T. C.

SELÇUK ÜN VERS TES SOSYAL B L MLER ENST TÜSÜ TÜRKÇE EĞ T M ANA B L M DALI TÜRKÇE ÖĞRETMENL Ğ B L M DALI

KAVRAM HAR TALARI YÖNTEM YLE MET N ÖĞRET M

YÜKSEK L SANS TEZ

Danışman Prof. Dr. Gönül AYAN

Hazırlayan Ayşegül ŞENAY

KONYA 2007

ÖZET
Bu çalışmada, kavram haritası yöntemi kullanılarak farklı yazı türlerinin ve okuma parçalarının (metinlerin) nasıl öğretilebileceği gösterilmeye çalışılmıştır. Çalışmanın giriş bölümünde; dünyadaki teknolojik gelişme ve bilimsel çalışmaların hızlı olduğundan, bu değişme ve gelişmeleri eğitim alanında yapılacak çalışmalarla takip edebileceğimizden, geçmişten günümüze kadar Türk Eğitim Sistemi’nde, anadilimiz Türkçede ve Türkçenin öğretiminde yapılan değişikliklerden bahsedilmiştir. “Kuramsal açıklamalar ve ilgili araştırmalar” bölümünde ise; yapılandırmacı yaklaşıma göre oluşturulmuş yeni Türkçe Öğretim Programından, kavram haritası tekniğinin ortaya çıkmasını sağlayan anlamlı öğrenme kuramından, metin öğretiminde nelere dikkat edilebileceğinden, Türkçe öğretiminde kullanılabilecek yöntem ve tekniklerden, çalışmamızın asıl konusunu teşkil eden kavram haritalarından ve kavram haritalarıyla ilgili yapılan çalışmalardan bahsedilmiştir. Çalışmanın yöntem bölümünde de; araştırmayı yaparken nerelerden ve hangi kaynaklardan faydalanıldığı hakkında bilgi verilmiştir. “Bulgular” ise bu çalışmanın en önemli bölümüdür. Burada, kavram haritası yöntemiyle farklı edebi türler ve bu türlerle ilgili örnek metinlerin görselleştirilmesi sağlanmıştır. Araştırma için seçilen yazı türlerinin “fikir yazısı” olmasına önem verilmiştir. Olay ağırlıklı yazıların kavram haritaları ile sembolleştirilmesine yer verilmemiştir. Yazı türleriyle ilgili örnek metinler de Yıldırım Yayınlarına ait, Talim ve Terbiye Kurulunca ders kitabı olarak okutulmasına karar verilmiş olan “ lköğretim 7. sınıf Türkçe Ders Kitabı”ndan seçilmiştir. Sonuç ve öneriler bölümünde ise bulgular bölümünde çizilen kavram haritaları hakkında yorumlar yapılarak, önerilerde bulunulmuştur.

Anahtar Kelimeler: Kavram, Kavram Haritası, Anlamlı Öğrenme, Türkçe Öğretimi, Metin

I

ABSTRACT
In this study, we tried to show teaching different writing styles and reading (passages) texts with using the method of concept maps. In the introduction of the study, we told of the speediness of technology development and scientific studies at the world; we can follow these studies and developments with the studies of instruction, also we told of difference about our main language Turkish and teaching Turkish in Turkish Instruction System from past to today. In “Theoretical Explanations and Related Studies”, we told of the new Turkish Teaching Program which is organized to the structural approach, meaning teaching theory which has effect about the technique of concept map, taking care of at text teaching, the method and techniques which can be used in teaching Turkish and the main subject of our study, concept maps and the studies about concept maps. In the method of study, we gave some information about the used sources and the area of study. The chapter of “Discoveries” is most important chapter of this study. Here, we tried to show different literary styles with using concept map and example texts related to these styles. We regarded to the choosen writing styles as a ‘writing of thought’. We did not give place to the writings which are about event, so we did not sembolize them with maps of concept. We choosed the sample texts about the writing styles from Yıldırım Publishing House’s “ lköğretim 7. Sınıf Türkçe Ders Kitabı”, which is settled on as a lesson book from Talim ve Terbiye Kurulu. In conclusion and suggestions we commented about concept maps which is drawn at the chapter of discoveries, and we made some suggestions. Key Words: Concept, Concept Map, Expressive learning, Instruction of Turkish, Text.

II

Ama bütün bu yenilikler geleneksel öğretim metotlarının önüne geçememiştir. ülkemizde yetersiz olmasıdır. Ülkemizde bazı olumsuzluklara rağmen. gelişmeleri takip etmeyen uluslara hakim olurlar. KONYA – 2007 Ayşegül ŞENAY III . MEB'in yapılandırmacı yaklaşım ve bilişsel eğitim stratejilerini benimseyerek hazırladığı yeni Türkçe ders kitaplarında. Ahmet SABAN'a ve maddi manevi desteğini benden hiçbir zaman esirgemeyen aileme teşekkürlerimi bir borç bilirim. Eğitim ve öğretim. Önemli değişiklikleri yakından takip eden uluslar kendilerini yenilerler ve yeniliklere açık olmayan. Ama Türkçe öğretmenlerimizin büyük bir çoğunluğunun da kavram haritaları hakkındaki bilgileri yok denecek kadar azdır.ÖN SÖZ Bilimsel çalışmalar ve teknolojik gelişmeler insanların birbirlerine olan tutumlarını değiştirir. Dr. eğitim ve öğretim sayesinde kazanılmış bilgi. şte bu olumsuzluk. Araştırma süresince yardımlarını esirgemeyen birçok konuda yol gösteren değerli danışman hocam Prof. Özellikle son yıllarda. geçmişten günümüze kadar kalitenin arttırılması yönünde birçok çaba sarf edilmektedir. nsanoğlunun hayatını sürdürebilmesinin temelinde. Bunun sebebi de öğretmenlere yeni ve modern öğretim metotları hakkında yeterince bilgi verilmemesi ve bu yeni yaklaşımlara yönelik çalışmaların. Dr. Umarız ki bu araştırma birçok bilimsel çalışmalara ve öğretmenlerimize ışık tutar. öğretim programlarını yeniden düzenlemiştir. kavram haritaları konusunda araştırma yapmam için beni teşvik eden hocam Doç. deneyim ve davranışlar vardır. Türkçe öğretmenlerimizin hem metinlerin hem de dil bilgisi kavramlarının öğretiminde sürekli geleneksel metotları kullanmalarına sebep olur. modern bir öğretim yöntemi olan "Kavram Haritası" tanımına çokça rastlanılmaktadır. MEB yapılandırmacı yaklaşımı temel alarak. bu teknolojik değişme ve gelişmeleri takip eden iki büyük ve önemli araçlardır. Gönül AYAN'a. şte bu yüzden eğitim ve öğretimde kalitenin arttırılması çok önemlidir.

........4..................... 18 2. Problem Çözme Yöntemi...... 17 2................................... Araştırmanın Amacı .... Örnek Olay ncelemesi ....................... Araştırmanın Önemi ......3........... G R Ş....................4............................................ Tümevarım ve Tümdengelim Yöntemleri ........................10.................................4............................................................... 14 2.......... 14 2..............................................................2.. 7 2.................................................4.......................... 8 2......6..... 5 1............................. 17 2.............4.............. Çözümleme ve Birleşim Yöntemleri ................................... Beyin Fırtınası ........ 1 1.................................1.. 19 IV .............................................................9.......................Ç NDEK LER ÖZET.........I ABSTRACT .... 7 1......................................................................................... 18 2..4............................. Gözlem Tekniği.........4.......... Proje Tekniği ..........1.................................................................................................... Anlatım Yöntemi .....................4....... Tanımlar ..................................................................................... Soru-Cevap Yöntemi ...............................................1............................... 19 2...........................4.......3..................................... Tartışma Yöntemi..3...............................................................4..............................12. Türkçe Öğretiminde Kullanılan Yöntem ve Teknikler ..... Dramatizasyon (Oyunlaştırma) Yöntemi................................................... 15 2.. Türkçe Dersi Yeni Öğretim Programları .......... Gösteri Tekniği.........................4. 6 1......1......................................4.........................5...................... 16 2. Küme Çalışması Yöntemi ........................... II ÖN SÖZ....... Ausubel'in Anlamlı Öğrenme Kuramı..................... 11 2.......................................................... IV ŞEK LLER L STES ........................................4............................................................2............. KURAMSAL AÇIKLAMALAR VE LG L ARAŞTIRMALAR ..............2................................................................................................................................................................................................................................................8.... Problem Durumu ................................... Metin Öğretiminde Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar............... 11 2..4.................4...... III Ç NDEK LER ............................................................... Bilişsel Strateji .........................................................................13.............................................................................................................................4...........................2...............7......... 16 2........ 16 2.....................11.................. VI 1.......... 14 2.... 8 2................................................................................ 10 2..... 19 2.............

.................................... Kavram Haritaları Niçin Kullanılır?.............. Kavram Haritalarının Farklı Yerlerde Kullanılması....... BULGULAR........................... 20 2.....5....6..1..................4................5............. 39 4............... 59 V ....................................... 39 3........................................5. lgili Araştırmalar.......1.................................................5.3...................................................................................5.......................................................5.. 21 2................................................2.............. 26 2............................................................................ 58 KAYNAKLAR .... SONUÇ VE ÖNER LER ..................................................................... Verilerin Analizi........................................................................................................................... YÖNTEM ......... Kavram Nedir? .......6.....5.............1... 20 2........ Veri Toplama Yöntemi..............5......................................... Araştırmanın Örneklemi .................3........ Kavram Haritası Yöntemi................................................................... 28 3......................................... 39 3.............................................................................................. 39 3..............................4............... 24 2...... Kavram Haritalarının Faydaları .......... Kavram Haritalarının Farklı Edebi Türlerde ve Metinlerde Kullanılması ...... 25 2................ Kavram Haritasının Ögeleri ve Çizimi ....................................................................2........................................... 40 5................ 40 4................... 39 3....... Kavram Haritası Nedir? .......................... Araştırmanın Modeli ............ 27 2................2........................

ŞEK LLER L STES

Şekil 4.1: Biyografi Türünün Kavram Haritası ............................................................ 40 Şekil 4.2: "Nasrettin Hoca" Adlı Biyografinin Kavram Haritası................................... 42 Şekil 4.3: Fıkra Türünün Kavram Haritası................................................................... 43 Şekil 4.4: "Kendini Tanı, Mutlu Ol" Adlı Fıkranın Kavram Haritası............................ 45 Şekil 4.5: Deneme Türünün Kavram Haritası .............................................................. 46 Şekil 4.6: "Doğruluk Kaygısı" Adlı Denemenin Kavram Haritası ................................ 48 Şekil 4.7: Makale Türünün Kavram Haritası ............................................................... 49 Şekil 4.8: "Şen Olunuz" Adlı Makalenin Kavram Haritası........................................... 51 Şekil 4.9: Eleştiri( Tenkit) Türünün Kavram Haritası .................................................. 52 Şekil 4.10: "Orhan Kemal'in Öyküleri" Adlı Eleştirinin Kavram Haritası .................... 54 Şekil 4.11: Sohbet(Söyleşi) Türünün Kavram Haritası................................................. 55 Şekil 4.12: "Tatlı Dil" Adlı Söyleşinin Kavram Haritası .............................................. 57

VI

1. G R Ş
Sürekli bir değişim ve gelişim sürecinde olan dünyamız karmaşık ve dinamik bir yapıya sahiptir. Bu karmaşık yapı içindeki canlı cansız tüm varlıklar dünyada tutunabilmek ve var olmalarını devam ettirebilmek için değişmeye ve gelişmeye mahkûmdurlar. Hızla yol alan teknolojinin yanında insanoğlunun da kendini yenilemesi gerekir. Yenilikleri takip etmeyip, çağdaşlaşma yolunda ilerlemeyen devlet ve milletler ya yok olacaklar ya da başka millet ve devletlerin boyunduruğu altında ezileceklerdir. “Tarihi tecrübeler göstermiştir ki, tarihte eğitimli insan gücüne sahip bireylerden meydana gelen toplumlar başarılı olmuş, tespit ettikleri ve ürettikleri politikalar doğrultusunda, siyasette, sanatta, kültürde ve teknolojide yaşadıkları çağın en ileri toplumları olarak tarihe geçmişlerdir.” (Turgut, 2001). “Eğitim, bir toplumun kimlik kazanması ve varlığını devam ettirip güçlendirilmesinde en önemli unsur olarak değerlendirilmektedir.” (Taş, 2003). Değişme ve gelişmenin ilk şartı eğitimden geçer. Eğitim ve öğretim; insanların içinde hapsoldukları tabuları yıkar. Alışkanlıklarından vazgeçemeyen toplumlar, nesiller; eğitim orduları sayesinde yenileşmekle yüz yüze gelmekten korkmazlar. “Rekabete dayalı yeni dünya düzeninde eğitime en fazla yatırım yapan ve eğitilmiş insan gücüne sahip ülkeler avantaj sağlayacaktır” (Turgut, 2000). “Eğitimden beklenen ikinci husus ise, fertlerin birlik duygusunu pekiştirecek, toplum ahengini sağlayacak, ortak değerlere yöneltecek zihniyetin kazandırılmasıdır.” (Taş, 2003). Teknolojinin hızla geliştiği yerde eğitimle öğretimin plan ve programları yerinde sayarsa nesillerimizi medeniyet basamaklarından zirveye taşımamız güçleşir. Bu yüzden okuma, yazma, konuşma ve dinleme becerilerimizi edinmedeki alışkanlıklarımız, öğretmenlerimizin derslerde kullandıkları plan ve programlar, yöntem ve teknikler, araç gereçler, ölçme değerlendirme teknikleri kısacası eğitim öğretime dair her şey teknolojinin gelişme hızı ve niteliğiyle aynı doğrultuda yol almalıdır. Öğretmenlerimizin de yapılacak olan bu yeniliklere göre yetişmesi ve yetiştirmesi lazımdır. Ülkemizde geçmişten günümüze eğitim alanında birçok değişiklik yapılmıştır. Özellikle Osmanlı Döneminden günümüze kadar birçok düzenlemeler yapılmıştır. Osmanlı Devleti’nde eğitime medrese sistemiyle başlanmıştır. Ama

1

cumhuriyetimizin kuruluşuyla birlikte medreseler önemini kaybetmiştir. 1824 yılında ilk kez ilköğretim zorunluluğu getirilmiştir. Tanzimat Döneminde örgün eğitimi ilk kez geniş ölçüde ele alan yasal belge hazırlanmıştır. Hatta “Türk eğitim tarihinde eğitimde düzenleme ve geliştirmeye, en kapsamlı biçimde ilk kez Maarif-i Umumiye Nizamnamesi ile gidilmiştir.” (Akyüz, 1999). Tanzimat döneminde halk eğitimine de önem verilmiş, öğretmen yetiştiren okullar açılmıştır. Meşrutiyet Döneminde ise okul öncesi eğitime büyük önem verilmiş ve kızlar için ilk kez yüksek öğretim kurumu açılmıştır. “Meşrutiyet Döneminin, kısa bir dönem olmasına rağmen, özellikle ortaya atılan fikirler bakımından çok verimli ve yenilikçi bir dönem olduğu görülür. Bu dönem, esas olarak, Cumhuriyet Dönemi eğitimindeki düzenleme ve geliştirmelerin bir çeşit laboratuarını teşkil etmiştir.” (Akyüz, 1999). Cumhuriyet Döneminde ise Milli Eğitim Sisteminde pek çok düzenlemeler yapılmış; eğitimin geliştirilmesinde büyük atılımlar gerçekleştirilmiştir. Eğitim laikleştirilmiş ve demokratikleştirilmiştir. Bütün eğitim programları ve stratejileri Atatürk ilkelerine bağlı bir şekilde oluşturulmuştur. “Oluşturulan politika ve stratejiler ışığında çağımızın seçkin, saygın ve katılımcı birer ortağı olacak bireyleri yetiştirebilmek için; eğitimin tüm alanlarındaki gelişmeleri takip etmek ve uluslar arası standartları yakalamış olmak bir gerekliliktir.” (Çetin ve Gülseren, 2003). Cumhuriyet Döneminde eğitim alanında yapılan önemli değişiklikleri şu şekilde sıralayabiliriz: • 1924 Tevhid-i Tedrisat Kanunu • 1926 Maarif Teşkilatı hakkında kanun • 1928 Latin Harflerinin kabulü • 1931 Türk Tarih Kurumunun kurulması • 1932 Türk Dil Kurumunun kurulması • 1940 Köy Enstitüleri Yasası • 1973 Milli Eğitim Temel Kanunu • 1997 Sekiz Yıllık Kesintisiz lköğretim Kanunu 1990 yılından sonra yürütülen önemli projeler ise şunlardır: Milli Eğitimi Geliştirme Projesi, Temel Eğitim Programı, Toplam Kalite Yönetimi Projesi

2

höşmerim.” (Çetin ve Gülseren. Bunun yanı sıra farklı milletlere ait olan “pizza. bilim. krema.” (Aksan. Bu durumun aksine. hizmette kalitenin artırılmasına kadar birçok alanda benimsediği ve yürüttüğü projelerle diğer kamu kurum ve kuruluşlarına örnek olacak uygulamalar içindedir. Örneğin. yaşayışı. Diller. Bugün ise anlam genişlemesine uğrayıp eş anlamında 3 . suşi…” gibi kelimeler de benimsenmiş ve dilimizi etkilemiştir. Bu zamana kadar yapılan bütün bu değişiklikler Anadil Türkçenin de değişikliğe uğramasına neden olmuştur. 2003).bazı sözcükler kullanılmamakta bazılarının da toplumsal değişikliklerden ötürü sadece anlamları değişmektedir. Örneğin. “Bir ulusun yaşayış biçimi. yoğurt. enderun. öşür. teknik ve sanata katkıları o toplumun diline yansır. gelenekleri. sözcüklerin anlamlarının değişmesinde toplumdaki değişikliklerin önemine eğilmişlerdir. bilimsel. börek…” gibi kelimeleri alıp kullanmaktadırlar. haremağası. 1995: 13). medrese.” (Aksan. çeşitli nitelikleri ve hatta tarih boyunca bu toplumda meydana gelen çeşitli olaylar üzerinde hiçbir bilgimiz olmasa. sonra anlam daralmasına uğrayıp sadece kadınlar için kullanılmıştır. Aslında sadece Türkçe değil dünyadaki bütün büyük diller birbirleriyle etkileşim içinde oldukları için sürekli bir değişim ve gelişim içindedirler. gelenekleri. inançları. tophane…” gibi kelimeler önemli kültürel. yabancı uluslar da bizden “kebap. “imambayıldı. ticari ve bilimsel değişikliklerden dolayı bugün kullanılmamaktadırlar.“MEB özellikle son yıllarda insan kaynakları yönetiminden. ayran. hamburger. dünya görüşü. “Ünlü Fransız dil bilimcisi Antoine Meıllet ve onun görüşünü paylaşan bilginler dili. 1995: 64). kültürel. teknik ve siyasi alanlardaki ve eğitim öğretim alanlarındaki değişimlerden ötürü de sürekli bir değişim ve gelişim içindedirler. sarma. “Bir toplumun pek çok özellikleri. dünya görüşü. iktisadi koşulların etkisine.” (Aksan. poğaça…” gibi kelimeler Türk toplumunun mutfak kültürüne ait kelimelerdir. “Karı” kelimesi eskiden hem erkek hem de kadın ihtiyarlar için kullanılmış. “eğlenmek” kelimesi günümüzde “hoşça vakit geçirmek” anlamında kullanılırken Eski Türkçede “durmak” anlamında kullanılmıştır. bu dilin söz varlığının. inançları. toplumsal yapının oluşturduğu değişik katmanların bileşimi olarak görmüşler. yaşam felsefesi. dilde yaşam biçiminin. Bizim toplumumuzda da –yukarıda verdiğimiz örneklerde de görüldüğü gibi. söz hazinesinin derinliğine inerek bütün bu konularda çok değerli bilgiler ve güvenilir ipuçları edinebiliriz. Osmanlı Devleti zamanında kullanılan “sekban-ı cedit. yalnızca dilbilim incelemeleriyle. 1995: 65). Örneğin.

araçlarını. edebi zevk uyandırma. gramer öğretimi… gibi konular Arap harflerine göre düzenlenmiştir. Örneğin. 2006: 13). kahraman” anlamında kullanılmaya başlamıştır. Cumhuriyet’in ilanından bu yana birinci kademe için ilkokul.” (Aksan. amaçlarını ve nasıl düzenleneceğini kapsayan bir bütündür. “Bir toplumun bir evresiyle ilgili metinleri ele alarak o ulusun o evredeki kültürünü. 1926 lk Mektep Türkçe Müfredat Programında anlama ve anlatım becerilerinin. düşman” anlamında kullanılırken 15. stanbul Türkçesini yaygınlaştırma gibi hedefler görülmektedir. yiğit. eğitim ve öğretimin içeriğini. 1982 Anayasası ile birçok değişiklikler yapılmıştır. Yabız> yavuz kelimesi eskiden “kötü. eğitimin istenilen hedefe ulaşmasında ön koşuldur. 1924 Lise Birinci Devre Müfredat Programında “kıraat” derslerinde ilk sınıflardaki öğrencilerin basit konulu küçük hikâye. sürekli taze ve canlı kalmalıdır. fena. 1 Kasım 1928 tarihinde Latin Alfabesinin kabulüyle Türkçe programı da yeniden düzenlenmiştir. Bütün bu değişim ve gelişim süreçleri içerisinde dil değişmez ve gelişmezse. fıkra… gibi türlerle farklı konuları daha sonraki sınıflarda da uzun makaleleri anlayabilecekleri vurgulanmıştır. Günümüzde ise ilkokul ve ortaokul (yani birinci ve ikinci kademeler) birleştirilerek zorunlu temel eğitimin süresi sekiz yıla çıkarılmıştır. 2006: 2). toplumsal değişmelerini bugün aydınlatabiliriz. Gerek eğitim öğretim alanında gerekse Türkçede meydana gelen değişiklikler Türkçe öğretiminin de bazı değişikliklere uğramasına neden olmuştur. 1995: 13). Programlar.” (Özbay. ikinci kademe için de ortaokul ifadeleri kullanılmıştır.” (Özbay.da kullanılmaktadır. Tabii bütün bu değişiklikler Türkçe öğretimi programlarına da yansımıştır. Okuma. Bugünkü Türkçe eğitim ve öğretimiyle ilgili kanun ve yönetmeliklerin temelinde de 1982 Anayasası vardır. 4 . ezber çalışmaları. yüzyıldan sonra anlam iyileşmesine uğrayıp “iyi. kelime öğretimi. lk Türkçe Öğretim Programı 1924 yılında yayınlanmıştır. Fakat eski programın “tahrir. “Program. “Dil. kıraat ve gramer” bölümleri değiştirilmemiştir. kelime hazinesinin geliştirilmesi. yapılan yenilikler ve geçmişteki olaylar nesillere aktarılamaz. kültür ve medeniyetin gelişiminden insanların günlük hayatındaki problemlerinin çözümüne kadar her alanda önemli fonksiyonlara sahip bir iletişim aracıdır. Türkçe programları da günümüz gelişmelerini takip ederek kendini yenilemeli.

Bu bilgi doğru olmakla beraber Türkçe öğretimi için yetersizdir. Çünkü Türkçe öğretiminde en çok kullanılan araç-gereçler yazılı olanları yani metinlerdir. 2006: 170). 2006: 169). 5 . Bu sebepledir ki eğitim teknolojisinin kullanılmasında da metne. Ama hiçbir zaman bu değişiklik ve yenilikler metinlere ve metinlerin öğretimine verilen önemi değiştirmemiştir. ilköğretim ikinci kademenin 6. 1949 Ortaokul Türkçe Programında. 1981 Temel Eğitim Okulları Türkçe Eğitim Programı önceki Türkçe programlarına göre daha detaylı ve planlıdır. “Türkçe öğretimi büyük ölçüde kitaplara dolayısıyla da metinlere dayalıdır. 2004 ve 2005 lköğretim Türkçe Dersi Öğretim Programları her türlü etkinlikte öğrenciyi merkeze alan ve “yapılandırmacı yaklaşımın” benimsendiği programlardır. lköğretim birinci kademede 2005. inceleyerek yazmanın hatta örnek okumalardan hareket edersek dinleme eğitiminin dahi ana malzemesi ders kitaplarıdır. dilbilgisi ve Atatürkçülük konularına da önem verilmiştir. Bilakis Türkçe öğretiminde en çok kullanılan araç-gereç olarak metinler her zaman yerini ve önemini korumuştur. Metinlerden hareket ederek okuma alışkanlığının. Araştırmalar bütün duyu organlarına hitap eden araç-gereçlerin eğitim ortamlarında çok büyük öneme sahip olduğunu gösterir. okuma. dolayısıyla kitaplara htiyaç duyulmaktadır. Çünkü okumanın. “Türkçe öğretimi ulusumuzun ve bütün insanlığın duygu ve düşünce ürünlerine dayalı olarak yürütülür. dil bilincinin öğrencilere kazandırılabileceği söylenmiştir. Bu programda metin çalışmaları.” (Özbay. 1. gazete okuma alışkanlığı kazandırma gibi çalışmalara da yer verilmiştir. farklı esrelerle bol çalışma yaptırma.” (Özbay. konuşma ve yazmanın üzerinde daha çok yoğunlaşmıştır. Dört temel dil becerisi olan dinleme.1.1936 lkokul Türkçe Programında yan fikirleri kavratma. sınıfında da 2006 yılından itibaren uygulanmaya başlamıştır. Bu ürünler de en geniş ölçüde kitapta bulunur. Problem Durumu Giriş bölümünde görüldüğü gibi gerek birinci kademe gerekse ikinci kademe Türkçe Öğretim Programları sürekli değişmiş ve yenilenmiştir. milli duyguların. dört temel dil becerisi üzerinde durulmuştur.

Araştırma. 1. milli kültürümüzü nesillere en iyi şekilde aktaranlar da yine kitaplardır. kurallarını öğrenmeleri ve Türk dilini en güzel şekilde kullanmaları sağlanır. makale. Bu yüzden öğretmen ve öğrencilerimizin 6 .” (Özbay. tiyatro. Öğrencinin zihninde.Ders kitaplarının haricinde. onlarda var olan düşünceleri öğrencilere en iyi şekilde aktarmakta önemlidir. Araştırmanın Önemi Gelişmiş ülkelerde uzun süredir kullanılmakta olan yeni öğretim metotları ülkemizde daha yeni kullanılmaya başlamıştır. şte bu çalışma ilköğretim ikinci kademe Türkçe derslerinde okutulan metinlerin öğretimiyle ilgili kavram yanılgılarının giderilmesine yönelik bir çalışmadır. Türkçenin inceliklerini. Öğrencilerin kendi kültürleriyle ve evrensel kültürle karşılaşmaları da kitaplardaki metinler sayesinde gerçekleşir. öykü gibi hem olay ağırlıklı yazılar hem de fikir yazıları çocukların ufkunu genişletir. Bu yanılgıları önlemek ve öğrencilerin derse aktif bir biçimde katılmalarını sağlamak için anlamlı öğrenmeyi sağlayan yeni öğretim metotları kullanılmalıdır. güzelliklerini görmeleri. metindeki düşünce ve kavramlarla ilgili bir yanılgı meydana gelirse bunu telafi etmek çok zor olur.3. “Kitaplarda bulunan metinler vasıtasıyla öğrencilerin. başvurma kitapları ve hikâye. Hayal gücü gelişmiş çocuğun anlatım gücü de gelişir. Araştırmanın Amacı Türkçe derslerinde metinlerin öğretilmesi sırasında kavram yanılgılarının oluşmasındaki sebep. Kavram Haritaları. Millet ve vatan sevgisini. bütün yenilikleri takip edebilme fırsatı bulurlar. Bu araştırmada da “Türkçe derslerinde metinlerin öğretiminde kavram haritası tekniğinin kullanılıp kullanılamayacağı” araştırılmıştır. 1. öğrencilerin zihinsel becerilerini kullanmalarını sağlayan kavram haritası tekniğini hem Türk Eğitim Sistemine tanıtmak hem de metinlerin öğretilmesinde kullanılabileceğini göstermek amacıyla da yapılmıştır. Kitaplar ve kitaplardaki metinler bu kadar önemli ise. deneme. Ayrıca öğrenciler okudukları kitaplar sayesinde hızla gelişen ve değişen dünyanın gerisinde kalmaz. hayal güçlerinin gelişmesini sağlar. öğretmenlerin metinlere uygun öğretim yöntem ve teknikleri bilmemesinden ve kullanamamasından kaynaklanır. roman.2. 2006: 171). hatalı kavramların oluşmasını önlemede ve öğrencinin zihnine önceden yerleşmiş kavram yanılgılarının giderilmesinde etkili bir yöntemdir.

eğitim ortamları. konular. Kavram Haritası: Bir ana kavram ile bu ana kavrama bağlı olan diğer alt kavramların arasında bağlantıların kurulduğu ve birbirleriyle iletişimlerinin gösterildiği grafiksel yapılardır. ölçme ve değerlendirme gibi unsurları kapsayan bir bütündür” (Özbay. Metin: “Bir kitabın içindeki kısımlardan ya da başlı başına tek bir konu. 7 .4. şte bu araştırmanın. 2006: 15). yöntem. 2006: 203). fiziki imkanlar. hem Türkçe öğretmenlerine hem de öğrencilerimize bir faydası olacağı düşünüldüğü için bu çalışma önemlidir. 1. Tanımlar Anlamlı Öğrenme: “Gerçekleşen her yeni öğrenmenin önceden öğretilmiş bilgilerle anlamlı bir şekilde bütünleşmesiyle oluşan öğrenmedir” (Kabaca. ders araçları. Öğretim Programı: “Eğitim programında gösterilen kazanımların gerçekleşebilmesi için gerekli olan öğretmen. makale veya birkaç paragraftan oluşan ve bir ana fikre sahip olan yazılardır” (Akyol. teknik. 2002: 7).bu yeni metotlar hakkındaki bilgileri yok denecek kadar azdır.

Bu yaklaşımlara göre amaç. 2005-a: 14). inceleyen. 2005-a: 16-17): 1) Dinleme. • • • bir toplum meydana getirmektir. yazma. anlayan. iletişim kuran. temel beceriler ve öğrenme alanlarından oluşmaktadır. araştıran. sınıflama. üreten ve geleceğine yön veren bireylerden oluşan yorumlayan. gelişim düzeyini dikkate almak. Bilgi teknolojilerini kullanan.1. Kendini ifade eden. genel amaçlar. çevresiyle uyumlu. sorgulayan. girişimci ve sorun çözen. şartlandırmaya duyarlı. Bilimsel düşünen.” (MEB. Programın yaklaşımı ise şu şekildedir: “Türkçe Dersi Öğretim Programı’nda yapılandırıcı yaklaşım merkeze alınmakla birlikte. görsel okuma ve görsel sunu becerilerini geliştirmek. eleştiren. sıralama. Şimdi bu yeni programların bazı kısımlarını yakından inceleyelim: Türkçe dersi öğretim programının vizyonu şu şekildedir: • • • Türkçe’yi doğru ve etkili kullanan. 2) Türkçeyi sevmelerini. Önemli olan öğrencinin derse katılımını ve öğretmenin öğrenciye yön gösteren bir rehber olmasını sağlamaktır. tahmin etme. çoklu zekâ ve öğrenci merkezli öğrenme gibi çeşitli eğitim yaklaşımlarından da yararlanılmıştır. okuma. doğru ve etkili kullanmalarını sağlamak. eleştirme. ilköğretim ikinci kademenin 6. konuşma. iş birliği yapan. Birinci kademe öğrencilerinin kazanmaları gereken temel beceriler şu şekilde açıklanmaktadır (MEB. Haklarını ve sorumluluklarını bilen. etkili iletişim kurmasını sağlamaktır. 8 . öğrencinin öğrenme sürecinde ön bilgilerini harekete geçirmek. sorgulama. ilköğretim birinci kademede 2005. Programın yapısı. Türkçe Dersi Yeni Öğretim Programları Giriş bölümünde Türkçe Öğretim Programları’nın. ilişki kurma.2. analiz-sentez yapma ve değerlendirme gibi zihinsel becerilerini geliştirmek. sınıfında da 2006 yılından itibaren uygulanmaya başladığını söylemiştik. KURAMSAL AÇIKLAMALAR VE LG L ARAŞTIRMALAR 2. Okumaktan ve öğrenmekten zevk alan. 3) Zihinsel gelişimlerine uygun olarak anlama.

lköğretim ikinci kademe için hazırlanan öğretim programında ise temel yaklaşım şu şekilde açıklanmıştır: “Türkçe Dersi Öğretim Programı’nda öğrencilerin kazanımlar ve etkinlikler yoluyla dinleme/izleme. keşfetme. dil sevgisi ve bilinci kazanarak öğrenme sürecinde daha verimli olacak. eleştirme ve yorumlamayı alışkanlık haline getiren. manevi. 12) Yazılı ve sözlü ürünlerle Türk ve dünya kültürünü tanımalarını sağlamak. yapıcı. kendini ifade etme. 10) Kişisel. durum ve bilgileri kendi birikimlerinden hareketle araştırma. okuma. her sınıf için ayrı ayrı düzenlenen bu öğrenme alanları ve Atatürkçülük konularıyla ilgili etkinlik. 11) Milli. tarihi. kültürel. 9 . güzel ve etkili kullanmaları hedeflenmektedir. çevresiyle uyumlu. yorumlama ve zihninde yapılandırma becerilerini geliştirmek. eleştirel ve yaratıcı düşünen. dinleme. kazanım tabloları ve açıklamalar yer almaktadır. Programın yapısında yer alan öğrenme alanları ise. estetik ve sanatsal değerlere önem vermelerini sağlamak.4) Metinler arası düşünme becerilerini geliştirerek söz varlığını zenginleştirmek. iletişim kurma. eleştirel ve yaratıcı düşünme. 9) Kitle iletişim araçlarıyla verilen mesajları sorgulama becerilerini geliştirmek. Bu bölümde özellikle "ses temelli cümle yöntemi" ve "bitişik eğik yazı" üzerinde durulmuştur. konuşma. bilgiyi kullanma ve üretme becerilerini geliştirmek. sosyal. Yeni programda. konuşma. sorumluluk üstlenen. sorgulama. 13) Okuma ve yazma sevgisi ile alışkanlığını kazanmalarını sağlamaktır. 7) Bilgiye ulaşma. girişimci. iş birliği yapma. Böylece öğrenciler. ahlaki. olay. sosyal. kendinden önceki programlardan farklıdır. dilimizin imkân ve zenginliklerinin farkına vararak Türkçeyi doğru. duygu. 6) Bilgiyi araştırma. izlediklerini ve okuduklarını anlayan. 5) Bilimsel. Program bu yönüyle. metinler arası anlam kurma ve öğrenme becerilerini geliştirmek. ekonomik ve politik yönlerden gelişmelerini sağlamak. milli duygu ve düşüncelerini güçlendirmek. kendilerini hayata ve geleceğe hazırlayacak birikimi edineceklerdir. 8) Bilgi teknolojilerini kullanarak okuma. görsel okuma ve görsel sunudur. Türkçe Dersi Öğretim Programı’yla dinlediklerini. problem çözme ve girişimcilik gibi temel becerilerini geliştirmek. kültürel. lköğretim birinci kademe için hazırlanan Türkçe Programı’nda "ilkokuma yazma" adı altında önemli bir bölüm yer almaktadır. işleniş örnekleri. yazma. düşünce ve hayallerini anlatan. okuma. yazma becerilerini geliştirmeleri.

motivasyonun sürekli olarak desteklenmesi gerekir. Ayrıca Atatürkçülük bütün sınıflarda zorunlu tema olarak yer almıştır. mecaz. öğrencinin derse etkin olarak katılmasının sağlanması.” (MEB. öğrenmeöğretme etkinliklerinde öğrencinin gelişim düzeyinin dikkate alınmasını. öğrenme sürecinde öğrencinin birikim ve deneylerinden hareketle sorunlara çözümler üretmesini. etkinlik örnekleri ve açıklamalar birinci kademede her sınıf için ayrı ayrı düzenlenmiş olmasına rağmen ikinci kademe programında bütün sınıflar için ortak olarak düzenlenmiştir. daha uzun süreli ve anlamlı öğrenmeyi gerçekleştirmek için bu olumsuz duruma müdahale ederek yeni arayışlara yönelmişlerdir. Bilişsel stratejiyi savunanlar. Türkçe Programları öğretim etkinliklerinin. bu yeni arayışlar sayesinde gündeme gelmiştir. 10 . Eski programlarda durum tam tersiydi. Bu yaklaşımın temel hedefi. sınıflama. ileri düzenleyici. öğrenci ise pasif konumdaydı. 2. dolayısıyla değerlendirmede öğretim sürecindeki gelişimin de önemli olduğu benimsenmiştir. ders kitabı ve öğrenci çalışma kitabı olarak üç ayrı kitapla yürütüldüğü de görülmektedir. öğrendiklerini aşamalı bir biçimde inşa etmesidir.estetik zevk kazanmış ve milli değerlere duyarlı bireyler yetiştirilmesi amaçlanmıştır. öğrencinin öğretmen rehberliğinde. hatırlatıcı ve kavram haritalama gibi önemli stratejiler. öğretmen ise sadece öğrenciye yön gösteren rehber olmuştur. çerçeveleme. modern eğitim anlayışlarının yanında klasik eğitim anlayışına da devam edilmiştir. Türkçe öğretiminin daha verimli olabilmesi için. Tezimizin asıl konusu olan kavram haritaları yöntemini daha iyi anlayabilmek için Ausubel'in anlamlı öğrenme kuramını inceleyelim. 2005-b: 3) lköğretim ikinci kademe için hazırlanan öğrenme alanları ise birinci kademeninkinden farklıdır. grup çalışmalarına katılması. Öğretmen aktif. Bilişsel Strateji Yukarıda bahsettiğimiz yeni programda görüldüğü gibi bütün etkinliklerde öğrenci merkeze alınmış. kinci kademe Türkçe Programı’nda "görsel okuma ve görsel sunu" yerine "dil bilgisi" öğrenme alanı görülmektedir. sahneleme. Türkçe Dersi Öğretim Programı’nda yaklaşım olarak. Ausubel'de bu yeni arayışlara yönelen ve bilişsel stratejiyi savunanlardan biridir. Kazanım.2. öğretmen kılavuz kitabı. Bu pasif dinleyicilik. Zihinsel canlandırma. etkili iletişim kurması. öğrencilerin derse olan tutumlarını olumsuz yönde etkilemekte ve onları ezberciliğe sevk etmekteydi. Bu yeni.

Novak. Buluş yoluyla ezbere öğrenmede. Bütün bu yeniliklerin yapılmasındaki amaç. Ausubel bu iki öğrenmeyi de buluş yoluyla ve sunuş yoluyla öğrenme olmak üzere iki farklı açıdan ele almıştır. Dikkat edilirse.1. öğrenci kavramları kendi bularak belleğine işler. Buluş (araştırma) yoluyla anlamlı öğrenmede. * Klasik eğitim anlayışlarının yanında yeni ve modern eğitim anlayışlarının gündeme geldiğinden. * Türkçe dersinin yeni öğretim programından. * Bilişsel stratejiden * Öğrenciyi merkeze alıp.2. Türkçe derslerinde kaliteyi daha fazla arttırmak sadece öğrenciyi aktif hale getirip derse daha iyi adapte olmalarını sağlamakla yeterli olmaz. 2. Sunuş yoluyla ezbere öğrenmede ise.2. Ama yeni bilgilerin öncekilerle ilişkilendirilmesi yöntemi bilgiyi kalıcı kılar. kısa sürede unutulur. Metin Öğretiminde Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar Yukarıda. Dikkat edilmesi gereken diğer önemli bir husus da öğrencinin gelişim düzeyini dikkate almaktır. öğrenci kendi bulduğu kavramları daha önceki sahip olduğu kavramlarla anlamlı bir şekilde ilişkilendirerek öğrenir. öğrenci öğretmenin sunduğu kavramları belleğine işler. öğretmenin sunduğu kavramları daha önceki sahip olduğu kavramlarla anlamlı bir şekilde ilişkilendirerek öğrenir.3. 11 . önceki bilgi ve kavramların yeni bilgi ve kavramlarla ilişkilendirilmesi. aktif kılan ve öğrencinin ön bilgilerini harekete geçirip yeni bilgilerle ilişkilendirmesini sağlayan anlamlı öğrenme kuramından bahsedilmiştir. Ausubel'e göre ezbere öğrenme ve anlamlı öğrenme olmak üzere iki tür öğrenme vardır. öğrenme daha sağlıklı bir şekilde gerçekleşir. Ausubel’in Anlamlı Öğrenme Kuramı Bilişsel stratejiye dayalı bir şekilde geliştirilen bir kuramdır. ezbere öğrenme ve anlamlı öğrenme arasındaki önemli bir farktır. Ezber yoluyla öğrenilen bilgiler kalıcı değildir. Sunuş yoluyla anlamlı öğrenmede ise. eğitim ve öğretimin kalitesinin arttırılmasıdır. Ausubel'in bu kuramından yola çıkarak ve yeni kavramların mevcut kavramlarla nasıl ilişkilendirilebileceğini düşünerek kavram haritalarını oluşturmuştur.

Öğrenciye ağır gelen metinler. “Öğrencinin gelişim aşamalarının dikkate alınmadan yapıldığı eğitim öğretim faaliyetleri. Çocuk bu konuda doğrudan öğretim ihtiyacı içerisindedir. Çok basit metinler ise. anlatımı öğrenciye uygun olmalıdır.” (Akyol. 2006: 2). Çünkü yazılı anlatımın kendine ait kuralları vardır. Ayrıca metinleri okurken hangi hususlara dikkat edilmesi gerektiği. Somut işlemler dönemindeki bir çocuğa soyut işlemlerden bahsetmek yanlış olur. anlayarak okumaktır. Anlamadan yapılan bir okuma çalışması hiçbir fayda vermez. öğrencilerin ilgilerinin dağılmasına sebep olur. Öğrenci seviyesine uygun olarak seçilen konu ve metinler yine öğrencinin gelişim aşamaları dikkate alınarak verilmelidir. Durum böyleyken okullarımızda yapılacak okuma çalışmaları da öğrencilerimizin doğru ve anlamlı okuma becerisini geliştirecek nitelikte olmalıdır. bir sağlık raporu. modern ve demokratik toplumda yaşamanın bir gereğidir. Zaten Türkçe derslerinde de yazılı bir metni anlatmaya büyük özen gösterilmektedir. yapılarından dolayı hikâye etmeye dayalı metinlerden daha zordur. akıcı bir biçimde ve uygun yöntemleri kullanarak okuyabilmeleri. öğrencilerin günlük hayatlarında karşılaştıkları metinleri doğru. Bu metinleri okuyarak anlama. öğrenmeyi zorlaştırır. bir ders aracı insanın günlük hayatta karşılaşabileceği okuma unsurlarıdır. makale. 2006: 85).” (Özbay. O yüzden öğrencilerin seviye ve ilgilerine uygun farklı türlerden metinler seçilmelidir. bir mahkeme kararı. 2006: 160). okuduklarını değerlendirip eleştirel bir bakış açısıyla 12 . bir eser içindeki fikir yapısı ya da olay kurgusu ve çözülmesi gereken düğüm noktaları öğretmenler tarafından gösterilmelidir. kalıcı davranış değişikliği meydana getiremez.” (Özbay. bir hikâye-roman. Türkçe derslerinde de olay ağırlıklı yazılar yani hikâye. fıkra gibi türler ise daha ileride okutulmalıdır. Önemli olan metni okumak değil. “Bilgi vermeye dayalı metinlerin öğretimi ve anlaşılması. Derslerde anlatılacak konunun ya da kitaplardaki metinlerin öğrenci seviyesine uygun olması gerekir. fikir yazıları yani deneme. Bir reklam. “Türkçe Öğretim Programında da okuma becerisiyle. karmaşıktır. bir şiir. Bu metinler bazen kişiyi hiç ilgilendirmeyen unsurları içerebildiği gibi bazen de hayati öneme sahip unsurlar içerebilir. “Günlük yaşamın her evresinde insanlar birçok metinle karşı karşıyadır. Bu yüzden metinlerin dili. roman. öykü gibi türler daha küçük yaşlarda.

13 . kelime ile kavramların ne anlam ifade ettiklerini ve yardımcı ana fikirleri bulmada ve bunların yardımıyla ana fikrin nasıl tespit edileceğinde öğrencilere yardımcı olmalıdır.yorumlayabilmeleri ve okumayı bir alışkanlık haline getirebilmeleri amaçlanmış ve zengin bir kazanım listesinin verilmiştir. * Göz atarak okuma. Öğretmenler de bir metni işlerken. Bunların kullanıldığı ön çalışma (hazırlık çalışması) sayesinde de öğrenciler metne hazır hale gelirler. Öğretmenler. yardımcı fikir ve ana fikrin ne olabileceğinin gösterilmesi isteniyorsa yeni yöntem ve tekniklerden de faydalanmak gerekir. Eğer bu verimin daha da artırılması. 2006:5). * Not alarak okuma. * Hızlı okuma… gibi okuma türleriyle Türkçe derslerinin daha verimli geçmesini sağlarlar. görsel ve işitsel araçlar kullanılabilir. testler ve * Sesli okuma. çalışma kâğıtları. çalışma kâğıtları. görsel ve işitsel araçlar. Türkçe derslerinde en çok kullanılan yöntem ve teknikler şunlardır: * Anlatım Yöntemi * Soru Cevap Yöntemi * Tartışma Yöntemi * Çözümleme ve Birleşim Yöntemleri * Tümevarım ve Tümdengelim Yöntemleri * Dramatizasyon Yöntemi * Gösteri Tekniği * Küme Çalışması Yöntemi * Gözlem Tekniği * Proje Tekniği * Problem Çözme Yöntemi * Beyin Fırtınası Tekniği * Örnek Olay ncelemesi Yöntemi * Kavram Haritaları Yöntemi Sadece metin işlenirken değil öğrenci metinle karşılaştırılmadan önce de yukarıda saydığımız yöntem ve teknikler. kelime ve kavramların ne anlama geldiğinin bilinmesi. projeler. * Sessiz okuma.” (Özbay. projeler. * Özetleyerek okuma.

Öğretmenin.4. derslerde daha da etkin hale getirmek isterlerse anlatma yöntemine farklı yöntem ve teknikler ilave ederek dersi anlatmalıdırlar. öğrenciler önceden konuya hazırlık yaparak da gelir. öğrencileri derse karşı daha fazla motive etmek. Kaliteli sorular. Bu yöntemin sadece dinleme becerisini değil konuşma becerisini de geliştirmeye katkısı vardır. öğrencilerin düşüncelerini harekete geçirip konuşmalarını sağlamaktır. Fakat öğrenci yanlış cevap verirse öğrencinin kendine güveni azalır. Türkçe Öğretiminde Kullanılan Yöntem ve Teknikler Şimdi yukarıda saydığımız yöntem ve teknikleri ayrıntılarıyla inceleyelim. Öğretmenler anlatma yöntemini kullanırken jest ve mimiklerine özen gösterip çeşitli araç gereç kullanmalı ve ses tonunu ayarlamalıdır. soruları öğrenciler de sorabilir. Soruları sadece öğretmen sorar diye bir kural yoktur. Anlatım Yöntemi Konunun.2. ilgi ve ihtiyaçlarını dile getiremez. 14 . Hem öğrencilere soru sorma imkânı verilirse. Yani öğretmenin merkezde çok bulunduğu bir yöntemdir. Anlatma Yöntemi sayesinde öğrencilerin iyi bir dinleyici olabileceklerini az önce söylemiştik. Hangi sorunun ne zaman sorulabileceği öğretmen tarafından ayarlanmalıdır. Ama yine de anlatma her zaman geçerliliğini koruyabilecek ve vazgeçilemeyecek yöntemlerdendir. konu hakkında öğrencilere sorduğu birtakım sorulardan ve öğrencilerin verdiği cevaplardan oluşur. Böylece öğrenciler konuya daha iyi yoğunlaşır. Fakat her konuda bu yöntem kullanılırsa ders öğrenci için sıkıcı hale gelir. Bunlar soru cevap yönteminin olumsuz yönleridir. öğretmen tarafından anlatılıp açıklandığı yöntemdir. Anlatma yönteminin sıkıcılığını gidermek için kullanılabilecek en elverişli yöntemdir. Ayrıca zaman kaybına da neden olur. öğrencilerin daha yaratıcı olmalarına olanak sağlar.4.4. 2. Bu yöntemde önemli olan öğrenciden doğru cevabı almak değil.1. çok değişik ortamlarda kullanılabilen bu yöntem en eski yöntemdir. Anlatma yöntemi sayesinde öğrenciler iyi bir dinleyici olurlar. Sadece derslerde değil. Öğretmenler. Soru Cevap Yöntemi Öğretim yöntemleri arasında en çok kullanılan yöntemdir. ayrıca birçok konuda bilgi sahibi de olurlar. 2.2. Öğrenci pasif konumda kaldığı için günümüz eğitim anlayışına ters düşmektedir. Doğru ve güzel konuşan bir öğretmen öğrenci için iyi bir model olacaktır.

metin çalışmalarında ise metni giriş. Bu yöntemin birçok çeşidi vardır. 2. panel ve forumdur. Yalnız bütün bir ders saati boyunca soru cevap yönteminin kullanılması dersi sıkıcı hale getirir. dinleme. * başkalarını saygıyla dinlemeyi öğrenmeleri açısından etkili bir metottur. * öğrencilerin fikir üretmeleri. * konuyla ilgili araştırma ve incelemeler yapmaları. Türkçe derslerinde genellikle gruplar arasında yapılır. * konular arasında bağlantı kurmaları. seminer. Ayrıca bu yöntem öğretmene sürekli geribildirim sağlar. Tartışma yönteminde dikkat edilmesi gereken iki önemli husus vardır. * fikir alış verişinde bulunmaları. Tartışma Yöntemi Kişilerin birbirlerini dinleyip eleştirdikleri ve kendi görüşlerini savundukları yöntemdir. Dilbilgisi çalışmalarında örneğin cümleleri öğelerine ayırırken. sonuç bölümlerine ayırırken ya da ana düşünce ve 15 . Gruplar belli bir metin veya dilbilgisi konuları üzerinde fikir üretip konuyu derinlemesine incelerler. konuşma. * çeşitli çözüm yolları aramaları.4. Tartışma. Bunlardan ilki.4.4. tartışma ve düşünme yeteneklerinin gelişmesine yardım eder.3. Tartışma. Kişiler dememizin sebebi de bu yöntemin iki veya ikiden fazla kişiyle yapılmasıdır. Tartışma yetenekleri gelişen öğrencilerle birlikte sınıf içi etkileşimde artar. tartışmaya başlamadan önce öğretmen ve öğrencilerin iyi bir ön hazırlık yapması. Fakat en önemlileri Büyük grup tartışması. Herhangi bir olay veya konuyla ilgili düşünceler arasında bağlantı kurup neden sonuç ilişkilerinin ortaya konulması işi bu yöntemlerin birlikte kullanılmasıyla gerçekleşir. Bunlar da soru cevap yönteminin olumlu taraflarıdır. münazara. Birleşim ise çözümlemenin tam tersidir. 2. gelişme. ikincisi ise grup üyeleri arasında iyi bir görev dağılımı yapıp herkesin aktif olmasıdır.Soru cevap yöntemi öğrencilerin derse ilgisini artırır. * bilgilerini pekiştirmeleri. Bu yüzden diğer yöntemlerle beraber kullanılması daha iyi olacaktır. Çözümleme ve Birleşim Yöntemleri Bütünü oluşturan parçaların birbirinden ayrılması işine çözümleme denir.

Dramatizasyon yöntemi birçok duyu organına hitap ettiği için en etkili yöntemlerden biri olarak görünür. çocuklarda belli bir bakış açısının oluşmasında çözümleme yönteminin büyük katkısı vardır.” (Özbay. farklı farklı cümlelerde zamirleri gösteren bir öğretmen belli bir süre sonra çocuğun zamirler hakkında bir genellemeye varmasına yardım etmiş olur. Bu iki yöntem de öğrenciyi gözlem. bir yazıyla ilgili genellemelere gitme becerilerinin gelişmesinde.yardımcı düşünceleri bulurken çözümleme yönteminden faydalanılır.6. deney ve araştırma yapmaya yönelttiği için özgün. Böylece mantıklı ve bilimsel düşünen çocuk ezbercilikten kurtulmuş olur. Akıl yürütme becerisi gelişen çocuğun düşünceleri de zenginleşir. sadece dilbilgisi konularında değil herhangi bir tiyatro eseri. bilimsel düşüncelerin gelişmesine katkıda bulunur. 2. "Tümevarım ve tümdengelim yöntemleri. Çocukların yazı planı düşüncelerinin gelişmesinde. Özellikle öğrencilerin anlama ve anlatım becerilerinin gelişmesine büyük katkısı vardır. belli başlı kural. 2006: 140). Gözlem. düzenlediklerini bir araya toplayarak yazısını oluşturur. durum ve faaliyette de çocuğun akıl yürütmesine yardımcı olur.4. 2. Dilbilgisi çalışmalarında özellikle bu iki yöntemden çokça faydalanılır. Öğrencilerin inceleme ve araştırma yapma. Düşünce zenginliği de beraberinde doğaçlama konuşma becerisini getirir. deney ve inceleme yapan öğrenci de derse ilgilidir. açıklama ve yorum yapma güçlerinin artırılmasında birleştirme yönteminin büyük faydası vardır. Dramatizasyon (Oyunlaştırma) Yöntemi “Eğitimde Dramatizasyon. 16 . inceleme. ilke ve tanımlardan örneklere ya da özel durumlara varma işlemine de tümdengelim denir. Yazma becerisinin geliştirilmesinde de birleştirme yönteminden faydalanılır. Bir başka deyişle. Tümevarım ve Tümdengelim Yöntemleri Özel durumlardan genel bir sonuca varma işlemine tümevarım. eğitimin oyunlaştırılmasıdır. oyun biçiminde eğitim anlamına gelir.5. olay. dikkatini konuya yoğunlaştırır." (Özbay. Öğrenci zihnindeki duygu ve düşünceleri belli bir plana göre düzenler. Tümevarım ve tümdengelim yöntemleri. 2006: 155).4. çocuğun anlamakta zorlanabileceği soyut ve kuramsal bilgi yığınlarını somut ve anlaşılır kılmada etkilidir. Örneğin.

resim. deyim. deyiş. tepegöz. daha akıcı ve daha düzgün olabilecektir. Bütün hazırlıklar bittikten sonra gerekli açıklamalar yapılarak gösteri tamamlanır. duygu ve düşüncelerini rahatça açıklayabilecek düzeye de gelir. Gösteri tamamlandıktan sonra aynı etkinlikleri öğrencilerin yapması istenir. 17 . Bunları öğrenen bir çocuğun konuşması. durum.4. jest. Gösteri. almaları ve öğrenmenin kurallara daha hızlı gerçekleşmesine ve öğrenilenlerin kalıcı olmasına yardımcı olur. Ayrıca bu yöntem öğrencilere herhangi bir topluluk karşısında nasıl konuşulacağını. Kelime hazinesi. teyp. 2. terim ve atasözlerinin açıklanmasında tanım. betimleme veya benzetmelerin yeterli olmadığı yerlerde resimler gösterilerek bilgi verilebilir.mimiklere ve vurgu.Çocuklar. Her etkinlikte kullanılabilecek bu yöntemde. Çocukların hayal güçleri ve yaratıcı düşünme yeteneklerinin gelişmesinde. hayal gücü ve yaratıcı düşünme yeteneği gelişen çocuk. slayt gibi görsel ve işitsel araçlardan faydalanılabilir. Türkçe derslerinde kelime. yeni kelime ve kavramları öğrenmelerinde de çok etkilidir. Bu yöntemde. nesne veya olayların gösterilerek açıklandığı bir yöntemdir. Hangi durumlarda nasıl davranmaları gerektiğini öğrenirler. bu yöntemde rollerini yaparken gerçekte de böyle durumlarla karşılaşabileceklerini anlayıp tecrübe edinirler. sırasında çeşitli konuların görev oyunlaştırılarak ve sorumluluk anlatılması. Örneğin.7. Bütün bu işlemler öğrencilerin ilgi ve dikkatlerini çektiği için öğrenme daha kalıcı olur. Derslerde. Bir metnin öğretmen tarafından kurallara uygun şekilde okunması ve daha sonra aynı metnin aynı şekilde öğrencilere okutturulması da gösteri yönteminin bir örneğidir. çocuklardaki davranış bozukluğunun anlaşılmasında büyük öneme sahiptir. Oyunlar.tonlamaya nasıl dikkat edileceğini öğretir. Gösteri Tekniği Anlatıma zenginlik katan bu yöntem bütün duyu organlarına hitap ettiği için öğrenme daha etkili bir şekilde gerçekleşir. gösteriyi yapacak kişinin belli bir plan ve hazırlık yapması gerekir. Ayrıca çocukların oyun uymalarının sosyalleşmelerinde ve toplumsal kurallara uymalarında büyük katkısı vardır. Tekrar söz konusu olduğu için ve öğrenciler de görev aldıkları için öğrencilerin konuları öğrenmeleri kolaylaşır.

Gözlem yönteminde dikkat edilmesi gereken bazı kurallar vardır. Bu tekniğin amacı.10. Proje tekniğinin temelinde öğrencinin ilgi ve yetenekleri vardır. öğrencileri araç. 2. Öğrenciler proje çalışmalarını nasıl yürüteceklerini düşünerek fikir üretirler. Küme Çalışması Yöntemi Öğrencilerin belirli gruplara ayrılıp görev dağılımı yaptıkları ve herhangi bir konu üzerinde çalıştıkları yöntemdir. Bu yöntemin en önemli özelliği öğrencilere görev ve sorumlulukların verilmesidir. 2.4. Kendi ilgi ve yeteneklerini harekete geçirdikleri için konuya olan motivasyonları artar. herhangi bir olay. Gözlem yapmadan önce öğrencilere niçin ve nasıl gözlem yapacakları hakkında bilgi verilmelidir. Ayrıca öğretmenler. öğrencilere sorumluluk alabilme ve işbirliği içerisinde olabilme yeteneklerini kazandırmaktadır. Gözlem Tekniği Gözlem.8. Proje Tekniği Projeler.gereçleri önceden hazırlamaları konusunda uyarmalıdırlar.4. Öğrenmeyi gerçek hayatla ilişkilendiren bu yöntem sayesinde öğrenmeler daha anlamlı ve kalıcı olur. öğrencilerin tek başına ya da grup halinde herhangi bir konu üzerinde önemli bir sonuca ulaşacak şekilde çalışmalarıyla oluşur. Öğrencinin ilgi ve yeteneklerini ön plana çıkaracak ve seviyelerine uygun proje konusu vermeleri bu kurallardan biridir. deneyim kazanıp kendi başlarına karar almayı öğrenirler. Ayrıca öğrencilerin birbirleriyle iletişimi de artar. Gözlem hem bireysel olarak hem de topluca yapılabilir.” (Saban. Öğretmenler bu tekniği uygularken bazı kurallara dikkat etmelidir. 18 . projelerin en iyi tarafıdır. Bu görev ve sorumluluklar sayesinde öğrencilerin derse ilgileri artar.9. “Öğrencilerin kendi öğrenmelerinden sorumlu olmalarını ve öğrenmek için enerji dolu olmalarını görmek. Gözlemin sonunda da. nesne veya durumun birtakım özelliklerinin izlenerek incelenmesi işidir. letişim becerisi gelişen öğrenciler topluma ayak uydurmada da güçlük çekmezler. 2000: 191) Proje çalışmaları beyin fırtınası tekniğiyle bir arada yürütülür. dersin verimli geçip geçmediğini anlamak için değerlendirme yapılmalıdır.4. Gözlemden önce plan ve hazırlık yapılması bu kurallardan biridir.2.

öğretmenler bu süreçte bilişsel rehber rolüne bürünürler. Bu yöntem rahat bir sınıf ortamında yapıldığı takdirde öğrencilerin derse motivasyonları da artar. gerçek hayatta karşılaşılan ya da karşılaşılabilecek bir sorunun fikir üretilerek çözümünün bulunmasıdır. niceliğidir.4. 2000: 196).11.2. Bu yöntem sayesinde öğrencilerin eleştirel ve yaratıcı düşünme. Ama muhakkak seçilen olay öğrencilerin seviyelerine uygun olmalıdır. Örnek olaylar. Beyin Fırtınası Tekniği Bir grup öğrencinin belirli bir konu. 19 . Öğrenciler bu problemi çözmek için araştırma yapıp veri toplamaya başlarlar. 2.” (Saban.gereçler sayesinde gerçek problemin ne olduğuna karar verip çözümü üretirler. Problem çözme yönteminin diğer faydaları da öğrencilerin işbirliği içinde olmaları ve birçok kaynaktan araştırma yapmalarıdır. net bir çözümü olmayan problemin çözülmesi yöntemidir. Örnek Olay ncelemesi Yöntemi Öğrencinin aktif olarak rol aldığı "öğrenci merkezli" bir yöntemdir. 2000: 196).4. bütün fikirler ifade edilebilmelidir. Bu yöntemde amaç. çünkü ne kadar defolu olurlarsa olsunlar. bilimsel araştırma yapma becerileri gelişir. “Problem çözmeye dayalı öğrenmenin etkili olarak yürütülebilmesi için. Bu yöntemde öğrenciler ürettikleri fikirleri ve elde ettikleri verileri analiz ederek değerlendirip sonuca ulaşırlar. elde ettikleri bilgileri kategorilere ayırıp. Beyin fırtınası tekniği çok fazla bir hazırlık gerektirmediği için diğer yöntemler arasında en kolay uygulanabilecek olanıdır. Ortaya atılan fikirler asla eleştirilmemeli tam tersine öğrenciler daha sınırsız düşünmeleri için teşvik edilmelidirler. karar verme. Problem Çözme Yöntemi Kesin. 2. aktif olduğu için de konuyu öğrenmek için ilgi ve merak duyar. Tabii bunları yaparken öğrenci aktiftir. Problem çözme yönteminde uyulması gereken belli bir sıra vardır. öğrencilerin kendi başlarından geçen olaylardan da seçilebilir. lk önce problem öğretmen tarafından belirlenir. Elde ettikleri veriler ve araç. “Beyin fırtınası esnasında önemli olan fikirlerin niteliği değil.” (Saban. Örnek olay incelemesinde amaç. durum veya olay hakkında düşünüp çeşitli fikirler ürettikleri yöntemdir. ister mantıklı ister mantıksız olsun.13. kendi aralarında görev dağılımı yaparak problemi çözmeye çalışırlar. öğrencinin yaratıcı düşünerek çok sayıda ve orijinal fikir üretmesini sağlamaktır.4.12.

dile özgü bir genelleme. O yüzden bildikleri kavramlardan yola çıkarak konuya ne kadar hakim olup olmadıklarını anlayabiliriz. kademe öğrencileri ise.Seçilen örnek olay hakkında önce öğretmen öğrencilere ön bilgi vermeli daha sonra öğrencilerden sorun için çözüm yolları üretmelerini istemelidir. Ayrıca bu yöntem sayesinde çocuklar işbirliği içinde olmayı. nesneleri kavranmasına ya da bilmesine araç olan bir düşünce ya da mantıksal bir yapı olarak görmüştür" (Aksan. Tezimizin asıl konusu olan “Kavram Haritaları Yöntemi”ni “Kavram Haritası Yöntemi” adlı bölümde ele alalım. Kavram Haritası Yöntemi Şimdi çalışmamızın asıl konusu olan “Kavram Haritaları”na geçmeden önce "kavram" tanımını yakından inceleyelim. zihnin. 2001: 11). Farklı çözüm yolları bulup sorunla ilgili sorular hazırladıkları için öğrencilerin düşünme ve problem çözme becerileri gelişmiş olur. 2.1. bir soyutlamadır. kademe öğrencileri. Lyons kavramı. yorum ve değerlendirme yapmayı da öğrenirler. sahip oldukları bu önemli kavramlar ve somut benzetmelerle yeni kavramları öğrenirler. Şimdi kavramın daha iyi anlaşılabilmesi için kavramların özelliklerini inceleyelim: • Kavramların kendilerine özgü özellikleri ya tanımlama şeklinde ya da işlevsel “Kavramlar dikey ve yatay organizasyon içindedirler. • . 1995: 475). olayların. yeni kavram ve materyalleri öğrenebilmesi için bazı önemli ve gerekli kavramlara sahip olması gerekir. "Kavram dünyadaki nesnelerin. biçimlerin. 2.” (Dumanlı. * Varlıkların." (Aksan. eski ve yeni kavramlar arasında bağlantılar kurarak yeni kavramları öğrenirler. 2. 20 yönlerden olabilir. olgu. Kavram Nedir? Kavramlar. Öğrencilerin. deneme ve yanılma ile elde edilen bilgilerinde özgün özelliklerinin gruplandırılmasıyla oluşur. "Ünlü dilbilimci J. lköğretim 1. Öğrencilerin sahip oldukları bilgilerin temelinde de kavramlar vardır. durum ve devinimlerin dildeki anlatım buluşu ve dünyadaki nesnelerin ortak niteliklerine dayanan. düşüncelerin farklı ve benzer özelliklerinin * Bilimsel ve teknolojik çalışma. 1995: 474).5.5.

Böylece yeni kelime ve kavramlar da kolay kazanılmış ve anlaşılmış olur.2. deyiş. Dolayısıyla bu tür metinleri anlamak için. yeni anlamlar kazanır. Kavramlar kişiden kişiye farklı anlamlar taşırlar. 2. • sürekli değişip gelişir. 2006: 160). bazen şekil veya sembollerle hatırda kalır. Yani kavramlar Kavramlar. Yani herhangi bir kavramın Kavram gelişimi.5. Metinlerde verilmek istenen duygu ve düşünceleri en iyi kelimeler anlatır.• • Her kavramın kendine ait kritik bir özelliği vardır. Daha sonra önemli kavramları. bulunan kelimeler ve kavramlar çeşitli tekniklerle görselleştirilmelidir” (Akyol. Okuma parçalarını çözümleyebilmek paragrafları. kavramlar veya soyut kelimeler. Anlamı tam olarak bilinmeyen kelimeler. 21 . terim ve kavramların anlamı iyice anlaşılmazsa metinlerden istenilen verim de alınamaz. cümleleri çözümleyebilmek ise kelimeleri çözümleyebilmekten geçer. kavramların. Kavramlar kendi özelliklerine uygun diğer kavramlarla ilişkilendirilip anlamı kişiden kişiye farklılık gösterebilir. deyim. Son olarak. Paragraf ana fikirleri metin içerisindeki yardımcı ana fikirleri oluşturmaktadır. Kavram Haritası Nedir? Türkçe derslerinde en büyük hedef okuma parçalarını çözümleyerek genel ve özel amaçlara ulaşmaktır. Okuyucu organizasyonel yapıyı daha iyi anlamak için fonksiyonel kelimelere dikkat etmelidir. yeni kelime ve kavramları kazandırmada en önemli araçlardandır. Öğrencinin hayal gücünü zenginleştiren olay ağırlıklı metinler. kelimelerin tanınması. “Öğretmen önce metindeki ana fikri tespit etmelidir. • • gruplandırılırlar. “Bilgi vermeye dayalı metinlerin anlaşılması iki unsurla yakından ilgilidir: Bunların ilki metinlerdeki ana fikirlerin. çözümlerken farklı yöntem ve tekniklerden faydalanmak gerekir. çocuğun zihinsel gelişimiyle doğru orantılıdır. yardımcı ana fikirleri bulmalı ve bunların asıl ana fikirle ilgisini ortaya koymalıdır. kavramlar farklı okuma teknikleri ve farklı yöntemlerle kazandırılabilir. kelimeleri tespit ederek. 2006: 160). paragrafları çözümleyebilmek cümleleri. ikincisi de yardımcı kelime ve kavramların tanınmasıdır” (Akyol. Kelime.

insanların sahip oldukları bilgilerle yeni öğrendikleri bilgiler arasında ilişki kurmaları gerektiğini savunmuştur. “Kavram haritaları. öğrencilerin önceki öğrendiklerini yeni kavramlara bağlayabilmeleri ve nasıl öğreneceklerini bilmeleri için kavram haritalarını geliştirmiştir. Böylece. Öğrenciler. kavramlar şeklinde anlamlı küçük parçalara ayrılması yöntemi. Ausubel’in anlamlı öğrenme kuramından etkilenerek bu tekniği oluşturmuştur. kavram haritalarını oluştururken uygun bağlantıları bulmak için düşünürler. fikirler arası ilişkilere işaret eden bağlantı kelimeleri ile zekâyı 22 . öğrenciler kavramları anlamlı bir yapı içerisinde düzenleyip farklı şekillerde ilişkilendirebileceklerdir.” (Barut. Bilginin yapısal analizini yapan kavram haritaları herhangi bir konuya ait kavramların grafiksel olarak somutlaştırılmasına yardımcı olur. Ayrıca konunun içeriğini analiz etme gibi zihinsel becerileri de kullanırlar. 2002: 18). Böylece öğrenciler kendi kendilerine ders konularının anlamlı bir biçimde öğrenilmesini gerçekleştirmektedirler. “Kavram haritaları bilgiyi görsel olarak organize eden yapılardır. 2006: 21).” (Karapür. Görsellik ön planda olduğu için de bilgileri ve kavramları akılda tutma kolaylaşır. yani bilgilerin öğrencilerin zihninde görsel olarak düzenlenmesini sağlar. Ausubel anlamlı öğrenmenin sağlanabilmesi için. kendine özgü özelliklerinin veya diğer kavramlarla ilişkilerinin şekil ya da sözcüklerle önemli ilke ve önermelere dayalı bir biçimde grafiksel olarak gösterilmesine “kavram haritalanması” denir. Kavramların. kavramların birbirleriyle olan ilişkisini neden-sonuç bazında tanımladığı için anlamlı öğrenme de gerçekleşir. şte kavram haritaları sadece anlamı bilinmeyen veya soyut kelime ve kavramların anlaşılmasında değil okuma parçalarının anlaşılmasında da en önemli yöntem ve tekniklerdendir. kavram haritaları öğrencileri bir ders konusunda geçen kavramları bulmaya ve onları ilişkilendirmeye zorlamaktadır. Novak 1972 yılında. Çaba sarf ederek. öğrencilerin de kavramlar arasında kolay geçiş yapabilmelerini sağlar. Bir konunun ya da olayın ana hatlarıyla topluca gösterilmesini sağlayan kavram haritaları. Novak ta Ausubel’in bu teorisinden yola çıkarak. yaparak ve yaşayarak bu haritaları oluşturdukları için öğrenilen bilgiler akıllarında daha uzun süre kalır. “Öğrenciler tarafından hazırlandığı zaman.Okuma parçalarının.

Çünkü bu teknikte bilgiler. insanları ayrıntılardan kurtararak onların çevrelerindeki durum. belli bir yapı içinde belli bir sıraya göre dizilmesi işidir. ilişkiler ve çapraz bağlantılardır. 2006: 8). Yani önermeler kavram ve ilişkilerin cümleyle ifade edilmiş halidir. Hiyerarşik düzen sayesinde öğrenciler kavramlar hakkında daha çok bilgi sahibi olurlar. artık bilgiyi nasıl yapılandıracağını da öğrenir.” (Kabaca. Öğrencilerdeki mevcut kavramlar. kavramlar. “Bağlantılar tek yönlü. Bu kural ve ilkeler sayesinde problemler daha da anlaşılır hale gelir. Kavram haritalarını oluşturmak için dört temel bileşene ihtiyaç vardır: Bunlar. 2002: 23 . Önermeler bağlantıların üzerine yazılırlar. bireylerin zihinlerinde “genelleme” ve “ayırt etme” süreçleriyle gelişir. kapsamlı bir şekilde somutlaştırılmıştır. obje ve olayları daha kolay algılamasına yardımcı olur. çift yönlü ve yönsüz olabilirler. kurallar ortaya çıkar. • lişkiler: Kavramlar arası ilişkileri gösteren kelimelerdir. Kavram haritaları da dinamik bir yapıya sahiptir. yeni kavram haritası tasarlayan çocuğun kelime dağarcığı da gelişir.” (Kabaca. Çünkü kavramları belli bir düzen içerisinde topluca görmektedirler. yeni fikir ve kavramlarla bütünleşerek öğrencilerin yeni bilgileri edinmelerine katkı sağlar. Çapraz Bağlantılar: Hiyerarşik düzendeki kutucukları birbirine bağlayan önermelerdir.temsil eden bir tekniktir.” (Gerçekcioğlu. Bilimsel bilginin oluşmasında önemli bir yenilik olan kavram haritaları öğrenmeyi de artırır. etkinlikler daha kolay planlanır. • Kavramlar: “ Kavram Nedir? ” başlıklı bölümde kavramlarda ve kavramların genel özelliklerinden bahsetmiştik. • Hiyerarşik Yapı: Kavramların. 2002: 18). Bilgilerin düzenli bir şekilde örgütlenmesini sağlayan kavramlar. Birey bir kavram öğrendiği zaman ve ileride öğreneceği yeni kavramları da bu kavramla ilişkilendirdiği zaman kalıcı bilgi sistemine sahip olur. “Kavram öğrenimi. Sahip olduğu önceki kavramlara yenisini ekleyen öğrenci. Tecrübe ve bilgisi artan bir öğrenci çizdiği kavram haritalarına yeni kavramlar ekleyebilir. yeni anlamlar oluştururlar. Burada da kavram haritası oluşturmada kavramların ne kadar önemli olduğundan bahsedelim: Kavramlar. Bu kelimelere önerme adı da verilir. Kavramların birbiriyle ilişkisinden ilkeler. dil gelişimine ve bilişsel gelişime paralel olarak ilerleyen ve hayat boyu devam eden bir süreçtir. • 19). Bilgiyi yapılandırmak için. hiyerarşik yapı.

Ama şekli ve hangi amaçla çizildiği ne olursa olsun her kavram haritasının. örümcek. 2. 2002: 78). aynı Kavramlar birbirlerinden kolay ayırt edilebilsin diye ya kutu ya da yuvarlak Kavramlar listelendikten sonra kavramlarla ilgili ilişki ve genellemeler öğrencinin önceki bilgilerinin bir devamı niteliğinde olmalı • kavramı veya teması ana kavram olarak seçilmeli • • • olmalı • • • düzeyde bulunan kavramlar aynı renk ya da şekilde olmalı • içine alınmalı • listelenmeli 24 . tamamlanmamış ve ilişkilendirilmemiş kavram haritaları” (Altın.3. farklı bağlantılarla birbirlerine bağlanıp belli bir düzen oluştururlar. en genel Daha sonra bu en önemli kavramla ilgili anahtar kavramlar seçilmeli Seçilen bu ana kavram ve anahtar kavramlar listelenmeli Her kavram haritada yalnızca bir kez yer almalı. Bu düzen de kavramların birbiriyle olan ilişkisini gösterir. Ayrıca. zincir ve hiyerarşik olmak üzere 3 çeşit kavram haritası vardır. tamamlanmış ancak ilişkilendirilmemiş kavram haritaları. ana bir kavramı.5. konu Haritalanacak metin iyice okunmalı. alt kavramları ve ana kavramla alt kavramları birbirine bağlayan bağlantıları vardır. metin seçilmeli. Yukarıda da görüldüğü gibi değişik şekillerde ve farklı amaçlar doğrultusunda çizilen kavram haritaları vardır. “Kavram haritaları çizim şekillerine göre üçe ayrılmıştır: Tamamlanmış ve ilişkilendirilmiş kavram haritaları. Bunların haricinde karma kavram haritaları da görülmektedir. en az bir önermenin elemanı Kavramlarla ilgili açıklama ve ilkeler listede yer almamalı Ana kavramla ilgili diğer kavramlar belli bir düzende sayfaya yerleştirilmeli Aynı önem seviyesindeki kavramlar aynı hiyerarşik düzeyde bulunmalı. Kavram Haritasının Öğeleri ve Çizimi Kavram haritaları oluşturulurken dikkat edilmesi gereken önemli hususlar ve takip edilmesi gereken bir sıra vardır: • Öncelikle öğrencinin seviyesine uygun bir konu. metnin en önemli düşüncesi.Yukarıdaki açıklamalardan şöyle bir sonuca ulaşılabilir: Kavramlar.

Sınıfta herhangi bir konu veya metinle ilgili çizilen kavram haritası. üniteler arası geçişlerde zorluk çekmezler.• Haritada yer alan iki kavram arasındaki ilişki gösterilmek isteniyorsa. Hatta değerlendirme aşamasında kullanılan kavram haritaları sayesinde öğrencinin konuyu ne kadar anladığı da tespit edilmiş olur. Örneğin. arasına çizgi çizilmeli. iki kutu Çizilen bu çizginin üstüne listeden seçilecek olan bir ilişki birkaç kelimeyle lişki ve önermeler kutulanmamalı. şirket politikasının belirlenmesinde. Örneğin planlama yaparken kullanılan kavram haritasının. düzeltilmesi için eve ödev olarak da verilebilir. • yazılmalı • • • • • önceki bildiklerini harekete geçirmeli • vermeyeceği için haritalar basit olmalı • 2.4. kompozisyon 25 . konuya hazırlık aşamasında. Ayrıca hiyerarşik bir şekilde düzenlenen bölüm ve konular daha kolay ve kapsamlı öğrenilirler. Bunların haricinde kavram haritaları. Her aşamada kavram haritası kullanan öğrenciler konular arasındaki bağlantıları da rahatlıkla kurabilir. ileri düzenleyici olarak da kullanılabilir.5. Çünkü ilişkinin yönünü gösteren oklar çok önemlidir. “Müfredat değişikliklerinde. ayrıca bu başlık öğrencilerin çinde çok kavram ve önermelerin olduğu bir harita öğrencilere fayda Haritalama işi bittikten sonra ufak bir paragrafla çizilen harita özetlenmelidir. Kavram Haritalarının Farklı Yerlerde Kullanılması Hem bireysel çalışmalarda hem de grup çalışmalarında kullanılabilen kavram haritalarından eğitim-öğretim faaliyetlerinin her aşamasında faydalanılabilir. Türkçe derslerinde kompozisyon yazmada büyük katkısı olur. Böylece öğrenciler sınıfta fark etmedikleri yeni bir kelime ya da kavramı evde kavram haritalarına ekleyip çıkarabilirler. planlama. Herhangi bir konuyu ya da üniteyi işlerken birçok yerde kavram haritaları kullanılabilir. yanlışların düzeltilmesi. konuyu araştırma ve açıklama aşamasında veya konu bittikten sonra değerlendirme aşamasında kavram haritalarından faydalanılabilir. gerektirmelerle ifade edilmeli Her bir ilişki en az bir kavramı ilgilendiren bir önerme olmalı Haritaların değişik bölümlerinde çapraz bağlantılar yer almalı Bu bağlantılar harita içindeki kavramların nasıl sentezlendiğini göstermeli Haritaya güçlü bir temeli olan başlık seçilmeli.

5. Kavram Haritaları Niçin Kullanılır? Öğrencilerin bir konu hakkında kapsamlı düşünüp düşünmediklerini. destek sağlayabilir • öğrencilerin metnin temel yapısını oluşturan kelimeleri ve bunların oluşturduğu anlam ağlarını görmelerini sağlamada önemli görsel destek sağlayabilir • Yazma eğitiminde. • • • Anlamayı ölçmek. iyi bir ön hazırlık ve plan yapmak gerektiğinde. fikirleri ve kavramları nasıl ilişkilendirdiklerini anlamak dersin en önemli hedefleri arasındadır. 2003: 178-186). 2005: 38).” (Çatalkaya. konunun yapısı ve öğrencilerin konu hakkındaki algılarını nasıl ilişkilendirdikleri üzerinde odaklaşır. ön bilgilerin hatırlanmasını sağlar • yararlanılabilir • hazırlandıktan sonra konuşmada vurgu ve tonlamalar için haritada farklı renklerle işaretlemeler yapılabilir • Konuşmanın akış yönüne ilişkin işaretlemeler. kavram haritalarının kullanımına Okuma eğitiminde metni temsil edecek şekilde düzenlenmiş kavram haritası. 2002: 28). kavram haritaları söyleneceklerin bir planı olarak düşünülebilir. • . konuşma konusuna ilişkin kavram haritaları yararlanılabilir • öğrencilerce incelenmesi. kapsamlı düşünseler bile konu bütünlüğünü nasıl sağladıklarını. “Kavram haritaları. Karmaşık kavram veya fikirleri açıklayıp bunların birbirleriyle nasıl Herhangi bir problemi çözmede hangi işleme başvurulacağını karar vermek. Kavram haritaları. bunları anlamada kullanılabilecek en iyi yöntemlerdendir. 2. 26 ilişkilendirilebileceğini ölçmek.yazılmadan önce kavram haritası kullanılarak planlama yapılabilir ve kavram haritaları ile yapılan planlama düz planlamaya göre daha faydalıdır. Planlama yapmak. Yukarıdaki söylenilenlerin de ışığında kavram haritaları. “Türkçe öğretimindeki temel becerilerin geliştirilmesinde.” (Acat. dinleme öncesi hazırlık amacıyla kavram haritalarından Dinleme konusunu temsil eden kavram haritasının dinleme etkinliği öncesinde Not alma stratejisinin doğru kullanımı için de kavram haritalarından Konuşma eğitiminde. • Dinleme eğitiminde.5.” (Kabaca.

Herhangi bir konuyla ilgili detayların ortaya çıkmasını sağlar. öğretmenler ve öğrenciler açısından birçok faydası vardır. Öğretilmesi. Öğrenciyi merkeze alıp. • arttırır. • • • • • • • • • • • Pek çok konu için elverişlidir. Düşünceleri mantıklı kalıplara sıralamak. Öğrenci-öğretmen iletişimini olumlu yönde etkiler. Kavram Haritalarının Faydaları Anlamlı öğrenme kuramından yola çıkılarak Novak tarafından hazırlanmış olan kavram haritalarının eğitim programları. öğrenilmesi ve uygulanması kolay ve ekonomiktir. Kavramlar arasındaki ilişkileri doğru ifade ederek. Bilgi üretimini hızlandırır. Kavramlar arasındaki ilişkilerin tanımlanmasına yardımcı olur. Beyin fırtınası oluşturmak. Öğrencilerin düşünme süreçlerini izlemek. • • • Öğrencinin bilincinin uyanık olmasını sağlamak. • geliştirmek. Kavram haritaları.• • • • • • • Algılamadaki hataları açığa çıkarmak. Konuların tutarlı bir şekilde planlanmasına yardımcı olur. Karmaşık yapıları belli bir düzene koymak. öğrencinin aktif olmasını sağlar. ön gereklilik temeline uygun şekilde yapılandırmak amacıyla kullanılırlar. Kapsamlı konuları açıklayarak öğrenmeye yardımcı olmak. 2. Bireysel farklılıklara hitap eder. 27 Kavram ve düşünceleri görsel bir biçimde ortaya koyduğu için öğrenmeyi . kavram öğretimi için hazır hale getirmek. Öğrencilerin kavramlar arasındaki bağlantıları nasıl kurduklarını ortaya Öğrencilerin konulara yönelik kavram haritası yapabilme becerilerini çıkarmak.6. Öğrencileri. Sınıf içinde canlı bir ortamın oluşmasını sağlar.5. Bilgileri sistematize edip somutlaştırır.

2. Konunun dağınık işlenmesini önler. • • canlandırma. Araştırmanın evrenini. problem çözme becerilerini Yeni anlamlar geliştirilmesinde hem öğrencilere hem de öğretmenlere yardımcı Öğrencilerin genel yargılara tümevarım yöntemiyle ulaşmasına imkân tanır. Yeni problemleri çözme ve kavramları sentez etme hususlarında öğrencilere Kavramlar sentez yoluyla birleştirildiği için bilgiler kolay organize olur. konularını planlamada yardımcı olur. bilginin öğrencilerin zihinlerinde örgütlenmesini ve geri Metinlerin anlaşılmasında. Öğretmenlere. 2005. kademe Türkçe dil bilgisi derslerinde kavram haritaları tekniği kullanımının öğrenci başarısına etkisini belirlemek amacıyla bir araştırma yapmıştır. sınıflandırma. zihinde Öğrencilerin yaratıcılıklarını ön plana çıkarır. sembolleştirme gibi stratejilerden faydalanmasını sağlar. • olur. • ölçüde yardımcı olur. Örneklem de. lgili Araştırmalar Yaman (2006) ilköğretim 2. • geliştirir. kavram haritası hazırlamaları sırasında. Öğrencilerin kavramlar arasındaki bağlantıları nasıl kurduklarını ortaya koyar. • • • • • • • • • çağrılmasını kolaylaştırır. kelimelerin yetersiz kaldığı durumlarda büyük anlamalarını ortaya çıkarır. diğeri devlet ilköğretim okulundaki 7. • • yardımcı olur. Öğrencilerin konu hakkında ne kadar bilgi sahibi olduklarını ve yanlış Öğrencilerin bilgileri kolay hatırlamasına katkıda bulunur.• • Öğrencilerin konuları anlamlı bir şekilde öğrenmelerine yardımcı olur. Öğretmenin öğrencileri daha kolay değerlendirmesini sağlar. Öğrencinin başarısını değerlendirmede öğretmene yardımcı olur.6.2006 öğretim yılında stanbul ili Üsküdar ilçesinde sosyo ekonomik düzeyleri farklı biri özel.” (Yaman. 2006: 63). Öğretmenlerin konuları etkili bir şekilde anlatmalarına yardımcı olur. bu okulların 7/A ve 7/B sınıflarında öğrenim 28 . sınıf öğrencileri oluşturmaktadır. Öğrencilerin kavramlar hakkında ön bilgilere sahip olmasını sağlar. “Kavram Haritaları. Öğrencilerin.

öğrencilere işlenen kelime türüne ait örnekler tepegöz aracılığıyla gösterilip kuralı sezmeleri sağlanmıştır. Uygulama öncesi. 57'si devlet ilköğretim okulunda öğrenim görmektedir. bütün gruplara bilgi testi. Çalışmada ön test. Özel okulda okuyan 38 öğrenciden 18'i deney grubunu. Elde edilen verilerin çözümlenmesinde hem nicel hem de nitel çözümleme teknikleri kullanılmıştır. Yaman bu bulgulara dayanarak özel ilköğretim okulundaki öğrencilerin daha başarılı olmasının. Özel ilköğretim okulu ile devlet ilköğretim okulunun son test puanlarının sıra ortalamasında da özel ilköğretim okulu lehine anlamlı bir fark olduğu görülmüştür. her iki okulda da kavram haritalarıyla öğrenim gören deney gruplarının son test puan ortalamasının geleneksel yöntemin kullanıldığı kontrol grubuna göre yüksek olduğu ve kavram haritalarının Türkçe dil bilgisi öğretiminde başarıyı arttırdığı gözlemlenmiştir. Uygulama sırasında. Ayrıca her iki okuldaki deney ve kontrol gruplarının ön test puanları arasında anlamlı bir fark olmadığı da gözlemlenmiştir. Deney gruplarındaki öğrencilere ise kavram haritası tekniğinin tanınması amacıyla iki saatlik kavram haritalarını tanıtıcı etkinlik yapılmış ve öğrencilerden birer tane kavram haritası yapmaları istenmiştir. devlet okulunda okuyan 57 öğrenciden de 30'u deney grubunu. Ayrıca bulgular neticesinde her iki okuldan seçilen örneklem grubunun ön bilgilerinin eşit düzeyde olduğu ancak özel okuldaki öğrencilerin ön test ortalamasının devlet okulundaki öğrencilere göre daha yüksek olduğu görülmüştür. kontrol grubunda geleneksel yöntemle işlenmiştir. 29 . 27'si kontrol grubunu oluşturmaktadır. sınıftaki öğrenci sayısının azlığı ve öğrencilerin. açık uçlu soru formu ve Türkçe dersi tutum ölçeği uygulanmıştır. Ardından da araştırmacı tarafından çizilen kavram haritası tepegöz yardımıyla gösterilerek kuralı daha iyi anlamaları sağlanmıştır. Öğrencilere "kelime türleri" konusu deney grubunda kavram haritası tekniğiyle.gören 95 öğrenciden oluşmaktadır. maddi imkanların sağladığı daha elverişli çalışma ortamına sahip olması ile açıklanabileceğini söylemiştir. Uygulama sonunda. Ders bitiminde ise değerlendirme yapmak amacıyla öğrencilerden kavram haritaları yapmaları istenmiştir.son test kontrol gruplu deneme modeli kullanılmış ve uygulama 10 hafta sürmüştür. 20'si ise kontrol grubunu. buluş yoluyla öğretim esas alınmış. Bu 95 öğrencinin 38'i özel ilköğretim okulunda.

öğrenmede kalıcılığı sağladığı görülmüştür. 23 deney grubu elemanı ve 23 kontrol grubu elemanı seçilmiştir. Araştırma bağımsız değişkenler olan kavram haritası yöntemi ve geleneksel yöntemin. öğrencilerin dil bilgisi kavramlarını geliştirmede önemli bir etkisi olduğu söylenebilir. Bu konular deney grubuna haftada 3 saat olmak üzere 4 hafta boyunca kavram haritaları yöntemiyle işlenmiştir. Diğer sınıflardan. 2005-2006 eğitim ve öğretim yılında Elazığ Balakgazi Lisesi 1. Yalnız. sınıfta okutulan " ngilizce zamanlar" konusunun amaçlarına ulaşmada kavram haritaları yöntemi ve geleneksel yöntemin öğrenci başarısına etkilerini ayrıca öğrencilerin kavram haritaları yöntemine ilişkin görüşlerini bir anketle araştırmıştır.Çalışma neticesinde geleneksel yöntemle işlenen derslerde dil bilgisi kavramlarının daha çok karıştırıldığı ve anlamlı öğrenmenin sağlanamadığı. Elde edilen veriler kümeleme analizi tekniğiyle değerlendirilmiş ve bir sınıf yansızlık ölçütlerini bozacak nitelikte olduğu için araştırmadan çıkarılmıştır. Tümen (2006) lise 1. Elde edilen bulgulara göre. sınıfta ngilizce dersinden ve Türkçe dersinden aldıkları notlar olmak üzere dört temel ölçüt ele alınmıştır. öğrencilerin 8. sınıfta okuyan 187 öğrenci oluşturmaktadır. son test. Örneklemi seçerken. öğrencilerin ön test puanları. kavram haritaları yöntemine ilişkin görüş belirleme anketi uygulanmıştır. ölçütler doğrultusunda. kavram haritalarıyla yapılan dil bilgisi öğretiminde öğrencilerin kavram yanılgılarının azaldığı. Araştırmanın evrenini. bilginin kalıcılığı açısından deney grubu ile kontrol grubu arasında anlamlı bir fark belirlenmiş ve kavram haritası yönteminin uygulandığı deney grubu kontrol grubuna göre daha başarılı olmuştur. öğrencilerin cinsiyetleri. kavram haritası tekniğinin öğrencilerin derse güdülenmesinde katkı sağladığı. deney ve kontrol gruplarına uygulanan ön testson test puanlarının erişi ve direnç testi puanlarının karşılaştırılmasından oluşur. Bulgular ve yorumlar. Gruplara "Present Continuous Tense ve Simple Present Tense" konuları işlenmiştir. Bu yüzden. Çalışmada ön test. bağımlı değişken olan öğrenci başarısına etkisinin araştırılması yönüyle deneme modelinde bir araştırmadır. başarı testi. kavram haritalarının öğrenciler tarafından eğlenceli ve öğretici bulunduğu. Tümen yabancı dil öğretiminde 30 . öğrenciler kavram haritası geliştirmekte zorlanmışlardır. Bütün bu sonuçlara göre kavram haritalarıyla yapılan dil bilgisi öğretiminin.

Ayrıca kalıcı ve anlamlı öğrenmeyi sağlamak ve kavram yanılgılarını önlemek amacıyla birçok yöntemin geliştirildiğini. kontrol grubuna da geleneksel yöntemle öğretilmeye çalışılmıştır. güç. Uygulama sırasında. sınıf fen bilgisi konularının anlamlı ve kalıcı bir şekilde öğretilmesinde ve konulardaki kavramların verilmesinde kavram haritaları yönteminin ne kadar etkili olup olmadığı araştırılmıştır. Gürlek (2002) botanikle ilgili kavramların. öğrencilerin böyle bir çalışmaya katılıp katılmayacakları konusunda görüşleri alınmıştır. Barut (2006) çalışmasında. Araştırmanın örneklemi. deney grubu öğrencilerinin kavram haritalarını kavrayabildikleri anlaşılmıştır. kavram ağı. konulara karşı daha ilgili olmaya başladıkları. kavram haritaları ve anlam çözümleme tablolarından faydalanılarak öğrencilere nasıl aktarılabileceğini örneklerle 31 . Ayrıca kavram haritaları sayesinde öğrencilerin derse katılımı arttığı için ve tartışma ortamı oluştuğu için öğrenmenin daha verimli gerçekleştiğini de tespit etmiştir. Uygulanan ön testlerde gruplar arasında anlamlı bir fark bulunamamış. Çalışmanın sonunda öğrencilerin fen bilgisi dersini kavram haritaları yöntemi ile daha iyi anladığı. hareket. kavramları artık günlük hayatla ilişkilendirebilecekleri anlaşılmıştır. Uygulama öncesi. Konularla ilgili hazırlanmış olan ve 20 tane sorudan oluşan başarı testleri. kuvvet. klasik öğretme metotlarının kullanıldığını ve öğrencilerin seviye ve hazır bulunuşluk düzeylerinin dikkate alınmadığını ifade eder.öğretmen yapımı kavram haritalarının kullanılmasının daha iyi olacağını söylemiştir. iş. 3. basınç ve ekosistem konuları deney grubuna kavram haritası yöntemiyle. daha önceden belirlenmiş olan 44 deney ve 44 kontrol grubu olmak üzere toplam 88 öğrenciden oluşmaktadır. bunlardan birinin de kavram haritaları yöntemi olduğunu da söyler. deney grubu lehine anlamlı bir fark gözlemlenmiş. enerji. ön test ve son test olarak uygulanmıştır. Gruplara uygulanan yöntemler arasında anlamlı bir farkın olup olmadığını test etmek için de t testi kullanılmıştır. kavram haritalarını ayrıntılı bir şekilde tanımış oldukları. ilköğretim 7. Barut'un bu çalışmasında da. kavram haritası oluşturmak için arkadaşlarıyla grup içi tartışmaya girdikleri ve dolayısıyla iletişimlerinin arttığı.5 ay sonra uygulanan son testlerde. ilköğretimde fen bilimleri öğretiminin kısır bir döngü içerisinde cereyan ettiğini ve öğrencilere konular öğretilirken farklı yöntem ve tekniklerin kullanılmadığını. öğrencilerin kavram haritalarıyla ilgili hiçbir bilgiye sahip olmadıkları anlaşılmıştır. Van ili merkezindeki bir ilköğretim okulunda.

okullarda okutulan biyoloji kitapları. anlam çözümleme tabloları ve kavram haritalarının çok büyük faydası olacağını söylemiştir. Çatalkaya (2005) gittikçe önem kazanan bilim ve teknoloji yarışında geri kalmamak amacı ile öğrencilerin daha anlamlı ve kalıcı öğrenmelerini sağlamanın ve araştıran. şekil ve fotoğraflardan da faydalanarak çalışma oluşturulmuştur. eğitim fakültelerinin çıkardıkları dergiler ve eğitimle ilgili kitaplardan faydalanılmıştır. isimlendirmeli. Bu nedenle öğretim sürecinde çağdaş yöntem ve teknikleri kullanmanın. Materyallerdeki bilgiler ve botanikle ilgili kavramlar listelenerek ve bu kavramlarla ilgili resim. Örneklemini ise. bireysel farklılıkların öğrencilerin kavram haritası yapma becerilerine etkisinin olup olmayacağını araştırmak amacıyla çalışmasını hazırlamıştır. Öğrencilere doğru algılama. obje ve olayları doğru algılamalı. bireysel farklılıkları da göz önünde bulundurmanın gerekli olduğunu da söyler. bu yöntemlerin nasıl uygulanabileceğini. kimya ve biyolojinin diğer dallarına da öğretim zenginliği katılabileceği vurgulanmış ve bu metotların diğer anlatım metotlarına büyük bir destek sağlayacağı da düşünülmüştür. öğrencilerin aktifliğini ön plana çıkarmanın. Öğrenciler. Araştırmanın evrenini. Ayrıca bu metotlarla. Öğrencilere hem bu yeteneklerin kazandırılmasında hem de kavram. Gürlek. sorgulayan. diğer canlılara ve doğaya karşı saygılı olmalarını öğretmenin ve yakın çevrelerinde var olan bitki ve hayvan türlerini tanıtmanın biyoloji dersinin genel amaçları olduğunu söylemiştir. sözcük ve kavramların uygulamalı ve eksiksiz öğretilmesi çok önemlidir. düzenlemeli ve yorumlamalıdır. öğretim yöntemlerini. çeşitli botanik kitapları ve eğitim dergilerinden ayrıca dijital kütüphaneler. bilgisayar. üreten. gelişmeleri takip eden bireyler yetiştirmenin önemli olduğunu söylemiştir. öğrencilere kendi vücutlarıyla ilgili gerekli bilgileri vermenin. bu okulun 7/A ve 7/B sınıflarında öğrenim gören 32 . Gürlek'e göre biyolojik isim. isimlendirme. fizik. Gürlek'in bu çalışması nitel bir araştırmadır. Bolu ili Kıbrıscık ilçesi Kıbrıscık Yatılı lköğretim Bölge Okulu oluşturmaktadır. düzenleme ve yorumlama yeteneklerinin kazandırılması da yine biyoloji dersinin amaçları arasında yer almaktadır. Çatalkaya.göstermiştir. Ayrıca ortaöğretim biyoloji (botanik) derslerinin öğretimini. Araştırmada materyal olarak. bu genel amaçlara ulaşmak için çevrelerinde gözlemledikleri canlı. sözcük ve terimlerin eksiksiz öğretilerek temel biyolojik kuram ve ilişkileri düşünmelerini sağlamada kavram ağları. terim. günümüzdeki biyoloji öğretimine katkıların nasıl yapılabileceğini de incelemiştir.

bağımsız. Ölçeklerin değerlendirilmesi sonucunda. pasif. Çalışmada öğrencilerin öğrenme stilleri. Ayrıca fen bilgisi dersine karşı olumlu tutum sergileyen öğrencilerin daha başarılı kavram haritası çizdikleri de gözlemlenmiştir. yaratıcı düşünme ve problem çözme kabiliyetleri gelişmiş bireyler yetiştirmek için derslerde klasik yöntem ve tekniklerin yerine yeni yöntemlerin denenmesi gerektiğini de söyler. işbirlikli. Kız ve erkek öğrenciler arasındaki bu farka rağmen kavram haritası yapma becerilerinde cinsiyete bağlı anlamlı bir fark bulunamamıştır.63 öğrenci oluşturmaktadır. kavram içeriğini görsel hale getiren ve somutlaştıran. öğrencilerin. öğrencilerin öğrenme stillerine göre kavram haritası yapma başarıları arasında anlamlı bir fark bulunmasına rağmen cinsiyetlerinin kavram haritası yapma başarıları üzerinde anlamlı bir fark olmadığı gözlemlenmiştir. rekabetçi ve katılımcı öğrenme stillerinden hangisine sahip olduğu belirlenmiştir. kız öğrencilerin erkek öğrencilere göre fen bilgisi dersine karşı daha olumlu tutum içinde olduğu belirlenmiştir. Ayrıca bilgiyi örgütleyebilen. Uygulama sırasında. Gerçekcioğlu anlamlı öğrenmeye olanak tanıyan. anlama ve kavrama düzeyi yüksek. Gerçekcioğlu (2006) din kültürü ve ahlak bilgisi gibi soyut kavramların yoğunluk kazandığı derslerde kavramların tanımını yapmanın bile çok zor olduğunu ve bu kavramın birçok kavramla ilişki halinde olduğunu söylemiştir. Araştırma sonuçlarına göre. Uygulamanın sonunda. bilgiyi sistematize eden ve kavramlar arası ilişkiyi gösteren kavram haritalarının istenilen amacı gerçekleştirmede en elverişli ve pratik tekniklerden 33 . Ölçekler öğrencilere 2004-2005 öğretim yılı güz döneminde birer hafta ara ile uygulanmıştır. bağımlı. sorunları çözebilen. "Canlılarla ortak yuvamız mavi gezegenimizi tanıyalım" ünitesinde yer alan "Çevremizde hangi ekosistemler var?" konusu işlenip öğrencilere "ekosistem" kavramıyla ilgili kavram haritaları yaptırılmıştır. şbirlikçi ve katılımcı öğrenme stiline sahip öğrencilerin kavram haritası başarı puanlarının daha yüksek olduğu görülmüştür. fen bilgisine karşı tutumları ve cinsiyetlerinin kavram haritası yapma becerilerine etkisini belirlemek amacıyla genel tarama modeli kullanılmıştır. öğrenci cinsiyetleri ile fen bilgisi dersine karşı geliştirilen tutum arasında da anlamlı bir fark bulunmuş. Öğrencilerin öğrenme stillerini belirlemek amacıyla Grasha'nın öğrenme stilleri ölçeği ve fen bilgisine karşı tutumlarını ölçmek amacıyla da fen bilgisi tutum ölçeklerinden faydalanılmıştır.

ama bilgi birikimi gerektiren. Ayrıca başka bir bölümde. Gerçekcioğlu çalışmasının bitiminde. Tarih gibi. ortaöğretim din kültürü ve ahlak bilgisi dersi 9.biri olduğunu söyler. son test kontrol gruplu yarı deneysel bir modeldir. ve 10. öğrencilerin bu tekniği olumlu ya da olumsuz nasıl değerlendirecekleri de araştırılmıştır. her ünite için ayrı bir ünite kazanımları listesi. sınıflarla ilgili Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi öğretim programı. ortaöğretim 9. Gerçekcioğlu bu düşünceler doğrultusunda kavram haritaları tekniğinin. hazırlık çalışmaları. Bu çalışmada lise 2 Tarih derslerinde tarihsel konuların öğretiminde kavram haritası kullanımının başarıyı ne kadar etkileyeceği araştırılmıştır. kavram haritası tekniğiyle daha kolay gösterildiğini. Bu nedenle din kültürü ve ahlak bilgisi gibi soyut kavramların yoğunluk kazandığı öğrenme alanlarında kavram haritası tekniğinden yararlanmanın doğru olacağını söyler. Araştırma. Öğrencilerin önceki öğretim yılına ait notları da ön test olarak kabul edilmiştir ve bu notlarda da sınıfların 34 Tarih öğretimindeki bu problemleri ortadan kaldıracağını da . okuma parçaları ve değerlendirme soruları da yer almaktadır. O yüzden öğrencilerin bu tekniği kullanmadan önce gerekli ön bilgilere sahip olmaları gerektiğini vurgulamıştır. öğrenme alanları ve ünite açılımları da bulunmaktadır. sınıf üniteleriyle ilgili kavram haritaları hazırlamıştır. ve 10. Bu sonucun yanı sıra öğrencilerin kendi eksikliklerini ve hatalarını görmede bu tekniğin önemli rol oynadığını da gözlemlemiştir. soyut kavramların haritalaştırılmasının biraz daha zor olduğunu gözlemlemiştir. somut ve pratik yönü ağır basan kavramların. Kurada (2006) Tarih derslerinin konularının işlenişi sırasında hem öğretmenlerin hem de öğrencilerin çeşitli problemler ve kavram kargaşası sorununu yaşadıklarını söylemiştir. ünite konularında ve derslerin daha verimli geçmesinde elverişli olup olmadığını anlamak için nitel bir araştırma yapmış. Ayrıca öğrencilerin daha etkili bir şekilde Tarih öğrenmelerinin nasıl sağlanabileceği. öğrencilere soyut gelen derslerin seviyeye uygun biçimde somutlaştırılmasının ve klasik öğretimin yanında çağdaş yöntem ve tekniklerin de kullanılmasının düşünmüştür. Ayrıca öğretmenlerin kavram haritaları tekniğinden değerlendirme sürecinde de faydalanabileceğini söylemiştir. Araştırmada hazırlanan bu kavram haritalarının yanı sıra. din kültürü ve ahlak bilgisi derslerinde kullanımının nasıl sonuçlar oluşturacağını.

Uygulama sonunda. kontrol grubuna da geleneksel yöntemlerle işlenmiştir. Kavram haritaları yöntemiyle öğrenciler derslerin daha kolay anlaşıldığını da söylemişlerdir. kavram haritaları sayesinde öğrencilerin değişik fikirler üretebildikleri. tutum ve hatırda tutmadır. Araştırmanın bağımlı değişkenleri. Fen Bilgisi derslerinde kavram haritası kullanımının. Bu iki homojen sınıftan 10/F kontrol. Lise 2. Kontrol değişkenleri ise konu anlatım süresi ve anlatılan konudur. kavram haritalarıyla verilen bilişsel destektir. son test puanlarına bakıldığında iki grup arasında deney grubu lehine anlamlı bir fark olduğu gözlemlenmiştir. Çalışmada konuya uygun olarak. Ayrıca bu tekniğin öğrencilerin derse olan tutumlarını ve dersteki başarılarını olumlu yönde etkilediği de söylenmiştir. zmir ili Buca Müşerref Mahmut Tınas lköğretim Okulu'nun 6. Tezini yazmasındaki amacı da. nitel araştırma tekniklerinden de mülakat kayıtları kullanılmıştır.seviyelerinin birbirlerine yakın olduğu gözlemlenmiştir. stanbul ilinin Üsküdar ilçesindeki Halide Edip Adıvar Lisesi'nin 10/C ve 10/F sınıfları oluşturmaktadır.2004 yılları arasında ÖSS'de çıkan sorulardan oluşmaktadır. Güçlüer (2006) eğitim ve öğretimin başarıya ulaşması için anlamlı öğrenmenin gerçekleşmesi gerektiğini. Bağımsız değişkenleri. Araştırmanın örneklemini. üniversite uzman öğretim üyeleri ve lisedeki branş öğretmenlerinin hazırladıkları. 1980. Deney sonunda çoktan seçmeli bir değerlendirme ile ölçme yapılmıştır. Güçlüer'e göre de anlamlı öğrenmeyi sağlayan en etkili öğretim araçlarından biri kavram haritalarıdır. önceki öğrenmelerle sonraki öğrenmeleri ilişkilendirebildikleri. nicel araştırma tekniklerinden. Verilerin değerlendirilmesi sonucunda kavram haritasının Tarih dersi başarısına ve kavram öğrenmeye etkisi irdelenmiştir. zihinde anlamlı bir şekilde yapılandırılmadan öğrenilen bilgilerin kısa bir süre sonra unutulduğunu söyler. öğrencilerin başarılarını. görsel ayrıntıları fark edebildikleri gözlemlenmiştir. ön ve son tutum ölçekleri ve son test. Deney sonunda. fene yönelik tutumlarını ve öğretilen bilgilerin akılda kalıcılığını etkileyip etkilemeyeceğini araştırmaktır. 35 . Araştırmanın örneklemini. sınıf Tarih dersi "Osmanlı Devleti'nin Dağılma Dönemi" ünitesi deney grubuna kavram haritalarıyla. sınıflarında öğrenim gören öğrenciler oluşturmaktadır. Çalışma 2005-2006 eğitim-öğretim yılının güz döneminde 4 haftalık bir süreyi kapsayacak şekilde yürütülmüştür. 10/C ise deney grubu olarak seçilmiştir. başarı. Son test soruları.

öğrencilerin ön test sonuçlarına bakıldığında. Deney ve kontrol gruplarının kazanç puanlarının karşılaştırılmasında ise yine deney grubu lehine anlamlı bir fark gözlemlenmiştir. kontrol grubu öğrencilerine ise geleneksel öğretim metotlarıyla verilmiştir. kümelerde ki öğrencilerin her konunun sonunda kavram haritası çizmeleri istenmiştir. Ayrıca öğrencilerin konu ile ilgili görüşlerini ve kavram yanılgılarını ortaya çıkarmak amacıyla açık uçlu sorular hazırlanmış. Güçlüer araştırmasının sonunda. 36 . Araştırmada ön test. sınıf ortamı çalışmaya uygun olarak düzenlenmiş ve 4 er kişilik kümelere bölünmüş. Fen derslerinde kavram haritasının kullanılmasıyla öğrencilerin derse daha aktif katıldıklarını. Araştırmanın verileri. öğrencilerle yarı yapılandırılmış görüşmeler de yapılmıştır. sınıf seviyesindeki başarı düzeyleri incelenmiş. 48 de kontrol grubu öğrencileri olmak üzere toplam 96 öğrenci ile yürütülmüştür. Homojenliği sağlamak için öğrencilerin 4. kavram haritasıyla öğrenim gören öğrencilerin Fen Bilgisi'ne yönelik tutumlarının. derslerin daha eğlenceli geçtiğini. Ama her iki grubun son test puanlarına bakıldığında deney grubu lehine anlamlı bir farkın olduğu gözlemlenmiştir. Uygulama öncesi. grup öğrencilerinin son testlerden aldıkları puanların ortalaması ön testlerden aldıkları puanların ortalamasından yüksektir. Aynı sonuca kontrol grubunda da ulaşılmıştır. Uygulama sonunda. kontrol gruplu yarı deneysel model kullanılmıştır. ve 5. son test. Çalışmada " skelet ve Sindirim Sistemi" konuları deney grubu öğrencilerine kavram haritaları ile. 1. geleneksel öğretim metotlarıyla öğrenim gören öğrencilerden yüksek olduğu da görülmüştür. Uygulama sırasında. Ayrıca hem deney hem de kontrol grubu öğrencilerinin Fen Bilgisi dersine karşın tutumları arasında bir fark olmadığı da gözlemlenmiştir. başarı testleri ve fen tutum ölçekleri yardımıyla toplanmıştır. kademe sınıf öğretmenleriyle görüşülmüştür. Deney ve kontrol gruplarının son test puanlarına bakıldığında.Araştırma 48 deney. iki grup arasında anlamlı bir farklılığın olmadığı gözlemlenmiştir. öğrenilen bilgilerin akılda kalıcılığının arttığını tespit etmiştir. Ayrıca öğrencilerin konulardaki başarılarıyla cinsiyetlerinin arasında anlamlı bir farkın bulunmadığı da tespit edilmiştir.

Üslü Çokluklar ve Köklü Çokluklar” konularının öğrencilere anlatımında Kavram Haritası tekniğinin etkili olup olmadığı ve öğrencilerin kavram haritası hakkındaki görüşlerinin olumlu olup olmadığı araştırılmıştır. Cinsiyet.Kabaca (2002) tarafından yapılan çalışmada “Mutlak Değer ve Eşitsizlikler. Araştırma süresince öğrencilere konuyla ilgili özetler verilirken ve sorular çözülürken yine kavram haritalarından yararlanılmıştır. Kadir Has Anadolu Lisesi 1. sınıf öğrencilerinden oluşan bu gruplar 2 aylık eğitim sürecinin ardından bir sınavla karşılaştırılmıştır. Dumanlı (2001) tarafından yapılan araştırmada madde ve enerji ünitesinde kullanılan kavram haritalarının öğrenme ürünlerine. Uygulama sonunda. 64 deney. Ayrıca kavram haritası metodunun Türk Eğitim Sisteminde genellikle kullanılan klasik düz anlatım metodundan daha etkili olup olmadığı da araştırılmıştır. deney grubuna kavram haritalarıyla ilgili seminer verilmiştir. Özellikle deney grubundaki başarı seviyesi düşük olan öğrencilerin kavram haritalarından daha fazla etkilendiği görülmüştür. Sonuçta kavram haritalarıyla eğitim gören grubun daha başarılı olduğu gözlemlenmiştir. Buna karşılık kontrol grubu öğrencilerine hiçbir müdahalede bulunulmamış ve geleneksel öğretim metotlarıyla ders verilmiştir. Uygulamanın başlangıcında. Deney grubunun da kendi içinde değerlendirilmesi sonuçlarına göre kız ve erkek öğrenciler kavram haritalarından aynı oranda faydalanırken. öğrenci erişisine ve kalıcılığına etkisi incelenmiştir. Araştırma 74 deney grubu ve 75 kontrol grubu olmak üzere toplam 149 öğrenciden oluşan iki homojen grupla yapılmıştır. deney grubunun kavram haritaları tekniğiyle ilgili görüşlerini öğrenmek için öğrencilere bilgi formları verilmiş. sosyo-ekonomik durum… vb faktörlerin. gelir seviyesi düşük öğrenciler gelir seviyesi yüksek öğrencilerden daha fazla faydalanmıştır. öğrencilerin bu teknikten memnun kaldıkları sonucuna da ulaşılmıştır. deney grubu öğrencilerinin başarıları üzerinde bir etkisi olup olmadığını anlamak için de “Tek yönlü varyans analizi” kullanılmıştır. 73 kontrol grubu olmak üzere toplam 137 öğrenciden oluşan gruplara ön test. 37 . son test ve kalıcılık testleri uygulanmıştır.

Ayrıca öğrencilerin soyut kavramları öğrenebilmeleri için şekil. öğrencilerin daha önceki bilgileriyle yeni öğrenecekleri bilgiler arasında bağlantı kurabilmeleri sağlanmıştır. 38 . kavram haritası yaparak. model… vb araçlardan yararlanılmış. konuları geleneksel yöntemlerle işleyen kontrol grubu öğrencilerinin kodlanan bilgiler. işlenen bilgiler ve bunlara ait toplam bilgiler erişi düzeylerinden anlamlı derecede yüksek çıkmıştır. sınıf öğrencilerinden oluşan kontrol grubu ise geleneksel ders planları ve öğretim yöntemleriyle ders işlerken deney grubu öğrencileri Ausubel’in anlamlı öğrenme kuramına göre ders işlemiş ve her konunun sonunda kavram haritaları oluşturmuşlardır.Grupların birbirinden etkilenmemesi için ayrı okullar tercih edilmiştir. fakat bu iki okulun öğrencileri sosyo-ekonomik açıdan birbirlerine denktirler. kodlanan bilgiler ve bunlara ait toplam bilgiler erişi düzeyleri. konuları anlamlı şekilde öğrenip. Uygulama sonunda. Uygulama sırasında. Ankara Mamak lköğretim Okulu 5. grupları denkleştirmek için Piaget’in somut işlemler dönemi testi uygulanmış. Uygulama öncesi. Araştırma süresince deney grubu öğrencilerine günlük hayatlarından olumlu ve olumsuz örnekler verilerek onların kavramlarla ilgili genelleme ve ayırt etme yapabilmelerine yardım edilmiştir. Ankara Çubuk Cumhuriyet lköğretim Okulu 5. madde ve enerji ünitesinin analizi yapılıp öğrencilerin problem çözme becerilerini geliştirici ek hedef davranışlar oluşturulmuştur. sınıf öğrencilerinden oluşan deney grubuna kavram haritalarıyla ilgili ön bilgiler verilmiş. öğrendikleri kavramlar arasında ilişkiler kuran deney grubu öğrencilerinin işlenen bilgiler.

Verilerin Analizi Araştırma için toplanan veriler betimsel analizle çözümlenmiştir. düzenlenip yorumlanarak birtakım sonuçlara ulaşılmıştır.2. Tebliğler Dergisi. üniversitelerdeki eğitim fakültelerinin çıkardıkları dergilerdeki makaleler ve Kavram Haritalarıyla ilgili tezler çalışma sırasında kullanılan veri kaynaklarıdır. nitel araştırma yöntemlerinden biri olan "doköman incelemesi" yöntemi kullanılmıştır. amaçlı örnekleme yöntemlerinden "doğrulayıcı ve yanlışlayıcı durum örneklemesi" kullanılmıştır. Ayrıca Selçuk Üniversitesi Eğitim Fakültesi kütüphanesinin ve Prof.1. tezin bu hale gelmesini sağlamıştır. MEB'in yeni programlarıyla ilgili yönergeler. 3. Çalışmada ilkönce tez konusuyla ilgili yazılı kaynaklar ve internetteki tarama motorları taranılmış. Veri Toplama Yöntemi Araştırmada. YÖNTEM 3. Elde edilen bulgular. Araştırmanın Örneklemi Bu araştırmada. Türkçe eğitimi alanında yazılan ders kitapları. çeşitli eğitim dergileri. yazılı kaynakların incelenmesi ve incelenen kaynaklardan elde edilen verilerle bir sonuca ulaşılmasından oluşan nitel bir araştırmadır. Araştırmanın Modeli Araştırma. 39 . daha sonra gerekli dokümanlar toplanılmıştır. Ali Yıldırım ile Prof. 3. Üniversitelerde okutulan ders kitapları. En son olarak yazılı dokümanların incelenmesi ve belgelerin analizi. 3. Dr.3.3. Dr.4. Hasan Şimşek'in "Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri" adlı kitabının kullanılması araştırma konusuyla ilgili bilgilerin toplanmasında yardımcı olmuştur.

Kavram Haritalarının Farklı Edebi Türlerde Kullanılması ve Örnekleri B YOGRAF Ünlü kişilerin yaşam öykülerinin. Şekil 4.4. belgelere dayanarak tarafsız bir görüşle yazıldığı ve kanıt niteliği taşıyan yazılardır.1. BULGULAR 4.1: Biyografi Türünün Kavram Haritası 40 .

Kuvvetli hayat görüşü. bizi gönüllerinden geçirip gülsünler. din bilgilerini önce babasından öğrenen Nasrettin. Şu yalancı dünyada somurtanlara acırım. Fakat insan hali bu… Şayet bir emrihak vaki olursa beni baş aşağı gömünüz!. yani kendisi olmuştur.NASRETT N HOCA (1208-1284) Türk halk mizahının en büyük ustası sayılan Nasrettin Hoca.. her sınıftan halkı etkileyici bir güçtedir. halkımızın ince mizah dehasının sembolüdür. Yüzyıl Anadolu Türkçesinin oluşumuna en büyük katkıda bulunanlar. Seyit Mehmet Hayrani hocalardan ders aldı.”diyen Nasrettin Hoca. insanlarla olayları yansıtırken güldürdüğü kadar düşündüren fıkraları.. nenize gerek… Dünya alt üst olunca dosdoğru kalkarım! Nasrettin Hoca. 2006: 226) 41 . Türk halkının zenginleştirdiği fıkraları ile ulusal Türk zekasının. Babası köyün imamı Abdullah’tır. fıkraları bütün dünya dillerine çevrilmiştir. Arapçayı. o nasıl iş?. fıkralarından birisinde şu vasiyette bulunur: Çocuklar… Söz ölüm getirmez. Yüzyıllar boyunca. Yunus Emre ve Nasrettin Hoca’dır. Türk esprisinin en kudretli üstadıdır. lköğrenimini köyünde yapan. Akşehir’i çok seven Hoca burada evlendi. O. Türk edebiyatında. Kilitli ve duvarsız meşhur türbesi buradadır. burada öldü. halk mizahımızın. yüzyıllar boyunca. Seyit Kemal KARAAL OĞLU Türk Edebiyatı Tarihi 1 (Gül&Köktürk. Öğrenimini Konya Medresesinde tamamladı. Aman hocam. Şöhreti bütün dünyaya yayılmış. müderrislik yaptı. Sivrihisar’ın Hortu köyünde doğdu. “Mezarımı ziyaret edenler. Siz dediğimi yapın. XIII.. halkımızın beğendiği her fıkra. her nükte onun gerçek fıkralarına eklenerek Nasrettin Hoca Türk halkının ortak varlığı. o dolaylarda ün kazanan Seyit Hacı brahim’le. Sivrihisar’la Akşehir’de imamlık.

Şekil 4.2: "Nasrettin Hoca" Adlı Biyografinin Kavram Haritası 42 .

FIKRA Herhangi bir konuyu belli bir görüş veya düşünceye göre ele alıp. Şekil 4. konuşma diliyle yazılmış gazete ve dergi yazılarıdır.3: Fıkra Türünün Kavram Haritası 43 . yorumlayan ve kamuoyu oluşturmaya çalışan sade.

çinde liderlik yeteneği varsa bu yeteneği geliştir. Böyle yapmakla kalabalık kitlelerin sevgi ve saygısını kazandılar. birtakım sınırlamalarla doğmuş olmamızdır. Abraham Lincoln (Abraham Linkoln) çok çirkin. Liderliğin ücreti ise hayli ağırdır. Bu sınırlamalar ve yetenekler yaşamımızın yönünü belirler. her girişimden yenik çıkmamız sonucunu verir. James HUGHES (Ceymis Hacıs) Bütün Dünya Yıllığı’ndan (Yayımlanan: Osman NEB OĞLU) (Sadeleştirilmiştir. Oysa “sahne arkasındakiler”. kendin ol. Sen de kendi çalışma alanında onlar gibi hareket edebilirsin. MUTLU OL Ağa Han zengin ya da beğendiğin sinema artisti kadar güzel olmayı arzu ederek zaman yitirme. Lincoln ile Roosvelt büyük liderlerdi. Franlin Roosvelt (Franklin Ruzvelt) ise kötürümdü. 2006: 38) 44 . başkalarının doğal ayrıcalıklarına imrenerek zaman yitirmedi. Fakat hiçbiri.) (Gül&Köktürk. Kişi. çünkü ancak kendini bulmakla gerçek mutluluğa ulaşabilirsin. Oysa kişiliğimize başkalarının yaşamına göre şekil vermeye çalışacak yerde. memnun kalacaksın. bu dünyada elde ettiği her şeyin karşılığında bir ücret ödemekle yükümlüdür. Bu durumu inkara kalkışmak. Ama bunun için üzülme. Sen lider olmayabilirsin. her biri yalnız kendi kişiliğine güvenerek başarılı olmaya çalıştı. Fakat hepimizin bazı yeteneklerle zenginleşmiş oluğumuzu bilmemiz dengeyi sağlar.KEND N TANI. liderlikle baş gösteren fedakarlık ve üzüntünün tanığıdırlar. Bunların arasında en acılardan biri. o makamın ancak mükafatına tanık olurlar. kendi yeteneklerimizi kabul eder ve geliştirirsek mutluluğa ulaşmamız kolaydır. Sen. Seyirci durumunda olanlar. Bunun yerine. Ödeyeceğin ücret ne olursa olsun. ancak sen olmakla başarıya ulaşabilirsin. Fakat kişiliğin seni başka bir yöne sürüklüyorsa oraya git. Bu dünyada başarı kazanmış bir kişi olarak yaşamak istersen hayatın gerçeklerini öğrenmen gerekir.

Şekil 4.4: "Kendini Tanı. Mutlu Ol" Adlı Fıkranın Kavram Haritası 45 .

5: Deneme Türünün Kavram Haritası 46 . kişisel görüş ve düşüncelerin içten bir dille anlatıldığı yazılardır. kesin yargılara varılmadan zıt düşüncelerin karşılaştırıldığı. Şekil 4.DENEME Her konu üzerine ve sıkı kayıtlara bağlı kalmadan serbestçe yazılabilen.

uzaktan kokusunu alır almaz silahlarımı atar. 2006: 126) 47 . Michel de MONTAIGNE (Mişel dö Monteyn) Denemeler (Çeviren: Sabahattin EYUBOĞLU) (Gül&Köktürk. bizi eleştirin dememiz gerekir. kendimi düzeltmeme yardım etsin. sadece dürtükler. dostluğa rahat nefes aldırmaz.DOĞRULUK KAYGISI Düşünce çatışmaları beni ne kırar ne yıldırır. Nazlı. doğru yanlış. Bizi düzeltmek isteyene kollarımızı açacak yerde. birini kırma korkusu. kendi düşüncemizi savunmaya bakarız. yapmacık bir hava. dostlar arasında açık. kafamı çalıştırır. Düzeltilmek herkesin ağrıca gittiği için kimse kimseyi düzeltmeyi göze alamıyor. Ben. Zararıma da olsa eleştirmeciye uysal davranmalıyım ki beni her zaman serbestçe uyarsın. yumruklarımızı sıkıyoruz. dikkatim uyanır. aklından önce sinirleri işler. teslim olurum. Biri çıkıp bizim düşüncemizin tersini söyledi mi onun doğruyu söyleyip söylemediğine değil. saçmalıyorsun!” desinler bana. Oysaki bunu kendiliğimizden istememiz. “Sen bir budalasın. Ama ben dostlarımın bana sert davranmasını istiyorum. nsan öfkelendi mi düşünmez olur. Bana çatıldığı zaman öfkem değil. Eleştirilmekten kaçarız. gelin. Dostluk kavgacı olmadı mı sağlam ve cömert değildir. yazılarıma çatılmasını hoş görmüş. sözleri de o olmalı. Doğruyu bulmak için her iki tarafın kaygısı olmalı. Düşüncesini saklayarak konuşuyor çokları. Doğrudan ayrıldık mı elle tutulur bir şeyler kaybetmeliyiz. yiğitçe konuşulmasını isterim. Doğruyu hangi elde görsem sevinçle karşılar. Fazla yukarıdan ve insafsızca olmadıkça. dostların düşünceleri neyse. Tartışmalarda bahis tutuşmak hiç de faydasız değildir. çoğu kez karşımdakini kırmamak için yazdıklarıma istenen biçimi verdiğim olmuştur. Bana çatandan bir şeyler öğrenmeye can atarım.

6: "Doğruluk Kaygısı" Adlı Denemenin Kavram Haritası 48 .Şekil 4.

Şekil 4.7: Makale Türünün Kavram Haritası 49 . delillerin ileri sürülüp yeni görüşlerin ispatlanmaya çalışıldığı ve herhangi bir konuya açıklık getiren bilimsel yazılara “makale” denir.MAKALE Araştırma ve incelemelerle ortaya çıkan.

” Bir ngiliz hekimi diyor ki: “Dinlenmek için zamanın bir kısmını güler yüzlü ve kahkahası bol insanlarla geçirmelidir. fakat neşe de onun kadar lüzumludur. Onları bulmak bir hünerdir. Tanıdıklarımızdan bir profesör vardır. kendi hayatımızda arayıp bulmalıyız. şaka yapan. Yalnız o bahtiyarlığı uzaklarda değil. sinirlerini yatıştırır. işlenmemiş nice bahtiyarlık madenleri vardır. hiçbir zaman bahtiyar olamazlar.” Bu pek doğrudur. nsana hayatta fazilet gerekir. Şen bir dostun konuşması insanın yorgunluğunu giderir. yarım saat keman çalınca bütün yorgunluğum gider ve taze hayat bulurum. güler yüzle bakarsanız o da güler. bulundukları halden hoşnut olmasını bilenler bahtiyar olabilirler. Her şeyi iyi görmeye alışanlar. gözyaşı döktüren filmleri seyretmeyiniz. bahtiyarlığa kavuşmak için ne işlerinin düzelmesini ne büyük memurluklara geçmeyi ne de zenginleşmeyi beklerler. işini bitirdikten sonra yorgunluğunu duyar. Bu zat. Selim Sırrı TARCAN Türk Edebiyatı Tarihi 4 (Hazırlayan: Seyit Kemal KARAAL OĞLU) (Kısaltılmıştır. Bulunduğumuz yerlerde. Kara haberler veren. Bahtiyarlık insanların kendi varlığındadır. somurtan.” Kitap odanızda her vakit bir mizah gazetesi bulundurunuz ve içiniz sıkıldığı zaman çabucak onu açıp gönül eğlendirecek parçalar okuyunuz. işini bitirdikten sonra sayfayı kapamalı ve artık gönül açacak çareler aramalıdır. hem de başkalarını güldürmeli. Sözün kısası. şte bu sırrı bulanlar.) (Gül&Köktürk. bilir misiniz? Keman çalarak! Kendisi diyor ki: “Fikrim ne kadar yorulursa yorulsun. hikayeler anlatan kimselerin bulundukları toplantılara koşunuz. Bulundukları durumdan en çok fayda elde etmeye çalışırlar. Onun içindir ki ne çeşit olursa olsun. 2006: 25) 50 . her şeyi karanlık gören kimselerden uzak durunuz. nsan çalışırken değil. sabahtan akşama kadar iş odasında durup dinlenmeden sekiz on saat çalışır ve sonra nasıl dinlenir. üzüntüsünü geçirir. Bakınız Goethe (Göte) şöyle diyor: “ nsan her gün ya güzel bir ses işitmeli ya gönül açıcı bir kitap okumalı yahut güzel bir şey seyretmelidir. hem gülmeli. bu bahtiyarlık kaynaklarının da pekiyi yerini bulurlar. Tuhaf konuşan. bahtiyar olmak herkesin hakkıdır. kaşlarınızı çatarsanız o da suratını asar. Geçmiş günlerin özlemini çekenler veya geleceğin kaygısı ile tasalananlar. onu başka yerde aramak boştur. Sinemalarda güldürü filmleri seyretmek fırsatını kaçırmayınız. Hayat bir aynadır. Elem veren.ŞEN OLUNUZ Hayat ideal şartlar altında düşünenler değil. Halinden hoşnut olmayı bilmeli.

8: "Şen Olunuz" Adlı Makalenin Kavram Haritası 51 .Şekil 4.

ELEŞT R (TENK T) Herhangi bir sanat eserinin beğenilen ve beğenilmeyen yönlerini veya bir kişinin olumlu-olumsuz yönlerini ortaya koymak amacıyla yazılan yazılardır. Şekil 4.9: Eleştiri( Tenkit) Türünün Kavram Haritası 52 .

her biri ayrı ilginçlikteki öykülerin başkişileridir. Ama onun öykülerini okuyanlar. belgeli kenar mahalle gençleri. Orhan Kemal’de insanın içini ezen bir sızı vardır. Onun öykülerinde hiçbir abartı yoktur. yani yaşananı olduğu gibi yazmak. Özellikle çocukları ve hayvanları anlattığı öykülerinde daha baskındır bu. şte Orhan Kemal’in başarısını sağlayan. 2006: 139) 53 . Dilimize de Türkçe’nin nice duyguları. sanatı kurulaştırır. Anlatımının sürükleyiciliğinin temel nedeni budur. onurundan hiçbir şey yitirmeyen yoksullar. insanoğlunun ekmek uğruna verdiği yaşam savaşımıyla doludur.ORHAN KEMAL’ N ÖYKÜLER Orhan Kemal. gerçekçi öykücülüğümüzün baş ustalarındandır. Küçük memurlar. Orhan Kemal’in öykülerinin büyük bir bölüğü. Getirdiği bu insanca duyarlıkla Orhan Kemal. hareketli olaylarla yüklü yaşamı öykülerinin konusunu oluşturmuştur. sokak kadınları.) (Gül&Köktürk. Hangi öyküsü alınırsa alınsın. Böyle bir tutum. Sanat yapma hevesine hiç kapılmaz. Yaşamı boyunca bunun savaşımını vermiştir. anlattıklarından sanatsal bir tat alırlar. hem yaşananı olduğu gibi anlatmak hem de bu anlatıyı öyküleştirmektir. Neyi yaşamışsa onu yazmıştır. Çileli. o biçimde öykülerde canlandırılır. edebiyatımıza yeni bir dünya kazandırmıştır. Bu dünya kimsenin kimseyi sömürmediği. nice insanlık durumlarını anlatabileceğini gösterdiği içlin büyük hizmet etmiştir. Yazarlığını yaşamının bir yansıması olarak geliştirmiş. onların çileli karıları. sokak kabadayıları. Orhan Kemal’in başarılı yönlerinden biri de kişileri konuşturmadaki ustalığıdır. bilmediği alanlara el atmamıştır. Kendi yaşadıkları ve çevresindeki kişilerin serüvenleri onun konu alanını belirlemiştir. Kurgucu bir öykücü olmadığı için konu bulmakta hiçbir güçlük çekmemiştir. insanoğlu ne ise. Adnan B NYAZAR Türk Dilinde 25 Ünlü Eser (Kısaltılmıştır. insanca ilişkilerin egemen olduğu bir dünyadır.

Şekil 4.10: "Orhan Kemal'in Öyküleri" Adlı Eleştirinin Kavram Haritası 54 .

SOHBET (SÖYLEŞ ) Herhangi bir konu hakkındaki kişisel görüşleri konuşma havası içinde ve içten bir dille anlatan yazılara “sohbet” denir.11: Sohbet(Söyleşi) Türünün Kavram Haritası 55 . Şekil 4.

Kötü bir adamın dökeceği tatlı dil. Gerçekten dilin. en küçüğünden en büyüğüne kadar tatlı dille. bir türlü kapanmak nedir bilmez. cana yakın kılar.”Kalk. hatta soğuk görünen yüzleri bile ısıtır. Bu geçici dünyada gönül yıkmanın. çinizden bir kuvvet. Bıçağın açtığı yara zamanla kapanır. tatlı olmak şartıyla açamayacağı kapı. Hepsi güler yüzlüdür. Üstelik acı dilin zararı yalnız karşısındakine değildir. Şevket RADO Eşref Saat (Kısaltılmıştır. kendi sahibini de dünya güzeli olsa çirkinleştirir. Tatlı dil. 2006: 8) 56 . Ne kadar öfkeli olursanız olun.”Dil yarası yaraların en derinidir. dilin acısını verdi mi ne yapsa kar etmez. bütün gücünü gönülden alır.TATLI D L Mağaza vitrinlerindeki mankenleri bilirsiniz. Hakiki tatlı dil iyi insanda olur. dil yarası ruhun en gizli taraflarına doğru boyuna işler.”Şeytan görsün yüzünü!”deyip bucak bucak kaçtığımız insanlar hep o insanlardır.”derler. bu tatlı emri yerine getirmeniz için sanki sizi zorlar. şunu yapıver. iyi olması lazımdır. Yüreği merhametle. Tatlı dil. Öylesinin sevimli. ne olur. En yapamayacağınız işleri size tatlı dille. nsanın dilinin tatlı olması için gönlünün tatlı. güler yüzle yaptırıverirler. içlerinde pek de güzelleri vardır. Gönülleri fetheden tatlı dil. Ama tatlı dil öyle mi ya? Yılanı deliğinden çıkarır.”Kalk şunu yap!” dedikleri zaman.”diyen bilmem bulunur mu? Çünkü bu. kalbinize işlemiştir.”Haydi şekerim. Onlar her ne kadar insan benzeri iseler de sahici insanları güzel yapan. Dilin de tatlısı olmalı. Güler bir yüz.” Dediklerini düşünün.) (Gül&Köktürk. dilimizi tatlılaştıralım. ha deyince olacak işlerden değildir. kalp kırar. Bir de “Haydi şekerim. “Mademki tatlı dil her kapıyı açan sihirli bir anahtardır. tatlı dil sizi yatıştırır. Ama her dil değil. nsanı belki kısa bir zaman için aldatır ama çabucak da foyası meydana çıkar. Allah bir adama her şeyin tatlısını. sevgiyle dolu insanın dili de kendiliğinden tatlılaşır. tilkinin kargaya döktüğü tatlı dil gibidir. şunu yapıver!”demek başka. öyle ise ne duruyoruz. Çünkü tatlı dil suratınıza çarpmamış. tatlı bir diller tamamlandığı zaman bütün kapılar açılır. Çünkü o dil ağzın içinde her dönüşünde can yakar. çözemeyeceği düğüm yoktur. sıcak yapan dildir. güler yüzle seslenebilsin. Ortada hiçbir sebep olmasa bile dayatmanın yollarını ararsınız. Ama dilleri olmadığı için soğukturlar. “Ne diye yapacak mışım? Mecbur muyum? Başkası yapsın! Hep bize mi yükleniyorlar? Yapmayacağım işte!” dersiniz. Nice güzel insanlar vardır ki dilleri yüzünden sevilmezler. insan için başlı başına bir kuvvettir. şunu yap!” demek başkadır. sevimli görünmeyen. cana yakın olmasına imkân yoktur. kalp kırmanın anlamsız olduğunu sezecek kadar olgun bir hayat anlayışına varmalı ki insan. Doğru sözdür. derler.

Şekil 4.12: "Tatlı Dil" Adlı Söyleşinin Kavram Haritası 57 .

Bu kullanımın hem öğretmen hem de öğrenci açısından yararlı olacağı düşünülmektedir. * Öğrencilerin. Çünkü bulgularda da gördüğümüz gibi Kavram Haritaları.5. Türkçe derslerinde kullanılmasının verimi arttıracağı düşünülmektedir. * Öğrencinin zihninde oluşabilecek kargaşaları önler. * Öğrencilerin metinleri akıllarında daha uzun süre tutabilmelerini sağlar. Günümüzde çok sık kullanılmayan Kavram Haritası Yönteminin. parçayı ne kadar anladıklarını da gösterir. 58 . * Herhangi bir metne göre daha az kelime içerir. terim ve kavramlarla bir kavram haritası oluşturmaları. kavramlar arasında bağlantı kurarak metnin ana düşüncesini ortaya çıkarmalarını sağlar. okudukları metinlerdeki kelime. * Metni oluşturan ve öğrencilerin anlamakta güçlük çektiği uzun cümleleri daha derli toplu bir hale getirir. SONUÇ VE ÖNER LER Kavram Haritası Yönteminin farklı edebi türlerde ve metinlerde kullanılabildiğini bulgular kısmında gördük. * Okumayı kolaylaştırır. Ayrıca öğrencilerin. * Edebi metinlerdeki soyut ifadeleri anlaşılır hale getirir. * Metnin yapı taşlarını oluşturan kelimelerin ve bunlara yüklenen anlamların daha iyi anlaşılmasını sağlar. Özellikle zor anlaşılan metinlerin (okuma parçalarının) öğretilmesinde bu yöntemin kullanılması önerilir.

17. Gerçekcioğlu. Yüksek Lisans Tezi. Ve 10. (144). Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Yüksek Lisans Tezi. zmir. Kadir & Gülseren. Orta Öğretim Biyoloji (botanik) Öğretiminde Anlam Çözümleme Tabloları. Efe (2006). Doğan (1995). Gül. Muhsin (2006). 34. Çatalkaya. Kavram Ağları ve Kavram Haritalarının Uygulanması. Dokuz Eylül Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü. stanbul. Yeni Programa Uygun Türkçe Öğretim Yöntemleri. Akyüz. Altın. Ankara: Yıldırım Yayınları. Özlem (2006). Milli Eğitim Dergisi. Ankara. Dumanlı. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü. lköğretim 7. Doktora Tezi. Hayati (2006). Her Yönüyle Dil: Ana Çizgileriyle Dilbilim. Yüksek Lisans Tezi. Elif (2001). Sınıf Fen Bilgisi Konularının Kavram Haritaları ile Öğretilmesi. Kavram Haritasının Türkçe Öğretiminde Kullanımı. Ömer (2003). Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Bilgisayar Destekli Deney Yöntemiyle Kavram Haritası Yönteminin Bazı Bilişsel Süreçler ve Hatırlama Düzeyi Açısından ncelenmesi. Sınıf Türkçe Ders Kitabı. Akyol. lköğretim 7. Yüzyıldan Günümüze Türk Eğitiminde Başlıca Düzenleme ve Geliştirme Çabaları ( Genel Özellikler ve Doğrultular). Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi. Milli Eğitim Dergisi. Kamil (2002). Yüksek Lisans Tezi. Van. Aksan. Kavram Haritalarının Erişi ve Kalıcılığa Etkisi. Ramazan (2005). lköğretim Fen Bilgisi Eğitiminde Kavram Haritaları ile Verilen Bilişsel Desteğin Başarıya Hatırda Tutmaya ve Fen Bilgisi Dersine lişkin Tutuma Etkisi. Mehmet (2002). Bazı Bireysel Farklılıkların Kavram Haritası Yapma Başarısına Etkisi.KAYNAKLAR Acat. Yenilenen Orta Öğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi 9. Metin & Köktürk. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Fen Bilimler Enstitüsü. Gürlek.(160). Abant zzet Baysal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. 168-193. 59 . Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları. Bolu. Güçlüer. Bahattin (2003). Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü. Yahya (1999). Çetin. Barut. Konya. Yüksek Lisans Tezi. Sınıf Programının Kavram Haritası Tekniği ile şlenişi. Perver (2006). Cumhuriyet Dönemi Eğitim Stratejileri. H. Ankara: Kök Yayıncılık. Van. Yüksek Lisans Tezi.

(145). Tolga (2002). Ankara: Öncü Kitap. MEB (2005-a). 60 . Kenan (2006). Marmara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü. Elazığ. Eğitimin Önemi Artarak Sürecektir. Türkçe Özel Öğretim Yöntemleri I. Van’daki Liselerde Olasılık Öğretiminde Görülen Kavram Yanılgıları. Türkçe Özel Öğretim Yöntemleri II. Ahmet (2000). stanbul. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü. (149). Geleceğimizin Teminatı Dilimizdir. Saban. Milli Eğitim Dergisi. Turgut. lköğretim Türkçe Dersi (1-5. Doktora Tezi. Lise II Tarih Dersinin Öğretiminde Kavram Haritası Kullanımının Öğrenmeye Etkisi. Van. Milli Eğitim Dergisi. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Havva (2006). N. Sınıflar). Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü. Milli Eğitim Dergisi. Sınıflar) Öğretim Programı ve Kılavuzu. MEB (2005-b). Seçil (2006). Bekir (2001). Yüksek Lisans Tezi. Öğrenme Öğretme Süreci: Yeni Teori ve Yaklaşımlar. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Tümen. stanbul. Kurada. stanbul. Fahri (2003). Orta Öğretim Matematik Eğitiminde Kavram Haritalanması Tekniğinin Kullanımı. Taş. brahim (2002). Ankara: Devlet Kitapları Müdürlüğü. Özbay. (159). Kavram Haritaları Yönteminin Yabancı Dil Öğretiminde Öğrenci Başarısına Etkisi. lköğretim kinci Kademe Dil Bilgisi Derslerinde Kavram Haritası Tekniğinin Öğrenci Başarısına ve Hatırlamaya Etkisi. 8. Ankara: Öncü Kitap. Murat (2006). Murat (2006). Turgut. lköğretim Türkçe Dersi Öğretim Programı ve Kılavuzu (6. Karapür.Kabaca. Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü. Türk Milli Eğitiminin Yenileşmesi ve Öncelikleri. Yüksek Lisans Tezi. Ankara: Devlet Kitapları Müdürlüğü Basımevi. Bekir (2000). Yaman. Yüksek Lisans Tezi. Özbay. Ankara: Nobel Yayın Dağıtım. 7.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful