T.C.

MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI

MEGEP
(MESLEKÎ EĞİTİM VE ÖĞRETİM SİSTEMİNİN GÜÇLENDİRİLMESİ PROJESİ)

DİREKSİYON SİSTEMLERİ

ANKARA 2005

İÇİNDEKİLER
AÇIKLAMALAR...................................................................................................................iii GİRİŞ........................................................................................................................................4 ÖĞRENME FAALİYETİ-1................................................................................................... 5 1. DİREKSİYON SİSTEMLERİ........................................................................................... 5 1.1 Görevleri.........................................................................................................................5 1.2. Genel Yapısı...................................................................................................................6 1.3. Direksiyon Usulleri........................................................................................................7 1.3.1. Bağımsız Ön Süspansiyon İçin Direksiyon Bağlantısı...........................................7 1.3.2. Sabit Akslı Tip Süspansiyon İçin Direksiyon Bağlantısı....................................... 7 1.4. Direksiyon Sisteminin Parçaları................................................................................... 8 1.4.1. Direksiyon Simidi...................................................................................................8 1.4.1.1. Görevi..............................................................................................................8 1.4.1.2. Yapısal Özellikleri...........................................................................................8 1.4.2. Direksiyon Mili ve Kovanı (Kolonu)..................................................................... 8 1.4.2.1. Görevi..............................................................................................................9 1.4.3.1. Çeşitleri......................................................................................................... 10 1.4.3.1.1. Mekanik Direksiyon Dişli Kutuları............................................................10 1.4.3.1.2. Hidrolik Yardımlı Direksiyon Sistemleri...................................................11 1.4.3.1.3. Elektrik Yardımlı Direksiyon Sistemleri....................................................11 1.4.4. Direksiyon Amortisörü......................................................................................... 12 1.4.5. Komuta Kolu (Pitman)......................................................................................... 12 1.4.6. Rotlar ve Rot Başları............................................................................................ 13 1.4.7. Deve Boynu.......................................................................................................... 14 1.4.8. Direksiyon Mafsalı............................................................................................... 14 1.4.9. Avare Kol............................................................................................................. 14 1.4.10. Hidrolik Direksiyon Pompası............................................................................. 15 1.2. MEKANİK DİREKSİYON SİSTEMLERİ..................................................................... 15 1.2.1. Genel Yapısı......................................................................................................... 15 1.2.2. Çalışması.............................................................................................................. 16 1.2.2.1. Kremayer ve Pinyon Tipi Direksiyon Dişli Kutusu...................................... 16 1.2.2.2. Döner Bilyeli Somun Tipi Direksiyon Dişli Kutusu.....................................16 1.2.3.Dezavantajları........................................................................................................ 16 UYGULAMA FAALİYETİ...................................................................................................17 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME....................................................................................... 19 ÖĞRENME FAALİYETİ-2................................................................................................. 21 2. HİDROLİK DİREKSİYONLAR.....................................................................................21

i

................................................................................................ 31 3........................................................................................................ Genel Yapısı.......................................47 UYG...26 UYGULAMA FAALİYETİ.....5.................................................2...............................2.............................................................. 59 KAYNAKLAR.......31 3.................................................................................................................................................................................................Elektro Hidrolik Yardımlı Yön Kontrol (Direksiyon) Sistemleri...........................1.........3............................. Elektro Mekanik Direksiyon Sistemi.......1.........3.......... Hidrolik Güç Yardımlı Direksiyonlar........................ Çalışması............................................................... 29 ÖĞRENME FAALİYETİ-3................... 23 2......61 ii .............................. 56 ULAMA FAALİYETİ........................... 47 3....................................... 58 MODÜL DEĞERLENDİRME......................................................................................................................................... ELEKTRİK YARDIMLI DİREKSİYON SİSTEMLERİ.............................................. Dört Tekerlek Yön Kontrol Sistemleri..............................................56 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME.........21 2............................. Direksiyon Sitemlerinde Pasif Güvenlik Önlemleri....4....................................................... 40 3.31 3...................................................... Direksiyon Sistemlerinin Arızaları ve Belirtileri..........................................................................................................................38 3..................................2..........27 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME.............................................

AMAÇLAR 1.AÇIKLAMALAR AÇIKLAMALAR KOD ALAN DAL/MESLEK MODÜLÜN ADI MODÜLÜN TANIMI SÜRE ÖN KOŞUL YETERLİK Direksiyon sisteminin ön düzen ve lastiklerin bakım ve onarımını yapmak. Modül sonunda yeterlilik kazanımlarınızı ölçen ölçme aracı size uygulanacaktır. DONANIM: Şasi ve güç aktarma atölyesinde bulunan mekanik hidrolik ve elektrik yardımlı direksiyon sistemlerinin materyalleri. işletme. mesleki eğitim merkezleri ve meslek odaları. yetkili otomotiv servisleri. Bu modülde bulunan her bir faaliyetin sonunda kendi kendinizi değerlendirebileceğiniz. Mekanik direksiyon sisteminin bakım ve onarımını araç katalog değerlerine ve standartlara uygun olarak yapabileceksiniz. ORTAM: Atölye. kütüphane. teknoloji sınıfı. 2. kontrolünün. Okulunuzun otomotiv bölümünden ve otomotiv sektör temsilcilerinden faydalanarak yapacağınız uygulamalar ile kendinizi değerlendireceksiniz. Hidrolik yardımlı direksiyon sisteminin bakım ve onarımını araç katalog değerine ve standartlara uygun olarak yapabileceksiniz. 40/32 MODÜLÜN AMACI EĞİTİM ÖĞRETİM ORTAMLARI VE DONANIMLARI ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME iii . GENEL AMAÇ Direksiyon sistemini bakım ve onarımını yapabileceksiniz. ölçme araçlarına yer verilmiştir. otomotiv teknolojisine uygun takım sehpası ve takımlar. ve onarım yöntemlerinin gösterildiği bir öğretim materyalidir. 3. Projeksiyon ve bilgisayarlar. Elektrik yardımlı direksiyon sistemin bakım ve onarımını araç katalog değerine uygun olarak yapabileceksiniz. internet ortamı. 5250T0013 Otomotiv Teknolojisi Alanı Otomotiv Alanı Tüm Dallar Direksiyon Sistemleri Direksiyon sisteminin periyodik bakımının.

Gelişen bu teknolojinin araçlara uyarlanması ile araç üzerindeki sistemlerde değişikler olmaktadır. Bu modülü başarı ile tamamlarsanız katılımcı. direksiyon sistemi çeşitlerini parçalarını sistemin periyodik bakımını ve arızalarını standartlara uygun olarak kendi başınıza analiz ederek ve yorumlayarak çözümleyebileceksiniz. 4 . Bu zorluluğun ortadan kaldırılması için direksiyon sistemleri geliştirilmiştir. Bu ihtiyacı direksiyon sistemi sağlar. Taşıtlar kullanım amacına göre kendi aralarında kısımlara ayrılmaktadır. Bu yükle beraber dönüş hareketinin sürücü tarafından gerçekleştirilmesi oldukça zorlaşmaktadır. Eklenen bu yardımcı üniteler doğrultusunda sürücünün direksiyona olan hakimiyeti kolay ve zahmetsiz olması sağlanmıştır. Bu gelişme doğrultusunda direksiyon sistemine teknolojiye paralel olarak direksiyon sistemine yardımcı ek üniteler eklenmiştir. Bu modülle teknolojik gelişmeleri takip ederek kendinizi sürekli yenileyeceksiniz. Otomotiv dünyası değişen teknoloji ile birlikte sürekli gelişmektedir. Aracın toplam yükü ve çalışma şartlarına bağlı olarak yere iletilmektedir. Aracın sürücüsü aracı istenilen tarafa sevk ve idaresini yapmak ister.GİRİŞ GİRİŞ Değerli Öğrenci.

Araç dönüş işlemini tamamlandıktan sonra direksiyon simdi düz konuma sürücü fazla efor sarf etmeden dönebilmelidir. Direksiyon sistemi bir bakıma aracın kılavuz ve yol gösterici sistemidir. Yukarıdaki araştırma sorularını rapor halinde sınıfınızda sunmak üzere hazırlayınız. kolay ve muntazam bir şekilde çevirebilmelidir. ARAŞTIRMA Karayolu üzerindeki motorlu taşıtların nasıl komuta edildiğini gözlemleyiniz. Araç dar ve virajlı yollarda sürülürken direksiyon sistemi ön tekerlekleri çabuk. olumsuz bir etken yok ise fazla olmamalıdır.1: Direksiyon Sistemi 5 . Direksiyonu çevirmek için uygulanacak kuvvet. Şekil 1. DİREKSİYON SİSTEMLERİ 1.ÖĞRENME FAALİYETİ-1 ÖĞRENME FAALİYETİ-1 AMAÇ Mekanik direksiyon sisteminin bakım ve onarımını araç kataloguna ve standartlara uygun olarak yapabileceksiniz. Okulun otomotiv bölümünde ve motorlu taşıtlarda kullanılan yönlendirme sistemlerinin hareket iletim akışını izleyiniz.1 Görevleri Direksiyon sistemi aracın istenilen yöne kolay ve zahmetsiz yönlendirilmesine olanak sağlar. Bozuk yol yüzeyinden gelen darbelerin direksiyon hakimiyetinin kaybedilmesine neden olmamalıdır. 1.

direksiyon dişli kutusunun içindeki sektör dişlisi komuta kolunun sağa ya da sola hareket etmesine yol açar. Bu iş direksiyon simidinin sürücü tarafından döndürülmesi ile gerçekleştirilir. Uzun süre kullanılan sonsuz dişli sistemlerinin yerini hafif ve çabuk tepki veren sistemler almıştır.2. Aynı zamanda araç hızlarında da artış olmuştur. Ön tekerlekler aracın gidiş yönünü bulmasına yardımcı olmaktadır. direksiyon deve boynu kolları ve tekerleklerden ibarettir. Bunlara bağlı olarak tekerlekler istenilen yöne doğru dönmeye zorlanır ve böylece istenilen yönde hareket eder. Daha fazla güç kullanma gereği duyulmuştur. Tekerlekler direksiyon deve boynu ya da dingil başları tarafından taşınmaktadır.2:Kremayer Direksiyon Dişli Kutusu Basit bir direksiyon sistemi.sistem tarafından ön tekerleklerin yönlendirilmesinde kullanılmaktadır. 6 . rotlar. Komuta kolunun bu ileri geri çalışması direksiyon deve boynu üzerinde etki yapar ve direksiyon deve boynunu ya da dingil başını iter veya çeker. Tekerlekler de dingil başlarına tespit edilmiş olduklarından dingil başının ya da direksiyon deve boynunun sağa sola hareketi tekere de aynı hareketi yaptırır ve böylece araç istenilen yöne sevk edilmiş olur. Şekil 1. Ön akslarda başlık pimi yada küresel mafsallar üzerinden salıncak kollarına. Direksiyon. Direksiyon sistemi sürücünün ön tekerlekleri çevirerek yönlendirmesi için tasarlanmıştır. sürücüye yol durumu ve araç dinamiği hakkındaki bilgileri de aktarmaktadır. ön akslar üzerindedir. Ön tekerlekler. deve boynu yada dingil başları salıncak kollarına mafsallarla bağlanmıştır. Aynı zamanda sistem. Genel Yapısı Sürücünün direksiyon simidine uyguladığı çevirme hareketi . diğer taraftan da rotlara bağlanmışlardır. direksiyon simidi direksiyon dişli kutusu. Direksiyon simidi herhangi bir yöne döndürüldüğü zaman. Direksiyon simidinden tekerleklere kadar uzanan bütün parça ve bağlantılar bu sistemi oluşturur. Gelişen teknoloji ile birlikte araçlara eklenen sistemlerden dolayı ağırlıkları artmıştır. Küresel mafsallar dingil başının sağa sola dönmesine müsaade eder.1.

3. 1. Şekil 1. Sabit Akslı Tip Süspansiyon İçin Direksiyon Bağlantısı Sabit akslı tip süspansiyonlar için direksiyon bağlantısı komuta kolu (pitman). Bunu temin etmek için de çeşitli tipte bağlantı ve mafsallar tasarlanmıştır. Sabit akslı tip süspansiyonlarda araç gövdesinin dikey hareketleri tekerlek izinin (sağ ve sol tekerlekler arsındaki mesafe) değişmesine neden olmaz. uzun rot. Bir uzun ara rot ile bağlantıları vardır.2.3. Yani bir rot her iki tekerlek bağlantısında kullanılırsa tekerleklerin aşağı ve yukarı hareketinde toe-in bozulacaktır. Direksiyon bağlantısı.3.1. direksiyon simidinin hareketini ön tekerleklere. Direksiyon dişlisi şaseye montaj edildiğinden kısa rot deve boynuna bağlıdır. Bu nedenle bağımsız süspansiyon tipler için direksiyon bağlantısında iki rot kullanılır. Böylece sağ ve sol deve boynu tek bir uzun rot ile bağlanabilir. deve boynu ve rot başından ibarettir. Direksiyon Usulleri Direksiyon bağlantısı rotların bir birleşimidir. ve kollar direksiyon dişlisinin hareketini sağ ve sol ön tekerleklere aktarır.1. 7 . süspansiyonun yaprak makaslarının hareketi ile kısa rotun her iki ucundaki küresel bir mafsal ile aşağı yukarı hareketine müsaade edecek şekilde donatılmıştır.3: Mekanik Direksiyon Sistemi 1. sürüş esnasında aşağı yukarı hareket etmelerine rağmen aktarabilmelidir. Bağımsız Ön Süspansiyon İçin Direksiyon Bağlantısı Sağ ve sol tekerlekler birbirinden bağımsız olarak aşağı yukarı hareket ettiğinden deve boynu arasındaki mesafe farklı olacaktır. Yapılan tasarımın uygunluğu ölçüsünde sürüş de istikrarlı olacaktır. kısa rot.

4. Pasif emniyet sebeplerinden dolayı günümüzde daha çok emniyet direksiyon simitleri kullanılmaktadır. Direksiyon Simidi 1. direksiyon dişli kutusu ve direksiyon bağlantı kolu yardımıyla ön tekerleklere iletilmektedir. Ayrıca sürücüye sabit sürüş ve viraj tutuşu için bir his sağlar ve emniyetli kullanımı sağlar.4. direksiyon simidi vasıtasıyla sürüş yönünü değiştirir. 1.1. 1. 1.1.4: Sabit Akslı Tip Süspansiyon İçin Direksiyon Bağlantısı 1. Direksiyon simidinin dairesel hareketi direksiyon mili vasıtasıyla direksiyon dişli kutusunda bulunan istavroz dişlisine iletilmektedir. Direksiyon Sisteminin Parçaları Yönlendirme hareketleri direksiyon simidi. direksiyon mili. Yapısal Özellikleri Daha çok hafif metal alaşımlarından yapılır. Direksiyon mili aracın gövdesine tespit edilmiş olan direksiyon kolonu borusu ile desteklenmektedir. Sürücünün yönlendirme hareketlerinin tekerleklere iletilebilmesi için çeşitli parçalara gereksinim duyulmaktadır.4.2. Sürücü.2. 8 . Bu parçalar aracın tipine bağlı olarak farklılık gösterebilmektedir.4. Üzerlerine örtü malzemesi kullanılarak sürücünün daha iyi bir şekilde direksiyon simidini kavraması sağlanır. Direksiyon Mili ve Kovanı (Kolonu) Direksiyon mili sabit ve ayarlanabilir olmak üzere iki çeşittir.1.4. Görevi Direksiyon simidi sürücünün uyguladığı hareketi direksiyon milinin dönmesini sağlar.1.Şekil 1.

4. Kolon gövdeye kırılabilir bir braket ile bağlanmıştır.4. 1.2. Bazı araçlarda koruma için bir direksiyon kolonu borusu ile kaplıdır. Hareketin iletilmesi sırasında döndürme kuvvetini artırarak sürücüye kolaylık sağlar. Direksiyon simidi üzerinden verilen dairesel hareketi doğrusal harekete çevirerek direksiyon bağlantılarına iletir. Görevi Direksiyon siminden direksiyon dişli kutusuna güç aktarımını sağlar. direksiyon simidine uyguladığı döndürme kuvveti dişliler tarafından çoğaltılır ve rot bağlantıları aracılığı ile dingil başlarına ve tekerleklere iletilmesine yardımcı olur. Bu mekanizma bir çarpışma anında sürücünün zarar görmesine neden olabilecek darbeleri emer. 9 .1. Direksiyon mili ve etrafını saran direksiyon kolon borusu direksiyon sütunu olarak adlandırılır. Bir darbe geldiğinde bu braket kırılarak darbeyi sönümler.Şekil 1. Kremayer ve döner bilyalı direksiyon dişli kutuları daha çok kullanılmaktadır.3 Direksiyon Dişli Kutusu Günümüzde en çok iki çeşit direksiyon dişli kutusu kullanılmaktadır. Sürücünün.5: Direksiyon ve Mili 1. Böylelikle yoldan direksiyon kutusu vasıtasıyla gelen titreşimler direksiyon simidine azaltılmış bir şekilde iletilir. Direksiyon ana mili direksiyon dişli kutusuna kayıcı mafsal veya mafsal istavrozu ile bağlanmıştır. Direksiyon kolonu üzerinde aynı zamanda herhangi bir kaza anında darbeyi sönümleme mekanizması da yer alır. Direksiyon kolonu direksiyon simidinin hareketini direksiyon kutusuna ileten ana direksiyon mili ile bu mili gövdeye bağlamaya yarayan kolon borusundan oluşmaktadır.

Mekanik Direksiyon Dişli Kutuları Direksiyon dişli kutuları direksiyon simidi üzerinden verilen dönel hareketi doğrusal harekete çevirerek direksiyon bağlantılarına iletir. Sürücünün döndürme kuvveti dişliler tarafından çoğaltılır ve rot bağlantıları aracılığı ile dingil başlarına ve tekerleklere iletilir. Şekil1.1.1.3.3. Hareketin iletimi sırasında döndürme kuvvetini artırarak sürücüye kolaylık sağlar.7: Döner Bilyeli Direksiyon Dişli Kutusu 10 .4. Çeşitleri 1.1.6: Kremayer Tip Direksiyon Dişli Kutusu Şekil 1.1.4.

8:Hidrolik Direksiyon Sistemi 1. Şekil 1. Bu motor gerçekte bir sonsuz dişliyi hareket ettirir. Hidrolik Yardımlı Direksiyon Sistemleri Hidrolik yardımlı güç direksiyonları direksiyon döndürme kuvvetini azaltmak ve sürücüye aracı daha kolay bir şekilde sevk ve komuta etme imkanı vermek üzere düzenlenmiştir. Bunun için hidrolik basıncından yararlanılmıştır.1. Elektrik Yardımlı Direksiyon Sistemleri Elektrik yardımlı direksiyon sistemi sürücü tarafından çevrilen direksiyonu bir elektrik motoru aracılığıyla destekler.9: Elektrik Yardımlı Direksiyon Sistemi 11 .4.4. Şekil 1. Bunu gerçekleştirmek için direksiyon dişli kutusunda meydana getirilen kuvvetin artırılması gerekir.1.1.3.3.3.2.

5.4.4. Kolun küçük ucu ise kısa rot küresel mafsal ile bağlanmıştır.4. Kolun daha büyük ucu direksiyon dişlisinin sektör miline ince frezelidir ve bir somun ile bağlanmıştır.11: Direksiyon Komuta Kolu 12 .10: Direksiyon Amortisörü 1.1. Şekil 1. Şekil 1. Direksiyon Amortisörü Direksiyon amortisörü şasi ve direksiyon bağlantıları arasında direksiyon simidine tekerleklerden aktarılan titreşim ve yol darbelerini sönümler. Komuta Kolu (Pitman) Komuta kolu direksiyon dişlisinin hareketini kısa rota aktarır.

uzun ara rotu ile rotları birleştirir. Komuta kolunun sağa ve sola hareketini ileri ve geriye aktaran bir bağlantı gibi çalışır.12: Uzun Ara Rot Rot Kremayer ve döner–bilyeli direksiyonun üstündeki ayar borusunun içine vidalanmıştır.13: Rot Başı Kısa rot Komuta kolunu deve boynuna bağlar. Şekil 1. Komuta kolunun hareketini rotlara aktarır.4.14: Kısa Rot 13 . Şekil 1.1. Rot Başı Rot başları rotların ucuna bağlanarak deve boynunu . Uzun ara rot avara kola da bağlıdır.6. Rotlar ve Rot Başları Uzun Ara Rot Komuta kolu ve sağ sol rotlara bağlanmıştır. Şekil 1. Bu mafsallar arasındaki mesafenin ayarlanmasını sağlar.

4.1. Bu kol uzun ara rotun bir ucuna desteklidir ve uygun konumda uzun ara rotun hareketini sınırlar. Avare Kol Avare kolunun mili gövdeye bağlanmıştır.4. Direksiyon Mafsalı Ön tekerleklere uygulanan yüke destek olur. Deve Boynu Kısa ve uzun rotların hareketini direksiyon mafsalına aktarır. ön tekerleklere yön verir. Deve Boynu 1.9. Şekil 1. Şekil1.8. Şekil 1.16:Direksiyon Mafsalı 1.4.15. Diğer ucu bir döner bağlantı ile uzun ara rota bağlanmıştır. Direksiyon mafsalları süspansiyon kollarının rotilleri veya king pimleri etrafında dönerek.7.17: Avare Kolu 14 .

rotorlu.1. kam–levye. MEKANİK DİREKSİYON SİSTEMLERİ 1. Rot bağlantıları aracılığı ile dingil başlarına ve tekerleklere iletilir. 15 . Mekanik direksiyon çeşitleri beş çeşittir. sonsuz vida–rule makara mekanik direksiyon çeşitleridir. sonsuz vida–döner bilyeli somun. Genel Yapısı Araçların üzerinde kullanılan direksiyonların amacı aracın istenilen yöne sevkini sağlamak ve gidişi kontrol altında bulundurmaktır. Günümüzde daha çok pinyon-kremayer ile döner bilyalı direksiyon çeşitleri kullanılmaktadır.4.10. Hareketlerini bir kayış aracılığı ile motordan alır.18: Hidrolik Direksiyon Pompası 1. Pompanın üstünde yer alan hidrolik tankı daima belirli seviyede hidrolik bir sıvı ile doldurulur ve sıvı seviyesi periyodik olarak kontrol edilmelidir. Hidrolik direksiyonlarda kullanılan pompalar: Paletli. pinyon-kremayer.1. Direksiyon dişli kutuları direksiyon simidi üzerinden verilen döndürme hareketini doğrusal harekete çevirerek direksiyon bağlantılarına iletir. Sonsuz vida–sektör.2.2. Hareketin iletimi sırasında döndürme kuvvetini artırarak sürücüye kolaylık sağlar. masura kanatlı veya kayıcı olmak üzere dört çeşittir. Hidrolik Direksiyon Pompası Hidrolik basıncı meydana getiren hidrolik direksiyonlu sistemin parçasıdır. Sürücünün döndürme kuvveti dişliler tarafından çoğaltılır. Şekil 1.

Pinyon döndürüldüğü zaman kremayeri harekete zorlar. Böylece dişlinin ve kremayerin üzerindeki her hareket doğrudan doğruya direksiyon kollarına iletilir.2..Bu sırada bilyeler birer birer içinde bulundukları kanallar içinde bulundukları kanallar içinden yollarının sonuna ulaşır ve burada bir borunun içine dolmaya zorlanırlar.2.19: Döner Bilyeli Somun Tip Direksiyon Dişli Kutusu 1.2.2.2. Yüksek hızlarda direksiyon hissinin azalmasına neden olur. Bilye ve somunun hareketlerinden dolayı bu sisteme döner bilyalı somun adı verilmiştir. Kremayerin sağa-sola çizgisel hareketi direksiyon bağlantılarına iletilir.Dezavantajları Sürücünün direksiyonu çevirmek için harcadığı kuvvet fazladır. 16 . Bu nedenle ancak kremayer hareket eder. Somun kendisine bağlı bulunan sektör dişlisi tarafından sonsuz vida ile birlikte dönmekten alıkonulduğu için . Direksiyon geri toplama işlemi çok zayıftır. Kremayer ve Pinyon Tipi Direksiyon Dişli Kutusu Direksiyon mili bir üniversal mafsal üzerinden pinyonun miline bağlanır. 1.2. Kremayerin uçları elastiki bir mafsal ve kısa rot üzerinden direksiyon kollarına (deve boyunlarına) bağlanmıştır.1.Borunun içinden geçer sonsuz vidanın ve somunun diğer ucundan tekrar kanallara dolmaya ve hareketlerini yeniden devam etmeye başlar.sonsuz vidanın dönüş yönüne bağlı olarak aşağı yukarı bir gidip gelme hareketine girişir .3.1. Sistemin hareket iletim tepkisi daha yavaştır.2.2. Döner Bilyeli Somun Tipi Direksiyon Dişli Kutusu Direksiyon simdi ve ona bağlı olan direksiyon mili dönmeye başladığında sonsuz vida bilyeler bir yataklama görevini yerine getirerek somunu desteklerler ve somunla birlikte gezinirler. Çalışması 1. Şekil 1. Pinyon kremayer ile devamlı kavraşma halindedir ve sadece dönel hareket yapabilir.

•Araçta hava yastığı varsa araç kataloğundaki işlem sırasına ve kurallarına dikkat ederek işlemi gerçekleştiriniz. takıldığı noktaya işaret koyunuz. Direksiyon ediniz. Onarım için gerekli yedek parçaları •Değişmesi gereken parçaların tespit 17 . Direksiyon simidini ve milini sökünüz ve •Direksiyon simidinin direksiyon miline kontrol ediniz. Tekerlekleri sökünüz. arızasını teşhis •Yol testi yapınız. •Direksiyon kutusuna bağlı olan elemanları Direksiyon dişli kutusunu araç üzerinden sökünüz. sökünüz. Rotları söküp kontrol ediniz. •Direksiyon simidi ve milinde araç kataloğunda belirlenen kontrolleri yapınız. •Yapacağınız işlemlerde üretici firma talimatlarına uyunuz. gerçekleştiriniz. •Direksiyon arızasını tespit ediniz. •Gerekli kontrolleri yapınız. •Dişli kutusu yağlı tip ise yağını boşaltınız. •Aracı lifte kaldırmadan önce tekerlek bijonlarını gevşetiniz. sökerek Aracı askıya alınız.UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ İşlem basamakları Sürücü şikayetlerini değerlendiriniz.. •Rotları sökerken uygun alet kullanınız. •Güvenlik tedbirlerini alınız. •Araç katalogunda belirlenen destek noktalarından aracı kaldırınız. •Araç için gerekli çamurluk örtülerini örtünüz. •Akümülatörün şasi kablosunu çıkarınız. •Rotlarda boşluk kontrolünü yapınız. •Direksiyon kutusuna araç üzerine bağlayan bağlantı elemanlarını sökünüz. Direksiyon dişli kutusunu söküp kontrol •Direksiyon dişli kutusunu araç kataloğu işlem sırasına göre sökme işlemini ediniz. sisteminin dinleyiniz ve Öneriler •Sürücü şikayetlerini dinleyip not alınız. •El frenini çekiniz. •Ön tekerleklerin bijonlarını tekerlekleri araçtan alınız.

ediniz. Rotları takınız. •Araç katalogunda belirlenen işlem sırasına uyunuz. •Direksiyon simidini ve milini takarken kablo tesisatına dikkat ediniz. •Direksiyon sisteminin bakım sonrasında düzgün çalışıp çalışmadığını test sürüşü yaparak kontrol ediniz. •Rotları araç kataloguna uygun olarak takınız. formunu doldurunuz. kutusuna bağlanan elemanları takınız. Direksiyon ortalaması yapınız. •Direksiyon ortalamasını yapınız.belirleyip temin ediniz. •Parçaları temin ediniz. •Araç kataloguna uygun belirtilen işlem sırasına uygun olarak direksiyon dişli kutusunu takınız. Direksiyon milini ve direksiyon simidini •Sökerken yaptığınız işaretlemelere dikkat takınız. 18 . Dişli kutusunu takınız. •Direksiyon düz konumda iken tekerlekler de düz konumda olmalıdır. Direksiyon sistemini test ediniz. Direksiyon dişli kutusunu araç üzerine •Direksiyon dişli kutusunu araç üzerine sabitleyen bağlantı elemanlarını ve dişli takınız. Tekerlekleri takınız. •Tekerlek bijonlarını katalogda belirlenen değerde sıkınız.

) Mekanik direksiyonlarda direksiyon geri toplama işlemi çok kuvvetlidir. Rot başı C.Aşağıdakilerden hangisi direksiyon sisteminin parçalarından değildir? A. ) Direksiyon ana mili direksiyon dişli kutusuna kayıcı mafsal ile bağlanmıştır. Deve boynu D. Pitman kolu 4. Fren D. ( 8. ( ) Direksiyon milinin etrafını saran parça direksiyon kovanıdır. Mafsal Aşağıdaki ifadeler doğru olanlara D. yanlış olanlarla Y harfi koyunuz. Deve boynu D. 6. Komuta kolu B.Aşağıdakilerden hangisi aracı istediği yöne sevk eder? A. Direksiyon simidi hangi parça aracılığıyla dişli kutusuna hareket iletir? A. Mafsal 5. Direksiyon mili B. Deve boynu C.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 1. Tekerlek 3. Rotlar B. Dişli kutusu C. Direksiyon simidi B. Avare kol D. ) Uzun ara rot hareketini deve boynu sınırlar. Rotlar C. Deve boynu D. ( 9. Rot başı B. ) Direksiyon simidine tekerleklerden aktarılan titreşimleri emen komuta koludur. Süspansiyon C. 19 . Aşağıdakiler hangisi dairesel hareketi doğrusal harekete çevrilir? A.Direksiyon dişlisinin hareketini kısa rota aktaran parça aşağıdakilerden hangisidir? A. ( 10. ( 7. Şaft 2.

CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 D A B A A Doğru Doğru Yanlış Yanlış Yanlış 20 .

ARAŞTIRMA Hidrolik direksiyonlu araçların mekanik direksiyonlu araçlardan farkını araştırınız.1. Rapor haline getirip sınıfta sununuz. 21 . Genel Yapısı Sürüş konforunu artırmak için modern otomobillerde geniş tabanlı ve düşük basınçlı lastikler kullanılmakta bunun sonucunda da lastik sürtünmesi nedeniyle daha fazla direksiyon döndürme kuvveti gerekmektedir. Mekanik direksiyona ek olarak sonradan hidrolik yardım takılıp takılamıyacağını ve nedenlerini araştırınız. Ancak bu durum virajlarda dönmeyi zorlaştırır. Bu yardımcı sistemlerden biri hidrolik yardımlı direksiyon sistemidir.ÖĞRENME FAALİYETİ-2 ÖĞRENME FAALİYETİ-2 AMAÇ Hidrolik yardımlı direksiyon sisteminin bakım ve onarımını araç katalog değerine ve standartlara uygun olarak yapabileceksiniz. Direksiyon döndürme kuvveti. HİDROLİK DİREKSİYONLAR 2. direksiyon dişlisinin dişli oranının artmasıyla azaltılabilir. 2. Daha büyük bir döndürme kuvveti sağlamak için geniş direksiyon simidi kullanılarak kolay dönüş sağlanabilir. Bu nedenle direksiyon döndürme kuvveti küçük tutulmak istendiğinde bazı yardımcı sistemlere ihtiyaç vardır.

2: Hidrolik Servo Direksiyon Sistemi 22 . Direksiyon döndürme kuvvetini azaltmak için direksiyon dişli kutusunda meydana getirilen döndürme momentini kuvvetlendirmek gerekir. Şekil 2.1:Hidrolik Direksiyon Sistemi Direksiyon döndürme kuvvetini azaltmak ve sürücünün daha kolay bir şekilde aracı yönlendirilmesini sağlamak üzere çeşitli sistemler geliştirilmiştir. Bu amaçla hidroliğin basıncından faydalanılmıştır.Şekil 2.

2. 2. direksiyon ana miline bağlı bir kumanda valfi ile sağlanır.Şekil 2.4: Hidrolik Silindirde Nötr Pozisyon 23 . Hidrolik silindirde basınç oluşmaz. Her ikisi de hidrolik basınç üretir. İkincisinde ise bağımsız bir elektrik motoru kullanılır. Piston bu durumda herhangi bir yöne hareket etmez.3:Hidrolik Servo Direksiyonun Kesit Görünüşü Döndürme kuvvetine yardımcı olan iki ayrı tip direksiyon sistemi vardır. Çünkü silindir pistonunun her iki tarafındaki basınç eşittir. Hidrolik basınçtaki değişim. daha fazla direksiyon kuvveti gerektiğinde basınç yükseltilir. Bu yardım miktarı hidrolik basıncın miktarına bağlı olarak pistonun üzerine uygulanır. Çalışması Nötr Pozisyonu Hidrolik yağı pompadan kumanda valfine gönderilir. Bunlardan birincisinde pompanın hareket edebilmesi için motor gücünden faydalanılır. Hidrolik basınç kremayerin hareket edebilmesi için pinyon dişliye yardım eder. Şekil 2. Kumanda valfi nötr pozisyonunda ise hidroliğin hepsi kumanda valfinden ve emniyet valfinden geçerek pompaya geri döner. Bu nedenle.

Yüksek hızlarda daha az döndürme kuvveti gerektiğinden basınç azaltılır. Taşıt hızlandığında ve sürtünme kuvveti azaldığında daha az bir direksiyon döndürme kuvvetine ihtiyaç duyulur. Bu durumda direksiyonu çevirmek için daha fazla döndürme kuvveti gerekecektir. Aynı zamanda da yol şartları sürücüye aktarılmalıdır. Akış oranı değişimi. Pistonun her iki tarafında bir basınç farkı oluşur ve piston daha düşük basıncın olduğu tarafa doğru hareket eder. Hidrolik Direksiyon Sisteminin Parçaları Hidrolik Pompa Hidrolik direksiyon sistemi yüksek basınçlı yağ ila çalışır. 24 . sürücü direksiyonu döndürebilmelidir. her hız kademesinde elde edilebilmelidir. döndürme kuvvetini azaltmak için kullanılan bir mekanizmadır. Ancak devir hissedici tip pompalarda hidroliğin debisi belirli bir devrin üstünde azalır.Dönüş Sırasında Direksiyon ana mili herhangi bir yönde döndürüldüğünde kumanda valfı da hareket eder ve hidrolik kanalın biri kapanır.5: Hidrolik Silindirde Çalışma Konumu Uygun Direksiyon Kuvveti Hidrolik direksiyon. Şekil 2. Motor Devir Hissedici Tip Hidrolik direksiyon pompalarının çoğu. Araç Hızını Hissedici Tip Araç hızı bir hız sensörü tarafından hissedilir ve pistonun üzerine uygulanan hidrolik basınç değiştirilir. Araç hızında değişme olduğu zaman yani yavaşladığı ve durduğu zaman direksiyon döndürme kuvvetini azaltmak için hidrolik basınç artırılır. Ancak bütün bu arızalar direksiyonun döndürülmesine engel olmayacaktır. Yol Hissi (Direksiyon Hissi) Hareket halinde aracın tekerlekleri tarafından direksiyon simidine iletilen dirençten doğan his önem taşır. pompanın dönme devrini hesaba katmaksızın dişli kutusuna sabit debide hidrolik gönderir. kontrol valfinden pompaya geri döner. Silindirin düşük basınç tarafındaki hidrolik. basınç değişimine neden olur. Uygun direksiyon döndürme kuvveti her şartta ve konumda. Uygun direksiyon döndürme kuvveti elde etmek için bazı araçlarda hidrolik direksiyon sistemine özel bir donanım eklenmiştir. Eğer pompa kayışı kopar veya hidrolik sistemde bir kaçak meydana gelirse direksiyon sistemindeki hidrolik takviye ortadan kalkar. Bir arıza nedeniyle pompadan direksiyon kutusuna hidrolik akışı kesildiğinde. Böylece pistonun üzerine uygulanan basınç azalır. Diğer kanal açılır ve hidrolik akış oranında değişime neden olur. Gerekli yağ basıncı pompa tarafından sağlanır.

Şekil 2.Depo Hidrolik direksiyonun yağına depoluk eder. Maksimum hidrolik basınç direksiyon simidinin sağa veya sola tam döndürülmesiyle oluşur. Direksiyon döndürme kuvveti de devir ile değişir. pompa gövdesine veya ayrı bir yere monte edilmiştir. Hidrolik pompanın gönderdiği yağın debisi devir ile orantılı olarak değişir. Kontrol spoolu(makara) içerisine yerleştirilmiş akış kontrol valfi ile donatılmışlardır. Pompa debisi pompa devri artıkça artar ancak direksiyon kutusuna giden yağın debisi azalır. Bazı hidrolik direksiyon sistemlerinde yüksek hız esnasında daha az hidrolik basınç gönderilerek direksiyon hissinin elde edilmesi sağlanmıştır. Akış Kontrol Valfi Kutusu Akış kontrol valfi. Bu sayede yüksek hızlarda bile uygun direksiyon performansı elde edilebilir. Pompa Gövdesi Pompa hareketini motor krank mili kasnağından bir kayış veya elektrik motorundan alır. Araç hızlandığında lastik direnci vardır. Hidrolik depo. Pompadan direksiyon dişli kutusuna olan akış hacmi yüksek hızda sürüş esnasında azalır ve daha az direksiyon yardımı elde edilir. Böylece pompa belli bir devrin üstüne çıktığında basılan yağ miktarı azaltılmaktadır. Pompa devri arttığında yağın debisi de artacağından daha fazla hidrolik güç elde edilmiş olur. Bu dezavantajı ortadan kaldırabilmek için devir değişikliğine bağlı olmaksızın sürekli sabit debi sağlayacak bir sisteme ihtiyaç vardır. Bu görevi akış kontrol valfi sağlamaktadır. Hidroliği belirli bir basınçla direksiyon dişli kutusuna gönderir. Bu daha az Şekil 2. Bazı pompalarda kontrol spoolu(makara) ile birlikte akış kontrol valfı de kullanılmaktadır. motor devrine bağlı olmaksızın sabit debide yağın pompadan direksiyon kutusuna gönderilmesini düzenler.6: Hidrolik Direksiyon Dişli 25 . Pompaların her iki tipinde de maksimum hidrolik basıncın kontrolü için akış kontrol valfinin içerisine bir tahliye valfi yerleştirilmiştir. Bu durum direksiyon hakimiyeti açısından bir dezavantajıdır. Bu tip direksiyon sistemleri devir hissedici tip olarak adlandırılır. Bu olay daha az direksiyon döndürme kuvveti gerektirir. Bu tip hidrolik direksiyon sistemi devir hissedici tip olarak tanımlanmaktadır.7: Depo direksiyon döndürme kuvveti demektir.

Kumanda valf mili direksiyon simidine bağlıdır.pistonun iki yönünden birine işleyerek kremayeri hareket ettirir. direksiyon simidi sağa veya sola tam döndüğü zaman maksimum hidrolik basınç üretir. Bu durumda hidrolik pompanın bastığı yağ piston yüzeylerini etkilemeyip rezervuar tanka geri döner. Direksiyon simidi düz sürüş pozisyonunda iken kumanda valfi de düz konumdadır. Hidroliğin harici kaçaklarını önleyen. 26 . Lastik patlamaları sırasında direksiyonun kontrolün kaybedilmesini önler ve güvenirliği arttırır. Yeni ek sistemler kullanarak karmaşık bir yapı oluşmuştur ve bakımı zorlaşmıştır. 2.Relanti yükseltici cihaz Pompa. Yoldaki bazı tepkilerin sürücü tarafından direksiyonda hissedilmesini azaltır. Bu sorunu çözmek için araçlara rölanti yükseltici ilave edilmiştir.piston üstündeki piston keçesiyle önlenir. Motor çalışmadığı zamanlarda direksiyon simidinin döndürülmesi zorlaşmaktadır. Direksiyon herhangi bir yöne döndürüldüğünde ise kumanda valfi hidrolik yağı pistonun bir yüzeyine doğru yönlendirir.3. Hidrolik pompa motordan ek bir güç çektiği için yakıt ekonomisi kötüleşmektedir. Hidrolik basınç kaçağı . pistonun aksi tarafı ise kumanda valfi üzerinden rezervuar tanka açılır. hidrolik içindeki piston. silindirin her iki tarafında birer yağ keçesi vardır. Dezavantajları Yeni ek sistemler kullanarak parça sayısı artmış ve maliyet fazlalaşmıştır. Pompa gövdesine monte edilmiş hava kontrol valfine hidrolik basınç etki ettiğinde motora giren hava miktarı değiştirilerek motor devri yükseltilir. Bu esnada pompanın üzerinde bir yük vardır. Pompaya aşırı yük uygulandığında rölanti devrini artırır. kremayer dişli mili üstüne yerleştirilmiştir ve hidrolik pompanın meydana getirdiği hidrolik basınç .ve motor rölanti devrinde bir azalmaya neden olur. Dişli kutusu. Hidrolik Güç Yardımlı Direksiyonlar Avantajları Sürücünün yönlendirme için harcadığı güç en aza indirilerek sürücünün yorulmasını engeller. Direksiyon belli bir manevra sırasında dönme miktarı azaltır.

•Araç katalogunda belirlenen destek noktalarından aracı kaldırınız. Direksiyon kutusuna bağlı olan bütün elemanları sökünüz. Aracı askıya alınız. •Aracı lifte kaldırmadan önce tekerlek bijonlarını gevşetiniz. •Yol testi yapınız. Hidrolik borularının ucunu yukarı gelecek şekilde tespit ediniz. Direksiyon ediniz. •Direksiyon simidi ve milinde araç katalogunda belirlenen kontrolleri yapınız. •Hidrolik pompayı motor gövdesine bağlayan bağlantı elemanlarını gevşetip kayışın zarar görmesini engelleyiniz. Rotları söküp kontrol ediniz. •Direksiyon dişli kutusunu araç katalogundaki işlem sırasına göre sökünüz. •Direksiyon simidinin direksiyon miline takıldığı noktaya işaret koyunuz. •Araç için gerekli çamurluk örtülerini örtünüz. Direksiyon simidini ve milini sökünüz ve kontrol ediniz. •Hidrolik sıvısını sistemden boşaltınız. •Araçta hava yastığı varsa araç katalogundaki işlem sırasına ve kurallarına dikkat ederek işlemi gerçekleştiriniz. Direksiyon kutusunu araç üzerine bağlayan bağlantı elemanlarını sökünüz. Hidrolik pompayı motor üzerinden söküp kontrollerini yapınız. Tekerlekleri sökünüz. sisteminin dinleyiniz arızasını ve teşhis Öneriler •Sürücü şikayetlerini dinleyip not alınız. •Akümülatörün şasi kablosunu çıkarınız. •Rotları sökerken uygun alet kullanınız. 27 . •El frenini çekiniz. Hidrolik yardımlı direksiyon dişli kutusunu araç üzerinden sökünüz Hidrolik yardımlı direksiyon dişli kutusunu söküp kontrol ediniz. Araç katalogunda belirtilen kontrol esaslarına uyunuz. •Ön tekerleklerin bijonlarını sökerek tekerlekleri araçtan alınız. •Rotlarda boşluk kontrolünü yapınız. •Yapacağınız işlemlerde üretici firma talimatlarına uyunuz..UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ İşlem basamakları Sürücü şikayetlerini değerlendiriniz. •Direksiyon arızasını tespit ediniz. •Güvenlik tedbirlerini alınız.

Onarım için gerekli belirleyip temin ediniz. Hidrolik pompayı motor üzerine takınız. Direksiyon dişli kutusunu araç üzerine •Katalogda gösterilen tork değerinde takınız. değerde sıkınız. •Direksiyon sisteminin bakım sonrasında Direksiyon sistemini test ediniz. düzgün çalışıp çalışmadığını kontrol ediniz. bağlantı elemanlarını sıkınız. sırasına uygun olarak direksiyon dişli kutusunu takınız. •Direksiyon düz konumda iken tekerleklerinde düz konumda olmasına Direksiyon ortalaması yapınız.parçaları •Araç katalogunu göz önünde bulundurarak gerekli yedek parçaları tespit ediniz. takınız. Araç katalogunda belirlenen işlem sırasına göre direksiyon ortalamasını yapınız. •Aracın rot takımlarını araç kataloğuna uygun olarak takın Rotları takınız. •Hidrolik pompayı motor üzerindeki bağlantı kısmına takınız. •Araç kataloguna uygun belirtilen işlem Direksiyon dişli kutusunu takınız. dikkat ediniz. •Tekerlek bijonlarını katalogda belirlenen Tekerlekleri takınız. yedek ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 28 . Ön düzen ayarı yapılana kadar her iki rot uzunluklarını uygun ölçüde ayarlayarak sıkın •Direksiyon simidini ve milini takarken Direksiyon milini ve direksiyon simidini kablo tesisatına dikkat ediniz. Kayış gerginliğini katalog değerine uygun ölçüde ayarlayınız. Araç kataloğunda belirlenen işlem sırasına uyunuz.

9. Hidrolik depoya D.direksiyon simidi sağa veya sola tam döndüğü zaman maksimum güç üretir CEVAP ANAHTARI 29 .( )Pompa . Tekerlekleri çevirmek C. Hidrolik silindir 4) Hidrolik direksiyonlarda pompa hareketini nereden alır? A. Kumanda valfi B. Akış kontrol valfine B. Pompa C. Pompa 3) Motordaki değişik devirlere göre sabit debi sağlayan aşağıdakilerden hangisidir? A. Kayış D. Elektrik motoru D.yanlış olanlarla Y harfi koyunuz.( )Hidrolik yardımlı direksiyonu olan aracın motoru durursa direksiyonu kullanmak mümkün değildir. Hidrolik silindir C.direksiyon dişli kutusunun içindeki ana parçalardandır. 7.( ) Direksiyon hissi direksiyon simidinin döndürülmesi sırasında hissedilen dirence denir 8. Direksiyon dişli kutusuna C. Araç motorundan C. 6.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 1) Aşağıdakilerin hangisi hidrolik silindirin görevidir? A.( )Araç hızlandığı zaman daha az lastik direnci vardır 10. Alternatörden 5) Hidrolik pompa ürettiği basınçlı hidroliği nereye gönderir? A. Hidroliği yönlendirmek B. Silindir pistonuna Aşağıdaki ifadelerden doğru olanlara D . Hidrolik basıncı artırmak D. Rotları harekete geçirmek 2) Aşağıdakilerden hangisi hidrolik direksiyon sisteminin parçası değildir? A.( )Sonsuz vida ve sektör dişlisi . Vantilatörden D. Akış kontrol valfi B. Elektrik motorundan B.

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 D C A B B Doğru Doğru Yanlış Yanlış Doğru 30 .

Elektrik yardımı mekanik direksiyon sistemlerine sonradan adapte edilebilir mi? Araştırma sonuçlarını rapor haline getirip sınıfta sununuz. Hidrolik direksiyon sistemlerinde oluşabilecek arızalar. ARAŞTIRMA Çevrenizde elektrik yardımlı direksiyon sistemine sahip araç çeşitlerini araştırınız. Sistem sadece yakıt ekonomisini geliştirmekle kalmaz aynı zamanda. direksiyon sistemi ve ön tekerlekler. 3. karar vermeden önce. Aşağıda bütün arızalar da verilecektir. akslar ve şasi arasında ki yakın ilişki unutulmamalıdır. 3. motor düşük devirde çalışacağından pompa da yavaş dönmektedir.1. Bu nedenle. ELEKTRİK YARDIMLI DİREKSİYON SİSTEMLERİ Hidrolik direksiyon pompaları bazı durumlarda yetersiz kalmaktadır. 31 . yerden tasarruf sağlamakta.ÖĞRENME FAALİYETİ-3 ÖĞRENME FAALİYETİ-3 AMAÇ Elektrik yardımlı direksiyon sistemin bakım ve onarımını araç katalog değerine uygun olarak yapabileceksiniz. Bu sorunun çözümü için geliştirilen sistemde direksiyon sisteminin elektronik kontrollü bir elektrik motoruyla çalıştırılmasıdır. Direksiyon Sistemlerinin Arızaları ve Belirtileri Direksiyon sistemi kontrol edilirken. bize zaman ve efor tasarrufu sağlayacaktır. Oto yolda hızla giderken ve direksiyonun pek az bir takviye gereksinimi olduğu bir durumda dahi pompa bütün hızıyla çalışmaktadır.muhtemel sebepleri ve tamir yöntemleri aşağıdaki tablolarda gösterilecektir.En çok takviye düşük hızlarda ve park esnasındaki manevralarda gerekirken.Çünkü pompa hareketini motordan almaktadır. gürültüye neden olabilecek kayış aksamını ortadan kaldırmakta direksiyon tepkisini geliştirmekte ve manevraları seri hale getirmektedir. Bu nedenle ortaya çıkacak problemler sürücüye direksiyon sisteminden gibi görünse bile süspansiyon sistemi içindeki problemler arızanın asıl sebebi de olabilmektedir. süspansiyon. direksiyon sistemi içinde yer alan problemleri göz önüne almak ve diğer bütün olası nedenleri kontrol etmek. Bu arızalar mekanik direksiyon sistemlerindeki arızalarla benzerlik göstere bilirler.

Direksiyon kolunun kontrolü Direksiyon simidinin yukarı ve aşağı. Bu da lastiklerde anormal aşıntılara ve titreşimlere neden olacaktır.Arıza Bulma Aşırı Direksiyon Simidi Boşluğu Direksiyon sisteminde bir çok mafsal olduğundan. aracın yolda gezmesine ve bir tarafa gezmesine sebep olacaktır. sola ve sağa. direksiyon simidi hafifçe döndürüldüğünde ön tekerlekler döner. çok az bir boşluk olması beklenir Bu nedenle. Direksiyon simidi somunu yetersiz sıkılıkta Direksiyon dişlisinin aşınması veya yanlış ayar Aşınmış bağlantı mafsallar Gevşek konsol bağlantıları Gevşek tekerlek bilyeleri Gevşek ana mil mafsalları 32 . Direksiyon simidi boşluğunun kontrolü Araç düz sürüş konumunda iken.' den daha fazla değildir. ana mil bilyalarının gevşek olup olmadığı ve direksiyon kolonunun bağlantılarının sıkılığının kontrol edilmesidir. ileri ve geri hareketi ve direksiyon simidinin ana mil üzerindeki bağlantısının iyi olup olmadığının kontrolü. buna aşağıda yazılı arızaların biri veya birkaçı neden olabilir. direksiyon sistemindeki parçaların gevşemesi ve mafsalların aşınması sonucunda oluşan aşırı bir boşluk. Eğer boşluk fazla ise. Fakat ön tekerleklerin tam dönmesi için yeterli değildir Bu esnadaki direksiyon simidi hareketinin miktarına direksiyon simidi boşluğu deyebiliriz. Kabul edilebilir boşluk limiti araç modeline göre değişiklikle birlikte 30 mm.

bağlantılar veya tekerlek bilyaları muhtemelen gevşemiştir. Aracın önü krikoda iken .direksiyon dişli ve direksiyon bağlantılarını ayırarak her bir parçanın ayrı ayrı kontrolüne müsaade eder. ön tekerleklerin ileri ve geri. Aşırı kaster de muhtemelen sert direksiyona neden olacaktır. Sert Direksiyon Direksiyon simidi içinde aşın direnç veya tekerleklerde aşırı bir toparlanma kuvvetinin oluşması direksiyon simidinin sert çalışmasına neden olur. Eğer boşluk tamamen ortadan kalkmışsa boşluğun nedeni tekerlek bil yalan demektir. rotiller veya kin pim arızalıdır. ve yandan yana hareket ettirilerek kontrol edilir. Direksiyon Simidi Boşluğunun Kontrolü Tekerlek Bilyesi Gevşekliğinin Kontrolü Aracın önü krikoda iken.Direksiyon Bağlantılarının Gevşekliğinin Kontrolü Aracın önü krikodayken.bilya veya burçlarda bir arıza olmasına neden olur. tekerleğin her birinin üstünden ve altından tutarak sallanması ile gevşekliği kontrol edilir. 33 . Eğer onlarda aşın boşluk varsa. Eğer ağırsa. çolak kol çevrilir. problem tekerlek bilyalarından başka bir yerden geliyor demektir. Boşluğu ayak freni uygulandıktan sonra tekrar kontrol edildiğinde boşluk azalmışsa. Direksiyon çolak kolu ve bağlantısını ayırarak.direksiyon dişlisinde bir arıza. yağ veya gres azalması. Eğer direksiyon kutusu çalışması sertse . muhtemelen süspansiyon kolu burçlarında. rotillerde ve tekerlek bilyalarında aşınma mevcuttur. ön yükleme ayarında yanlışlık. Eğer herhangi bir gevşeklik bulursa.

Bu. Direksiyon bağlantılarının gevşekliğinin kontrolü.Yolda Gezme Yolda gezmenin anlamı. Aracın önü krikodayken. aracın direksiyon ile yönlendirildiği istikametin dışına çıkma eğiliminde olmasıdır. 34 . oluştuğu zaman aracın arzu edilen yönde gitmesi için sürücünün direksiyon simidini sürekli düzeltmeye çalışması gerekir. ve yandan yana hareket ettirilerek kontrol edilir. bağlantılar veya tekerlek bil yaları muhtemelen gevşemiştir. aracın yolda gezmesine de neden olabilir. Eğer onlarda aşın boşluk varsa. ön tekerleklerin ileri ve geri. "Direksiyon Sisteminde Aşın Boşluk " ve "Sert Direksiyon" kısımlarında açıklanan nedenler.

35 . Eğer herhangi bir gevşeklik bulunursa. yağ veya gres azalması.Aracın önü krikodayken. her bir parçanın ayrı ayrı kontrolüne müsaade eder. aracın bir tarafa çekmesi şeklinde ortaya çıkar. muhtemelen süspansiyon kolu burçlarında. Boşluğu ayak freni uygulandıktan sonra tekrar kontrol edildiğinde boşluk azalmışsa problem tekerlek bilyalarından başka bir yerden geliyor demektir Eğer boşluk tamamen ortadan kalkmışsa boşluk tamamen nedeni tekerlek bilyaları demektir. rotillerde ve tekerlek bilyalarında aşınma mevcuttur. Eğer direksiyon kutusu çalışması sertse. Eğer kaster çok küçük veya negatifse veya toe-in veya toe-out aşın ise. tekerleğin her birinin üstünden ve altından tutarak sallanması ile gevşekliği kontrol edilir. bilya veya burçlarda bir arıza olmasına neden olur. muhtemelen yolda gezme meydana gelir. Direksiyon dişlisi ve direksiyon bağlantılarını ayırarak. Normal Sürüş Esnasında Aracın Bir Tarafa Çekmesi Bunun anlamı şudur. Aracın önü krikoda iken. ön yükleme ayarında yanlışlık . Bu sağ ve sol tekerlekler arasında dönme dirençleri içinde veya sağ ve sol direksiyon aksları etrafında işleyen momentler içinde büyük farklılıklar olduğu zaman. sürücü aracı düzgün bir konumda sürmeye çalışır iken aracın bir tarafa aktığı hissedilir. direksiyon dişlisinde bir arıza. Tekerlek bilyesi gevşekliğinin kontrolü.

Direksiyon Simidinin Titremesi Direksiyon simidinin titremesi. araçta sağ veya sola doğru çekme hissedilecek Eğer sağ ve sol lastiklerin hava basınçları farklı ise.Eğer sağ ve sol lastiklerin dış çap ölçülerinde bir fark varsa. Yüksek hızlarda ortaya çıkan vibrasyonlar da titreme olarak nitelendirilir. lastiklerin dönme dirençlerinde fark olacaktı. ön tekerlekleri balanssızlık nedeniyle oluşturduğu vibrasyonun (titreşimin) direksiyon simidini dönme yönünde hareket ettirmesidir. bu da araçta sağa veya sola doğru çekmeye neden olacaktır. 36 . aracın ileri hareketinde. Bunun sonucunda. Eğer toe-in veya toe-out aşırı ise veya sağ ve sol kamber veya kasteder arasındaki Fark aşırı ise araçta da muhtemelen bir tarafa çekme olacaktır. lastiklerin bir dönüşünde gittikleri mesafe farklıdır.

Muhtemelen aşın kaster de titremeye neden olur. Eğer ağırsa. ön tekerlekler yol içindeki bir engelle karşılaştıkları zaman oluşan darbelerin direksiyon simidini sarsmasıdır. rotiller veya king pim arızalıdır Aşırı kaster de muhtemelen sert direksiyona neden olacaktır. çolak kol çevrilir. Eğer titreme lastik değişikliğinden sonra kalkar ise de kontrole devam edilir. sert direksiyon simidi problemi ortaya çıkar. Direksiyon çolak kolu ve bağlantısını ayırarak. direksiyon sistemi veya süspansiyon içindeki arızalar neden olabilir. aşırı kamber veya düzensiz kamberde titremeye neden olur. Sağ ve sol tekerlekler arasındaki. 37 .Düzensiz lastik aşıntılarına. Direksiyon Darbesi Direksiyon darbesinin anlamı şudur. Hidrolik Direksiyon İçin Sert Direksiyon Direksiyon sistemi içinde aşırı direnç veya tekerleklerde aşırı bir toparlanma kuvvetinin oluşmasıyla. aşın toe-in veya toe-out. fakat aşın darbe çok dikkatli bir şekilde incelenmelidir. Hafif bir darbe normaldir.

direksiyon simidinin kalkarak.Göbek direksiyonun içerisine iyice gömülerek enerji emici(absorbe)ve deforme olabilen malzeme ile desteklenmiştir. Bu nedenle “yoldan çekilmesi gerekir”.Çarpmanın şiddetine ve koltuk pozisyonuna göre sürücünün emniyet kemeri takılı olsa dahi başını direksiyona çarpma tehlikesi vardır.2. Bu amaçlar doğrultusunda direksiyon kolonu çarpışma sırasında en derin pozisyona doğru çekilir. Çarpışma testleri kaza anında oluşan fiziksel ve teknik bilgilere ilişkin bilgiler verdiğinden pasif güvenlik sistemleri sürekli gelişmektedir.Direksiyon kolonları önden çarpmalarda 60’lı yıllara kadar neredeyse şiş etkisi oluşturuyordu. Ayrıca düzenlenme. Kaza anında sürücünün kazayı en hafif şekilde atlatabilmesi yüksek derecedeki yüklerde deforme olabilecek direksiyon mili.Yeni çarpışma konsepti. O zamandan beri trafik yoğunluğu çok artmasına rağmen trafik kazasında can kayıplarının buna oranla yüksek düşüşler göstermesi güvenli direksiyon kolonu gibi önlemlere bağlanmalıdır. direksiyon simidinin kalkarak. Kazalardaki yaralanmaları. direksiyon kolonunun yolcu bölümüne girmesini engellemektedir. hava yastığının “hedefini şaşırmaması” için. Direksiyon Sitemlerinde Pasif Güvenlik Önlemleri Gelişen otomotiv teknolojisi ile birlikte araç hızlarında da artış olmuştur. olduğu gibi kalmalıdır. direksiyonun öne doğru hareket etmesini sağlamaktır. Yolcu kabinine kontrolsüz giriş.direksiyon sürücüye her an temas edebilir. 38 .Sürücünün ağır yaralanma ve can kaybı riski çok yüksekti. Güvenli Direksiyon Kolonu Güvenli direksiyon kolonu çarpışma anında etkilenen parçalarla bağlantılıdır. direksiyon kolonunun sürücü bölümüne girmesini engellemektedir. Darbe anında . insan ve mal kayıplarını engellemek için pasif güvenlik sistemlerine ihtiyaç duyulmuştur.Yaralanma riskini azaltmak için direksiyon çerçevesi kolları ve göbeği kırılmaya dayanıklı malzeme ile kaplanmıştır. Bu kaza oranlarının artmasına sebep olmuştur.3. sürücünün direksiyon simidine ve miline çarpma riskini önemli ölçüde arttırmaktadır.Direksiyon milinin deforme olabilen kısmı teleskopik olarak çalışmakta kaza anında aracın ön kısmı zarar gördüğünde çarpışmanın etkisiyle oluşan kuvvet akımının direksiyona doğrudan ulaşmasını engellemektedir Yeni çarpışma konsepti.

1 Direksiyon Sistemlerindeki Güvenlik Önlemleri 39 .Şekil 3.

2: Elektro-Hidrolik Yardımlı Direksiyon Sistemi Elektro Hidrolik Yardımlı Yön Kontrol (Direksiyon) Sisteminin Avantajları  Daha yüksek konfor.  Yakıt tasarrufu Elektro hidrolik yardımlı direksiyon sisteminde hidrolik pompa elektrikli pompa tarafından tahrik edilmekte ve aracın motorundan bağımsız olarak çalışmaktadır.3.3.Elektro Hidrolik Yardımlı Yön Kontrol (Direksiyon) Sistemleri Şekil 3. Bu sistemde direksiyon dönme açısını algılayan direksiyon açı sensörü direksiyon mili üzerinde bulunan hidrolik pompa buna bağlı elektrik motoru ve kontrol ünitesi tek bir gövde içerisine yerleştirilmiştir.  Manevra sırasında yumuşak. 40 .direksiyon  Yüksek hızda daha sert direksiyon (emniyet faktörü).

Direksiyon Dişli Kutusunun Üzerinde Bulunur.Şekil 3.4: Sensörsensör. 41 .3: Elektro-Hidrolik Yardımlı Direksiyon Dişli Kutusu Direksiyon Kontrol Lambası Kontak anahtarı açıldıktan sonra direksiyon kontrol lambası yanar. Direksiyon dönme açısını algılar ve direksiyon açısal hızını hesaplar. Motor çalıştıktan ve kontrol periyodu sona erdikten sonra direksiyon kontrol lambası sönmelidir. Lamba sönmüyorsa sistemde bir arıza olduğu anlaşılır. Direksiyon Açı Sensörü Şekil 3. Direksiyon kontrol ünitesi devre dışı kalır. Sensörün devre dışı kaldığı durumda direksiyon ünitesi çalışmaya devam eder. İhtiyaç duyulan direksiyon gücü mekanik olarak sağlanır.Bu süre zarfında bir kontrol ünitesi devreye girer.

direksiyon milinin açısal hızına ve aracın hızına bağımlı olarak pompa motoruna kontrol eder. Çalışma süresince ortaya çıkan hataları hafızasına kaydeder. Bu.Direksiyon Kontrol Ünitesi Direksiyon Kontrol ünitesi. Hidrolik yağın aşırı derecede ısındığı zaman sistemi devre dışı bırakan koruyucu bir devre ile donatılmıştır. motor ve pompa ile aynı gövde içerisine yerleştirilmiştir. Şekil 3. İhtiyaç duyulan basınç ve hidrolik miktarı kontrol ünitesinin hafızasında bulunan bir karakteristik alandan okunur.5: Servo Direksiyon Devre Şeması 42 .

Elektromotor.  Çevreye bırakılan atık yağ azalmaktadır. dişli pompa ve elektronik kontrollü motordan oluşmaktadır. araç hız bilgisi ve motor devir sinyali. yalnızca taşıt motoru çalışırken çalışır. Hidrolik yağının geri dönüş yağ deposuna açılır. direksiyon açısal hızına ve araç hızına bağımlı olarak çalışan bir direksiyondur. Direksiyon açısal hız sinyali. yüksek hızda sert direksiyonla aktif emniyet sağlamaktadır. 43 . Elektrik motoru. Yapısı Elektro hidrolik direksiyon. Direksiyon hidrolik pompası. Direksiyon kontrol ünitesi ve yağ deposu motor pompa ünitesi üzerinde bulunur. direksiyon dişli kutusu ile birleştirir. 100 km’de. Basınç sınırlama supabı. Motor pompa ünitesi için özel tasarımlanan bağlantı elemanları ile kauçuk yataklarla elastiki bir şekilde taşıt şasisine bağlanır. pompayı. Kontrol ünitesi. Direksiyon kontrol ünitesi.Elektro-hidrolik Direksiyonunun Avantajları  Hidrolik sisteme göre % 85’e varan enerji tasarrufu sağlamaktadır. Hidrolik yağ deposu.  Taşıtın kullanımı sırasında. Sinyalleri değerlendirerek elektromotorun ve dişli pompasının devrini düzenler ve bununla birlikte hidrolik yağın debisini ayarlar. Motor pompa ünitesinde aşağıdakiler mevcuttur: Hidrolik pompa ünitesi. yakıttan yaklaşık 0. Motor Pompa Ünitesi Motor pompa ünitesi kapalı bir parçadır.2 lt tasarruf sağlanmaktadır  Manevrada sırasında yumuşak. Basınç hattı. kontrol ünitesine gönderilir. Motor pompa ünitesi bakım ve onarım gerektirmez.

44 . Bunlar kondansatör özelliği gösterirler.Şekil 3.6: Hidrolik Pompa Kapasitif Direksiyon Açı Sensörü Kapasitif direksiyon açı sensörü. Küçük plakaların bir bölümü büyük plaka ile aynı hizadadır. Rotorun herhangi bir yöne döndürülmesi durumunda kondansatörlerin kapasitesi değişerek direksiyon kontrol ünitesi için sinyal üretirler. direksiyon kontrol ünitesine bağlanmış 9 küçük plakadan ve rotor miline bağlanmış büyük bir plakadan oluşur.

Şekil 3. 45 . Direksiyonda herhangi bir dönme hareketi meydana gelmediği için direksiyon açı sensörü. Hidroliğin geçişi engellenir. direksiyon açısal hızını algılamaz. Herhangi bir dönme hareketi olmadığı için pompada basınç meydana gelmez. diğer tarafı ise tahrik pinyonu ve kumanda kovanlarıyla bağlı olan bir çevirme çubuğu vardır.7: Kondansatör Düzensizliği Prensip Şeması Hidrolik Kumanda Ünitesi Hidrolik Kumanda Ünitesinin Yapısı ve İşlevi Hidrolik kumanda ünitesinde bilinen servo direksiyonunun benzeri olan. bir tarafı çevirme levhalarıyla.8: Hidrolik Kumanda Düz Gidiş Direksiyon düz konumda iken çevirme levhaları çalışma silindirleri giriş kısımlarını kapatır. Şekil 3.

Şekil 3.9: Düz Gidiş

Sola Çevirme Direksiyonun hareketiyle çevirme çubuğu, çevirme levhasını hareket ettirir. Çevirme levhasının konumu değişir. Besleme hattından basınçlı hidroliğin akışı silindirin sağ tarafındaki açık bulunan kanala doğru gider. Aynı anda çevirme levhası besleme hattının sol tarafındaki kanalı kapatır. Çalışma silindirinin sol tarafından geri dönüşüm kanalı açılır. Çalışma silindirin sağ tarafındaki basınçlı hidrolik, pistonu hareket ettirdiği zaman, piston sol tarafındaki hidrolik silindirin sol tarafından geri dönüşüm kananıyla depoya döner. Çevirme işlemi tamamlandıktan sonra, çevirme levhası ve kumanda kovanlarını nötr konuma getirerek basınç iletim hattını kapatır.

Şekil 3.10: Sola Çevirme

Hidrolik Yağ Durumunun Kontrol Edilmesi Hidrolik yağ durumu, depo kapağındaki ölçüm çubuğu yardımı ile kontrol edilir. Hidrolik yağın soğuk olması durumunda:alt çizgide olması gerekir. Hidrolik yağın sıcak olması durumunda (motor harareti 50° C’den itibaren) yaklaşık olarak üst ve alt çizgilerin ortasında olmalıdır.

46

Yağ Seviyesinin Ölçülmesi Kilitleme kapağı sökülür Yağ ölçüm çubuğu bir bezle temizlenir Kilitleme kapağı elle sıkılır Kilitleme kapağı çıkartılır ve ölçüm çubuğundaki yağın seviyesi okunur. Kendi Kendine Teşhis Sistemde herhangi bir arıza olduğu zaman arıza test cihazı bağlantıları sistemin kontrol soketine bağlanır. Cihazın yönlendirmesiyle her safhası kontrol edilir. Kontroller direksiyonun değişik konumlarında ayrı ayrı yapılır. Cihazdaki değerler ile elde edilen değerler cihaz içerisinde karşılaştırılır ve buna göre karar verilir. Eğer sistemde arıza var ise hafıza ünitesinde arıza ile ilgili bilgiler arıza test cihazında görülür. Sistemdeki arıza giderilmeye çalışılır.

3.4. Dört Tekerlek Yön Kontrol Sistemleri
Dört tekerlek yön kontrol sistemleri (4WS) daha yüksek manevra kabiliyeti, yüksek hız kontrolü ve dengesi ile bazı tasarımlarda düşük hızlarda dar alanlarda dönebilme ve park edebilme imkanı sağlamaktadır. Bazı araçlarda kullanılan tasarımlarda elektronik ve hidrolik yardımıyla arka tekerlekleri ön tekerleklerin ters yönde çevrilmesidir. Dönüş anındaki alan bu sayede büyük ölçüde azaltılmış olur. Yüksek hızlarda ise, arka tekerlekler ile ön tekerlekler aynı yönde dönmektedir. Tekerleklerin aynı yönde dönmesiyle şerit değiştirme gibi hareketlerin çok çabuk ve daha az kaymalara neden olabilecek şekilde yapılması sağlanmaktadır. Arka tekerleklerin açısında meydana gelecek çok küçük bir değişiklik dahi aracın viraj alma özellikleri üzerinde büyük etki yapmaktadır.

3.5. Elektro Mekanik Direksiyon Sistemi
Hidrolik direksiyon pompası bazı durumlarda yetersiz kalmaktadır. Oto yolda hızla yol alındığında ve direksiyonun az bir takviye gereksinimi olduğunda pompa bütün hızıyla çalışmaktadır. En çok direksiyon takviye ihtiyacı düşük hızlarda ve park esnasındaki manevralarda duyulmaktadır. Motor düşük devirde çalışacağından pompa da yavaş dönmektedir. Çünkü pompa hareketini motordan almaktadır. Bu sorunun çözümü için, direksiyon sistemi elektronik kontrollü bir elektrik motoruyla çalıştırılır hale getirilmiştir. Sistem sadece yakıt ekonomisini geliştirmekle kalmaz aynı zamanda, yerden tasarruf sağlar. Gürültüye neden olabilecek kayış aksamını ortadan kaldırır. Direksiyon tepkisini geliştirmekte ve manevraları seri hale getirmektedir.

47

. Şekil 3.11: Elektro-Mekanik Direksiyon

Sistem sürücüye gerçek yol durumuna bağlı bir direksiyon döndürme kuvveti sunar. Sürücünün direksiyon hareketi, direksiyon mili ve ara mil üzerinden sonsuz dişliye ve direksiyon dişlisine aktarılır. Direksiyonun kendi kendine toplayarak düz hale gelmesi elektro-mekanik direksiyon sistemi tarafından desteklenir. Sistem yol tutuş hissini sürücüye aktarır. Sistem giriş ve çıkış sinyallerini ve direksiyon parçalarının çalışmasını izler. Elektro-mekanik direksiyon sistemi kompakt bir üniteye sahiptir. Bu ünite direksiyon dişlilerini, örneğin kontrol ünitesini, elektrik motorunu ve sensörleri kapsar. Bu sebeple karmaşık kablo tesisatına gerek yoktur. Karşılaştırma Ağırlık Güç tüketim Şehir içi Şehir dışı Mekanik direksiyon dişlileriyle karşılaştırıldığında ek yakıt tüketimi Hidrolik 16 kg 400 w 800-1000w 0,1 lt Elektro mekanik 11 kg 25w 10w 0,01 lt

48

Burulma çubuğu mekanik olarak ara mil ve sonsuz dişliyi birbirine bağlar Şekil 3. Çubuk çelikten yapılmıştır ve boylamasına ekseni etrafında dönebilir. üniversal bağlantı milinden önce yer alan parçalar tarafından gerçekleştirilir.12: Elektro-Mekanik Direksiyon Sistemi Parçaları 49 . Bu sistemde moment bir elektrik motoru tarafından desteklenir.Elektro-mekanik direksiyon siteminde yönlendirme. Direksiyon Kolonu ve Parçaları  Elektro-mekanik direksiyon sisteminin önemli parçaları şunlardır:  Direksiyon mili  Yükseklik ayarlı direksiyon kolonu borusu  Ara mil  Burulma çubuğu  Direksiyon moment sensörü ve direksiyon konum sensörünün bulunduğu sensör muhafazası  Elektrik motoru ve kaplin  Sonsuz tahrik dişlisi  Dişli kutusu muhafazası  Direksiyon kolonu elektronik kontrol ünitesi ve üniversal bağlantı mili Elektro Mekanik Direksiyon Sisteminin Parçaları Elektro-mekanik direksiyon sisteminin merkezi parçası burulma çubuğudur.

Şekil 3.Bu bağlantı yardımıyla ara mil ve sonsuz tahrik dişlisi küçük bir açıyla döner.13:Burulma Çubuğu 50 . Bu küçük açı değişimi direksiyonun çevrilme işlemine başladığı anlamına gelir.

14: Elektrik Kontrolü Sensör Muhafazası Direksiyon konum sensörü ve direksiyon moment sensörü muhafazaya monte edilmiştir. Motor mili üzerindeki sonsuz dişli direksiyon mili üzerindeki dişliyle kavraşır.Dişli gövdesi ve sonsuz dişli metalden yapılmıştır. Sensör muhafazası kontrol ünitesine soket ile bağlanır. Dişli oranı 22:1’dir. Şekil 3. Sensör muhafazası sonsuz dişlinin üzerinde yer alır. Direksiyon Konum Sensörü Sonsuz dişli miline bağlıdır. Mekanik gürültünün azaltılması amacıyla dişli halkası plastikten imal edilmiştir. Direksiyon konum sensörü direksiyonun o anki konumunu izler. 51 .Direksiyon Mekanizması Sonsuz dişli Sonsuz dişli elektrik motorunun da yer aldığı bir alüminyum dişli kutusuna yerleştirilmiştir.

Direksiyon Kontrol Ünitesi Kontrol ünitesi sonsuz dişli muhafazasına vidalanmış bir kasa içindedir. Elektrik motoru voltaj beslemesini elektronik kontrol ünitesi üzerinden alır Direksiyon Kontrol Lambası Bu uyarı lambası gösterge tablasında yer almaktadır. direksiyon üzerine etkiyen torkun 52 . sonsuz dişliye esnek bir kauçuk kaplinle bağlıdır. Burulma çubuğuyla birlikte dönen direksiyon moment sensörü. Kontrol ünitesi bu sinyale dayalı olarak moment hesaplamasını yapar.01 Nm değerini aşarsa kontrol ünitesi direksiyon çevirme desteğine ihtiyaç olduğunu kabul eder. Kontrol ünitesi arızalanırsa. Sürücü direksiyonu çevirmeye başlar. Her iki durumda da arıza gösterge lambası yanacaktır. Direksiyon moment sensör arızalanırsa sistem çalışmaz. Direksiyon moment sensörü üst kısma direksiyon konum sensörü ise alt kısma yerleştirilmiştir. Direksiyon konum sensörü arızalanırsa <<kendi kendine aktif hizalama>> işlevi devre dışı kalır. Hesaplanan moment 0.Direksiyon Moment Sensörü Burulma çubuğuna bağlıdır. Böylece motorun ilk çalışma torku sonsuz dişliye yumuşak bir şekilde aktarılır. Motorun azami güç tüketimi 720 Wattır ve 2 Nm tork üretir. Ara mil ile birlikte burulma çubuğunun dönme açısını izler. sonsuz dişli muhafazasına vidalanmıştır. Direksiyonun Çalışması Çizimde üst ve alt bölüm olarak ikiye ayrılmıştır. Tepki verme süresinin çok kısa olması nedeniyle direksiyon döndürme hareketlerine ani bir şekilde cevap verir. Motor mili. arıza gösterge lambası devreye girer. Titreşimlerin aktarılmaması için bir kauçuk tampon ile bağlanmıştır. Kontrol ünitesi direksiyon sisteminde bir arıza tespit ederse gösterge tablosundaki uyarı lambası yanar. Burulma çubuğu da aynı anda döner. Kontrol ünitesi araç hızını da dikkate alarak sensörlerden gelen sinyalleri değerlendirerek gerekli direksiyon çevirme desteğini hesaplar. Elektro-Mekanik Direksiyon Motoru Bu motor.

16: Direksiyon Döndürme Şeması 53 .Şekil 3.15: Sensörler Şekil 3.

Şekil 3. Direksiyon dişlisine aktarılan tork. sürücü ve motor tarafından aktarılan toplam torktur.18: Bir Yönde Konum 54 .17: Toplam Tork Çizelgesi Sürücü direksiyona uyguladığı torku artırırsa. Direksiyon dişilisi üzerindeki geri toplama momenti sürücünün direksiyona uyguladığı torkun ve tork desteğinin toplamından fazlaysa sistem aracı düz doğrultuda hareket ettirecek şekilde direksiyonu toplayacaktır. Şekil 3.Yönünü ve şiddetini içeren sinyali kontrol ünitesine gönderir. elektrik motoru tork desteğini artırır. Tekerlek ayarına bağlı olarak direksiyon sistemi aracın düz doğrultuda gitmesi için çalışacaktır. Sürücü direksiyona uyguladığı torku azaltırsa burulma çubuğunun burulması azalacaktır. Bu da direksiyon dişlisinin daha kolay bir şekilde dönmesine yardımcı olur. direksiyon moment sensörü kontrol ünitesine daha düşük sinyal gönderir. Kontrol ünitesi gerekli olan döndürme desteğini hesaplar. Sonuç olarak. Kontrol ünitesi elektrik motorunu devreye sokarak tork desteğini azaltır. Elektrik motorunu çalıştırır.

Elektrik motoru devreye girer ve direksiyon düz doğrultuya gelecek şekilde döndürülür. Sonuç olarak tork desteği ortadan kalkar. Bu anda elektrik motoru devreden çıkar.Kendi Kendine Aktif Hizalama Sürücü dönüş esnasında direksiyonu bırakırsa burulma çubuğu üzerindeki burulma ortadan kalkar. Avantajları  İhtiyaca bağlı güç alımı sayesinde yakıt tüketiminin düşürülmesi her durumda optimal direksiyon hissi  Yoldaki girinti ve çıkıntılara karşı daha az duyarlık  Düz sürüş konumunda tekerleklerin aktif bir şekilde sıfırlanmasını sağlamak  Kabin içinde düşük gürültü oluşumu 55 . Araç hala düz doğrultuda hareket etmiyorsa bu durum direksiyon konum sensörü tarafından algılanır.

Arızanın başka nedende kaynaklanıp kaynaklanmadığını kontrol ediniz. Rotlarda boşluk kontrolünü yapınız. Aracı lifte kaldırmadan önce tekerlek bijonlarını gevşetiniz. Akümülatörün şasi kablosunu çıkarınız. Aracı askıya alınız. Direksiyon kutusuna araç üzerine bağlayan bağlantı elemanlarını sökünüz. Araç katalogunu göz önünde bulundurarak gerekli yedek parçaları tespit ediniz. Ön tekerleklerin bijonlarını uygun anahtar kullanarak sökme işlemini gerçekleştiriniz. Araç katalogunda belirlenen destek noktalarından aracı kaldırınız. Lift lastiklerinin aşıntısını kontrol ediniz. Direksiyon kutusuna bağlı olan bütün elemanları sökünüz.UYGULAMA FAALİYETİ UYG ULAMA FAALİYETİ İşlem basamaklar Öneriler Test sonucu arıza bildirim formunu doldurunuz. Aracı sürücüsüyle birlikte yol testine tabi tutarak arızanın ortaya çıkmasını sağlayacak şartlarda sürünüz. Tekerlekleri sökünüz. Direksiyon dişli kutusunu takınız. Elektrik yardımlı direksiyon dişli kutusunu araç üzerinden sökünüz. Araç kataloguna uygun belirtilen işlem sırasına uygun olarak direksiyon dişli kutusunu takınız. Test sonucu değerlendirmenizi yaparken araç kataloğuna göre değerlendirmenizi yapınız. Araç için gerekli çamurluk örtülerini örtünüz. Rotları sök ve kontrol ediniz. Direksiyon sisteminin arızasını teşhis ediniz. Direksiyon simidini ve direksiyon milini sök ve kontrol ediniz. Eğer araçta hava yastığı varsa araç kataloğundaki işlem sırasına ve kurallarına dikkat ederek işlemi gerçekleştir Direksiyon simidi ve milinde araç kataloğunda belirlenen kontrolleri yapınız Rotları sökerken uygun çektirme kullanınız. 56 . Yangın söndürme cihazını hazır bulundurunuz. Onarım için gerekli yedek parçaları belirleyiniz ve temin ediniz. Sürücünün şikayetleri doğrultusunda direksiyon arızasını tespit ediniz. Sürücünün şikayetlerini dinleyiniz ve değerlendiriniz.

Direksiyon düz konumda iken tekerlekler de düz konumda olmalıdır. Rotları takınız.Direksiyon dişli kutusunu araç üzerine takınız. Tekerlekleri takınız. Araç kataloğunda belirlenen işlem sırasına uyunuz. Araca uygun yeni rot takımlarını araç kataloğuna uygun olarak takınız. Araç katalogunda belirlenen işlem sırasına göre direksiyon ortalamasını yapınız. Tekerlek bijonlarını katalogda belirlenen değerde sıkınız. Katalogda gösterilen tork değerinde bağlantı elemanlarını sıkma işlemini yapınız. Direksiyon simidini ve milini takarken kablo tesisatına dikkat ediniz. Direksiyon sisteminin bakım sonrasında düzgün çalışıp çalışmadığını test sürüşü yaparak kontrol ediniz 57 . Direksiyon dişli kutusunu araç üzerine takınız. Direksiyon sistemini test ediniz. Direksiyon milini ve direksiyon simidini takınız. Direksiyon ortalaması yapınız.

Tekerlekler balanssızdır 3)Elektro hidrolik direksiyonlarda. C. Rot bağlantıları aşınmıştır. Direksiyon moment ve konum sensörü D. Viraja girerken yüksek hızla girilmiştir B. Direksiyon konum sensörü B. B. Direksiyon mili aşınmıştır D. Hall sensörü 5) Direksiyon sisteminde fazla boşluk olmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir? A. Sürücü aracı hızlı sürüyor C.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 1)Sürüş sırasında araç sağa çekiyorsa sebebini yazınız? A. Elektromotorun tahrik ettiği dişli pompadan C. Vantilatör kayışından 4) Elektro mekanik direksiyon sisteminin çalışması için hangi sensörler gereklidir? A. Lastik hava basıncı eşit değil B. direksiyon güç desteği için gereken hidrolik basınç nereden sağlanır? A. Yaylar yağsız kalmıştır D. Viraja hızlı girilmiştir 2)Araç viraj alırken ses yapıyor sebebini yazınız? A. Yağ pompasından D. Lastikler aşınmıştır C. Amortisörler arızalıdır 58 . Direksiyon moment sensörü C. Araç motorunun tahrik ettiği hidrolik pompadan B. Lastiklerin hava basıncı çok yüksektir. Lastiklerin hava basıncı çok düşüktür D.

Hedefe ilişkin tüm davranışları kazandığınız taktirde başarılı sayılırsınız. PERFORMANS DEĞERLENDİRME TESTİ GÖZLENECEK DAVRANIŞLAR Sürücünün şikayetlerini dinlediniz mi? Sürücünün şikayetlerini değerlendirdiniz mi? Direksiyon sisteminin arızasını teşhis ettiniz mi? Aracı askıya aldınız mı? Tekerlekleri söktünüz mü? Direksiyon simidini ve direksiyon milini söktünüz mü? Direksiyon simidini ve direksiyon milini kontrol etiniz mi ? Rotları söktünüz mü? Rotları kontrol ettiniz mi? Direksiyon dişli kutusunu söktünüz mü? Direksiyon dişli kutusunu kontrol ettiniz mi? Onarım için gerekli yedek parçaları belirlediniz mi? Onarım için gerekli yedek parçalarını temin ettiniz mi? Direksiyon dişli kutusunu taktınız mı? Direksiyon dişli kutusunu araç üzerine taktınız mı? Hidrolik yardımlı direksiyon dişli kutusunu araç üzerinden söktünüz mü? Hidrolik yardımlı direksiyon dişli kutusunu söktünüz mü? Hidrolik yardımlı direksiyon dişli kutusunu kontrol ettiniz mi? Hidrolik pompayı motor üzerinden söktünüz mü? Hidrolik pompanın kontrollerini yaptınız mı? Onarım için gerekli yedek parçaları belirlediniz mi? Onarım için gerekli yedek parçaları temin ettiniz mi? EVET HAYIR 59 .MODÜL DEĞERLENDİRME MODÜL DEĞERLENDİRME Aşağıdaki işlemlerde kendi çalışmanızı kontrol ediniz.

Hayır olarak cevapladıklarınız faaliyete tekrar dönerek tekrarlayınız.Direksiyon dişli kutusunu taktınız mı? Direksiyon dişli kutusunu araç üzerine taktınız mı? Hidrolik pompayı motor üzerine taktınız mı? Elektrik yardımlı direksiyon dişli kutusunu araç üzerinden söktünüz mü? Elektrik yardımlı direksiyon dişli kutusunu söktünüz mü? Elektrik yardımlı direksiyon dişli kutusunu kontrol ettiniz mi? Onarım için gerekli yedek parçaları belirlediniz mi? Onarım için gerekli yedek parçaları temin ettiniz mi? Direksiyon dişli kutusunu taktınız mı? Direksiyon dişli kutusunu araç üzerine taktınız mı? Rotları taktınız mı? Direksiyon milini taktınız mı? Direksiyon direksiyon simidini taktınız mı? Tekerlekleri taktınız mı? Direksiyon ortalaması yaptınız mı? Direksiyon sistemini test ettiniz mi? Yukarıda vermiş olduğunuz cevapların evet olması gerekir. 60 .

tr 61 . Muhtar. MEB Yayınları. Berispek. Otomotiv Teknolojisinin Temelleri. Altıncı Baskı. Şasi . Temel Servis Bilgisi  WOLKSWAGEN. Motorculuk Bölümü Şasi İş ve İşlem Yaprakları. MEB Yayınları.com  www. Türkmen. Teknik ServisEğitimi  TOYOTA. Ankara 2000  ANLAŞ İbrahim.obitet.edu. Şasi Ders Notları.MEB Yayınları. İstanbul 1996  FİLDİŞ A. İkinci Baskı.KAYNAKLAR KAYNAKLAR  ALTIPARMAK Duran. Yiğit. M. İ. H. T. Dördüncü Baskı. 2000  FORD.gazi. Eğitim Notları  www. Motorlu Taşıt Tekniği.howstuffworks. Karasu. İstanbul 2001  STAUDT Wilfried.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful