır.GİRİŞ GİRİŞ Değerli Öğrenci. direksiyon sistemi çeşitlerini parçalarını sistemin periyodik bakımını ve arızalarını standartlara uygun olarak kendi başınıza analiz ederek ve yorumlayarak çözümleyebileceksiniz. Bu zorluluğun ortadan kaldırılması için direksiyon sistemleri geliştirilmiştir. Bu gelişme doğrultusunda direksiyon sistemine teknolojiye paralel olarak direksiyon sistemine yardımcı ek üniteler eklenmiştir. Bu modülle teknolojik gelişmeleri takip ederek kendinizi sürekli yenileyeceksiniz. Bu modülü başarı ile tamamlarsanız katılımcı. Gelişen bu teknolojinin araçlara uyarlanması ile araç üzerindeki sistemlerde değişikler olmaktadır. Aracın sürücüsü aracı istenilen tarafa sevk ve idaresini yapmak ister. Eklenen bu yardımcı üniteler doğrultusunda sürücünün direksiyona olan hakimiyeti kolay ve zahmetsiz olması sağlanmıştır. Otomotiv dünyası değişen teknoloji ile birlikte sürekli gelişmektedir. Bu ihtiyacı direksiyon sistemi sağlar. Bu yükle beraber dönüş hareketinin sürücü tarafından gerçekleştirilmesi oldukça zorlaşmaktadır. 4 .

Şekil 1. Direksiyonu çevirmek için uygulanacak kuvvet. Okulun otomotiv bölümünde ve motorlu taşıtlarda kullanılan yönlendirme sistemlerinin hareket iletim akışını izleyiniz.ÖĞRENME FAALİYETİ-1 ÖĞRENME FAALİYETİ-1 AMAÇ Mekanik direksiyon sisteminin bakım ve onarımını araç kataloguna ve standartlara uygun olarak yapabileceksiniz. 1.1 Görevleri Direksiyon sistemi aracın istenilen yöne kolay ve zahmetsiz yönlendirilmesine olanak sağlar. Araç dönüş işlemini tamamlandıktan sonra direksiyon simdi düz konuma sürücü fazla efor sarf etmeden dönebilmelidir. DİREKSİYON SİSTEMLERİ 1. Araç dar ve virajlı yollarda sürülürken direksiyon sistemi ön tekerlekleri çabuk. ARAŞTIRMA Karayolu üzerindeki motorlu taşıtların nasıl komuta edildiğini gözlemleyiniz.1: Direksiyon Sistemi 5 . kolay ve muntazam bir şekilde çevirebilmelidir. Bozuk yol yüzeyinden gelen darbelerin direksiyon hakimiyetinin kaybedilmesine neden olmamalıdır. Yukarıdaki araştırma sorularını rapor halinde sınıfınızda sunmak üzere hazırlayınız. olumsuz bir etken yok ise fazla olmamalıdır. Direksiyon sistemi bir bakıma aracın kılavuz ve yol gösterici sistemidir.

Gelişen teknoloji ile birlikte araçlara eklenen sistemlerden dolayı ağırlıkları artmıştır. Direksiyon. Genel Yapısı Sürücünün direksiyon simidine uyguladığı çevirme hareketi . direksiyon deve boynu kolları ve tekerleklerden ibarettir. Direksiyon simidi herhangi bir yöne döndürüldüğü zaman. Ön tekerlekler aracın gidiş yönünü bulmasına yardımcı olmaktadır. diğer taraftan da rotlara bağlanmışlardır. Tekerlekler de dingil başlarına tespit edilmiş olduklarından dingil başının ya da direksiyon deve boynunun sağa sola hareketi tekere de aynı hareketi yaptırır ve böylece araç istenilen yöne sevk edilmiş olur. deve boynu yada dingil başları salıncak kollarına mafsallarla bağlanmıştır. Bu iş direksiyon simidinin sürücü tarafından döndürülmesi ile gerçekleştirilir. 6 . Ön akslarda başlık pimi yada küresel mafsallar üzerinden salıncak kollarına. Uzun süre kullanılan sonsuz dişli sistemlerinin yerini hafif ve çabuk tepki veren sistemler almıştır. sürücüye yol durumu ve araç dinamiği hakkındaki bilgileri de aktarmaktadır. Daha fazla güç kullanma gereği duyulmuştur. Aynı zamanda araç hızlarında da artış olmuştur.sistem tarafından ön tekerleklerin yönlendirilmesinde kullanılmaktadır. direksiyon simidi direksiyon dişli kutusu. Küresel mafsallar dingil başının sağa sola dönmesine müsaade eder. Ön tekerlekler. Bunlara bağlı olarak tekerlekler istenilen yöne doğru dönmeye zorlanır ve böylece istenilen yönde hareket eder.2:Kremayer Direksiyon Dişli Kutusu Basit bir direksiyon sistemi. Tekerlekler direksiyon deve boynu ya da dingil başları tarafından taşınmaktadır. Direksiyon sistemi sürücünün ön tekerlekleri çevirerek yönlendirmesi için tasarlanmıştır. Şekil 1. ön akslar üzerindedir. Direksiyon simidinden tekerleklere kadar uzanan bütün parça ve bağlantılar bu sistemi oluşturur. direksiyon dişli kutusunun içindeki sektör dişlisi komuta kolunun sağa ya da sola hareket etmesine yol açar.2. Komuta kolunun bu ileri geri çalışması direksiyon deve boynu üzerinde etki yapar ve direksiyon deve boynunu ya da dingil başını iter veya çeker.1. Aynı zamanda sistem. rotlar.

sürüş esnasında aşağı yukarı hareket etmelerine rağmen aktarabilmelidir.1. Bir uzun ara rot ile bağlantıları vardır. ve kollar direksiyon dişlisinin hareketini sağ ve sol ön tekerleklere aktarır. Sabit Akslı Tip Süspansiyon İçin Direksiyon Bağlantısı Sabit akslı tip süspansiyonlar için direksiyon bağlantısı komuta kolu (pitman). direksiyon simidinin hareketini ön tekerleklere. Böylece sağ ve sol deve boynu tek bir uzun rot ile bağlanabilir. Direksiyon Usulleri Direksiyon bağlantısı rotların bir birleşimidir. Direksiyon dişlisi şaseye montaj edildiğinden kısa rot deve boynuna bağlıdır. Bağımsız Ön Süspansiyon İçin Direksiyon Bağlantısı Sağ ve sol tekerlekler birbirinden bağımsız olarak aşağı yukarı hareket ettiğinden deve boynu arasındaki mesafe farklı olacaktır. Direksiyon bağlantısı. Bu nedenle bağımsız süspansiyon tipler için direksiyon bağlantısında iki rot kullanılır. Bunu temin etmek için de çeşitli tipte bağlantı ve mafsallar tasarlanmıştır.1.2. Sabit akslı tip süspansiyonlarda araç gövdesinin dikey hareketleri tekerlek izinin (sağ ve sol tekerlekler arsındaki mesafe) değişmesine neden olmaz.3: Mekanik Direksiyon Sistemi 1. 7 .3.3.3. uzun rot. Şekil 1. 1. süspansiyonun yaprak makaslarının hareketi ile kısa rotun her iki ucundaki küresel bir mafsal ile aşağı yukarı hareketine müsaade edecek şekilde donatılmıştır. Yani bir rot her iki tekerlek bağlantısında kullanılırsa tekerleklerin aşağı ve yukarı hareketinde toe-in bozulacaktır. deve boynu ve rot başından ibarettir. Yapılan tasarımın uygunluğu ölçüsünde sürüş de istikrarlı olacaktır. kısa rot.

Yapısal Özellikleri Daha çok hafif metal alaşımlarından yapılır. 1. Sürücü. Üzerlerine örtü malzemesi kullanılarak sürücünün daha iyi bir şekilde direksiyon simidini kavraması sağlanır. Direksiyon Mili ve Kovanı (Kolonu) Direksiyon mili sabit ve ayarlanabilir olmak üzere iki çeşittir. Ayrıca sürücüye sabit sürüş ve viraj tutuşu için bir his sağlar ve emniyetli kullanımı sağlar. direksiyon simidi vasıtasıyla sürüş yönünü değiştirir. Görevi Direksiyon simidi sürücünün uyguladığı hareketi direksiyon milinin dönmesini sağlar. Sürücünün yönlendirme hareketlerinin tekerleklere iletilebilmesi için çeşitli parçalara gereksinim duyulmaktadır. Direksiyon mili aracın gövdesine tespit edilmiş olan direksiyon kolonu borusu ile desteklenmektedir.1. 1.1. Pasif emniyet sebeplerinden dolayı günümüzde daha çok emniyet direksiyon simitleri kullanılmaktadır. Direksiyon simidinin dairesel hareketi direksiyon mili vasıtasıyla direksiyon dişli kutusunda bulunan istavroz dişlisine iletilmektedir. Direksiyon Simidi 1.1.2.4.Şekil 1. Direksiyon Sisteminin Parçaları Yönlendirme hareketleri direksiyon simidi.4: Sabit Akslı Tip Süspansiyon İçin Direksiyon Bağlantısı 1.4. 8 . 1. direksiyon dişli kutusu ve direksiyon bağlantı kolu yardımıyla ön tekerleklere iletilmektedir. direksiyon mili.4.4.1. Bu parçalar aracın tipine bağlı olarak farklılık gösterebilmektedir.4.2.

Bazı araçlarda koruma için bir direksiyon kolonu borusu ile kaplıdır.4.2. Kolon gövdeye kırılabilir bir braket ile bağlanmıştır. Sürücünün. Direksiyon mili ve etrafını saran direksiyon kolon borusu direksiyon sütunu olarak adlandırılır. Direksiyon ana mili direksiyon dişli kutusuna kayıcı mafsal veya mafsal istavrozu ile bağlanmıştır. direksiyon simidine uyguladığı döndürme kuvveti dişliler tarafından çoğaltılır ve rot bağlantıları aracılığı ile dingil başlarına ve tekerleklere iletilmesine yardımcı olur.5: Direksiyon ve Mili 1. 1. Böylelikle yoldan direksiyon kutusu vasıtasıyla gelen titreşimler direksiyon simidine azaltılmış bir şekilde iletilir. Direksiyon simidi üzerinden verilen dairesel hareketi doğrusal harekete çevirerek direksiyon bağlantılarına iletir. Hareketin iletilmesi sırasında döndürme kuvvetini artırarak sürücüye kolaylık sağlar. Kremayer ve döner bilyalı direksiyon dişli kutuları daha çok kullanılmaktadır. Bir darbe geldiğinde bu braket kırılarak darbeyi sönümler.1. Direksiyon kolonu üzerinde aynı zamanda herhangi bir kaza anında darbeyi sönümleme mekanizması da yer alır. Görevi Direksiyon siminden direksiyon dişli kutusuna güç aktarımını sağlar. Direksiyon kolonu direksiyon simidinin hareketini direksiyon kutusuna ileten ana direksiyon mili ile bu mili gövdeye bağlamaya yarayan kolon borusundan oluşmaktadır.3 Direksiyon Dişli Kutusu Günümüzde en çok iki çeşit direksiyon dişli kutusu kullanılmaktadır. 9 .Şekil 1.4. Bu mekanizma bir çarpışma anında sürücünün zarar görmesine neden olabilecek darbeleri emer.

1. Hareketin iletimi sırasında döndürme kuvvetini artırarak sürücüye kolaylık sağlar. Çeşitleri 1. Sürücünün döndürme kuvveti dişliler tarafından çoğaltılır ve rot bağlantıları aracılığı ile dingil başlarına ve tekerleklere iletilir.3. Şekil1.3.4. Mekanik Direksiyon Dişli Kutuları Direksiyon dişli kutuları direksiyon simidi üzerinden verilen dönel hareketi doğrusal harekete çevirerek direksiyon bağlantılarına iletir.4.1.6: Kremayer Tip Direksiyon Dişli Kutusu Şekil 1.7: Döner Bilyeli Direksiyon Dişli Kutusu 10 .1.1.

3.3.9: Elektrik Yardımlı Direksiyon Sistemi 11 . Bunu gerçekleştirmek için direksiyon dişli kutusunda meydana getirilen kuvvetin artırılması gerekir.1.4.8:Hidrolik Direksiyon Sistemi 1. Hidrolik Yardımlı Direksiyon Sistemleri Hidrolik yardımlı güç direksiyonları direksiyon döndürme kuvvetini azaltmak ve sürücüye aracı daha kolay bir şekilde sevk ve komuta etme imkanı vermek üzere düzenlenmiştir. Bunun için hidrolik basıncından yararlanılmıştır.2. Şekil 1. Şekil 1.1.4.3.1. Elektrik Yardımlı Direksiyon Sistemleri Elektrik yardımlı direksiyon sistemi sürücü tarafından çevrilen direksiyonu bir elektrik motoru aracılığıyla destekler. Bu motor gerçekte bir sonsuz dişliyi hareket ettirir.

Komuta Kolu (Pitman) Komuta kolu direksiyon dişlisinin hareketini kısa rota aktarır. Kolun küçük ucu ise kısa rot küresel mafsal ile bağlanmıştır.10: Direksiyon Amortisörü 1.11: Direksiyon Komuta Kolu 12 .4.4. Şekil 1. Direksiyon Amortisörü Direksiyon amortisörü şasi ve direksiyon bağlantıları arasında direksiyon simidine tekerleklerden aktarılan titreşim ve yol darbelerini sönümler.4.5. Şekil 1.1. Kolun daha büyük ucu direksiyon dişlisinin sektör miline ince frezelidir ve bir somun ile bağlanmıştır.

Şekil 1.13: Rot Başı Kısa rot Komuta kolunu deve boynuna bağlar. Rot Başı Rot başları rotların ucuna bağlanarak deve boynunu .1. Komuta kolunun hareketini rotlara aktarır. Bu mafsallar arasındaki mesafenin ayarlanmasını sağlar.4. Şekil 1. Uzun ara rot avara kola da bağlıdır. Komuta kolunun sağa ve sola hareketini ileri ve geriye aktaran bir bağlantı gibi çalışır.uzun ara rotu ile rotları birleştirir.14: Kısa Rot 13 . Şekil 1.6.12: Uzun Ara Rot Rot Kremayer ve döner–bilyeli direksiyonun üstündeki ayar borusunun içine vidalanmıştır. Rotlar ve Rot Başları Uzun Ara Rot Komuta kolu ve sağ sol rotlara bağlanmıştır.

7.4. ön tekerleklere yön verir. Direksiyon mafsalları süspansiyon kollarının rotilleri veya king pimleri etrafında dönerek. Avare Kol Avare kolunun mili gövdeye bağlanmıştır.17: Avare Kolu 14 . Bu kol uzun ara rotun bir ucuna desteklidir ve uygun konumda uzun ara rotun hareketini sınırlar.4. Diğer ucu bir döner bağlantı ile uzun ara rota bağlanmıştır.1. Şekil 1.9.4. Direksiyon Mafsalı Ön tekerleklere uygulanan yüke destek olur. Şekil1.8. Deve Boynu 1.16:Direksiyon Mafsalı 1. Deve Boynu Kısa ve uzun rotların hareketini direksiyon mafsalına aktarır.15. Şekil 1.

Hareketlerini bir kayış aracılığı ile motordan alır. sonsuz vida–döner bilyeli somun. Sonsuz vida–sektör. Genel Yapısı Araçların üzerinde kullanılan direksiyonların amacı aracın istenilen yöne sevkini sağlamak ve gidişi kontrol altında bulundurmaktır.1. 15 . Hareketin iletimi sırasında döndürme kuvvetini artırarak sürücüye kolaylık sağlar. Günümüzde daha çok pinyon-kremayer ile döner bilyalı direksiyon çeşitleri kullanılmaktadır.1. rotorlu. pinyon-kremayer. Sürücünün döndürme kuvveti dişliler tarafından çoğaltılır. Pompanın üstünde yer alan hidrolik tankı daima belirli seviyede hidrolik bir sıvı ile doldurulur ve sıvı seviyesi periyodik olarak kontrol edilmelidir. Hidrolik direksiyonlarda kullanılan pompalar: Paletli. MEKANİK DİREKSİYON SİSTEMLERİ 1. Direksiyon dişli kutuları direksiyon simidi üzerinden verilen döndürme hareketini doğrusal harekete çevirerek direksiyon bağlantılarına iletir. Mekanik direksiyon çeşitleri beş çeşittir. Rot bağlantıları aracılığı ile dingil başlarına ve tekerleklere iletilir.10. Hidrolik Direksiyon Pompası Hidrolik basıncı meydana getiren hidrolik direksiyonlu sistemin parçasıdır. Şekil 1.4. sonsuz vida–rule makara mekanik direksiyon çeşitleridir. kam–levye.2.18: Hidrolik Direksiyon Pompası 1. masura kanatlı veya kayıcı olmak üzere dört çeşittir.2.

Şekil 1. Bilye ve somunun hareketlerinden dolayı bu sisteme döner bilyalı somun adı verilmiştir..2.2.19: Döner Bilyeli Somun Tip Direksiyon Dişli Kutusu 1. Pinyon kremayer ile devamlı kavraşma halindedir ve sadece dönel hareket yapabilir. Böylece dişlinin ve kremayerin üzerindeki her hareket doğrudan doğruya direksiyon kollarına iletilir. Somun kendisine bağlı bulunan sektör dişlisi tarafından sonsuz vida ile birlikte dönmekten alıkonulduğu için .2. Bu nedenle ancak kremayer hareket eder. Kremayer ve Pinyon Tipi Direksiyon Dişli Kutusu Direksiyon mili bir üniversal mafsal üzerinden pinyonun miline bağlanır.3.Borunun içinden geçer sonsuz vidanın ve somunun diğer ucundan tekrar kanallara dolmaya ve hareketlerini yeniden devam etmeye başlar.2. Yüksek hızlarda direksiyon hissinin azalmasına neden olur. 16 . Kremayerin uçları elastiki bir mafsal ve kısa rot üzerinden direksiyon kollarına (deve boyunlarına) bağlanmıştır. Pinyon döndürüldüğü zaman kremayeri harekete zorlar.2.2. Kremayerin sağa-sola çizgisel hareketi direksiyon bağlantılarına iletilir.1. Döner Bilyeli Somun Tipi Direksiyon Dişli Kutusu Direksiyon simdi ve ona bağlı olan direksiyon mili dönmeye başladığında sonsuz vida bilyeler bir yataklama görevini yerine getirerek somunu desteklerler ve somunla birlikte gezinirler. Sistemin hareket iletim tepkisi daha yavaştır.sonsuz vidanın dönüş yönüne bağlı olarak aşağı yukarı bir gidip gelme hareketine girişir . Çalışması 1.Dezavantajları Sürücünün direksiyonu çevirmek için harcadığı kuvvet fazladır.1. Direksiyon geri toplama işlemi çok zayıftır.2.Bu sırada bilyeler birer birer içinde bulundukları kanallar içinde bulundukları kanallar içinden yollarının sonuna ulaşır ve burada bir borunun içine dolmaya zorlanırlar.2. 1.

Rotları söküp kontrol ediniz. gerçekleştiriniz. •Araç katalogunda belirlenen destek noktalarından aracı kaldırınız.UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ İşlem basamakları Sürücü şikayetlerini değerlendiriniz. sisteminin dinleyiniz ve Öneriler •Sürücü şikayetlerini dinleyip not alınız. •Direksiyon simidi ve milinde araç kataloğunda belirlenen kontrolleri yapınız. •Yapacağınız işlemlerde üretici firma talimatlarına uyunuz. •Gerekli kontrolleri yapınız. •Direksiyon kutusuna bağlı olan elemanları Direksiyon dişli kutusunu araç üzerinden sökünüz. •Güvenlik tedbirlerini alınız. •El frenini çekiniz. sökünüz.. takıldığı noktaya işaret koyunuz. •Direksiyon arızasını tespit ediniz. •Araç için gerekli çamurluk örtülerini örtünüz. •Dişli kutusu yağlı tip ise yağını boşaltınız. •Ön tekerleklerin bijonlarını tekerlekleri araçtan alınız. •Rotlarda boşluk kontrolünü yapınız. •Akümülatörün şasi kablosunu çıkarınız. Direksiyon simidini ve milini sökünüz ve •Direksiyon simidinin direksiyon miline kontrol ediniz. sökerek Aracı askıya alınız. •Rotları sökerken uygun alet kullanınız. •Aracı lifte kaldırmadan önce tekerlek bijonlarını gevşetiniz. Direksiyon ediniz. arızasını teşhis •Yol testi yapınız. •Araçta hava yastığı varsa araç kataloğundaki işlem sırasına ve kurallarına dikkat ederek işlemi gerçekleştiriniz. Direksiyon dişli kutusunu söküp kontrol •Direksiyon dişli kutusunu araç kataloğu işlem sırasına göre sökme işlemini ediniz. Tekerlekleri sökünüz. •Direksiyon kutusuna araç üzerine bağlayan bağlantı elemanlarını sökünüz. Onarım için gerekli yedek parçaları •Değişmesi gereken parçaların tespit 17 .

Direksiyon ortalaması yapınız. •Parçaları temin ediniz. Direksiyon sistemini test ediniz. formunu doldurunuz. •Araç kataloguna uygun belirtilen işlem sırasına uygun olarak direksiyon dişli kutusunu takınız. ediniz. •Direksiyon sisteminin bakım sonrasında düzgün çalışıp çalışmadığını test sürüşü yaparak kontrol ediniz. •Rotları araç kataloguna uygun olarak takınız. Direksiyon dişli kutusunu araç üzerine •Direksiyon dişli kutusunu araç üzerine sabitleyen bağlantı elemanlarını ve dişli takınız. kutusuna bağlanan elemanları takınız. •Direksiyon ortalamasını yapınız. •Tekerlek bijonlarını katalogda belirlenen değerde sıkınız. Dişli kutusunu takınız.belirleyip temin ediniz. Rotları takınız. 18 . Direksiyon milini ve direksiyon simidini •Sökerken yaptığınız işaretlemelere dikkat takınız. •Direksiyon simidini ve milini takarken kablo tesisatına dikkat ediniz. •Direksiyon düz konumda iken tekerlekler de düz konumda olmalıdır. •Araç katalogunda belirlenen işlem sırasına uyunuz. Tekerlekleri takınız.

Deve boynu D.Aşağıdakilerden hangisi aracı istediği yöne sevk eder? A. Fren D. Tekerlek 3. Rot başı B. ) Mekanik direksiyonlarda direksiyon geri toplama işlemi çok kuvvetlidir.Aşağıdakilerden hangisi direksiyon sisteminin parçalarından değildir? A. Avare kol D. Direksiyon simidi B. Mafsal 5. ) Uzun ara rot hareketini deve boynu sınırlar.Direksiyon dişlisinin hareketini kısa rota aktaran parça aşağıdakilerden hangisidir? A. ( 8. Mafsal Aşağıdaki ifadeler doğru olanlara D. Şaft 2. Direksiyon simidi hangi parça aracılığıyla dişli kutusuna hareket iletir? A. Rot başı C. ) Direksiyon simidine tekerleklerden aktarılan titreşimleri emen komuta koludur. Deve boynu C. Pitman kolu 4. ( ) Direksiyon milinin etrafını saran parça direksiyon kovanıdır. ) Direksiyon ana mili direksiyon dişli kutusuna kayıcı mafsal ile bağlanmıştır. 6.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 1. 19 . Süspansiyon C. Rotlar C. Deve boynu D. Aşağıdakiler hangisi dairesel hareketi doğrusal harekete çevrilir? A. Deve boynu D. yanlış olanlarla Y harfi koyunuz. Direksiyon mili B. ( 9. ( 10. Komuta kolu B. Rotlar B. ( 7. Dişli kutusu C.

CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 D A B A A Doğru Doğru Yanlış Yanlış Yanlış 20 .

ARAŞTIRMA Hidrolik direksiyonlu araçların mekanik direksiyonlu araçlardan farkını araştırınız.1. Daha büyük bir döndürme kuvveti sağlamak için geniş direksiyon simidi kullanılarak kolay dönüş sağlanabilir. Ancak bu durum virajlarda dönmeyi zorlaştırır. Genel Yapısı Sürüş konforunu artırmak için modern otomobillerde geniş tabanlı ve düşük basınçlı lastikler kullanılmakta bunun sonucunda da lastik sürtünmesi nedeniyle daha fazla direksiyon döndürme kuvveti gerekmektedir. Bu nedenle direksiyon döndürme kuvveti küçük tutulmak istendiğinde bazı yardımcı sistemlere ihtiyaç vardır. Rapor haline getirip sınıfta sununuz.ÖĞRENME FAALİYETİ-2 ÖĞRENME FAALİYETİ-2 AMAÇ Hidrolik yardımlı direksiyon sisteminin bakım ve onarımını araç katalog değerine ve standartlara uygun olarak yapabileceksiniz. Direksiyon döndürme kuvveti. direksiyon dişlisinin dişli oranının artmasıyla azaltılabilir. Bu yardımcı sistemlerden biri hidrolik yardımlı direksiyon sistemidir. Mekanik direksiyona ek olarak sonradan hidrolik yardım takılıp takılamıyacağını ve nedenlerini araştırınız. HİDROLİK DİREKSİYONLAR 2. 2. 21 .

Bu amaçla hidroliğin basıncından faydalanılmıştır.1:Hidrolik Direksiyon Sistemi Direksiyon döndürme kuvvetini azaltmak ve sürücünün daha kolay bir şekilde aracı yönlendirilmesini sağlamak üzere çeşitli sistemler geliştirilmiştir.2: Hidrolik Servo Direksiyon Sistemi 22 . Direksiyon döndürme kuvvetini azaltmak için direksiyon dişli kutusunda meydana getirilen döndürme momentini kuvvetlendirmek gerekir.Şekil 2. Şekil 2.

2. Şekil 2. direksiyon ana miline bağlı bir kumanda valfi ile sağlanır. Her ikisi de hidrolik basınç üretir.3:Hidrolik Servo Direksiyonun Kesit Görünüşü Döndürme kuvvetine yardımcı olan iki ayrı tip direksiyon sistemi vardır. Çalışması Nötr Pozisyonu Hidrolik yağı pompadan kumanda valfine gönderilir. Hidrolik basınç kremayerin hareket edebilmesi için pinyon dişliye yardım eder. Bu nedenle.Şekil 2.4: Hidrolik Silindirde Nötr Pozisyon 23 . 2. Hidrolik basınçtaki değişim. Kumanda valfi nötr pozisyonunda ise hidroliğin hepsi kumanda valfinden ve emniyet valfinden geçerek pompaya geri döner. Piston bu durumda herhangi bir yöne hareket etmez. daha fazla direksiyon kuvveti gerektiğinde basınç yükseltilir. Bu yardım miktarı hidrolik basıncın miktarına bağlı olarak pistonun üzerine uygulanır. İkincisinde ise bağımsız bir elektrik motoru kullanılır. Bunlardan birincisinde pompanın hareket edebilmesi için motor gücünden faydalanılır. Çünkü silindir pistonunun her iki tarafındaki basınç eşittir. Hidrolik silindirde basınç oluşmaz.

basınç değişimine neden olur. Bir arıza nedeniyle pompadan direksiyon kutusuna hidrolik akışı kesildiğinde. Eğer pompa kayışı kopar veya hidrolik sistemde bir kaçak meydana gelirse direksiyon sistemindeki hidrolik takviye ortadan kalkar. Akış oranı değişimi.5: Hidrolik Silindirde Çalışma Konumu Uygun Direksiyon Kuvveti Hidrolik direksiyon. sürücü direksiyonu döndürebilmelidir. Araç hızında değişme olduğu zaman yani yavaşladığı ve durduğu zaman direksiyon döndürme kuvvetini azaltmak için hidrolik basınç artırılır. Pistonun her iki tarafında bir basınç farkı oluşur ve piston daha düşük basıncın olduğu tarafa doğru hareket eder. Aynı zamanda da yol şartları sürücüye aktarılmalıdır. 24 . Yol Hissi (Direksiyon Hissi) Hareket halinde aracın tekerlekleri tarafından direksiyon simidine iletilen dirençten doğan his önem taşır. Böylece pistonun üzerine uygulanan basınç azalır. döndürme kuvvetini azaltmak için kullanılan bir mekanizmadır. Uygun direksiyon döndürme kuvveti elde etmek için bazı araçlarda hidrolik direksiyon sistemine özel bir donanım eklenmiştir. Diğer kanal açılır ve hidrolik akış oranında değişime neden olur. Ancak bütün bu arızalar direksiyonun döndürülmesine engel olmayacaktır. Uygun direksiyon döndürme kuvveti her şartta ve konumda. Gerekli yağ basıncı pompa tarafından sağlanır. Taşıt hızlandığında ve sürtünme kuvveti azaldığında daha az bir direksiyon döndürme kuvvetine ihtiyaç duyulur. Araç Hızını Hissedici Tip Araç hızı bir hız sensörü tarafından hissedilir ve pistonun üzerine uygulanan hidrolik basınç değiştirilir. Silindirin düşük basınç tarafındaki hidrolik. Ancak devir hissedici tip pompalarda hidroliğin debisi belirli bir devrin üstünde azalır. her hız kademesinde elde edilebilmelidir.Dönüş Sırasında Direksiyon ana mili herhangi bir yönde döndürüldüğünde kumanda valfı da hareket eder ve hidrolik kanalın biri kapanır. Hidrolik Direksiyon Sisteminin Parçaları Hidrolik Pompa Hidrolik direksiyon sistemi yüksek basınçlı yağ ila çalışır. Motor Devir Hissedici Tip Hidrolik direksiyon pompalarının çoğu. Bu durumda direksiyonu çevirmek için daha fazla döndürme kuvveti gerekecektir. pompanın dönme devrini hesaba katmaksızın dişli kutusuna sabit debide hidrolik gönderir. kontrol valfinden pompaya geri döner. Şekil 2. Yüksek hızlarda daha az döndürme kuvveti gerektiğinden basınç azaltılır.

Hidrolik depo. Pompa devri arttığında yağın debisi de artacağından daha fazla hidrolik güç elde edilmiş olur. pompa gövdesine veya ayrı bir yere monte edilmiştir. Pompa Gövdesi Pompa hareketini motor krank mili kasnağından bir kayış veya elektrik motorundan alır. Araç hızlandığında lastik direnci vardır.Depo Hidrolik direksiyonun yağına depoluk eder. Maksimum hidrolik basınç direksiyon simidinin sağa veya sola tam döndürülmesiyle oluşur. Bu durum direksiyon hakimiyeti açısından bir dezavantajıdır. Akış Kontrol Valfi Kutusu Akış kontrol valfi. Bu sayede yüksek hızlarda bile uygun direksiyon performansı elde edilebilir. Bazı hidrolik direksiyon sistemlerinde yüksek hız esnasında daha az hidrolik basınç gönderilerek direksiyon hissinin elde edilmesi sağlanmıştır.6: Hidrolik Direksiyon Dişli 25 . Bu tip direksiyon sistemleri devir hissedici tip olarak adlandırılır. Bu olay daha az direksiyon döndürme kuvveti gerektirir. Böylece pompa belli bir devrin üstüne çıktığında basılan yağ miktarı azaltılmaktadır. Şekil 2. motor devrine bağlı olmaksızın sabit debide yağın pompadan direksiyon kutusuna gönderilmesini düzenler. Bu dezavantajı ortadan kaldırabilmek için devir değişikliğine bağlı olmaksızın sürekli sabit debi sağlayacak bir sisteme ihtiyaç vardır. Bu daha az Şekil 2.7: Depo direksiyon döndürme kuvveti demektir. Hidrolik pompanın gönderdiği yağın debisi devir ile orantılı olarak değişir. Bu görevi akış kontrol valfi sağlamaktadır. Pompadan direksiyon dişli kutusuna olan akış hacmi yüksek hızda sürüş esnasında azalır ve daha az direksiyon yardımı elde edilir. Pompa debisi pompa devri artıkça artar ancak direksiyon kutusuna giden yağın debisi azalır. Bu tip hidrolik direksiyon sistemi devir hissedici tip olarak tanımlanmaktadır. Bazı pompalarda kontrol spoolu(makara) ile birlikte akış kontrol valfı de kullanılmaktadır. Hidroliği belirli bir basınçla direksiyon dişli kutusuna gönderir. Pompaların her iki tipinde de maksimum hidrolik basıncın kontrolü için akış kontrol valfinin içerisine bir tahliye valfi yerleştirilmiştir. Direksiyon döndürme kuvveti de devir ile değişir. Kontrol spoolu(makara) içerisine yerleştirilmiş akış kontrol valfi ile donatılmışlardır.

silindirin her iki tarafında birer yağ keçesi vardır. Lastik patlamaları sırasında direksiyonun kontrolün kaybedilmesini önler ve güvenirliği arttırır. pistonun aksi tarafı ise kumanda valfi üzerinden rezervuar tanka açılır. direksiyon simidi sağa veya sola tam döndüğü zaman maksimum hidrolik basınç üretir. Hidroliğin harici kaçaklarını önleyen. 2. hidrolik içindeki piston. Hidrolik Güç Yardımlı Direksiyonlar Avantajları Sürücünün yönlendirme için harcadığı güç en aza indirilerek sürücünün yorulmasını engeller.pistonun iki yönünden birine işleyerek kremayeri hareket ettirir. kremayer dişli mili üstüne yerleştirilmiştir ve hidrolik pompanın meydana getirdiği hidrolik basınç .piston üstündeki piston keçesiyle önlenir. Hidrolik basınç kaçağı . Pompaya aşırı yük uygulandığında rölanti devrini artırır.3. Pompa gövdesine monte edilmiş hava kontrol valfine hidrolik basınç etki ettiğinde motora giren hava miktarı değiştirilerek motor devri yükseltilir. Yoldaki bazı tepkilerin sürücü tarafından direksiyonda hissedilmesini azaltır. Bu durumda hidrolik pompanın bastığı yağ piston yüzeylerini etkilemeyip rezervuar tanka geri döner.Relanti yükseltici cihaz Pompa. Bu esnada pompanın üzerinde bir yük vardır. Dezavantajları Yeni ek sistemler kullanarak parça sayısı artmış ve maliyet fazlalaşmıştır. Kumanda valf mili direksiyon simidine bağlıdır. Direksiyon belli bir manevra sırasında dönme miktarı azaltır. Hidrolik pompa motordan ek bir güç çektiği için yakıt ekonomisi kötüleşmektedir. Direksiyon herhangi bir yöne döndürüldüğünde ise kumanda valfi hidrolik yağı pistonun bir yüzeyine doğru yönlendirir. Motor çalışmadığı zamanlarda direksiyon simidinin döndürülmesi zorlaşmaktadır. Yeni ek sistemler kullanarak karmaşık bir yapı oluşmuştur ve bakımı zorlaşmıştır.ve motor rölanti devrinde bir azalmaya neden olur. Bu sorunu çözmek için araçlara rölanti yükseltici ilave edilmiştir. Dişli kutusu. 26 . Direksiyon simidi düz sürüş pozisyonunda iken kumanda valfi de düz konumdadır.

Rotları söküp kontrol ediniz. •Direksiyon simidi ve milinde araç katalogunda belirlenen kontrolleri yapınız. •Araç için gerekli çamurluk örtülerini örtünüz.. •Direksiyon simidinin direksiyon miline takıldığı noktaya işaret koyunuz. •Rotları sökerken uygun alet kullanınız. Hidrolik pompayı motor üzerinden söküp kontrollerini yapınız. •Direksiyon arızasını tespit ediniz. Direksiyon kutusunu araç üzerine bağlayan bağlantı elemanlarını sökünüz.UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ İşlem basamakları Sürücü şikayetlerini değerlendiriniz. Hidrolik yardımlı direksiyon dişli kutusunu araç üzerinden sökünüz Hidrolik yardımlı direksiyon dişli kutusunu söküp kontrol ediniz. •El frenini çekiniz. •Yol testi yapınız. •Akümülatörün şasi kablosunu çıkarınız. •Aracı lifte kaldırmadan önce tekerlek bijonlarını gevşetiniz. •Hidrolik sıvısını sistemden boşaltınız. Tekerlekleri sökünüz. •Yapacağınız işlemlerde üretici firma talimatlarına uyunuz. •Hidrolik pompayı motor gövdesine bağlayan bağlantı elemanlarını gevşetip kayışın zarar görmesini engelleyiniz. •Araçta hava yastığı varsa araç katalogundaki işlem sırasına ve kurallarına dikkat ederek işlemi gerçekleştiriniz. Aracı askıya alınız. Direksiyon kutusuna bağlı olan bütün elemanları sökünüz. •Rotlarda boşluk kontrolünü yapınız. Direksiyon ediniz. •Güvenlik tedbirlerini alınız. Araç katalogunda belirtilen kontrol esaslarına uyunuz. Direksiyon simidini ve milini sökünüz ve kontrol ediniz. •Araç katalogunda belirlenen destek noktalarından aracı kaldırınız. •Direksiyon dişli kutusunu araç katalogundaki işlem sırasına göre sökünüz. sisteminin dinleyiniz arızasını ve teşhis Öneriler •Sürücü şikayetlerini dinleyip not alınız. •Ön tekerleklerin bijonlarını sökerek tekerlekleri araçtan alınız. 27 . Hidrolik borularının ucunu yukarı gelecek şekilde tespit ediniz.

Onarım için gerekli belirleyip temin ediniz. sırasına uygun olarak direksiyon dişli kutusunu takınız. yedek ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 28 . Araç kataloğunda belirlenen işlem sırasına uyunuz. Araç katalogunda belirlenen işlem sırasına göre direksiyon ortalamasını yapınız. •Tekerlek bijonlarını katalogda belirlenen Tekerlekleri takınız. düzgün çalışıp çalışmadığını kontrol ediniz. bağlantı elemanlarını sıkınız. değerde sıkınız. takınız. Kayış gerginliğini katalog değerine uygun ölçüde ayarlayınız. •Direksiyon sisteminin bakım sonrasında Direksiyon sistemini test ediniz. •Hidrolik pompayı motor üzerindeki bağlantı kısmına takınız. Direksiyon dişli kutusunu araç üzerine •Katalogda gösterilen tork değerinde takınız. Hidrolik pompayı motor üzerine takınız. dikkat ediniz. •Araç kataloguna uygun belirtilen işlem Direksiyon dişli kutusunu takınız. •Aracın rot takımlarını araç kataloğuna uygun olarak takın Rotları takınız.parçaları •Araç katalogunu göz önünde bulundurarak gerekli yedek parçaları tespit ediniz. Ön düzen ayarı yapılana kadar her iki rot uzunluklarını uygun ölçüde ayarlayarak sıkın •Direksiyon simidini ve milini takarken Direksiyon milini ve direksiyon simidini kablo tesisatına dikkat ediniz. •Direksiyon düz konumda iken tekerleklerinde düz konumda olmasına Direksiyon ortalaması yapınız.

Pompa C.( ) Direksiyon hissi direksiyon simidinin döndürülmesi sırasında hissedilen dirence denir 8. Rotları harekete geçirmek 2) Aşağıdakilerden hangisi hidrolik direksiyon sisteminin parçası değildir? A.( )Hidrolik yardımlı direksiyonu olan aracın motoru durursa direksiyonu kullanmak mümkün değildir. Araç motorundan C.yanlış olanlarla Y harfi koyunuz.direksiyon simidi sağa veya sola tam döndüğü zaman maksimum güç üretir CEVAP ANAHTARI 29 . Kumanda valfi B. Hidrolik basıncı artırmak D. Direksiyon dişli kutusuna C. Elektrik motorundan B. Elektrik motoru D.direksiyon dişli kutusunun içindeki ana parçalardandır. Tekerlekleri çevirmek C.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 1) Aşağıdakilerin hangisi hidrolik silindirin görevidir? A.( )Pompa . 7. Hidroliği yönlendirmek B. Akış kontrol valfine B. Alternatörden 5) Hidrolik pompa ürettiği basınçlı hidroliği nereye gönderir? A. 6. Hidrolik depoya D. Kayış D. Akış kontrol valfi B. Hidrolik silindir 4) Hidrolik direksiyonlarda pompa hareketini nereden alır? A. Hidrolik silindir C. 9.( )Sonsuz vida ve sektör dişlisi . Pompa 3) Motordaki değişik devirlere göre sabit debi sağlayan aşağıdakilerden hangisidir? A.( )Araç hızlandığı zaman daha az lastik direnci vardır 10. Silindir pistonuna Aşağıdaki ifadelerden doğru olanlara D . Vantilatörden D.

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 D C A B B Doğru Doğru Yanlış Yanlış Doğru 30 .

süspansiyon. ARAŞTIRMA Çevrenizde elektrik yardımlı direksiyon sistemine sahip araç çeşitlerini araştırınız. 3. Oto yolda hızla giderken ve direksiyonun pek az bir takviye gereksinimi olduğu bir durumda dahi pompa bütün hızıyla çalışmaktadır. Bu arızalar mekanik direksiyon sistemlerindeki arızalarla benzerlik göstere bilirler.Çünkü pompa hareketini motordan almaktadır. direksiyon sistemi ve ön tekerlekler. Sistem sadece yakıt ekonomisini geliştirmekle kalmaz aynı zamanda. Bu nedenle. Aşağıda bütün arızalar da verilecektir. Bu sorunun çözümü için geliştirilen sistemde direksiyon sisteminin elektronik kontrollü bir elektrik motoruyla çalıştırılmasıdır. bize zaman ve efor tasarrufu sağlayacaktır. 3.muhtemel sebepleri ve tamir yöntemleri aşağıdaki tablolarda gösterilecektir. motor düşük devirde çalışacağından pompa da yavaş dönmektedir. akslar ve şasi arasında ki yakın ilişki unutulmamalıdır. ELEKTRİK YARDIMLI DİREKSİYON SİSTEMLERİ Hidrolik direksiyon pompaları bazı durumlarda yetersiz kalmaktadır. gürültüye neden olabilecek kayış aksamını ortadan kaldırmakta direksiyon tepkisini geliştirmekte ve manevraları seri hale getirmektedir. Bu nedenle ortaya çıkacak problemler sürücüye direksiyon sisteminden gibi görünse bile süspansiyon sistemi içindeki problemler arızanın asıl sebebi de olabilmektedir.En çok takviye düşük hızlarda ve park esnasındaki manevralarda gerekirken. yerden tasarruf sağlamakta. karar vermeden önce.1.ÖĞRENME FAALİYETİ-3 ÖĞRENME FAALİYETİ-3 AMAÇ Elektrik yardımlı direksiyon sistemin bakım ve onarımını araç katalog değerine uygun olarak yapabileceksiniz. Elektrik yardımı mekanik direksiyon sistemlerine sonradan adapte edilebilir mi? Araştırma sonuçlarını rapor haline getirip sınıfta sununuz. Direksiyon Sistemlerinin Arızaları ve Belirtileri Direksiyon sistemi kontrol edilirken. Hidrolik direksiyon sistemlerinde oluşabilecek arızalar. 31 . direksiyon sistemi içinde yer alan problemleri göz önüne almak ve diğer bütün olası nedenleri kontrol etmek.

Direksiyon simidi somunu yetersiz sıkılıkta Direksiyon dişlisinin aşınması veya yanlış ayar Aşınmış bağlantı mafsallar Gevşek konsol bağlantıları Gevşek tekerlek bilyeleri Gevşek ana mil mafsalları 32 . direksiyon sistemindeki parçaların gevşemesi ve mafsalların aşınması sonucunda oluşan aşırı bir boşluk. sola ve sağa. Kabul edilebilir boşluk limiti araç modeline göre değişiklikle birlikte 30 mm. Direksiyon kolunun kontrolü Direksiyon simidinin yukarı ve aşağı.' den daha fazla değildir. ileri ve geri hareketi ve direksiyon simidinin ana mil üzerindeki bağlantısının iyi olup olmadığının kontrolü. çok az bir boşluk olması beklenir Bu nedenle. Fakat ön tekerleklerin tam dönmesi için yeterli değildir Bu esnadaki direksiyon simidi hareketinin miktarına direksiyon simidi boşluğu deyebiliriz. aracın yolda gezmesine ve bir tarafa gezmesine sebep olacaktır. direksiyon simidi hafifçe döndürüldüğünde ön tekerlekler döner. Bu da lastiklerde anormal aşıntılara ve titreşimlere neden olacaktır. Eğer boşluk fazla ise. ana mil bilyalarının gevşek olup olmadığı ve direksiyon kolonunun bağlantılarının sıkılığının kontrol edilmesidir.Arıza Bulma Aşırı Direksiyon Simidi Boşluğu Direksiyon sisteminde bir çok mafsal olduğundan. buna aşağıda yazılı arızaların biri veya birkaçı neden olabilir. Direksiyon simidi boşluğunun kontrolü Araç düz sürüş konumunda iken.

Eğer ağırsa. Aracın önü krikoda iken . Eğer herhangi bir gevşeklik bulursa. çolak kol çevrilir. rotiller veya kin pim arızalıdır. Eğer onlarda aşın boşluk varsa. ön tekerleklerin ileri ve geri. yağ veya gres azalması. rotillerde ve tekerlek bilyalarında aşınma mevcuttur. ve yandan yana hareket ettirilerek kontrol edilir. Direksiyon çolak kolu ve bağlantısını ayırarak. Direksiyon Simidi Boşluğunun Kontrolü Tekerlek Bilyesi Gevşekliğinin Kontrolü Aracın önü krikoda iken. Eğer direksiyon kutusu çalışması sertse . Eğer boşluk tamamen ortadan kalkmışsa boşluğun nedeni tekerlek bil yalan demektir. bağlantılar veya tekerlek bilyaları muhtemelen gevşemiştir. muhtemelen süspansiyon kolu burçlarında.Direksiyon Bağlantılarının Gevşekliğinin Kontrolü Aracın önü krikodayken.direksiyon dişlisinde bir arıza. tekerleğin her birinin üstünden ve altından tutarak sallanması ile gevşekliği kontrol edilir. Boşluğu ayak freni uygulandıktan sonra tekrar kontrol edildiğinde boşluk azalmışsa.bilya veya burçlarda bir arıza olmasına neden olur. 33 . Sert Direksiyon Direksiyon simidi içinde aşın direnç veya tekerleklerde aşırı bir toparlanma kuvvetinin oluşması direksiyon simidinin sert çalışmasına neden olur. Aşırı kaster de muhtemelen sert direksiyona neden olacaktır. ön yükleme ayarında yanlışlık.direksiyon dişli ve direksiyon bağlantılarını ayırarak her bir parçanın ayrı ayrı kontrolüne müsaade eder. problem tekerlek bilyalarından başka bir yerden geliyor demektir.

bağlantılar veya tekerlek bil yaları muhtemelen gevşemiştir. "Direksiyon Sisteminde Aşın Boşluk " ve "Sert Direksiyon" kısımlarında açıklanan nedenler. ve yandan yana hareket ettirilerek kontrol edilir. Aracın önü krikodayken. Bu. oluştuğu zaman aracın arzu edilen yönde gitmesi için sürücünün direksiyon simidini sürekli düzeltmeye çalışması gerekir.Yolda Gezme Yolda gezmenin anlamı. Eğer onlarda aşın boşluk varsa. aracın direksiyon ile yönlendirildiği istikametin dışına çıkma eğiliminde olmasıdır. 34 . aracın yolda gezmesine de neden olabilir. ön tekerleklerin ileri ve geri. Direksiyon bağlantılarının gevşekliğinin kontrolü.

Eğer direksiyon kutusu çalışması sertse. tekerleğin her birinin üstünden ve altından tutarak sallanması ile gevşekliği kontrol edilir. Eğer herhangi bir gevşeklik bulunursa. yağ veya gres azalması. Aracın önü krikoda iken. Bu sağ ve sol tekerlekler arasında dönme dirençleri içinde veya sağ ve sol direksiyon aksları etrafında işleyen momentler içinde büyük farklılıklar olduğu zaman. muhtemelen süspansiyon kolu burçlarında. Eğer kaster çok küçük veya negatifse veya toe-in veya toe-out aşın ise. Boşluğu ayak freni uygulandıktan sonra tekrar kontrol edildiğinde boşluk azalmışsa problem tekerlek bilyalarından başka bir yerden geliyor demektir Eğer boşluk tamamen ortadan kalkmışsa boşluk tamamen nedeni tekerlek bilyaları demektir. ön yükleme ayarında yanlışlık . sürücü aracı düzgün bir konumda sürmeye çalışır iken aracın bir tarafa aktığı hissedilir. rotillerde ve tekerlek bilyalarında aşınma mevcuttur. Direksiyon dişlisi ve direksiyon bağlantılarını ayırarak. 35 . her bir parçanın ayrı ayrı kontrolüne müsaade eder.Aracın önü krikodayken. direksiyon dişlisinde bir arıza. Normal Sürüş Esnasında Aracın Bir Tarafa Çekmesi Bunun anlamı şudur. Tekerlek bilyesi gevşekliğinin kontrolü. bilya veya burçlarda bir arıza olmasına neden olur. aracın bir tarafa çekmesi şeklinde ortaya çıkar. muhtemelen yolda gezme meydana gelir.

lastiklerin dönme dirençlerinde fark olacaktı. Bunun sonucunda. Eğer toe-in veya toe-out aşırı ise veya sağ ve sol kamber veya kasteder arasındaki Fark aşırı ise araçta da muhtemelen bir tarafa çekme olacaktır.Eğer sağ ve sol lastiklerin dış çap ölçülerinde bir fark varsa. aracın ileri hareketinde. ön tekerlekleri balanssızlık nedeniyle oluşturduğu vibrasyonun (titreşimin) direksiyon simidini dönme yönünde hareket ettirmesidir. lastiklerin bir dönüşünde gittikleri mesafe farklıdır. Yüksek hızlarda ortaya çıkan vibrasyonlar da titreme olarak nitelendirilir. araçta sağ veya sola doğru çekme hissedilecek Eğer sağ ve sol lastiklerin hava basınçları farklı ise. bu da araçta sağa veya sola doğru çekmeye neden olacaktır. 36 . Direksiyon Simidinin Titremesi Direksiyon simidinin titremesi.

sert direksiyon simidi problemi ortaya çıkar.Düzensiz lastik aşıntılarına. aşın toe-in veya toe-out. Eğer ağırsa. direksiyon sistemi veya süspansiyon içindeki arızalar neden olabilir. Muhtemelen aşın kaster de titremeye neden olur. ön tekerlekler yol içindeki bir engelle karşılaştıkları zaman oluşan darbelerin direksiyon simidini sarsmasıdır. fakat aşın darbe çok dikkatli bir şekilde incelenmelidir. Eğer titreme lastik değişikliğinden sonra kalkar ise de kontrole devam edilir. Hafif bir darbe normaldir. aşırı kamber veya düzensiz kamberde titremeye neden olur. Sağ ve sol tekerlekler arasındaki. Direksiyon Darbesi Direksiyon darbesinin anlamı şudur. 37 . rotiller veya king pim arızalıdır Aşırı kaster de muhtemelen sert direksiyona neden olacaktır. çolak kol çevrilir. Hidrolik Direksiyon İçin Sert Direksiyon Direksiyon sistemi içinde aşırı direnç veya tekerleklerde aşırı bir toparlanma kuvvetinin oluşmasıyla. Direksiyon çolak kolu ve bağlantısını ayırarak.

Darbe anında . hava yastığının “hedefini şaşırmaması” için. Bu amaçlar doğrultusunda direksiyon kolonu çarpışma sırasında en derin pozisyona doğru çekilir.Direksiyon kolonları önden çarpmalarda 60’lı yıllara kadar neredeyse şiş etkisi oluşturuyordu. olduğu gibi kalmalıdır. Bu nedenle “yoldan çekilmesi gerekir”. sürücünün direksiyon simidine ve miline çarpma riskini önemli ölçüde arttırmaktadır.Çarpmanın şiddetine ve koltuk pozisyonuna göre sürücünün emniyet kemeri takılı olsa dahi başını direksiyona çarpma tehlikesi vardır. Kazalardaki yaralanmaları.3.direksiyon sürücüye her an temas edebilir. insan ve mal kayıplarını engellemek için pasif güvenlik sistemlerine ihtiyaç duyulmuştur. Kaza anında sürücünün kazayı en hafif şekilde atlatabilmesi yüksek derecedeki yüklerde deforme olabilecek direksiyon mili. O zamandan beri trafik yoğunluğu çok artmasına rağmen trafik kazasında can kayıplarının buna oranla yüksek düşüşler göstermesi güvenli direksiyon kolonu gibi önlemlere bağlanmalıdır.Yaralanma riskini azaltmak için direksiyon çerçevesi kolları ve göbeği kırılmaya dayanıklı malzeme ile kaplanmıştır.Direksiyon milinin deforme olabilen kısmı teleskopik olarak çalışmakta kaza anında aracın ön kısmı zarar gördüğünde çarpışmanın etkisiyle oluşan kuvvet akımının direksiyona doğrudan ulaşmasını engellemektedir Yeni çarpışma konsepti. direksiyon simidinin kalkarak. 38 . direksiyon simidinin kalkarak. Ayrıca düzenlenme. Yolcu kabinine kontrolsüz giriş.Sürücünün ağır yaralanma ve can kaybı riski çok yüksekti.2. Güvenli Direksiyon Kolonu Güvenli direksiyon kolonu çarpışma anında etkilenen parçalarla bağlantılıdır. Direksiyon Sitemlerinde Pasif Güvenlik Önlemleri Gelişen otomotiv teknolojisi ile birlikte araç hızlarında da artış olmuştur. direksiyon kolonunun sürücü bölümüne girmesini engellemektedir. Bu kaza oranlarının artmasına sebep olmuştur.Göbek direksiyonun içerisine iyice gömülerek enerji emici(absorbe)ve deforme olabilen malzeme ile desteklenmiştir.Yeni çarpışma konsepti. direksiyon kolonunun yolcu bölümüne girmesini engellemektedir. Çarpışma testleri kaza anında oluşan fiziksel ve teknik bilgilere ilişkin bilgiler verdiğinden pasif güvenlik sistemleri sürekli gelişmektedir. direksiyonun öne doğru hareket etmesini sağlamaktır.

Şekil 3.1 Direksiyon Sistemlerindeki Güvenlik Önlemleri 39 .

2: Elektro-Hidrolik Yardımlı Direksiyon Sistemi Elektro Hidrolik Yardımlı Yön Kontrol (Direksiyon) Sisteminin Avantajları  Daha yüksek konfor.direksiyon  Yüksek hızda daha sert direksiyon (emniyet faktörü).3. 40 . Bu sistemde direksiyon dönme açısını algılayan direksiyon açı sensörü direksiyon mili üzerinde bulunan hidrolik pompa buna bağlı elektrik motoru ve kontrol ünitesi tek bir gövde içerisine yerleştirilmiştir.  Yakıt tasarrufu Elektro hidrolik yardımlı direksiyon sisteminde hidrolik pompa elektrikli pompa tarafından tahrik edilmekte ve aracın motorundan bağımsız olarak çalışmaktadır.Elektro Hidrolik Yardımlı Yön Kontrol (Direksiyon) Sistemleri Şekil 3.  Manevra sırasında yumuşak.3.

Motor çalıştıktan ve kontrol periyodu sona erdikten sonra direksiyon kontrol lambası sönmelidir.Bu süre zarfında bir kontrol ünitesi devreye girer. İhtiyaç duyulan direksiyon gücü mekanik olarak sağlanır. Direksiyon Açı Sensörü Şekil 3.4: Sensörsensör. Sensörün devre dışı kaldığı durumda direksiyon ünitesi çalışmaya devam eder. Direksiyon Dişli Kutusunun Üzerinde Bulunur. Lamba sönmüyorsa sistemde bir arıza olduğu anlaşılır. Direksiyon kontrol ünitesi devre dışı kalır.3: Elektro-Hidrolik Yardımlı Direksiyon Dişli Kutusu Direksiyon Kontrol Lambası Kontak anahtarı açıldıktan sonra direksiyon kontrol lambası yanar. Direksiyon dönme açısını algılar ve direksiyon açısal hızını hesaplar. 41 .Şekil 3.

direksiyon milinin açısal hızına ve aracın hızına bağımlı olarak pompa motoruna kontrol eder. Bu.Direksiyon Kontrol Ünitesi Direksiyon Kontrol ünitesi.5: Servo Direksiyon Devre Şeması 42 . Hidrolik yağın aşırı derecede ısındığı zaman sistemi devre dışı bırakan koruyucu bir devre ile donatılmıştır. Şekil 3. motor ve pompa ile aynı gövde içerisine yerleştirilmiştir. Çalışma süresince ortaya çıkan hataları hafızasına kaydeder. İhtiyaç duyulan basınç ve hidrolik miktarı kontrol ünitesinin hafızasında bulunan bir karakteristik alandan okunur.

Kontrol ünitesi.  Taşıtın kullanımı sırasında. Hidrolik yağının geri dönüş yağ deposuna açılır.2 lt tasarruf sağlanmaktadır  Manevrada sırasında yumuşak. pompayı. Basınç sınırlama supabı. yalnızca taşıt motoru çalışırken çalışır. direksiyon dişli kutusu ile birleştirir. Motor pompa ünitesinde aşağıdakiler mevcuttur: Hidrolik pompa ünitesi. Direksiyon kontrol ünitesi ve yağ deposu motor pompa ünitesi üzerinde bulunur.  Çevreye bırakılan atık yağ azalmaktadır. kontrol ünitesine gönderilir. Direksiyon hidrolik pompası. Motor pompa ünitesi için özel tasarımlanan bağlantı elemanları ile kauçuk yataklarla elastiki bir şekilde taşıt şasisine bağlanır. direksiyon açısal hızına ve araç hızına bağımlı olarak çalışan bir direksiyondur. Direksiyon açısal hız sinyali. Sinyalleri değerlendirerek elektromotorun ve dişli pompasının devrini düzenler ve bununla birlikte hidrolik yağın debisini ayarlar. araç hız bilgisi ve motor devir sinyali. 100 km’de. Basınç hattı. Yapısı Elektro hidrolik direksiyon. Motor Pompa Ünitesi Motor pompa ünitesi kapalı bir parçadır. Direksiyon kontrol ünitesi.Elektro-hidrolik Direksiyonunun Avantajları  Hidrolik sisteme göre % 85’e varan enerji tasarrufu sağlamaktadır. Elektromotor. Motor pompa ünitesi bakım ve onarım gerektirmez. Elektrik motoru. dişli pompa ve elektronik kontrollü motordan oluşmaktadır. yakıttan yaklaşık 0. Hidrolik yağ deposu. 43 . yüksek hızda sert direksiyonla aktif emniyet sağlamaktadır.

44 . Bunlar kondansatör özelliği gösterirler.6: Hidrolik Pompa Kapasitif Direksiyon Açı Sensörü Kapasitif direksiyon açı sensörü. Küçük plakaların bir bölümü büyük plaka ile aynı hizadadır. Rotorun herhangi bir yöne döndürülmesi durumunda kondansatörlerin kapasitesi değişerek direksiyon kontrol ünitesi için sinyal üretirler. direksiyon kontrol ünitesine bağlanmış 9 küçük plakadan ve rotor miline bağlanmış büyük bir plakadan oluşur.Şekil 3.

Direksiyonda herhangi bir dönme hareketi meydana gelmediği için direksiyon açı sensörü. direksiyon açısal hızını algılamaz. 45 .7: Kondansatör Düzensizliği Prensip Şeması Hidrolik Kumanda Ünitesi Hidrolik Kumanda Ünitesinin Yapısı ve İşlevi Hidrolik kumanda ünitesinde bilinen servo direksiyonunun benzeri olan. Hidroliğin geçişi engellenir. Şekil 3.8: Hidrolik Kumanda Düz Gidiş Direksiyon düz konumda iken çevirme levhaları çalışma silindirleri giriş kısımlarını kapatır. diğer tarafı ise tahrik pinyonu ve kumanda kovanlarıyla bağlı olan bir çevirme çubuğu vardır. Herhangi bir dönme hareketi olmadığı için pompada basınç meydana gelmez. bir tarafı çevirme levhalarıyla.Şekil 3.

Şekil 3.9: Düz Gidiş

Sola Çevirme Direksiyonun hareketiyle çevirme çubuğu, çevirme levhasını hareket ettirir. Çevirme levhasının konumu değişir. Besleme hattından basınçlı hidroliğin akışı silindirin sağ tarafındaki açık bulunan kanala doğru gider. Aynı anda çevirme levhası besleme hattının sol tarafındaki kanalı kapatır. Çalışma silindirinin sol tarafından geri dönüşüm kanalı açılır. Çalışma silindirin sağ tarafındaki basınçlı hidrolik, pistonu hareket ettirdiği zaman, piston sol tarafındaki hidrolik silindirin sol tarafından geri dönüşüm kananıyla depoya döner. Çevirme işlemi tamamlandıktan sonra, çevirme levhası ve kumanda kovanlarını nötr konuma getirerek basınç iletim hattını kapatır.

Şekil 3.10: Sola Çevirme

Hidrolik Yağ Durumunun Kontrol Edilmesi Hidrolik yağ durumu, depo kapağındaki ölçüm çubuğu yardımı ile kontrol edilir. Hidrolik yağın soğuk olması durumunda:alt çizgide olması gerekir. Hidrolik yağın sıcak olması durumunda (motor harareti 50° C’den itibaren) yaklaşık olarak üst ve alt çizgilerin ortasında olmalıdır.

46

Yağ Seviyesinin Ölçülmesi Kilitleme kapağı sökülür Yağ ölçüm çubuğu bir bezle temizlenir Kilitleme kapağı elle sıkılır Kilitleme kapağı çıkartılır ve ölçüm çubuğundaki yağın seviyesi okunur. Kendi Kendine Teşhis Sistemde herhangi bir arıza olduğu zaman arıza test cihazı bağlantıları sistemin kontrol soketine bağlanır. Cihazın yönlendirmesiyle her safhası kontrol edilir. Kontroller direksiyonun değişik konumlarında ayrı ayrı yapılır. Cihazdaki değerler ile elde edilen değerler cihaz içerisinde karşılaştırılır ve buna göre karar verilir. Eğer sistemde arıza var ise hafıza ünitesinde arıza ile ilgili bilgiler arıza test cihazında görülür. Sistemdeki arıza giderilmeye çalışılır.

3.4. Dört Tekerlek Yön Kontrol Sistemleri
Dört tekerlek yön kontrol sistemleri (4WS) daha yüksek manevra kabiliyeti, yüksek hız kontrolü ve dengesi ile bazı tasarımlarda düşük hızlarda dar alanlarda dönebilme ve park edebilme imkanı sağlamaktadır. Bazı araçlarda kullanılan tasarımlarda elektronik ve hidrolik yardımıyla arka tekerlekleri ön tekerleklerin ters yönde çevrilmesidir. Dönüş anındaki alan bu sayede büyük ölçüde azaltılmış olur. Yüksek hızlarda ise, arka tekerlekler ile ön tekerlekler aynı yönde dönmektedir. Tekerleklerin aynı yönde dönmesiyle şerit değiştirme gibi hareketlerin çok çabuk ve daha az kaymalara neden olabilecek şekilde yapılması sağlanmaktadır. Arka tekerleklerin açısında meydana gelecek çok küçük bir değişiklik dahi aracın viraj alma özellikleri üzerinde büyük etki yapmaktadır.

3.5. Elektro Mekanik Direksiyon Sistemi
Hidrolik direksiyon pompası bazı durumlarda yetersiz kalmaktadır. Oto yolda hızla yol alındığında ve direksiyonun az bir takviye gereksinimi olduğunda pompa bütün hızıyla çalışmaktadır. En çok direksiyon takviye ihtiyacı düşük hızlarda ve park esnasındaki manevralarda duyulmaktadır. Motor düşük devirde çalışacağından pompa da yavaş dönmektedir. Çünkü pompa hareketini motordan almaktadır. Bu sorunun çözümü için, direksiyon sistemi elektronik kontrollü bir elektrik motoruyla çalıştırılır hale getirilmiştir. Sistem sadece yakıt ekonomisini geliştirmekle kalmaz aynı zamanda, yerden tasarruf sağlar. Gürültüye neden olabilecek kayış aksamını ortadan kaldırır. Direksiyon tepkisini geliştirmekte ve manevraları seri hale getirmektedir.

47

. Şekil 3.11: Elektro-Mekanik Direksiyon

Sistem sürücüye gerçek yol durumuna bağlı bir direksiyon döndürme kuvveti sunar. Sürücünün direksiyon hareketi, direksiyon mili ve ara mil üzerinden sonsuz dişliye ve direksiyon dişlisine aktarılır. Direksiyonun kendi kendine toplayarak düz hale gelmesi elektro-mekanik direksiyon sistemi tarafından desteklenir. Sistem yol tutuş hissini sürücüye aktarır. Sistem giriş ve çıkış sinyallerini ve direksiyon parçalarının çalışmasını izler. Elektro-mekanik direksiyon sistemi kompakt bir üniteye sahiptir. Bu ünite direksiyon dişlilerini, örneğin kontrol ünitesini, elektrik motorunu ve sensörleri kapsar. Bu sebeple karmaşık kablo tesisatına gerek yoktur. Karşılaştırma Ağırlık Güç tüketim Şehir içi Şehir dışı Mekanik direksiyon dişlileriyle karşılaştırıldığında ek yakıt tüketimi Hidrolik 16 kg 400 w 800-1000w 0,1 lt Elektro mekanik 11 kg 25w 10w 0,01 lt

48

Elektro-mekanik direksiyon siteminde yönlendirme.12: Elektro-Mekanik Direksiyon Sistemi Parçaları 49 . Bu sistemde moment bir elektrik motoru tarafından desteklenir. Direksiyon Kolonu ve Parçaları  Elektro-mekanik direksiyon sisteminin önemli parçaları şunlardır:  Direksiyon mili  Yükseklik ayarlı direksiyon kolonu borusu  Ara mil  Burulma çubuğu  Direksiyon moment sensörü ve direksiyon konum sensörünün bulunduğu sensör muhafazası  Elektrik motoru ve kaplin  Sonsuz tahrik dişlisi  Dişli kutusu muhafazası  Direksiyon kolonu elektronik kontrol ünitesi ve üniversal bağlantı mili Elektro Mekanik Direksiyon Sisteminin Parçaları Elektro-mekanik direksiyon sisteminin merkezi parçası burulma çubuğudur. Çubuk çelikten yapılmıştır ve boylamasına ekseni etrafında dönebilir. Burulma çubuğu mekanik olarak ara mil ve sonsuz dişliyi birbirine bağlar Şekil 3. üniversal bağlantı milinden önce yer alan parçalar tarafından gerçekleştirilir.

Şekil 3.13:Burulma Çubuğu 50 . Bu küçük açı değişimi direksiyonun çevrilme işlemine başladığı anlamına gelir.Bu bağlantı yardımıyla ara mil ve sonsuz tahrik dişlisi küçük bir açıyla döner.

51 .Direksiyon Mekanizması Sonsuz dişli Sonsuz dişli elektrik motorunun da yer aldığı bir alüminyum dişli kutusuna yerleştirilmiştir. Sensör muhafazası kontrol ünitesine soket ile bağlanır.Dişli gövdesi ve sonsuz dişli metalden yapılmıştır.14: Elektrik Kontrolü Sensör Muhafazası Direksiyon konum sensörü ve direksiyon moment sensörü muhafazaya monte edilmiştir. Mekanik gürültünün azaltılması amacıyla dişli halkası plastikten imal edilmiştir. Direksiyon Konum Sensörü Sonsuz dişli miline bağlıdır. Sensör muhafazası sonsuz dişlinin üzerinde yer alır. Dişli oranı 22:1’dir. Motor mili üzerindeki sonsuz dişli direksiyon mili üzerindeki dişliyle kavraşır. Direksiyon konum sensörü direksiyonun o anki konumunu izler. Şekil 3.

Direksiyon moment sensör arızalanırsa sistem çalışmaz. Kontrol ünitesi arızalanırsa. Direksiyon moment sensörü üst kısma direksiyon konum sensörü ise alt kısma yerleştirilmiştir. Motor mili. Burulma çubuğuyla birlikte dönen direksiyon moment sensörü. Direksiyon konum sensörü arızalanırsa <<kendi kendine aktif hizalama>> işlevi devre dışı kalır.Direksiyon Moment Sensörü Burulma çubuğuna bağlıdır. Sürücü direksiyonu çevirmeye başlar. sonsuz dişli muhafazasına vidalanmıştır. Motorun azami güç tüketimi 720 Wattır ve 2 Nm tork üretir. Kontrol ünitesi direksiyon sisteminde bir arıza tespit ederse gösterge tablosundaki uyarı lambası yanar.01 Nm değerini aşarsa kontrol ünitesi direksiyon çevirme desteğine ihtiyaç olduğunu kabul eder. Böylece motorun ilk çalışma torku sonsuz dişliye yumuşak bir şekilde aktarılır. Titreşimlerin aktarılmaması için bir kauçuk tampon ile bağlanmıştır. Kontrol ünitesi araç hızını da dikkate alarak sensörlerden gelen sinyalleri değerlendirerek gerekli direksiyon çevirme desteğini hesaplar. Burulma çubuğu da aynı anda döner. Elektro-Mekanik Direksiyon Motoru Bu motor. arıza gösterge lambası devreye girer. direksiyon üzerine etkiyen torkun 52 . Tepki verme süresinin çok kısa olması nedeniyle direksiyon döndürme hareketlerine ani bir şekilde cevap verir. Direksiyon Kontrol Ünitesi Kontrol ünitesi sonsuz dişli muhafazasına vidalanmış bir kasa içindedir. Direksiyonun Çalışması Çizimde üst ve alt bölüm olarak ikiye ayrılmıştır. Elektrik motoru voltaj beslemesini elektronik kontrol ünitesi üzerinden alır Direksiyon Kontrol Lambası Bu uyarı lambası gösterge tablasında yer almaktadır. Hesaplanan moment 0. Ara mil ile birlikte burulma çubuğunun dönme açısını izler. Her iki durumda da arıza gösterge lambası yanacaktır. sonsuz dişliye esnek bir kauçuk kaplinle bağlıdır. Kontrol ünitesi bu sinyale dayalı olarak moment hesaplamasını yapar.

16: Direksiyon Döndürme Şeması 53 .Şekil 3.15: Sensörler Şekil 3.

Şekil 3. Kontrol ünitesi elektrik motorunu devreye sokarak tork desteğini azaltır.Yönünü ve şiddetini içeren sinyali kontrol ünitesine gönderir. Bu da direksiyon dişlisinin daha kolay bir şekilde dönmesine yardımcı olur. Tekerlek ayarına bağlı olarak direksiyon sistemi aracın düz doğrultuda gitmesi için çalışacaktır. direksiyon moment sensörü kontrol ünitesine daha düşük sinyal gönderir. Sürücü direksiyona uyguladığı torku azaltırsa burulma çubuğunun burulması azalacaktır. Direksiyon dişilisi üzerindeki geri toplama momenti sürücünün direksiyona uyguladığı torkun ve tork desteğinin toplamından fazlaysa sistem aracı düz doğrultuda hareket ettirecek şekilde direksiyonu toplayacaktır.17: Toplam Tork Çizelgesi Sürücü direksiyona uyguladığı torku artırırsa.18: Bir Yönde Konum 54 . Kontrol ünitesi gerekli olan döndürme desteğini hesaplar. elektrik motoru tork desteğini artırır. sürücü ve motor tarafından aktarılan toplam torktur. Elektrik motorunu çalıştırır. Direksiyon dişlisine aktarılan tork. Şekil 3. Sonuç olarak.

Araç hala düz doğrultuda hareket etmiyorsa bu durum direksiyon konum sensörü tarafından algılanır. Bu anda elektrik motoru devreden çıkar. Sonuç olarak tork desteği ortadan kalkar. Elektrik motoru devreye girer ve direksiyon düz doğrultuya gelecek şekilde döndürülür.Kendi Kendine Aktif Hizalama Sürücü dönüş esnasında direksiyonu bırakırsa burulma çubuğu üzerindeki burulma ortadan kalkar. Avantajları  İhtiyaca bağlı güç alımı sayesinde yakıt tüketiminin düşürülmesi her durumda optimal direksiyon hissi  Yoldaki girinti ve çıkıntılara karşı daha az duyarlık  Düz sürüş konumunda tekerleklerin aktif bir şekilde sıfırlanmasını sağlamak  Kabin içinde düşük gürültü oluşumu 55 .

Direksiyon kutusuna bağlı olan bütün elemanları sökünüz. Elektrik yardımlı direksiyon dişli kutusunu araç üzerinden sökünüz. Lift lastiklerinin aşıntısını kontrol ediniz. Araç katalogunda belirlenen destek noktalarından aracı kaldırınız. Onarım için gerekli yedek parçaları belirleyiniz ve temin ediniz. Aracı lifte kaldırmadan önce tekerlek bijonlarını gevşetiniz. Direksiyon sisteminin arızasını teşhis ediniz. Test sonucu değerlendirmenizi yaparken araç kataloğuna göre değerlendirmenizi yapınız. Araç katalogunu göz önünde bulundurarak gerekli yedek parçaları tespit ediniz. Araç kataloguna uygun belirtilen işlem sırasına uygun olarak direksiyon dişli kutusunu takınız. Direksiyon dişli kutusunu takınız. Aracı sürücüsüyle birlikte yol testine tabi tutarak arızanın ortaya çıkmasını sağlayacak şartlarda sürünüz. Arızanın başka nedende kaynaklanıp kaynaklanmadığını kontrol ediniz. Sürücünün şikayetleri doğrultusunda direksiyon arızasını tespit ediniz. Rotlarda boşluk kontrolünü yapınız. 56 . Araç için gerekli çamurluk örtülerini örtünüz. Sürücünün şikayetlerini dinleyiniz ve değerlendiriniz.UYGULAMA FAALİYETİ UYG ULAMA FAALİYETİ İşlem basamaklar Öneriler Test sonucu arıza bildirim formunu doldurunuz. Rotları sök ve kontrol ediniz. Ön tekerleklerin bijonlarını uygun anahtar kullanarak sökme işlemini gerçekleştiriniz. Akümülatörün şasi kablosunu çıkarınız. Tekerlekleri sökünüz. Direksiyon simidini ve direksiyon milini sök ve kontrol ediniz. Direksiyon kutusuna araç üzerine bağlayan bağlantı elemanlarını sökünüz. Eğer araçta hava yastığı varsa araç kataloğundaki işlem sırasına ve kurallarına dikkat ederek işlemi gerçekleştir Direksiyon simidi ve milinde araç kataloğunda belirlenen kontrolleri yapınız Rotları sökerken uygun çektirme kullanınız. Aracı askıya alınız. Yangın söndürme cihazını hazır bulundurunuz.

Tekerlekleri takınız. Direksiyon dişli kutusunu araç üzerine takınız.Direksiyon dişli kutusunu araç üzerine takınız. Tekerlek bijonlarını katalogda belirlenen değerde sıkınız. Direksiyon sistemini test ediniz. Direksiyon sisteminin bakım sonrasında düzgün çalışıp çalışmadığını test sürüşü yaparak kontrol ediniz 57 . Araç katalogunda belirlenen işlem sırasına göre direksiyon ortalamasını yapınız. Direksiyon ortalaması yapınız. Araca uygun yeni rot takımlarını araç kataloğuna uygun olarak takınız. Katalogda gösterilen tork değerinde bağlantı elemanlarını sıkma işlemini yapınız. Araç kataloğunda belirlenen işlem sırasına uyunuz. Direksiyon milini ve direksiyon simidini takınız. Rotları takınız. Direksiyon simidini ve milini takarken kablo tesisatına dikkat ediniz. Direksiyon düz konumda iken tekerlekler de düz konumda olmalıdır.

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 1)Sürüş sırasında araç sağa çekiyorsa sebebini yazınız? A. Viraja hızlı girilmiştir 2)Araç viraj alırken ses yapıyor sebebini yazınız? A. Lastiklerin hava basıncı çok yüksektir. Lastik hava basıncı eşit değil B. Hall sensörü 5) Direksiyon sisteminde fazla boşluk olmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir? A. Lastikler aşınmıştır C. Yaylar yağsız kalmıştır D. Direksiyon moment sensörü C. Lastiklerin hava basıncı çok düşüktür D. Direksiyon moment ve konum sensörü D. B. Direksiyon mili aşınmıştır D. Direksiyon konum sensörü B. Tekerlekler balanssızdır 3)Elektro hidrolik direksiyonlarda. Viraja girerken yüksek hızla girilmiştir B. Sürücü aracı hızlı sürüyor C. Vantilatör kayışından 4) Elektro mekanik direksiyon sisteminin çalışması için hangi sensörler gereklidir? A. Rot bağlantıları aşınmıştır. Yağ pompasından D. direksiyon güç desteği için gereken hidrolik basınç nereden sağlanır? A. Amortisörler arızalıdır 58 . Araç motorunun tahrik ettiği hidrolik pompadan B. C. Elektromotorun tahrik ettiği dişli pompadan C.

Hedefe ilişkin tüm davranışları kazandığınız taktirde başarılı sayılırsınız.MODÜL DEĞERLENDİRME MODÜL DEĞERLENDİRME Aşağıdaki işlemlerde kendi çalışmanızı kontrol ediniz. PERFORMANS DEĞERLENDİRME TESTİ GÖZLENECEK DAVRANIŞLAR Sürücünün şikayetlerini dinlediniz mi? Sürücünün şikayetlerini değerlendirdiniz mi? Direksiyon sisteminin arızasını teşhis ettiniz mi? Aracı askıya aldınız mı? Tekerlekleri söktünüz mü? Direksiyon simidini ve direksiyon milini söktünüz mü? Direksiyon simidini ve direksiyon milini kontrol etiniz mi ? Rotları söktünüz mü? Rotları kontrol ettiniz mi? Direksiyon dişli kutusunu söktünüz mü? Direksiyon dişli kutusunu kontrol ettiniz mi? Onarım için gerekli yedek parçaları belirlediniz mi? Onarım için gerekli yedek parçalarını temin ettiniz mi? Direksiyon dişli kutusunu taktınız mı? Direksiyon dişli kutusunu araç üzerine taktınız mı? Hidrolik yardımlı direksiyon dişli kutusunu araç üzerinden söktünüz mü? Hidrolik yardımlı direksiyon dişli kutusunu söktünüz mü? Hidrolik yardımlı direksiyon dişli kutusunu kontrol ettiniz mi? Hidrolik pompayı motor üzerinden söktünüz mü? Hidrolik pompanın kontrollerini yaptınız mı? Onarım için gerekli yedek parçaları belirlediniz mi? Onarım için gerekli yedek parçaları temin ettiniz mi? EVET HAYIR 59 .

60 .Direksiyon dişli kutusunu taktınız mı? Direksiyon dişli kutusunu araç üzerine taktınız mı? Hidrolik pompayı motor üzerine taktınız mı? Elektrik yardımlı direksiyon dişli kutusunu araç üzerinden söktünüz mü? Elektrik yardımlı direksiyon dişli kutusunu söktünüz mü? Elektrik yardımlı direksiyon dişli kutusunu kontrol ettiniz mi? Onarım için gerekli yedek parçaları belirlediniz mi? Onarım için gerekli yedek parçaları temin ettiniz mi? Direksiyon dişli kutusunu taktınız mı? Direksiyon dişli kutusunu araç üzerine taktınız mı? Rotları taktınız mı? Direksiyon milini taktınız mı? Direksiyon direksiyon simidini taktınız mı? Tekerlekleri taktınız mı? Direksiyon ortalaması yaptınız mı? Direksiyon sistemini test ettiniz mi? Yukarıda vermiş olduğunuz cevapların evet olması gerekir. Hayır olarak cevapladıklarınız faaliyete tekrar dönerek tekrarlayınız.

Berispek. İkinci Baskı. M. Karasu. Dördüncü Baskı. 2000  FORD. Muhtar. Motorlu Taşıt Tekniği. Şasi Ders Notları.MEB Yayınları.com  www. Temel Servis Bilgisi  WOLKSWAGEN. MEB Yayınları. T. İ. Teknik ServisEğitimi  TOYOTA. Eğitim Notları  www. Yiğit. Altıncı Baskı. Otomotiv Teknolojisinin Temelleri.tr 61 . Motorculuk Bölümü Şasi İş ve İşlem Yaprakları.obitet. Türkmen.edu. Ankara 2000  ANLAŞ İbrahim.gazi. İstanbul 1996  FİLDİŞ A.KAYNAKLAR KAYNAKLAR  ALTIPARMAK Duran. MEB Yayınları.howstuffworks. H. İstanbul 2001  STAUDT Wilfried. Şasi .