P. 1
DIREKSIYON SISTEMLERI

DIREKSIYON SISTEMLERI

|Views: 926|Likes:
Yayınlayan: Mehmet Korkmaz

More info:

Published by: Mehmet Korkmaz on Nov 20, 2011
Telif Hakkı:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

12/05/2012

pdf

text

original

Sections

  • GİRİŞ
  • ÖĞRENME FAALİYETİ-1
  • 1. DİREKSİYON SİSTEMLERİ
  • 1.1 Görevleri
  • 1.2. Genel Yapısı
  • 1.3. Direksiyon Usulleri
  • 1.3.1. Bağımsız Ön Süspansiyon İçin Direksiyon Bağlantısı
  • 1.3.2. Sabit Akslı Tip Süspansiyon İçin Direksiyon Bağlantısı
  • 1.4. Direksiyon Sisteminin Parçaları
  • 1.4.1. Direksiyon Simidi
  • 1.4.1.1. Görevi
  • 1.4.1.2. Yapısal Özellikleri
  • 1.4.2. Direksiyon Mili ve Kovanı (Kolonu)
  • 1.4.2.1. Görevi
  • 1.4.3.1. Çeşitleri
  • 1.4.3.1.1. Mekanik Direksiyon Dişli Kutuları
  • 1.4.3.1.2. Hidrolik Yardımlı Direksiyon Sistemleri
  • 1.4.3.1.3. Elektrik Yardımlı Direksiyon Sistemleri
  • 1.4.4. Direksiyon Amortisörü
  • 1.4.5. Komuta Kolu (Pitman)
  • 1.4.7. Deve Boynu
  • 1.4.8. Direksiyon Mafsalı
  • 1.4.9. Avare Kol
  • 1.4.10. Hidrolik Direksiyon Pompası
  • 1.2. MEKANİK DİREKSİYON SİSTEMLERİ
  • 1.2.1. Genel Yapısı
  • 1.2.2. Çalışması
  • 1.2.2.1. Kremayer ve Pinyon Tipi Direksiyon Dişli Kutusu
  • 1.2.2.2. Döner Bilyeli Somun Tipi Direksiyon Dişli Kutusu
  • 1.2.3.Dezavantajları
  • UYGULAMA FAALİYETİ
  • ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
  • ÖĞRENME FAALİYETİ-2
  • 2. HİDROLİK DİREKSİYONLAR
  • 2.1. Genel Yapısı
  • 2.2. Çalışması
  • 2.3. Hidrolik Güç Yardımlı Direksiyonlar
  • ÖĞRENME FAALİYETİ-3
  • 3. ELEKTRİK YARDIMLI DİREKSİYON SİSTEMLERİ
  • 3.1. Direksiyon Sistemlerinin Arızaları ve Belirtileri
  • 3.2. Direksiyon Sitemlerinde Pasif Güvenlik Önlemleri
  • 3.3.Elektro Hidrolik Yardımlı Yön Kontrol (Direksiyon) Sistemleri
  • 3.4. Dört Tekerlek Yön Kontrol Sistemleri
  • 3.5. Elektro Mekanik Direksiyon Sistemi
  • UYG ULAMA FAALİYETİ
  • MODÜL DEĞERLENDİRME
  • KAYNAKLAR

T.C.

MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI

MEGEP
(MESLEKÎ EĞİTİM VE ÖĞRETİM SİSTEMİNİN GÜÇLENDİRİLMESİ PROJESİ)

DİREKSİYON SİSTEMLERİ

ANKARA 2005

İÇİNDEKİLER
AÇIKLAMALAR...................................................................................................................iii GİRİŞ........................................................................................................................................4 ÖĞRENME FAALİYETİ-1................................................................................................... 5 1. DİREKSİYON SİSTEMLERİ........................................................................................... 5 1.1 Görevleri.........................................................................................................................5 1.2. Genel Yapısı...................................................................................................................6 1.3. Direksiyon Usulleri........................................................................................................7 1.3.1. Bağımsız Ön Süspansiyon İçin Direksiyon Bağlantısı...........................................7 1.3.2. Sabit Akslı Tip Süspansiyon İçin Direksiyon Bağlantısı....................................... 7 1.4. Direksiyon Sisteminin Parçaları................................................................................... 8 1.4.1. Direksiyon Simidi...................................................................................................8 1.4.1.1. Görevi..............................................................................................................8 1.4.1.2. Yapısal Özellikleri...........................................................................................8 1.4.2. Direksiyon Mili ve Kovanı (Kolonu)..................................................................... 8 1.4.2.1. Görevi..............................................................................................................9 1.4.3.1. Çeşitleri......................................................................................................... 10 1.4.3.1.1. Mekanik Direksiyon Dişli Kutuları............................................................10 1.4.3.1.2. Hidrolik Yardımlı Direksiyon Sistemleri...................................................11 1.4.3.1.3. Elektrik Yardımlı Direksiyon Sistemleri....................................................11 1.4.4. Direksiyon Amortisörü......................................................................................... 12 1.4.5. Komuta Kolu (Pitman)......................................................................................... 12 1.4.6. Rotlar ve Rot Başları............................................................................................ 13 1.4.7. Deve Boynu.......................................................................................................... 14 1.4.8. Direksiyon Mafsalı............................................................................................... 14 1.4.9. Avare Kol............................................................................................................. 14 1.4.10. Hidrolik Direksiyon Pompası............................................................................. 15 1.2. MEKANİK DİREKSİYON SİSTEMLERİ..................................................................... 15 1.2.1. Genel Yapısı......................................................................................................... 15 1.2.2. Çalışması.............................................................................................................. 16 1.2.2.1. Kremayer ve Pinyon Tipi Direksiyon Dişli Kutusu...................................... 16 1.2.2.2. Döner Bilyeli Somun Tipi Direksiyon Dişli Kutusu.....................................16 1.2.3.Dezavantajları........................................................................................................ 16 UYGULAMA FAALİYETİ...................................................................................................17 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME....................................................................................... 19 ÖĞRENME FAALİYETİ-2................................................................................................. 21 2. HİDROLİK DİREKSİYONLAR.....................................................................................21

i

.................................................................................................................................................................38 3...........................................................3.......................4..................61 ii ....................................................................56 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME......................................................................................................................................... Direksiyon Sistemlerinin Arızaları ve Belirtileri.....5....................................................... 23 2............ 59 KAYNAKLAR............................................26 UYGULAMA FAALİYETİ.........................................31 3.................................................27 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME............... 58 MODÜL DEĞERLENDİRME................................3................ 47 3.............................1..................2......................... Hidrolik Güç Yardımlı Direksiyonlar..............................................................2. 40 3..............47 UYG................................................ Elektro Mekanik Direksiyon Sistemi......................21 2......... Direksiyon Sitemlerinde Pasif Güvenlik Önlemleri.................................... Çalışması....................... ELEKTRİK YARDIMLI DİREKSİYON SİSTEMLERİ.......................................... Dört Tekerlek Yön Kontrol Sistemleri.............................................1................................................................................................. 31 3..............31 3............................................................................................. Genel Yapısı.............................................2........... 29 ÖĞRENME FAALİYETİ-3...................Elektro Hidrolik Yardımlı Yön Kontrol (Direksiyon) Sistemleri........ 56 ULAMA FAALİYETİ....................................................................................

AMAÇLAR 1.AÇIKLAMALAR AÇIKLAMALAR KOD ALAN DAL/MESLEK MODÜLÜN ADI MODÜLÜN TANIMI SÜRE ÖN KOŞUL YETERLİK Direksiyon sisteminin ön düzen ve lastiklerin bakım ve onarımını yapmak. ORTAM: Atölye. 5250T0013 Otomotiv Teknolojisi Alanı Otomotiv Alanı Tüm Dallar Direksiyon Sistemleri Direksiyon sisteminin periyodik bakımının. kontrolünün. Elektrik yardımlı direksiyon sistemin bakım ve onarımını araç katalog değerine uygun olarak yapabileceksiniz. ölçme araçlarına yer verilmiştir. otomotiv teknolojisine uygun takım sehpası ve takımlar. GENEL AMAÇ Direksiyon sistemini bakım ve onarımını yapabileceksiniz. 2. internet ortamı. Mekanik direksiyon sisteminin bakım ve onarımını araç katalog değerlerine ve standartlara uygun olarak yapabileceksiniz. yetkili otomotiv servisleri. DONANIM: Şasi ve güç aktarma atölyesinde bulunan mekanik hidrolik ve elektrik yardımlı direksiyon sistemlerinin materyalleri. Modül sonunda yeterlilik kazanımlarınızı ölçen ölçme aracı size uygulanacaktır. Hidrolik yardımlı direksiyon sisteminin bakım ve onarımını araç katalog değerine ve standartlara uygun olarak yapabileceksiniz. 3. işletme. ve onarım yöntemlerinin gösterildiği bir öğretim materyalidir. kütüphane. teknoloji sınıfı. mesleki eğitim merkezleri ve meslek odaları. 40/32 MODÜLÜN AMACI EĞİTİM ÖĞRETİM ORTAMLARI VE DONANIMLARI ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME iii . Bu modülde bulunan her bir faaliyetin sonunda kendi kendinizi değerlendirebileceğiniz. Okulunuzun otomotiv bölümünden ve otomotiv sektör temsilcilerinden faydalanarak yapacağınız uygulamalar ile kendinizi değerlendireceksiniz. Projeksiyon ve bilgisayarlar.

Aracın sürücüsü aracı istenilen tarafa sevk ve idaresini yapmak ister. Bu modülle teknolojik gelişmeleri takip ederek kendinizi sürekli yenileyeceksiniz. direksiyon sistemi çeşitlerini parçalarını sistemin periyodik bakımını ve arızalarını standartlara uygun olarak kendi başınıza analiz ederek ve yorumlayarak çözümleyebileceksiniz. 4 .GİRİŞ GİRİŞ Değerli Öğrenci. Bu gelişme doğrultusunda direksiyon sistemine teknolojiye paralel olarak direksiyon sistemine yardımcı ek üniteler eklenmiştir. Bu zorluluğun ortadan kaldırılması için direksiyon sistemleri geliştirilmiştir. Gelişen bu teknolojinin araçlara uyarlanması ile araç üzerindeki sistemlerde değişikler olmaktadır. Taşıtlar kullanım amacına göre kendi aralarında kısımlara ayrılmaktadır. Eklenen bu yardımcı üniteler doğrultusunda sürücünün direksiyona olan hakimiyeti kolay ve zahmetsiz olması sağlanmıştır. Bu yükle beraber dönüş hareketinin sürücü tarafından gerçekleştirilmesi oldukça zorlaşmaktadır. Aracın toplam yükü ve çalışma şartlarına bağlı olarak yere iletilmektedir. Bu modülü başarı ile tamamlarsanız katılımcı. Bu ihtiyacı direksiyon sistemi sağlar. Otomotiv dünyası değişen teknoloji ile birlikte sürekli gelişmektedir.

1. Şekil 1. Araç dar ve virajlı yollarda sürülürken direksiyon sistemi ön tekerlekleri çabuk. olumsuz bir etken yok ise fazla olmamalıdır. kolay ve muntazam bir şekilde çevirebilmelidir. Okulun otomotiv bölümünde ve motorlu taşıtlarda kullanılan yönlendirme sistemlerinin hareket iletim akışını izleyiniz. Direksiyon sistemi bir bakıma aracın kılavuz ve yol gösterici sistemidir. Bozuk yol yüzeyinden gelen darbelerin direksiyon hakimiyetinin kaybedilmesine neden olmamalıdır. ARAŞTIRMA Karayolu üzerindeki motorlu taşıtların nasıl komuta edildiğini gözlemleyiniz. DİREKSİYON SİSTEMLERİ 1.1 Görevleri Direksiyon sistemi aracın istenilen yöne kolay ve zahmetsiz yönlendirilmesine olanak sağlar. Araç dönüş işlemini tamamlandıktan sonra direksiyon simdi düz konuma sürücü fazla efor sarf etmeden dönebilmelidir.ÖĞRENME FAALİYETİ-1 ÖĞRENME FAALİYETİ-1 AMAÇ Mekanik direksiyon sisteminin bakım ve onarımını araç kataloguna ve standartlara uygun olarak yapabileceksiniz. Yukarıdaki araştırma sorularını rapor halinde sınıfınızda sunmak üzere hazırlayınız.1: Direksiyon Sistemi 5 . Direksiyonu çevirmek için uygulanacak kuvvet.

Aynı zamanda araç hızlarında da artış olmuştur. Direksiyon. diğer taraftan da rotlara bağlanmışlardır. direksiyon simidi direksiyon dişli kutusu. deve boynu yada dingil başları salıncak kollarına mafsallarla bağlanmıştır. Genel Yapısı Sürücünün direksiyon simidine uyguladığı çevirme hareketi . Ön tekerlekler. ön akslar üzerindedir. Küresel mafsallar dingil başının sağa sola dönmesine müsaade eder. direksiyon dişli kutusunun içindeki sektör dişlisi komuta kolunun sağa ya da sola hareket etmesine yol açar. Uzun süre kullanılan sonsuz dişli sistemlerinin yerini hafif ve çabuk tepki veren sistemler almıştır. Komuta kolunun bu ileri geri çalışması direksiyon deve boynu üzerinde etki yapar ve direksiyon deve boynunu ya da dingil başını iter veya çeker. Bunlara bağlı olarak tekerlekler istenilen yöne doğru dönmeye zorlanır ve böylece istenilen yönde hareket eder. Direksiyon simidi herhangi bir yöne döndürüldüğü zaman. direksiyon deve boynu kolları ve tekerleklerden ibarettir. 6 . Aynı zamanda sistem. Gelişen teknoloji ile birlikte araçlara eklenen sistemlerden dolayı ağırlıkları artmıştır. Direksiyon sistemi sürücünün ön tekerlekleri çevirerek yönlendirmesi için tasarlanmıştır. Direksiyon simidinden tekerleklere kadar uzanan bütün parça ve bağlantılar bu sistemi oluşturur.2. Tekerlekler de dingil başlarına tespit edilmiş olduklarından dingil başının ya da direksiyon deve boynunun sağa sola hareketi tekere de aynı hareketi yaptırır ve böylece araç istenilen yöne sevk edilmiş olur. Daha fazla güç kullanma gereği duyulmuştur. sürücüye yol durumu ve araç dinamiği hakkındaki bilgileri de aktarmaktadır. Şekil 1. Tekerlekler direksiyon deve boynu ya da dingil başları tarafından taşınmaktadır.sistem tarafından ön tekerleklerin yönlendirilmesinde kullanılmaktadır. Ön akslarda başlık pimi yada küresel mafsallar üzerinden salıncak kollarına. Ön tekerlekler aracın gidiş yönünü bulmasına yardımcı olmaktadır.2:Kremayer Direksiyon Dişli Kutusu Basit bir direksiyon sistemi.1. rotlar. Bu iş direksiyon simidinin sürücü tarafından döndürülmesi ile gerçekleştirilir.

deve boynu ve rot başından ibarettir. ve kollar direksiyon dişlisinin hareketini sağ ve sol ön tekerleklere aktarır. uzun rot.2.1. Direksiyon Usulleri Direksiyon bağlantısı rotların bir birleşimidir. sürüş esnasında aşağı yukarı hareket etmelerine rağmen aktarabilmelidir. Bağımsız Ön Süspansiyon İçin Direksiyon Bağlantısı Sağ ve sol tekerlekler birbirinden bağımsız olarak aşağı yukarı hareket ettiğinden deve boynu arasındaki mesafe farklı olacaktır. Yani bir rot her iki tekerlek bağlantısında kullanılırsa tekerleklerin aşağı ve yukarı hareketinde toe-in bozulacaktır. süspansiyonun yaprak makaslarının hareketi ile kısa rotun her iki ucundaki küresel bir mafsal ile aşağı yukarı hareketine müsaade edecek şekilde donatılmıştır. 1. Direksiyon dişlisi şaseye montaj edildiğinden kısa rot deve boynuna bağlıdır.3. Yapılan tasarımın uygunluğu ölçüsünde sürüş de istikrarlı olacaktır. Sabit akslı tip süspansiyonlarda araç gövdesinin dikey hareketleri tekerlek izinin (sağ ve sol tekerlekler arsındaki mesafe) değişmesine neden olmaz.3. kısa rot. Bir uzun ara rot ile bağlantıları vardır. Sabit Akslı Tip Süspansiyon İçin Direksiyon Bağlantısı Sabit akslı tip süspansiyonlar için direksiyon bağlantısı komuta kolu (pitman).3: Mekanik Direksiyon Sistemi 1. Bu nedenle bağımsız süspansiyon tipler için direksiyon bağlantısında iki rot kullanılır. Bunu temin etmek için de çeşitli tipte bağlantı ve mafsallar tasarlanmıştır. 7 . direksiyon simidinin hareketini ön tekerleklere.1. Direksiyon bağlantısı. Şekil 1. Böylece sağ ve sol deve boynu tek bir uzun rot ile bağlanabilir.3.

direksiyon mili. Direksiyon Sisteminin Parçaları Yönlendirme hareketleri direksiyon simidi. 1. Görevi Direksiyon simidi sürücünün uyguladığı hareketi direksiyon milinin dönmesini sağlar.4.4. Ayrıca sürücüye sabit sürüş ve viraj tutuşu için bir his sağlar ve emniyetli kullanımı sağlar. 8 .Şekil 1.4: Sabit Akslı Tip Süspansiyon İçin Direksiyon Bağlantısı 1.1.4. Sürücü. Direksiyon Simidi 1. 1.1. Pasif emniyet sebeplerinden dolayı günümüzde daha çok emniyet direksiyon simitleri kullanılmaktadır.2. Üzerlerine örtü malzemesi kullanılarak sürücünün daha iyi bir şekilde direksiyon simidini kavraması sağlanır. 1.4. direksiyon simidi vasıtasıyla sürüş yönünü değiştirir.2.1.1. Sürücünün yönlendirme hareketlerinin tekerleklere iletilebilmesi için çeşitli parçalara gereksinim duyulmaktadır. direksiyon dişli kutusu ve direksiyon bağlantı kolu yardımıyla ön tekerleklere iletilmektedir.4. Bu parçalar aracın tipine bağlı olarak farklılık gösterebilmektedir. Yapısal Özellikleri Daha çok hafif metal alaşımlarından yapılır. Direksiyon simidinin dairesel hareketi direksiyon mili vasıtasıyla direksiyon dişli kutusunda bulunan istavroz dişlisine iletilmektedir. Direksiyon Mili ve Kovanı (Kolonu) Direksiyon mili sabit ve ayarlanabilir olmak üzere iki çeşittir. Direksiyon mili aracın gövdesine tespit edilmiş olan direksiyon kolonu borusu ile desteklenmektedir.

direksiyon simidine uyguladığı döndürme kuvveti dişliler tarafından çoğaltılır ve rot bağlantıları aracılığı ile dingil başlarına ve tekerleklere iletilmesine yardımcı olur. Direksiyon simidi üzerinden verilen dairesel hareketi doğrusal harekete çevirerek direksiyon bağlantılarına iletir.Şekil 1. Görevi Direksiyon siminden direksiyon dişli kutusuna güç aktarımını sağlar.4. Bir darbe geldiğinde bu braket kırılarak darbeyi sönümler. Hareketin iletilmesi sırasında döndürme kuvvetini artırarak sürücüye kolaylık sağlar. Direksiyon ana mili direksiyon dişli kutusuna kayıcı mafsal veya mafsal istavrozu ile bağlanmıştır. Böylelikle yoldan direksiyon kutusu vasıtasıyla gelen titreşimler direksiyon simidine azaltılmış bir şekilde iletilir. Kolon gövdeye kırılabilir bir braket ile bağlanmıştır. Kremayer ve döner bilyalı direksiyon dişli kutuları daha çok kullanılmaktadır. Bu mekanizma bir çarpışma anında sürücünün zarar görmesine neden olabilecek darbeleri emer. Bazı araçlarda koruma için bir direksiyon kolonu borusu ile kaplıdır.4.3 Direksiyon Dişli Kutusu Günümüzde en çok iki çeşit direksiyon dişli kutusu kullanılmaktadır. Direksiyon mili ve etrafını saran direksiyon kolon borusu direksiyon sütunu olarak adlandırılır. 1. Sürücünün. Direksiyon kolonu direksiyon simidinin hareketini direksiyon kutusuna ileten ana direksiyon mili ile bu mili gövdeye bağlamaya yarayan kolon borusundan oluşmaktadır.1.5: Direksiyon ve Mili 1. Direksiyon kolonu üzerinde aynı zamanda herhangi bir kaza anında darbeyi sönümleme mekanizması da yer alır. 9 .2.

1.1.3.6: Kremayer Tip Direksiyon Dişli Kutusu Şekil 1.3. Mekanik Direksiyon Dişli Kutuları Direksiyon dişli kutuları direksiyon simidi üzerinden verilen dönel hareketi doğrusal harekete çevirerek direksiyon bağlantılarına iletir.4.7: Döner Bilyeli Direksiyon Dişli Kutusu 10 .1. Çeşitleri 1. Şekil1.1. Sürücünün döndürme kuvveti dişliler tarafından çoğaltılır ve rot bağlantıları aracılığı ile dingil başlarına ve tekerleklere iletilir. Hareketin iletimi sırasında döndürme kuvvetini artırarak sürücüye kolaylık sağlar.4.

8:Hidrolik Direksiyon Sistemi 1.1.1.3. Bunu gerçekleştirmek için direksiyon dişli kutusunda meydana getirilen kuvvetin artırılması gerekir.4.9: Elektrik Yardımlı Direksiyon Sistemi 11 . Şekil 1.1.2. Hidrolik Yardımlı Direksiyon Sistemleri Hidrolik yardımlı güç direksiyonları direksiyon döndürme kuvvetini azaltmak ve sürücüye aracı daha kolay bir şekilde sevk ve komuta etme imkanı vermek üzere düzenlenmiştir.4.3.3. Bunun için hidrolik basıncından yararlanılmıştır. Şekil 1. Elektrik Yardımlı Direksiyon Sistemleri Elektrik yardımlı direksiyon sistemi sürücü tarafından çevrilen direksiyonu bir elektrik motoru aracılığıyla destekler. Bu motor gerçekte bir sonsuz dişliyi hareket ettirir.

4.4. Şekil 1. Kolun daha büyük ucu direksiyon dişlisinin sektör miline ince frezelidir ve bir somun ile bağlanmıştır. Şekil 1. Kolun küçük ucu ise kısa rot küresel mafsal ile bağlanmıştır.10: Direksiyon Amortisörü 1.4. Direksiyon Amortisörü Direksiyon amortisörü şasi ve direksiyon bağlantıları arasında direksiyon simidine tekerleklerden aktarılan titreşim ve yol darbelerini sönümler. Komuta Kolu (Pitman) Komuta kolu direksiyon dişlisinin hareketini kısa rota aktarır.11: Direksiyon Komuta Kolu 12 .5.1.

Şekil 1. Şekil 1. Bu mafsallar arasındaki mesafenin ayarlanmasını sağlar. Şekil 1.13: Rot Başı Kısa rot Komuta kolunu deve boynuna bağlar.14: Kısa Rot 13 .4. Komuta kolunun sağa ve sola hareketini ileri ve geriye aktaran bir bağlantı gibi çalışır. Rot Başı Rot başları rotların ucuna bağlanarak deve boynunu .uzun ara rotu ile rotları birleştirir. Uzun ara rot avara kola da bağlıdır.12: Uzun Ara Rot Rot Kremayer ve döner–bilyeli direksiyonun üstündeki ayar borusunun içine vidalanmıştır. Komuta kolunun hareketini rotlara aktarır.6. Rotlar ve Rot Başları Uzun Ara Rot Komuta kolu ve sağ sol rotlara bağlanmıştır.1.

Şekil 1. Diğer ucu bir döner bağlantı ile uzun ara rota bağlanmıştır. Deve Boynu 1. Şekil1. Direksiyon Mafsalı Ön tekerleklere uygulanan yüke destek olur. Avare Kol Avare kolunun mili gövdeye bağlanmıştır.17: Avare Kolu 14 . Bu kol uzun ara rotun bir ucuna desteklidir ve uygun konumda uzun ara rotun hareketini sınırlar.1.9. ön tekerleklere yön verir. Şekil 1.15.7.8.4.16:Direksiyon Mafsalı 1. Direksiyon mafsalları süspansiyon kollarının rotilleri veya king pimleri etrafında dönerek.4.4. Deve Boynu Kısa ve uzun rotların hareketini direksiyon mafsalına aktarır.

Hareketin iletimi sırasında döndürme kuvvetini artırarak sürücüye kolaylık sağlar. sonsuz vida–rule makara mekanik direksiyon çeşitleridir. masura kanatlı veya kayıcı olmak üzere dört çeşittir.2.1. Direksiyon dişli kutuları direksiyon simidi üzerinden verilen döndürme hareketini doğrusal harekete çevirerek direksiyon bağlantılarına iletir.2. sonsuz vida–döner bilyeli somun. Rot bağlantıları aracılığı ile dingil başlarına ve tekerleklere iletilir. Sonsuz vida–sektör. Hidrolik direksiyonlarda kullanılan pompalar: Paletli. MEKANİK DİREKSİYON SİSTEMLERİ 1. Pompanın üstünde yer alan hidrolik tankı daima belirli seviyede hidrolik bir sıvı ile doldurulur ve sıvı seviyesi periyodik olarak kontrol edilmelidir.1. Hidrolik Direksiyon Pompası Hidrolik basıncı meydana getiren hidrolik direksiyonlu sistemin parçasıdır. Hareketlerini bir kayış aracılığı ile motordan alır. Genel Yapısı Araçların üzerinde kullanılan direksiyonların amacı aracın istenilen yöne sevkini sağlamak ve gidişi kontrol altında bulundurmaktır. 15 . rotorlu. Mekanik direksiyon çeşitleri beş çeşittir.4. Günümüzde daha çok pinyon-kremayer ile döner bilyalı direksiyon çeşitleri kullanılmaktadır.10. Şekil 1. pinyon-kremayer.18: Hidrolik Direksiyon Pompası 1. kam–levye. Sürücünün döndürme kuvveti dişliler tarafından çoğaltılır.

Pinyon kremayer ile devamlı kavraşma halindedir ve sadece dönel hareket yapabilir. Çalışması 1.3. Bu nedenle ancak kremayer hareket eder.Dezavantajları Sürücünün direksiyonu çevirmek için harcadığı kuvvet fazladır.2.Bu sırada bilyeler birer birer içinde bulundukları kanallar içinde bulundukları kanallar içinden yollarının sonuna ulaşır ve burada bir borunun içine dolmaya zorlanırlar.2. Pinyon döndürüldüğü zaman kremayeri harekete zorlar.1. 16 . Kremayerin uçları elastiki bir mafsal ve kısa rot üzerinden direksiyon kollarına (deve boyunlarına) bağlanmıştır. Somun kendisine bağlı bulunan sektör dişlisi tarafından sonsuz vida ile birlikte dönmekten alıkonulduğu için . Bilye ve somunun hareketlerinden dolayı bu sisteme döner bilyalı somun adı verilmiştir. 1. Sistemin hareket iletim tepkisi daha yavaştır.2.2. Direksiyon geri toplama işlemi çok zayıftır.sonsuz vidanın dönüş yönüne bağlı olarak aşağı yukarı bir gidip gelme hareketine girişir .Borunun içinden geçer sonsuz vidanın ve somunun diğer ucundan tekrar kanallara dolmaya ve hareketlerini yeniden devam etmeye başlar. Şekil 1. Kremayer ve Pinyon Tipi Direksiyon Dişli Kutusu Direksiyon mili bir üniversal mafsal üzerinden pinyonun miline bağlanır. Döner Bilyeli Somun Tipi Direksiyon Dişli Kutusu Direksiyon simdi ve ona bağlı olan direksiyon mili dönmeye başladığında sonsuz vida bilyeler bir yataklama görevini yerine getirerek somunu desteklerler ve somunla birlikte gezinirler. Kremayerin sağa-sola çizgisel hareketi direksiyon bağlantılarına iletilir.19: Döner Bilyeli Somun Tip Direksiyon Dişli Kutusu 1.2.. Böylece dişlinin ve kremayerin üzerindeki her hareket doğrudan doğruya direksiyon kollarına iletilir.2.2. Yüksek hızlarda direksiyon hissinin azalmasına neden olur.1.2.

•Dişli kutusu yağlı tip ise yağını boşaltınız. •Aracı lifte kaldırmadan önce tekerlek bijonlarını gevşetiniz. sisteminin dinleyiniz ve Öneriler •Sürücü şikayetlerini dinleyip not alınız. •Ön tekerleklerin bijonlarını tekerlekleri araçtan alınız. •El frenini çekiniz. •Direksiyon arızasını tespit ediniz.. •Gerekli kontrolleri yapınız. Direksiyon ediniz. •Direksiyon kutusuna bağlı olan elemanları Direksiyon dişli kutusunu araç üzerinden sökünüz. sökünüz. Tekerlekleri sökünüz. Rotları söküp kontrol ediniz. •Araç için gerekli çamurluk örtülerini örtünüz. •Akümülatörün şasi kablosunu çıkarınız.UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ İşlem basamakları Sürücü şikayetlerini değerlendiriniz. Direksiyon dişli kutusunu söküp kontrol •Direksiyon dişli kutusunu araç kataloğu işlem sırasına göre sökme işlemini ediniz. •Araçta hava yastığı varsa araç kataloğundaki işlem sırasına ve kurallarına dikkat ederek işlemi gerçekleştiriniz. •Yapacağınız işlemlerde üretici firma talimatlarına uyunuz. takıldığı noktaya işaret koyunuz. Onarım için gerekli yedek parçaları •Değişmesi gereken parçaların tespit 17 . •Direksiyon simidi ve milinde araç kataloğunda belirlenen kontrolleri yapınız. arızasını teşhis •Yol testi yapınız. sökerek Aracı askıya alınız. •Rotları sökerken uygun alet kullanınız. •Araç katalogunda belirlenen destek noktalarından aracı kaldırınız. •Rotlarda boşluk kontrolünü yapınız. Direksiyon simidini ve milini sökünüz ve •Direksiyon simidinin direksiyon miline kontrol ediniz. •Güvenlik tedbirlerini alınız. •Direksiyon kutusuna araç üzerine bağlayan bağlantı elemanlarını sökünüz. gerçekleştiriniz.

Rotları takınız. •Parçaları temin ediniz. Direksiyon milini ve direksiyon simidini •Sökerken yaptığınız işaretlemelere dikkat takınız. Dişli kutusunu takınız. Tekerlekleri takınız. •Direksiyon simidini ve milini takarken kablo tesisatına dikkat ediniz. Direksiyon sistemini test ediniz. •Direksiyon ortalamasını yapınız. •Araç kataloguna uygun belirtilen işlem sırasına uygun olarak direksiyon dişli kutusunu takınız. Direksiyon dişli kutusunu araç üzerine •Direksiyon dişli kutusunu araç üzerine sabitleyen bağlantı elemanlarını ve dişli takınız. •Direksiyon düz konumda iken tekerlekler de düz konumda olmalıdır.belirleyip temin ediniz. ediniz. 18 . •Direksiyon sisteminin bakım sonrasında düzgün çalışıp çalışmadığını test sürüşü yaparak kontrol ediniz. •Rotları araç kataloguna uygun olarak takınız. Direksiyon ortalaması yapınız. •Araç katalogunda belirlenen işlem sırasına uyunuz. formunu doldurunuz. •Tekerlek bijonlarını katalogda belirlenen değerde sıkınız. kutusuna bağlanan elemanları takınız.

Şaft 2. Deve boynu D.Aşağıdakilerden hangisi direksiyon sisteminin parçalarından değildir? A. Rot başı C.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 1. Mafsal 5. Rot başı B. ) Uzun ara rot hareketini deve boynu sınırlar. ) Mekanik direksiyonlarda direksiyon geri toplama işlemi çok kuvvetlidir. Rotlar C. ( 7. ( 8. yanlış olanlarla Y harfi koyunuz. Süspansiyon C. Deve boynu D. Direksiyon mili B. Fren D. Aşağıdakiler hangisi dairesel hareketi doğrusal harekete çevrilir? A. Direksiyon simidi B. 6. ) Direksiyon simidine tekerleklerden aktarılan titreşimleri emen komuta koludur. ) Direksiyon ana mili direksiyon dişli kutusuna kayıcı mafsal ile bağlanmıştır. Komuta kolu B. Mafsal Aşağıdaki ifadeler doğru olanlara D. ( 10. Avare kol D. Rotlar B. Pitman kolu 4. Tekerlek 3. ( ) Direksiyon milinin etrafını saran parça direksiyon kovanıdır.Aşağıdakilerden hangisi aracı istediği yöne sevk eder? A.Direksiyon dişlisinin hareketini kısa rota aktaran parça aşağıdakilerden hangisidir? A. 19 . Deve boynu D. Deve boynu C. Direksiyon simidi hangi parça aracılığıyla dişli kutusuna hareket iletir? A. ( 9. Dişli kutusu C.

CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 D A B A A Doğru Doğru Yanlış Yanlış Yanlış 20 .

Daha büyük bir döndürme kuvveti sağlamak için geniş direksiyon simidi kullanılarak kolay dönüş sağlanabilir. Direksiyon döndürme kuvveti.1. Ancak bu durum virajlarda dönmeyi zorlaştırır. Bu yardımcı sistemlerden biri hidrolik yardımlı direksiyon sistemidir. Mekanik direksiyona ek olarak sonradan hidrolik yardım takılıp takılamıyacağını ve nedenlerini araştırınız. Bu nedenle direksiyon döndürme kuvveti küçük tutulmak istendiğinde bazı yardımcı sistemlere ihtiyaç vardır. Rapor haline getirip sınıfta sununuz. Genel Yapısı Sürüş konforunu artırmak için modern otomobillerde geniş tabanlı ve düşük basınçlı lastikler kullanılmakta bunun sonucunda da lastik sürtünmesi nedeniyle daha fazla direksiyon döndürme kuvveti gerekmektedir. ARAŞTIRMA Hidrolik direksiyonlu araçların mekanik direksiyonlu araçlardan farkını araştırınız. 21 . direksiyon dişlisinin dişli oranının artmasıyla azaltılabilir. 2.ÖĞRENME FAALİYETİ-2 ÖĞRENME FAALİYETİ-2 AMAÇ Hidrolik yardımlı direksiyon sisteminin bakım ve onarımını araç katalog değerine ve standartlara uygun olarak yapabileceksiniz. HİDROLİK DİREKSİYONLAR 2.

Bu amaçla hidroliğin basıncından faydalanılmıştır.Şekil 2.1:Hidrolik Direksiyon Sistemi Direksiyon döndürme kuvvetini azaltmak ve sürücünün daha kolay bir şekilde aracı yönlendirilmesini sağlamak üzere çeşitli sistemler geliştirilmiştir.2: Hidrolik Servo Direksiyon Sistemi 22 . Direksiyon döndürme kuvvetini azaltmak için direksiyon dişli kutusunda meydana getirilen döndürme momentini kuvvetlendirmek gerekir. Şekil 2.

Şekil 2. direksiyon ana miline bağlı bir kumanda valfi ile sağlanır. Hidrolik basınç kremayerin hareket edebilmesi için pinyon dişliye yardım eder.4: Hidrolik Silindirde Nötr Pozisyon 23 . Bu nedenle. Hidrolik basınçtaki değişim. Çünkü silindir pistonunun her iki tarafındaki basınç eşittir. Bunlardan birincisinde pompanın hareket edebilmesi için motor gücünden faydalanılır.2. Kumanda valfi nötr pozisyonunda ise hidroliğin hepsi kumanda valfinden ve emniyet valfinden geçerek pompaya geri döner. Piston bu durumda herhangi bir yöne hareket etmez.3:Hidrolik Servo Direksiyonun Kesit Görünüşü Döndürme kuvvetine yardımcı olan iki ayrı tip direksiyon sistemi vardır. İkincisinde ise bağımsız bir elektrik motoru kullanılır. Hidrolik silindirde basınç oluşmaz. Bu yardım miktarı hidrolik basıncın miktarına bağlı olarak pistonun üzerine uygulanır. Her ikisi de hidrolik basınç üretir. Çalışması Nötr Pozisyonu Hidrolik yağı pompadan kumanda valfine gönderilir. Şekil 2. daha fazla direksiyon kuvveti gerektiğinde basınç yükseltilir. 2.

Gerekli yağ basıncı pompa tarafından sağlanır. Böylece pistonun üzerine uygulanan basınç azalır.5: Hidrolik Silindirde Çalışma Konumu Uygun Direksiyon Kuvveti Hidrolik direksiyon. Ancak devir hissedici tip pompalarda hidroliğin debisi belirli bir devrin üstünde azalır. Şekil 2. pompanın dönme devrini hesaba katmaksızın dişli kutusuna sabit debide hidrolik gönderir. Silindirin düşük basınç tarafındaki hidrolik. Uygun direksiyon döndürme kuvveti elde etmek için bazı araçlarda hidrolik direksiyon sistemine özel bir donanım eklenmiştir. Akış oranı değişimi. Araç Hızını Hissedici Tip Araç hızı bir hız sensörü tarafından hissedilir ve pistonun üzerine uygulanan hidrolik basınç değiştirilir. Taşıt hızlandığında ve sürtünme kuvveti azaldığında daha az bir direksiyon döndürme kuvvetine ihtiyaç duyulur. Yol Hissi (Direksiyon Hissi) Hareket halinde aracın tekerlekleri tarafından direksiyon simidine iletilen dirençten doğan his önem taşır. Diğer kanal açılır ve hidrolik akış oranında değişime neden olur. basınç değişimine neden olur. Uygun direksiyon döndürme kuvveti her şartta ve konumda. Motor Devir Hissedici Tip Hidrolik direksiyon pompalarının çoğu. Bir arıza nedeniyle pompadan direksiyon kutusuna hidrolik akışı kesildiğinde. döndürme kuvvetini azaltmak için kullanılan bir mekanizmadır. 24 . Araç hızında değişme olduğu zaman yani yavaşladığı ve durduğu zaman direksiyon döndürme kuvvetini azaltmak için hidrolik basınç artırılır. Eğer pompa kayışı kopar veya hidrolik sistemde bir kaçak meydana gelirse direksiyon sistemindeki hidrolik takviye ortadan kalkar. Yüksek hızlarda daha az döndürme kuvveti gerektiğinden basınç azaltılır. Hidrolik Direksiyon Sisteminin Parçaları Hidrolik Pompa Hidrolik direksiyon sistemi yüksek basınçlı yağ ila çalışır. Ancak bütün bu arızalar direksiyonun döndürülmesine engel olmayacaktır. Aynı zamanda da yol şartları sürücüye aktarılmalıdır. sürücü direksiyonu döndürebilmelidir. her hız kademesinde elde edilebilmelidir.Dönüş Sırasında Direksiyon ana mili herhangi bir yönde döndürüldüğünde kumanda valfı da hareket eder ve hidrolik kanalın biri kapanır. Pistonun her iki tarafında bir basınç farkı oluşur ve piston daha düşük basıncın olduğu tarafa doğru hareket eder. Bu durumda direksiyonu çevirmek için daha fazla döndürme kuvveti gerekecektir. kontrol valfinden pompaya geri döner.

Bazı pompalarda kontrol spoolu(makara) ile birlikte akış kontrol valfı de kullanılmaktadır. Bu durum direksiyon hakimiyeti açısından bir dezavantajıdır. Pompaların her iki tipinde de maksimum hidrolik basıncın kontrolü için akış kontrol valfinin içerisine bir tahliye valfi yerleştirilmiştir. Pompa debisi pompa devri artıkça artar ancak direksiyon kutusuna giden yağın debisi azalır. motor devrine bağlı olmaksızın sabit debide yağın pompadan direksiyon kutusuna gönderilmesini düzenler. Hidrolik pompanın gönderdiği yağın debisi devir ile orantılı olarak değişir. Araç hızlandığında lastik direnci vardır. Akış Kontrol Valfi Kutusu Akış kontrol valfi. Pompadan direksiyon dişli kutusuna olan akış hacmi yüksek hızda sürüş esnasında azalır ve daha az direksiyon yardımı elde edilir. Maksimum hidrolik basınç direksiyon simidinin sağa veya sola tam döndürülmesiyle oluşur.7: Depo direksiyon döndürme kuvveti demektir. Bu daha az Şekil 2. Bu tip hidrolik direksiyon sistemi devir hissedici tip olarak tanımlanmaktadır. Kontrol spoolu(makara) içerisine yerleştirilmiş akış kontrol valfi ile donatılmışlardır. Hidroliği belirli bir basınçla direksiyon dişli kutusuna gönderir. Hidrolik depo. Bazı hidrolik direksiyon sistemlerinde yüksek hız esnasında daha az hidrolik basınç gönderilerek direksiyon hissinin elde edilmesi sağlanmıştır. Bu tip direksiyon sistemleri devir hissedici tip olarak adlandırılır. Böylece pompa belli bir devrin üstüne çıktığında basılan yağ miktarı azaltılmaktadır. Pompa devri arttığında yağın debisi de artacağından daha fazla hidrolik güç elde edilmiş olur. Direksiyon döndürme kuvveti de devir ile değişir. Bu sayede yüksek hızlarda bile uygun direksiyon performansı elde edilebilir. pompa gövdesine veya ayrı bir yere monte edilmiştir.Depo Hidrolik direksiyonun yağına depoluk eder. Pompa Gövdesi Pompa hareketini motor krank mili kasnağından bir kayış veya elektrik motorundan alır. Şekil 2.6: Hidrolik Direksiyon Dişli 25 . Bu görevi akış kontrol valfi sağlamaktadır. Bu olay daha az direksiyon döndürme kuvveti gerektirir. Bu dezavantajı ortadan kaldırabilmek için devir değişikliğine bağlı olmaksızın sürekli sabit debi sağlayacak bir sisteme ihtiyaç vardır.

silindirin her iki tarafında birer yağ keçesi vardır. Pompaya aşırı yük uygulandığında rölanti devrini artırır. hidrolik içindeki piston. 2.3. kremayer dişli mili üstüne yerleştirilmiştir ve hidrolik pompanın meydana getirdiği hidrolik basınç . Lastik patlamaları sırasında direksiyonun kontrolün kaybedilmesini önler ve güvenirliği arttırır. Hidrolik basınç kaçağı . pistonun aksi tarafı ise kumanda valfi üzerinden rezervuar tanka açılır.piston üstündeki piston keçesiyle önlenir. Dişli kutusu. Direksiyon belli bir manevra sırasında dönme miktarı azaltır. Bu durumda hidrolik pompanın bastığı yağ piston yüzeylerini etkilemeyip rezervuar tanka geri döner.pistonun iki yönünden birine işleyerek kremayeri hareket ettirir. Bu sorunu çözmek için araçlara rölanti yükseltici ilave edilmiştir. Yeni ek sistemler kullanarak karmaşık bir yapı oluşmuştur ve bakımı zorlaşmıştır.Relanti yükseltici cihaz Pompa. Hidroliğin harici kaçaklarını önleyen. Bu esnada pompanın üzerinde bir yük vardır. Direksiyon herhangi bir yöne döndürüldüğünde ise kumanda valfi hidrolik yağı pistonun bir yüzeyine doğru yönlendirir. Dezavantajları Yeni ek sistemler kullanarak parça sayısı artmış ve maliyet fazlalaşmıştır. Pompa gövdesine monte edilmiş hava kontrol valfine hidrolik basınç etki ettiğinde motora giren hava miktarı değiştirilerek motor devri yükseltilir. Kumanda valf mili direksiyon simidine bağlıdır. Yoldaki bazı tepkilerin sürücü tarafından direksiyonda hissedilmesini azaltır. Hidrolik pompa motordan ek bir güç çektiği için yakıt ekonomisi kötüleşmektedir. Hidrolik Güç Yardımlı Direksiyonlar Avantajları Sürücünün yönlendirme için harcadığı güç en aza indirilerek sürücünün yorulmasını engeller. direksiyon simidi sağa veya sola tam döndüğü zaman maksimum hidrolik basınç üretir.ve motor rölanti devrinde bir azalmaya neden olur. Direksiyon simidi düz sürüş pozisyonunda iken kumanda valfi de düz konumdadır. Motor çalışmadığı zamanlarda direksiyon simidinin döndürülmesi zorlaşmaktadır. 26 .

•Yol testi yapınız. •Akümülatörün şasi kablosunu çıkarınız. Direksiyon ediniz. Tekerlekleri sökünüz. Araç katalogunda belirtilen kontrol esaslarına uyunuz. 27 .. •Direksiyon simidinin direksiyon miline takıldığı noktaya işaret koyunuz. Aracı askıya alınız. •Direksiyon arızasını tespit ediniz. •Yapacağınız işlemlerde üretici firma talimatlarına uyunuz. Rotları söküp kontrol ediniz. •El frenini çekiniz. •Hidrolik pompayı motor gövdesine bağlayan bağlantı elemanlarını gevşetip kayışın zarar görmesini engelleyiniz. Direksiyon simidini ve milini sökünüz ve kontrol ediniz. •Hidrolik sıvısını sistemden boşaltınız. Hidrolik pompayı motor üzerinden söküp kontrollerini yapınız. •Araç için gerekli çamurluk örtülerini örtünüz. •Rotları sökerken uygun alet kullanınız. Direksiyon kutusunu araç üzerine bağlayan bağlantı elemanlarını sökünüz. Hidrolik yardımlı direksiyon dişli kutusunu araç üzerinden sökünüz Hidrolik yardımlı direksiyon dişli kutusunu söküp kontrol ediniz. •Ön tekerleklerin bijonlarını sökerek tekerlekleri araçtan alınız. •Aracı lifte kaldırmadan önce tekerlek bijonlarını gevşetiniz. Hidrolik borularının ucunu yukarı gelecek şekilde tespit ediniz. •Güvenlik tedbirlerini alınız. •Direksiyon dişli kutusunu araç katalogundaki işlem sırasına göre sökünüz.UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ İşlem basamakları Sürücü şikayetlerini değerlendiriniz. •Direksiyon simidi ve milinde araç katalogunda belirlenen kontrolleri yapınız. •Rotlarda boşluk kontrolünü yapınız. •Araçta hava yastığı varsa araç katalogundaki işlem sırasına ve kurallarına dikkat ederek işlemi gerçekleştiriniz. Direksiyon kutusuna bağlı olan bütün elemanları sökünüz. sisteminin dinleyiniz arızasını ve teşhis Öneriler •Sürücü şikayetlerini dinleyip not alınız. •Araç katalogunda belirlenen destek noktalarından aracı kaldırınız.

•Aracın rot takımlarını araç kataloğuna uygun olarak takın Rotları takınız. •Tekerlek bijonlarını katalogda belirlenen Tekerlekleri takınız. sırasına uygun olarak direksiyon dişli kutusunu takınız. düzgün çalışıp çalışmadığını kontrol ediniz. Direksiyon dişli kutusunu araç üzerine •Katalogda gösterilen tork değerinde takınız. Araç katalogunda belirlenen işlem sırasına göre direksiyon ortalamasını yapınız. Onarım için gerekli belirleyip temin ediniz. Ön düzen ayarı yapılana kadar her iki rot uzunluklarını uygun ölçüde ayarlayarak sıkın •Direksiyon simidini ve milini takarken Direksiyon milini ve direksiyon simidini kablo tesisatına dikkat ediniz. •Hidrolik pompayı motor üzerindeki bağlantı kısmına takınız.parçaları •Araç katalogunu göz önünde bulundurarak gerekli yedek parçaları tespit ediniz. Kayış gerginliğini katalog değerine uygun ölçüde ayarlayınız. •Araç kataloguna uygun belirtilen işlem Direksiyon dişli kutusunu takınız. takınız. dikkat ediniz. yedek ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 28 . değerde sıkınız. •Direksiyon düz konumda iken tekerleklerinde düz konumda olmasına Direksiyon ortalaması yapınız. bağlantı elemanlarını sıkınız. Hidrolik pompayı motor üzerine takınız. •Direksiyon sisteminin bakım sonrasında Direksiyon sistemini test ediniz. Araç kataloğunda belirlenen işlem sırasına uyunuz.

7. Rotları harekete geçirmek 2) Aşağıdakilerden hangisi hidrolik direksiyon sisteminin parçası değildir? A.( )Hidrolik yardımlı direksiyonu olan aracın motoru durursa direksiyonu kullanmak mümkün değildir. Hidrolik silindir 4) Hidrolik direksiyonlarda pompa hareketini nereden alır? A. 9.yanlış olanlarla Y harfi koyunuz. Alternatörden 5) Hidrolik pompa ürettiği basınçlı hidroliği nereye gönderir? A.direksiyon simidi sağa veya sola tam döndüğü zaman maksimum güç üretir CEVAP ANAHTARI 29 . Kayış D.( )Araç hızlandığı zaman daha az lastik direnci vardır 10. Pompa C.( )Pompa . Kumanda valfi B. 6.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 1) Aşağıdakilerin hangisi hidrolik silindirin görevidir? A. Pompa 3) Motordaki değişik devirlere göre sabit debi sağlayan aşağıdakilerden hangisidir? A. Direksiyon dişli kutusuna C. Elektrik motorundan B.direksiyon dişli kutusunun içindeki ana parçalardandır. Hidrolik basıncı artırmak D. Vantilatörden D.( )Sonsuz vida ve sektör dişlisi . Tekerlekleri çevirmek C. Hidrolik depoya D. Elektrik motoru D. Hidrolik silindir C. Araç motorundan C. Akış kontrol valfine B. Hidroliği yönlendirmek B. Akış kontrol valfi B. Silindir pistonuna Aşağıdaki ifadelerden doğru olanlara D .( ) Direksiyon hissi direksiyon simidinin döndürülmesi sırasında hissedilen dirence denir 8.

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 D C A B B Doğru Doğru Yanlış Yanlış Doğru 30 .

Çünkü pompa hareketini motordan almaktadır. direksiyon sistemi içinde yer alan problemleri göz önüne almak ve diğer bütün olası nedenleri kontrol etmek. akslar ve şasi arasında ki yakın ilişki unutulmamalıdır. Bu arızalar mekanik direksiyon sistemlerindeki arızalarla benzerlik göstere bilirler. Hidrolik direksiyon sistemlerinde oluşabilecek arızalar. ELEKTRİK YARDIMLI DİREKSİYON SİSTEMLERİ Hidrolik direksiyon pompaları bazı durumlarda yetersiz kalmaktadır. yerden tasarruf sağlamakta. direksiyon sistemi ve ön tekerlekler. Oto yolda hızla giderken ve direksiyonun pek az bir takviye gereksinimi olduğu bir durumda dahi pompa bütün hızıyla çalışmaktadır. Bu sorunun çözümü için geliştirilen sistemde direksiyon sisteminin elektronik kontrollü bir elektrik motoruyla çalıştırılmasıdır. süspansiyon. ARAŞTIRMA Çevrenizde elektrik yardımlı direksiyon sistemine sahip araç çeşitlerini araştırınız. Bu nedenle ortaya çıkacak problemler sürücüye direksiyon sisteminden gibi görünse bile süspansiyon sistemi içindeki problemler arızanın asıl sebebi de olabilmektedir. motor düşük devirde çalışacağından pompa da yavaş dönmektedir.1. karar vermeden önce.muhtemel sebepleri ve tamir yöntemleri aşağıdaki tablolarda gösterilecektir. Bu nedenle. 3. 31 .En çok takviye düşük hızlarda ve park esnasındaki manevralarda gerekirken. gürültüye neden olabilecek kayış aksamını ortadan kaldırmakta direksiyon tepkisini geliştirmekte ve manevraları seri hale getirmektedir. Aşağıda bütün arızalar da verilecektir. Direksiyon Sistemlerinin Arızaları ve Belirtileri Direksiyon sistemi kontrol edilirken. Sistem sadece yakıt ekonomisini geliştirmekle kalmaz aynı zamanda. 3.ÖĞRENME FAALİYETİ-3 ÖĞRENME FAALİYETİ-3 AMAÇ Elektrik yardımlı direksiyon sistemin bakım ve onarımını araç katalog değerine uygun olarak yapabileceksiniz. bize zaman ve efor tasarrufu sağlayacaktır. Elektrik yardımı mekanik direksiyon sistemlerine sonradan adapte edilebilir mi? Araştırma sonuçlarını rapor haline getirip sınıfta sununuz.

Direksiyon kolunun kontrolü Direksiyon simidinin yukarı ve aşağı. Fakat ön tekerleklerin tam dönmesi için yeterli değildir Bu esnadaki direksiyon simidi hareketinin miktarına direksiyon simidi boşluğu deyebiliriz. buna aşağıda yazılı arızaların biri veya birkaçı neden olabilir. ana mil bilyalarının gevşek olup olmadığı ve direksiyon kolonunun bağlantılarının sıkılığının kontrol edilmesidir. Eğer boşluk fazla ise. aracın yolda gezmesine ve bir tarafa gezmesine sebep olacaktır. Kabul edilebilir boşluk limiti araç modeline göre değişiklikle birlikte 30 mm.' den daha fazla değildir. Bu da lastiklerde anormal aşıntılara ve titreşimlere neden olacaktır.Arıza Bulma Aşırı Direksiyon Simidi Boşluğu Direksiyon sisteminde bir çok mafsal olduğundan. direksiyon sistemindeki parçaların gevşemesi ve mafsalların aşınması sonucunda oluşan aşırı bir boşluk. çok az bir boşluk olması beklenir Bu nedenle. ileri ve geri hareketi ve direksiyon simidinin ana mil üzerindeki bağlantısının iyi olup olmadığının kontrolü. Direksiyon simidi somunu yetersiz sıkılıkta Direksiyon dişlisinin aşınması veya yanlış ayar Aşınmış bağlantı mafsallar Gevşek konsol bağlantıları Gevşek tekerlek bilyeleri Gevşek ana mil mafsalları 32 . sola ve sağa. Direksiyon simidi boşluğunun kontrolü Araç düz sürüş konumunda iken. direksiyon simidi hafifçe döndürüldüğünde ön tekerlekler döner.

Aracın önü krikoda iken . tekerleğin her birinin üstünden ve altından tutarak sallanması ile gevşekliği kontrol edilir. yağ veya gres azalması. rotiller veya kin pim arızalıdır. ön yükleme ayarında yanlışlık. bağlantılar veya tekerlek bilyaları muhtemelen gevşemiştir. çolak kol çevrilir.Direksiyon Bağlantılarının Gevşekliğinin Kontrolü Aracın önü krikodayken. Eğer herhangi bir gevşeklik bulursa.direksiyon dişli ve direksiyon bağlantılarını ayırarak her bir parçanın ayrı ayrı kontrolüne müsaade eder. Sert Direksiyon Direksiyon simidi içinde aşın direnç veya tekerleklerde aşırı bir toparlanma kuvvetinin oluşması direksiyon simidinin sert çalışmasına neden olur. Aşırı kaster de muhtemelen sert direksiyona neden olacaktır. muhtemelen süspansiyon kolu burçlarında. Direksiyon çolak kolu ve bağlantısını ayırarak. ve yandan yana hareket ettirilerek kontrol edilir.direksiyon dişlisinde bir arıza. Boşluğu ayak freni uygulandıktan sonra tekrar kontrol edildiğinde boşluk azalmışsa. Direksiyon Simidi Boşluğunun Kontrolü Tekerlek Bilyesi Gevşekliğinin Kontrolü Aracın önü krikoda iken. problem tekerlek bilyalarından başka bir yerden geliyor demektir. rotillerde ve tekerlek bilyalarında aşınma mevcuttur.bilya veya burçlarda bir arıza olmasına neden olur. Eğer direksiyon kutusu çalışması sertse . ön tekerleklerin ileri ve geri. Eğer boşluk tamamen ortadan kalkmışsa boşluğun nedeni tekerlek bil yalan demektir. Eğer onlarda aşın boşluk varsa. 33 . Eğer ağırsa.

Yolda Gezme Yolda gezmenin anlamı. 34 . bağlantılar veya tekerlek bil yaları muhtemelen gevşemiştir. ön tekerleklerin ileri ve geri. ve yandan yana hareket ettirilerek kontrol edilir. aracın yolda gezmesine de neden olabilir. Eğer onlarda aşın boşluk varsa. Aracın önü krikodayken. Bu. oluştuğu zaman aracın arzu edilen yönde gitmesi için sürücünün direksiyon simidini sürekli düzeltmeye çalışması gerekir. Direksiyon bağlantılarının gevşekliğinin kontrolü. aracın direksiyon ile yönlendirildiği istikametin dışına çıkma eğiliminde olmasıdır. "Direksiyon Sisteminde Aşın Boşluk " ve "Sert Direksiyon" kısımlarında açıklanan nedenler.

Normal Sürüş Esnasında Aracın Bir Tarafa Çekmesi Bunun anlamı şudur. Tekerlek bilyesi gevşekliğinin kontrolü. 35 . aracın bir tarafa çekmesi şeklinde ortaya çıkar. muhtemelen yolda gezme meydana gelir. yağ veya gres azalması. Eğer direksiyon kutusu çalışması sertse. her bir parçanın ayrı ayrı kontrolüne müsaade eder. sürücü aracı düzgün bir konumda sürmeye çalışır iken aracın bir tarafa aktığı hissedilir. rotillerde ve tekerlek bilyalarında aşınma mevcuttur. Boşluğu ayak freni uygulandıktan sonra tekrar kontrol edildiğinde boşluk azalmışsa problem tekerlek bilyalarından başka bir yerden geliyor demektir Eğer boşluk tamamen ortadan kalkmışsa boşluk tamamen nedeni tekerlek bilyaları demektir. ön yükleme ayarında yanlışlık . Direksiyon dişlisi ve direksiyon bağlantılarını ayırarak. Aracın önü krikoda iken. direksiyon dişlisinde bir arıza. Eğer kaster çok küçük veya negatifse veya toe-in veya toe-out aşın ise. tekerleğin her birinin üstünden ve altından tutarak sallanması ile gevşekliği kontrol edilir. Bu sağ ve sol tekerlekler arasında dönme dirençleri içinde veya sağ ve sol direksiyon aksları etrafında işleyen momentler içinde büyük farklılıklar olduğu zaman. Eğer herhangi bir gevşeklik bulunursa. bilya veya burçlarda bir arıza olmasına neden olur.Aracın önü krikodayken. muhtemelen süspansiyon kolu burçlarında.

araçta sağ veya sola doğru çekme hissedilecek Eğer sağ ve sol lastiklerin hava basınçları farklı ise. aracın ileri hareketinde. 36 . ön tekerlekleri balanssızlık nedeniyle oluşturduğu vibrasyonun (titreşimin) direksiyon simidini dönme yönünde hareket ettirmesidir.Eğer sağ ve sol lastiklerin dış çap ölçülerinde bir fark varsa. Direksiyon Simidinin Titremesi Direksiyon simidinin titremesi. lastiklerin dönme dirençlerinde fark olacaktı. bu da araçta sağa veya sola doğru çekmeye neden olacaktır. Yüksek hızlarda ortaya çıkan vibrasyonlar da titreme olarak nitelendirilir. lastiklerin bir dönüşünde gittikleri mesafe farklıdır. Bunun sonucunda. Eğer toe-in veya toe-out aşırı ise veya sağ ve sol kamber veya kasteder arasındaki Fark aşırı ise araçta da muhtemelen bir tarafa çekme olacaktır.

direksiyon sistemi veya süspansiyon içindeki arızalar neden olabilir. Eğer titreme lastik değişikliğinden sonra kalkar ise de kontrole devam edilir. Direksiyon Darbesi Direksiyon darbesinin anlamı şudur. Direksiyon çolak kolu ve bağlantısını ayırarak. aşırı kamber veya düzensiz kamberde titremeye neden olur. Eğer ağırsa. aşın toe-in veya toe-out. Sağ ve sol tekerlekler arasındaki. çolak kol çevrilir. sert direksiyon simidi problemi ortaya çıkar. Muhtemelen aşın kaster de titremeye neden olur. ön tekerlekler yol içindeki bir engelle karşılaştıkları zaman oluşan darbelerin direksiyon simidini sarsmasıdır. 37 . rotiller veya king pim arızalıdır Aşırı kaster de muhtemelen sert direksiyona neden olacaktır. Hafif bir darbe normaldir.Düzensiz lastik aşıntılarına. fakat aşın darbe çok dikkatli bir şekilde incelenmelidir. Hidrolik Direksiyon İçin Sert Direksiyon Direksiyon sistemi içinde aşırı direnç veya tekerleklerde aşırı bir toparlanma kuvvetinin oluşmasıyla.

Yeni çarpışma konsepti. Kaza anında sürücünün kazayı en hafif şekilde atlatabilmesi yüksek derecedeki yüklerde deforme olabilecek direksiyon mili. Bu kaza oranlarının artmasına sebep olmuştur.Sürücünün ağır yaralanma ve can kaybı riski çok yüksekti.Direksiyon milinin deforme olabilen kısmı teleskopik olarak çalışmakta kaza anında aracın ön kısmı zarar gördüğünde çarpışmanın etkisiyle oluşan kuvvet akımının direksiyona doğrudan ulaşmasını engellemektedir Yeni çarpışma konsepti.2.Göbek direksiyonun içerisine iyice gömülerek enerji emici(absorbe)ve deforme olabilen malzeme ile desteklenmiştir. Bu nedenle “yoldan çekilmesi gerekir”. direksiyon kolonunun sürücü bölümüne girmesini engellemektedir. Kazalardaki yaralanmaları. Bu amaçlar doğrultusunda direksiyon kolonu çarpışma sırasında en derin pozisyona doğru çekilir.Direksiyon kolonları önden çarpmalarda 60’lı yıllara kadar neredeyse şiş etkisi oluşturuyordu. olduğu gibi kalmalıdır. Yolcu kabinine kontrolsüz giriş. Çarpışma testleri kaza anında oluşan fiziksel ve teknik bilgilere ilişkin bilgiler verdiğinden pasif güvenlik sistemleri sürekli gelişmektedir. Darbe anında . hava yastığının “hedefini şaşırmaması” için. Direksiyon Sitemlerinde Pasif Güvenlik Önlemleri Gelişen otomotiv teknolojisi ile birlikte araç hızlarında da artış olmuştur. 38 . direksiyon simidinin kalkarak. direksiyonun öne doğru hareket etmesini sağlamaktır. O zamandan beri trafik yoğunluğu çok artmasına rağmen trafik kazasında can kayıplarının buna oranla yüksek düşüşler göstermesi güvenli direksiyon kolonu gibi önlemlere bağlanmalıdır.Yaralanma riskini azaltmak için direksiyon çerçevesi kolları ve göbeği kırılmaya dayanıklı malzeme ile kaplanmıştır. Ayrıca düzenlenme.direksiyon sürücüye her an temas edebilir. Güvenli Direksiyon Kolonu Güvenli direksiyon kolonu çarpışma anında etkilenen parçalarla bağlantılıdır. direksiyon simidinin kalkarak.Çarpmanın şiddetine ve koltuk pozisyonuna göre sürücünün emniyet kemeri takılı olsa dahi başını direksiyona çarpma tehlikesi vardır.3. direksiyon kolonunun yolcu bölümüne girmesini engellemektedir. sürücünün direksiyon simidine ve miline çarpma riskini önemli ölçüde arttırmaktadır. insan ve mal kayıplarını engellemek için pasif güvenlik sistemlerine ihtiyaç duyulmuştur.

1 Direksiyon Sistemlerindeki Güvenlik Önlemleri 39 .Şekil 3.

Bu sistemde direksiyon dönme açısını algılayan direksiyon açı sensörü direksiyon mili üzerinde bulunan hidrolik pompa buna bağlı elektrik motoru ve kontrol ünitesi tek bir gövde içerisine yerleştirilmiştir.3.direksiyon  Yüksek hızda daha sert direksiyon (emniyet faktörü).  Manevra sırasında yumuşak. 40 .Elektro Hidrolik Yardımlı Yön Kontrol (Direksiyon) Sistemleri Şekil 3.3.2: Elektro-Hidrolik Yardımlı Direksiyon Sistemi Elektro Hidrolik Yardımlı Yön Kontrol (Direksiyon) Sisteminin Avantajları  Daha yüksek konfor.  Yakıt tasarrufu Elektro hidrolik yardımlı direksiyon sisteminde hidrolik pompa elektrikli pompa tarafından tahrik edilmekte ve aracın motorundan bağımsız olarak çalışmaktadır.

Lamba sönmüyorsa sistemde bir arıza olduğu anlaşılır.3: Elektro-Hidrolik Yardımlı Direksiyon Dişli Kutusu Direksiyon Kontrol Lambası Kontak anahtarı açıldıktan sonra direksiyon kontrol lambası yanar. Sensörün devre dışı kaldığı durumda direksiyon ünitesi çalışmaya devam eder. Direksiyon Açı Sensörü Şekil 3. Direksiyon dönme açısını algılar ve direksiyon açısal hızını hesaplar. Direksiyon Dişli Kutusunun Üzerinde Bulunur.Şekil 3.4: Sensörsensör. Direksiyon kontrol ünitesi devre dışı kalır. İhtiyaç duyulan direksiyon gücü mekanik olarak sağlanır.Bu süre zarfında bir kontrol ünitesi devreye girer. 41 . Motor çalıştıktan ve kontrol periyodu sona erdikten sonra direksiyon kontrol lambası sönmelidir.

İhtiyaç duyulan basınç ve hidrolik miktarı kontrol ünitesinin hafızasında bulunan bir karakteristik alandan okunur. motor ve pompa ile aynı gövde içerisine yerleştirilmiştir.Direksiyon Kontrol Ünitesi Direksiyon Kontrol ünitesi. Çalışma süresince ortaya çıkan hataları hafızasına kaydeder. Şekil 3. direksiyon milinin açısal hızına ve aracın hızına bağımlı olarak pompa motoruna kontrol eder. Hidrolik yağın aşırı derecede ısındığı zaman sistemi devre dışı bırakan koruyucu bir devre ile donatılmıştır.5: Servo Direksiyon Devre Şeması 42 . Bu.

Direksiyon kontrol ünitesi ve yağ deposu motor pompa ünitesi üzerinde bulunur. Motor Pompa Ünitesi Motor pompa ünitesi kapalı bir parçadır. Direksiyon hidrolik pompası. Motor pompa ünitesinde aşağıdakiler mevcuttur: Hidrolik pompa ünitesi.  Taşıtın kullanımı sırasında. Direksiyon açısal hız sinyali. Direksiyon kontrol ünitesi. araç hız bilgisi ve motor devir sinyali. Motor pompa ünitesi bakım ve onarım gerektirmez.Elektro-hidrolik Direksiyonunun Avantajları  Hidrolik sisteme göre % 85’e varan enerji tasarrufu sağlamaktadır.  Çevreye bırakılan atık yağ azalmaktadır. dişli pompa ve elektronik kontrollü motordan oluşmaktadır. Elektrik motoru. yakıttan yaklaşık 0. direksiyon açısal hızına ve araç hızına bağımlı olarak çalışan bir direksiyondur. 100 km’de. Kontrol ünitesi. 43 . Hidrolik yağ deposu.2 lt tasarruf sağlanmaktadır  Manevrada sırasında yumuşak. Sinyalleri değerlendirerek elektromotorun ve dişli pompasının devrini düzenler ve bununla birlikte hidrolik yağın debisini ayarlar. Yapısı Elektro hidrolik direksiyon. yalnızca taşıt motoru çalışırken çalışır. Motor pompa ünitesi için özel tasarımlanan bağlantı elemanları ile kauçuk yataklarla elastiki bir şekilde taşıt şasisine bağlanır. Elektromotor. direksiyon dişli kutusu ile birleştirir. Basınç hattı. Hidrolik yağının geri dönüş yağ deposuna açılır. pompayı. kontrol ünitesine gönderilir. Basınç sınırlama supabı. yüksek hızda sert direksiyonla aktif emniyet sağlamaktadır.

Bunlar kondansatör özelliği gösterirler.6: Hidrolik Pompa Kapasitif Direksiyon Açı Sensörü Kapasitif direksiyon açı sensörü. Küçük plakaların bir bölümü büyük plaka ile aynı hizadadır. Rotorun herhangi bir yöne döndürülmesi durumunda kondansatörlerin kapasitesi değişerek direksiyon kontrol ünitesi için sinyal üretirler.Şekil 3. direksiyon kontrol ünitesine bağlanmış 9 küçük plakadan ve rotor miline bağlanmış büyük bir plakadan oluşur. 44 .

bir tarafı çevirme levhalarıyla. diğer tarafı ise tahrik pinyonu ve kumanda kovanlarıyla bağlı olan bir çevirme çubuğu vardır. 45 . Herhangi bir dönme hareketi olmadığı için pompada basınç meydana gelmez. Şekil 3.7: Kondansatör Düzensizliği Prensip Şeması Hidrolik Kumanda Ünitesi Hidrolik Kumanda Ünitesinin Yapısı ve İşlevi Hidrolik kumanda ünitesinde bilinen servo direksiyonunun benzeri olan. direksiyon açısal hızını algılamaz.8: Hidrolik Kumanda Düz Gidiş Direksiyon düz konumda iken çevirme levhaları çalışma silindirleri giriş kısımlarını kapatır. Hidroliğin geçişi engellenir.Şekil 3. Direksiyonda herhangi bir dönme hareketi meydana gelmediği için direksiyon açı sensörü.

Şekil 3.9: Düz Gidiş

Sola Çevirme Direksiyonun hareketiyle çevirme çubuğu, çevirme levhasını hareket ettirir. Çevirme levhasının konumu değişir. Besleme hattından basınçlı hidroliğin akışı silindirin sağ tarafındaki açık bulunan kanala doğru gider. Aynı anda çevirme levhası besleme hattının sol tarafındaki kanalı kapatır. Çalışma silindirinin sol tarafından geri dönüşüm kanalı açılır. Çalışma silindirin sağ tarafındaki basınçlı hidrolik, pistonu hareket ettirdiği zaman, piston sol tarafındaki hidrolik silindirin sol tarafından geri dönüşüm kananıyla depoya döner. Çevirme işlemi tamamlandıktan sonra, çevirme levhası ve kumanda kovanlarını nötr konuma getirerek basınç iletim hattını kapatır.

Şekil 3.10: Sola Çevirme

Hidrolik Yağ Durumunun Kontrol Edilmesi Hidrolik yağ durumu, depo kapağındaki ölçüm çubuğu yardımı ile kontrol edilir. Hidrolik yağın soğuk olması durumunda:alt çizgide olması gerekir. Hidrolik yağın sıcak olması durumunda (motor harareti 50° C’den itibaren) yaklaşık olarak üst ve alt çizgilerin ortasında olmalıdır.

46

Yağ Seviyesinin Ölçülmesi Kilitleme kapağı sökülür Yağ ölçüm çubuğu bir bezle temizlenir Kilitleme kapağı elle sıkılır Kilitleme kapağı çıkartılır ve ölçüm çubuğundaki yağın seviyesi okunur. Kendi Kendine Teşhis Sistemde herhangi bir arıza olduğu zaman arıza test cihazı bağlantıları sistemin kontrol soketine bağlanır. Cihazın yönlendirmesiyle her safhası kontrol edilir. Kontroller direksiyonun değişik konumlarında ayrı ayrı yapılır. Cihazdaki değerler ile elde edilen değerler cihaz içerisinde karşılaştırılır ve buna göre karar verilir. Eğer sistemde arıza var ise hafıza ünitesinde arıza ile ilgili bilgiler arıza test cihazında görülür. Sistemdeki arıza giderilmeye çalışılır.

3.4. Dört Tekerlek Yön Kontrol Sistemleri
Dört tekerlek yön kontrol sistemleri (4WS) daha yüksek manevra kabiliyeti, yüksek hız kontrolü ve dengesi ile bazı tasarımlarda düşük hızlarda dar alanlarda dönebilme ve park edebilme imkanı sağlamaktadır. Bazı araçlarda kullanılan tasarımlarda elektronik ve hidrolik yardımıyla arka tekerlekleri ön tekerleklerin ters yönde çevrilmesidir. Dönüş anındaki alan bu sayede büyük ölçüde azaltılmış olur. Yüksek hızlarda ise, arka tekerlekler ile ön tekerlekler aynı yönde dönmektedir. Tekerleklerin aynı yönde dönmesiyle şerit değiştirme gibi hareketlerin çok çabuk ve daha az kaymalara neden olabilecek şekilde yapılması sağlanmaktadır. Arka tekerleklerin açısında meydana gelecek çok küçük bir değişiklik dahi aracın viraj alma özellikleri üzerinde büyük etki yapmaktadır.

3.5. Elektro Mekanik Direksiyon Sistemi
Hidrolik direksiyon pompası bazı durumlarda yetersiz kalmaktadır. Oto yolda hızla yol alındığında ve direksiyonun az bir takviye gereksinimi olduğunda pompa bütün hızıyla çalışmaktadır. En çok direksiyon takviye ihtiyacı düşük hızlarda ve park esnasındaki manevralarda duyulmaktadır. Motor düşük devirde çalışacağından pompa da yavaş dönmektedir. Çünkü pompa hareketini motordan almaktadır. Bu sorunun çözümü için, direksiyon sistemi elektronik kontrollü bir elektrik motoruyla çalıştırılır hale getirilmiştir. Sistem sadece yakıt ekonomisini geliştirmekle kalmaz aynı zamanda, yerden tasarruf sağlar. Gürültüye neden olabilecek kayış aksamını ortadan kaldırır. Direksiyon tepkisini geliştirmekte ve manevraları seri hale getirmektedir.

47

. Şekil 3.11: Elektro-Mekanik Direksiyon

Sistem sürücüye gerçek yol durumuna bağlı bir direksiyon döndürme kuvveti sunar. Sürücünün direksiyon hareketi, direksiyon mili ve ara mil üzerinden sonsuz dişliye ve direksiyon dişlisine aktarılır. Direksiyonun kendi kendine toplayarak düz hale gelmesi elektro-mekanik direksiyon sistemi tarafından desteklenir. Sistem yol tutuş hissini sürücüye aktarır. Sistem giriş ve çıkış sinyallerini ve direksiyon parçalarının çalışmasını izler. Elektro-mekanik direksiyon sistemi kompakt bir üniteye sahiptir. Bu ünite direksiyon dişlilerini, örneğin kontrol ünitesini, elektrik motorunu ve sensörleri kapsar. Bu sebeple karmaşık kablo tesisatına gerek yoktur. Karşılaştırma Ağırlık Güç tüketim Şehir içi Şehir dışı Mekanik direksiyon dişlileriyle karşılaştırıldığında ek yakıt tüketimi Hidrolik 16 kg 400 w 800-1000w 0,1 lt Elektro mekanik 11 kg 25w 10w 0,01 lt

48

Direksiyon Kolonu ve Parçaları  Elektro-mekanik direksiyon sisteminin önemli parçaları şunlardır:  Direksiyon mili  Yükseklik ayarlı direksiyon kolonu borusu  Ara mil  Burulma çubuğu  Direksiyon moment sensörü ve direksiyon konum sensörünün bulunduğu sensör muhafazası  Elektrik motoru ve kaplin  Sonsuz tahrik dişlisi  Dişli kutusu muhafazası  Direksiyon kolonu elektronik kontrol ünitesi ve üniversal bağlantı mili Elektro Mekanik Direksiyon Sisteminin Parçaları Elektro-mekanik direksiyon sisteminin merkezi parçası burulma çubuğudur. Çubuk çelikten yapılmıştır ve boylamasına ekseni etrafında dönebilir. Bu sistemde moment bir elektrik motoru tarafından desteklenir. Burulma çubuğu mekanik olarak ara mil ve sonsuz dişliyi birbirine bağlar Şekil 3.Elektro-mekanik direksiyon siteminde yönlendirme. üniversal bağlantı milinden önce yer alan parçalar tarafından gerçekleştirilir.12: Elektro-Mekanik Direksiyon Sistemi Parçaları 49 .

Bu küçük açı değişimi direksiyonun çevrilme işlemine başladığı anlamına gelir. Şekil 3.Bu bağlantı yardımıyla ara mil ve sonsuz tahrik dişlisi küçük bir açıyla döner.13:Burulma Çubuğu 50 .

Sensör muhafazası kontrol ünitesine soket ile bağlanır.Direksiyon Mekanizması Sonsuz dişli Sonsuz dişli elektrik motorunun da yer aldığı bir alüminyum dişli kutusuna yerleştirilmiştir. Dişli oranı 22:1’dir.Dişli gövdesi ve sonsuz dişli metalden yapılmıştır. Sensör muhafazası sonsuz dişlinin üzerinde yer alır. Direksiyon Konum Sensörü Sonsuz dişli miline bağlıdır. 51 . Motor mili üzerindeki sonsuz dişli direksiyon mili üzerindeki dişliyle kavraşır.14: Elektrik Kontrolü Sensör Muhafazası Direksiyon konum sensörü ve direksiyon moment sensörü muhafazaya monte edilmiştir. Şekil 3. Direksiyon konum sensörü direksiyonun o anki konumunu izler. Mekanik gürültünün azaltılması amacıyla dişli halkası plastikten imal edilmiştir.

Kontrol ünitesi bu sinyale dayalı olarak moment hesaplamasını yapar. Direksiyon konum sensörü arızalanırsa <<kendi kendine aktif hizalama>> işlevi devre dışı kalır. Böylece motorun ilk çalışma torku sonsuz dişliye yumuşak bir şekilde aktarılır. Tepki verme süresinin çok kısa olması nedeniyle direksiyon döndürme hareketlerine ani bir şekilde cevap verir.01 Nm değerini aşarsa kontrol ünitesi direksiyon çevirme desteğine ihtiyaç olduğunu kabul eder. Direksiyonun Çalışması Çizimde üst ve alt bölüm olarak ikiye ayrılmıştır. Ara mil ile birlikte burulma çubuğunun dönme açısını izler. Sürücü direksiyonu çevirmeye başlar. Motorun azami güç tüketimi 720 Wattır ve 2 Nm tork üretir. Hesaplanan moment 0. Kontrol ünitesi direksiyon sisteminde bir arıza tespit ederse gösterge tablosundaki uyarı lambası yanar. Kontrol ünitesi araç hızını da dikkate alarak sensörlerden gelen sinyalleri değerlendirerek gerekli direksiyon çevirme desteğini hesaplar. Burulma çubuğu da aynı anda döner. Motor mili. Direksiyon moment sensör arızalanırsa sistem çalışmaz. Kontrol ünitesi arızalanırsa. Elektro-Mekanik Direksiyon Motoru Bu motor. Burulma çubuğuyla birlikte dönen direksiyon moment sensörü. sonsuz dişli muhafazasına vidalanmıştır. sonsuz dişliye esnek bir kauçuk kaplinle bağlıdır. direksiyon üzerine etkiyen torkun 52 . Elektrik motoru voltaj beslemesini elektronik kontrol ünitesi üzerinden alır Direksiyon Kontrol Lambası Bu uyarı lambası gösterge tablasında yer almaktadır. Direksiyon moment sensörü üst kısma direksiyon konum sensörü ise alt kısma yerleştirilmiştir.Direksiyon Moment Sensörü Burulma çubuğuna bağlıdır. Her iki durumda da arıza gösterge lambası yanacaktır. arıza gösterge lambası devreye girer. Direksiyon Kontrol Ünitesi Kontrol ünitesi sonsuz dişli muhafazasına vidalanmış bir kasa içindedir. Titreşimlerin aktarılmaması için bir kauçuk tampon ile bağlanmıştır.

15: Sensörler Şekil 3.16: Direksiyon Döndürme Şeması 53 .Şekil 3.

Yönünü ve şiddetini içeren sinyali kontrol ünitesine gönderir. Şekil 3. Bu da direksiyon dişlisinin daha kolay bir şekilde dönmesine yardımcı olur. Sonuç olarak. sürücü ve motor tarafından aktarılan toplam torktur. Şekil 3.17: Toplam Tork Çizelgesi Sürücü direksiyona uyguladığı torku artırırsa.18: Bir Yönde Konum 54 . Direksiyon dişlisine aktarılan tork. Kontrol ünitesi gerekli olan döndürme desteğini hesaplar. direksiyon moment sensörü kontrol ünitesine daha düşük sinyal gönderir. Elektrik motorunu çalıştırır. elektrik motoru tork desteğini artırır. Kontrol ünitesi elektrik motorunu devreye sokarak tork desteğini azaltır. Tekerlek ayarına bağlı olarak direksiyon sistemi aracın düz doğrultuda gitmesi için çalışacaktır. Direksiyon dişilisi üzerindeki geri toplama momenti sürücünün direksiyona uyguladığı torkun ve tork desteğinin toplamından fazlaysa sistem aracı düz doğrultuda hareket ettirecek şekilde direksiyonu toplayacaktır. Sürücü direksiyona uyguladığı torku azaltırsa burulma çubuğunun burulması azalacaktır.

Kendi Kendine Aktif Hizalama Sürücü dönüş esnasında direksiyonu bırakırsa burulma çubuğu üzerindeki burulma ortadan kalkar. Bu anda elektrik motoru devreden çıkar. Araç hala düz doğrultuda hareket etmiyorsa bu durum direksiyon konum sensörü tarafından algılanır. Sonuç olarak tork desteği ortadan kalkar. Elektrik motoru devreye girer ve direksiyon düz doğrultuya gelecek şekilde döndürülür. Avantajları  İhtiyaca bağlı güç alımı sayesinde yakıt tüketiminin düşürülmesi her durumda optimal direksiyon hissi  Yoldaki girinti ve çıkıntılara karşı daha az duyarlık  Düz sürüş konumunda tekerleklerin aktif bir şekilde sıfırlanmasını sağlamak  Kabin içinde düşük gürültü oluşumu 55 .

Araç kataloguna uygun belirtilen işlem sırasına uygun olarak direksiyon dişli kutusunu takınız. Aracı askıya alınız. Araç için gerekli çamurluk örtülerini örtünüz. Elektrik yardımlı direksiyon dişli kutusunu araç üzerinden sökünüz. Eğer araçta hava yastığı varsa araç kataloğundaki işlem sırasına ve kurallarına dikkat ederek işlemi gerçekleştir Direksiyon simidi ve milinde araç kataloğunda belirlenen kontrolleri yapınız Rotları sökerken uygun çektirme kullanınız. Sürücünün şikayetleri doğrultusunda direksiyon arızasını tespit ediniz. Test sonucu değerlendirmenizi yaparken araç kataloğuna göre değerlendirmenizi yapınız. Direksiyon kutusuna bağlı olan bütün elemanları sökünüz. Lift lastiklerinin aşıntısını kontrol ediniz. Akümülatörün şasi kablosunu çıkarınız. Arızanın başka nedende kaynaklanıp kaynaklanmadığını kontrol ediniz. Ön tekerleklerin bijonlarını uygun anahtar kullanarak sökme işlemini gerçekleştiriniz. Aracı sürücüsüyle birlikte yol testine tabi tutarak arızanın ortaya çıkmasını sağlayacak şartlarda sürünüz. Direksiyon dişli kutusunu takınız.UYGULAMA FAALİYETİ UYG ULAMA FAALİYETİ İşlem basamaklar Öneriler Test sonucu arıza bildirim formunu doldurunuz. Direksiyon sisteminin arızasını teşhis ediniz. Direksiyon simidini ve direksiyon milini sök ve kontrol ediniz. 56 . Araç katalogunu göz önünde bulundurarak gerekli yedek parçaları tespit ediniz. Araç katalogunda belirlenen destek noktalarından aracı kaldırınız. Rotları sök ve kontrol ediniz. Tekerlekleri sökünüz. Rotlarda boşluk kontrolünü yapınız. Sürücünün şikayetlerini dinleyiniz ve değerlendiriniz. Direksiyon kutusuna araç üzerine bağlayan bağlantı elemanlarını sökünüz. Aracı lifte kaldırmadan önce tekerlek bijonlarını gevşetiniz. Onarım için gerekli yedek parçaları belirleyiniz ve temin ediniz. Yangın söndürme cihazını hazır bulundurunuz.

Direksiyon ortalaması yapınız. Araca uygun yeni rot takımlarını araç kataloğuna uygun olarak takınız. Tekerlek bijonlarını katalogda belirlenen değerde sıkınız. Tekerlekleri takınız. Katalogda gösterilen tork değerinde bağlantı elemanlarını sıkma işlemini yapınız. Direksiyon milini ve direksiyon simidini takınız. Araç katalogunda belirlenen işlem sırasına göre direksiyon ortalamasını yapınız. Direksiyon dişli kutusunu araç üzerine takınız. Direksiyon simidini ve milini takarken kablo tesisatına dikkat ediniz. Direksiyon sistemini test ediniz. Araç kataloğunda belirlenen işlem sırasına uyunuz. Rotları takınız. Direksiyon düz konumda iken tekerlekler de düz konumda olmalıdır. Direksiyon sisteminin bakım sonrasında düzgün çalışıp çalışmadığını test sürüşü yaparak kontrol ediniz 57 .Direksiyon dişli kutusunu araç üzerine takınız.

Hall sensörü 5) Direksiyon sisteminde fazla boşluk olmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir? A. direksiyon güç desteği için gereken hidrolik basınç nereden sağlanır? A. Lastiklerin hava basıncı çok yüksektir. C. Sürücü aracı hızlı sürüyor C. Yağ pompasından D. Elektromotorun tahrik ettiği dişli pompadan C. Lastiklerin hava basıncı çok düşüktür D. Araç motorunun tahrik ettiği hidrolik pompadan B. Lastik hava basıncı eşit değil B. Direksiyon konum sensörü B. B. Amortisörler arızalıdır 58 . Lastikler aşınmıştır C. Direksiyon moment sensörü C. Direksiyon moment ve konum sensörü D. Direksiyon mili aşınmıştır D. Viraja hızlı girilmiştir 2)Araç viraj alırken ses yapıyor sebebini yazınız? A.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 1)Sürüş sırasında araç sağa çekiyorsa sebebini yazınız? A. Yaylar yağsız kalmıştır D. Viraja girerken yüksek hızla girilmiştir B. Tekerlekler balanssızdır 3)Elektro hidrolik direksiyonlarda. Rot bağlantıları aşınmıştır. Vantilatör kayışından 4) Elektro mekanik direksiyon sisteminin çalışması için hangi sensörler gereklidir? A.

MODÜL DEĞERLENDİRME MODÜL DEĞERLENDİRME Aşağıdaki işlemlerde kendi çalışmanızı kontrol ediniz. Hedefe ilişkin tüm davranışları kazandığınız taktirde başarılı sayılırsınız. PERFORMANS DEĞERLENDİRME TESTİ GÖZLENECEK DAVRANIŞLAR Sürücünün şikayetlerini dinlediniz mi? Sürücünün şikayetlerini değerlendirdiniz mi? Direksiyon sisteminin arızasını teşhis ettiniz mi? Aracı askıya aldınız mı? Tekerlekleri söktünüz mü? Direksiyon simidini ve direksiyon milini söktünüz mü? Direksiyon simidini ve direksiyon milini kontrol etiniz mi ? Rotları söktünüz mü? Rotları kontrol ettiniz mi? Direksiyon dişli kutusunu söktünüz mü? Direksiyon dişli kutusunu kontrol ettiniz mi? Onarım için gerekli yedek parçaları belirlediniz mi? Onarım için gerekli yedek parçalarını temin ettiniz mi? Direksiyon dişli kutusunu taktınız mı? Direksiyon dişli kutusunu araç üzerine taktınız mı? Hidrolik yardımlı direksiyon dişli kutusunu araç üzerinden söktünüz mü? Hidrolik yardımlı direksiyon dişli kutusunu söktünüz mü? Hidrolik yardımlı direksiyon dişli kutusunu kontrol ettiniz mi? Hidrolik pompayı motor üzerinden söktünüz mü? Hidrolik pompanın kontrollerini yaptınız mı? Onarım için gerekli yedek parçaları belirlediniz mi? Onarım için gerekli yedek parçaları temin ettiniz mi? EVET HAYIR 59 .

Direksiyon dişli kutusunu taktınız mı? Direksiyon dişli kutusunu araç üzerine taktınız mı? Hidrolik pompayı motor üzerine taktınız mı? Elektrik yardımlı direksiyon dişli kutusunu araç üzerinden söktünüz mü? Elektrik yardımlı direksiyon dişli kutusunu söktünüz mü? Elektrik yardımlı direksiyon dişli kutusunu kontrol ettiniz mi? Onarım için gerekli yedek parçaları belirlediniz mi? Onarım için gerekli yedek parçaları temin ettiniz mi? Direksiyon dişli kutusunu taktınız mı? Direksiyon dişli kutusunu araç üzerine taktınız mı? Rotları taktınız mı? Direksiyon milini taktınız mı? Direksiyon direksiyon simidini taktınız mı? Tekerlekleri taktınız mı? Direksiyon ortalaması yaptınız mı? Direksiyon sistemini test ettiniz mi? Yukarıda vermiş olduğunuz cevapların evet olması gerekir. 60 . Hayır olarak cevapladıklarınız faaliyete tekrar dönerek tekrarlayınız.

Şasi Ders Notları. Temel Servis Bilgisi  WOLKSWAGEN. Eğitim Notları  www. İstanbul 2001  STAUDT Wilfried.gazi. Dördüncü Baskı. H. İkinci Baskı. M. T. Teknik ServisEğitimi  TOYOTA.obitet.MEB Yayınları. Yiğit. MEB Yayınları.com  www. Şasi . İstanbul 1996  FİLDİŞ A. Türkmen. Karasu.edu. Motorlu Taşıt Tekniği. İ. Otomotiv Teknolojisinin Temelleri. Muhtar.howstuffworks. Motorculuk Bölümü Şasi İş ve İşlem Yaprakları. Altıncı Baskı.tr 61 . Berispek. MEB Yayınları. Ankara 2000  ANLAŞ İbrahim. 2000  FORD.KAYNAKLAR KAYNAKLAR  ALTIPARMAK Duran.

You're Reading a Free Preview

İndirme
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->