T. C.

SELÇUK ÜN VERS TES SOSYAL B L MLER ENST TÜSÜ TÜRKÇE EĞ T M ANA B L M DALI TÜRKÇE ÖĞRETMENL Ğ B L M DALI

KAVRAM HAR TALARI YÖNTEM YLE MET N ÖĞRET M

YÜKSEK L SANS TEZ

Danışman Prof. Dr. Gönül AYAN

Hazırlayan Ayşegül ŞENAY

KONYA 2007

ÖZET
Bu çalışmada, kavram haritası yöntemi kullanılarak farklı yazı türlerinin ve okuma parçalarının (metinlerin) nasıl öğretilebileceği gösterilmeye çalışılmıştır. Çalışmanın giriş bölümünde; dünyadaki teknolojik gelişme ve bilimsel çalışmaların hızlı olduğundan, bu değişme ve gelişmeleri eğitim alanında yapılacak çalışmalarla takip edebileceğimizden, geçmişten günümüze kadar Türk Eğitim Sistemi’nde, anadilimiz Türkçede ve Türkçenin öğretiminde yapılan değişikliklerden bahsedilmiştir. “Kuramsal açıklamalar ve ilgili araştırmalar” bölümünde ise; yapılandırmacı yaklaşıma göre oluşturulmuş yeni Türkçe Öğretim Programından, kavram haritası tekniğinin ortaya çıkmasını sağlayan anlamlı öğrenme kuramından, metin öğretiminde nelere dikkat edilebileceğinden, Türkçe öğretiminde kullanılabilecek yöntem ve tekniklerden, çalışmamızın asıl konusunu teşkil eden kavram haritalarından ve kavram haritalarıyla ilgili yapılan çalışmalardan bahsedilmiştir. Çalışmanın yöntem bölümünde de; araştırmayı yaparken nerelerden ve hangi kaynaklardan faydalanıldığı hakkında bilgi verilmiştir. “Bulgular” ise bu çalışmanın en önemli bölümüdür. Burada, kavram haritası yöntemiyle farklı edebi türler ve bu türlerle ilgili örnek metinlerin görselleştirilmesi sağlanmıştır. Araştırma için seçilen yazı türlerinin “fikir yazısı” olmasına önem verilmiştir. Olay ağırlıklı yazıların kavram haritaları ile sembolleştirilmesine yer verilmemiştir. Yazı türleriyle ilgili örnek metinler de Yıldırım Yayınlarına ait, Talim ve Terbiye Kurulunca ders kitabı olarak okutulmasına karar verilmiş olan “ lköğretim 7. sınıf Türkçe Ders Kitabı”ndan seçilmiştir. Sonuç ve öneriler bölümünde ise bulgular bölümünde çizilen kavram haritaları hakkında yorumlar yapılarak, önerilerde bulunulmuştur.

Anahtar Kelimeler: Kavram, Kavram Haritası, Anlamlı Öğrenme, Türkçe Öğretimi, Metin

I

ABSTRACT
In this study, we tried to show teaching different writing styles and reading (passages) texts with using the method of concept maps. In the introduction of the study, we told of the speediness of technology development and scientific studies at the world; we can follow these studies and developments with the studies of instruction, also we told of difference about our main language Turkish and teaching Turkish in Turkish Instruction System from past to today. In “Theoretical Explanations and Related Studies”, we told of the new Turkish Teaching Program which is organized to the structural approach, meaning teaching theory which has effect about the technique of concept map, taking care of at text teaching, the method and techniques which can be used in teaching Turkish and the main subject of our study, concept maps and the studies about concept maps. In the method of study, we gave some information about the used sources and the area of study. The chapter of “Discoveries” is most important chapter of this study. Here, we tried to show different literary styles with using concept map and example texts related to these styles. We regarded to the choosen writing styles as a ‘writing of thought’. We did not give place to the writings which are about event, so we did not sembolize them with maps of concept. We choosed the sample texts about the writing styles from Yıldırım Publishing House’s “ lköğretim 7. Sınıf Türkçe Ders Kitabı”, which is settled on as a lesson book from Talim ve Terbiye Kurulu. In conclusion and suggestions we commented about concept maps which is drawn at the chapter of discoveries, and we made some suggestions. Key Words: Concept, Concept Map, Expressive learning, Instruction of Turkish, Text.

II

kavram haritaları konusunda araştırma yapmam için beni teşvik eden hocam Doç. deneyim ve davranışlar vardır. öğretim programlarını yeniden düzenlemiştir. Ama Türkçe öğretmenlerimizin büyük bir çoğunluğunun da kavram haritaları hakkındaki bilgileri yok denecek kadar azdır. Umarız ki bu araştırma birçok bilimsel çalışmalara ve öğretmenlerimize ışık tutar. MEB yapılandırmacı yaklaşımı temel alarak. Dr. KONYA – 2007 Ayşegül ŞENAY III . Bunun sebebi de öğretmenlere yeni ve modern öğretim metotları hakkında yeterince bilgi verilmemesi ve bu yeni yaklaşımlara yönelik çalışmaların. modern bir öğretim yöntemi olan "Kavram Haritası" tanımına çokça rastlanılmaktadır. nsanoğlunun hayatını sürdürebilmesinin temelinde. Dr. Türkçe öğretmenlerimizin hem metinlerin hem de dil bilgisi kavramlarının öğretiminde sürekli geleneksel metotları kullanmalarına sebep olur. Önemli değişiklikleri yakından takip eden uluslar kendilerini yenilerler ve yeniliklere açık olmayan. MEB'in yapılandırmacı yaklaşım ve bilişsel eğitim stratejilerini benimseyerek hazırladığı yeni Türkçe ders kitaplarında. eğitim ve öğretim sayesinde kazanılmış bilgi. Ahmet SABAN'a ve maddi manevi desteğini benden hiçbir zaman esirgemeyen aileme teşekkürlerimi bir borç bilirim. geçmişten günümüze kadar kalitenin arttırılması yönünde birçok çaba sarf edilmektedir. Eğitim ve öğretim.ÖN SÖZ Bilimsel çalışmalar ve teknolojik gelişmeler insanların birbirlerine olan tutumlarını değiştirir. Araştırma süresince yardımlarını esirgemeyen birçok konuda yol gösteren değerli danışman hocam Prof. Gönül AYAN'a. Özellikle son yıllarda. gelişmeleri takip etmeyen uluslara hakim olurlar. Ama bütün bu yenilikler geleneksel öğretim metotlarının önüne geçememiştir. Ülkemizde bazı olumsuzluklara rağmen. şte bu olumsuzluk. şte bu yüzden eğitim ve öğretimde kalitenin arttırılması çok önemlidir. bu teknolojik değişme ve gelişmeleri takip eden iki büyük ve önemli araçlardır. ülkemizde yetersiz olmasıdır.

......................... 15 2...................................................................4.....12................. Tanımlar ...............................................................................................................................4........................ 5 1.13................................................4.. Gözlem Tekniği... 14 2... Proje Tekniği ........... 18 2............................4.......................6..... Bilişsel Strateji ............................................................. III Ç NDEK LER .. Problem Durumu ..............................................................4.................................5......... 11 2...... 6 1......................................................................................4............................................4........................................................................ Anlatım Yöntemi ......................................... 7 1... 8 2................................. 19 2.. Araştırmanın Amacı ........................2.............................. Dramatizasyon (Oyunlaştırma) Yöntemi................4.................................. Gösteri Tekniği.................1..........................................4............................................ 17 2......................................................2...........................4................................................ IV ŞEK LLER L STES ..... Küme Çalışması Yöntemi ...9............................................................. 7 2................................................. 1 1.......................... Soru-Cevap Yöntemi ..................................................................................4........................... 18 2................................. Tartışma Yöntemi......................... 14 2.. 19 2...................11......................................I ABSTRACT .................................. 16 2.............................. Örnek Olay ncelemesi ................................... 14 2..... Türkçe Dersi Yeni Öğretim Programları ........................ 10 2.......... Beyin Fırtınası .......................................... 8 2.3................................................. 17 2..1........ 16 2..................4.....7.............................................................. Metin Öğretiminde Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar................2....................... 16 2.... Türkçe Öğretiminde Kullanılan Yöntem ve Teknikler .10............. 19 IV ......................... Çözümleme ve Birleşim Yöntemleri ..........................3...........................................................................................1.................. Tümevarım ve Tümdengelim Yöntemleri ......... II ÖN SÖZ....................8....................... KURAMSAL AÇIKLAMALAR VE LG L ARAŞTIRMALAR ..4.........................4... 11 2..................................................................3............... Problem Çözme Yöntemi.................................................4........................................Ç NDEK LER ÖZET.....1... Araştırmanın Önemi ................... G R Ş............................................................................................... VI 1......... Ausubel'in Anlamlı Öğrenme Kuramı.......4...............2.................

............................ 39 3................................................. Verilerin Analizi...........2..........................1..... 21 2........... Kavram Haritalarının Farklı Yerlerde Kullanılması............ 39 3........................................................................................6.............................. Veri Toplama Yöntemi................................ Kavram Haritaları Niçin Kullanılır?....... 25 2.............................................. 24 2.......................................................................... 28 3.................................................................5..4.............. lgili Araştırmalar................................... 39 4... BULGULAR............................ 20 2...................5........................................................................ 39 3...................... 40 5......... Kavram Haritası Nedir? .........................4................... 20 2..........................5..............................................5.. YÖNTEM ............ 27 2....... Kavram Haritalarının Farklı Edebi Türlerde ve Metinlerde Kullanılması ......................... Kavram Nedir? ...1..........2... Kavram Haritasının Ögeleri ve Çizimi ....................5..........5........ 26 2..................................................................... Araştırmanın Örneklemi ...........................................................................................5..... 59 V ................3............................6. 39 3...................... Kavram Haritalarının Faydaları ................................................................................................................. SONUÇ VE ÖNER LER ........ 58 KAYNAKLAR ....................... Araştırmanın Modeli ..2...... Kavram Haritası Yöntemi....................1......5................................................. 40 4...............................3...............

ŞEK LLER L STES

Şekil 4.1: Biyografi Türünün Kavram Haritası ............................................................ 40 Şekil 4.2: "Nasrettin Hoca" Adlı Biyografinin Kavram Haritası................................... 42 Şekil 4.3: Fıkra Türünün Kavram Haritası................................................................... 43 Şekil 4.4: "Kendini Tanı, Mutlu Ol" Adlı Fıkranın Kavram Haritası............................ 45 Şekil 4.5: Deneme Türünün Kavram Haritası .............................................................. 46 Şekil 4.6: "Doğruluk Kaygısı" Adlı Denemenin Kavram Haritası ................................ 48 Şekil 4.7: Makale Türünün Kavram Haritası ............................................................... 49 Şekil 4.8: "Şen Olunuz" Adlı Makalenin Kavram Haritası........................................... 51 Şekil 4.9: Eleştiri( Tenkit) Türünün Kavram Haritası .................................................. 52 Şekil 4.10: "Orhan Kemal'in Öyküleri" Adlı Eleştirinin Kavram Haritası .................... 54 Şekil 4.11: Sohbet(Söyleşi) Türünün Kavram Haritası................................................. 55 Şekil 4.12: "Tatlı Dil" Adlı Söyleşinin Kavram Haritası .............................................. 57

VI

1. G R Ş
Sürekli bir değişim ve gelişim sürecinde olan dünyamız karmaşık ve dinamik bir yapıya sahiptir. Bu karmaşık yapı içindeki canlı cansız tüm varlıklar dünyada tutunabilmek ve var olmalarını devam ettirebilmek için değişmeye ve gelişmeye mahkûmdurlar. Hızla yol alan teknolojinin yanında insanoğlunun da kendini yenilemesi gerekir. Yenilikleri takip etmeyip, çağdaşlaşma yolunda ilerlemeyen devlet ve milletler ya yok olacaklar ya da başka millet ve devletlerin boyunduruğu altında ezileceklerdir. “Tarihi tecrübeler göstermiştir ki, tarihte eğitimli insan gücüne sahip bireylerden meydana gelen toplumlar başarılı olmuş, tespit ettikleri ve ürettikleri politikalar doğrultusunda, siyasette, sanatta, kültürde ve teknolojide yaşadıkları çağın en ileri toplumları olarak tarihe geçmişlerdir.” (Turgut, 2001). “Eğitim, bir toplumun kimlik kazanması ve varlığını devam ettirip güçlendirilmesinde en önemli unsur olarak değerlendirilmektedir.” (Taş, 2003). Değişme ve gelişmenin ilk şartı eğitimden geçer. Eğitim ve öğretim; insanların içinde hapsoldukları tabuları yıkar. Alışkanlıklarından vazgeçemeyen toplumlar, nesiller; eğitim orduları sayesinde yenileşmekle yüz yüze gelmekten korkmazlar. “Rekabete dayalı yeni dünya düzeninde eğitime en fazla yatırım yapan ve eğitilmiş insan gücüne sahip ülkeler avantaj sağlayacaktır” (Turgut, 2000). “Eğitimden beklenen ikinci husus ise, fertlerin birlik duygusunu pekiştirecek, toplum ahengini sağlayacak, ortak değerlere yöneltecek zihniyetin kazandırılmasıdır.” (Taş, 2003). Teknolojinin hızla geliştiği yerde eğitimle öğretimin plan ve programları yerinde sayarsa nesillerimizi medeniyet basamaklarından zirveye taşımamız güçleşir. Bu yüzden okuma, yazma, konuşma ve dinleme becerilerimizi edinmedeki alışkanlıklarımız, öğretmenlerimizin derslerde kullandıkları plan ve programlar, yöntem ve teknikler, araç gereçler, ölçme değerlendirme teknikleri kısacası eğitim öğretime dair her şey teknolojinin gelişme hızı ve niteliğiyle aynı doğrultuda yol almalıdır. Öğretmenlerimizin de yapılacak olan bu yeniliklere göre yetişmesi ve yetiştirmesi lazımdır. Ülkemizde geçmişten günümüze eğitim alanında birçok değişiklik yapılmıştır. Özellikle Osmanlı Döneminden günümüze kadar birçok düzenlemeler yapılmıştır. Osmanlı Devleti’nde eğitime medrese sistemiyle başlanmıştır. Ama

1

cumhuriyetimizin kuruluşuyla birlikte medreseler önemini kaybetmiştir. 1824 yılında ilk kez ilköğretim zorunluluğu getirilmiştir. Tanzimat Döneminde örgün eğitimi ilk kez geniş ölçüde ele alan yasal belge hazırlanmıştır. Hatta “Türk eğitim tarihinde eğitimde düzenleme ve geliştirmeye, en kapsamlı biçimde ilk kez Maarif-i Umumiye Nizamnamesi ile gidilmiştir.” (Akyüz, 1999). Tanzimat döneminde halk eğitimine de önem verilmiş, öğretmen yetiştiren okullar açılmıştır. Meşrutiyet Döneminde ise okul öncesi eğitime büyük önem verilmiş ve kızlar için ilk kez yüksek öğretim kurumu açılmıştır. “Meşrutiyet Döneminin, kısa bir dönem olmasına rağmen, özellikle ortaya atılan fikirler bakımından çok verimli ve yenilikçi bir dönem olduğu görülür. Bu dönem, esas olarak, Cumhuriyet Dönemi eğitimindeki düzenleme ve geliştirmelerin bir çeşit laboratuarını teşkil etmiştir.” (Akyüz, 1999). Cumhuriyet Döneminde ise Milli Eğitim Sisteminde pek çok düzenlemeler yapılmış; eğitimin geliştirilmesinde büyük atılımlar gerçekleştirilmiştir. Eğitim laikleştirilmiş ve demokratikleştirilmiştir. Bütün eğitim programları ve stratejileri Atatürk ilkelerine bağlı bir şekilde oluşturulmuştur. “Oluşturulan politika ve stratejiler ışığında çağımızın seçkin, saygın ve katılımcı birer ortağı olacak bireyleri yetiştirebilmek için; eğitimin tüm alanlarındaki gelişmeleri takip etmek ve uluslar arası standartları yakalamış olmak bir gerekliliktir.” (Çetin ve Gülseren, 2003). Cumhuriyet Döneminde eğitim alanında yapılan önemli değişiklikleri şu şekilde sıralayabiliriz: • 1924 Tevhid-i Tedrisat Kanunu • 1926 Maarif Teşkilatı hakkında kanun • 1928 Latin Harflerinin kabulü • 1931 Türk Tarih Kurumunun kurulması • 1932 Türk Dil Kurumunun kurulması • 1940 Köy Enstitüleri Yasası • 1973 Milli Eğitim Temel Kanunu • 1997 Sekiz Yıllık Kesintisiz lköğretim Kanunu 1990 yılından sonra yürütülen önemli projeler ise şunlardır: Milli Eğitimi Geliştirme Projesi, Temel Eğitim Programı, Toplam Kalite Yönetimi Projesi

2

yalnızca dilbilim incelemeleriyle. dünya görüşü. yabancı uluslar da bizden “kebap. 1995: 65). “Bir ulusun yaşayış biçimi. bu dilin söz varlığının. sarma. “eğlenmek” kelimesi günümüzde “hoşça vakit geçirmek” anlamında kullanılırken Eski Türkçede “durmak” anlamında kullanılmıştır. poğaça…” gibi kelimeler Türk toplumunun mutfak kültürüne ait kelimelerdir. Diller. 2003). hizmette kalitenin artırılmasına kadar birçok alanda benimsediği ve yürüttüğü projelerle diğer kamu kurum ve kuruluşlarına örnek olacak uygulamalar içindedir. Örneğin. medrese.“MEB özellikle son yıllarda insan kaynakları yönetiminden. öşür. börek…” gibi kelimeleri alıp kullanmaktadırlar. Aslında sadece Türkçe değil dünyadaki bütün büyük diller birbirleriyle etkileşim içinde oldukları için sürekli bir değişim ve gelişim içindedirler. bilim. kültürel. söz hazinesinin derinliğine inerek bütün bu konularda çok değerli bilgiler ve güvenilir ipuçları edinebiliriz. inançları. sözcüklerin anlamlarının değişmesinde toplumdaki değişikliklerin önemine eğilmişlerdir. gelenekleri. çeşitli nitelikleri ve hatta tarih boyunca bu toplumda meydana gelen çeşitli olaylar üzerinde hiçbir bilgimiz olmasa. iktisadi koşulların etkisine. tophane…” gibi kelimeler önemli kültürel. dilde yaşam biçiminin. enderun. Bugün ise anlam genişlemesine uğrayıp eş anlamında 3 . yaşam felsefesi. Bu zamana kadar yapılan bütün bu değişiklikler Anadil Türkçenin de değişikliğe uğramasına neden olmuştur.” (Aksan. Osmanlı Devleti zamanında kullanılan “sekban-ı cedit. Bu durumun aksine. suşi…” gibi kelimeler de benimsenmiş ve dilimizi etkilemiştir. “imambayıldı. bilimsel.” (Aksan. inançları. Bunun yanı sıra farklı milletlere ait olan “pizza. teknik ve sanata katkıları o toplumun diline yansır. dünya görüşü. hamburger. yaşayışı.” (Çetin ve Gülseren. Bizim toplumumuzda da –yukarıda verdiğimiz örneklerde de görüldüğü gibi. “Bir toplumun pek çok özellikleri. krema. sonra anlam daralmasına uğrayıp sadece kadınlar için kullanılmıştır. ticari ve bilimsel değişikliklerden dolayı bugün kullanılmamaktadırlar. toplumsal yapının oluşturduğu değişik katmanların bileşimi olarak görmüşler. höşmerim. gelenekleri. yoğurt.bazı sözcükler kullanılmamakta bazılarının da toplumsal değişikliklerden ötürü sadece anlamları değişmektedir. haremağası. ayran. 1995: 13). “Karı” kelimesi eskiden hem erkek hem de kadın ihtiyarlar için kullanılmış. Örneğin.” (Aksan. “Ünlü Fransız dil bilimcisi Antoine Meıllet ve onun görüşünü paylaşan bilginler dili. teknik ve siyasi alanlardaki ve eğitim öğretim alanlarındaki değişimlerden ötürü de sürekli bir değişim ve gelişim içindedirler. Örneğin. 1995: 64).

1982 Anayasası ile birçok değişiklikler yapılmıştır. kelime hazinesinin geliştirilmesi.” (Özbay. toplumsal değişmelerini bugün aydınlatabiliriz. kelime öğretimi. 2006: 13). “Program. düşman” anlamında kullanılırken 15. Yabız> yavuz kelimesi eskiden “kötü. kahraman” anlamında kullanılmaya başlamıştır. ikinci kademe için de ortaokul ifadeleri kullanılmıştır. Okuma. 4 . fena.da kullanılmaktadır. Türkçe programları da günümüz gelişmelerini takip ederek kendini yenilemeli. 1926 lk Mektep Türkçe Müfredat Programında anlama ve anlatım becerilerinin. edebi zevk uyandırma.” (Özbay. “Dil. eğitimin istenilen hedefe ulaşmasında ön koşuldur. yapılan yenilikler ve geçmişteki olaylar nesillere aktarılamaz. yüzyıldan sonra anlam iyileşmesine uğrayıp “iyi. eğitim ve öğretimin içeriğini. gramer öğretimi… gibi konular Arap harflerine göre düzenlenmiştir. kıraat ve gramer” bölümleri değiştirilmemiştir. 1 Kasım 1928 tarihinde Latin Alfabesinin kabulüyle Türkçe programı da yeniden düzenlenmiştir. araçlarını. kültür ve medeniyetin gelişiminden insanların günlük hayatındaki problemlerinin çözümüne kadar her alanda önemli fonksiyonlara sahip bir iletişim aracıdır. stanbul Türkçesini yaygınlaştırma gibi hedefler görülmektedir. sürekli taze ve canlı kalmalıdır. “Bir toplumun bir evresiyle ilgili metinleri ele alarak o ulusun o evredeki kültürünü. lk Türkçe Öğretim Programı 1924 yılında yayınlanmıştır. 2006: 2). Tabii bütün bu değişiklikler Türkçe öğretimi programlarına da yansımıştır. yiğit. 1995: 13). fıkra… gibi türlerle farklı konuları daha sonraki sınıflarda da uzun makaleleri anlayabilecekleri vurgulanmıştır. 1924 Lise Birinci Devre Müfredat Programında “kıraat” derslerinde ilk sınıflardaki öğrencilerin basit konulu küçük hikâye.” (Aksan. Bugünkü Türkçe eğitim ve öğretimiyle ilgili kanun ve yönetmeliklerin temelinde de 1982 Anayasası vardır. Örneğin. amaçlarını ve nasıl düzenleneceğini kapsayan bir bütündür. Fakat eski programın “tahrir. Günümüzde ise ilkokul ve ortaokul (yani birinci ve ikinci kademeler) birleştirilerek zorunlu temel eğitimin süresi sekiz yıla çıkarılmıştır. Cumhuriyet’in ilanından bu yana birinci kademe için ilkokul. ezber çalışmaları. Bütün bu değişim ve gelişim süreçleri içerisinde dil değişmez ve gelişmezse. Gerek eğitim öğretim alanında gerekse Türkçede meydana gelen değişiklikler Türkçe öğretiminin de bazı değişikliklere uğramasına neden olmuştur. Programlar.

Ama hiçbir zaman bu değişiklik ve yenilikler metinlere ve metinlerin öğretimine verilen önemi değiştirmemiştir. “Türkçe öğretimi ulusumuzun ve bütün insanlığın duygu ve düşünce ürünlerine dayalı olarak yürütülür. Çünkü okumanın. konuşma ve yazmanın üzerinde daha çok yoğunlaşmıştır. “Türkçe öğretimi büyük ölçüde kitaplara dolayısıyla da metinlere dayalıdır.1.” (Özbay. Araştırmalar bütün duyu organlarına hitap eden araç-gereçlerin eğitim ortamlarında çok büyük öneme sahip olduğunu gösterir. sınıfında da 2006 yılından itibaren uygulanmaya başlamıştır. milli duyguların. Bu programda metin çalışmaları. Dört temel dil becerisi olan dinleme. dolayısıyla kitaplara htiyaç duyulmaktadır. lköğretim birinci kademede 2005. Metinlerden hareket ederek okuma alışkanlığının. 1. ilköğretim ikinci kademenin 6. Bilakis Türkçe öğretiminde en çok kullanılan araç-gereç olarak metinler her zaman yerini ve önemini korumuştur. Çünkü Türkçe öğretiminde en çok kullanılan araç-gereçler yazılı olanları yani metinlerdir. Bu sebepledir ki eğitim teknolojisinin kullanılmasında da metne.” (Özbay. Bu ürünler de en geniş ölçüde kitapta bulunur. Problem Durumu Giriş bölümünde görüldüğü gibi gerek birinci kademe gerekse ikinci kademe Türkçe Öğretim Programları sürekli değişmiş ve yenilenmiştir. okuma. inceleyerek yazmanın hatta örnek okumalardan hareket edersek dinleme eğitiminin dahi ana malzemesi ders kitaplarıdır. 1981 Temel Eğitim Okulları Türkçe Eğitim Programı önceki Türkçe programlarına göre daha detaylı ve planlıdır. dilbilgisi ve Atatürkçülük konularına da önem verilmiştir. 2006: 169). Bu bilgi doğru olmakla beraber Türkçe öğretimi için yetersizdir.1936 lkokul Türkçe Programında yan fikirleri kavratma. 1949 Ortaokul Türkçe Programında. 2006: 170). 5 . 2004 ve 2005 lköğretim Türkçe Dersi Öğretim Programları her türlü etkinlikte öğrenciyi merkeze alan ve “yapılandırmacı yaklaşımın” benimsendiği programlardır. gazete okuma alışkanlığı kazandırma gibi çalışmalara da yer verilmiştir. dört temel dil becerisi üzerinde durulmuştur. farklı esrelerle bol çalışma yaptırma. dil bilincinin öğrencilere kazandırılabileceği söylenmiştir.

şte bu çalışma ilköğretim ikinci kademe Türkçe derslerinde okutulan metinlerin öğretimiyle ilgili kavram yanılgılarının giderilmesine yönelik bir çalışmadır. milli kültürümüzü nesillere en iyi şekilde aktaranlar da yine kitaplardır. “Kitaplarda bulunan metinler vasıtasıyla öğrencilerin. Bu araştırmada da “Türkçe derslerinde metinlerin öğretiminde kavram haritası tekniğinin kullanılıp kullanılamayacağı” araştırılmıştır. Araştırma. kurallarını öğrenmeleri ve Türk dilini en güzel şekilde kullanmaları sağlanır. öğrencilerin zihinsel becerilerini kullanmalarını sağlayan kavram haritası tekniğini hem Türk Eğitim Sistemine tanıtmak hem de metinlerin öğretilmesinde kullanılabileceğini göstermek amacıyla da yapılmıştır. tiyatro. deneme.3. Türkçenin inceliklerini. Kitaplar ve kitaplardaki metinler bu kadar önemli ise. güzelliklerini görmeleri. roman.2. Bu yanılgıları önlemek ve öğrencilerin derse aktif bir biçimde katılmalarını sağlamak için anlamlı öğrenmeyi sağlayan yeni öğretim metotları kullanılmalıdır. hatalı kavramların oluşmasını önlemede ve öğrencinin zihnine önceden yerleşmiş kavram yanılgılarının giderilmesinde etkili bir yöntemdir.Ders kitaplarının haricinde. Bu yüzden öğretmen ve öğrencilerimizin 6 . onlarda var olan düşünceleri öğrencilere en iyi şekilde aktarmakta önemlidir. Öğrencinin zihninde. öğretmenlerin metinlere uygun öğretim yöntem ve teknikleri bilmemesinden ve kullanamamasından kaynaklanır. başvurma kitapları ve hikâye. 1. Ayrıca öğrenciler okudukları kitaplar sayesinde hızla gelişen ve değişen dünyanın gerisinde kalmaz.” (Özbay. öykü gibi hem olay ağırlıklı yazılar hem de fikir yazıları çocukların ufkunu genişletir. Millet ve vatan sevgisini. makale. Hayal gücü gelişmiş çocuğun anlatım gücü de gelişir. Kavram Haritaları. Araştırmanın Amacı Türkçe derslerinde metinlerin öğretilmesi sırasında kavram yanılgılarının oluşmasındaki sebep. 1. hayal güçlerinin gelişmesini sağlar. metindeki düşünce ve kavramlarla ilgili bir yanılgı meydana gelirse bunu telafi etmek çok zor olur. Öğrencilerin kendi kültürleriyle ve evrensel kültürle karşılaşmaları da kitaplardaki metinler sayesinde gerçekleşir. bütün yenilikleri takip edebilme fırsatı bulurlar. Araştırmanın Önemi Gelişmiş ülkelerde uzun süredir kullanılmakta olan yeni öğretim metotları ülkemizde daha yeni kullanılmaya başlamıştır. 2006: 171).

Öğretim Programı: “Eğitim programında gösterilen kazanımların gerçekleşebilmesi için gerekli olan öğretmen. 7 . yöntem. 2006: 203). Kavram Haritası: Bir ana kavram ile bu ana kavrama bağlı olan diğer alt kavramların arasında bağlantıların kurulduğu ve birbirleriyle iletişimlerinin gösterildiği grafiksel yapılardır. ders araçları. ölçme ve değerlendirme gibi unsurları kapsayan bir bütündür” (Özbay. konular. hem Türkçe öğretmenlerine hem de öğrencilerimize bir faydası olacağı düşünüldüğü için bu çalışma önemlidir. 2006: 15). şte bu araştırmanın. 1. Tanımlar Anlamlı Öğrenme: “Gerçekleşen her yeni öğrenmenin önceden öğretilmiş bilgilerle anlamlı bir şekilde bütünleşmesiyle oluşan öğrenmedir” (Kabaca. teknik.4. makale veya birkaç paragraftan oluşan ve bir ana fikre sahip olan yazılardır” (Akyol. fiziki imkanlar. eğitim ortamları.bu yeni metotlar hakkındaki bilgileri yok denecek kadar azdır. Metin: “Bir kitabın içindeki kısımlardan ya da başlı başına tek bir konu. 2002: 7).

okuma. sorgulayan. Okumaktan ve öğrenmekten zevk alan. doğru ve etkili kullanmalarını sağlamak. • • • bir toplum meydana getirmektir. 2005-a: 14). sıralama. tahmin etme.” (MEB. girişimci ve sorun çözen. sorgulama. konuşma. genel amaçlar.2. öğrencinin öğrenme sürecinde ön bilgilerini harekete geçirmek. çoklu zekâ ve öğrenci merkezli öğrenme gibi çeşitli eğitim yaklaşımlarından da yararlanılmıştır. Birinci kademe öğrencilerinin kazanmaları gereken temel beceriler şu şekilde açıklanmaktadır (MEB. KURAMSAL AÇIKLAMALAR VE LG L ARAŞTIRMALAR 2. Programın yaklaşımı ise şu şekildedir: “Türkçe Dersi Öğretim Programı’nda yapılandırıcı yaklaşım merkeze alınmakla birlikte. iş birliği yapan. görsel okuma ve görsel sunu becerilerini geliştirmek. Programın yapısı. araştıran. Türkçe Dersi Yeni Öğretim Programları Giriş bölümünde Türkçe Öğretim Programları’nın. Bilgi teknolojilerini kullanan.1. analiz-sentez yapma ve değerlendirme gibi zihinsel becerilerini geliştirmek. Bu yaklaşımlara göre amaç. ilköğretim birinci kademede 2005. 3) Zihinsel gelişimlerine uygun olarak anlama. temel beceriler ve öğrenme alanlarından oluşmaktadır. Önemli olan öğrencinin derse katılımını ve öğretmenin öğrenciye yön gösteren bir rehber olmasını sağlamaktır. ilköğretim ikinci kademenin 6. çevresiyle uyumlu. anlayan. iletişim kuran. eleştirme. Bilimsel düşünen. 2) Türkçeyi sevmelerini. 8 . Haklarını ve sorumluluklarını bilen. şartlandırmaya duyarlı. ilişki kurma. sınıflama. Şimdi bu yeni programların bazı kısımlarını yakından inceleyelim: Türkçe dersi öğretim programının vizyonu şu şekildedir: • • • Türkçe’yi doğru ve etkili kullanan. eleştiren. gelişim düzeyini dikkate almak. Kendini ifade eden. üreten ve geleceğine yön veren bireylerden oluşan yorumlayan. inceleyen. yazma. etkili iletişim kurmasını sağlamaktır. sınıfında da 2006 yılından itibaren uygulanmaya başladığını söylemiştik. 2005-a: 16-17): 1) Dinleme.

dilimizin imkân ve zenginliklerinin farkına vararak Türkçeyi doğru. bilgiyi kullanma ve üretme becerilerini geliştirmek. keşfetme. konuşma. eleştirel ve yaratıcı düşünen. yapıcı. eleştirme ve yorumlamayı alışkanlık haline getiren.4) Metinler arası düşünme becerilerini geliştirerek söz varlığını zenginleştirmek. kendinden önceki programlardan farklıdır. 5) Bilimsel. 7) Bilgiye ulaşma. kazanım tabloları ve açıklamalar yer almaktadır. iletişim kurma. durum ve bilgileri kendi birikimlerinden hareketle araştırma. çevresiyle uyumlu. 6) Bilgiyi araştırma. milli duygu ve düşüncelerini güçlendirmek. konuşma. Böylece öğrenciler. lköğretim ikinci kademe için hazırlanan öğretim programında ise temel yaklaşım şu şekilde açıklanmıştır: “Türkçe Dersi Öğretim Programı’nda öğrencilerin kazanımlar ve etkinlikler yoluyla dinleme/izleme. yorumlama ve zihninde yapılandırma becerilerini geliştirmek. izlediklerini ve okuduklarını anlayan. duygu. Türkçe Dersi Öğretim Programı’yla dinlediklerini. kendilerini hayata ve geleceğe hazırlayacak birikimi edineceklerdir. Program bu yönüyle. okuma. manevi. 9 . ekonomik ve politik yönlerden gelişmelerini sağlamak. güzel ve etkili kullanmaları hedeflenmektedir. Yeni programda. yazma. olay. sorumluluk üstlenen. tarihi. okuma. kültürel. işleniş örnekleri. sosyal. ahlaki. sorgulama. dinleme. eleştirel ve yaratıcı düşünme. estetik ve sanatsal değerlere önem vermelerini sağlamak. her sınıf için ayrı ayrı düzenlenen bu öğrenme alanları ve Atatürkçülük konularıyla ilgili etkinlik. 13) Okuma ve yazma sevgisi ile alışkanlığını kazanmalarını sağlamaktır. dil sevgisi ve bilinci kazanarak öğrenme sürecinde daha verimli olacak. kendini ifade etme. kültürel. 8) Bilgi teknolojilerini kullanarak okuma. 11) Milli. görsel okuma ve görsel sunudur. iş birliği yapma. 9) Kitle iletişim araçlarıyla verilen mesajları sorgulama becerilerini geliştirmek. düşünce ve hayallerini anlatan. problem çözme ve girişimcilik gibi temel becerilerini geliştirmek. metinler arası anlam kurma ve öğrenme becerilerini geliştirmek. girişimci. sosyal. Bu bölümde özellikle "ses temelli cümle yöntemi" ve "bitişik eğik yazı" üzerinde durulmuştur. 10) Kişisel. 12) Yazılı ve sözlü ürünlerle Türk ve dünya kültürünü tanımalarını sağlamak. Programın yapısında yer alan öğrenme alanları ise. lköğretim birinci kademe için hazırlanan Türkçe Programı’nda "ilkokuma yazma" adı altında önemli bir bölüm yer almaktadır. yazma becerilerini geliştirmeleri.

2.estetik zevk kazanmış ve milli değerlere duyarlı bireyler yetiştirilmesi amaçlanmıştır. Eski programlarda durum tam tersiydi. 2005-b: 3) lköğretim ikinci kademe için hazırlanan öğrenme alanları ise birinci kademeninkinden farklıdır. sahneleme. etkili iletişim kurması. ileri düzenleyici. Bu pasif dinleyicilik. grup çalışmalarına katılması. Ayrıca Atatürkçülük bütün sınıflarda zorunlu tema olarak yer almıştır. bu yeni arayışlar sayesinde gündeme gelmiştir. öğrencilerin derse olan tutumlarını olumsuz yönde etkilemekte ve onları ezberciliğe sevk etmekteydi. Bilişsel stratejiyi savunanlar. öğretmen ise sadece öğrenciye yön gösteren rehber olmuştur. kinci kademe Türkçe Programı’nda "görsel okuma ve görsel sunu" yerine "dil bilgisi" öğrenme alanı görülmektedir. öğrencinin öğretmen rehberliğinde. öğrenci ise pasif konumdaydı. Tezimizin asıl konusu olan kavram haritaları yöntemini daha iyi anlayabilmek için Ausubel'in anlamlı öğrenme kuramını inceleyelim. 10 . Kazanım. öğretmen kılavuz kitabı. etkinlik örnekleri ve açıklamalar birinci kademede her sınıf için ayrı ayrı düzenlenmiş olmasına rağmen ikinci kademe programında bütün sınıflar için ortak olarak düzenlenmiştir. öğrenme sürecinde öğrencinin birikim ve deneylerinden hareketle sorunlara çözümler üretmesini. Bu yaklaşımın temel hedefi. Türkçe öğretiminin daha verimli olabilmesi için. öğrenmeöğretme etkinliklerinde öğrencinin gelişim düzeyinin dikkate alınmasını. Zihinsel canlandırma. öğrencinin derse etkin olarak katılmasının sağlanması. 2. Türkçe Dersi Öğretim Programı’nda yaklaşım olarak. öğrendiklerini aşamalı bir biçimde inşa etmesidir. dolayısıyla değerlendirmede öğretim sürecindeki gelişimin de önemli olduğu benimsenmiştir. hatırlatıcı ve kavram haritalama gibi önemli stratejiler. çerçeveleme. sınıflama. Bu yeni. modern eğitim anlayışlarının yanında klasik eğitim anlayışına da devam edilmiştir. ders kitabı ve öğrenci çalışma kitabı olarak üç ayrı kitapla yürütüldüğü de görülmektedir. Ausubel'de bu yeni arayışlara yönelen ve bilişsel stratejiyi savunanlardan biridir. daha uzun süreli ve anlamlı öğrenmeyi gerçekleştirmek için bu olumsuz duruma müdahale ederek yeni arayışlara yönelmişlerdir. mecaz. Bilişsel Strateji Yukarıda bahsettiğimiz yeni programda görüldüğü gibi bütün etkinliklerde öğrenci merkeze alınmış. Türkçe Programları öğretim etkinliklerinin. motivasyonun sürekli olarak desteklenmesi gerekir. Öğretmen aktif.” (MEB.

önceki bilgi ve kavramların yeni bilgi ve kavramlarla ilişkilendirilmesi. Ama yeni bilgilerin öncekilerle ilişkilendirilmesi yöntemi bilgiyi kalıcı kılar. ezbere öğrenme ve anlamlı öğrenme arasındaki önemli bir farktır.3. Ezber yoluyla öğrenilen bilgiler kalıcı değildir. kısa sürede unutulur. Dikkat edilirse. öğrenci kendi bulduğu kavramları daha önceki sahip olduğu kavramlarla anlamlı bir şekilde ilişkilendirerek öğrenir. öğrenci kavramları kendi bularak belleğine işler.2. eğitim ve öğretimin kalitesinin arttırılmasıdır. Ausubel’in Anlamlı Öğrenme Kuramı Bilişsel stratejiye dayalı bir şekilde geliştirilen bir kuramdır. Buluş yoluyla ezbere öğrenmede. * Klasik eğitim anlayışlarının yanında yeni ve modern eğitim anlayışlarının gündeme geldiğinden. 2. öğrenme daha sağlıklı bir şekilde gerçekleşir. Sunuş yoluyla anlamlı öğrenmede ise. Dikkat edilmesi gereken diğer önemli bir husus da öğrencinin gelişim düzeyini dikkate almaktır. Türkçe derslerinde kaliteyi daha fazla arttırmak sadece öğrenciyi aktif hale getirip derse daha iyi adapte olmalarını sağlamakla yeterli olmaz.1. * Bilişsel stratejiden * Öğrenciyi merkeze alıp. Bütün bu yeniliklerin yapılmasındaki amaç. 11 . Buluş (araştırma) yoluyla anlamlı öğrenmede. öğretmenin sunduğu kavramları daha önceki sahip olduğu kavramlarla anlamlı bir şekilde ilişkilendirerek öğrenir. aktif kılan ve öğrencinin ön bilgilerini harekete geçirip yeni bilgilerle ilişkilendirmesini sağlayan anlamlı öğrenme kuramından bahsedilmiştir. Ausubel bu iki öğrenmeyi de buluş yoluyla ve sunuş yoluyla öğrenme olmak üzere iki farklı açıdan ele almıştır. Metin Öğretiminde Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar Yukarıda. * Türkçe dersinin yeni öğretim programından. Novak. Sunuş yoluyla ezbere öğrenmede ise. Ausubel'in bu kuramından yola çıkarak ve yeni kavramların mevcut kavramlarla nasıl ilişkilendirilebileceğini düşünerek kavram haritalarını oluşturmuştur.2. öğrenci öğretmenin sunduğu kavramları belleğine işler. Ausubel'e göre ezbere öğrenme ve anlamlı öğrenme olmak üzere iki tür öğrenme vardır.

anlatımı öğrenciye uygun olmalıdır. öğrenmeyi zorlaştırır. “Bilgi vermeye dayalı metinlerin öğretimi ve anlaşılması. modern ve demokratik toplumda yaşamanın bir gereğidir. Anlamadan yapılan bir okuma çalışması hiçbir fayda vermez. Bu metinleri okuyarak anlama. Öğrenci seviyesine uygun olarak seçilen konu ve metinler yine öğrencinin gelişim aşamaları dikkate alınarak verilmelidir. 2006: 2). anlayarak okumaktır.Öğrenciye ağır gelen metinler. fıkra gibi türler ise daha ileride okutulmalıdır. Çünkü yazılı anlatımın kendine ait kuralları vardır. “Öğrencinin gelişim aşamalarının dikkate alınmadan yapıldığı eğitim öğretim faaliyetleri. Ayrıca metinleri okurken hangi hususlara dikkat edilmesi gerektiği. bir ders aracı insanın günlük hayatta karşılaşabileceği okuma unsurlarıdır. 2006: 85).” (Özbay. bir mahkeme kararı. “Günlük yaşamın her evresinde insanlar birçok metinle karşı karşıyadır. Zaten Türkçe derslerinde de yazılı bir metni anlatmaya büyük özen gösterilmektedir. Derslerde anlatılacak konunun ya da kitaplardaki metinlerin öğrenci seviyesine uygun olması gerekir. karmaşıktır.” (Özbay. roman. “Türkçe Öğretim Programında da okuma becerisiyle. bir eser içindeki fikir yapısı ya da olay kurgusu ve çözülmesi gereken düğüm noktaları öğretmenler tarafından gösterilmelidir. Türkçe derslerinde de olay ağırlıklı yazılar yani hikâye. Bu metinler bazen kişiyi hiç ilgilendirmeyen unsurları içerebildiği gibi bazen de hayati öneme sahip unsurlar içerebilir. Bir reklam. bir sağlık raporu. fikir yazıları yani deneme. Somut işlemler dönemindeki bir çocuğa soyut işlemlerden bahsetmek yanlış olur. 2006: 160). kalıcı davranış değişikliği meydana getiremez. akıcı bir biçimde ve uygun yöntemleri kullanarak okuyabilmeleri. Önemli olan metni okumak değil. öğrencilerin günlük hayatlarında karşılaştıkları metinleri doğru. Durum böyleyken okullarımızda yapılacak okuma çalışmaları da öğrencilerimizin doğru ve anlamlı okuma becerisini geliştirecek nitelikte olmalıdır. okuduklarını değerlendirip eleştirel bir bakış açısıyla 12 . Çok basit metinler ise. öğrencilerin ilgilerinin dağılmasına sebep olur. bir hikâye-roman. O yüzden öğrencilerin seviye ve ilgilerine uygun farklı türlerden metinler seçilmelidir. bir şiir.” (Akyol. öykü gibi türler daha küçük yaşlarda. Bu yüzden metinlerin dili. Çocuk bu konuda doğrudan öğretim ihtiyacı içerisindedir. makale. yapılarından dolayı hikâye etmeye dayalı metinlerden daha zordur.

Öğretmenler. testler ve * Sesli okuma. görsel ve işitsel araçlar. * Hızlı okuma… gibi okuma türleriyle Türkçe derslerinin daha verimli geçmesini sağlarlar. Bunların kullanıldığı ön çalışma (hazırlık çalışması) sayesinde de öğrenciler metne hazır hale gelirler. * Göz atarak okuma. görsel ve işitsel araçlar kullanılabilir. kelime ve kavramların ne anlama geldiğinin bilinmesi. Eğer bu verimin daha da artırılması. projeler. yardımcı fikir ve ana fikrin ne olabileceğinin gösterilmesi isteniyorsa yeni yöntem ve tekniklerden de faydalanmak gerekir. * Sessiz okuma.yorumlayabilmeleri ve okumayı bir alışkanlık haline getirebilmeleri amaçlanmış ve zengin bir kazanım listesinin verilmiştir. Türkçe derslerinde en çok kullanılan yöntem ve teknikler şunlardır: * Anlatım Yöntemi * Soru Cevap Yöntemi * Tartışma Yöntemi * Çözümleme ve Birleşim Yöntemleri * Tümevarım ve Tümdengelim Yöntemleri * Dramatizasyon Yöntemi * Gösteri Tekniği * Küme Çalışması Yöntemi * Gözlem Tekniği * Proje Tekniği * Problem Çözme Yöntemi * Beyin Fırtınası Tekniği * Örnek Olay ncelemesi Yöntemi * Kavram Haritaları Yöntemi Sadece metin işlenirken değil öğrenci metinle karşılaştırılmadan önce de yukarıda saydığımız yöntem ve teknikler. projeler. Öğretmenler de bir metni işlerken. 2006:5). çalışma kâğıtları. çalışma kâğıtları. * Özetleyerek okuma. 13 .” (Özbay. * Not alarak okuma. kelime ile kavramların ne anlam ifade ettiklerini ve yardımcı ana fikirleri bulmada ve bunların yardımıyla ana fikrin nasıl tespit edileceğinde öğrencilere yardımcı olmalıdır.

konu hakkında öğrencilere sorduğu birtakım sorulardan ve öğrencilerin verdiği cevaplardan oluşur. Türkçe Öğretiminde Kullanılan Yöntem ve Teknikler Şimdi yukarıda saydığımız yöntem ve teknikleri ayrıntılarıyla inceleyelim. öğrencilerin daha yaratıcı olmalarına olanak sağlar. Öğrenci pasif konumda kaldığı için günümüz eğitim anlayışına ters düşmektedir. ilgi ve ihtiyaçlarını dile getiremez.4. Doğru ve güzel konuşan bir öğretmen öğrenci için iyi bir model olacaktır. Bunlar soru cevap yönteminin olumsuz yönleridir. Anlatma yöntemi sayesinde öğrenciler iyi bir dinleyici olurlar.2. 2.4. Öğretmenler anlatma yöntemini kullanırken jest ve mimiklerine özen gösterip çeşitli araç gereç kullanmalı ve ses tonunu ayarlamalıdır. Fakat öğrenci yanlış cevap verirse öğrencinin kendine güveni azalır. Sadece derslerde değil. derslerde daha da etkin hale getirmek isterlerse anlatma yöntemine farklı yöntem ve teknikler ilave ederek dersi anlatmalıdırlar.2. Anlatım Yöntemi Konunun. çok değişik ortamlarda kullanılabilen bu yöntem en eski yöntemdir. Anlatma Yöntemi sayesinde öğrencilerin iyi bir dinleyici olabileceklerini az önce söylemiştik. Öğretmenin. Hem öğrencilere soru sorma imkânı verilirse. 14 . ayrıca birçok konuda bilgi sahibi de olurlar. Anlatma yönteminin sıkıcılığını gidermek için kullanılabilecek en elverişli yöntemdir. Kaliteli sorular. Yani öğretmenin merkezde çok bulunduğu bir yöntemdir. öğrenciler önceden konuya hazırlık yaparak da gelir. öğretmen tarafından anlatılıp açıklandığı yöntemdir.4. Soruları sadece öğretmen sorar diye bir kural yoktur. Fakat her konuda bu yöntem kullanılırsa ders öğrenci için sıkıcı hale gelir. Hangi sorunun ne zaman sorulabileceği öğretmen tarafından ayarlanmalıdır. Ama yine de anlatma her zaman geçerliliğini koruyabilecek ve vazgeçilemeyecek yöntemlerdendir. Bu yöntemde önemli olan öğrenciden doğru cevabı almak değil. öğrencileri derse karşı daha fazla motive etmek. öğrencilerin düşüncelerini harekete geçirip konuşmalarını sağlamaktır. Bu yöntemin sadece dinleme becerisini değil konuşma becerisini de geliştirmeye katkısı vardır.1. Böylece öğrenciler konuya daha iyi yoğunlaşır. soruları öğrenciler de sorabilir. Ayrıca zaman kaybına da neden olur. Soru Cevap Yöntemi Öğretim yöntemleri arasında en çok kullanılan yöntemdir. 2. Öğretmenler.

4. gelişme. dinleme. Tartışma. * konuyla ilgili araştırma ve incelemeler yapmaları. * konular arasında bağlantı kurmaları. Tartışma. seminer. konuşma. Tartışma yetenekleri gelişen öğrencilerle birlikte sınıf içi etkileşimde artar. Birleşim ise çözümlemenin tam tersidir. Kişiler dememizin sebebi de bu yöntemin iki veya ikiden fazla kişiyle yapılmasıdır. * çeşitli çözüm yolları aramaları.3. Fakat en önemlileri Büyük grup tartışması. Gruplar belli bir metin veya dilbilgisi konuları üzerinde fikir üretip konuyu derinlemesine incelerler. * bilgilerini pekiştirmeleri. 2. Bu yöntemin birçok çeşidi vardır. Bunlardan ilki. * öğrencilerin fikir üretmeleri. 2. ikincisi ise grup üyeleri arasında iyi bir görev dağılımı yapıp herkesin aktif olmasıdır. Çözümleme ve Birleşim Yöntemleri Bütünü oluşturan parçaların birbirinden ayrılması işine çözümleme denir. münazara. * fikir alış verişinde bulunmaları. Ayrıca bu yöntem öğretmene sürekli geribildirim sağlar. Dilbilgisi çalışmalarında örneğin cümleleri öğelerine ayırırken. Tartışma yönteminde dikkat edilmesi gereken iki önemli husus vardır. Yalnız bütün bir ders saati boyunca soru cevap yönteminin kullanılması dersi sıkıcı hale getirir. * başkalarını saygıyla dinlemeyi öğrenmeleri açısından etkili bir metottur. Tartışma Yöntemi Kişilerin birbirlerini dinleyip eleştirdikleri ve kendi görüşlerini savundukları yöntemdir.4.Soru cevap yöntemi öğrencilerin derse ilgisini artırır. sonuç bölümlerine ayırırken ya da ana düşünce ve 15 . Herhangi bir olay veya konuyla ilgili düşünceler arasında bağlantı kurup neden sonuç ilişkilerinin ortaya konulması işi bu yöntemlerin birlikte kullanılmasıyla gerçekleşir. Türkçe derslerinde genellikle gruplar arasında yapılır.4. tartışma ve düşünme yeteneklerinin gelişmesine yardım eder. Bunlar da soru cevap yönteminin olumlu taraflarıdır. tartışmaya başlamadan önce öğretmen ve öğrencilerin iyi bir ön hazırlık yapması. panel ve forumdur. Bu yüzden diğer yöntemlerle beraber kullanılması daha iyi olacaktır. metin çalışmalarında ise metni giriş.

Dramatizasyon (Oyunlaştırma) Yöntemi “Eğitimde Dramatizasyon.yardımcı düşünceleri bulurken çözümleme yönteminden faydalanılır. Düşünce zenginliği de beraberinde doğaçlama konuşma becerisini getirir.4. 2. farklı farklı cümlelerde zamirleri gösteren bir öğretmen belli bir süre sonra çocuğun zamirler hakkında bir genellemeye varmasına yardım etmiş olur. Dilbilgisi çalışmalarında özellikle bu iki yöntemden çokça faydalanılır. Öğrenci zihnindeki duygu ve düşünceleri belli bir plana göre düzenler. oyun biçiminde eğitim anlamına gelir. çocuklarda belli bir bakış açısının oluşmasında çözümleme yönteminin büyük katkısı vardır. bir yazıyla ilgili genellemelere gitme becerilerinin gelişmesinde. Dramatizasyon yöntemi birçok duyu organına hitap ettiği için en etkili yöntemlerden biri olarak görünür. inceleme. Akıl yürütme becerisi gelişen çocuğun düşünceleri de zenginleşir. Öğrencilerin inceleme ve araştırma yapma. düzenlediklerini bir araya toplayarak yazısını oluşturur. olay. belli başlı kural. eğitimin oyunlaştırılmasıdır. deney ve inceleme yapan öğrenci de derse ilgilidir. Örneğin. 2006: 155). Gözlem. Çocukların yazı planı düşüncelerinin gelişmesinde.4. durum ve faaliyette de çocuğun akıl yürütmesine yardımcı olur. Tümevarım ve tümdengelim yöntemleri. bilimsel düşüncelerin gelişmesine katkıda bulunur. deney ve araştırma yapmaya yönelttiği için özgün.5. çocuğun anlamakta zorlanabileceği soyut ve kuramsal bilgi yığınlarını somut ve anlaşılır kılmada etkilidir. Tümevarım ve Tümdengelim Yöntemleri Özel durumlardan genel bir sonuca varma işlemine tümevarım. 2006: 140).6. ilke ve tanımlardan örneklere ya da özel durumlara varma işlemine de tümdengelim denir. dikkatini konuya yoğunlaştırır. 2. açıklama ve yorum yapma güçlerinin artırılmasında birleştirme yönteminin büyük faydası vardır. Bu iki yöntem de öğrenciyi gözlem. "Tümevarım ve tümdengelim yöntemleri. Bir başka deyişle." (Özbay. Böylece mantıklı ve bilimsel düşünen çocuk ezbercilikten kurtulmuş olur.” (Özbay. sadece dilbilgisi konularında değil herhangi bir tiyatro eseri. Özellikle öğrencilerin anlama ve anlatım becerilerinin gelişmesine büyük katkısı vardır. 16 . Yazma becerisinin geliştirilmesinde de birleştirme yönteminden faydalanılır.

Çocuklar. sırasında çeşitli konuların görev oyunlaştırılarak ve sorumluluk anlatılması. slayt gibi görsel ve işitsel araçlardan faydalanılabilir. almaları ve öğrenmenin kurallara daha hızlı gerçekleşmesine ve öğrenilenlerin kalıcı olmasına yardımcı olur. deyiş. Örneğin. hayal gücü ve yaratıcı düşünme yeteneği gelişen çocuk. Çocukların hayal güçleri ve yaratıcı düşünme yeteneklerinin gelişmesinde. Derslerde.mimiklere ve vurgu. 2. nesne veya olayların gösterilerek açıklandığı bir yöntemdir. bu yöntemde rollerini yaparken gerçekte de böyle durumlarla karşılaşabileceklerini anlayıp tecrübe edinirler. Gösteri tamamlandıktan sonra aynı etkinlikleri öğrencilerin yapması istenir. duygu ve düşüncelerini rahatça açıklayabilecek düzeye de gelir. Ayrıca çocukların oyun uymalarının sosyalleşmelerinde ve toplumsal kurallara uymalarında büyük katkısı vardır. yeni kelime ve kavramları öğrenmelerinde de çok etkilidir. teyp.7. resim. daha akıcı ve daha düzgün olabilecektir. Türkçe derslerinde kelime. Bunları öğrenen bir çocuğun konuşması. Oyunlar. Tekrar söz konusu olduğu için ve öğrenciler de görev aldıkları için öğrencilerin konuları öğrenmeleri kolaylaşır. gösteriyi yapacak kişinin belli bir plan ve hazırlık yapması gerekir. Bütün hazırlıklar bittikten sonra gerekli açıklamalar yapılarak gösteri tamamlanır.tonlamaya nasıl dikkat edileceğini öğretir. Hangi durumlarda nasıl davranmaları gerektiğini öğrenirler. çocuklardaki davranış bozukluğunun anlaşılmasında büyük öneme sahiptir. deyim. betimleme veya benzetmelerin yeterli olmadığı yerlerde resimler gösterilerek bilgi verilebilir. Gösteri. durum. Gösteri Tekniği Anlatıma zenginlik katan bu yöntem bütün duyu organlarına hitap ettiği için öğrenme daha etkili bir şekilde gerçekleşir.4. Kelime hazinesi. Ayrıca bu yöntem öğrencilere herhangi bir topluluk karşısında nasıl konuşulacağını. 17 . tepegöz. Bu yöntemde. Her etkinlikte kullanılabilecek bu yöntemde. terim ve atasözlerinin açıklanmasında tanım. Bütün bu işlemler öğrencilerin ilgi ve dikkatlerini çektiği için öğrenme daha kalıcı olur. Bir metnin öğretmen tarafından kurallara uygun şekilde okunması ve daha sonra aynı metnin aynı şekilde öğrencilere okutturulması da gösteri yönteminin bir örneğidir. jest.

Öğrencinin ilgi ve yeteneklerini ön plana çıkaracak ve seviyelerine uygun proje konusu vermeleri bu kurallardan biridir. Öğrenciler proje çalışmalarını nasıl yürüteceklerini düşünerek fikir üretirler.gereçleri önceden hazırlamaları konusunda uyarmalıdırlar. Gözlem yapmadan önce öğrencilere niçin ve nasıl gözlem yapacakları hakkında bilgi verilmelidir. Bu tekniğin amacı.4.2. Ayrıca öğretmenler. 18 . öğrencilere sorumluluk alabilme ve işbirliği içerisinde olabilme yeteneklerini kazandırmaktadır. Proje tekniğinin temelinde öğrencinin ilgi ve yetenekleri vardır. Bu yöntemin en önemli özelliği öğrencilere görev ve sorumlulukların verilmesidir. 2. Gözlem hem bireysel olarak hem de topluca yapılabilir. Gözlemin sonunda da. projelerin en iyi tarafıdır. herhangi bir olay. Ayrıca öğrencilerin birbirleriyle iletişimi de artar. Gözlem Tekniği Gözlem. 2000: 191) Proje çalışmaları beyin fırtınası tekniğiyle bir arada yürütülür. deneyim kazanıp kendi başlarına karar almayı öğrenirler. öğrencilerin tek başına ya da grup halinde herhangi bir konu üzerinde önemli bir sonuca ulaşacak şekilde çalışmalarıyla oluşur. 2.” (Saban. Bu görev ve sorumluluklar sayesinde öğrencilerin derse ilgileri artar. Gözlemden önce plan ve hazırlık yapılması bu kurallardan biridir. “Öğrencilerin kendi öğrenmelerinden sorumlu olmalarını ve öğrenmek için enerji dolu olmalarını görmek.4. Kendi ilgi ve yeteneklerini harekete geçirdikleri için konuya olan motivasyonları artar. dersin verimli geçip geçmediğini anlamak için değerlendirme yapılmalıdır.4.10.9. letişim becerisi gelişen öğrenciler topluma ayak uydurmada da güçlük çekmezler. Öğrenmeyi gerçek hayatla ilişkilendiren bu yöntem sayesinde öğrenmeler daha anlamlı ve kalıcı olur. Proje Tekniği Projeler. nesne veya durumun birtakım özelliklerinin izlenerek incelenmesi işidir. Öğretmenler bu tekniği uygularken bazı kurallara dikkat etmelidir. Küme Çalışması Yöntemi Öğrencilerin belirli gruplara ayrılıp görev dağılımı yaptıkları ve herhangi bir konu üzerinde çalıştıkları yöntemdir.8. öğrencileri araç. Gözlem yönteminde dikkat edilmesi gereken bazı kurallar vardır.

Örnek olaylar. “Beyin fırtınası esnasında önemli olan fikirlerin niteliği değil.13. 19 . ister mantıklı ister mantıksız olsun. Bu yöntemde amaç. Öğrenciler bu problemi çözmek için araştırma yapıp veri toplamaya başlarlar. Bu yöntem sayesinde öğrencilerin eleştirel ve yaratıcı düşünme.2. kendi aralarında görev dağılımı yaparak problemi çözmeye çalışırlar. Problem çözme yönteminin diğer faydaları da öğrencilerin işbirliği içinde olmaları ve birçok kaynaktan araştırma yapmalarıdır. niceliğidir.gereçler sayesinde gerçek problemin ne olduğuna karar verip çözümü üretirler.12. bütün fikirler ifade edilebilmelidir. Bu yöntemde öğrenciler ürettikleri fikirleri ve elde ettikleri verileri analiz ederek değerlendirip sonuca ulaşırlar. öğrencinin yaratıcı düşünerek çok sayıda ve orijinal fikir üretmesini sağlamaktır.4. Tabii bunları yaparken öğrenci aktiftir. net bir çözümü olmayan problemin çözülmesi yöntemidir. Bu yöntem rahat bir sınıf ortamında yapıldığı takdirde öğrencilerin derse motivasyonları da artar. “Problem çözmeye dayalı öğrenmenin etkili olarak yürütülebilmesi için. 2. durum veya olay hakkında düşünüp çeşitli fikirler ürettikleri yöntemdir. 2000: 196). öğretmenler bu süreçte bilişsel rehber rolüne bürünürler. Elde ettikleri veriler ve araç. 2.11. Örnek olay incelemesinde amaç. karar verme.” (Saban. bilimsel araştırma yapma becerileri gelişir. Problem Çözme Yöntemi Kesin. Beyin fırtınası tekniği çok fazla bir hazırlık gerektirmediği için diğer yöntemler arasında en kolay uygulanabilecek olanıdır. elde ettikleri bilgileri kategorilere ayırıp.4. aktif olduğu için de konuyu öğrenmek için ilgi ve merak duyar. Ama muhakkak seçilen olay öğrencilerin seviyelerine uygun olmalıdır.4. Örnek Olay ncelemesi Yöntemi Öğrencinin aktif olarak rol aldığı "öğrenci merkezli" bir yöntemdir. Beyin Fırtınası Tekniği Bir grup öğrencinin belirli bir konu. lk önce problem öğretmen tarafından belirlenir. Problem çözme yönteminde uyulması gereken belli bir sıra vardır. Ortaya atılan fikirler asla eleştirilmemeli tam tersine öğrenciler daha sınırsız düşünmeleri için teşvik edilmelidirler. öğrencilerin kendi başlarından geçen olaylardan da seçilebilir. çünkü ne kadar defolu olurlarsa olsunlar. 2000: 196).” (Saban. gerçek hayatta karşılaşılan ya da karşılaşılabilecek bir sorunun fikir üretilerek çözümünün bulunmasıdır.

olayların. Öğrencilerin. "Ünlü dilbilimci J. kademe öğrencileri ise. kademe öğrencileri. 1995: 474). durum ve devinimlerin dildeki anlatım buluşu ve dünyadaki nesnelerin ortak niteliklerine dayanan. Tezimizin asıl konusu olan “Kavram Haritaları Yöntemi”ni “Kavram Haritası Yöntemi” adlı bölümde ele alalım. yeni kavram ve materyalleri öğrenebilmesi için bazı önemli ve gerekli kavramlara sahip olması gerekir.5. 1995: 475). Lyons kavramı. yorum ve değerlendirme yapmayı da öğrenirler. 2. Kavram Haritası Yöntemi Şimdi çalışmamızın asıl konusu olan “Kavram Haritaları”na geçmeden önce "kavram" tanımını yakından inceleyelim. bir soyutlamadır.Seçilen örnek olay hakkında önce öğretmen öğrencilere ön bilgi vermeli daha sonra öğrencilerden sorun için çözüm yolları üretmelerini istemelidir. * Varlıkların. "Kavram dünyadaki nesnelerin. eski ve yeni kavramlar arasında bağlantılar kurarak yeni kavramları öğrenirler. sahip oldukları bu önemli kavramlar ve somut benzetmelerle yeni kavramları öğrenirler. olgu.5. Farklı çözüm yolları bulup sorunla ilgili sorular hazırladıkları için öğrencilerin düşünme ve problem çözme becerileri gelişmiş olur. 20 yönlerden olabilir. Öğrencilerin sahip oldukları bilgilerin temelinde de kavramlar vardır. dile özgü bir genelleme. • . biçimlerin. 2. zihnin.” (Dumanlı. Ayrıca bu yöntem sayesinde çocuklar işbirliği içinde olmayı. Şimdi kavramın daha iyi anlaşılabilmesi için kavramların özelliklerini inceleyelim: • Kavramların kendilerine özgü özellikleri ya tanımlama şeklinde ya da işlevsel “Kavramlar dikey ve yatay organizasyon içindedirler. lköğretim 1.1. nesneleri kavranmasına ya da bilmesine araç olan bir düşünce ya da mantıksal bir yapı olarak görmüştür" (Aksan. 2001: 11). deneme ve yanılma ile elde edilen bilgilerinde özgün özelliklerinin gruplandırılmasıyla oluşur." (Aksan. O yüzden bildikleri kavramlardan yola çıkarak konuya ne kadar hakim olup olmadıklarını anlayabiliriz. Kavram Nedir? Kavramlar. düşüncelerin farklı ve benzer özelliklerinin * Bilimsel ve teknolojik çalışma. 2.

Dolayısıyla bu tür metinleri anlamak için. çocuğun zihinsel gelişimiyle doğru orantılıdır. • • gruplandırılırlar. Okuma parçalarını çözümleyebilmek paragrafları. kavramların. “Öğretmen önce metindeki ana fikri tespit etmelidir. kelimelerin tanınması. deyim. çözümlerken farklı yöntem ve tekniklerden faydalanmak gerekir. Böylece yeni kelime ve kavramlar da kolay kazanılmış ve anlaşılmış olur.5. Kavram Haritası Nedir? Türkçe derslerinde en büyük hedef okuma parçalarını çözümleyerek genel ve özel amaçlara ulaşmaktır. bulunan kelimeler ve kavramlar çeşitli tekniklerle görselleştirilmelidir” (Akyol. yeni kelime ve kavramları kazandırmada en önemli araçlardandır. yeni anlamlar kazanır. “Bilgi vermeye dayalı metinlerin anlaşılması iki unsurla yakından ilgilidir: Bunların ilki metinlerdeki ana fikirlerin. ikincisi de yardımcı kelime ve kavramların tanınmasıdır” (Akyol. 2006: 160). Okuyucu organizasyonel yapıyı daha iyi anlamak için fonksiyonel kelimelere dikkat etmelidir. Anlamı tam olarak bilinmeyen kelimeler. deyiş. Kelime. Kavramlar kişiden kişiye farklı anlamlar taşırlar. 2006: 160). Yani kavramlar Kavramlar. 2.2. kavramlar veya soyut kelimeler. cümleleri çözümleyebilmek ise kelimeleri çözümleyebilmekten geçer. kavramlar farklı okuma teknikleri ve farklı yöntemlerle kazandırılabilir. Daha sonra önemli kavramları. bazen şekil veya sembollerle hatırda kalır. Paragraf ana fikirleri metin içerisindeki yardımcı ana fikirleri oluşturmaktadır. kelimeleri tespit ederek. Kavramlar kendi özelliklerine uygun diğer kavramlarla ilişkilendirilip anlamı kişiden kişiye farklılık gösterebilir. terim ve kavramların anlamı iyice anlaşılmazsa metinlerden istenilen verim de alınamaz. 21 . Öğrencinin hayal gücünü zenginleştiren olay ağırlıklı metinler. Son olarak. yardımcı ana fikirleri bulmalı ve bunların asıl ana fikirle ilgisini ortaya koymalıdır. Metinlerde verilmek istenen duygu ve düşünceleri en iyi kelimeler anlatır. Yani herhangi bir kavramın Kavram gelişimi.• • Her kavramın kendine ait kritik bir özelliği vardır. paragrafları çözümleyebilmek cümleleri. • sürekli değişip gelişir.

öğrenciler kavramları anlamlı bir yapı içerisinde düzenleyip farklı şekillerde ilişkilendirebileceklerdir. “Kavram haritaları bilgiyi görsel olarak organize eden yapılardır. Novak 1972 yılında. Novak ta Ausubel’in bu teorisinden yola çıkarak. 2006: 21). Bir konunun ya da olayın ana hatlarıyla topluca gösterilmesini sağlayan kavram haritaları. öğrencilerin de kavramlar arasında kolay geçiş yapabilmelerini sağlar. Ausubel’in anlamlı öğrenme kuramından etkilenerek bu tekniği oluşturmuştur.” (Karapür. kavram haritaları öğrencileri bir ders konusunda geçen kavramları bulmaya ve onları ilişkilendirmeye zorlamaktadır. Görsellik ön planda olduğu için de bilgileri ve kavramları akılda tutma kolaylaşır. yaparak ve yaşayarak bu haritaları oluşturdukları için öğrenilen bilgiler akıllarında daha uzun süre kalır. Öğrenciler. Böylece. “Öğrenciler tarafından hazırlandığı zaman. kendine özgü özelliklerinin veya diğer kavramlarla ilişkilerinin şekil ya da sözcüklerle önemli ilke ve önermelere dayalı bir biçimde grafiksel olarak gösterilmesine “kavram haritalanması” denir. şte kavram haritaları sadece anlamı bilinmeyen veya soyut kelime ve kavramların anlaşılmasında değil okuma parçalarının anlaşılmasında da en önemli yöntem ve tekniklerdendir. yani bilgilerin öğrencilerin zihninde görsel olarak düzenlenmesini sağlar.” (Barut. kavram haritalarını oluştururken uygun bağlantıları bulmak için düşünürler. kavramlar şeklinde anlamlı küçük parçalara ayrılması yöntemi. Böylece öğrenciler kendi kendilerine ders konularının anlamlı bir biçimde öğrenilmesini gerçekleştirmektedirler. 2002: 18). “Kavram haritaları. Kavramların. kavramların birbirleriyle olan ilişkisini neden-sonuç bazında tanımladığı için anlamlı öğrenme de gerçekleşir. Ausubel anlamlı öğrenmenin sağlanabilmesi için. Ayrıca konunun içeriğini analiz etme gibi zihinsel becerileri de kullanırlar. Bilginin yapısal analizini yapan kavram haritaları herhangi bir konuya ait kavramların grafiksel olarak somutlaştırılmasına yardımcı olur. Çaba sarf ederek. fikirler arası ilişkilere işaret eden bağlantı kelimeleri ile zekâyı 22 . öğrencilerin önceki öğrendiklerini yeni kavramlara bağlayabilmeleri ve nasıl öğreneceklerini bilmeleri için kavram haritalarını geliştirmiştir. insanların sahip oldukları bilgilerle yeni öğrendikleri bilgiler arasında ilişki kurmaları gerektiğini savunmuştur.Okuma parçalarının.

hiyerarşik yapı. ilişkiler ve çapraz bağlantılardır.” (Kabaca. insanları ayrıntılardan kurtararak onların çevrelerindeki durum. • Hiyerarşik Yapı: Kavramların. Çapraz Bağlantılar: Hiyerarşik düzendeki kutucukları birbirine bağlayan önermelerdir. Bilgiyi yapılandırmak için. Tecrübe ve bilgisi artan bir öğrenci çizdiği kavram haritalarına yeni kavramlar ekleyebilir. Kavramların birbiriyle ilişkisinden ilkeler.temsil eden bir tekniktir. çift yönlü ve yönsüz olabilirler. Bilimsel bilginin oluşmasında önemli bir yenilik olan kavram haritaları öğrenmeyi de artırır. Bu kelimelere önerme adı da verilir. Hiyerarşik düzen sayesinde öğrenciler kavramlar hakkında daha çok bilgi sahibi olurlar. Sahip olduğu önceki kavramlara yenisini ekleyen öğrenci. Çünkü bu teknikte bilgiler. kavramlar. • 19). yeni anlamlar oluştururlar. 2002: 18). Kavram haritalarını oluşturmak için dört temel bileşene ihtiyaç vardır: Bunlar. bireylerin zihinlerinde “genelleme” ve “ayırt etme” süreçleriyle gelişir.” (Kabaca. kurallar ortaya çıkar. Birey bir kavram öğrendiği zaman ve ileride öğreneceği yeni kavramları da bu kavramla ilişkilendirdiği zaman kalıcı bilgi sistemine sahip olur. 2002: 23 . 2006: 8). Kavram haritaları da dinamik bir yapıya sahiptir. • lişkiler: Kavramlar arası ilişkileri gösteren kelimelerdir. obje ve olayları daha kolay algılamasına yardımcı olur. artık bilgiyi nasıl yapılandıracağını da öğrenir. Öğrencilerdeki mevcut kavramlar. yeni kavram haritası tasarlayan çocuğun kelime dağarcığı da gelişir. Yani önermeler kavram ve ilişkilerin cümleyle ifade edilmiş halidir. “Kavram öğrenimi. • Kavramlar: “ Kavram Nedir? ” başlıklı bölümde kavramlarda ve kavramların genel özelliklerinden bahsetmiştik. Bu kural ve ilkeler sayesinde problemler daha da anlaşılır hale gelir. kapsamlı bir şekilde somutlaştırılmıştır. belli bir yapı içinde belli bir sıraya göre dizilmesi işidir. Burada da kavram haritası oluşturmada kavramların ne kadar önemli olduğundan bahsedelim: Kavramlar. dil gelişimine ve bilişsel gelişime paralel olarak ilerleyen ve hayat boyu devam eden bir süreçtir. Önermeler bağlantıların üzerine yazılırlar.” (Gerçekcioğlu. Bilgilerin düzenli bir şekilde örgütlenmesini sağlayan kavramlar. yeni fikir ve kavramlarla bütünleşerek öğrencilerin yeni bilgileri edinmelerine katkı sağlar. “Bağlantılar tek yönlü. Çünkü kavramları belli bir düzen içerisinde topluca görmektedirler. etkinlikler daha kolay planlanır.

örümcek. metin seçilmeli. farklı bağlantılarla birbirlerine bağlanıp belli bir düzen oluştururlar. “Kavram haritaları çizim şekillerine göre üçe ayrılmıştır: Tamamlanmış ve ilişkilendirilmiş kavram haritaları. tamamlanmış ancak ilişkilendirilmemiş kavram haritaları. konu Haritalanacak metin iyice okunmalı. Bu düzen de kavramların birbiriyle olan ilişkisini gösterir.5. alt kavramları ve ana kavramla alt kavramları birbirine bağlayan bağlantıları vardır. metnin en önemli düşüncesi. Ama şekli ve hangi amaçla çizildiği ne olursa olsun her kavram haritasının. en genel Daha sonra bu en önemli kavramla ilgili anahtar kavramlar seçilmeli Seçilen bu ana kavram ve anahtar kavramlar listelenmeli Her kavram haritada yalnızca bir kez yer almalı.Yukarıdaki açıklamalardan şöyle bir sonuca ulaşılabilir: Kavramlar. 2002: 78). Ayrıca.3. Bunların haricinde karma kavram haritaları da görülmektedir. tamamlanmamış ve ilişkilendirilmemiş kavram haritaları” (Altın. Kavram Haritasının Öğeleri ve Çizimi Kavram haritaları oluşturulurken dikkat edilmesi gereken önemli hususlar ve takip edilmesi gereken bir sıra vardır: • Öncelikle öğrencinin seviyesine uygun bir konu. aynı Kavramlar birbirlerinden kolay ayırt edilebilsin diye ya kutu ya da yuvarlak Kavramlar listelendikten sonra kavramlarla ilgili ilişki ve genellemeler öğrencinin önceki bilgilerinin bir devamı niteliğinde olmalı • kavramı veya teması ana kavram olarak seçilmeli • • • olmalı • • • düzeyde bulunan kavramlar aynı renk ya da şekilde olmalı • içine alınmalı • listelenmeli 24 . en az bir önermenin elemanı Kavramlarla ilgili açıklama ve ilkeler listede yer almamalı Ana kavramla ilgili diğer kavramlar belli bir düzende sayfaya yerleştirilmeli Aynı önem seviyesindeki kavramlar aynı hiyerarşik düzeyde bulunmalı. 2. ana bir kavramı. zincir ve hiyerarşik olmak üzere 3 çeşit kavram haritası vardır. Yukarıda da görüldüğü gibi değişik şekillerde ve farklı amaçlar doğrultusunda çizilen kavram haritaları vardır.

şirket politikasının belirlenmesinde. Türkçe derslerinde kompozisyon yazmada büyük katkısı olur.• Haritada yer alan iki kavram arasındaki ilişki gösterilmek isteniyorsa. gerektirmelerle ifade edilmeli Her bir ilişki en az bir kavramı ilgilendiren bir önerme olmalı Haritaların değişik bölümlerinde çapraz bağlantılar yer almalı Bu bağlantılar harita içindeki kavramların nasıl sentezlendiğini göstermeli Haritaya güçlü bir temeli olan başlık seçilmeli. ileri düzenleyici olarak da kullanılabilir.4. konuya hazırlık aşamasında.5. Örneğin. Ayrıca hiyerarşik bir şekilde düzenlenen bölüm ve konular daha kolay ve kapsamlı öğrenilirler. Her aşamada kavram haritası kullanan öğrenciler konular arasındaki bağlantıları da rahatlıkla kurabilir. arasına çizgi çizilmeli. düzeltilmesi için eve ödev olarak da verilebilir. Örneğin planlama yaparken kullanılan kavram haritasının. Herhangi bir konuyu ya da üniteyi işlerken birçok yerde kavram haritaları kullanılabilir. iki kutu Çizilen bu çizginin üstüne listeden seçilecek olan bir ilişki birkaç kelimeyle lişki ve önermeler kutulanmamalı. “Müfredat değişikliklerinde. planlama. Kavram Haritalarının Farklı Yerlerde Kullanılması Hem bireysel çalışmalarda hem de grup çalışmalarında kullanılabilen kavram haritalarından eğitim-öğretim faaliyetlerinin her aşamasında faydalanılabilir. Hatta değerlendirme aşamasında kullanılan kavram haritaları sayesinde öğrencinin konuyu ne kadar anladığı da tespit edilmiş olur. Sınıfta herhangi bir konu veya metinle ilgili çizilen kavram haritası. Bunların haricinde kavram haritaları. ayrıca bu başlık öğrencilerin çinde çok kavram ve önermelerin olduğu bir harita öğrencilere fayda Haritalama işi bittikten sonra ufak bir paragrafla çizilen harita özetlenmelidir. konuyu araştırma ve açıklama aşamasında veya konu bittikten sonra değerlendirme aşamasında kavram haritalarından faydalanılabilir. üniteler arası geçişlerde zorluk çekmezler. Böylece öğrenciler sınıfta fark etmedikleri yeni bir kelime ya da kavramı evde kavram haritalarına ekleyip çıkarabilirler. • yazılmalı • • • • • önceki bildiklerini harekete geçirmeli • vermeyeceği için haritalar basit olmalı • 2. yanlışların düzeltilmesi. Çünkü ilişkinin yönünü gösteren oklar çok önemlidir. kompozisyon 25 .

2005: 38). • . fikirleri ve kavramları nasıl ilişkilendirdiklerini anlamak dersin en önemli hedefleri arasındadır. Yukarıdaki söylenilenlerin de ışığında kavram haritaları.” (Acat.” (Kabaca. 2. ön bilgilerin hatırlanmasını sağlar • yararlanılabilir • hazırlandıktan sonra konuşmada vurgu ve tonlamalar için haritada farklı renklerle işaretlemeler yapılabilir • Konuşmanın akış yönüne ilişkin işaretlemeler. • Dinleme eğitiminde. “Kavram haritaları. dinleme öncesi hazırlık amacıyla kavram haritalarından Dinleme konusunu temsil eden kavram haritasının dinleme etkinliği öncesinde Not alma stratejisinin doğru kullanımı için de kavram haritalarından Konuşma eğitiminde. iyi bir ön hazırlık ve plan yapmak gerektiğinde. Kavram haritaları. Kavram Haritaları Niçin Kullanılır? Öğrencilerin bir konu hakkında kapsamlı düşünüp düşünmediklerini. Karmaşık kavram veya fikirleri açıklayıp bunların birbirleriyle nasıl Herhangi bir problemi çözmede hangi işleme başvurulacağını karar vermek.yazılmadan önce kavram haritası kullanılarak planlama yapılabilir ve kavram haritaları ile yapılan planlama düz planlamaya göre daha faydalıdır. kapsamlı düşünseler bile konu bütünlüğünü nasıl sağladıklarını. kavram haritaları söyleneceklerin bir planı olarak düşünülebilir. konunun yapısı ve öğrencilerin konu hakkındaki algılarını nasıl ilişkilendirdikleri üzerinde odaklaşır. konuşma konusuna ilişkin kavram haritaları yararlanılabilir • öğrencilerce incelenmesi. kavram haritalarının kullanımına Okuma eğitiminde metni temsil edecek şekilde düzenlenmiş kavram haritası. • • • Anlamayı ölçmek.5. Planlama yapmak. 26 ilişkilendirilebileceğini ölçmek. bunları anlamada kullanılabilecek en iyi yöntemlerdendir. 2002: 28). 2003: 178-186). destek sağlayabilir • öğrencilerin metnin temel yapısını oluşturan kelimeleri ve bunların oluşturduğu anlam ağlarını görmelerini sağlamada önemli görsel destek sağlayabilir • Yazma eğitiminde.” (Çatalkaya.5. “Türkçe öğretimindeki temel becerilerin geliştirilmesinde.

ön gereklilik temeline uygun şekilde yapılandırmak amacıyla kullanılırlar. Bireysel farklılıklara hitap eder. 27 Kavram ve düşünceleri görsel bir biçimde ortaya koyduğu için öğrenmeyi . öğrencinin aktif olmasını sağlar. 2. Öğrencilerin kavramlar arasındaki bağlantıları nasıl kurduklarını ortaya Öğrencilerin konulara yönelik kavram haritası yapabilme becerilerini çıkarmak. Bilgi üretimini hızlandırır. Öğrenci-öğretmen iletişimini olumlu yönde etkiler. Beyin fırtınası oluşturmak.6.5. Konuların tutarlı bir şekilde planlanmasına yardımcı olur. Kavram Haritalarının Faydaları Anlamlı öğrenme kuramından yola çıkılarak Novak tarafından hazırlanmış olan kavram haritalarının eğitim programları. • • • Öğrencinin bilincinin uyanık olmasını sağlamak. Herhangi bir konuyla ilgili detayların ortaya çıkmasını sağlar. kavram öğretimi için hazır hale getirmek. Öğrencileri. Öğrencilerin düşünme süreçlerini izlemek. Bilgileri sistematize edip somutlaştırır. Kapsamlı konuları açıklayarak öğrenmeye yardımcı olmak. öğrenilmesi ve uygulanması kolay ve ekonomiktir. Sınıf içinde canlı bir ortamın oluşmasını sağlar. • arttırır.• • • • • • • Algılamadaki hataları açığa çıkarmak. Kavram haritaları. öğretmenler ve öğrenciler açısından birçok faydası vardır. Karmaşık yapıları belli bir düzene koymak. Kavramlar arasındaki ilişkilerin tanımlanmasına yardımcı olur. Kavramlar arasındaki ilişkileri doğru ifade ederek. • geliştirmek. Düşünceleri mantıklı kalıplara sıralamak. Öğretilmesi. • • • • • • • • • • • Pek çok konu için elverişlidir. Öğrenciyi merkeze alıp.

“Kavram Haritaları. kademe Türkçe dil bilgisi derslerinde kavram haritaları tekniği kullanımının öğrenci başarısına etkisini belirlemek amacıyla bir araştırma yapmıştır. Öğrencilerin konu hakkında ne kadar bilgi sahibi olduklarını ve yanlış Öğrencilerin bilgileri kolay hatırlamasına katkıda bulunur. bu okulların 7/A ve 7/B sınıflarında öğrenim 28 . Öğrencilerin kavramlar arasındaki bağlantıları nasıl kurduklarını ortaya koyar. 2005.• • Öğrencilerin konuları anlamlı bir şekilde öğrenmelerine yardımcı olur. • olur. • geliştirir. Öğretmenlerin konuları etkili bir şekilde anlatmalarına yardımcı olur. sınıflandırma. Örneklem de. Konunun dağınık işlenmesini önler. zihinde Öğrencilerin yaratıcılıklarını ön plana çıkarır. Yeni problemleri çözme ve kavramları sentez etme hususlarında öğrencilere Kavramlar sentez yoluyla birleştirildiği için bilgiler kolay organize olur. problem çözme becerilerini Yeni anlamlar geliştirilmesinde hem öğrencilere hem de öğretmenlere yardımcı Öğrencilerin genel yargılara tümevarım yöntemiyle ulaşmasına imkân tanır.6. Öğretmenin öğrencileri daha kolay değerlendirmesini sağlar. • • yardımcı olur. kavram haritası hazırlamaları sırasında. Öğrencinin başarısını değerlendirmede öğretmene yardımcı olur. Öğretmenlere. Öğrencilerin. sembolleştirme gibi stratejilerden faydalanmasını sağlar.” (Yaman. • • • • • • • • • çağrılmasını kolaylaştırır. diğeri devlet ilköğretim okulundaki 7. 2006: 63). Araştırmanın evrenini. sınıf öğrencileri oluşturmaktadır. 2. • • canlandırma. bilginin öğrencilerin zihinlerinde örgütlenmesini ve geri Metinlerin anlaşılmasında. lgili Araştırmalar Yaman (2006) ilköğretim 2. Öğrencilerin kavramlar hakkında ön bilgilere sahip olmasını sağlar.2006 öğretim yılında stanbul ili Üsküdar ilçesinde sosyo ekonomik düzeyleri farklı biri özel. • ölçüde yardımcı olur. kelimelerin yetersiz kaldığı durumlarda büyük anlamalarını ortaya çıkarır. konularını planlamada yardımcı olur.

Ayrıca bulgular neticesinde her iki okuldan seçilen örneklem grubunun ön bilgilerinin eşit düzeyde olduğu ancak özel okuldaki öğrencilerin ön test ortalamasının devlet okulundaki öğrencilere göre daha yüksek olduğu görülmüştür. öğrencilere işlenen kelime türüne ait örnekler tepegöz aracılığıyla gösterilip kuralı sezmeleri sağlanmıştır. buluş yoluyla öğretim esas alınmış. Özel okulda okuyan 38 öğrenciden 18'i deney grubunu. Deney gruplarındaki öğrencilere ise kavram haritası tekniğinin tanınması amacıyla iki saatlik kavram haritalarını tanıtıcı etkinlik yapılmış ve öğrencilerden birer tane kavram haritası yapmaları istenmiştir. Bu 95 öğrencinin 38'i özel ilköğretim okulunda. Ayrıca her iki okuldaki deney ve kontrol gruplarının ön test puanları arasında anlamlı bir fark olmadığı da gözlemlenmiştir. açık uçlu soru formu ve Türkçe dersi tutum ölçeği uygulanmıştır.son test kontrol gruplu deneme modeli kullanılmış ve uygulama 10 hafta sürmüştür. Öğrencilere "kelime türleri" konusu deney grubunda kavram haritası tekniğiyle. Uygulama öncesi. Çalışmada ön test. 29 . sınıftaki öğrenci sayısının azlığı ve öğrencilerin. Uygulama sonunda. Uygulama sırasında. Özel ilköğretim okulu ile devlet ilköğretim okulunun son test puanlarının sıra ortalamasında da özel ilköğretim okulu lehine anlamlı bir fark olduğu görülmüştür. her iki okulda da kavram haritalarıyla öğrenim gören deney gruplarının son test puan ortalamasının geleneksel yöntemin kullanıldığı kontrol grubuna göre yüksek olduğu ve kavram haritalarının Türkçe dil bilgisi öğretiminde başarıyı arttırdığı gözlemlenmiştir. maddi imkanların sağladığı daha elverişli çalışma ortamına sahip olması ile açıklanabileceğini söylemiştir. Ardından da araştırmacı tarafından çizilen kavram haritası tepegöz yardımıyla gösterilerek kuralı daha iyi anlamaları sağlanmıştır. kontrol grubunda geleneksel yöntemle işlenmiştir.gören 95 öğrenciden oluşmaktadır. 57'si devlet ilköğretim okulunda öğrenim görmektedir. 20'si ise kontrol grubunu. Elde edilen verilerin çözümlenmesinde hem nicel hem de nitel çözümleme teknikleri kullanılmıştır. Yaman bu bulgulara dayanarak özel ilköğretim okulundaki öğrencilerin daha başarılı olmasının. devlet okulunda okuyan 57 öğrenciden de 30'u deney grubunu. bütün gruplara bilgi testi. 27'si kontrol grubunu oluşturmaktadır. Ders bitiminde ise değerlendirme yapmak amacıyla öğrencilerden kavram haritaları yapmaları istenmiştir.

kavram haritalarıyla yapılan dil bilgisi öğretiminde öğrencilerin kavram yanılgılarının azaldığı. Yalnız. Diğer sınıflardan. Araştırmanın evrenini. Bütün bu sonuçlara göre kavram haritalarıyla yapılan dil bilgisi öğretiminin. öğrencilerin dil bilgisi kavramlarını geliştirmede önemli bir etkisi olduğu söylenebilir. deney ve kontrol gruplarına uygulanan ön testson test puanlarının erişi ve direnç testi puanlarının karşılaştırılmasından oluşur. kavram haritası tekniğinin öğrencilerin derse güdülenmesinde katkı sağladığı. ölçütler doğrultusunda. Bu konular deney grubuna haftada 3 saat olmak üzere 4 hafta boyunca kavram haritaları yöntemiyle işlenmiştir. öğrencilerin 8. sınıfta ngilizce dersinden ve Türkçe dersinden aldıkları notlar olmak üzere dört temel ölçüt ele alınmıştır. Gruplara "Present Continuous Tense ve Simple Present Tense" konuları işlenmiştir. öğrencilerin cinsiyetleri. Tümen (2006) lise 1. Araştırma bağımsız değişkenler olan kavram haritası yöntemi ve geleneksel yöntemin. öğrenciler kavram haritası geliştirmekte zorlanmışlardır. kavram haritalarının öğrenciler tarafından eğlenceli ve öğretici bulunduğu. başarı testi. öğrencilerin ön test puanları. sınıfta okutulan " ngilizce zamanlar" konusunun amaçlarına ulaşmada kavram haritaları yöntemi ve geleneksel yöntemin öğrenci başarısına etkilerini ayrıca öğrencilerin kavram haritaları yöntemine ilişkin görüşlerini bir anketle araştırmıştır. Elde edilen bulgulara göre. 2005-2006 eğitim ve öğretim yılında Elazığ Balakgazi Lisesi 1. son test. Elde edilen veriler kümeleme analizi tekniğiyle değerlendirilmiş ve bir sınıf yansızlık ölçütlerini bozacak nitelikte olduğu için araştırmadan çıkarılmıştır.Çalışma neticesinde geleneksel yöntemle işlenen derslerde dil bilgisi kavramlarının daha çok karıştırıldığı ve anlamlı öğrenmenin sağlanamadığı. sınıfta okuyan 187 öğrenci oluşturmaktadır. Bulgular ve yorumlar. kavram haritaları yöntemine ilişkin görüş belirleme anketi uygulanmıştır. Çalışmada ön test. bağımlı değişken olan öğrenci başarısına etkisinin araştırılması yönüyle deneme modelinde bir araştırmadır. Örneklemi seçerken. öğrenmede kalıcılığı sağladığı görülmüştür. bilginin kalıcılığı açısından deney grubu ile kontrol grubu arasında anlamlı bir fark belirlenmiş ve kavram haritası yönteminin uygulandığı deney grubu kontrol grubuna göre daha başarılı olmuştur. 23 deney grubu elemanı ve 23 kontrol grubu elemanı seçilmiştir. Tümen yabancı dil öğretiminde 30 . Bu yüzden.

klasik öğretme metotlarının kullanıldığını ve öğrencilerin seviye ve hazır bulunuşluk düzeylerinin dikkate alınmadığını ifade eder. ön test ve son test olarak uygulanmıştır. Barut'un bu çalışmasında da. kavram haritaları ve anlam çözümleme tablolarından faydalanılarak öğrencilere nasıl aktarılabileceğini örneklerle 31 . iş. konulara karşı daha ilgili olmaya başladıkları. deney grubu öğrencilerinin kavram haritalarını kavrayabildikleri anlaşılmıştır. kavramları artık günlük hayatla ilişkilendirebilecekleri anlaşılmıştır. Gruplara uygulanan yöntemler arasında anlamlı bir farkın olup olmadığını test etmek için de t testi kullanılmıştır. Ayrıca kalıcı ve anlamlı öğrenmeyi sağlamak ve kavram yanılgılarını önlemek amacıyla birçok yöntemin geliştirildiğini. ilköğretimde fen bilimleri öğretiminin kısır bir döngü içerisinde cereyan ettiğini ve öğrencilere konular öğretilirken farklı yöntem ve tekniklerin kullanılmadığını. Ayrıca kavram haritaları sayesinde öğrencilerin derse katılımı arttığı için ve tartışma ortamı oluştuğu için öğrenmenin daha verimli gerçekleştiğini de tespit etmiştir.5 ay sonra uygulanan son testlerde. basınç ve ekosistem konuları deney grubuna kavram haritası yöntemiyle. sınıf fen bilgisi konularının anlamlı ve kalıcı bir şekilde öğretilmesinde ve konulardaki kavramların verilmesinde kavram haritaları yönteminin ne kadar etkili olup olmadığı araştırılmıştır. hareket. Barut (2006) çalışmasında. kavram ağı. Van ili merkezindeki bir ilköğretim okulunda. Uygulanan ön testlerde gruplar arasında anlamlı bir fark bulunamamış. öğrencilerin böyle bir çalışmaya katılıp katılmayacakları konusunda görüşleri alınmıştır. Uygulama öncesi. bunlardan birinin de kavram haritaları yöntemi olduğunu da söyler. Araştırmanın örneklemi. kavram haritalarını ayrıntılı bir şekilde tanımış oldukları. kuvvet. Uygulama sırasında.öğretmen yapımı kavram haritalarının kullanılmasının daha iyi olacağını söylemiştir. Çalışmanın sonunda öğrencilerin fen bilgisi dersini kavram haritaları yöntemi ile daha iyi anladığı. kontrol grubuna da geleneksel yöntemle öğretilmeye çalışılmıştır. enerji. güç. deney grubu lehine anlamlı bir fark gözlemlenmiş. Gürlek (2002) botanikle ilgili kavramların. 3. öğrencilerin kavram haritalarıyla ilgili hiçbir bilgiye sahip olmadıkları anlaşılmıştır. daha önceden belirlenmiş olan 44 deney ve 44 kontrol grubu olmak üzere toplam 88 öğrenciden oluşmaktadır. ilköğretim 7. Konularla ilgili hazırlanmış olan ve 20 tane sorudan oluşan başarı testleri. kavram haritası oluşturmak için arkadaşlarıyla grup içi tartışmaya girdikleri ve dolayısıyla iletişimlerinin arttığı.

şekil ve fotoğraflardan da faydalanarak çalışma oluşturulmuştur. gelişmeleri takip eden bireyler yetiştirmenin önemli olduğunu söylemiştir. öğretim yöntemlerini. fizik. Öğrencilere hem bu yeteneklerin kazandırılmasında hem de kavram. Araştırmanın evrenini. anlam çözümleme tabloları ve kavram haritalarının çok büyük faydası olacağını söylemiştir. Örneklemini ise. eğitim fakültelerinin çıkardıkları dergiler ve eğitimle ilgili kitaplardan faydalanılmıştır. Öğrencilere doğru algılama. Çatalkaya (2005) gittikçe önem kazanan bilim ve teknoloji yarışında geri kalmamak amacı ile öğrencilerin daha anlamlı ve kalıcı öğrenmelerini sağlamanın ve araştıran. Ayrıca bu metotlarla. Bolu ili Kıbrıscık ilçesi Kıbrıscık Yatılı lköğretim Bölge Okulu oluşturmaktadır. Gürlek'e göre biyolojik isim. bu okulun 7/A ve 7/B sınıflarında öğrenim gören 32 . okullarda okutulan biyoloji kitapları. bireysel farklılıkların öğrencilerin kavram haritası yapma becerilerine etkisinin olup olmayacağını araştırmak amacıyla çalışmasını hazırlamıştır. Gürlek'in bu çalışması nitel bir araştırmadır. diğer canlılara ve doğaya karşı saygılı olmalarını öğretmenin ve yakın çevrelerinde var olan bitki ve hayvan türlerini tanıtmanın biyoloji dersinin genel amaçları olduğunu söylemiştir. isimlendirmeli. Gürlek. isimlendirme. terim. bu yöntemlerin nasıl uygulanabileceğini. düzenleme ve yorumlama yeteneklerinin kazandırılması da yine biyoloji dersinin amaçları arasında yer almaktadır.göstermiştir. Çatalkaya. Bu nedenle öğretim sürecinde çağdaş yöntem ve teknikleri kullanmanın. günümüzdeki biyoloji öğretimine katkıların nasıl yapılabileceğini de incelemiştir. çeşitli botanik kitapları ve eğitim dergilerinden ayrıca dijital kütüphaneler. kimya ve biyolojinin diğer dallarına da öğretim zenginliği katılabileceği vurgulanmış ve bu metotların diğer anlatım metotlarına büyük bir destek sağlayacağı da düşünülmüştür. bu genel amaçlara ulaşmak için çevrelerinde gözlemledikleri canlı. öğrencilere kendi vücutlarıyla ilgili gerekli bilgileri vermenin. bilgisayar. düzenlemeli ve yorumlamalıdır. Araştırmada materyal olarak. öğrencilerin aktifliğini ön plana çıkarmanın. obje ve olayları doğru algılamalı. Öğrenciler. Materyallerdeki bilgiler ve botanikle ilgili kavramlar listelenerek ve bu kavramlarla ilgili resim. sorgulayan. Ayrıca ortaöğretim biyoloji (botanik) derslerinin öğretimini. bireysel farklılıkları da göz önünde bulundurmanın gerekli olduğunu da söyler. sözcük ve terimlerin eksiksiz öğretilerek temel biyolojik kuram ve ilişkileri düşünmelerini sağlamada kavram ağları. sözcük ve kavramların uygulamalı ve eksiksiz öğretilmesi çok önemlidir. üreten.

"Canlılarla ortak yuvamız mavi gezegenimizi tanıyalım" ünitesinde yer alan "Çevremizde hangi ekosistemler var?" konusu işlenip öğrencilere "ekosistem" kavramıyla ilgili kavram haritaları yaptırılmıştır. bilgiyi sistematize eden ve kavramlar arası ilişkiyi gösteren kavram haritalarının istenilen amacı gerçekleştirmede en elverişli ve pratik tekniklerden 33 . Uygulamanın sonunda. anlama ve kavrama düzeyi yüksek. Çalışmada öğrencilerin öğrenme stilleri. Ayrıca fen bilgisi dersine karşı olumlu tutum sergileyen öğrencilerin daha başarılı kavram haritası çizdikleri de gözlemlenmiştir. işbirlikli. kavram içeriğini görsel hale getiren ve somutlaştıran. Araştırma sonuçlarına göre. kız öğrencilerin erkek öğrencilere göre fen bilgisi dersine karşı daha olumlu tutum içinde olduğu belirlenmiştir. pasif. öğrenci cinsiyetleri ile fen bilgisi dersine karşı geliştirilen tutum arasında da anlamlı bir fark bulunmuş. Uygulama sırasında. şbirlikçi ve katılımcı öğrenme stiline sahip öğrencilerin kavram haritası başarı puanlarının daha yüksek olduğu görülmüştür. öğrencilerin öğrenme stillerine göre kavram haritası yapma başarıları arasında anlamlı bir fark bulunmasına rağmen cinsiyetlerinin kavram haritası yapma başarıları üzerinde anlamlı bir fark olmadığı gözlemlenmiştir. öğrencilerin. Ayrıca bilgiyi örgütleyebilen. Gerçekcioğlu (2006) din kültürü ve ahlak bilgisi gibi soyut kavramların yoğunluk kazandığı derslerde kavramların tanımını yapmanın bile çok zor olduğunu ve bu kavramın birçok kavramla ilişki halinde olduğunu söylemiştir. sorunları çözebilen. Ölçekler öğrencilere 2004-2005 öğretim yılı güz döneminde birer hafta ara ile uygulanmıştır. Öğrencilerin öğrenme stillerini belirlemek amacıyla Grasha'nın öğrenme stilleri ölçeği ve fen bilgisine karşı tutumlarını ölçmek amacıyla da fen bilgisi tutum ölçeklerinden faydalanılmıştır. Ölçeklerin değerlendirilmesi sonucunda. fen bilgisine karşı tutumları ve cinsiyetlerinin kavram haritası yapma becerilerine etkisini belirlemek amacıyla genel tarama modeli kullanılmıştır. bağımsız.63 öğrenci oluşturmaktadır. yaratıcı düşünme ve problem çözme kabiliyetleri gelişmiş bireyler yetiştirmek için derslerde klasik yöntem ve tekniklerin yerine yeni yöntemlerin denenmesi gerektiğini de söyler. Gerçekcioğlu anlamlı öğrenmeye olanak tanıyan. bağımlı. rekabetçi ve katılımcı öğrenme stillerinden hangisine sahip olduğu belirlenmiştir. Kız ve erkek öğrenciler arasındaki bu farka rağmen kavram haritası yapma becerilerinde cinsiyete bağlı anlamlı bir fark bulunamamıştır.

Gerçekcioğlu çalışmasının bitiminde. soyut kavramların haritalaştırılmasının biraz daha zor olduğunu gözlemlemiştir. öğrencilerin bu tekniği olumlu ya da olumsuz nasıl değerlendirecekleri de araştırılmıştır. Bu nedenle din kültürü ve ahlak bilgisi gibi soyut kavramların yoğunluk kazandığı öğrenme alanlarında kavram haritası tekniğinden yararlanmanın doğru olacağını söyler. hazırlık çalışmaları. Bu çalışmada lise 2 Tarih derslerinde tarihsel konuların öğretiminde kavram haritası kullanımının başarıyı ne kadar etkileyeceği araştırılmıştır. Ayrıca öğretmenlerin kavram haritaları tekniğinden değerlendirme sürecinde de faydalanabileceğini söylemiştir. din kültürü ve ahlak bilgisi derslerinde kullanımının nasıl sonuçlar oluşturacağını. ve 10. kavram haritası tekniğiyle daha kolay gösterildiğini. Kurada (2006) Tarih derslerinin konularının işlenişi sırasında hem öğretmenlerin hem de öğrencilerin çeşitli problemler ve kavram kargaşası sorununu yaşadıklarını söylemiştir. Ayrıca başka bir bölümde. okuma parçaları ve değerlendirme soruları da yer almaktadır. ünite konularında ve derslerin daha verimli geçmesinde elverişli olup olmadığını anlamak için nitel bir araştırma yapmış. somut ve pratik yönü ağır basan kavramların. Bu sonucun yanı sıra öğrencilerin kendi eksikliklerini ve hatalarını görmede bu tekniğin önemli rol oynadığını da gözlemlemiştir. sınıf üniteleriyle ilgili kavram haritaları hazırlamıştır. Öğrencilerin önceki öğretim yılına ait notları da ön test olarak kabul edilmiştir ve bu notlarda da sınıfların 34 Tarih öğretimindeki bu problemleri ortadan kaldıracağını da . ve 10. Gerçekcioğlu bu düşünceler doğrultusunda kavram haritaları tekniğinin. Tarih gibi. sınıflarla ilgili Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi öğretim programı.biri olduğunu söyler. ama bilgi birikimi gerektiren. her ünite için ayrı bir ünite kazanımları listesi. öğrencilere soyut gelen derslerin seviyeye uygun biçimde somutlaştırılmasının ve klasik öğretimin yanında çağdaş yöntem ve tekniklerin de kullanılmasının düşünmüştür. O yüzden öğrencilerin bu tekniği kullanmadan önce gerekli ön bilgilere sahip olmaları gerektiğini vurgulamıştır. öğrenme alanları ve ünite açılımları da bulunmaktadır. son test kontrol gruplu yarı deneysel bir modeldir. Ayrıca öğrencilerin daha etkili bir şekilde Tarih öğrenmelerinin nasıl sağlanabileceği. Araştırma. ortaöğretim din kültürü ve ahlak bilgisi dersi 9. Araştırmada hazırlanan bu kavram haritalarının yanı sıra. ortaöğretim 9.

Araştırmanın bağımlı değişkenleri. 10/C ise deney grubu olarak seçilmiştir. Çalışma 2005-2006 eğitim-öğretim yılının güz döneminde 4 haftalık bir süreyi kapsayacak şekilde yürütülmüştür. Lise 2. tutum ve hatırda tutmadır. Fen Bilgisi derslerinde kavram haritası kullanımının. 35 . önceki öğrenmelerle sonraki öğrenmeleri ilişkilendirebildikleri. zmir ili Buca Müşerref Mahmut Tınas lköğretim Okulu'nun 6. sınıflarında öğrenim gören öğrenciler oluşturmaktadır. son test puanlarına bakıldığında iki grup arasında deney grubu lehine anlamlı bir fark olduğu gözlemlenmiştir. sınıf Tarih dersi "Osmanlı Devleti'nin Dağılma Dönemi" ünitesi deney grubuna kavram haritalarıyla. Verilerin değerlendirilmesi sonucunda kavram haritasının Tarih dersi başarısına ve kavram öğrenmeye etkisi irdelenmiştir. Kavram haritaları yöntemiyle öğrenciler derslerin daha kolay anlaşıldığını da söylemişlerdir. kontrol grubuna da geleneksel yöntemlerle işlenmiştir. üniversite uzman öğretim üyeleri ve lisedeki branş öğretmenlerinin hazırladıkları. nitel araştırma tekniklerinden de mülakat kayıtları kullanılmıştır. Araştırmanın örneklemini. Güçlüer'e göre de anlamlı öğrenmeyi sağlayan en etkili öğretim araçlarından biri kavram haritalarıdır. nicel araştırma tekniklerinden.seviyelerinin birbirlerine yakın olduğu gözlemlenmiştir.2004 yılları arasında ÖSS'de çıkan sorulardan oluşmaktadır. başarı. zihinde anlamlı bir şekilde yapılandırılmadan öğrenilen bilgilerin kısa bir süre sonra unutulduğunu söyler. kavram haritalarıyla verilen bilişsel destektir. Ayrıca bu tekniğin öğrencilerin derse olan tutumlarını ve dersteki başarılarını olumlu yönde etkilediği de söylenmiştir. Kontrol değişkenleri ise konu anlatım süresi ve anlatılan konudur. kavram haritaları sayesinde öğrencilerin değişik fikirler üretebildikleri. Uygulama sonunda. fene yönelik tutumlarını ve öğretilen bilgilerin akılda kalıcılığını etkileyip etkilemeyeceğini araştırmaktır. ön ve son tutum ölçekleri ve son test. Araştırmanın örneklemini. 1980. görsel ayrıntıları fark edebildikleri gözlemlenmiştir. Deney sonunda. Çalışmada konuya uygun olarak. Güçlüer (2006) eğitim ve öğretimin başarıya ulaşması için anlamlı öğrenmenin gerçekleşmesi gerektiğini. Son test soruları. Bağımsız değişkenleri. stanbul ilinin Üsküdar ilçesindeki Halide Edip Adıvar Lisesi'nin 10/C ve 10/F sınıfları oluşturmaktadır. öğrencilerin başarılarını. Tezini yazmasındaki amacı da. Deney sonunda çoktan seçmeli bir değerlendirme ile ölçme yapılmıştır. Bu iki homojen sınıftan 10/F kontrol.

Fen derslerinde kavram haritasının kullanılmasıyla öğrencilerin derse daha aktif katıldıklarını. Güçlüer araştırmasının sonunda. geleneksel öğretim metotlarıyla öğrenim gören öğrencilerden yüksek olduğu da görülmüştür. sınıf ortamı çalışmaya uygun olarak düzenlenmiş ve 4 er kişilik kümelere bölünmüş. kümelerde ki öğrencilerin her konunun sonunda kavram haritası çizmeleri istenmiştir. Araştırmanın verileri. Araştırmada ön test. Uygulama sonunda. grup öğrencilerinin son testlerden aldıkları puanların ortalaması ön testlerden aldıkları puanların ortalamasından yüksektir. Uygulama öncesi. Homojenliği sağlamak için öğrencilerin 4. kontrol grubu öğrencilerine ise geleneksel öğretim metotlarıyla verilmiştir. 1. öğrenilen bilgilerin akılda kalıcılığının arttığını tespit etmiştir. derslerin daha eğlenceli geçtiğini. 48 de kontrol grubu öğrencileri olmak üzere toplam 96 öğrenci ile yürütülmüştür.Araştırma 48 deney. Ayrıca öğrencilerin konulardaki başarılarıyla cinsiyetlerinin arasında anlamlı bir farkın bulunmadığı da tespit edilmiştir. son test. Deney ve kontrol gruplarının kazanç puanlarının karşılaştırılmasında ise yine deney grubu lehine anlamlı bir fark gözlemlenmiştir. Uygulama sırasında. 36 . öğrencilerin ön test sonuçlarına bakıldığında. öğrencilerle yarı yapılandırılmış görüşmeler de yapılmıştır. Deney ve kontrol gruplarının son test puanlarına bakıldığında. Ayrıca hem deney hem de kontrol grubu öğrencilerinin Fen Bilgisi dersine karşın tutumları arasında bir fark olmadığı da gözlemlenmiştir. sınıf seviyesindeki başarı düzeyleri incelenmiş. iki grup arasında anlamlı bir farklılığın olmadığı gözlemlenmiştir. ve 5. Çalışmada " skelet ve Sindirim Sistemi" konuları deney grubu öğrencilerine kavram haritaları ile. kademe sınıf öğretmenleriyle görüşülmüştür. kavram haritasıyla öğrenim gören öğrencilerin Fen Bilgisi'ne yönelik tutumlarının. kontrol gruplu yarı deneysel model kullanılmıştır. Ama her iki grubun son test puanlarına bakıldığında deney grubu lehine anlamlı bir farkın olduğu gözlemlenmiştir. Aynı sonuca kontrol grubunda da ulaşılmıştır. başarı testleri ve fen tutum ölçekleri yardımıyla toplanmıştır. Ayrıca öğrencilerin konu ile ilgili görüşlerini ve kavram yanılgılarını ortaya çıkarmak amacıyla açık uçlu sorular hazırlanmış.

37 . Dumanlı (2001) tarafından yapılan araştırmada madde ve enerji ünitesinde kullanılan kavram haritalarının öğrenme ürünlerine. son test ve kalıcılık testleri uygulanmıştır. 64 deney. Cinsiyet.Kabaca (2002) tarafından yapılan çalışmada “Mutlak Değer ve Eşitsizlikler. deney grubu öğrencilerinin başarıları üzerinde bir etkisi olup olmadığını anlamak için de “Tek yönlü varyans analizi” kullanılmıştır. Kadir Has Anadolu Lisesi 1. Sonuçta kavram haritalarıyla eğitim gören grubun daha başarılı olduğu gözlemlenmiştir. Özellikle deney grubundaki başarı seviyesi düşük olan öğrencilerin kavram haritalarından daha fazla etkilendiği görülmüştür. Uygulama sonunda. sosyo-ekonomik durum… vb faktörlerin. 73 kontrol grubu olmak üzere toplam 137 öğrenciden oluşan gruplara ön test. Deney grubunun da kendi içinde değerlendirilmesi sonuçlarına göre kız ve erkek öğrenciler kavram haritalarından aynı oranda faydalanırken. deney grubuna kavram haritalarıyla ilgili seminer verilmiştir. Buna karşılık kontrol grubu öğrencilerine hiçbir müdahalede bulunulmamış ve geleneksel öğretim metotlarıyla ders verilmiştir. Uygulamanın başlangıcında. Ayrıca kavram haritası metodunun Türk Eğitim Sisteminde genellikle kullanılan klasik düz anlatım metodundan daha etkili olup olmadığı da araştırılmıştır. öğrenci erişisine ve kalıcılığına etkisi incelenmiştir. Araştırma 74 deney grubu ve 75 kontrol grubu olmak üzere toplam 149 öğrenciden oluşan iki homojen grupla yapılmıştır. öğrencilerin bu teknikten memnun kaldıkları sonucuna da ulaşılmıştır. Üslü Çokluklar ve Köklü Çokluklar” konularının öğrencilere anlatımında Kavram Haritası tekniğinin etkili olup olmadığı ve öğrencilerin kavram haritası hakkındaki görüşlerinin olumlu olup olmadığı araştırılmıştır. gelir seviyesi düşük öğrenciler gelir seviyesi yüksek öğrencilerden daha fazla faydalanmıştır. deney grubunun kavram haritaları tekniğiyle ilgili görüşlerini öğrenmek için öğrencilere bilgi formları verilmiş. sınıf öğrencilerinden oluşan bu gruplar 2 aylık eğitim sürecinin ardından bir sınavla karşılaştırılmıştır. Araştırma süresince öğrencilere konuyla ilgili özetler verilirken ve sorular çözülürken yine kavram haritalarından yararlanılmıştır.

Ankara Çubuk Cumhuriyet lköğretim Okulu 5. Uygulama sırasında.Grupların birbirinden etkilenmemesi için ayrı okullar tercih edilmiştir. öğrendikleri kavramlar arasında ilişkiler kuran deney grubu öğrencilerinin işlenen bilgiler. model… vb araçlardan yararlanılmış. kavram haritası yaparak. Ankara Mamak lköğretim Okulu 5. Araştırma süresince deney grubu öğrencilerine günlük hayatlarından olumlu ve olumsuz örnekler verilerek onların kavramlarla ilgili genelleme ve ayırt etme yapabilmelerine yardım edilmiştir. sınıf öğrencilerinden oluşan deney grubuna kavram haritalarıyla ilgili ön bilgiler verilmiş. öğrencilerin daha önceki bilgileriyle yeni öğrenecekleri bilgiler arasında bağlantı kurabilmeleri sağlanmıştır. Uygulama öncesi. kodlanan bilgiler ve bunlara ait toplam bilgiler erişi düzeyleri. sınıf öğrencilerinden oluşan kontrol grubu ise geleneksel ders planları ve öğretim yöntemleriyle ders işlerken deney grubu öğrencileri Ausubel’in anlamlı öğrenme kuramına göre ders işlemiş ve her konunun sonunda kavram haritaları oluşturmuşlardır. fakat bu iki okulun öğrencileri sosyo-ekonomik açıdan birbirlerine denktirler. Ayrıca öğrencilerin soyut kavramları öğrenebilmeleri için şekil. Uygulama sonunda. grupları denkleştirmek için Piaget’in somut işlemler dönemi testi uygulanmış. madde ve enerji ünitesinin analizi yapılıp öğrencilerin problem çözme becerilerini geliştirici ek hedef davranışlar oluşturulmuştur. 38 . konuları geleneksel yöntemlerle işleyen kontrol grubu öğrencilerinin kodlanan bilgiler. konuları anlamlı şekilde öğrenip. işlenen bilgiler ve bunlara ait toplam bilgiler erişi düzeylerinden anlamlı derecede yüksek çıkmıştır.

Hasan Şimşek'in "Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri" adlı kitabının kullanılması araştırma konusuyla ilgili bilgilerin toplanmasında yardımcı olmuştur. nitel araştırma yöntemlerinden biri olan "doköman incelemesi" yöntemi kullanılmıştır. MEB'in yeni programlarıyla ilgili yönergeler.3. daha sonra gerekli dokümanlar toplanılmıştır.2. Dr. YÖNTEM 3. çeşitli eğitim dergileri.4. En son olarak yazılı dokümanların incelenmesi ve belgelerin analizi. Ali Yıldırım ile Prof. Dr. Tebliğler Dergisi. 3. Elde edilen bulgular. tezin bu hale gelmesini sağlamıştır. 3. 39 .1. düzenlenip yorumlanarak birtakım sonuçlara ulaşılmıştır. üniversitelerdeki eğitim fakültelerinin çıkardıkları dergilerdeki makaleler ve Kavram Haritalarıyla ilgili tezler çalışma sırasında kullanılan veri kaynaklarıdır. Verilerin Analizi Araştırma için toplanan veriler betimsel analizle çözümlenmiştir. Ayrıca Selçuk Üniversitesi Eğitim Fakültesi kütüphanesinin ve Prof. Üniversitelerde okutulan ders kitapları. Araştırmanın Örneklemi Bu araştırmada. Çalışmada ilkönce tez konusuyla ilgili yazılı kaynaklar ve internetteki tarama motorları taranılmış. Veri Toplama Yöntemi Araştırmada. 3. yazılı kaynakların incelenmesi ve incelenen kaynaklardan elde edilen verilerle bir sonuca ulaşılmasından oluşan nitel bir araştırmadır.3. Araştırmanın Modeli Araştırma. amaçlı örnekleme yöntemlerinden "doğrulayıcı ve yanlışlayıcı durum örneklemesi" kullanılmıştır. Türkçe eğitimi alanında yazılan ders kitapları.

1. Kavram Haritalarının Farklı Edebi Türlerde Kullanılması ve Örnekleri B YOGRAF Ünlü kişilerin yaşam öykülerinin.1: Biyografi Türünün Kavram Haritası 40 .4. BULGULAR 4. Şekil 4. belgelere dayanarak tarafsız bir görüşle yazıldığı ve kanıt niteliği taşıyan yazılardır.

Şu yalancı dünyada somurtanlara acırım. Kilitli ve duvarsız meşhur türbesi buradadır. O. bizi gönüllerinden geçirip gülsünler. halkımızın ince mizah dehasının sembolüdür. müderrislik yaptı. Türk esprisinin en kudretli üstadıdır. Seyit Mehmet Hayrani hocalardan ders aldı. Kuvvetli hayat görüşü.. o dolaylarda ün kazanan Seyit Hacı brahim’le. yani kendisi olmuştur. Öğrenimini Konya Medresesinde tamamladı. yüzyıllar boyunca. XIII.”diyen Nasrettin Hoca.NASRETT N HOCA (1208-1284) Türk halk mizahının en büyük ustası sayılan Nasrettin Hoca. halk mizahımızın. fıkraları bütün dünya dillerine çevrilmiştir. fıkralarından birisinde şu vasiyette bulunur: Çocuklar… Söz ölüm getirmez. Sivrihisar’la Akşehir’de imamlık. halkımızın beğendiği her fıkra. Türk halkının zenginleştirdiği fıkraları ile ulusal Türk zekasının.. insanlarla olayları yansıtırken güldürdüğü kadar düşündüren fıkraları. Şöhreti bütün dünyaya yayılmış. Yunus Emre ve Nasrettin Hoca’dır. her sınıftan halkı etkileyici bir güçtedir.. o nasıl iş?. Siz dediğimi yapın. Türk edebiyatında. din bilgilerini önce babasından öğrenen Nasrettin. Yüzyıllar boyunca. Babası köyün imamı Abdullah’tır. Sivrihisar’ın Hortu köyünde doğdu. Aman hocam. 2006: 226) 41 . Akşehir’i çok seven Hoca burada evlendi. nenize gerek… Dünya alt üst olunca dosdoğru kalkarım! Nasrettin Hoca. “Mezarımı ziyaret edenler. Seyit Kemal KARAAL OĞLU Türk Edebiyatı Tarihi 1 (Gül&Köktürk. Arapçayı. Fakat insan hali bu… Şayet bir emrihak vaki olursa beni baş aşağı gömünüz!. burada öldü. Yüzyıl Anadolu Türkçesinin oluşumuna en büyük katkıda bulunanlar. her nükte onun gerçek fıkralarına eklenerek Nasrettin Hoca Türk halkının ortak varlığı. lköğrenimini köyünde yapan.

2: "Nasrettin Hoca" Adlı Biyografinin Kavram Haritası 42 .Şekil 4.

yorumlayan ve kamuoyu oluşturmaya çalışan sade. Şekil 4.FIKRA Herhangi bir konuyu belli bir görüş veya düşünceye göre ele alıp. konuşma diliyle yazılmış gazete ve dergi yazılarıdır.3: Fıkra Türünün Kavram Haritası 43 .

Lincoln ile Roosvelt büyük liderlerdi. ancak sen olmakla başarıya ulaşabilirsin. Oysa kişiliğimize başkalarının yaşamına göre şekil vermeye çalışacak yerde. Sen lider olmayabilirsin. Bu dünyada başarı kazanmış bir kişi olarak yaşamak istersen hayatın gerçeklerini öğrenmen gerekir. liderlikle baş gösteren fedakarlık ve üzüntünün tanığıdırlar. Bunların arasında en acılardan biri. memnun kalacaksın. 2006: 38) 44 . Ama bunun için üzülme. Fakat hepimizin bazı yeteneklerle zenginleşmiş oluğumuzu bilmemiz dengeyi sağlar.) (Gül&Köktürk. Kişi. kendin ol. Bunun yerine. birtakım sınırlamalarla doğmuş olmamızdır. James HUGHES (Ceymis Hacıs) Bütün Dünya Yıllığı’ndan (Yayımlanan: Osman NEB OĞLU) (Sadeleştirilmiştir. kendi yeteneklerimizi kabul eder ve geliştirirsek mutluluğa ulaşmamız kolaydır.KEND N TANI. çünkü ancak kendini bulmakla gerçek mutluluğa ulaşabilirsin. başkalarının doğal ayrıcalıklarına imrenerek zaman yitirmedi. Fakat hiçbiri. çinde liderlik yeteneği varsa bu yeteneği geliştir. Liderliğin ücreti ise hayli ağırdır. Seyirci durumunda olanlar. bu dünyada elde ettiği her şeyin karşılığında bir ücret ödemekle yükümlüdür. Abraham Lincoln (Abraham Linkoln) çok çirkin. Böyle yapmakla kalabalık kitlelerin sevgi ve saygısını kazandılar. Franlin Roosvelt (Franklin Ruzvelt) ise kötürümdü. Ödeyeceğin ücret ne olursa olsun. Oysa “sahne arkasındakiler”. Sen. o makamın ancak mükafatına tanık olurlar. Bu durumu inkara kalkışmak. Sen de kendi çalışma alanında onlar gibi hareket edebilirsin. MUTLU OL Ağa Han zengin ya da beğendiğin sinema artisti kadar güzel olmayı arzu ederek zaman yitirme. her biri yalnız kendi kişiliğine güvenerek başarılı olmaya çalıştı. Bu sınırlamalar ve yetenekler yaşamımızın yönünü belirler. her girişimden yenik çıkmamız sonucunu verir. Fakat kişiliğin seni başka bir yöne sürüklüyorsa oraya git.

Mutlu Ol" Adlı Fıkranın Kavram Haritası 45 .4: "Kendini Tanı.Şekil 4.

kişisel görüş ve düşüncelerin içten bir dille anlatıldığı yazılardır. kesin yargılara varılmadan zıt düşüncelerin karşılaştırıldığı.DENEME Her konu üzerine ve sıkı kayıtlara bağlı kalmadan serbestçe yazılabilen. Şekil 4.5: Deneme Türünün Kavram Haritası 46 .

nsan öfkelendi mi düşünmez olur. Bana çatandan bir şeyler öğrenmeye can atarım. yiğitçe konuşulmasını isterim. yazılarıma çatılmasını hoş görmüş. dikkatim uyanır. Bizi düzeltmek isteyene kollarımızı açacak yerde. Doğrudan ayrıldık mı elle tutulur bir şeyler kaybetmeliyiz. Bana çatıldığı zaman öfkem değil. yumruklarımızı sıkıyoruz. Nazlı. dostluğa rahat nefes aldırmaz. 2006: 126) 47 . bizi eleştirin dememiz gerekir. kafamı çalıştırır. Tartışmalarda bahis tutuşmak hiç de faydasız değildir. birini kırma korkusu. “Sen bir budalasın. çoğu kez karşımdakini kırmamak için yazdıklarıma istenen biçimi verdiğim olmuştur. Doğruyu bulmak için her iki tarafın kaygısı olmalı. Dostluk kavgacı olmadı mı sağlam ve cömert değildir. saçmalıyorsun!” desinler bana. kendi düşüncemizi savunmaya bakarız. Ama ben dostlarımın bana sert davranmasını istiyorum. yapmacık bir hava. aklından önce sinirleri işler. Düşüncesini saklayarak konuşuyor çokları. Doğruyu hangi elde görsem sevinçle karşılar. sözleri de o olmalı. Eleştirilmekten kaçarız. Fazla yukarıdan ve insafsızca olmadıkça. Düzeltilmek herkesin ağrıca gittiği için kimse kimseyi düzeltmeyi göze alamıyor.DOĞRULUK KAYGISI Düşünce çatışmaları beni ne kırar ne yıldırır. Michel de MONTAIGNE (Mişel dö Monteyn) Denemeler (Çeviren: Sabahattin EYUBOĞLU) (Gül&Köktürk. doğru yanlış. Biri çıkıp bizim düşüncemizin tersini söyledi mi onun doğruyu söyleyip söylemediğine değil. teslim olurum. Ben. Oysaki bunu kendiliğimizden istememiz. uzaktan kokusunu alır almaz silahlarımı atar. kendimi düzeltmeme yardım etsin. gelin. sadece dürtükler. dostların düşünceleri neyse. dostlar arasında açık. Zararıma da olsa eleştirmeciye uysal davranmalıyım ki beni her zaman serbestçe uyarsın.

Şekil 4.6: "Doğruluk Kaygısı" Adlı Denemenin Kavram Haritası 48 .

Şekil 4. delillerin ileri sürülüp yeni görüşlerin ispatlanmaya çalışıldığı ve herhangi bir konuya açıklık getiren bilimsel yazılara “makale” denir.MAKALE Araştırma ve incelemelerle ortaya çıkan.7: Makale Türünün Kavram Haritası 49 .

Hayat bir aynadır. Bahtiyarlık insanların kendi varlığındadır. işini bitirdikten sonra sayfayı kapamalı ve artık gönül açacak çareler aramalıdır. hem de başkalarını güldürmeli. Yalnız o bahtiyarlığı uzaklarda değil. Elem veren. gözyaşı döktüren filmleri seyretmeyiniz. bahtiyar olmak herkesin hakkıdır. Tuhaf konuşan. Tanıdıklarımızdan bir profesör vardır. Her şeyi iyi görmeye alışanlar. somurtan. Bulunduğumuz yerlerde. her şeyi karanlık gören kimselerden uzak durunuz. Kara haberler veren. hikayeler anlatan kimselerin bulundukları toplantılara koşunuz.” Kitap odanızda her vakit bir mizah gazetesi bulundurunuz ve içiniz sıkıldığı zaman çabucak onu açıp gönül eğlendirecek parçalar okuyunuz.” Bir ngiliz hekimi diyor ki: “Dinlenmek için zamanın bir kısmını güler yüzlü ve kahkahası bol insanlarla geçirmelidir. onu başka yerde aramak boştur. fakat neşe de onun kadar lüzumludur.” Bu pek doğrudur.ŞEN OLUNUZ Hayat ideal şartlar altında düşünenler değil. işini bitirdikten sonra yorgunluğunu duyar. bu bahtiyarlık kaynaklarının da pekiyi yerini bulurlar. şaka yapan. Geçmiş günlerin özlemini çekenler veya geleceğin kaygısı ile tasalananlar. üzüntüsünü geçirir. nsana hayatta fazilet gerekir. bilir misiniz? Keman çalarak! Kendisi diyor ki: “Fikrim ne kadar yorulursa yorulsun. 2006: 25) 50 . bulundukları halden hoşnut olmasını bilenler bahtiyar olabilirler. kaşlarınızı çatarsanız o da suratını asar. nsan çalışırken değil. bahtiyarlığa kavuşmak için ne işlerinin düzelmesini ne büyük memurluklara geçmeyi ne de zenginleşmeyi beklerler. Onun içindir ki ne çeşit olursa olsun. kendi hayatımızda arayıp bulmalıyız. Bulundukları durumdan en çok fayda elde etmeye çalışırlar. hiçbir zaman bahtiyar olamazlar. şte bu sırrı bulanlar. Bakınız Goethe (Göte) şöyle diyor: “ nsan her gün ya güzel bir ses işitmeli ya gönül açıcı bir kitap okumalı yahut güzel bir şey seyretmelidir. Şen bir dostun konuşması insanın yorgunluğunu giderir.) (Gül&Köktürk. Selim Sırrı TARCAN Türk Edebiyatı Tarihi 4 (Hazırlayan: Seyit Kemal KARAAL OĞLU) (Kısaltılmıştır. Sözün kısası. Onları bulmak bir hünerdir. yarım saat keman çalınca bütün yorgunluğum gider ve taze hayat bulurum. sabahtan akşama kadar iş odasında durup dinlenmeden sekiz on saat çalışır ve sonra nasıl dinlenir. güler yüzle bakarsanız o da güler. işlenmemiş nice bahtiyarlık madenleri vardır. sinirlerini yatıştırır. Bu zat. hem gülmeli. Sinemalarda güldürü filmleri seyretmek fırsatını kaçırmayınız. Halinden hoşnut olmayı bilmeli.

Şekil 4.8: "Şen Olunuz" Adlı Makalenin Kavram Haritası 51 .

ELEŞT R (TENK T) Herhangi bir sanat eserinin beğenilen ve beğenilmeyen yönlerini veya bir kişinin olumlu-olumsuz yönlerini ortaya koymak amacıyla yazılan yazılardır.9: Eleştiri( Tenkit) Türünün Kavram Haritası 52 . Şekil 4.

o biçimde öykülerde canlandırılır. Küçük memurlar. edebiyatımıza yeni bir dünya kazandırmıştır. hem yaşananı olduğu gibi anlatmak hem de bu anlatıyı öyküleştirmektir. onların çileli karıları. onurundan hiçbir şey yitirmeyen yoksullar. Orhan Kemal’in öykülerinin büyük bir bölüğü. Orhan Kemal’de insanın içini ezen bir sızı vardır. şte Orhan Kemal’in başarısını sağlayan. Getirdiği bu insanca duyarlıkla Orhan Kemal. insanca ilişkilerin egemen olduğu bir dünyadır. bilmediği alanlara el atmamıştır. Böyle bir tutum. yani yaşananı olduğu gibi yazmak.ORHAN KEMAL’ N ÖYKÜLER Orhan Kemal. sanatı kurulaştırır. nice insanlık durumlarını anlatabileceğini gösterdiği içlin büyük hizmet etmiştir. 2006: 139) 53 . hareketli olaylarla yüklü yaşamı öykülerinin konusunu oluşturmuştur. Ama onun öykülerini okuyanlar. Sanat yapma hevesine hiç kapılmaz. Anlatımının sürükleyiciliğinin temel nedeni budur. her biri ayrı ilginçlikteki öykülerin başkişileridir. Çileli. sokak kabadayıları. Yaşamı boyunca bunun savaşımını vermiştir. Onun öykülerinde hiçbir abartı yoktur. Yazarlığını yaşamının bir yansıması olarak geliştirmiş.) (Gül&Köktürk. Hangi öyküsü alınırsa alınsın. Kendi yaşadıkları ve çevresindeki kişilerin serüvenleri onun konu alanını belirlemiştir. insanoğlunun ekmek uğruna verdiği yaşam savaşımıyla doludur. Neyi yaşamışsa onu yazmıştır. Bu dünya kimsenin kimseyi sömürmediği. Kurgucu bir öykücü olmadığı için konu bulmakta hiçbir güçlük çekmemiştir. Adnan B NYAZAR Türk Dilinde 25 Ünlü Eser (Kısaltılmıştır. Özellikle çocukları ve hayvanları anlattığı öykülerinde daha baskındır bu. gerçekçi öykücülüğümüzün baş ustalarındandır. Orhan Kemal’in başarılı yönlerinden biri de kişileri konuşturmadaki ustalığıdır. anlattıklarından sanatsal bir tat alırlar. belgeli kenar mahalle gençleri. insanoğlu ne ise. Dilimize de Türkçe’nin nice duyguları. sokak kadınları.

10: "Orhan Kemal'in Öyküleri" Adlı Eleştirinin Kavram Haritası 54 .Şekil 4.

Şekil 4.11: Sohbet(Söyleşi) Türünün Kavram Haritası 55 .SOHBET (SÖYLEŞ ) Herhangi bir konu hakkındaki kişisel görüşleri konuşma havası içinde ve içten bir dille anlatan yazılara “sohbet” denir.

Doğru sözdür. Üstelik acı dilin zararı yalnız karşısındakine değildir. Hepsi güler yüzlüdür. Bir de “Haydi şekerim. tilkinin kargaya döktüğü tatlı dil gibidir.”Kalk.”Haydi şekerim. Bıçağın açtığı yara zamanla kapanır. Ama tatlı dil öyle mi ya? Yılanı deliğinden çıkarır. Çünkü o dil ağzın içinde her dönüşünde can yakar. dilimizi tatlılaştıralım. kalbinize işlemiştir. sevimli görünmeyen.” Dediklerini düşünün. Yüreği merhametle. ne olur. Gönülleri fetheden tatlı dil. nsanı belki kısa bir zaman için aldatır ama çabucak da foyası meydana çıkar. Allah bir adama her şeyin tatlısını.”Dil yarası yaraların en derinidir. iyi olması lazımdır. en küçüğünden en büyüğüne kadar tatlı dille. Ama dilleri olmadığı için soğukturlar.”derler. 2006: 8) 56 . Ortada hiçbir sebep olmasa bile dayatmanın yollarını ararsınız. Çünkü tatlı dil suratınıza çarpmamış. tatlı olmak şartıyla açamayacağı kapı. kendi sahibini de dünya güzeli olsa çirkinleştirir. cana yakın kılar. Gerçekten dilin. nsanın dilinin tatlı olması için gönlünün tatlı. çözemeyeceği düğüm yoktur. cana yakın olmasına imkân yoktur. Şevket RADO Eşref Saat (Kısaltılmıştır. içlerinde pek de güzelleri vardır. Ama her dil değil. Hakiki tatlı dil iyi insanda olur. güler yüzle yaptırıverirler. bütün gücünü gönülden alır. Nice güzel insanlar vardır ki dilleri yüzünden sevilmezler. Öylesinin sevimli. şunu yap!” demek başkadır. Güler bir yüz. Tatlı dil. Kötü bir adamın dökeceği tatlı dil. hatta soğuk görünen yüzleri bile ısıtır. kalp kırmanın anlamsız olduğunu sezecek kadar olgun bir hayat anlayışına varmalı ki insan. Dilin de tatlısı olmalı. Tatlı dil. kalp kırar. tatlı dil sizi yatıştırır. şunu yapıver!”demek başka. bu tatlı emri yerine getirmeniz için sanki sizi zorlar. ha deyince olacak işlerden değildir.”Kalk şunu yap!” dedikleri zaman. insan için başlı başına bir kuvvettir. bir türlü kapanmak nedir bilmez. Bu geçici dünyada gönül yıkmanın. sevgiyle dolu insanın dili de kendiliğinden tatlılaşır. Onlar her ne kadar insan benzeri iseler de sahici insanları güzel yapan. dilin acısını verdi mi ne yapsa kar etmez.TATLI D L Mağaza vitrinlerindeki mankenleri bilirsiniz. Ne kadar öfkeli olursanız olun. “Mademki tatlı dil her kapıyı açan sihirli bir anahtardır.) (Gül&Köktürk. “Ne diye yapacak mışım? Mecbur muyum? Başkası yapsın! Hep bize mi yükleniyorlar? Yapmayacağım işte!” dersiniz. çinizden bir kuvvet. derler.”Şeytan görsün yüzünü!”deyip bucak bucak kaçtığımız insanlar hep o insanlardır. öyle ise ne duruyoruz.”diyen bilmem bulunur mu? Çünkü bu. güler yüzle seslenebilsin. En yapamayacağınız işleri size tatlı dille. şunu yapıver. tatlı bir diller tamamlandığı zaman bütün kapılar açılır. dil yarası ruhun en gizli taraflarına doğru boyuna işler. sıcak yapan dildir.

12: "Tatlı Dil" Adlı Söyleşinin Kavram Haritası 57 .Şekil 4.

terim ve kavramlarla bir kavram haritası oluşturmaları. Günümüzde çok sık kullanılmayan Kavram Haritası Yönteminin. * Edebi metinlerdeki soyut ifadeleri anlaşılır hale getirir. * Öğrencilerin metinleri akıllarında daha uzun süre tutabilmelerini sağlar. Özellikle zor anlaşılan metinlerin (okuma parçalarının) öğretilmesinde bu yöntemin kullanılması önerilir. 58 . Türkçe derslerinde kullanılmasının verimi arttıracağı düşünülmektedir. * Metnin yapı taşlarını oluşturan kelimelerin ve bunlara yüklenen anlamların daha iyi anlaşılmasını sağlar. * Herhangi bir metne göre daha az kelime içerir. kavramlar arasında bağlantı kurarak metnin ana düşüncesini ortaya çıkarmalarını sağlar. * Öğrencilerin. * Metni oluşturan ve öğrencilerin anlamakta güçlük çektiği uzun cümleleri daha derli toplu bir hale getirir. parçayı ne kadar anladıklarını da gösterir. SONUÇ VE ÖNER LER Kavram Haritası Yönteminin farklı edebi türlerde ve metinlerde kullanılabildiğini bulgular kısmında gördük.5. * Okumayı kolaylaştırır. Ayrıca öğrencilerin. okudukları metinlerdeki kelime. * Öğrencinin zihninde oluşabilecek kargaşaları önler. Çünkü bulgularda da gördüğümüz gibi Kavram Haritaları. Bu kullanımın hem öğretmen hem de öğrenci açısından yararlı olacağı düşünülmektedir.

Ömer (2003). Bilgisayar Destekli Deney Yöntemiyle Kavram Haritası Yönteminin Bazı Bilişsel Süreçler ve Hatırlama Düzeyi Açısından ncelenmesi. Sınıf Fen Bilgisi Konularının Kavram Haritaları ile Öğretilmesi. Ramazan (2005). Bahattin (2003). Ankara: Kök Yayıncılık. Yüksek Lisans Tezi. Milli Eğitim Dergisi. Mehmet (2002). Van. Kavram Ağları ve Kavram Haritalarının Uygulanması. H. Doktora Tezi. Gürlek. Akyol. 59 . Yüksek Lisans Tezi. 168-193. Ankara: Yıldırım Yayınları. Yahya (1999). Her Yönüyle Dil: Ana Çizgileriyle Dilbilim. Gül. Yüksek Lisans Tezi. Hayati (2006). Kamil (2002). Yenilenen Orta Öğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi 9.(160). Konya. Efe (2006). Çatalkaya. Yüzyıldan Günümüze Türk Eğitiminde Başlıca Düzenleme ve Geliştirme Çabaları ( Genel Özellikler ve Doğrultular). Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi. Kavram Haritasının Türkçe Öğretiminde Kullanımı. Sınıf Türkçe Ders Kitabı. Bolu. 34. Kavram Haritalarının Erişi ve Kalıcılığa Etkisi. Elif (2001). Van. Yüksek Lisans Tezi. Güçlüer. Özlem (2006). Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Bazı Bireysel Farklılıkların Kavram Haritası Yapma Başarısına Etkisi. Gerçekcioğlu. Ankara. Cumhuriyet Dönemi Eğitim Stratejileri. Orta Öğretim Biyoloji (botanik) Öğretiminde Anlam Çözümleme Tabloları. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Fen Bilimler Enstitüsü. Perver (2006). 17. lköğretim 7. Muhsin (2006). Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Abant zzet Baysal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Dokuz Eylül Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü. Kadir & Gülseren. zmir. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları. Yüksek Lisans Tezi.KAYNAKLAR Acat. Aksan. Altın. Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü. Akyüz. Metin & Köktürk. lköğretim 7. Barut. Sınıf Programının Kavram Haritası Tekniği ile şlenişi. Yeni Programa Uygun Türkçe Öğretim Yöntemleri. stanbul. lköğretim Fen Bilgisi Eğitiminde Kavram Haritaları ile Verilen Bilişsel Desteğin Başarıya Hatırda Tutmaya ve Fen Bilgisi Dersine lişkin Tutuma Etkisi. Milli Eğitim Dergisi. Çetin. Doğan (1995). Ve 10. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü. Dumanlı. Yüksek Lisans Tezi. (144).

(145). Elazığ. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü. Turgut. Lise II Tarih Dersinin Öğretiminde Kavram Haritası Kullanımının Öğrenmeye Etkisi. Tümen.Kabaca. 7. (149). Yüksek Lisans Tezi. Eğitimin Önemi Artarak Sürecektir. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Tolga (2002). Van. Milli Eğitim Dergisi. lköğretim Türkçe Dersi (1-5. stanbul. Öğrenme Öğretme Süreci: Yeni Teori ve Yaklaşımlar. Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü. Türkçe Özel Öğretim Yöntemleri I. Milli Eğitim Dergisi. (159). MEB (2005-a). Fahri (2003). Murat (2006). 8. Havva (2006). Milli Eğitim Dergisi. brahim (2002). Özbay. Van’daki Liselerde Olasılık Öğretiminde Görülen Kavram Yanılgıları. Taş. Bekir (2001). Ankara: Devlet Kitapları Müdürlüğü. Ankara: Devlet Kitapları Müdürlüğü Basımevi. Saban. Turgut. Kavram Haritaları Yönteminin Yabancı Dil Öğretiminde Öğrenci Başarısına Etkisi. Seçil (2006). Türkçe Özel Öğretim Yöntemleri II. Özbay. 60 . Sınıflar). Yüksek Lisans Tezi. Orta Öğretim Matematik Eğitiminde Kavram Haritalanması Tekniğinin Kullanımı. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. MEB (2005-b). N. Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü. Kenan (2006). Karapür. Yüksek Lisans Tezi. Doktora Tezi. lköğretim Türkçe Dersi Öğretim Programı ve Kılavuzu (6. Kurada. Murat (2006). Ankara: Nobel Yayın Dağıtım. stanbul. Ahmet (2000). Sınıflar) Öğretim Programı ve Kılavuzu. Ankara: Öncü Kitap. Türk Milli Eğitiminin Yenileşmesi ve Öncelikleri. lköğretim kinci Kademe Dil Bilgisi Derslerinde Kavram Haritası Tekniğinin Öğrenci Başarısına ve Hatırlamaya Etkisi. Geleceğimizin Teminatı Dilimizdir. Marmara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü. Bekir (2000). stanbul. Ankara: Öncü Kitap. Yaman.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful