T.C.

MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI

MEGEP
(MESLEKÎ EĞİTİM VE ÖĞRETİM SİSTEMİNİN GÜÇLENDİRİLMESİ PROJESİ)

DİREKSİYON SİSTEMLERİ

ANKARA 2005

İÇİNDEKİLER
AÇIKLAMALAR...................................................................................................................iii GİRİŞ........................................................................................................................................4 ÖĞRENME FAALİYETİ-1................................................................................................... 5 1. DİREKSİYON SİSTEMLERİ........................................................................................... 5 1.1 Görevleri.........................................................................................................................5 1.2. Genel Yapısı...................................................................................................................6 1.3. Direksiyon Usulleri........................................................................................................7 1.3.1. Bağımsız Ön Süspansiyon İçin Direksiyon Bağlantısı...........................................7 1.3.2. Sabit Akslı Tip Süspansiyon İçin Direksiyon Bağlantısı....................................... 7 1.4. Direksiyon Sisteminin Parçaları................................................................................... 8 1.4.1. Direksiyon Simidi...................................................................................................8 1.4.1.1. Görevi..............................................................................................................8 1.4.1.2. Yapısal Özellikleri...........................................................................................8 1.4.2. Direksiyon Mili ve Kovanı (Kolonu)..................................................................... 8 1.4.2.1. Görevi..............................................................................................................9 1.4.3.1. Çeşitleri......................................................................................................... 10 1.4.3.1.1. Mekanik Direksiyon Dişli Kutuları............................................................10 1.4.3.1.2. Hidrolik Yardımlı Direksiyon Sistemleri...................................................11 1.4.3.1.3. Elektrik Yardımlı Direksiyon Sistemleri....................................................11 1.4.4. Direksiyon Amortisörü......................................................................................... 12 1.4.5. Komuta Kolu (Pitman)......................................................................................... 12 1.4.6. Rotlar ve Rot Başları............................................................................................ 13 1.4.7. Deve Boynu.......................................................................................................... 14 1.4.8. Direksiyon Mafsalı............................................................................................... 14 1.4.9. Avare Kol............................................................................................................. 14 1.4.10. Hidrolik Direksiyon Pompası............................................................................. 15 1.2. MEKANİK DİREKSİYON SİSTEMLERİ..................................................................... 15 1.2.1. Genel Yapısı......................................................................................................... 15 1.2.2. Çalışması.............................................................................................................. 16 1.2.2.1. Kremayer ve Pinyon Tipi Direksiyon Dişli Kutusu...................................... 16 1.2.2.2. Döner Bilyeli Somun Tipi Direksiyon Dişli Kutusu.....................................16 1.2.3.Dezavantajları........................................................................................................ 16 UYGULAMA FAALİYETİ...................................................................................................17 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME....................................................................................... 19 ÖĞRENME FAALİYETİ-2................................................................................................. 21 2. HİDROLİK DİREKSİYONLAR.....................................................................................21

i

.....................................................................2.....1................ Hidrolik Güç Yardımlı Direksiyonlar............. 40 3......................................................................47 UYG.................... 29 ÖĞRENME FAALİYETİ-3...... Dört Tekerlek Yön Kontrol Sistemleri................................................................... Direksiyon Sitemlerinde Pasif Güvenlik Önlemleri.................... 47 3........21 2........ 31 3............................................................. Çalışması.......2................................................................................................................................................31 3. Elektro Mekanik Direksiyon Sistemi..... 23 2...............................................56 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME............................................. Genel Yapısı........................................................................................................ 58 MODÜL DEĞERLENDİRME..................................3........................27 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME.............................................4............................................................61 ii ......................................3............................................................................... 59 KAYNAKLAR.2..................................... 56 ULAMA FAALİYETİ............26 UYGULAMA FAALİYETİ........................1..............31 3............................................................................................. ELEKTRİK YARDIMLI DİREKSİYON SİSTEMLERİ............Elektro Hidrolik Yardımlı Yön Kontrol (Direksiyon) Sistemleri........................................................................................... Direksiyon Sistemlerinin Arızaları ve Belirtileri....................................38 3............................5........................................................................................................................................

DONANIM: Şasi ve güç aktarma atölyesinde bulunan mekanik hidrolik ve elektrik yardımlı direksiyon sistemlerinin materyalleri. 2. ve onarım yöntemlerinin gösterildiği bir öğretim materyalidir. AMAÇLAR 1. Okulunuzun otomotiv bölümünden ve otomotiv sektör temsilcilerinden faydalanarak yapacağınız uygulamalar ile kendinizi değerlendireceksiniz. Hidrolik yardımlı direksiyon sisteminin bakım ve onarımını araç katalog değerine ve standartlara uygun olarak yapabileceksiniz. mesleki eğitim merkezleri ve meslek odaları. kontrolünün. işletme. teknoloji sınıfı. Elektrik yardımlı direksiyon sistemin bakım ve onarımını araç katalog değerine uygun olarak yapabileceksiniz. Projeksiyon ve bilgisayarlar. 40/32 MODÜLÜN AMACI EĞİTİM ÖĞRETİM ORTAMLARI VE DONANIMLARI ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME iii . yetkili otomotiv servisleri. Mekanik direksiyon sisteminin bakım ve onarımını araç katalog değerlerine ve standartlara uygun olarak yapabileceksiniz. GENEL AMAÇ Direksiyon sistemini bakım ve onarımını yapabileceksiniz. 3. internet ortamı. Bu modülde bulunan her bir faaliyetin sonunda kendi kendinizi değerlendirebileceğiniz. otomotiv teknolojisine uygun takım sehpası ve takımlar.AÇIKLAMALAR AÇIKLAMALAR KOD ALAN DAL/MESLEK MODÜLÜN ADI MODÜLÜN TANIMI SÜRE ÖN KOŞUL YETERLİK Direksiyon sisteminin ön düzen ve lastiklerin bakım ve onarımını yapmak. kütüphane. Modül sonunda yeterlilik kazanımlarınızı ölçen ölçme aracı size uygulanacaktır. ORTAM: Atölye. 5250T0013 Otomotiv Teknolojisi Alanı Otomotiv Alanı Tüm Dallar Direksiyon Sistemleri Direksiyon sisteminin periyodik bakımının. ölçme araçlarına yer verilmiştir.

Otomotiv dünyası değişen teknoloji ile birlikte sürekli gelişmektedir. Bu modülü başarı ile tamamlarsanız katılımcı. Bu zorluluğun ortadan kaldırılması için direksiyon sistemleri geliştirilmiştir. Bu ihtiyacı direksiyon sistemi sağlar. Aracın sürücüsü aracı istenilen tarafa sevk ve idaresini yapmak ister. Bu yükle beraber dönüş hareketinin sürücü tarafından gerçekleştirilmesi oldukça zorlaşmaktadır. Eklenen bu yardımcı üniteler doğrultusunda sürücünün direksiyona olan hakimiyeti kolay ve zahmetsiz olması sağlanmıştır.GİRİŞ GİRİŞ Değerli Öğrenci. Aracın toplam yükü ve çalışma şartlarına bağlı olarak yere iletilmektedir. Bu modülle teknolojik gelişmeleri takip ederek kendinizi sürekli yenileyeceksiniz. 4 . Bu gelişme doğrultusunda direksiyon sistemine teknolojiye paralel olarak direksiyon sistemine yardımcı ek üniteler eklenmiştir. direksiyon sistemi çeşitlerini parçalarını sistemin periyodik bakımını ve arızalarını standartlara uygun olarak kendi başınıza analiz ederek ve yorumlayarak çözümleyebileceksiniz. Gelişen bu teknolojinin araçlara uyarlanması ile araç üzerindeki sistemlerde değişikler olmaktadır. Taşıtlar kullanım amacına göre kendi aralarında kısımlara ayrılmaktadır.

Araç dönüş işlemini tamamlandıktan sonra direksiyon simdi düz konuma sürücü fazla efor sarf etmeden dönebilmelidir. Bozuk yol yüzeyinden gelen darbelerin direksiyon hakimiyetinin kaybedilmesine neden olmamalıdır. Direksiyon sistemi bir bakıma aracın kılavuz ve yol gösterici sistemidir. Yukarıdaki araştırma sorularını rapor halinde sınıfınızda sunmak üzere hazırlayınız.1 Görevleri Direksiyon sistemi aracın istenilen yöne kolay ve zahmetsiz yönlendirilmesine olanak sağlar. DİREKSİYON SİSTEMLERİ 1. Araç dar ve virajlı yollarda sürülürken direksiyon sistemi ön tekerlekleri çabuk. kolay ve muntazam bir şekilde çevirebilmelidir. olumsuz bir etken yok ise fazla olmamalıdır.1: Direksiyon Sistemi 5 . Şekil 1. Direksiyonu çevirmek için uygulanacak kuvvet. 1. Okulun otomotiv bölümünde ve motorlu taşıtlarda kullanılan yönlendirme sistemlerinin hareket iletim akışını izleyiniz. ARAŞTIRMA Karayolu üzerindeki motorlu taşıtların nasıl komuta edildiğini gözlemleyiniz.ÖĞRENME FAALİYETİ-1 ÖĞRENME FAALİYETİ-1 AMAÇ Mekanik direksiyon sisteminin bakım ve onarımını araç kataloguna ve standartlara uygun olarak yapabileceksiniz.

Aynı zamanda sistem. 6 . direksiyon dişli kutusunun içindeki sektör dişlisi komuta kolunun sağa ya da sola hareket etmesine yol açar. Genel Yapısı Sürücünün direksiyon simidine uyguladığı çevirme hareketi . Uzun süre kullanılan sonsuz dişli sistemlerinin yerini hafif ve çabuk tepki veren sistemler almıştır. Bu iş direksiyon simidinin sürücü tarafından döndürülmesi ile gerçekleştirilir. Tekerlekler de dingil başlarına tespit edilmiş olduklarından dingil başının ya da direksiyon deve boynunun sağa sola hareketi tekere de aynı hareketi yaptırır ve böylece araç istenilen yöne sevk edilmiş olur. Ön akslarda başlık pimi yada küresel mafsallar üzerinden salıncak kollarına. Küresel mafsallar dingil başının sağa sola dönmesine müsaade eder.1. Şekil 1. deve boynu yada dingil başları salıncak kollarına mafsallarla bağlanmıştır. Direksiyon. sürücüye yol durumu ve araç dinamiği hakkındaki bilgileri de aktarmaktadır. direksiyon deve boynu kolları ve tekerleklerden ibarettir. Ön tekerlekler. Komuta kolunun bu ileri geri çalışması direksiyon deve boynu üzerinde etki yapar ve direksiyon deve boynunu ya da dingil başını iter veya çeker. Gelişen teknoloji ile birlikte araçlara eklenen sistemlerden dolayı ağırlıkları artmıştır. diğer taraftan da rotlara bağlanmışlardır. rotlar. Daha fazla güç kullanma gereği duyulmuştur. Tekerlekler direksiyon deve boynu ya da dingil başları tarafından taşınmaktadır.2:Kremayer Direksiyon Dişli Kutusu Basit bir direksiyon sistemi. Aynı zamanda araç hızlarında da artış olmuştur.sistem tarafından ön tekerleklerin yönlendirilmesinde kullanılmaktadır. direksiyon simidi direksiyon dişli kutusu. Bunlara bağlı olarak tekerlekler istenilen yöne doğru dönmeye zorlanır ve böylece istenilen yönde hareket eder. Direksiyon simidinden tekerleklere kadar uzanan bütün parça ve bağlantılar bu sistemi oluşturur. Ön tekerlekler aracın gidiş yönünü bulmasına yardımcı olmaktadır.2. Direksiyon sistemi sürücünün ön tekerlekleri çevirerek yönlendirmesi için tasarlanmıştır. ön akslar üzerindedir. Direksiyon simidi herhangi bir yöne döndürüldüğü zaman.

3: Mekanik Direksiyon Sistemi 1. sürüş esnasında aşağı yukarı hareket etmelerine rağmen aktarabilmelidir. Bağımsız Ön Süspansiyon İçin Direksiyon Bağlantısı Sağ ve sol tekerlekler birbirinden bağımsız olarak aşağı yukarı hareket ettiğinden deve boynu arasındaki mesafe farklı olacaktır.3. Bir uzun ara rot ile bağlantıları vardır. uzun rot. süspansiyonun yaprak makaslarının hareketi ile kısa rotun her iki ucundaki küresel bir mafsal ile aşağı yukarı hareketine müsaade edecek şekilde donatılmıştır. Yani bir rot her iki tekerlek bağlantısında kullanılırsa tekerleklerin aşağı ve yukarı hareketinde toe-in bozulacaktır.3. deve boynu ve rot başından ibarettir. Direksiyon dişlisi şaseye montaj edildiğinden kısa rot deve boynuna bağlıdır.2.1. Direksiyon Usulleri Direksiyon bağlantısı rotların bir birleşimidir. Böylece sağ ve sol deve boynu tek bir uzun rot ile bağlanabilir. Sabit akslı tip süspansiyonlarda araç gövdesinin dikey hareketleri tekerlek izinin (sağ ve sol tekerlekler arsındaki mesafe) değişmesine neden olmaz. Şekil 1. 1.1.3. Bu nedenle bağımsız süspansiyon tipler için direksiyon bağlantısında iki rot kullanılır. Bunu temin etmek için de çeşitli tipte bağlantı ve mafsallar tasarlanmıştır. kısa rot. direksiyon simidinin hareketini ön tekerleklere. Sabit Akslı Tip Süspansiyon İçin Direksiyon Bağlantısı Sabit akslı tip süspansiyonlar için direksiyon bağlantısı komuta kolu (pitman). Yapılan tasarımın uygunluğu ölçüsünde sürüş de istikrarlı olacaktır. 7 . Direksiyon bağlantısı. ve kollar direksiyon dişlisinin hareketini sağ ve sol ön tekerleklere aktarır.

4: Sabit Akslı Tip Süspansiyon İçin Direksiyon Bağlantısı 1. 8 .2. Yapısal Özellikleri Daha çok hafif metal alaşımlarından yapılır. Direksiyon simidinin dairesel hareketi direksiyon mili vasıtasıyla direksiyon dişli kutusunda bulunan istavroz dişlisine iletilmektedir.4. Sürücü. Direksiyon Mili ve Kovanı (Kolonu) Direksiyon mili sabit ve ayarlanabilir olmak üzere iki çeşittir. 1.1.4. 1.1. direksiyon dişli kutusu ve direksiyon bağlantı kolu yardımıyla ön tekerleklere iletilmektedir.Şekil 1.4. Direksiyon Simidi 1.2. 1. Ayrıca sürücüye sabit sürüş ve viraj tutuşu için bir his sağlar ve emniyetli kullanımı sağlar. Pasif emniyet sebeplerinden dolayı günümüzde daha çok emniyet direksiyon simitleri kullanılmaktadır. direksiyon simidi vasıtasıyla sürüş yönünü değiştirir.1. Direksiyon Sisteminin Parçaları Yönlendirme hareketleri direksiyon simidi.4. direksiyon mili. Üzerlerine örtü malzemesi kullanılarak sürücünün daha iyi bir şekilde direksiyon simidini kavraması sağlanır. Görevi Direksiyon simidi sürücünün uyguladığı hareketi direksiyon milinin dönmesini sağlar. Sürücünün yönlendirme hareketlerinin tekerleklere iletilebilmesi için çeşitli parçalara gereksinim duyulmaktadır. Bu parçalar aracın tipine bağlı olarak farklılık gösterebilmektedir. Direksiyon mili aracın gövdesine tespit edilmiş olan direksiyon kolonu borusu ile desteklenmektedir.1.4.

Direksiyon simidi üzerinden verilen dairesel hareketi doğrusal harekete çevirerek direksiyon bağlantılarına iletir.1. Bu mekanizma bir çarpışma anında sürücünün zarar görmesine neden olabilecek darbeleri emer. Direksiyon ana mili direksiyon dişli kutusuna kayıcı mafsal veya mafsal istavrozu ile bağlanmıştır.5: Direksiyon ve Mili 1. Sürücünün. Kolon gövdeye kırılabilir bir braket ile bağlanmıştır. Böylelikle yoldan direksiyon kutusu vasıtasıyla gelen titreşimler direksiyon simidine azaltılmış bir şekilde iletilir.2. Bazı araçlarda koruma için bir direksiyon kolonu borusu ile kaplıdır. Bir darbe geldiğinde bu braket kırılarak darbeyi sönümler. direksiyon simidine uyguladığı döndürme kuvveti dişliler tarafından çoğaltılır ve rot bağlantıları aracılığı ile dingil başlarına ve tekerleklere iletilmesine yardımcı olur. Hareketin iletilmesi sırasında döndürme kuvvetini artırarak sürücüye kolaylık sağlar.Şekil 1. Direksiyon kolonu üzerinde aynı zamanda herhangi bir kaza anında darbeyi sönümleme mekanizması da yer alır.4. 1.4.3 Direksiyon Dişli Kutusu Günümüzde en çok iki çeşit direksiyon dişli kutusu kullanılmaktadır. Kremayer ve döner bilyalı direksiyon dişli kutuları daha çok kullanılmaktadır. 9 . Görevi Direksiyon siminden direksiyon dişli kutusuna güç aktarımını sağlar. Direksiyon kolonu direksiyon simidinin hareketini direksiyon kutusuna ileten ana direksiyon mili ile bu mili gövdeye bağlamaya yarayan kolon borusundan oluşmaktadır. Direksiyon mili ve etrafını saran direksiyon kolon borusu direksiyon sütunu olarak adlandırılır.

3.4.4.1. Mekanik Direksiyon Dişli Kutuları Direksiyon dişli kutuları direksiyon simidi üzerinden verilen dönel hareketi doğrusal harekete çevirerek direksiyon bağlantılarına iletir. Çeşitleri 1. Şekil1.1. Hareketin iletimi sırasında döndürme kuvvetini artırarak sürücüye kolaylık sağlar. Sürücünün döndürme kuvveti dişliler tarafından çoğaltılır ve rot bağlantıları aracılığı ile dingil başlarına ve tekerleklere iletilir.6: Kremayer Tip Direksiyon Dişli Kutusu Şekil 1.1.7: Döner Bilyeli Direksiyon Dişli Kutusu 10 .1.3.

Bunun için hidrolik basıncından yararlanılmıştır.1.1. Bu motor gerçekte bir sonsuz dişliyi hareket ettirir. Bunu gerçekleştirmek için direksiyon dişli kutusunda meydana getirilen kuvvetin artırılması gerekir.2. Hidrolik Yardımlı Direksiyon Sistemleri Hidrolik yardımlı güç direksiyonları direksiyon döndürme kuvvetini azaltmak ve sürücüye aracı daha kolay bir şekilde sevk ve komuta etme imkanı vermek üzere düzenlenmiştir.3. Elektrik Yardımlı Direksiyon Sistemleri Elektrik yardımlı direksiyon sistemi sürücü tarafından çevrilen direksiyonu bir elektrik motoru aracılığıyla destekler.3. Şekil 1.1.4.3.9: Elektrik Yardımlı Direksiyon Sistemi 11 .4.8:Hidrolik Direksiyon Sistemi 1. Şekil 1.

4.11: Direksiyon Komuta Kolu 12 .5. Kolun küçük ucu ise kısa rot küresel mafsal ile bağlanmıştır. Şekil 1. Komuta Kolu (Pitman) Komuta kolu direksiyon dişlisinin hareketini kısa rota aktarır. Şekil 1. Direksiyon Amortisörü Direksiyon amortisörü şasi ve direksiyon bağlantıları arasında direksiyon simidine tekerleklerden aktarılan titreşim ve yol darbelerini sönümler.4.1.10: Direksiyon Amortisörü 1. Kolun daha büyük ucu direksiyon dişlisinin sektör miline ince frezelidir ve bir somun ile bağlanmıştır.4.

Bu mafsallar arasındaki mesafenin ayarlanmasını sağlar. Şekil 1.1.13: Rot Başı Kısa rot Komuta kolunu deve boynuna bağlar. Şekil 1. Komuta kolunun hareketini rotlara aktarır.12: Uzun Ara Rot Rot Kremayer ve döner–bilyeli direksiyonun üstündeki ayar borusunun içine vidalanmıştır. Şekil 1.6. Komuta kolunun sağa ve sola hareketini ileri ve geriye aktaran bir bağlantı gibi çalışır.14: Kısa Rot 13 .4. Uzun ara rot avara kola da bağlıdır.uzun ara rotu ile rotları birleştirir. Rotlar ve Rot Başları Uzun Ara Rot Komuta kolu ve sağ sol rotlara bağlanmıştır. Rot Başı Rot başları rotların ucuna bağlanarak deve boynunu .

Bu kol uzun ara rotun bir ucuna desteklidir ve uygun konumda uzun ara rotun hareketini sınırlar. Avare Kol Avare kolunun mili gövdeye bağlanmıştır.17: Avare Kolu 14 .8.9.4.4. Şekil 1.16:Direksiyon Mafsalı 1. Şekil 1.4. Deve Boynu Kısa ve uzun rotların hareketini direksiyon mafsalına aktarır.15. Diğer ucu bir döner bağlantı ile uzun ara rota bağlanmıştır. ön tekerleklere yön verir. Direksiyon Mafsalı Ön tekerleklere uygulanan yüke destek olur.1. Deve Boynu 1. Şekil1. Direksiyon mafsalları süspansiyon kollarının rotilleri veya king pimleri etrafında dönerek.7.

Mekanik direksiyon çeşitleri beş çeşittir.18: Hidrolik Direksiyon Pompası 1. Sürücünün döndürme kuvveti dişliler tarafından çoğaltılır. Hareketin iletimi sırasında döndürme kuvvetini artırarak sürücüye kolaylık sağlar. Pompanın üstünde yer alan hidrolik tankı daima belirli seviyede hidrolik bir sıvı ile doldurulur ve sıvı seviyesi periyodik olarak kontrol edilmelidir. kam–levye. Günümüzde daha çok pinyon-kremayer ile döner bilyalı direksiyon çeşitleri kullanılmaktadır. Direksiyon dişli kutuları direksiyon simidi üzerinden verilen döndürme hareketini doğrusal harekete çevirerek direksiyon bağlantılarına iletir.2. Sonsuz vida–sektör. MEKANİK DİREKSİYON SİSTEMLERİ 1. Şekil 1.2. Genel Yapısı Araçların üzerinde kullanılan direksiyonların amacı aracın istenilen yöne sevkini sağlamak ve gidişi kontrol altında bulundurmaktır. pinyon-kremayer.1.1. Hidrolik Direksiyon Pompası Hidrolik basıncı meydana getiren hidrolik direksiyonlu sistemin parçasıdır. rotorlu. 15 .4. Hidrolik direksiyonlarda kullanılan pompalar: Paletli. sonsuz vida–rule makara mekanik direksiyon çeşitleridir. masura kanatlı veya kayıcı olmak üzere dört çeşittir. Rot bağlantıları aracılığı ile dingil başlarına ve tekerleklere iletilir.10. Hareketlerini bir kayış aracılığı ile motordan alır. sonsuz vida–döner bilyeli somun.

Pinyon döndürüldüğü zaman kremayeri harekete zorlar.19: Döner Bilyeli Somun Tip Direksiyon Dişli Kutusu 1.2. Direksiyon geri toplama işlemi çok zayıftır. Yüksek hızlarda direksiyon hissinin azalmasına neden olur. Çalışması 1.Dezavantajları Sürücünün direksiyonu çevirmek için harcadığı kuvvet fazladır.. Kremayerin sağa-sola çizgisel hareketi direksiyon bağlantılarına iletilir.2. Şekil 1.1.2.2. 16 . Pinyon kremayer ile devamlı kavraşma halindedir ve sadece dönel hareket yapabilir. Döner Bilyeli Somun Tipi Direksiyon Dişli Kutusu Direksiyon simdi ve ona bağlı olan direksiyon mili dönmeye başladığında sonsuz vida bilyeler bir yataklama görevini yerine getirerek somunu desteklerler ve somunla birlikte gezinirler.3. 1. Kremayer ve Pinyon Tipi Direksiyon Dişli Kutusu Direksiyon mili bir üniversal mafsal üzerinden pinyonun miline bağlanır.sonsuz vidanın dönüş yönüne bağlı olarak aşağı yukarı bir gidip gelme hareketine girişir .1.2. Somun kendisine bağlı bulunan sektör dişlisi tarafından sonsuz vida ile birlikte dönmekten alıkonulduğu için . Bilye ve somunun hareketlerinden dolayı bu sisteme döner bilyalı somun adı verilmiştir. Böylece dişlinin ve kremayerin üzerindeki her hareket doğrudan doğruya direksiyon kollarına iletilir. Sistemin hareket iletim tepkisi daha yavaştır.Bu sırada bilyeler birer birer içinde bulundukları kanallar içinde bulundukları kanallar içinden yollarının sonuna ulaşır ve burada bir borunun içine dolmaya zorlanırlar. Bu nedenle ancak kremayer hareket eder.2. Kremayerin uçları elastiki bir mafsal ve kısa rot üzerinden direksiyon kollarına (deve boyunlarına) bağlanmıştır.2.2.Borunun içinden geçer sonsuz vidanın ve somunun diğer ucundan tekrar kanallara dolmaya ve hareketlerini yeniden devam etmeye başlar.

arızasını teşhis •Yol testi yapınız. •Direksiyon kutusuna bağlı olan elemanları Direksiyon dişli kutusunu araç üzerinden sökünüz. •Gerekli kontrolleri yapınız. •Araç için gerekli çamurluk örtülerini örtünüz. takıldığı noktaya işaret koyunuz. sisteminin dinleyiniz ve Öneriler •Sürücü şikayetlerini dinleyip not alınız. Direksiyon ediniz. •Rotlarda boşluk kontrolünü yapınız. •Aracı lifte kaldırmadan önce tekerlek bijonlarını gevşetiniz. •Direksiyon arızasını tespit ediniz. •Direksiyon simidi ve milinde araç kataloğunda belirlenen kontrolleri yapınız. Direksiyon simidini ve milini sökünüz ve •Direksiyon simidinin direksiyon miline kontrol ediniz. Rotları söküp kontrol ediniz. •Dişli kutusu yağlı tip ise yağını boşaltınız. Direksiyon dişli kutusunu söküp kontrol •Direksiyon dişli kutusunu araç kataloğu işlem sırasına göre sökme işlemini ediniz. •Akümülatörün şasi kablosunu çıkarınız. •Araç katalogunda belirlenen destek noktalarından aracı kaldırınız. sökünüz. •El frenini çekiniz.. •Güvenlik tedbirlerini alınız. •Ön tekerleklerin bijonlarını tekerlekleri araçtan alınız. gerçekleştiriniz. Onarım için gerekli yedek parçaları •Değişmesi gereken parçaların tespit 17 . •Direksiyon kutusuna araç üzerine bağlayan bağlantı elemanlarını sökünüz. sökerek Aracı askıya alınız.UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ İşlem basamakları Sürücü şikayetlerini değerlendiriniz. •Rotları sökerken uygun alet kullanınız. •Araçta hava yastığı varsa araç kataloğundaki işlem sırasına ve kurallarına dikkat ederek işlemi gerçekleştiriniz. Tekerlekleri sökünüz. •Yapacağınız işlemlerde üretici firma talimatlarına uyunuz.

belirleyip temin ediniz. formunu doldurunuz. Direksiyon milini ve direksiyon simidini •Sökerken yaptığınız işaretlemelere dikkat takınız. •Direksiyon düz konumda iken tekerlekler de düz konumda olmalıdır. Dişli kutusunu takınız. •Araç kataloguna uygun belirtilen işlem sırasına uygun olarak direksiyon dişli kutusunu takınız. •Parçaları temin ediniz. Direksiyon sistemini test ediniz. •Tekerlek bijonlarını katalogda belirlenen değerde sıkınız. •Direksiyon simidini ve milini takarken kablo tesisatına dikkat ediniz. Rotları takınız. •Rotları araç kataloguna uygun olarak takınız. Direksiyon ortalaması yapınız. 18 . •Direksiyon ortalamasını yapınız. Direksiyon dişli kutusunu araç üzerine •Direksiyon dişli kutusunu araç üzerine sabitleyen bağlantı elemanlarını ve dişli takınız. ediniz. Tekerlekleri takınız. •Araç katalogunda belirlenen işlem sırasına uyunuz. •Direksiyon sisteminin bakım sonrasında düzgün çalışıp çalışmadığını test sürüşü yaparak kontrol ediniz. kutusuna bağlanan elemanları takınız.

Deve boynu C. Süspansiyon C. Avare kol D. yanlış olanlarla Y harfi koyunuz. Mafsal Aşağıdaki ifadeler doğru olanlara D. ) Direksiyon ana mili direksiyon dişli kutusuna kayıcı mafsal ile bağlanmıştır. Direksiyon mili B. ( 7. Deve boynu D. Rotlar B. Rot başı B. ( 10. Şaft 2. Rot başı C. 6. Direksiyon simidi hangi parça aracılığıyla dişli kutusuna hareket iletir? A. Deve boynu D. ( 9.Aşağıdakilerden hangisi direksiyon sisteminin parçalarından değildir? A.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 1. ) Mekanik direksiyonlarda direksiyon geri toplama işlemi çok kuvvetlidir. Direksiyon simidi B. Komuta kolu B. ) Direksiyon simidine tekerleklerden aktarılan titreşimleri emen komuta koludur. Pitman kolu 4.Aşağıdakilerden hangisi aracı istediği yöne sevk eder? A. ( 8. ) Uzun ara rot hareketini deve boynu sınırlar. Aşağıdakiler hangisi dairesel hareketi doğrusal harekete çevrilir? A. 19 . Rotlar C. ( ) Direksiyon milinin etrafını saran parça direksiyon kovanıdır.Direksiyon dişlisinin hareketini kısa rota aktaran parça aşağıdakilerden hangisidir? A. Mafsal 5. Dişli kutusu C. Deve boynu D. Fren D. Tekerlek 3.

CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 D A B A A Doğru Doğru Yanlış Yanlış Yanlış 20 .

Ancak bu durum virajlarda dönmeyi zorlaştırır. direksiyon dişlisinin dişli oranının artmasıyla azaltılabilir. Bu yardımcı sistemlerden biri hidrolik yardımlı direksiyon sistemidir. ARAŞTIRMA Hidrolik direksiyonlu araçların mekanik direksiyonlu araçlardan farkını araştırınız. Direksiyon döndürme kuvveti. Mekanik direksiyona ek olarak sonradan hidrolik yardım takılıp takılamıyacağını ve nedenlerini araştırınız. Genel Yapısı Sürüş konforunu artırmak için modern otomobillerde geniş tabanlı ve düşük basınçlı lastikler kullanılmakta bunun sonucunda da lastik sürtünmesi nedeniyle daha fazla direksiyon döndürme kuvveti gerekmektedir. Daha büyük bir döndürme kuvveti sağlamak için geniş direksiyon simidi kullanılarak kolay dönüş sağlanabilir. 21 .ÖĞRENME FAALİYETİ-2 ÖĞRENME FAALİYETİ-2 AMAÇ Hidrolik yardımlı direksiyon sisteminin bakım ve onarımını araç katalog değerine ve standartlara uygun olarak yapabileceksiniz.1. 2. HİDROLİK DİREKSİYONLAR 2. Bu nedenle direksiyon döndürme kuvveti küçük tutulmak istendiğinde bazı yardımcı sistemlere ihtiyaç vardır. Rapor haline getirip sınıfta sununuz.

2: Hidrolik Servo Direksiyon Sistemi 22 .1:Hidrolik Direksiyon Sistemi Direksiyon döndürme kuvvetini azaltmak ve sürücünün daha kolay bir şekilde aracı yönlendirilmesini sağlamak üzere çeşitli sistemler geliştirilmiştir. Şekil 2. Direksiyon döndürme kuvvetini azaltmak için direksiyon dişli kutusunda meydana getirilen döndürme momentini kuvvetlendirmek gerekir. Bu amaçla hidroliğin basıncından faydalanılmıştır.Şekil 2.

3:Hidrolik Servo Direksiyonun Kesit Görünüşü Döndürme kuvvetine yardımcı olan iki ayrı tip direksiyon sistemi vardır. Çünkü silindir pistonunun her iki tarafındaki basınç eşittir. Bu yardım miktarı hidrolik basıncın miktarına bağlı olarak pistonun üzerine uygulanır. Bunlardan birincisinde pompanın hareket edebilmesi için motor gücünden faydalanılır. 2.Şekil 2. Çalışması Nötr Pozisyonu Hidrolik yağı pompadan kumanda valfine gönderilir. Şekil 2.2. İkincisinde ise bağımsız bir elektrik motoru kullanılır. Piston bu durumda herhangi bir yöne hareket etmez. direksiyon ana miline bağlı bir kumanda valfi ile sağlanır. Her ikisi de hidrolik basınç üretir. Hidrolik silindirde basınç oluşmaz. daha fazla direksiyon kuvveti gerektiğinde basınç yükseltilir. Hidrolik basınçtaki değişim. Kumanda valfi nötr pozisyonunda ise hidroliğin hepsi kumanda valfinden ve emniyet valfinden geçerek pompaya geri döner. Hidrolik basınç kremayerin hareket edebilmesi için pinyon dişliye yardım eder. Bu nedenle.4: Hidrolik Silindirde Nötr Pozisyon 23 .

Yüksek hızlarda daha az döndürme kuvveti gerektiğinden basınç azaltılır.Dönüş Sırasında Direksiyon ana mili herhangi bir yönde döndürüldüğünde kumanda valfı da hareket eder ve hidrolik kanalın biri kapanır.5: Hidrolik Silindirde Çalışma Konumu Uygun Direksiyon Kuvveti Hidrolik direksiyon. Böylece pistonun üzerine uygulanan basınç azalır. Ancak bütün bu arızalar direksiyonun döndürülmesine engel olmayacaktır. Akış oranı değişimi. basınç değişimine neden olur. sürücü direksiyonu döndürebilmelidir. Eğer pompa kayışı kopar veya hidrolik sistemde bir kaçak meydana gelirse direksiyon sistemindeki hidrolik takviye ortadan kalkar. Uygun direksiyon döndürme kuvveti elde etmek için bazı araçlarda hidrolik direksiyon sistemine özel bir donanım eklenmiştir. Gerekli yağ basıncı pompa tarafından sağlanır. Pistonun her iki tarafında bir basınç farkı oluşur ve piston daha düşük basıncın olduğu tarafa doğru hareket eder. Aynı zamanda da yol şartları sürücüye aktarılmalıdır. Bu durumda direksiyonu çevirmek için daha fazla döndürme kuvveti gerekecektir. döndürme kuvvetini azaltmak için kullanılan bir mekanizmadır. Hidrolik Direksiyon Sisteminin Parçaları Hidrolik Pompa Hidrolik direksiyon sistemi yüksek basınçlı yağ ila çalışır. Taşıt hızlandığında ve sürtünme kuvveti azaldığında daha az bir direksiyon döndürme kuvvetine ihtiyaç duyulur. her hız kademesinde elde edilebilmelidir. kontrol valfinden pompaya geri döner. Yol Hissi (Direksiyon Hissi) Hareket halinde aracın tekerlekleri tarafından direksiyon simidine iletilen dirençten doğan his önem taşır. pompanın dönme devrini hesaba katmaksızın dişli kutusuna sabit debide hidrolik gönderir. Uygun direksiyon döndürme kuvveti her şartta ve konumda. Araç Hızını Hissedici Tip Araç hızı bir hız sensörü tarafından hissedilir ve pistonun üzerine uygulanan hidrolik basınç değiştirilir. Şekil 2. Diğer kanal açılır ve hidrolik akış oranında değişime neden olur. Silindirin düşük basınç tarafındaki hidrolik. Araç hızında değişme olduğu zaman yani yavaşladığı ve durduğu zaman direksiyon döndürme kuvvetini azaltmak için hidrolik basınç artırılır. Motor Devir Hissedici Tip Hidrolik direksiyon pompalarının çoğu. Ancak devir hissedici tip pompalarda hidroliğin debisi belirli bir devrin üstünde azalır. 24 . Bir arıza nedeniyle pompadan direksiyon kutusuna hidrolik akışı kesildiğinde.

Bu durum direksiyon hakimiyeti açısından bir dezavantajıdır. Maksimum hidrolik basınç direksiyon simidinin sağa veya sola tam döndürülmesiyle oluşur. Şekil 2.Depo Hidrolik direksiyonun yağına depoluk eder. Akış Kontrol Valfi Kutusu Akış kontrol valfi. Hidroliği belirli bir basınçla direksiyon dişli kutusuna gönderir. Böylece pompa belli bir devrin üstüne çıktığında basılan yağ miktarı azaltılmaktadır. motor devrine bağlı olmaksızın sabit debide yağın pompadan direksiyon kutusuna gönderilmesini düzenler. Direksiyon döndürme kuvveti de devir ile değişir. Bazı pompalarda kontrol spoolu(makara) ile birlikte akış kontrol valfı de kullanılmaktadır. Bazı hidrolik direksiyon sistemlerinde yüksek hız esnasında daha az hidrolik basınç gönderilerek direksiyon hissinin elde edilmesi sağlanmıştır. Pompa devri arttığında yağın debisi de artacağından daha fazla hidrolik güç elde edilmiş olur. Hidrolik depo. Bu tip hidrolik direksiyon sistemi devir hissedici tip olarak tanımlanmaktadır. pompa gövdesine veya ayrı bir yere monte edilmiştir. Bu görevi akış kontrol valfi sağlamaktadır.6: Hidrolik Direksiyon Dişli 25 . Pompa debisi pompa devri artıkça artar ancak direksiyon kutusuna giden yağın debisi azalır. Bu daha az Şekil 2. Araç hızlandığında lastik direnci vardır.7: Depo direksiyon döndürme kuvveti demektir. Pompadan direksiyon dişli kutusuna olan akış hacmi yüksek hızda sürüş esnasında azalır ve daha az direksiyon yardımı elde edilir. Bu dezavantajı ortadan kaldırabilmek için devir değişikliğine bağlı olmaksızın sürekli sabit debi sağlayacak bir sisteme ihtiyaç vardır. Bu olay daha az direksiyon döndürme kuvveti gerektirir. Hidrolik pompanın gönderdiği yağın debisi devir ile orantılı olarak değişir. Bu sayede yüksek hızlarda bile uygun direksiyon performansı elde edilebilir. Kontrol spoolu(makara) içerisine yerleştirilmiş akış kontrol valfi ile donatılmışlardır. Pompa Gövdesi Pompa hareketini motor krank mili kasnağından bir kayış veya elektrik motorundan alır. Pompaların her iki tipinde de maksimum hidrolik basıncın kontrolü için akış kontrol valfinin içerisine bir tahliye valfi yerleştirilmiştir. Bu tip direksiyon sistemleri devir hissedici tip olarak adlandırılır.

Direksiyon belli bir manevra sırasında dönme miktarı azaltır.ve motor rölanti devrinde bir azalmaya neden olur. Hidroliğin harici kaçaklarını önleyen. hidrolik içindeki piston. Direksiyon herhangi bir yöne döndürüldüğünde ise kumanda valfi hidrolik yağı pistonun bir yüzeyine doğru yönlendirir. Lastik patlamaları sırasında direksiyonun kontrolün kaybedilmesini önler ve güvenirliği arttırır. Hidrolik basınç kaçağı . Dişli kutusu. Pompaya aşırı yük uygulandığında rölanti devrini artırır. pistonun aksi tarafı ise kumanda valfi üzerinden rezervuar tanka açılır.pistonun iki yönünden birine işleyerek kremayeri hareket ettirir. Yoldaki bazı tepkilerin sürücü tarafından direksiyonda hissedilmesini azaltır. Yeni ek sistemler kullanarak karmaşık bir yapı oluşmuştur ve bakımı zorlaşmıştır. 26 . silindirin her iki tarafında birer yağ keçesi vardır. Bu durumda hidrolik pompanın bastığı yağ piston yüzeylerini etkilemeyip rezervuar tanka geri döner. Hidrolik Güç Yardımlı Direksiyonlar Avantajları Sürücünün yönlendirme için harcadığı güç en aza indirilerek sürücünün yorulmasını engeller.3. Motor çalışmadığı zamanlarda direksiyon simidinin döndürülmesi zorlaşmaktadır. Bu sorunu çözmek için araçlara rölanti yükseltici ilave edilmiştir. Kumanda valf mili direksiyon simidine bağlıdır.piston üstündeki piston keçesiyle önlenir. Pompa gövdesine monte edilmiş hava kontrol valfine hidrolik basınç etki ettiğinde motora giren hava miktarı değiştirilerek motor devri yükseltilir. Dezavantajları Yeni ek sistemler kullanarak parça sayısı artmış ve maliyet fazlalaşmıştır. Direksiyon simidi düz sürüş pozisyonunda iken kumanda valfi de düz konumdadır. 2. Bu esnada pompanın üzerinde bir yük vardır. Hidrolik pompa motordan ek bir güç çektiği için yakıt ekonomisi kötüleşmektedir. kremayer dişli mili üstüne yerleştirilmiştir ve hidrolik pompanın meydana getirdiği hidrolik basınç . direksiyon simidi sağa veya sola tam döndüğü zaman maksimum hidrolik basınç üretir.Relanti yükseltici cihaz Pompa.

•El frenini çekiniz. •Direksiyon arızasını tespit ediniz. •Direksiyon simidinin direksiyon miline takıldığı noktaya işaret koyunuz. •Araçta hava yastığı varsa araç katalogundaki işlem sırasına ve kurallarına dikkat ederek işlemi gerçekleştiriniz. Hidrolik borularının ucunu yukarı gelecek şekilde tespit ediniz. Araç katalogunda belirtilen kontrol esaslarına uyunuz. •Rotları sökerken uygun alet kullanınız. •Direksiyon simidi ve milinde araç katalogunda belirlenen kontrolleri yapınız. 27 . •Araç katalogunda belirlenen destek noktalarından aracı kaldırınız. •Rotlarda boşluk kontrolünü yapınız. sisteminin dinleyiniz arızasını ve teşhis Öneriler •Sürücü şikayetlerini dinleyip not alınız. •Güvenlik tedbirlerini alınız. •Akümülatörün şasi kablosunu çıkarınız.UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ İşlem basamakları Sürücü şikayetlerini değerlendiriniz. •Araç için gerekli çamurluk örtülerini örtünüz. Direksiyon ediniz. Direksiyon kutusuna bağlı olan bütün elemanları sökünüz. Direksiyon kutusunu araç üzerine bağlayan bağlantı elemanlarını sökünüz. •Hidrolik pompayı motor gövdesine bağlayan bağlantı elemanlarını gevşetip kayışın zarar görmesini engelleyiniz. •Hidrolik sıvısını sistemden boşaltınız.. Hidrolik pompayı motor üzerinden söküp kontrollerini yapınız. •Aracı lifte kaldırmadan önce tekerlek bijonlarını gevşetiniz. •Direksiyon dişli kutusunu araç katalogundaki işlem sırasına göre sökünüz. Rotları söküp kontrol ediniz. •Yapacağınız işlemlerde üretici firma talimatlarına uyunuz. •Yol testi yapınız. Aracı askıya alınız. •Ön tekerleklerin bijonlarını sökerek tekerlekleri araçtan alınız. Hidrolik yardımlı direksiyon dişli kutusunu araç üzerinden sökünüz Hidrolik yardımlı direksiyon dişli kutusunu söküp kontrol ediniz. Tekerlekleri sökünüz. Direksiyon simidini ve milini sökünüz ve kontrol ediniz.

Araç kataloğunda belirlenen işlem sırasına uyunuz.parçaları •Araç katalogunu göz önünde bulundurarak gerekli yedek parçaları tespit ediniz. •Direksiyon sisteminin bakım sonrasında Direksiyon sistemini test ediniz. dikkat ediniz. Hidrolik pompayı motor üzerine takınız. takınız. Araç katalogunda belirlenen işlem sırasına göre direksiyon ortalamasını yapınız. düzgün çalışıp çalışmadığını kontrol ediniz. Ön düzen ayarı yapılana kadar her iki rot uzunluklarını uygun ölçüde ayarlayarak sıkın •Direksiyon simidini ve milini takarken Direksiyon milini ve direksiyon simidini kablo tesisatına dikkat ediniz. •Hidrolik pompayı motor üzerindeki bağlantı kısmına takınız. •Direksiyon düz konumda iken tekerleklerinde düz konumda olmasına Direksiyon ortalaması yapınız. yedek ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 28 . değerde sıkınız. •Aracın rot takımlarını araç kataloğuna uygun olarak takın Rotları takınız. •Araç kataloguna uygun belirtilen işlem Direksiyon dişli kutusunu takınız. sırasına uygun olarak direksiyon dişli kutusunu takınız. bağlantı elemanlarını sıkınız. Direksiyon dişli kutusunu araç üzerine •Katalogda gösterilen tork değerinde takınız. Onarım için gerekli belirleyip temin ediniz. •Tekerlek bijonlarını katalogda belirlenen Tekerlekleri takınız. Kayış gerginliğini katalog değerine uygun ölçüde ayarlayınız.

direksiyon dişli kutusunun içindeki ana parçalardandır. Akış kontrol valfine B. Hidroliği yönlendirmek B. 9. Silindir pistonuna Aşağıdaki ifadelerden doğru olanlara D .( )Hidrolik yardımlı direksiyonu olan aracın motoru durursa direksiyonu kullanmak mümkün değildir. 7.direksiyon simidi sağa veya sola tam döndüğü zaman maksimum güç üretir CEVAP ANAHTARI 29 . Hidrolik silindir C. Direksiyon dişli kutusuna C.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 1) Aşağıdakilerin hangisi hidrolik silindirin görevidir? A.( )Sonsuz vida ve sektör dişlisi .yanlış olanlarla Y harfi koyunuz.( ) Direksiyon hissi direksiyon simidinin döndürülmesi sırasında hissedilen dirence denir 8. Hidrolik basıncı artırmak D. Vantilatörden D.( )Pompa . Hidrolik depoya D. Rotları harekete geçirmek 2) Aşağıdakilerden hangisi hidrolik direksiyon sisteminin parçası değildir? A. Tekerlekleri çevirmek C. 6. Elektrik motorundan B. Kumanda valfi B. Pompa 3) Motordaki değişik devirlere göre sabit debi sağlayan aşağıdakilerden hangisidir? A. Elektrik motoru D. Kayış D. Akış kontrol valfi B. Pompa C. Hidrolik silindir 4) Hidrolik direksiyonlarda pompa hareketini nereden alır? A. Alternatörden 5) Hidrolik pompa ürettiği basınçlı hidroliği nereye gönderir? A. Araç motorundan C.( )Araç hızlandığı zaman daha az lastik direnci vardır 10.

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 D C A B B Doğru Doğru Yanlış Yanlış Doğru 30 .

gürültüye neden olabilecek kayış aksamını ortadan kaldırmakta direksiyon tepkisini geliştirmekte ve manevraları seri hale getirmektedir. Direksiyon Sistemlerinin Arızaları ve Belirtileri Direksiyon sistemi kontrol edilirken. 31 . Sistem sadece yakıt ekonomisini geliştirmekle kalmaz aynı zamanda.En çok takviye düşük hızlarda ve park esnasındaki manevralarda gerekirken. 3. Oto yolda hızla giderken ve direksiyonun pek az bir takviye gereksinimi olduğu bir durumda dahi pompa bütün hızıyla çalışmaktadır. ELEKTRİK YARDIMLI DİREKSİYON SİSTEMLERİ Hidrolik direksiyon pompaları bazı durumlarda yetersiz kalmaktadır. motor düşük devirde çalışacağından pompa da yavaş dönmektedir. Bu arızalar mekanik direksiyon sistemlerindeki arızalarla benzerlik göstere bilirler. direksiyon sistemi içinde yer alan problemleri göz önüne almak ve diğer bütün olası nedenleri kontrol etmek.Çünkü pompa hareketini motordan almaktadır. Aşağıda bütün arızalar da verilecektir. Hidrolik direksiyon sistemlerinde oluşabilecek arızalar. Bu nedenle ortaya çıkacak problemler sürücüye direksiyon sisteminden gibi görünse bile süspansiyon sistemi içindeki problemler arızanın asıl sebebi de olabilmektedir. süspansiyon. bize zaman ve efor tasarrufu sağlayacaktır. ARAŞTIRMA Çevrenizde elektrik yardımlı direksiyon sistemine sahip araç çeşitlerini araştırınız. karar vermeden önce.1. direksiyon sistemi ve ön tekerlekler. Elektrik yardımı mekanik direksiyon sistemlerine sonradan adapte edilebilir mi? Araştırma sonuçlarını rapor haline getirip sınıfta sununuz.muhtemel sebepleri ve tamir yöntemleri aşağıdaki tablolarda gösterilecektir. Bu sorunun çözümü için geliştirilen sistemde direksiyon sisteminin elektronik kontrollü bir elektrik motoruyla çalıştırılmasıdır. akslar ve şasi arasında ki yakın ilişki unutulmamalıdır. yerden tasarruf sağlamakta. Bu nedenle. 3.ÖĞRENME FAALİYETİ-3 ÖĞRENME FAALİYETİ-3 AMAÇ Elektrik yardımlı direksiyon sistemin bakım ve onarımını araç katalog değerine uygun olarak yapabileceksiniz.

Direksiyon kolunun kontrolü Direksiyon simidinin yukarı ve aşağı.' den daha fazla değildir. Direksiyon simidi somunu yetersiz sıkılıkta Direksiyon dişlisinin aşınması veya yanlış ayar Aşınmış bağlantı mafsallar Gevşek konsol bağlantıları Gevşek tekerlek bilyeleri Gevşek ana mil mafsalları 32 . Kabul edilebilir boşluk limiti araç modeline göre değişiklikle birlikte 30 mm. buna aşağıda yazılı arızaların biri veya birkaçı neden olabilir. Bu da lastiklerde anormal aşıntılara ve titreşimlere neden olacaktır. çok az bir boşluk olması beklenir Bu nedenle. Direksiyon simidi boşluğunun kontrolü Araç düz sürüş konumunda iken. direksiyon simidi hafifçe döndürüldüğünde ön tekerlekler döner. Fakat ön tekerleklerin tam dönmesi için yeterli değildir Bu esnadaki direksiyon simidi hareketinin miktarına direksiyon simidi boşluğu deyebiliriz.Arıza Bulma Aşırı Direksiyon Simidi Boşluğu Direksiyon sisteminde bir çok mafsal olduğundan. direksiyon sistemindeki parçaların gevşemesi ve mafsalların aşınması sonucunda oluşan aşırı bir boşluk. ileri ve geri hareketi ve direksiyon simidinin ana mil üzerindeki bağlantısının iyi olup olmadığının kontrolü. Eğer boşluk fazla ise. ana mil bilyalarının gevşek olup olmadığı ve direksiyon kolonunun bağlantılarının sıkılığının kontrol edilmesidir. aracın yolda gezmesine ve bir tarafa gezmesine sebep olacaktır. sola ve sağa.

Direksiyon Simidi Boşluğunun Kontrolü Tekerlek Bilyesi Gevşekliğinin Kontrolü Aracın önü krikoda iken. ve yandan yana hareket ettirilerek kontrol edilir.direksiyon dişlisinde bir arıza. Aracın önü krikoda iken . 33 . Direksiyon çolak kolu ve bağlantısını ayırarak.bilya veya burçlarda bir arıza olmasına neden olur. ön yükleme ayarında yanlışlık. Boşluğu ayak freni uygulandıktan sonra tekrar kontrol edildiğinde boşluk azalmışsa. ön tekerleklerin ileri ve geri.Direksiyon Bağlantılarının Gevşekliğinin Kontrolü Aracın önü krikodayken. problem tekerlek bilyalarından başka bir yerden geliyor demektir. bağlantılar veya tekerlek bilyaları muhtemelen gevşemiştir. muhtemelen süspansiyon kolu burçlarında. çolak kol çevrilir. Eğer boşluk tamamen ortadan kalkmışsa boşluğun nedeni tekerlek bil yalan demektir.direksiyon dişli ve direksiyon bağlantılarını ayırarak her bir parçanın ayrı ayrı kontrolüne müsaade eder. tekerleğin her birinin üstünden ve altından tutarak sallanması ile gevşekliği kontrol edilir. Eğer direksiyon kutusu çalışması sertse . rotillerde ve tekerlek bilyalarında aşınma mevcuttur. Eğer onlarda aşın boşluk varsa. rotiller veya kin pim arızalıdır. Eğer herhangi bir gevşeklik bulursa. Eğer ağırsa. Sert Direksiyon Direksiyon simidi içinde aşın direnç veya tekerleklerde aşırı bir toparlanma kuvvetinin oluşması direksiyon simidinin sert çalışmasına neden olur. Aşırı kaster de muhtemelen sert direksiyona neden olacaktır. yağ veya gres azalması.

34 . Eğer onlarda aşın boşluk varsa. Aracın önü krikodayken. aracın yolda gezmesine de neden olabilir. oluştuğu zaman aracın arzu edilen yönde gitmesi için sürücünün direksiyon simidini sürekli düzeltmeye çalışması gerekir.Yolda Gezme Yolda gezmenin anlamı. aracın direksiyon ile yönlendirildiği istikametin dışına çıkma eğiliminde olmasıdır. "Direksiyon Sisteminde Aşın Boşluk " ve "Sert Direksiyon" kısımlarında açıklanan nedenler. ve yandan yana hareket ettirilerek kontrol edilir. Bu. Direksiyon bağlantılarının gevşekliğinin kontrolü. bağlantılar veya tekerlek bil yaları muhtemelen gevşemiştir. ön tekerleklerin ileri ve geri.

her bir parçanın ayrı ayrı kontrolüne müsaade eder. aracın bir tarafa çekmesi şeklinde ortaya çıkar. rotillerde ve tekerlek bilyalarında aşınma mevcuttur. muhtemelen yolda gezme meydana gelir. sürücü aracı düzgün bir konumda sürmeye çalışır iken aracın bir tarafa aktığı hissedilir. Eğer direksiyon kutusu çalışması sertse. Bu sağ ve sol tekerlekler arasında dönme dirençleri içinde veya sağ ve sol direksiyon aksları etrafında işleyen momentler içinde büyük farklılıklar olduğu zaman. tekerleğin her birinin üstünden ve altından tutarak sallanması ile gevşekliği kontrol edilir. muhtemelen süspansiyon kolu burçlarında. Eğer kaster çok küçük veya negatifse veya toe-in veya toe-out aşın ise. Boşluğu ayak freni uygulandıktan sonra tekrar kontrol edildiğinde boşluk azalmışsa problem tekerlek bilyalarından başka bir yerden geliyor demektir Eğer boşluk tamamen ortadan kalkmışsa boşluk tamamen nedeni tekerlek bilyaları demektir. Eğer herhangi bir gevşeklik bulunursa. Tekerlek bilyesi gevşekliğinin kontrolü. 35 . bilya veya burçlarda bir arıza olmasına neden olur. Normal Sürüş Esnasında Aracın Bir Tarafa Çekmesi Bunun anlamı şudur. ön yükleme ayarında yanlışlık . yağ veya gres azalması. Aracın önü krikoda iken. Direksiyon dişlisi ve direksiyon bağlantılarını ayırarak. direksiyon dişlisinde bir arıza.Aracın önü krikodayken.

Eğer sağ ve sol lastiklerin dış çap ölçülerinde bir fark varsa. Yüksek hızlarda ortaya çıkan vibrasyonlar da titreme olarak nitelendirilir. 36 . Bunun sonucunda. Direksiyon Simidinin Titremesi Direksiyon simidinin titremesi. lastiklerin bir dönüşünde gittikleri mesafe farklıdır. lastiklerin dönme dirençlerinde fark olacaktı. araçta sağ veya sola doğru çekme hissedilecek Eğer sağ ve sol lastiklerin hava basınçları farklı ise. bu da araçta sağa veya sola doğru çekmeye neden olacaktır. ön tekerlekleri balanssızlık nedeniyle oluşturduğu vibrasyonun (titreşimin) direksiyon simidini dönme yönünde hareket ettirmesidir. aracın ileri hareketinde. Eğer toe-in veya toe-out aşırı ise veya sağ ve sol kamber veya kasteder arasındaki Fark aşırı ise araçta da muhtemelen bir tarafa çekme olacaktır.

Direksiyon Darbesi Direksiyon darbesinin anlamı şudur. aşırı kamber veya düzensiz kamberde titremeye neden olur. Sağ ve sol tekerlekler arasındaki. Eğer titreme lastik değişikliğinden sonra kalkar ise de kontrole devam edilir. direksiyon sistemi veya süspansiyon içindeki arızalar neden olabilir. aşın toe-in veya toe-out. fakat aşın darbe çok dikkatli bir şekilde incelenmelidir. rotiller veya king pim arızalıdır Aşırı kaster de muhtemelen sert direksiyona neden olacaktır. sert direksiyon simidi problemi ortaya çıkar. çolak kol çevrilir. Direksiyon çolak kolu ve bağlantısını ayırarak. Hafif bir darbe normaldir. Muhtemelen aşın kaster de titremeye neden olur.Düzensiz lastik aşıntılarına. Eğer ağırsa. ön tekerlekler yol içindeki bir engelle karşılaştıkları zaman oluşan darbelerin direksiyon simidini sarsmasıdır. Hidrolik Direksiyon İçin Sert Direksiyon Direksiyon sistemi içinde aşırı direnç veya tekerleklerde aşırı bir toparlanma kuvvetinin oluşmasıyla. 37 .

Kaza anında sürücünün kazayı en hafif şekilde atlatabilmesi yüksek derecedeki yüklerde deforme olabilecek direksiyon mili. direksiyon kolonunun yolcu bölümüne girmesini engellemektedir. Direksiyon Sitemlerinde Pasif Güvenlik Önlemleri Gelişen otomotiv teknolojisi ile birlikte araç hızlarında da artış olmuştur. O zamandan beri trafik yoğunluğu çok artmasına rağmen trafik kazasında can kayıplarının buna oranla yüksek düşüşler göstermesi güvenli direksiyon kolonu gibi önlemlere bağlanmalıdır. Ayrıca düzenlenme.Yaralanma riskini azaltmak için direksiyon çerçevesi kolları ve göbeği kırılmaya dayanıklı malzeme ile kaplanmıştır.2.Yeni çarpışma konsepti.3. direksiyon kolonunun sürücü bölümüne girmesini engellemektedir. insan ve mal kayıplarını engellemek için pasif güvenlik sistemlerine ihtiyaç duyulmuştur. Çarpışma testleri kaza anında oluşan fiziksel ve teknik bilgilere ilişkin bilgiler verdiğinden pasif güvenlik sistemleri sürekli gelişmektedir.Direksiyon milinin deforme olabilen kısmı teleskopik olarak çalışmakta kaza anında aracın ön kısmı zarar gördüğünde çarpışmanın etkisiyle oluşan kuvvet akımının direksiyona doğrudan ulaşmasını engellemektedir Yeni çarpışma konsepti. 38 . Bu kaza oranlarının artmasına sebep olmuştur. olduğu gibi kalmalıdır.Göbek direksiyonun içerisine iyice gömülerek enerji emici(absorbe)ve deforme olabilen malzeme ile desteklenmiştir.Sürücünün ağır yaralanma ve can kaybı riski çok yüksekti. Kazalardaki yaralanmaları.direksiyon sürücüye her an temas edebilir. hava yastığının “hedefini şaşırmaması” için. Bu amaçlar doğrultusunda direksiyon kolonu çarpışma sırasında en derin pozisyona doğru çekilir. direksiyon simidinin kalkarak. direksiyonun öne doğru hareket etmesini sağlamaktır. Güvenli Direksiyon Kolonu Güvenli direksiyon kolonu çarpışma anında etkilenen parçalarla bağlantılıdır. Yolcu kabinine kontrolsüz giriş. direksiyon simidinin kalkarak.Direksiyon kolonları önden çarpmalarda 60’lı yıllara kadar neredeyse şiş etkisi oluşturuyordu.Çarpmanın şiddetine ve koltuk pozisyonuna göre sürücünün emniyet kemeri takılı olsa dahi başını direksiyona çarpma tehlikesi vardır. Darbe anında . sürücünün direksiyon simidine ve miline çarpma riskini önemli ölçüde arttırmaktadır. Bu nedenle “yoldan çekilmesi gerekir”.

Şekil 3.1 Direksiyon Sistemlerindeki Güvenlik Önlemleri 39 .

40 .Elektro Hidrolik Yardımlı Yön Kontrol (Direksiyon) Sistemleri Şekil 3.3.3.direksiyon  Yüksek hızda daha sert direksiyon (emniyet faktörü).  Yakıt tasarrufu Elektro hidrolik yardımlı direksiyon sisteminde hidrolik pompa elektrikli pompa tarafından tahrik edilmekte ve aracın motorundan bağımsız olarak çalışmaktadır.2: Elektro-Hidrolik Yardımlı Direksiyon Sistemi Elektro Hidrolik Yardımlı Yön Kontrol (Direksiyon) Sisteminin Avantajları  Daha yüksek konfor.  Manevra sırasında yumuşak. Bu sistemde direksiyon dönme açısını algılayan direksiyon açı sensörü direksiyon mili üzerinde bulunan hidrolik pompa buna bağlı elektrik motoru ve kontrol ünitesi tek bir gövde içerisine yerleştirilmiştir.

Şekil 3.4: Sensörsensör.Bu süre zarfında bir kontrol ünitesi devreye girer. Direksiyon Dişli Kutusunun Üzerinde Bulunur. Sensörün devre dışı kaldığı durumda direksiyon ünitesi çalışmaya devam eder. Direksiyon dönme açısını algılar ve direksiyon açısal hızını hesaplar. Direksiyon Açı Sensörü Şekil 3. İhtiyaç duyulan direksiyon gücü mekanik olarak sağlanır. Direksiyon kontrol ünitesi devre dışı kalır.3: Elektro-Hidrolik Yardımlı Direksiyon Dişli Kutusu Direksiyon Kontrol Lambası Kontak anahtarı açıldıktan sonra direksiyon kontrol lambası yanar. Motor çalıştıktan ve kontrol periyodu sona erdikten sonra direksiyon kontrol lambası sönmelidir. 41 . Lamba sönmüyorsa sistemde bir arıza olduğu anlaşılır.

Hidrolik yağın aşırı derecede ısındığı zaman sistemi devre dışı bırakan koruyucu bir devre ile donatılmıştır. Çalışma süresince ortaya çıkan hataları hafızasına kaydeder. Şekil 3. Bu. direksiyon milinin açısal hızına ve aracın hızına bağımlı olarak pompa motoruna kontrol eder. İhtiyaç duyulan basınç ve hidrolik miktarı kontrol ünitesinin hafızasında bulunan bir karakteristik alandan okunur.5: Servo Direksiyon Devre Şeması 42 . motor ve pompa ile aynı gövde içerisine yerleştirilmiştir.Direksiyon Kontrol Ünitesi Direksiyon Kontrol ünitesi.

dişli pompa ve elektronik kontrollü motordan oluşmaktadır. yalnızca taşıt motoru çalışırken çalışır. Motor pompa ünitesi için özel tasarımlanan bağlantı elemanları ile kauçuk yataklarla elastiki bir şekilde taşıt şasisine bağlanır. Yapısı Elektro hidrolik direksiyon. Elektrik motoru. Motor Pompa Ünitesi Motor pompa ünitesi kapalı bir parçadır. Direksiyon hidrolik pompası. Direksiyon kontrol ünitesi ve yağ deposu motor pompa ünitesi üzerinde bulunur. Hidrolik yağ deposu. Motor pompa ünitesi bakım ve onarım gerektirmez. direksiyon açısal hızına ve araç hızına bağımlı olarak çalışan bir direksiyondur. Basınç sınırlama supabı. Direksiyon kontrol ünitesi. 43 . Elektromotor. araç hız bilgisi ve motor devir sinyali. Motor pompa ünitesinde aşağıdakiler mevcuttur: Hidrolik pompa ünitesi.  Taşıtın kullanımı sırasında. pompayı. yüksek hızda sert direksiyonla aktif emniyet sağlamaktadır. Direksiyon açısal hız sinyali. yakıttan yaklaşık 0.Elektro-hidrolik Direksiyonunun Avantajları  Hidrolik sisteme göre % 85’e varan enerji tasarrufu sağlamaktadır. direksiyon dişli kutusu ile birleştirir. Kontrol ünitesi.2 lt tasarruf sağlanmaktadır  Manevrada sırasında yumuşak. Sinyalleri değerlendirerek elektromotorun ve dişli pompasının devrini düzenler ve bununla birlikte hidrolik yağın debisini ayarlar. 100 km’de.  Çevreye bırakılan atık yağ azalmaktadır. Basınç hattı. kontrol ünitesine gönderilir. Hidrolik yağının geri dönüş yağ deposuna açılır.

6: Hidrolik Pompa Kapasitif Direksiyon Açı Sensörü Kapasitif direksiyon açı sensörü. 44 . direksiyon kontrol ünitesine bağlanmış 9 küçük plakadan ve rotor miline bağlanmış büyük bir plakadan oluşur.Şekil 3. Küçük plakaların bir bölümü büyük plaka ile aynı hizadadır. Bunlar kondansatör özelliği gösterirler. Rotorun herhangi bir yöne döndürülmesi durumunda kondansatörlerin kapasitesi değişerek direksiyon kontrol ünitesi için sinyal üretirler.

bir tarafı çevirme levhalarıyla.8: Hidrolik Kumanda Düz Gidiş Direksiyon düz konumda iken çevirme levhaları çalışma silindirleri giriş kısımlarını kapatır.Şekil 3. Direksiyonda herhangi bir dönme hareketi meydana gelmediği için direksiyon açı sensörü. Şekil 3. diğer tarafı ise tahrik pinyonu ve kumanda kovanlarıyla bağlı olan bir çevirme çubuğu vardır. 45 . Hidroliğin geçişi engellenir.7: Kondansatör Düzensizliği Prensip Şeması Hidrolik Kumanda Ünitesi Hidrolik Kumanda Ünitesinin Yapısı ve İşlevi Hidrolik kumanda ünitesinde bilinen servo direksiyonunun benzeri olan. direksiyon açısal hızını algılamaz. Herhangi bir dönme hareketi olmadığı için pompada basınç meydana gelmez.

Şekil 3.9: Düz Gidiş

Sola Çevirme Direksiyonun hareketiyle çevirme çubuğu, çevirme levhasını hareket ettirir. Çevirme levhasının konumu değişir. Besleme hattından basınçlı hidroliğin akışı silindirin sağ tarafındaki açık bulunan kanala doğru gider. Aynı anda çevirme levhası besleme hattının sol tarafındaki kanalı kapatır. Çalışma silindirinin sol tarafından geri dönüşüm kanalı açılır. Çalışma silindirin sağ tarafındaki basınçlı hidrolik, pistonu hareket ettirdiği zaman, piston sol tarafındaki hidrolik silindirin sol tarafından geri dönüşüm kananıyla depoya döner. Çevirme işlemi tamamlandıktan sonra, çevirme levhası ve kumanda kovanlarını nötr konuma getirerek basınç iletim hattını kapatır.

Şekil 3.10: Sola Çevirme

Hidrolik Yağ Durumunun Kontrol Edilmesi Hidrolik yağ durumu, depo kapağındaki ölçüm çubuğu yardımı ile kontrol edilir. Hidrolik yağın soğuk olması durumunda:alt çizgide olması gerekir. Hidrolik yağın sıcak olması durumunda (motor harareti 50° C’den itibaren) yaklaşık olarak üst ve alt çizgilerin ortasında olmalıdır.

46

Yağ Seviyesinin Ölçülmesi Kilitleme kapağı sökülür Yağ ölçüm çubuğu bir bezle temizlenir Kilitleme kapağı elle sıkılır Kilitleme kapağı çıkartılır ve ölçüm çubuğundaki yağın seviyesi okunur. Kendi Kendine Teşhis Sistemde herhangi bir arıza olduğu zaman arıza test cihazı bağlantıları sistemin kontrol soketine bağlanır. Cihazın yönlendirmesiyle her safhası kontrol edilir. Kontroller direksiyonun değişik konumlarında ayrı ayrı yapılır. Cihazdaki değerler ile elde edilen değerler cihaz içerisinde karşılaştırılır ve buna göre karar verilir. Eğer sistemde arıza var ise hafıza ünitesinde arıza ile ilgili bilgiler arıza test cihazında görülür. Sistemdeki arıza giderilmeye çalışılır.

3.4. Dört Tekerlek Yön Kontrol Sistemleri
Dört tekerlek yön kontrol sistemleri (4WS) daha yüksek manevra kabiliyeti, yüksek hız kontrolü ve dengesi ile bazı tasarımlarda düşük hızlarda dar alanlarda dönebilme ve park edebilme imkanı sağlamaktadır. Bazı araçlarda kullanılan tasarımlarda elektronik ve hidrolik yardımıyla arka tekerlekleri ön tekerleklerin ters yönde çevrilmesidir. Dönüş anındaki alan bu sayede büyük ölçüde azaltılmış olur. Yüksek hızlarda ise, arka tekerlekler ile ön tekerlekler aynı yönde dönmektedir. Tekerleklerin aynı yönde dönmesiyle şerit değiştirme gibi hareketlerin çok çabuk ve daha az kaymalara neden olabilecek şekilde yapılması sağlanmaktadır. Arka tekerleklerin açısında meydana gelecek çok küçük bir değişiklik dahi aracın viraj alma özellikleri üzerinde büyük etki yapmaktadır.

3.5. Elektro Mekanik Direksiyon Sistemi
Hidrolik direksiyon pompası bazı durumlarda yetersiz kalmaktadır. Oto yolda hızla yol alındığında ve direksiyonun az bir takviye gereksinimi olduğunda pompa bütün hızıyla çalışmaktadır. En çok direksiyon takviye ihtiyacı düşük hızlarda ve park esnasındaki manevralarda duyulmaktadır. Motor düşük devirde çalışacağından pompa da yavaş dönmektedir. Çünkü pompa hareketini motordan almaktadır. Bu sorunun çözümü için, direksiyon sistemi elektronik kontrollü bir elektrik motoruyla çalıştırılır hale getirilmiştir. Sistem sadece yakıt ekonomisini geliştirmekle kalmaz aynı zamanda, yerden tasarruf sağlar. Gürültüye neden olabilecek kayış aksamını ortadan kaldırır. Direksiyon tepkisini geliştirmekte ve manevraları seri hale getirmektedir.

47

. Şekil 3.11: Elektro-Mekanik Direksiyon

Sistem sürücüye gerçek yol durumuna bağlı bir direksiyon döndürme kuvveti sunar. Sürücünün direksiyon hareketi, direksiyon mili ve ara mil üzerinden sonsuz dişliye ve direksiyon dişlisine aktarılır. Direksiyonun kendi kendine toplayarak düz hale gelmesi elektro-mekanik direksiyon sistemi tarafından desteklenir. Sistem yol tutuş hissini sürücüye aktarır. Sistem giriş ve çıkış sinyallerini ve direksiyon parçalarının çalışmasını izler. Elektro-mekanik direksiyon sistemi kompakt bir üniteye sahiptir. Bu ünite direksiyon dişlilerini, örneğin kontrol ünitesini, elektrik motorunu ve sensörleri kapsar. Bu sebeple karmaşık kablo tesisatına gerek yoktur. Karşılaştırma Ağırlık Güç tüketim Şehir içi Şehir dışı Mekanik direksiyon dişlileriyle karşılaştırıldığında ek yakıt tüketimi Hidrolik 16 kg 400 w 800-1000w 0,1 lt Elektro mekanik 11 kg 25w 10w 0,01 lt

48

Elektro-mekanik direksiyon siteminde yönlendirme. Direksiyon Kolonu ve Parçaları  Elektro-mekanik direksiyon sisteminin önemli parçaları şunlardır:  Direksiyon mili  Yükseklik ayarlı direksiyon kolonu borusu  Ara mil  Burulma çubuğu  Direksiyon moment sensörü ve direksiyon konum sensörünün bulunduğu sensör muhafazası  Elektrik motoru ve kaplin  Sonsuz tahrik dişlisi  Dişli kutusu muhafazası  Direksiyon kolonu elektronik kontrol ünitesi ve üniversal bağlantı mili Elektro Mekanik Direksiyon Sisteminin Parçaları Elektro-mekanik direksiyon sisteminin merkezi parçası burulma çubuğudur. Burulma çubuğu mekanik olarak ara mil ve sonsuz dişliyi birbirine bağlar Şekil 3.12: Elektro-Mekanik Direksiyon Sistemi Parçaları 49 . üniversal bağlantı milinden önce yer alan parçalar tarafından gerçekleştirilir. Çubuk çelikten yapılmıştır ve boylamasına ekseni etrafında dönebilir. Bu sistemde moment bir elektrik motoru tarafından desteklenir.

Bu bağlantı yardımıyla ara mil ve sonsuz tahrik dişlisi küçük bir açıyla döner.13:Burulma Çubuğu 50 . Şekil 3. Bu küçük açı değişimi direksiyonun çevrilme işlemine başladığı anlamına gelir.

Direksiyon konum sensörü direksiyonun o anki konumunu izler. Sensör muhafazası kontrol ünitesine soket ile bağlanır. Direksiyon Konum Sensörü Sonsuz dişli miline bağlıdır.Direksiyon Mekanizması Sonsuz dişli Sonsuz dişli elektrik motorunun da yer aldığı bir alüminyum dişli kutusuna yerleştirilmiştir. Dişli oranı 22:1’dir. Motor mili üzerindeki sonsuz dişli direksiyon mili üzerindeki dişliyle kavraşır. Şekil 3. Mekanik gürültünün azaltılması amacıyla dişli halkası plastikten imal edilmiştir. Sensör muhafazası sonsuz dişlinin üzerinde yer alır. 51 .14: Elektrik Kontrolü Sensör Muhafazası Direksiyon konum sensörü ve direksiyon moment sensörü muhafazaya monte edilmiştir.Dişli gövdesi ve sonsuz dişli metalden yapılmıştır.

Direksiyon Kontrol Ünitesi Kontrol ünitesi sonsuz dişli muhafazasına vidalanmış bir kasa içindedir.01 Nm değerini aşarsa kontrol ünitesi direksiyon çevirme desteğine ihtiyaç olduğunu kabul eder. Direksiyonun Çalışması Çizimde üst ve alt bölüm olarak ikiye ayrılmıştır. Tepki verme süresinin çok kısa olması nedeniyle direksiyon döndürme hareketlerine ani bir şekilde cevap verir. Sürücü direksiyonu çevirmeye başlar. Kontrol ünitesi arızalanırsa. sonsuz dişliye esnek bir kauçuk kaplinle bağlıdır. sonsuz dişli muhafazasına vidalanmıştır. Direksiyon moment sensörü üst kısma direksiyon konum sensörü ise alt kısma yerleştirilmiştir. Titreşimlerin aktarılmaması için bir kauçuk tampon ile bağlanmıştır. Motorun azami güç tüketimi 720 Wattır ve 2 Nm tork üretir. Ara mil ile birlikte burulma çubuğunun dönme açısını izler. arıza gösterge lambası devreye girer. Hesaplanan moment 0. Direksiyon moment sensör arızalanırsa sistem çalışmaz. Direksiyon konum sensörü arızalanırsa <<kendi kendine aktif hizalama>> işlevi devre dışı kalır. Kontrol ünitesi araç hızını da dikkate alarak sensörlerden gelen sinyalleri değerlendirerek gerekli direksiyon çevirme desteğini hesaplar. Burulma çubuğu da aynı anda döner. Her iki durumda da arıza gösterge lambası yanacaktır. Kontrol ünitesi direksiyon sisteminde bir arıza tespit ederse gösterge tablosundaki uyarı lambası yanar. Burulma çubuğuyla birlikte dönen direksiyon moment sensörü. Motor mili. Böylece motorun ilk çalışma torku sonsuz dişliye yumuşak bir şekilde aktarılır. Elektrik motoru voltaj beslemesini elektronik kontrol ünitesi üzerinden alır Direksiyon Kontrol Lambası Bu uyarı lambası gösterge tablasında yer almaktadır. Elektro-Mekanik Direksiyon Motoru Bu motor. Kontrol ünitesi bu sinyale dayalı olarak moment hesaplamasını yapar.Direksiyon Moment Sensörü Burulma çubuğuna bağlıdır. direksiyon üzerine etkiyen torkun 52 .

Şekil 3.16: Direksiyon Döndürme Şeması 53 .15: Sensörler Şekil 3.

Direksiyon dişlisine aktarılan tork. Sürücü direksiyona uyguladığı torku azaltırsa burulma çubuğunun burulması azalacaktır. elektrik motoru tork desteğini artırır.18: Bir Yönde Konum 54 . Kontrol ünitesi gerekli olan döndürme desteğini hesaplar. direksiyon moment sensörü kontrol ünitesine daha düşük sinyal gönderir. Tekerlek ayarına bağlı olarak direksiyon sistemi aracın düz doğrultuda gitmesi için çalışacaktır. Bu da direksiyon dişlisinin daha kolay bir şekilde dönmesine yardımcı olur. Kontrol ünitesi elektrik motorunu devreye sokarak tork desteğini azaltır.Yönünü ve şiddetini içeren sinyali kontrol ünitesine gönderir. Sonuç olarak. Şekil 3. Direksiyon dişilisi üzerindeki geri toplama momenti sürücünün direksiyona uyguladığı torkun ve tork desteğinin toplamından fazlaysa sistem aracı düz doğrultuda hareket ettirecek şekilde direksiyonu toplayacaktır. Şekil 3. Elektrik motorunu çalıştırır. sürücü ve motor tarafından aktarılan toplam torktur.17: Toplam Tork Çizelgesi Sürücü direksiyona uyguladığı torku artırırsa.

Sonuç olarak tork desteği ortadan kalkar. Avantajları  İhtiyaca bağlı güç alımı sayesinde yakıt tüketiminin düşürülmesi her durumda optimal direksiyon hissi  Yoldaki girinti ve çıkıntılara karşı daha az duyarlık  Düz sürüş konumunda tekerleklerin aktif bir şekilde sıfırlanmasını sağlamak  Kabin içinde düşük gürültü oluşumu 55 .Kendi Kendine Aktif Hizalama Sürücü dönüş esnasında direksiyonu bırakırsa burulma çubuğu üzerindeki burulma ortadan kalkar. Elektrik motoru devreye girer ve direksiyon düz doğrultuya gelecek şekilde döndürülür. Araç hala düz doğrultuda hareket etmiyorsa bu durum direksiyon konum sensörü tarafından algılanır. Bu anda elektrik motoru devreden çıkar.

Direksiyon kutusuna bağlı olan bütün elemanları sökünüz. Eğer araçta hava yastığı varsa araç kataloğundaki işlem sırasına ve kurallarına dikkat ederek işlemi gerçekleştir Direksiyon simidi ve milinde araç kataloğunda belirlenen kontrolleri yapınız Rotları sökerken uygun çektirme kullanınız. Ön tekerleklerin bijonlarını uygun anahtar kullanarak sökme işlemini gerçekleştiriniz. Rotlarda boşluk kontrolünü yapınız. 56 . Arızanın başka nedende kaynaklanıp kaynaklanmadığını kontrol ediniz. Elektrik yardımlı direksiyon dişli kutusunu araç üzerinden sökünüz. Aracı sürücüsüyle birlikte yol testine tabi tutarak arızanın ortaya çıkmasını sağlayacak şartlarda sürünüz. Sürücünün şikayetlerini dinleyiniz ve değerlendiriniz. Araç katalogunu göz önünde bulundurarak gerekli yedek parçaları tespit ediniz. Lift lastiklerinin aşıntısını kontrol ediniz. Direksiyon dişli kutusunu takınız. Aracı lifte kaldırmadan önce tekerlek bijonlarını gevşetiniz. Araç kataloguna uygun belirtilen işlem sırasına uygun olarak direksiyon dişli kutusunu takınız. Direksiyon simidini ve direksiyon milini sök ve kontrol ediniz. Onarım için gerekli yedek parçaları belirleyiniz ve temin ediniz. Test sonucu değerlendirmenizi yaparken araç kataloğuna göre değerlendirmenizi yapınız. Sürücünün şikayetleri doğrultusunda direksiyon arızasını tespit ediniz. Araç katalogunda belirlenen destek noktalarından aracı kaldırınız. Yangın söndürme cihazını hazır bulundurunuz. Direksiyon kutusuna araç üzerine bağlayan bağlantı elemanlarını sökünüz. Tekerlekleri sökünüz. Rotları sök ve kontrol ediniz. Araç için gerekli çamurluk örtülerini örtünüz. Aracı askıya alınız. Akümülatörün şasi kablosunu çıkarınız.UYGULAMA FAALİYETİ UYG ULAMA FAALİYETİ İşlem basamaklar Öneriler Test sonucu arıza bildirim formunu doldurunuz. Direksiyon sisteminin arızasını teşhis ediniz.

Tekerlek bijonlarını katalogda belirlenen değerde sıkınız. Araca uygun yeni rot takımlarını araç kataloğuna uygun olarak takınız. Direksiyon ortalaması yapınız. Direksiyon sisteminin bakım sonrasında düzgün çalışıp çalışmadığını test sürüşü yaparak kontrol ediniz 57 . Araç kataloğunda belirlenen işlem sırasına uyunuz. Rotları takınız. Katalogda gösterilen tork değerinde bağlantı elemanlarını sıkma işlemini yapınız.Direksiyon dişli kutusunu araç üzerine takınız. Direksiyon sistemini test ediniz. Direksiyon milini ve direksiyon simidini takınız. Direksiyon düz konumda iken tekerlekler de düz konumda olmalıdır. Direksiyon dişli kutusunu araç üzerine takınız. Direksiyon simidini ve milini takarken kablo tesisatına dikkat ediniz. Tekerlekleri takınız. Araç katalogunda belirlenen işlem sırasına göre direksiyon ortalamasını yapınız.

Direksiyon moment sensörü C. Sürücü aracı hızlı sürüyor C. Amortisörler arızalıdır 58 . Yaylar yağsız kalmıştır D. Araç motorunun tahrik ettiği hidrolik pompadan B. Lastiklerin hava basıncı çok düşüktür D. Rot bağlantıları aşınmıştır. Viraja hızlı girilmiştir 2)Araç viraj alırken ses yapıyor sebebini yazınız? A. Lastikler aşınmıştır C. direksiyon güç desteği için gereken hidrolik basınç nereden sağlanır? A. Direksiyon konum sensörü B. Tekerlekler balanssızdır 3)Elektro hidrolik direksiyonlarda. Viraja girerken yüksek hızla girilmiştir B. Direksiyon moment ve konum sensörü D.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 1)Sürüş sırasında araç sağa çekiyorsa sebebini yazınız? A. Lastiklerin hava basıncı çok yüksektir. B. Vantilatör kayışından 4) Elektro mekanik direksiyon sisteminin çalışması için hangi sensörler gereklidir? A. Lastik hava basıncı eşit değil B. Direksiyon mili aşınmıştır D. Yağ pompasından D. C. Hall sensörü 5) Direksiyon sisteminde fazla boşluk olmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir? A. Elektromotorun tahrik ettiği dişli pompadan C.

PERFORMANS DEĞERLENDİRME TESTİ GÖZLENECEK DAVRANIŞLAR Sürücünün şikayetlerini dinlediniz mi? Sürücünün şikayetlerini değerlendirdiniz mi? Direksiyon sisteminin arızasını teşhis ettiniz mi? Aracı askıya aldınız mı? Tekerlekleri söktünüz mü? Direksiyon simidini ve direksiyon milini söktünüz mü? Direksiyon simidini ve direksiyon milini kontrol etiniz mi ? Rotları söktünüz mü? Rotları kontrol ettiniz mi? Direksiyon dişli kutusunu söktünüz mü? Direksiyon dişli kutusunu kontrol ettiniz mi? Onarım için gerekli yedek parçaları belirlediniz mi? Onarım için gerekli yedek parçalarını temin ettiniz mi? Direksiyon dişli kutusunu taktınız mı? Direksiyon dişli kutusunu araç üzerine taktınız mı? Hidrolik yardımlı direksiyon dişli kutusunu araç üzerinden söktünüz mü? Hidrolik yardımlı direksiyon dişli kutusunu söktünüz mü? Hidrolik yardımlı direksiyon dişli kutusunu kontrol ettiniz mi? Hidrolik pompayı motor üzerinden söktünüz mü? Hidrolik pompanın kontrollerini yaptınız mı? Onarım için gerekli yedek parçaları belirlediniz mi? Onarım için gerekli yedek parçaları temin ettiniz mi? EVET HAYIR 59 .MODÜL DEĞERLENDİRME MODÜL DEĞERLENDİRME Aşağıdaki işlemlerde kendi çalışmanızı kontrol ediniz. Hedefe ilişkin tüm davranışları kazandığınız taktirde başarılı sayılırsınız.

Direksiyon dişli kutusunu taktınız mı? Direksiyon dişli kutusunu araç üzerine taktınız mı? Hidrolik pompayı motor üzerine taktınız mı? Elektrik yardımlı direksiyon dişli kutusunu araç üzerinden söktünüz mü? Elektrik yardımlı direksiyon dişli kutusunu söktünüz mü? Elektrik yardımlı direksiyon dişli kutusunu kontrol ettiniz mi? Onarım için gerekli yedek parçaları belirlediniz mi? Onarım için gerekli yedek parçaları temin ettiniz mi? Direksiyon dişli kutusunu taktınız mı? Direksiyon dişli kutusunu araç üzerine taktınız mı? Rotları taktınız mı? Direksiyon milini taktınız mı? Direksiyon direksiyon simidini taktınız mı? Tekerlekleri taktınız mı? Direksiyon ortalaması yaptınız mı? Direksiyon sistemini test ettiniz mi? Yukarıda vermiş olduğunuz cevapların evet olması gerekir. Hayır olarak cevapladıklarınız faaliyete tekrar dönerek tekrarlayınız. 60 .

com  www. İstanbul 2001  STAUDT Wilfried. Ankara 2000  ANLAŞ İbrahim. MEB Yayınları. Yiğit.edu. MEB Yayınları. İstanbul 1996  FİLDİŞ A.MEB Yayınları. İ.gazi.howstuffworks.tr 61 . Motorculuk Bölümü Şasi İş ve İşlem Yaprakları. Karasu. M. Türkmen. Şasi . Motorlu Taşıt Tekniği. 2000  FORD. İkinci Baskı.obitet. Dördüncü Baskı. T. Berispek. Eğitim Notları  www. H.KAYNAKLAR KAYNAKLAR  ALTIPARMAK Duran. Altıncı Baskı. Otomotiv Teknolojisinin Temelleri. Temel Servis Bilgisi  WOLKSWAGEN. Şasi Ders Notları. Muhtar. Teknik ServisEğitimi  TOYOTA.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful