T. C.

SELÇUK ÜN VERS TES SOSYAL B L MLER ENST TÜSÜ TÜRKÇE EĞ T M ANA B L M DALI TÜRKÇE ÖĞRETMENL Ğ B L M DALI

KAVRAM HAR TALARI YÖNTEM YLE MET N ÖĞRET M

YÜKSEK L SANS TEZ

Danışman Prof. Dr. Gönül AYAN

Hazırlayan Ayşegül ŞENAY

KONYA 2007

ÖZET
Bu çalışmada, kavram haritası yöntemi kullanılarak farklı yazı türlerinin ve okuma parçalarının (metinlerin) nasıl öğretilebileceği gösterilmeye çalışılmıştır. Çalışmanın giriş bölümünde; dünyadaki teknolojik gelişme ve bilimsel çalışmaların hızlı olduğundan, bu değişme ve gelişmeleri eğitim alanında yapılacak çalışmalarla takip edebileceğimizden, geçmişten günümüze kadar Türk Eğitim Sistemi’nde, anadilimiz Türkçede ve Türkçenin öğretiminde yapılan değişikliklerden bahsedilmiştir. “Kuramsal açıklamalar ve ilgili araştırmalar” bölümünde ise; yapılandırmacı yaklaşıma göre oluşturulmuş yeni Türkçe Öğretim Programından, kavram haritası tekniğinin ortaya çıkmasını sağlayan anlamlı öğrenme kuramından, metin öğretiminde nelere dikkat edilebileceğinden, Türkçe öğretiminde kullanılabilecek yöntem ve tekniklerden, çalışmamızın asıl konusunu teşkil eden kavram haritalarından ve kavram haritalarıyla ilgili yapılan çalışmalardan bahsedilmiştir. Çalışmanın yöntem bölümünde de; araştırmayı yaparken nerelerden ve hangi kaynaklardan faydalanıldığı hakkında bilgi verilmiştir. “Bulgular” ise bu çalışmanın en önemli bölümüdür. Burada, kavram haritası yöntemiyle farklı edebi türler ve bu türlerle ilgili örnek metinlerin görselleştirilmesi sağlanmıştır. Araştırma için seçilen yazı türlerinin “fikir yazısı” olmasına önem verilmiştir. Olay ağırlıklı yazıların kavram haritaları ile sembolleştirilmesine yer verilmemiştir. Yazı türleriyle ilgili örnek metinler de Yıldırım Yayınlarına ait, Talim ve Terbiye Kurulunca ders kitabı olarak okutulmasına karar verilmiş olan “ lköğretim 7. sınıf Türkçe Ders Kitabı”ndan seçilmiştir. Sonuç ve öneriler bölümünde ise bulgular bölümünde çizilen kavram haritaları hakkında yorumlar yapılarak, önerilerde bulunulmuştur.

Anahtar Kelimeler: Kavram, Kavram Haritası, Anlamlı Öğrenme, Türkçe Öğretimi, Metin

I

ABSTRACT
In this study, we tried to show teaching different writing styles and reading (passages) texts with using the method of concept maps. In the introduction of the study, we told of the speediness of technology development and scientific studies at the world; we can follow these studies and developments with the studies of instruction, also we told of difference about our main language Turkish and teaching Turkish in Turkish Instruction System from past to today. In “Theoretical Explanations and Related Studies”, we told of the new Turkish Teaching Program which is organized to the structural approach, meaning teaching theory which has effect about the technique of concept map, taking care of at text teaching, the method and techniques which can be used in teaching Turkish and the main subject of our study, concept maps and the studies about concept maps. In the method of study, we gave some information about the used sources and the area of study. The chapter of “Discoveries” is most important chapter of this study. Here, we tried to show different literary styles with using concept map and example texts related to these styles. We regarded to the choosen writing styles as a ‘writing of thought’. We did not give place to the writings which are about event, so we did not sembolize them with maps of concept. We choosed the sample texts about the writing styles from Yıldırım Publishing House’s “ lköğretim 7. Sınıf Türkçe Ders Kitabı”, which is settled on as a lesson book from Talim ve Terbiye Kurulu. In conclusion and suggestions we commented about concept maps which is drawn at the chapter of discoveries, and we made some suggestions. Key Words: Concept, Concept Map, Expressive learning, Instruction of Turkish, Text.

II

modern bir öğretim yöntemi olan "Kavram Haritası" tanımına çokça rastlanılmaktadır. MEB'in yapılandırmacı yaklaşım ve bilişsel eğitim stratejilerini benimseyerek hazırladığı yeni Türkçe ders kitaplarında. Özellikle son yıllarda. Ama bütün bu yenilikler geleneksel öğretim metotlarının önüne geçememiştir. şte bu olumsuzluk. Ülkemizde bazı olumsuzluklara rağmen. deneyim ve davranışlar vardır. öğretim programlarını yeniden düzenlemiştir. Dr. nsanoğlunun hayatını sürdürebilmesinin temelinde. Araştırma süresince yardımlarını esirgemeyen birçok konuda yol gösteren değerli danışman hocam Prof. eğitim ve öğretim sayesinde kazanılmış bilgi. Ama Türkçe öğretmenlerimizin büyük bir çoğunluğunun da kavram haritaları hakkındaki bilgileri yok denecek kadar azdır. Önemli değişiklikleri yakından takip eden uluslar kendilerini yenilerler ve yeniliklere açık olmayan.ÖN SÖZ Bilimsel çalışmalar ve teknolojik gelişmeler insanların birbirlerine olan tutumlarını değiştirir. KONYA – 2007 Ayşegül ŞENAY III . şte bu yüzden eğitim ve öğretimde kalitenin arttırılması çok önemlidir. Eğitim ve öğretim. Ahmet SABAN'a ve maddi manevi desteğini benden hiçbir zaman esirgemeyen aileme teşekkürlerimi bir borç bilirim. Dr. MEB yapılandırmacı yaklaşımı temel alarak. kavram haritaları konusunda araştırma yapmam için beni teşvik eden hocam Doç. Bunun sebebi de öğretmenlere yeni ve modern öğretim metotları hakkında yeterince bilgi verilmemesi ve bu yeni yaklaşımlara yönelik çalışmaların. bu teknolojik değişme ve gelişmeleri takip eden iki büyük ve önemli araçlardır. gelişmeleri takip etmeyen uluslara hakim olurlar. ülkemizde yetersiz olmasıdır. Gönül AYAN'a. geçmişten günümüze kadar kalitenin arttırılması yönünde birçok çaba sarf edilmektedir. Türkçe öğretmenlerimizin hem metinlerin hem de dil bilgisi kavramlarının öğretiminde sürekli geleneksel metotları kullanmalarına sebep olur. Umarız ki bu araştırma birçok bilimsel çalışmalara ve öğretmenlerimize ışık tutar.

.......... 14 2......................................................... Proje Tekniği ...... Bilişsel Strateji ........................................ Beyin Fırtınası ......................1............. 15 2.........2..................... Tümevarım ve Tümdengelim Yöntemleri . Metin Öğretiminde Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar..............................................................Ç NDEK LER ÖZET..... 16 2.................................................................................................................................................. 16 2.................................................. Gözlem Tekniği.. Ausubel'in Anlamlı Öğrenme Kuramı................................. Araştırmanın Amacı ... Problem Durumu ................1.............................4............................. Örnek Olay ncelemesi ...........................5............... 8 2.................3.......... Araştırmanın Önemi .............. 8 2............................I ABSTRACT ..11.6.......... 14 2......... G R Ş..................................................................... IV ŞEK LLER L STES ...... 1 1.................................... Tartışma Yöntemi..................8............ Dramatizasyon (Oyunlaştırma) Yöntemi...4.......... 18 2.......... 11 2. Tanımlar .4.....4............. KURAMSAL AÇIKLAMALAR VE LG L ARAŞTIRMALAR ............4......12.....................4..........2. III Ç NDEK LER ........... Gösteri Tekniği...................................... Anlatım Yöntemi ........ Türkçe Öğretiminde Kullanılan Yöntem ve Teknikler ........ 18 2................................3............................... 19 IV .................................................... 5 1.....................................................................4............ 7 2.............................. 11 2.................................. Türkçe Dersi Yeni Öğretim Programları ..............4.............2.........................................................................7................................... Problem Çözme Yöntemi............................................ 19 2.4........................................... Küme Çalışması Yöntemi ...................................... 10 2....................4................................................................. 6 1......... Çözümleme ve Birleşim Yöntemleri ........................... II ÖN SÖZ....... 7 1..........................................................................................1...4.....9........................ 17 2....................................................3.................................................................................................................4.......................1................. 16 2......... 19 2......................................................................... 14 2........2.........13............................ VI 1..........................4..... 17 2.........................10......................................................................4................................................................................................................4....................................................................................................................4.................................................... Soru-Cevap Yöntemi ..................

.......................................................3.................... 39 3..............................................4.........................1................ 39 4.................................... 26 2...................................................... 59 V .......................... 24 2.. 39 3.... 39 3................................................................................................................................................ 27 2........5......6.................................................. Kavram Haritasının Ögeleri ve Çizimi .........................................................................4............................5..............5...................................... Kavram Haritalarının Faydaları ................................2............ Kavram Haritalarının Farklı Edebi Türlerde ve Metinlerde Kullanılması ........5....2............................. Kavram Haritası Nedir? ...........2......................5...... 28 3....................... SONUÇ VE ÖNER LER ..... 25 2............................ 40 4.. Veri Toplama Yöntemi................................................................... 39 3....... Kavram Haritası Yöntemi........5............................. 20 2........ Kavram Haritaları Niçin Kullanılır?................................. Araştırmanın Modeli .................. Araştırmanın Örneklemi .............3................................................... Kavram Haritalarının Farklı Yerlerde Kullanılması........ lgili Araştırmalar................ YÖNTEM ................1.......6....................................................1................ 40 5... 20 2............5.. Kavram Nedir? ................................................................................... 21 2......5........................ BULGULAR.......................................... Verilerin Analizi...................... 58 KAYNAKLAR .......................................

ŞEK LLER L STES

Şekil 4.1: Biyografi Türünün Kavram Haritası ............................................................ 40 Şekil 4.2: "Nasrettin Hoca" Adlı Biyografinin Kavram Haritası................................... 42 Şekil 4.3: Fıkra Türünün Kavram Haritası................................................................... 43 Şekil 4.4: "Kendini Tanı, Mutlu Ol" Adlı Fıkranın Kavram Haritası............................ 45 Şekil 4.5: Deneme Türünün Kavram Haritası .............................................................. 46 Şekil 4.6: "Doğruluk Kaygısı" Adlı Denemenin Kavram Haritası ................................ 48 Şekil 4.7: Makale Türünün Kavram Haritası ............................................................... 49 Şekil 4.8: "Şen Olunuz" Adlı Makalenin Kavram Haritası........................................... 51 Şekil 4.9: Eleştiri( Tenkit) Türünün Kavram Haritası .................................................. 52 Şekil 4.10: "Orhan Kemal'in Öyküleri" Adlı Eleştirinin Kavram Haritası .................... 54 Şekil 4.11: Sohbet(Söyleşi) Türünün Kavram Haritası................................................. 55 Şekil 4.12: "Tatlı Dil" Adlı Söyleşinin Kavram Haritası .............................................. 57

VI

1. G R Ş
Sürekli bir değişim ve gelişim sürecinde olan dünyamız karmaşık ve dinamik bir yapıya sahiptir. Bu karmaşık yapı içindeki canlı cansız tüm varlıklar dünyada tutunabilmek ve var olmalarını devam ettirebilmek için değişmeye ve gelişmeye mahkûmdurlar. Hızla yol alan teknolojinin yanında insanoğlunun da kendini yenilemesi gerekir. Yenilikleri takip etmeyip, çağdaşlaşma yolunda ilerlemeyen devlet ve milletler ya yok olacaklar ya da başka millet ve devletlerin boyunduruğu altında ezileceklerdir. “Tarihi tecrübeler göstermiştir ki, tarihte eğitimli insan gücüne sahip bireylerden meydana gelen toplumlar başarılı olmuş, tespit ettikleri ve ürettikleri politikalar doğrultusunda, siyasette, sanatta, kültürde ve teknolojide yaşadıkları çağın en ileri toplumları olarak tarihe geçmişlerdir.” (Turgut, 2001). “Eğitim, bir toplumun kimlik kazanması ve varlığını devam ettirip güçlendirilmesinde en önemli unsur olarak değerlendirilmektedir.” (Taş, 2003). Değişme ve gelişmenin ilk şartı eğitimden geçer. Eğitim ve öğretim; insanların içinde hapsoldukları tabuları yıkar. Alışkanlıklarından vazgeçemeyen toplumlar, nesiller; eğitim orduları sayesinde yenileşmekle yüz yüze gelmekten korkmazlar. “Rekabete dayalı yeni dünya düzeninde eğitime en fazla yatırım yapan ve eğitilmiş insan gücüne sahip ülkeler avantaj sağlayacaktır” (Turgut, 2000). “Eğitimden beklenen ikinci husus ise, fertlerin birlik duygusunu pekiştirecek, toplum ahengini sağlayacak, ortak değerlere yöneltecek zihniyetin kazandırılmasıdır.” (Taş, 2003). Teknolojinin hızla geliştiği yerde eğitimle öğretimin plan ve programları yerinde sayarsa nesillerimizi medeniyet basamaklarından zirveye taşımamız güçleşir. Bu yüzden okuma, yazma, konuşma ve dinleme becerilerimizi edinmedeki alışkanlıklarımız, öğretmenlerimizin derslerde kullandıkları plan ve programlar, yöntem ve teknikler, araç gereçler, ölçme değerlendirme teknikleri kısacası eğitim öğretime dair her şey teknolojinin gelişme hızı ve niteliğiyle aynı doğrultuda yol almalıdır. Öğretmenlerimizin de yapılacak olan bu yeniliklere göre yetişmesi ve yetiştirmesi lazımdır. Ülkemizde geçmişten günümüze eğitim alanında birçok değişiklik yapılmıştır. Özellikle Osmanlı Döneminden günümüze kadar birçok düzenlemeler yapılmıştır. Osmanlı Devleti’nde eğitime medrese sistemiyle başlanmıştır. Ama

1

cumhuriyetimizin kuruluşuyla birlikte medreseler önemini kaybetmiştir. 1824 yılında ilk kez ilköğretim zorunluluğu getirilmiştir. Tanzimat Döneminde örgün eğitimi ilk kez geniş ölçüde ele alan yasal belge hazırlanmıştır. Hatta “Türk eğitim tarihinde eğitimde düzenleme ve geliştirmeye, en kapsamlı biçimde ilk kez Maarif-i Umumiye Nizamnamesi ile gidilmiştir.” (Akyüz, 1999). Tanzimat döneminde halk eğitimine de önem verilmiş, öğretmen yetiştiren okullar açılmıştır. Meşrutiyet Döneminde ise okul öncesi eğitime büyük önem verilmiş ve kızlar için ilk kez yüksek öğretim kurumu açılmıştır. “Meşrutiyet Döneminin, kısa bir dönem olmasına rağmen, özellikle ortaya atılan fikirler bakımından çok verimli ve yenilikçi bir dönem olduğu görülür. Bu dönem, esas olarak, Cumhuriyet Dönemi eğitimindeki düzenleme ve geliştirmelerin bir çeşit laboratuarını teşkil etmiştir.” (Akyüz, 1999). Cumhuriyet Döneminde ise Milli Eğitim Sisteminde pek çok düzenlemeler yapılmış; eğitimin geliştirilmesinde büyük atılımlar gerçekleştirilmiştir. Eğitim laikleştirilmiş ve demokratikleştirilmiştir. Bütün eğitim programları ve stratejileri Atatürk ilkelerine bağlı bir şekilde oluşturulmuştur. “Oluşturulan politika ve stratejiler ışığında çağımızın seçkin, saygın ve katılımcı birer ortağı olacak bireyleri yetiştirebilmek için; eğitimin tüm alanlarındaki gelişmeleri takip etmek ve uluslar arası standartları yakalamış olmak bir gerekliliktir.” (Çetin ve Gülseren, 2003). Cumhuriyet Döneminde eğitim alanında yapılan önemli değişiklikleri şu şekilde sıralayabiliriz: • 1924 Tevhid-i Tedrisat Kanunu • 1926 Maarif Teşkilatı hakkında kanun • 1928 Latin Harflerinin kabulü • 1931 Türk Tarih Kurumunun kurulması • 1932 Türk Dil Kurumunun kurulması • 1940 Köy Enstitüleri Yasası • 1973 Milli Eğitim Temel Kanunu • 1997 Sekiz Yıllık Kesintisiz lköğretim Kanunu 1990 yılından sonra yürütülen önemli projeler ise şunlardır: Milli Eğitimi Geliştirme Projesi, Temel Eğitim Programı, Toplam Kalite Yönetimi Projesi

2

” (Aksan. sarma. 2003). “eğlenmek” kelimesi günümüzde “hoşça vakit geçirmek” anlamında kullanılırken Eski Türkçede “durmak” anlamında kullanılmıştır. söz hazinesinin derinliğine inerek bütün bu konularda çok değerli bilgiler ve güvenilir ipuçları edinebiliriz. toplumsal yapının oluşturduğu değişik katmanların bileşimi olarak görmüşler. yaşam felsefesi. Osmanlı Devleti zamanında kullanılan “sekban-ı cedit. teknik ve siyasi alanlardaki ve eğitim öğretim alanlarındaki değişimlerden ötürü de sürekli bir değişim ve gelişim içindedirler. çeşitli nitelikleri ve hatta tarih boyunca bu toplumda meydana gelen çeşitli olaylar üzerinde hiçbir bilgimiz olmasa.” (Aksan. Bu zamana kadar yapılan bütün bu değişiklikler Anadil Türkçenin de değişikliğe uğramasına neden olmuştur.” (Çetin ve Gülseren. 1995: 65). yalnızca dilbilim incelemeleriyle. krema. Bugün ise anlam genişlemesine uğrayıp eş anlamında 3 . dünya görüşü. Aslında sadece Türkçe değil dünyadaki bütün büyük diller birbirleriyle etkileşim içinde oldukları için sürekli bir değişim ve gelişim içindedirler. Bunun yanı sıra farklı milletlere ait olan “pizza. öşür. medrese. 1995: 13). poğaça…” gibi kelimeler Türk toplumunun mutfak kültürüne ait kelimelerdir. “Karı” kelimesi eskiden hem erkek hem de kadın ihtiyarlar için kullanılmış.” (Aksan. ticari ve bilimsel değişikliklerden dolayı bugün kullanılmamaktadırlar. yabancı uluslar da bizden “kebap. “Bir ulusun yaşayış biçimi. Bu durumun aksine. suşi…” gibi kelimeler de benimsenmiş ve dilimizi etkilemiştir. gelenekleri. Örneğin. haremağası. tophane…” gibi kelimeler önemli kültürel. inançları. Örneğin. Örneğin. “Ünlü Fransız dil bilimcisi Antoine Meıllet ve onun görüşünü paylaşan bilginler dili. bilim. enderun. hamburger. sözcüklerin anlamlarının değişmesinde toplumdaki değişikliklerin önemine eğilmişlerdir. “imambayıldı. kültürel. 1995: 64).“MEB özellikle son yıllarda insan kaynakları yönetiminden. höşmerim. bilimsel. inançları. yoğurt. bu dilin söz varlığının. iktisadi koşulların etkisine. “Bir toplumun pek çok özellikleri. hizmette kalitenin artırılmasına kadar birçok alanda benimsediği ve yürüttüğü projelerle diğer kamu kurum ve kuruluşlarına örnek olacak uygulamalar içindedir. gelenekleri. ayran. dünya görüşü. sonra anlam daralmasına uğrayıp sadece kadınlar için kullanılmıştır. börek…” gibi kelimeleri alıp kullanmaktadırlar. Diller. yaşayışı. dilde yaşam biçiminin.bazı sözcükler kullanılmamakta bazılarının da toplumsal değişikliklerden ötürü sadece anlamları değişmektedir. teknik ve sanata katkıları o toplumun diline yansır. Bizim toplumumuzda da –yukarıda verdiğimiz örneklerde de görüldüğü gibi.

” (Özbay. 2006: 2). 1982 Anayasası ile birçok değişiklikler yapılmıştır. fena. eğitim ve öğretimin içeriğini. gramer öğretimi… gibi konular Arap harflerine göre düzenlenmiştir. kıraat ve gramer” bölümleri değiştirilmemiştir. ikinci kademe için de ortaokul ifadeleri kullanılmıştır. 1926 lk Mektep Türkçe Müfredat Programında anlama ve anlatım becerilerinin. kültür ve medeniyetin gelişiminden insanların günlük hayatındaki problemlerinin çözümüne kadar her alanda önemli fonksiyonlara sahip bir iletişim aracıdır. 1924 Lise Birinci Devre Müfredat Programında “kıraat” derslerinde ilk sınıflardaki öğrencilerin basit konulu küçük hikâye. sürekli taze ve canlı kalmalıdır. düşman” anlamında kullanılırken 15. ezber çalışmaları. yüzyıldan sonra anlam iyileşmesine uğrayıp “iyi. kelime hazinesinin geliştirilmesi. Yabız> yavuz kelimesi eskiden “kötü. kahraman” anlamında kullanılmaya başlamıştır. fıkra… gibi türlerle farklı konuları daha sonraki sınıflarda da uzun makaleleri anlayabilecekleri vurgulanmıştır. Bugünkü Türkçe eğitim ve öğretimiyle ilgili kanun ve yönetmeliklerin temelinde de 1982 Anayasası vardır. yiğit. Tabii bütün bu değişiklikler Türkçe öğretimi programlarına da yansımıştır. stanbul Türkçesini yaygınlaştırma gibi hedefler görülmektedir. lk Türkçe Öğretim Programı 1924 yılında yayınlanmıştır.” (Özbay. kelime öğretimi. “Bir toplumun bir evresiyle ilgili metinleri ele alarak o ulusun o evredeki kültürünü. Türkçe programları da günümüz gelişmelerini takip ederek kendini yenilemeli. 1 Kasım 1928 tarihinde Latin Alfabesinin kabulüyle Türkçe programı da yeniden düzenlenmiştir. eğitimin istenilen hedefe ulaşmasında ön koşuldur. Okuma. Gerek eğitim öğretim alanında gerekse Türkçede meydana gelen değişiklikler Türkçe öğretiminin de bazı değişikliklere uğramasına neden olmuştur. 2006: 13). Programlar. yapılan yenilikler ve geçmişteki olaylar nesillere aktarılamaz. “Program. Günümüzde ise ilkokul ve ortaokul (yani birinci ve ikinci kademeler) birleştirilerek zorunlu temel eğitimin süresi sekiz yıla çıkarılmıştır. Örneğin.” (Aksan. edebi zevk uyandırma. araçlarını. 4 . Cumhuriyet’in ilanından bu yana birinci kademe için ilkokul.da kullanılmaktadır. amaçlarını ve nasıl düzenleneceğini kapsayan bir bütündür. Fakat eski programın “tahrir. Bütün bu değişim ve gelişim süreçleri içerisinde dil değişmez ve gelişmezse. 1995: 13). “Dil. toplumsal değişmelerini bugün aydınlatabiliriz.

2006: 169). okuma. Metinlerden hareket ederek okuma alışkanlığının. dil bilincinin öğrencilere kazandırılabileceği söylenmiştir. Problem Durumu Giriş bölümünde görüldüğü gibi gerek birinci kademe gerekse ikinci kademe Türkçe Öğretim Programları sürekli değişmiş ve yenilenmiştir. Çünkü Türkçe öğretiminde en çok kullanılan araç-gereçler yazılı olanları yani metinlerdir. Bu bilgi doğru olmakla beraber Türkçe öğretimi için yetersizdir. Dört temel dil becerisi olan dinleme. Bu ürünler de en geniş ölçüde kitapta bulunur. 2006: 170).1. Araştırmalar bütün duyu organlarına hitap eden araç-gereçlerin eğitim ortamlarında çok büyük öneme sahip olduğunu gösterir. 1949 Ortaokul Türkçe Programında. ilköğretim ikinci kademenin 6.” (Özbay. Bu sebepledir ki eğitim teknolojisinin kullanılmasında da metne. dilbilgisi ve Atatürkçülük konularına da önem verilmiştir.” (Özbay. Çünkü okumanın. Ama hiçbir zaman bu değişiklik ve yenilikler metinlere ve metinlerin öğretimine verilen önemi değiştirmemiştir. dört temel dil becerisi üzerinde durulmuştur. 5 .1936 lkokul Türkçe Programında yan fikirleri kavratma. “Türkçe öğretimi büyük ölçüde kitaplara dolayısıyla da metinlere dayalıdır. 1981 Temel Eğitim Okulları Türkçe Eğitim Programı önceki Türkçe programlarına göre daha detaylı ve planlıdır. milli duyguların. lköğretim birinci kademede 2005. 2004 ve 2005 lköğretim Türkçe Dersi Öğretim Programları her türlü etkinlikte öğrenciyi merkeze alan ve “yapılandırmacı yaklaşımın” benimsendiği programlardır. Bu programda metin çalışmaları. dolayısıyla kitaplara htiyaç duyulmaktadır. sınıfında da 2006 yılından itibaren uygulanmaya başlamıştır. 1. Bilakis Türkçe öğretiminde en çok kullanılan araç-gereç olarak metinler her zaman yerini ve önemini korumuştur. farklı esrelerle bol çalışma yaptırma. “Türkçe öğretimi ulusumuzun ve bütün insanlığın duygu ve düşünce ürünlerine dayalı olarak yürütülür. gazete okuma alışkanlığı kazandırma gibi çalışmalara da yer verilmiştir. inceleyerek yazmanın hatta örnek okumalardan hareket edersek dinleme eğitiminin dahi ana malzemesi ders kitaplarıdır. konuşma ve yazmanın üzerinde daha çok yoğunlaşmıştır.

” (Özbay. Türkçenin inceliklerini. hatalı kavramların oluşmasını önlemede ve öğrencinin zihnine önceden yerleşmiş kavram yanılgılarının giderilmesinde etkili bir yöntemdir. makale. milli kültürümüzü nesillere en iyi şekilde aktaranlar da yine kitaplardır. Kitaplar ve kitaplardaki metinler bu kadar önemli ise. güzelliklerini görmeleri. tiyatro. şte bu çalışma ilköğretim ikinci kademe Türkçe derslerinde okutulan metinlerin öğretimiyle ilgili kavram yanılgılarının giderilmesine yönelik bir çalışmadır. roman. Araştırmanın Önemi Gelişmiş ülkelerde uzun süredir kullanılmakta olan yeni öğretim metotları ülkemizde daha yeni kullanılmaya başlamıştır. deneme. bütün yenilikleri takip edebilme fırsatı bulurlar. kurallarını öğrenmeleri ve Türk dilini en güzel şekilde kullanmaları sağlanır. onlarda var olan düşünceleri öğrencilere en iyi şekilde aktarmakta önemlidir. Bu yüzden öğretmen ve öğrencilerimizin 6 . Kavram Haritaları. Millet ve vatan sevgisini.3. öğrencilerin zihinsel becerilerini kullanmalarını sağlayan kavram haritası tekniğini hem Türk Eğitim Sistemine tanıtmak hem de metinlerin öğretilmesinde kullanılabileceğini göstermek amacıyla da yapılmıştır. 1. Araştırma. öğretmenlerin metinlere uygun öğretim yöntem ve teknikleri bilmemesinden ve kullanamamasından kaynaklanır. Öğrencinin zihninde. Bu yanılgıları önlemek ve öğrencilerin derse aktif bir biçimde katılmalarını sağlamak için anlamlı öğrenmeyi sağlayan yeni öğretim metotları kullanılmalıdır. Hayal gücü gelişmiş çocuğun anlatım gücü de gelişir. hayal güçlerinin gelişmesini sağlar. Ayrıca öğrenciler okudukları kitaplar sayesinde hızla gelişen ve değişen dünyanın gerisinde kalmaz. 2006: 171).2. “Kitaplarda bulunan metinler vasıtasıyla öğrencilerin. öykü gibi hem olay ağırlıklı yazılar hem de fikir yazıları çocukların ufkunu genişletir. Araştırmanın Amacı Türkçe derslerinde metinlerin öğretilmesi sırasında kavram yanılgılarının oluşmasındaki sebep.Ders kitaplarının haricinde. başvurma kitapları ve hikâye. Bu araştırmada da “Türkçe derslerinde metinlerin öğretiminde kavram haritası tekniğinin kullanılıp kullanılamayacağı” araştırılmıştır. 1. metindeki düşünce ve kavramlarla ilgili bir yanılgı meydana gelirse bunu telafi etmek çok zor olur. Öğrencilerin kendi kültürleriyle ve evrensel kültürle karşılaşmaları da kitaplardaki metinler sayesinde gerçekleşir.

makale veya birkaç paragraftan oluşan ve bir ana fikre sahip olan yazılardır” (Akyol. konular. ders araçları.4. 1. Tanımlar Anlamlı Öğrenme: “Gerçekleşen her yeni öğrenmenin önceden öğretilmiş bilgilerle anlamlı bir şekilde bütünleşmesiyle oluşan öğrenmedir” (Kabaca. şte bu araştırmanın. 2002: 7). fiziki imkanlar. teknik. eğitim ortamları.bu yeni metotlar hakkındaki bilgileri yok denecek kadar azdır. ölçme ve değerlendirme gibi unsurları kapsayan bir bütündür” (Özbay. hem Türkçe öğretmenlerine hem de öğrencilerimize bir faydası olacağı düşünüldüğü için bu çalışma önemlidir. yöntem. 2006: 15). 7 . Kavram Haritası: Bir ana kavram ile bu ana kavrama bağlı olan diğer alt kavramların arasında bağlantıların kurulduğu ve birbirleriyle iletişimlerinin gösterildiği grafiksel yapılardır. 2006: 203). Öğretim Programı: “Eğitim programında gösterilen kazanımların gerçekleşebilmesi için gerekli olan öğretmen. Metin: “Bir kitabın içindeki kısımlardan ya da başlı başına tek bir konu.

KURAMSAL AÇIKLAMALAR VE LG L ARAŞTIRMALAR 2. • • • bir toplum meydana getirmektir. iletişim kuran. çevresiyle uyumlu. yazma. sınıflama. 2005-a: 16-17): 1) Dinleme. Programın yaklaşımı ise şu şekildedir: “Türkçe Dersi Öğretim Programı’nda yapılandırıcı yaklaşım merkeze alınmakla birlikte. çoklu zekâ ve öğrenci merkezli öğrenme gibi çeşitli eğitim yaklaşımlarından da yararlanılmıştır. Şimdi bu yeni programların bazı kısımlarını yakından inceleyelim: Türkçe dersi öğretim programının vizyonu şu şekildedir: • • • Türkçe’yi doğru ve etkili kullanan. Önemli olan öğrencinin derse katılımını ve öğretmenin öğrenciye yön gösteren bir rehber olmasını sağlamaktır. Türkçe Dersi Yeni Öğretim Programları Giriş bölümünde Türkçe Öğretim Programları’nın. ilköğretim ikinci kademenin 6. sorgulama. girişimci ve sorun çözen. Bilimsel düşünen. eleştiren. Kendini ifade eden. Bu yaklaşımlara göre amaç.1. 2005-a: 14). analiz-sentez yapma ve değerlendirme gibi zihinsel becerilerini geliştirmek. Programın yapısı. sınıfında da 2006 yılından itibaren uygulanmaya başladığını söylemiştik. tahmin etme. 3) Zihinsel gelişimlerine uygun olarak anlama. inceleyen. 2) Türkçeyi sevmelerini. Haklarını ve sorumluluklarını bilen. sorgulayan. sıralama. anlayan. temel beceriler ve öğrenme alanlarından oluşmaktadır. Bilgi teknolojilerini kullanan. konuşma. gelişim düzeyini dikkate almak. görsel okuma ve görsel sunu becerilerini geliştirmek. araştıran. öğrencinin öğrenme sürecinde ön bilgilerini harekete geçirmek. ilişki kurma. etkili iletişim kurmasını sağlamaktır. Birinci kademe öğrencilerinin kazanmaları gereken temel beceriler şu şekilde açıklanmaktadır (MEB. üreten ve geleceğine yön veren bireylerden oluşan yorumlayan. genel amaçlar. okuma.2. Okumaktan ve öğrenmekten zevk alan.” (MEB. eleştirme. ilköğretim birinci kademede 2005. şartlandırmaya duyarlı. iş birliği yapan. doğru ve etkili kullanmalarını sağlamak. 8 .

6) Bilgiyi araştırma. güzel ve etkili kullanmaları hedeflenmektedir. eleştirel ve yaratıcı düşünme. izlediklerini ve okuduklarını anlayan. yazma becerilerini geliştirmeleri. lköğretim birinci kademe için hazırlanan Türkçe Programı’nda "ilkokuma yazma" adı altında önemli bir bölüm yer almaktadır. 13) Okuma ve yazma sevgisi ile alışkanlığını kazanmalarını sağlamaktır. duygu. okuma. 5) Bilimsel. 8) Bilgi teknolojilerini kullanarak okuma. sosyal. Program bu yönüyle. bilgiyi kullanma ve üretme becerilerini geliştirmek. kendinden önceki programlardan farklıdır. konuşma. Böylece öğrenciler. metinler arası anlam kurma ve öğrenme becerilerini geliştirmek. yorumlama ve zihninde yapılandırma becerilerini geliştirmek. 9 . durum ve bilgileri kendi birikimlerinden hareketle araştırma. milli duygu ve düşüncelerini güçlendirmek. düşünce ve hayallerini anlatan. her sınıf için ayrı ayrı düzenlenen bu öğrenme alanları ve Atatürkçülük konularıyla ilgili etkinlik. ahlaki. tarihi. 12) Yazılı ve sözlü ürünlerle Türk ve dünya kültürünü tanımalarını sağlamak. Bu bölümde özellikle "ses temelli cümle yöntemi" ve "bitişik eğik yazı" üzerinde durulmuştur. olay. keşfetme. sosyal. iletişim kurma. problem çözme ve girişimcilik gibi temel becerilerini geliştirmek. 11) Milli. kendilerini hayata ve geleceğe hazırlayacak birikimi edineceklerdir. konuşma. eleştirel ve yaratıcı düşünen. sorumluluk üstlenen. eleştirme ve yorumlamayı alışkanlık haline getiren. yapıcı. girişimci. iş birliği yapma. ekonomik ve politik yönlerden gelişmelerini sağlamak. 9) Kitle iletişim araçlarıyla verilen mesajları sorgulama becerilerini geliştirmek. okuma. lköğretim ikinci kademe için hazırlanan öğretim programında ise temel yaklaşım şu şekilde açıklanmıştır: “Türkçe Dersi Öğretim Programı’nda öğrencilerin kazanımlar ve etkinlikler yoluyla dinleme/izleme. estetik ve sanatsal değerlere önem vermelerini sağlamak. kültürel. Yeni programda. dinleme. kültürel. görsel okuma ve görsel sunudur. 10) Kişisel. sorgulama. çevresiyle uyumlu. yazma. Türkçe Dersi Öğretim Programı’yla dinlediklerini. Programın yapısında yer alan öğrenme alanları ise. işleniş örnekleri. 7) Bilgiye ulaşma. manevi. kendini ifade etme. kazanım tabloları ve açıklamalar yer almaktadır.4) Metinler arası düşünme becerilerini geliştirerek söz varlığını zenginleştirmek. dil sevgisi ve bilinci kazanarak öğrenme sürecinde daha verimli olacak. dilimizin imkân ve zenginliklerinin farkına vararak Türkçeyi doğru.

Kazanım. 2005-b: 3) lköğretim ikinci kademe için hazırlanan öğrenme alanları ise birinci kademeninkinden farklıdır. öğrencinin derse etkin olarak katılmasının sağlanması. 2. bu yeni arayışlar sayesinde gündeme gelmiştir. Bilişsel stratejiyi savunanlar. Tezimizin asıl konusu olan kavram haritaları yöntemini daha iyi anlayabilmek için Ausubel'in anlamlı öğrenme kuramını inceleyelim. Bilişsel Strateji Yukarıda bahsettiğimiz yeni programda görüldüğü gibi bütün etkinliklerde öğrenci merkeze alınmış. Öğretmen aktif. ders kitabı ve öğrenci çalışma kitabı olarak üç ayrı kitapla yürütüldüğü de görülmektedir. 10 . Ayrıca Atatürkçülük bütün sınıflarda zorunlu tema olarak yer almıştır. Zihinsel canlandırma. Türkçe Dersi Öğretim Programı’nda yaklaşım olarak.” (MEB. öğretmen ise sadece öğrenciye yön gösteren rehber olmuştur. Bu yaklaşımın temel hedefi. sahneleme. motivasyonun sürekli olarak desteklenmesi gerekir. daha uzun süreli ve anlamlı öğrenmeyi gerçekleştirmek için bu olumsuz duruma müdahale ederek yeni arayışlara yönelmişlerdir. hatırlatıcı ve kavram haritalama gibi önemli stratejiler.estetik zevk kazanmış ve milli değerlere duyarlı bireyler yetiştirilmesi amaçlanmıştır. Türkçe Programları öğretim etkinliklerinin. öğrencilerin derse olan tutumlarını olumsuz yönde etkilemekte ve onları ezberciliğe sevk etmekteydi. öğretmen kılavuz kitabı. Bu pasif dinleyicilik. sınıflama. Bu yeni. modern eğitim anlayışlarının yanında klasik eğitim anlayışına da devam edilmiştir. kinci kademe Türkçe Programı’nda "görsel okuma ve görsel sunu" yerine "dil bilgisi" öğrenme alanı görülmektedir. öğrenmeöğretme etkinliklerinde öğrencinin gelişim düzeyinin dikkate alınmasını.2. Ausubel'de bu yeni arayışlara yönelen ve bilişsel stratejiyi savunanlardan biridir. çerçeveleme. grup çalışmalarına katılması. etkili iletişim kurması. öğrencinin öğretmen rehberliğinde. ileri düzenleyici. öğrenci ise pasif konumdaydı. mecaz. Eski programlarda durum tam tersiydi. etkinlik örnekleri ve açıklamalar birinci kademede her sınıf için ayrı ayrı düzenlenmiş olmasına rağmen ikinci kademe programında bütün sınıflar için ortak olarak düzenlenmiştir. dolayısıyla değerlendirmede öğretim sürecindeki gelişimin de önemli olduğu benimsenmiştir. öğrenme sürecinde öğrencinin birikim ve deneylerinden hareketle sorunlara çözümler üretmesini. Türkçe öğretiminin daha verimli olabilmesi için. öğrendiklerini aşamalı bir biçimde inşa etmesidir.

2. eğitim ve öğretimin kalitesinin arttırılmasıdır. * Klasik eğitim anlayışlarının yanında yeni ve modern eğitim anlayışlarının gündeme geldiğinden. Novak. Dikkat edilirse. Ausubel'in bu kuramından yola çıkarak ve yeni kavramların mevcut kavramlarla nasıl ilişkilendirilebileceğini düşünerek kavram haritalarını oluşturmuştur. Ama yeni bilgilerin öncekilerle ilişkilendirilmesi yöntemi bilgiyi kalıcı kılar. Ausubel'e göre ezbere öğrenme ve anlamlı öğrenme olmak üzere iki tür öğrenme vardır.1. önceki bilgi ve kavramların yeni bilgi ve kavramlarla ilişkilendirilmesi. öğrenci kendi bulduğu kavramları daha önceki sahip olduğu kavramlarla anlamlı bir şekilde ilişkilendirerek öğrenir.2. Buluş (araştırma) yoluyla anlamlı öğrenmede. öğretmenin sunduğu kavramları daha önceki sahip olduğu kavramlarla anlamlı bir şekilde ilişkilendirerek öğrenir. * Türkçe dersinin yeni öğretim programından. Ezber yoluyla öğrenilen bilgiler kalıcı değildir. aktif kılan ve öğrencinin ön bilgilerini harekete geçirip yeni bilgilerle ilişkilendirmesini sağlayan anlamlı öğrenme kuramından bahsedilmiştir. Türkçe derslerinde kaliteyi daha fazla arttırmak sadece öğrenciyi aktif hale getirip derse daha iyi adapte olmalarını sağlamakla yeterli olmaz. Dikkat edilmesi gereken diğer önemli bir husus da öğrencinin gelişim düzeyini dikkate almaktır. Sunuş yoluyla anlamlı öğrenmede ise. Ausubel’in Anlamlı Öğrenme Kuramı Bilişsel stratejiye dayalı bir şekilde geliştirilen bir kuramdır. Buluş yoluyla ezbere öğrenmede. Metin Öğretiminde Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar Yukarıda. * Bilişsel stratejiden * Öğrenciyi merkeze alıp. öğrenme daha sağlıklı bir şekilde gerçekleşir. Ausubel bu iki öğrenmeyi de buluş yoluyla ve sunuş yoluyla öğrenme olmak üzere iki farklı açıdan ele almıştır. Bütün bu yeniliklerin yapılmasındaki amaç. 11 . öğrenci öğretmenin sunduğu kavramları belleğine işler.2. ezbere öğrenme ve anlamlı öğrenme arasındaki önemli bir farktır. kısa sürede unutulur. öğrenci kavramları kendi bularak belleğine işler.3. Sunuş yoluyla ezbere öğrenmede ise.

” (Özbay. karmaşıktır. Ayrıca metinleri okurken hangi hususlara dikkat edilmesi gerektiği. fikir yazıları yani deneme. yapılarından dolayı hikâye etmeye dayalı metinlerden daha zordur. öğrencilerin günlük hayatlarında karşılaştıkları metinleri doğru. Çocuk bu konuda doğrudan öğretim ihtiyacı içerisindedir. Somut işlemler dönemindeki bir çocuğa soyut işlemlerden bahsetmek yanlış olur. öğrencilerin ilgilerinin dağılmasına sebep olur. Bu yüzden metinlerin dili. 2006: 2). O yüzden öğrencilerin seviye ve ilgilerine uygun farklı türlerden metinler seçilmelidir. “Bilgi vermeye dayalı metinlerin öğretimi ve anlaşılması. Anlamadan yapılan bir okuma çalışması hiçbir fayda vermez. Durum böyleyken okullarımızda yapılacak okuma çalışmaları da öğrencilerimizin doğru ve anlamlı okuma becerisini geliştirecek nitelikte olmalıdır. kalıcı davranış değişikliği meydana getiremez. öykü gibi türler daha küçük yaşlarda. bir sağlık raporu. Önemli olan metni okumak değil. makale.” (Akyol. bir eser içindeki fikir yapısı ya da olay kurgusu ve çözülmesi gereken düğüm noktaları öğretmenler tarafından gösterilmelidir. anlayarak okumaktır. bir şiir. modern ve demokratik toplumda yaşamanın bir gereğidir. fıkra gibi türler ise daha ileride okutulmalıdır. akıcı bir biçimde ve uygun yöntemleri kullanarak okuyabilmeleri. Bu metinleri okuyarak anlama. anlatımı öğrenciye uygun olmalıdır. “Türkçe Öğretim Programında da okuma becerisiyle. 2006: 160). “Günlük yaşamın her evresinde insanlar birçok metinle karşı karşıyadır. Zaten Türkçe derslerinde de yazılı bir metni anlatmaya büyük özen gösterilmektedir. okuduklarını değerlendirip eleştirel bir bakış açısıyla 12 . Çünkü yazılı anlatımın kendine ait kuralları vardır. Öğrenci seviyesine uygun olarak seçilen konu ve metinler yine öğrencinin gelişim aşamaları dikkate alınarak verilmelidir. “Öğrencinin gelişim aşamalarının dikkate alınmadan yapıldığı eğitim öğretim faaliyetleri. Çok basit metinler ise.” (Özbay. Bu metinler bazen kişiyi hiç ilgilendirmeyen unsurları içerebildiği gibi bazen de hayati öneme sahip unsurlar içerebilir.Öğrenciye ağır gelen metinler. Türkçe derslerinde de olay ağırlıklı yazılar yani hikâye. bir mahkeme kararı. Derslerde anlatılacak konunun ya da kitaplardaki metinlerin öğrenci seviyesine uygun olması gerekir. bir hikâye-roman. 2006: 85). roman. Bir reklam. bir ders aracı insanın günlük hayatta karşılaşabileceği okuma unsurlarıdır. öğrenmeyi zorlaştırır.

Öğretmenler. projeler. testler ve * Sesli okuma. çalışma kâğıtları. * Sessiz okuma. yardımcı fikir ve ana fikrin ne olabileceğinin gösterilmesi isteniyorsa yeni yöntem ve tekniklerden de faydalanmak gerekir. * Hızlı okuma… gibi okuma türleriyle Türkçe derslerinin daha verimli geçmesini sağlarlar.” (Özbay. çalışma kâğıtları. kelime ve kavramların ne anlama geldiğinin bilinmesi. Eğer bu verimin daha da artırılması. * Özetleyerek okuma. Öğretmenler de bir metni işlerken. kelime ile kavramların ne anlam ifade ettiklerini ve yardımcı ana fikirleri bulmada ve bunların yardımıyla ana fikrin nasıl tespit edileceğinde öğrencilere yardımcı olmalıdır. görsel ve işitsel araçlar. Bunların kullanıldığı ön çalışma (hazırlık çalışması) sayesinde de öğrenciler metne hazır hale gelirler. projeler. * Göz atarak okuma. Türkçe derslerinde en çok kullanılan yöntem ve teknikler şunlardır: * Anlatım Yöntemi * Soru Cevap Yöntemi * Tartışma Yöntemi * Çözümleme ve Birleşim Yöntemleri * Tümevarım ve Tümdengelim Yöntemleri * Dramatizasyon Yöntemi * Gösteri Tekniği * Küme Çalışması Yöntemi * Gözlem Tekniği * Proje Tekniği * Problem Çözme Yöntemi * Beyin Fırtınası Tekniği * Örnek Olay ncelemesi Yöntemi * Kavram Haritaları Yöntemi Sadece metin işlenirken değil öğrenci metinle karşılaştırılmadan önce de yukarıda saydığımız yöntem ve teknikler. 2006:5).yorumlayabilmeleri ve okumayı bir alışkanlık haline getirebilmeleri amaçlanmış ve zengin bir kazanım listesinin verilmiştir. görsel ve işitsel araçlar kullanılabilir. 13 . * Not alarak okuma.

Anlatım Yöntemi Konunun. Soruları sadece öğretmen sorar diye bir kural yoktur. Doğru ve güzel konuşan bir öğretmen öğrenci için iyi bir model olacaktır. Hem öğrencilere soru sorma imkânı verilirse. Fakat her konuda bu yöntem kullanılırsa ders öğrenci için sıkıcı hale gelir. Soru Cevap Yöntemi Öğretim yöntemleri arasında en çok kullanılan yöntemdir. Ayrıca zaman kaybına da neden olur. çok değişik ortamlarda kullanılabilen bu yöntem en eski yöntemdir. ayrıca birçok konuda bilgi sahibi de olurlar. öğrencilerin düşüncelerini harekete geçirip konuşmalarını sağlamaktır. konu hakkında öğrencilere sorduğu birtakım sorulardan ve öğrencilerin verdiği cevaplardan oluşur. Ama yine de anlatma her zaman geçerliliğini koruyabilecek ve vazgeçilemeyecek yöntemlerdendir. Fakat öğrenci yanlış cevap verirse öğrencinin kendine güveni azalır. Böylece öğrenciler konuya daha iyi yoğunlaşır. Anlatma yöntemi sayesinde öğrenciler iyi bir dinleyici olurlar. Türkçe Öğretiminde Kullanılan Yöntem ve Teknikler Şimdi yukarıda saydığımız yöntem ve teknikleri ayrıntılarıyla inceleyelim. Bu yöntemde önemli olan öğrenciden doğru cevabı almak değil. Öğretmenin. derslerde daha da etkin hale getirmek isterlerse anlatma yöntemine farklı yöntem ve teknikler ilave ederek dersi anlatmalıdırlar. ilgi ve ihtiyaçlarını dile getiremez. öğrenciler önceden konuya hazırlık yaparak da gelir.2.4. Öğrenci pasif konumda kaldığı için günümüz eğitim anlayışına ters düşmektedir. 2. soruları öğrenciler de sorabilir. Öğretmenler anlatma yöntemini kullanırken jest ve mimiklerine özen gösterip çeşitli araç gereç kullanmalı ve ses tonunu ayarlamalıdır. Hangi sorunun ne zaman sorulabileceği öğretmen tarafından ayarlanmalıdır.1.4. Sadece derslerde değil. Anlatma Yöntemi sayesinde öğrencilerin iyi bir dinleyici olabileceklerini az önce söylemiştik. Bunlar soru cevap yönteminin olumsuz yönleridir. Öğretmenler. öğrencileri derse karşı daha fazla motive etmek. Bu yöntemin sadece dinleme becerisini değil konuşma becerisini de geliştirmeye katkısı vardır. Kaliteli sorular. öğretmen tarafından anlatılıp açıklandığı yöntemdir. Anlatma yönteminin sıkıcılığını gidermek için kullanılabilecek en elverişli yöntemdir. öğrencilerin daha yaratıcı olmalarına olanak sağlar. 14 .4. 2. Yani öğretmenin merkezde çok bulunduğu bir yöntemdir.2.

tartışma ve düşünme yeteneklerinin gelişmesine yardım eder.4.4. 2. Yalnız bütün bir ders saati boyunca soru cevap yönteminin kullanılması dersi sıkıcı hale getirir. münazara. * çeşitli çözüm yolları aramaları. Çözümleme ve Birleşim Yöntemleri Bütünü oluşturan parçaların birbirinden ayrılması işine çözümleme denir. Dilbilgisi çalışmalarında örneğin cümleleri öğelerine ayırırken.3.Soru cevap yöntemi öğrencilerin derse ilgisini artırır. * bilgilerini pekiştirmeleri. Bu yöntemin birçok çeşidi vardır. Fakat en önemlileri Büyük grup tartışması. * fikir alış verişinde bulunmaları. dinleme. Bunlardan ilki. Gruplar belli bir metin veya dilbilgisi konuları üzerinde fikir üretip konuyu derinlemesine incelerler. tartışmaya başlamadan önce öğretmen ve öğrencilerin iyi bir ön hazırlık yapması. seminer. Bunlar da soru cevap yönteminin olumlu taraflarıdır. Bu yüzden diğer yöntemlerle beraber kullanılması daha iyi olacaktır. * öğrencilerin fikir üretmeleri. * başkalarını saygıyla dinlemeyi öğrenmeleri açısından etkili bir metottur. panel ve forumdur. Tartışma yönteminde dikkat edilmesi gereken iki önemli husus vardır.4. sonuç bölümlerine ayırırken ya da ana düşünce ve 15 . Tartışma Yöntemi Kişilerin birbirlerini dinleyip eleştirdikleri ve kendi görüşlerini savundukları yöntemdir. Tartışma. Kişiler dememizin sebebi de bu yöntemin iki veya ikiden fazla kişiyle yapılmasıdır. * konuyla ilgili araştırma ve incelemeler yapmaları. gelişme. ikincisi ise grup üyeleri arasında iyi bir görev dağılımı yapıp herkesin aktif olmasıdır. Tartışma yetenekleri gelişen öğrencilerle birlikte sınıf içi etkileşimde artar. Tartışma. Herhangi bir olay veya konuyla ilgili düşünceler arasında bağlantı kurup neden sonuç ilişkilerinin ortaya konulması işi bu yöntemlerin birlikte kullanılmasıyla gerçekleşir. Birleşim ise çözümlemenin tam tersidir. 2. Türkçe derslerinde genellikle gruplar arasında yapılır. Ayrıca bu yöntem öğretmene sürekli geribildirim sağlar. metin çalışmalarında ise metni giriş. konuşma. * konular arasında bağlantı kurmaları.

belli başlı kural. Dilbilgisi çalışmalarında özellikle bu iki yöntemden çokça faydalanılır. Öğrencilerin inceleme ve araştırma yapma.5. 16 . Bir başka deyişle. "Tümevarım ve tümdengelim yöntemleri. Örneğin.4. deney ve inceleme yapan öğrenci de derse ilgilidir. Düşünce zenginliği de beraberinde doğaçlama konuşma becerisini getirir. Dramatizasyon yöntemi birçok duyu organına hitap ettiği için en etkili yöntemlerden biri olarak görünür. ilke ve tanımlardan örneklere ya da özel durumlara varma işlemine de tümdengelim denir." (Özbay. Çocukların yazı planı düşüncelerinin gelişmesinde. açıklama ve yorum yapma güçlerinin artırılmasında birleştirme yönteminin büyük faydası vardır.” (Özbay.4. oyun biçiminde eğitim anlamına gelir. Tümevarım ve tümdengelim yöntemleri. bilimsel düşüncelerin gelişmesine katkıda bulunur. 2006: 155). 2006: 140). çocuklarda belli bir bakış açısının oluşmasında çözümleme yönteminin büyük katkısı vardır. Yazma becerisinin geliştirilmesinde de birleştirme yönteminden faydalanılır. Öğrenci zihnindeki duygu ve düşünceleri belli bir plana göre düzenler. durum ve faaliyette de çocuğun akıl yürütmesine yardımcı olur. 2. sadece dilbilgisi konularında değil herhangi bir tiyatro eseri. 2. farklı farklı cümlelerde zamirleri gösteren bir öğretmen belli bir süre sonra çocuğun zamirler hakkında bir genellemeye varmasına yardım etmiş olur. dikkatini konuya yoğunlaştırır. bir yazıyla ilgili genellemelere gitme becerilerinin gelişmesinde. deney ve araştırma yapmaya yönelttiği için özgün. çocuğun anlamakta zorlanabileceği soyut ve kuramsal bilgi yığınlarını somut ve anlaşılır kılmada etkilidir.6. Bu iki yöntem de öğrenciyi gözlem. eğitimin oyunlaştırılmasıdır. Özellikle öğrencilerin anlama ve anlatım becerilerinin gelişmesine büyük katkısı vardır. Dramatizasyon (Oyunlaştırma) Yöntemi “Eğitimde Dramatizasyon. düzenlediklerini bir araya toplayarak yazısını oluşturur.yardımcı düşünceleri bulurken çözümleme yönteminden faydalanılır. inceleme. Böylece mantıklı ve bilimsel düşünen çocuk ezbercilikten kurtulmuş olur. olay. Gözlem. Tümevarım ve Tümdengelim Yöntemleri Özel durumlardan genel bir sonuca varma işlemine tümevarım. Akıl yürütme becerisi gelişen çocuğun düşünceleri de zenginleşir.

daha akıcı ve daha düzgün olabilecektir. Bütün hazırlıklar bittikten sonra gerekli açıklamalar yapılarak gösteri tamamlanır. Gösteri Tekniği Anlatıma zenginlik katan bu yöntem bütün duyu organlarına hitap ettiği için öğrenme daha etkili bir şekilde gerçekleşir. slayt gibi görsel ve işitsel araçlardan faydalanılabilir. Ayrıca çocukların oyun uymalarının sosyalleşmelerinde ve toplumsal kurallara uymalarında büyük katkısı vardır. Her etkinlikte kullanılabilecek bu yöntemde. Derslerde. teyp. Hangi durumlarda nasıl davranmaları gerektiğini öğrenirler. deyiş. jest. Bu yöntemde. 17 . sırasında çeşitli konuların görev oyunlaştırılarak ve sorumluluk anlatılması. bu yöntemde rollerini yaparken gerçekte de böyle durumlarla karşılaşabileceklerini anlayıp tecrübe edinirler. Bunları öğrenen bir çocuğun konuşması. hayal gücü ve yaratıcı düşünme yeteneği gelişen çocuk. almaları ve öğrenmenin kurallara daha hızlı gerçekleşmesine ve öğrenilenlerin kalıcı olmasına yardımcı olur. resim. duygu ve düşüncelerini rahatça açıklayabilecek düzeye de gelir.7. Gösteri tamamlandıktan sonra aynı etkinlikleri öğrencilerin yapması istenir. deyim. Gösteri. terim ve atasözlerinin açıklanmasında tanım. nesne veya olayların gösterilerek açıklandığı bir yöntemdir.mimiklere ve vurgu. tepegöz. Bir metnin öğretmen tarafından kurallara uygun şekilde okunması ve daha sonra aynı metnin aynı şekilde öğrencilere okutturulması da gösteri yönteminin bir örneğidir. çocuklardaki davranış bozukluğunun anlaşılmasında büyük öneme sahiptir. gösteriyi yapacak kişinin belli bir plan ve hazırlık yapması gerekir.4. durum. Ayrıca bu yöntem öğrencilere herhangi bir topluluk karşısında nasıl konuşulacağını. 2. Bütün bu işlemler öğrencilerin ilgi ve dikkatlerini çektiği için öğrenme daha kalıcı olur.tonlamaya nasıl dikkat edileceğini öğretir. Türkçe derslerinde kelime. yeni kelime ve kavramları öğrenmelerinde de çok etkilidir. Kelime hazinesi.Çocuklar. betimleme veya benzetmelerin yeterli olmadığı yerlerde resimler gösterilerek bilgi verilebilir. Çocukların hayal güçleri ve yaratıcı düşünme yeteneklerinin gelişmesinde. Oyunlar. Tekrar söz konusu olduğu için ve öğrenciler de görev aldıkları için öğrencilerin konuları öğrenmeleri kolaylaşır. Örneğin.

10. Küme Çalışması Yöntemi Öğrencilerin belirli gruplara ayrılıp görev dağılımı yaptıkları ve herhangi bir konu üzerinde çalıştıkları yöntemdir. 2.8. öğrencilere sorumluluk alabilme ve işbirliği içerisinde olabilme yeteneklerini kazandırmaktadır.” (Saban.4. Gözlem Tekniği Gözlem. Öğretmenler bu tekniği uygularken bazı kurallara dikkat etmelidir. 2. nesne veya durumun birtakım özelliklerinin izlenerek incelenmesi işidir. projelerin en iyi tarafıdır. Bu görev ve sorumluluklar sayesinde öğrencilerin derse ilgileri artar. Gözlem hem bireysel olarak hem de topluca yapılabilir. 2000: 191) Proje çalışmaları beyin fırtınası tekniğiyle bir arada yürütülür. öğrencileri araç. Proje tekniğinin temelinde öğrencinin ilgi ve yetenekleri vardır.9. Gözlemden önce plan ve hazırlık yapılması bu kurallardan biridir. Bu yöntemin en önemli özelliği öğrencilere görev ve sorumlulukların verilmesidir. “Öğrencilerin kendi öğrenmelerinden sorumlu olmalarını ve öğrenmek için enerji dolu olmalarını görmek. herhangi bir olay. dersin verimli geçip geçmediğini anlamak için değerlendirme yapılmalıdır. Proje Tekniği Projeler. deneyim kazanıp kendi başlarına karar almayı öğrenirler. Gözlem yönteminde dikkat edilmesi gereken bazı kurallar vardır. Ayrıca öğrencilerin birbirleriyle iletişimi de artar.gereçleri önceden hazırlamaları konusunda uyarmalıdırlar.4. Bu tekniğin amacı. Öğrencinin ilgi ve yeteneklerini ön plana çıkaracak ve seviyelerine uygun proje konusu vermeleri bu kurallardan biridir. Gözlemin sonunda da. Kendi ilgi ve yeteneklerini harekete geçirdikleri için konuya olan motivasyonları artar. Ayrıca öğretmenler. Öğrenmeyi gerçek hayatla ilişkilendiren bu yöntem sayesinde öğrenmeler daha anlamlı ve kalıcı olur. Öğrenciler proje çalışmalarını nasıl yürüteceklerini düşünerek fikir üretirler.2. letişim becerisi gelişen öğrenciler topluma ayak uydurmada da güçlük çekmezler.4. 18 . Gözlem yapmadan önce öğrencilere niçin ve nasıl gözlem yapacakları hakkında bilgi verilmelidir. öğrencilerin tek başına ya da grup halinde herhangi bir konu üzerinde önemli bir sonuca ulaşacak şekilde çalışmalarıyla oluşur.

aktif olduğu için de konuyu öğrenmek için ilgi ve merak duyar. Ama muhakkak seçilen olay öğrencilerin seviyelerine uygun olmalıdır. Örnek olay incelemesinde amaç. Bu yöntemde öğrenciler ürettikleri fikirleri ve elde ettikleri verileri analiz ederek değerlendirip sonuca ulaşırlar. öğrencilerin kendi başlarından geçen olaylardan da seçilebilir. bilimsel araştırma yapma becerileri gelişir. Bu yöntem sayesinde öğrencilerin eleştirel ve yaratıcı düşünme.” (Saban. Bu yöntem rahat bir sınıf ortamında yapıldığı takdirde öğrencilerin derse motivasyonları da artar. gerçek hayatta karşılaşılan ya da karşılaşılabilecek bir sorunun fikir üretilerek çözümünün bulunmasıdır. Ortaya atılan fikirler asla eleştirilmemeli tam tersine öğrenciler daha sınırsız düşünmeleri için teşvik edilmelidirler. ister mantıklı ister mantıksız olsun. net bir çözümü olmayan problemin çözülmesi yöntemidir.13. öğretmenler bu süreçte bilişsel rehber rolüne bürünürler.gereçler sayesinde gerçek problemin ne olduğuna karar verip çözümü üretirler. Problem çözme yönteminde uyulması gereken belli bir sıra vardır. 19 . Örnek Olay ncelemesi Yöntemi Öğrencinin aktif olarak rol aldığı "öğrenci merkezli" bir yöntemdir.” (Saban. Bu yöntemde amaç. Beyin Fırtınası Tekniği Bir grup öğrencinin belirli bir konu.12. Örnek olaylar.4. 2. karar verme. Tabii bunları yaparken öğrenci aktiftir. bütün fikirler ifade edilebilmelidir. öğrencinin yaratıcı düşünerek çok sayıda ve orijinal fikir üretmesini sağlamaktır.11.4. çünkü ne kadar defolu olurlarsa olsunlar. Beyin fırtınası tekniği çok fazla bir hazırlık gerektirmediği için diğer yöntemler arasında en kolay uygulanabilecek olanıdır. lk önce problem öğretmen tarafından belirlenir.2.4. durum veya olay hakkında düşünüp çeşitli fikirler ürettikleri yöntemdir. Elde ettikleri veriler ve araç. 2000: 196). Öğrenciler bu problemi çözmek için araştırma yapıp veri toplamaya başlarlar. “Beyin fırtınası esnasında önemli olan fikirlerin niteliği değil. 2. 2000: 196). elde ettikleri bilgileri kategorilere ayırıp. “Problem çözmeye dayalı öğrenmenin etkili olarak yürütülebilmesi için. Problem çözme yönteminin diğer faydaları da öğrencilerin işbirliği içinde olmaları ve birçok kaynaktan araştırma yapmalarıdır. Problem Çözme Yöntemi Kesin. niceliğidir. kendi aralarında görev dağılımı yaparak problemi çözmeye çalışırlar.

"Kavram dünyadaki nesnelerin. O yüzden bildikleri kavramlardan yola çıkarak konuya ne kadar hakim olup olmadıklarını anlayabiliriz. Kavram Haritası Yöntemi Şimdi çalışmamızın asıl konusu olan “Kavram Haritaları”na geçmeden önce "kavram" tanımını yakından inceleyelim. Tezimizin asıl konusu olan “Kavram Haritaları Yöntemi”ni “Kavram Haritası Yöntemi” adlı bölümde ele alalım. nesneleri kavranmasına ya da bilmesine araç olan bir düşünce ya da mantıksal bir yapı olarak görmüştür" (Aksan. 2. yeni kavram ve materyalleri öğrenebilmesi için bazı önemli ve gerekli kavramlara sahip olması gerekir. 20 yönlerden olabilir. kademe öğrencileri ise. eski ve yeni kavramlar arasında bağlantılar kurarak yeni kavramları öğrenirler.Seçilen örnek olay hakkında önce öğretmen öğrencilere ön bilgi vermeli daha sonra öğrencilerden sorun için çözüm yolları üretmelerini istemelidir. 2. Şimdi kavramın daha iyi anlaşılabilmesi için kavramların özelliklerini inceleyelim: • Kavramların kendilerine özgü özellikleri ya tanımlama şeklinde ya da işlevsel “Kavramlar dikey ve yatay organizasyon içindedirler. bir soyutlamadır. olayların. Öğrencilerin sahip oldukları bilgilerin temelinde de kavramlar vardır. Farklı çözüm yolları bulup sorunla ilgili sorular hazırladıkları için öğrencilerin düşünme ve problem çözme becerileri gelişmiş olur. 2001: 11). 1995: 474). deneme ve yanılma ile elde edilen bilgilerinde özgün özelliklerinin gruplandırılmasıyla oluşur. düşüncelerin farklı ve benzer özelliklerinin * Bilimsel ve teknolojik çalışma. Öğrencilerin. olgu. lköğretim 1. Lyons kavramı.5.” (Dumanlı. • . biçimlerin.5. dile özgü bir genelleme. kademe öğrencileri. "Ünlü dilbilimci J. sahip oldukları bu önemli kavramlar ve somut benzetmelerle yeni kavramları öğrenirler. 1995: 475). Kavram Nedir? Kavramlar. yorum ve değerlendirme yapmayı da öğrenirler. durum ve devinimlerin dildeki anlatım buluşu ve dünyadaki nesnelerin ortak niteliklerine dayanan." (Aksan.1. * Varlıkların. zihnin. 2. Ayrıca bu yöntem sayesinde çocuklar işbirliği içinde olmayı.

kavramlar veya soyut kelimeler. Okuma parçalarını çözümleyebilmek paragrafları. çözümlerken farklı yöntem ve tekniklerden faydalanmak gerekir. cümleleri çözümleyebilmek ise kelimeleri çözümleyebilmekten geçer. kelimeleri tespit ederek. Böylece yeni kelime ve kavramlar da kolay kazanılmış ve anlaşılmış olur. Kavramlar kendi özelliklerine uygun diğer kavramlarla ilişkilendirilip anlamı kişiden kişiye farklılık gösterebilir. yardımcı ana fikirleri bulmalı ve bunların asıl ana fikirle ilgisini ortaya koymalıdır. Paragraf ana fikirleri metin içerisindeki yardımcı ana fikirleri oluşturmaktadır. • sürekli değişip gelişir. Metinlerde verilmek istenen duygu ve düşünceleri en iyi kelimeler anlatır. bulunan kelimeler ve kavramlar çeşitli tekniklerle görselleştirilmelidir” (Akyol. Dolayısıyla bu tür metinleri anlamak için. 2006: 160).2. Son olarak. ikincisi de yardımcı kelime ve kavramların tanınmasıdır” (Akyol. yeni kelime ve kavramları kazandırmada en önemli araçlardandır.• • Her kavramın kendine ait kritik bir özelliği vardır. • • gruplandırılırlar. bazen şekil veya sembollerle hatırda kalır. deyim. kavramlar farklı okuma teknikleri ve farklı yöntemlerle kazandırılabilir. terim ve kavramların anlamı iyice anlaşılmazsa metinlerden istenilen verim de alınamaz. Daha sonra önemli kavramları.5. 2006: 160). Okuyucu organizasyonel yapıyı daha iyi anlamak için fonksiyonel kelimelere dikkat etmelidir. deyiş. yeni anlamlar kazanır. Kavramlar kişiden kişiye farklı anlamlar taşırlar. Yani herhangi bir kavramın Kavram gelişimi. kelimelerin tanınması. çocuğun zihinsel gelişimiyle doğru orantılıdır. paragrafları çözümleyebilmek cümleleri. 2. “Bilgi vermeye dayalı metinlerin anlaşılması iki unsurla yakından ilgilidir: Bunların ilki metinlerdeki ana fikirlerin. 21 . Yani kavramlar Kavramlar. Kavram Haritası Nedir? Türkçe derslerinde en büyük hedef okuma parçalarını çözümleyerek genel ve özel amaçlara ulaşmaktır. “Öğretmen önce metindeki ana fikri tespit etmelidir. Öğrencinin hayal gücünü zenginleştiren olay ağırlıklı metinler. kavramların. Kelime. Anlamı tam olarak bilinmeyen kelimeler.

Bilginin yapısal analizini yapan kavram haritaları herhangi bir konuya ait kavramların grafiksel olarak somutlaştırılmasına yardımcı olur. “Öğrenciler tarafından hazırlandığı zaman. kavramlar şeklinde anlamlı küçük parçalara ayrılması yöntemi. kendine özgü özelliklerinin veya diğer kavramlarla ilişkilerinin şekil ya da sözcüklerle önemli ilke ve önermelere dayalı bir biçimde grafiksel olarak gösterilmesine “kavram haritalanması” denir. Ausubel anlamlı öğrenmenin sağlanabilmesi için.” (Karapür. “Kavram haritaları. “Kavram haritaları bilgiyi görsel olarak organize eden yapılardır. Böylece. öğrenciler kavramları anlamlı bir yapı içerisinde düzenleyip farklı şekillerde ilişkilendirebileceklerdir. 2006: 21). yaparak ve yaşayarak bu haritaları oluşturdukları için öğrenilen bilgiler akıllarında daha uzun süre kalır. kavramların birbirleriyle olan ilişkisini neden-sonuç bazında tanımladığı için anlamlı öğrenme de gerçekleşir. Çaba sarf ederek. Novak ta Ausubel’in bu teorisinden yola çıkarak. Bir konunun ya da olayın ana hatlarıyla topluca gösterilmesini sağlayan kavram haritaları. öğrencilerin önceki öğrendiklerini yeni kavramlara bağlayabilmeleri ve nasıl öğreneceklerini bilmeleri için kavram haritalarını geliştirmiştir. Böylece öğrenciler kendi kendilerine ders konularının anlamlı bir biçimde öğrenilmesini gerçekleştirmektedirler. Kavramların. şte kavram haritaları sadece anlamı bilinmeyen veya soyut kelime ve kavramların anlaşılmasında değil okuma parçalarının anlaşılmasında da en önemli yöntem ve tekniklerdendir. Ayrıca konunun içeriğini analiz etme gibi zihinsel becerileri de kullanırlar. insanların sahip oldukları bilgilerle yeni öğrendikleri bilgiler arasında ilişki kurmaları gerektiğini savunmuştur. Ausubel’in anlamlı öğrenme kuramından etkilenerek bu tekniği oluşturmuştur. 2002: 18).Okuma parçalarının. öğrencilerin de kavramlar arasında kolay geçiş yapabilmelerini sağlar. kavram haritaları öğrencileri bir ders konusunda geçen kavramları bulmaya ve onları ilişkilendirmeye zorlamaktadır. kavram haritalarını oluştururken uygun bağlantıları bulmak için düşünürler. Görsellik ön planda olduğu için de bilgileri ve kavramları akılda tutma kolaylaşır.” (Barut. fikirler arası ilişkilere işaret eden bağlantı kelimeleri ile zekâyı 22 . yani bilgilerin öğrencilerin zihninde görsel olarak düzenlenmesini sağlar. Novak 1972 yılında. Öğrenciler.

Yani önermeler kavram ve ilişkilerin cümleyle ifade edilmiş halidir. Bu kural ve ilkeler sayesinde problemler daha da anlaşılır hale gelir. ilişkiler ve çapraz bağlantılardır. hiyerarşik yapı. obje ve olayları daha kolay algılamasına yardımcı olur. Kavramların birbiriyle ilişkisinden ilkeler. Bu kelimelere önerme adı da verilir. Çünkü kavramları belli bir düzen içerisinde topluca görmektedirler. Kavram haritalarını oluşturmak için dört temel bileşene ihtiyaç vardır: Bunlar. yeni kavram haritası tasarlayan çocuğun kelime dağarcığı da gelişir. insanları ayrıntılardan kurtararak onların çevrelerindeki durum. “Kavram öğrenimi. kurallar ortaya çıkar. Bilgilerin düzenli bir şekilde örgütlenmesini sağlayan kavramlar. • Hiyerarşik Yapı: Kavramların. Bilimsel bilginin oluşmasında önemli bir yenilik olan kavram haritaları öğrenmeyi de artırır.” (Kabaca. “Bağlantılar tek yönlü. • 19). yeni fikir ve kavramlarla bütünleşerek öğrencilerin yeni bilgileri edinmelerine katkı sağlar. Tecrübe ve bilgisi artan bir öğrenci çizdiği kavram haritalarına yeni kavramlar ekleyebilir. yeni anlamlar oluştururlar.temsil eden bir tekniktir. 2002: 23 .” (Gerçekcioğlu. kapsamlı bir şekilde somutlaştırılmıştır. etkinlikler daha kolay planlanır. Sahip olduğu önceki kavramlara yenisini ekleyen öğrenci. • lişkiler: Kavramlar arası ilişkileri gösteren kelimelerdir. dil gelişimine ve bilişsel gelişime paralel olarak ilerleyen ve hayat boyu devam eden bir süreçtir. Kavram haritaları da dinamik bir yapıya sahiptir. bireylerin zihinlerinde “genelleme” ve “ayırt etme” süreçleriyle gelişir. Bilgiyi yapılandırmak için. Önermeler bağlantıların üzerine yazılırlar. Çünkü bu teknikte bilgiler. Birey bir kavram öğrendiği zaman ve ileride öğreneceği yeni kavramları da bu kavramla ilişkilendirdiği zaman kalıcı bilgi sistemine sahip olur. • Kavramlar: “ Kavram Nedir? ” başlıklı bölümde kavramlarda ve kavramların genel özelliklerinden bahsetmiştik. 2002: 18). belli bir yapı içinde belli bir sıraya göre dizilmesi işidir. 2006: 8). kavramlar. Hiyerarşik düzen sayesinde öğrenciler kavramlar hakkında daha çok bilgi sahibi olurlar.” (Kabaca. artık bilgiyi nasıl yapılandıracağını da öğrenir. Burada da kavram haritası oluşturmada kavramların ne kadar önemli olduğundan bahsedelim: Kavramlar. çift yönlü ve yönsüz olabilirler. Çapraz Bağlantılar: Hiyerarşik düzendeki kutucukları birbirine bağlayan önermelerdir. Öğrencilerdeki mevcut kavramlar.

Ayrıca. en genel Daha sonra bu en önemli kavramla ilgili anahtar kavramlar seçilmeli Seçilen bu ana kavram ve anahtar kavramlar listelenmeli Her kavram haritada yalnızca bir kez yer almalı. zincir ve hiyerarşik olmak üzere 3 çeşit kavram haritası vardır. örümcek. ana bir kavramı. en az bir önermenin elemanı Kavramlarla ilgili açıklama ve ilkeler listede yer almamalı Ana kavramla ilgili diğer kavramlar belli bir düzende sayfaya yerleştirilmeli Aynı önem seviyesindeki kavramlar aynı hiyerarşik düzeyde bulunmalı. Bunların haricinde karma kavram haritaları da görülmektedir. aynı Kavramlar birbirlerinden kolay ayırt edilebilsin diye ya kutu ya da yuvarlak Kavramlar listelendikten sonra kavramlarla ilgili ilişki ve genellemeler öğrencinin önceki bilgilerinin bir devamı niteliğinde olmalı • kavramı veya teması ana kavram olarak seçilmeli • • • olmalı • • • düzeyde bulunan kavramlar aynı renk ya da şekilde olmalı • içine alınmalı • listelenmeli 24 . tamamlanmış ancak ilişkilendirilmemiş kavram haritaları. farklı bağlantılarla birbirlerine bağlanıp belli bir düzen oluştururlar. 2002: 78). Ama şekli ve hangi amaçla çizildiği ne olursa olsun her kavram haritasının. tamamlanmamış ve ilişkilendirilmemiş kavram haritaları” (Altın. Kavram Haritasının Öğeleri ve Çizimi Kavram haritaları oluşturulurken dikkat edilmesi gereken önemli hususlar ve takip edilmesi gereken bir sıra vardır: • Öncelikle öğrencinin seviyesine uygun bir konu. 2. “Kavram haritaları çizim şekillerine göre üçe ayrılmıştır: Tamamlanmış ve ilişkilendirilmiş kavram haritaları. konu Haritalanacak metin iyice okunmalı. metnin en önemli düşüncesi.5. alt kavramları ve ana kavramla alt kavramları birbirine bağlayan bağlantıları vardır.Yukarıdaki açıklamalardan şöyle bir sonuca ulaşılabilir: Kavramlar. Bu düzen de kavramların birbiriyle olan ilişkisini gösterir. Yukarıda da görüldüğü gibi değişik şekillerde ve farklı amaçlar doğrultusunda çizilen kavram haritaları vardır. metin seçilmeli.3.

arasına çizgi çizilmeli. Hatta değerlendirme aşamasında kullanılan kavram haritaları sayesinde öğrencinin konuyu ne kadar anladığı da tespit edilmiş olur. konuya hazırlık aşamasında.• Haritada yer alan iki kavram arasındaki ilişki gösterilmek isteniyorsa. Örneğin. “Müfredat değişikliklerinde. ileri düzenleyici olarak da kullanılabilir. iki kutu Çizilen bu çizginin üstüne listeden seçilecek olan bir ilişki birkaç kelimeyle lişki ve önermeler kutulanmamalı. şirket politikasının belirlenmesinde. ayrıca bu başlık öğrencilerin çinde çok kavram ve önermelerin olduğu bir harita öğrencilere fayda Haritalama işi bittikten sonra ufak bir paragrafla çizilen harita özetlenmelidir. • yazılmalı • • • • • önceki bildiklerini harekete geçirmeli • vermeyeceği için haritalar basit olmalı • 2. kompozisyon 25 . konuyu araştırma ve açıklama aşamasında veya konu bittikten sonra değerlendirme aşamasında kavram haritalarından faydalanılabilir. Türkçe derslerinde kompozisyon yazmada büyük katkısı olur. Sınıfta herhangi bir konu veya metinle ilgili çizilen kavram haritası. Bunların haricinde kavram haritaları. düzeltilmesi için eve ödev olarak da verilebilir. Ayrıca hiyerarşik bir şekilde düzenlenen bölüm ve konular daha kolay ve kapsamlı öğrenilirler. Örneğin planlama yaparken kullanılan kavram haritasının. Herhangi bir konuyu ya da üniteyi işlerken birçok yerde kavram haritaları kullanılabilir. planlama.4. Kavram Haritalarının Farklı Yerlerde Kullanılması Hem bireysel çalışmalarda hem de grup çalışmalarında kullanılabilen kavram haritalarından eğitim-öğretim faaliyetlerinin her aşamasında faydalanılabilir.5. yanlışların düzeltilmesi. Çünkü ilişkinin yönünü gösteren oklar çok önemlidir. Her aşamada kavram haritası kullanan öğrenciler konular arasındaki bağlantıları da rahatlıkla kurabilir. gerektirmelerle ifade edilmeli Her bir ilişki en az bir kavramı ilgilendiren bir önerme olmalı Haritaların değişik bölümlerinde çapraz bağlantılar yer almalı Bu bağlantılar harita içindeki kavramların nasıl sentezlendiğini göstermeli Haritaya güçlü bir temeli olan başlık seçilmeli. Böylece öğrenciler sınıfta fark etmedikleri yeni bir kelime ya da kavramı evde kavram haritalarına ekleyip çıkarabilirler. üniteler arası geçişlerde zorluk çekmezler.

5. iyi bir ön hazırlık ve plan yapmak gerektiğinde. ön bilgilerin hatırlanmasını sağlar • yararlanılabilir • hazırlandıktan sonra konuşmada vurgu ve tonlamalar için haritada farklı renklerle işaretlemeler yapılabilir • Konuşmanın akış yönüne ilişkin işaretlemeler. 26 ilişkilendirilebileceğini ölçmek. 2003: 178-186). Kavram Haritaları Niçin Kullanılır? Öğrencilerin bir konu hakkında kapsamlı düşünüp düşünmediklerini. • . bunları anlamada kullanılabilecek en iyi yöntemlerdendir. 2002: 28).yazılmadan önce kavram haritası kullanılarak planlama yapılabilir ve kavram haritaları ile yapılan planlama düz planlamaya göre daha faydalıdır. destek sağlayabilir • öğrencilerin metnin temel yapısını oluşturan kelimeleri ve bunların oluşturduğu anlam ağlarını görmelerini sağlamada önemli görsel destek sağlayabilir • Yazma eğitiminde. fikirleri ve kavramları nasıl ilişkilendirdiklerini anlamak dersin en önemli hedefleri arasındadır.” (Acat. kavram haritaları söyleneceklerin bir planı olarak düşünülebilir. • • • Anlamayı ölçmek. Kavram haritaları. konuşma konusuna ilişkin kavram haritaları yararlanılabilir • öğrencilerce incelenmesi. kapsamlı düşünseler bile konu bütünlüğünü nasıl sağladıklarını. konunun yapısı ve öğrencilerin konu hakkındaki algılarını nasıl ilişkilendirdikleri üzerinde odaklaşır.” (Çatalkaya. • Dinleme eğitiminde. 2005: 38). “Türkçe öğretimindeki temel becerilerin geliştirilmesinde. Yukarıdaki söylenilenlerin de ışığında kavram haritaları.5.” (Kabaca. Karmaşık kavram veya fikirleri açıklayıp bunların birbirleriyle nasıl Herhangi bir problemi çözmede hangi işleme başvurulacağını karar vermek. “Kavram haritaları. Planlama yapmak. dinleme öncesi hazırlık amacıyla kavram haritalarından Dinleme konusunu temsil eden kavram haritasının dinleme etkinliği öncesinde Not alma stratejisinin doğru kullanımı için de kavram haritalarından Konuşma eğitiminde. 2. kavram haritalarının kullanımına Okuma eğitiminde metni temsil edecek şekilde düzenlenmiş kavram haritası.

6. Kavramlar arasındaki ilişkilerin tanımlanmasına yardımcı olur. • arttırır.• • • • • • • Algılamadaki hataları açığa çıkarmak. Düşünceleri mantıklı kalıplara sıralamak. Bilgi üretimini hızlandırır. 2. Öğrencileri. 27 Kavram ve düşünceleri görsel bir biçimde ortaya koyduğu için öğrenmeyi . Beyin fırtınası oluşturmak. öğrenilmesi ve uygulanması kolay ve ekonomiktir. Öğrenci-öğretmen iletişimini olumlu yönde etkiler. Konuların tutarlı bir şekilde planlanmasına yardımcı olur. Sınıf içinde canlı bir ortamın oluşmasını sağlar. Kapsamlı konuları açıklayarak öğrenmeye yardımcı olmak. ön gereklilik temeline uygun şekilde yapılandırmak amacıyla kullanılırlar. • • • • • • • • • • • Pek çok konu için elverişlidir. öğretmenler ve öğrenciler açısından birçok faydası vardır. Karmaşık yapıları belli bir düzene koymak.5. • geliştirmek. Bireysel farklılıklara hitap eder. Herhangi bir konuyla ilgili detayların ortaya çıkmasını sağlar. kavram öğretimi için hazır hale getirmek. Bilgileri sistematize edip somutlaştırır. Öğrencilerin kavramlar arasındaki bağlantıları nasıl kurduklarını ortaya Öğrencilerin konulara yönelik kavram haritası yapabilme becerilerini çıkarmak. • • • Öğrencinin bilincinin uyanık olmasını sağlamak. Kavram Haritalarının Faydaları Anlamlı öğrenme kuramından yola çıkılarak Novak tarafından hazırlanmış olan kavram haritalarının eğitim programları. Öğrenciyi merkeze alıp. Öğretilmesi. Kavram haritaları. Öğrencilerin düşünme süreçlerini izlemek. Kavramlar arasındaki ilişkileri doğru ifade ederek. öğrencinin aktif olmasını sağlar.

bu okulların 7/A ve 7/B sınıflarında öğrenim 28 . Öğretmenlerin konuları etkili bir şekilde anlatmalarına yardımcı olur. • olur. Öğrencilerin kavramlar hakkında ön bilgilere sahip olmasını sağlar. bilginin öğrencilerin zihinlerinde örgütlenmesini ve geri Metinlerin anlaşılmasında. diğeri devlet ilköğretim okulundaki 7. Öğretmenin öğrencileri daha kolay değerlendirmesini sağlar. lgili Araştırmalar Yaman (2006) ilköğretim 2. sınıflandırma. Öğrencinin başarısını değerlendirmede öğretmene yardımcı olur. “Kavram Haritaları. • geliştirir. Öğretmenlere. 2005. • • canlandırma. kelimelerin yetersiz kaldığı durumlarda büyük anlamalarını ortaya çıkarır. sınıf öğrencileri oluşturmaktadır. Konunun dağınık işlenmesini önler.6.• • Öğrencilerin konuları anlamlı bir şekilde öğrenmelerine yardımcı olur.” (Yaman. Öğrencilerin konu hakkında ne kadar bilgi sahibi olduklarını ve yanlış Öğrencilerin bilgileri kolay hatırlamasına katkıda bulunur. Öğrencilerin. zihinde Öğrencilerin yaratıcılıklarını ön plana çıkarır. kademe Türkçe dil bilgisi derslerinde kavram haritaları tekniği kullanımının öğrenci başarısına etkisini belirlemek amacıyla bir araştırma yapmıştır. problem çözme becerilerini Yeni anlamlar geliştirilmesinde hem öğrencilere hem de öğretmenlere yardımcı Öğrencilerin genel yargılara tümevarım yöntemiyle ulaşmasına imkân tanır. konularını planlamada yardımcı olur. 2.2006 öğretim yılında stanbul ili Üsküdar ilçesinde sosyo ekonomik düzeyleri farklı biri özel. kavram haritası hazırlamaları sırasında. • ölçüde yardımcı olur. 2006: 63). Örneklem de. • • yardımcı olur. Yeni problemleri çözme ve kavramları sentez etme hususlarında öğrencilere Kavramlar sentez yoluyla birleştirildiği için bilgiler kolay organize olur. • • • • • • • • • çağrılmasını kolaylaştırır. Araştırmanın evrenini. Öğrencilerin kavramlar arasındaki bağlantıları nasıl kurduklarını ortaya koyar. sembolleştirme gibi stratejilerden faydalanmasını sağlar.

gören 95 öğrenciden oluşmaktadır. Uygulama sırasında. devlet okulunda okuyan 57 öğrenciden de 30'u deney grubunu. Ayrıca her iki okuldaki deney ve kontrol gruplarının ön test puanları arasında anlamlı bir fark olmadığı da gözlemlenmiştir. 29 . 57'si devlet ilköğretim okulunda öğrenim görmektedir. 20'si ise kontrol grubunu. maddi imkanların sağladığı daha elverişli çalışma ortamına sahip olması ile açıklanabileceğini söylemiştir. kontrol grubunda geleneksel yöntemle işlenmiştir. Yaman bu bulgulara dayanarak özel ilköğretim okulundaki öğrencilerin daha başarılı olmasının. Ardından da araştırmacı tarafından çizilen kavram haritası tepegöz yardımıyla gösterilerek kuralı daha iyi anlamaları sağlanmıştır. Uygulama sonunda. sınıftaki öğrenci sayısının azlığı ve öğrencilerin. 27'si kontrol grubunu oluşturmaktadır. bütün gruplara bilgi testi. Özel okulda okuyan 38 öğrenciden 18'i deney grubunu. Bu 95 öğrencinin 38'i özel ilköğretim okulunda. Özel ilköğretim okulu ile devlet ilköğretim okulunun son test puanlarının sıra ortalamasında da özel ilköğretim okulu lehine anlamlı bir fark olduğu görülmüştür. Elde edilen verilerin çözümlenmesinde hem nicel hem de nitel çözümleme teknikleri kullanılmıştır. Çalışmada ön test. her iki okulda da kavram haritalarıyla öğrenim gören deney gruplarının son test puan ortalamasının geleneksel yöntemin kullanıldığı kontrol grubuna göre yüksek olduğu ve kavram haritalarının Türkçe dil bilgisi öğretiminde başarıyı arttırdığı gözlemlenmiştir. açık uçlu soru formu ve Türkçe dersi tutum ölçeği uygulanmıştır. Ayrıca bulgular neticesinde her iki okuldan seçilen örneklem grubunun ön bilgilerinin eşit düzeyde olduğu ancak özel okuldaki öğrencilerin ön test ortalamasının devlet okulundaki öğrencilere göre daha yüksek olduğu görülmüştür. Ders bitiminde ise değerlendirme yapmak amacıyla öğrencilerden kavram haritaları yapmaları istenmiştir.son test kontrol gruplu deneme modeli kullanılmış ve uygulama 10 hafta sürmüştür. Öğrencilere "kelime türleri" konusu deney grubunda kavram haritası tekniğiyle. Uygulama öncesi. buluş yoluyla öğretim esas alınmış. öğrencilere işlenen kelime türüne ait örnekler tepegöz aracılığıyla gösterilip kuralı sezmeleri sağlanmıştır. Deney gruplarındaki öğrencilere ise kavram haritası tekniğinin tanınması amacıyla iki saatlik kavram haritalarını tanıtıcı etkinlik yapılmış ve öğrencilerden birer tane kavram haritası yapmaları istenmiştir.

Çalışma neticesinde geleneksel yöntemle işlenen derslerde dil bilgisi kavramlarının daha çok karıştırıldığı ve anlamlı öğrenmenin sağlanamadığı. Tümen (2006) lise 1. öğrencilerin 8. Tümen yabancı dil öğretiminde 30 . öğrenmede kalıcılığı sağladığı görülmüştür. kavram haritalarıyla yapılan dil bilgisi öğretiminde öğrencilerin kavram yanılgılarının azaldığı. ölçütler doğrultusunda. öğrencilerin dil bilgisi kavramlarını geliştirmede önemli bir etkisi olduğu söylenebilir. sınıfta okuyan 187 öğrenci oluşturmaktadır. başarı testi. 23 deney grubu elemanı ve 23 kontrol grubu elemanı seçilmiştir. Araştırma bağımsız değişkenler olan kavram haritası yöntemi ve geleneksel yöntemin. kavram haritalarının öğrenciler tarafından eğlenceli ve öğretici bulunduğu. kavram haritaları yöntemine ilişkin görüş belirleme anketi uygulanmıştır. Bu konular deney grubuna haftada 3 saat olmak üzere 4 hafta boyunca kavram haritaları yöntemiyle işlenmiştir. Yalnız. Elde edilen veriler kümeleme analizi tekniğiyle değerlendirilmiş ve bir sınıf yansızlık ölçütlerini bozacak nitelikte olduğu için araştırmadan çıkarılmıştır. Bu yüzden. sınıfta ngilizce dersinden ve Türkçe dersinden aldıkları notlar olmak üzere dört temel ölçüt ele alınmıştır. Gruplara "Present Continuous Tense ve Simple Present Tense" konuları işlenmiştir. Araştırmanın evrenini. Örneklemi seçerken. öğrencilerin ön test puanları. Diğer sınıflardan. 2005-2006 eğitim ve öğretim yılında Elazığ Balakgazi Lisesi 1. öğrencilerin cinsiyetleri. Elde edilen bulgulara göre. deney ve kontrol gruplarına uygulanan ön testson test puanlarının erişi ve direnç testi puanlarının karşılaştırılmasından oluşur. Bulgular ve yorumlar. sınıfta okutulan " ngilizce zamanlar" konusunun amaçlarına ulaşmada kavram haritaları yöntemi ve geleneksel yöntemin öğrenci başarısına etkilerini ayrıca öğrencilerin kavram haritaları yöntemine ilişkin görüşlerini bir anketle araştırmıştır. son test. bağımlı değişken olan öğrenci başarısına etkisinin araştırılması yönüyle deneme modelinde bir araştırmadır. Çalışmada ön test. kavram haritası tekniğinin öğrencilerin derse güdülenmesinde katkı sağladığı. bilginin kalıcılığı açısından deney grubu ile kontrol grubu arasında anlamlı bir fark belirlenmiş ve kavram haritası yönteminin uygulandığı deney grubu kontrol grubuna göre daha başarılı olmuştur. Bütün bu sonuçlara göre kavram haritalarıyla yapılan dil bilgisi öğretiminin. öğrenciler kavram haritası geliştirmekte zorlanmışlardır.

Gruplara uygulanan yöntemler arasında anlamlı bir farkın olup olmadığını test etmek için de t testi kullanılmıştır. kavram haritalarını ayrıntılı bir şekilde tanımış oldukları. Gürlek (2002) botanikle ilgili kavramların. konulara karşı daha ilgili olmaya başladıkları. bunlardan birinin de kavram haritaları yöntemi olduğunu da söyler. hareket. deney grubu lehine anlamlı bir fark gözlemlenmiş. güç. daha önceden belirlenmiş olan 44 deney ve 44 kontrol grubu olmak üzere toplam 88 öğrenciden oluşmaktadır. iş. kavramları artık günlük hayatla ilişkilendirebilecekleri anlaşılmıştır. kavram haritaları ve anlam çözümleme tablolarından faydalanılarak öğrencilere nasıl aktarılabileceğini örneklerle 31 . deney grubu öğrencilerinin kavram haritalarını kavrayabildikleri anlaşılmıştır. klasik öğretme metotlarının kullanıldığını ve öğrencilerin seviye ve hazır bulunuşluk düzeylerinin dikkate alınmadığını ifade eder. Uygulama sırasında. ilköğretimde fen bilimleri öğretiminin kısır bir döngü içerisinde cereyan ettiğini ve öğrencilere konular öğretilirken farklı yöntem ve tekniklerin kullanılmadığını.5 ay sonra uygulanan son testlerde. Ayrıca kavram haritaları sayesinde öğrencilerin derse katılımı arttığı için ve tartışma ortamı oluştuğu için öğrenmenin daha verimli gerçekleştiğini de tespit etmiştir. kontrol grubuna da geleneksel yöntemle öğretilmeye çalışılmıştır. Van ili merkezindeki bir ilköğretim okulunda. Ayrıca kalıcı ve anlamlı öğrenmeyi sağlamak ve kavram yanılgılarını önlemek amacıyla birçok yöntemin geliştirildiğini. basınç ve ekosistem konuları deney grubuna kavram haritası yöntemiyle. 3. sınıf fen bilgisi konularının anlamlı ve kalıcı bir şekilde öğretilmesinde ve konulardaki kavramların verilmesinde kavram haritaları yönteminin ne kadar etkili olup olmadığı araştırılmıştır. kavram ağı. öğrencilerin böyle bir çalışmaya katılıp katılmayacakları konusunda görüşleri alınmıştır. Uygulanan ön testlerde gruplar arasında anlamlı bir fark bulunamamış. Konularla ilgili hazırlanmış olan ve 20 tane sorudan oluşan başarı testleri. kavram haritası oluşturmak için arkadaşlarıyla grup içi tartışmaya girdikleri ve dolayısıyla iletişimlerinin arttığı. enerji. ilköğretim 7. kuvvet. Uygulama öncesi. ön test ve son test olarak uygulanmıştır. Çalışmanın sonunda öğrencilerin fen bilgisi dersini kavram haritaları yöntemi ile daha iyi anladığı. Barut'un bu çalışmasında da. Barut (2006) çalışmasında.öğretmen yapımı kavram haritalarının kullanılmasının daha iyi olacağını söylemiştir. öğrencilerin kavram haritalarıyla ilgili hiçbir bilgiye sahip olmadıkları anlaşılmıştır. Araştırmanın örneklemi.

bireysel farklılıkların öğrencilerin kavram haritası yapma becerilerine etkisinin olup olmayacağını araştırmak amacıyla çalışmasını hazırlamıştır. Gürlek. fizik. üreten. isimlendirme. eğitim fakültelerinin çıkardıkları dergiler ve eğitimle ilgili kitaplardan faydalanılmıştır. sözcük ve terimlerin eksiksiz öğretilerek temel biyolojik kuram ve ilişkileri düşünmelerini sağlamada kavram ağları. Çatalkaya. Öğrenciler. Öğrencilere doğru algılama.göstermiştir. sözcük ve kavramların uygulamalı ve eksiksiz öğretilmesi çok önemlidir. Gürlek'in bu çalışması nitel bir araştırmadır. anlam çözümleme tabloları ve kavram haritalarının çok büyük faydası olacağını söylemiştir. bu genel amaçlara ulaşmak için çevrelerinde gözlemledikleri canlı. bu okulun 7/A ve 7/B sınıflarında öğrenim gören 32 . Ayrıca bu metotlarla. Öğrencilere hem bu yeteneklerin kazandırılmasında hem de kavram. öğretim yöntemlerini. günümüzdeki biyoloji öğretimine katkıların nasıl yapılabileceğini de incelemiştir. Çatalkaya (2005) gittikçe önem kazanan bilim ve teknoloji yarışında geri kalmamak amacı ile öğrencilerin daha anlamlı ve kalıcı öğrenmelerini sağlamanın ve araştıran. isimlendirmeli. düzenlemeli ve yorumlamalıdır. kimya ve biyolojinin diğer dallarına da öğretim zenginliği katılabileceği vurgulanmış ve bu metotların diğer anlatım metotlarına büyük bir destek sağlayacağı da düşünülmüştür. çeşitli botanik kitapları ve eğitim dergilerinden ayrıca dijital kütüphaneler. Materyallerdeki bilgiler ve botanikle ilgili kavramlar listelenerek ve bu kavramlarla ilgili resim. Bu nedenle öğretim sürecinde çağdaş yöntem ve teknikleri kullanmanın. sorgulayan. Bolu ili Kıbrıscık ilçesi Kıbrıscık Yatılı lköğretim Bölge Okulu oluşturmaktadır. diğer canlılara ve doğaya karşı saygılı olmalarını öğretmenin ve yakın çevrelerinde var olan bitki ve hayvan türlerini tanıtmanın biyoloji dersinin genel amaçları olduğunu söylemiştir. bu yöntemlerin nasıl uygulanabileceğini. bireysel farklılıkları da göz önünde bulundurmanın gerekli olduğunu da söyler. gelişmeleri takip eden bireyler yetiştirmenin önemli olduğunu söylemiştir. Araştırmada materyal olarak. Örneklemini ise. Ayrıca ortaöğretim biyoloji (botanik) derslerinin öğretimini. obje ve olayları doğru algılamalı. okullarda okutulan biyoloji kitapları. düzenleme ve yorumlama yeteneklerinin kazandırılması da yine biyoloji dersinin amaçları arasında yer almaktadır. öğrencilere kendi vücutlarıyla ilgili gerekli bilgileri vermenin. şekil ve fotoğraflardan da faydalanarak çalışma oluşturulmuştur. terim. Gürlek'e göre biyolojik isim. Araştırmanın evrenini. bilgisayar. öğrencilerin aktifliğini ön plana çıkarmanın.

şbirlikçi ve katılımcı öğrenme stiline sahip öğrencilerin kavram haritası başarı puanlarının daha yüksek olduğu görülmüştür. Ayrıca bilgiyi örgütleyebilen. öğrencilerin. Gerçekcioğlu anlamlı öğrenmeye olanak tanıyan. Ayrıca fen bilgisi dersine karşı olumlu tutum sergileyen öğrencilerin daha başarılı kavram haritası çizdikleri de gözlemlenmiştir. öğrencilerin öğrenme stillerine göre kavram haritası yapma başarıları arasında anlamlı bir fark bulunmasına rağmen cinsiyetlerinin kavram haritası yapma başarıları üzerinde anlamlı bir fark olmadığı gözlemlenmiştir. sorunları çözebilen. yaratıcı düşünme ve problem çözme kabiliyetleri gelişmiş bireyler yetiştirmek için derslerde klasik yöntem ve tekniklerin yerine yeni yöntemlerin denenmesi gerektiğini de söyler. pasif. Ölçekler öğrencilere 2004-2005 öğretim yılı güz döneminde birer hafta ara ile uygulanmıştır. Uygulama sırasında. kız öğrencilerin erkek öğrencilere göre fen bilgisi dersine karşı daha olumlu tutum içinde olduğu belirlenmiştir. işbirlikli. bağımlı. anlama ve kavrama düzeyi yüksek. Araştırma sonuçlarına göre. Çalışmada öğrencilerin öğrenme stilleri. Gerçekcioğlu (2006) din kültürü ve ahlak bilgisi gibi soyut kavramların yoğunluk kazandığı derslerde kavramların tanımını yapmanın bile çok zor olduğunu ve bu kavramın birçok kavramla ilişki halinde olduğunu söylemiştir. rekabetçi ve katılımcı öğrenme stillerinden hangisine sahip olduğu belirlenmiştir. Uygulamanın sonunda. bağımsız. Öğrencilerin öğrenme stillerini belirlemek amacıyla Grasha'nın öğrenme stilleri ölçeği ve fen bilgisine karşı tutumlarını ölçmek amacıyla da fen bilgisi tutum ölçeklerinden faydalanılmıştır.63 öğrenci oluşturmaktadır. öğrenci cinsiyetleri ile fen bilgisi dersine karşı geliştirilen tutum arasında da anlamlı bir fark bulunmuş. fen bilgisine karşı tutumları ve cinsiyetlerinin kavram haritası yapma becerilerine etkisini belirlemek amacıyla genel tarama modeli kullanılmıştır. Kız ve erkek öğrenciler arasındaki bu farka rağmen kavram haritası yapma becerilerinde cinsiyete bağlı anlamlı bir fark bulunamamıştır. kavram içeriğini görsel hale getiren ve somutlaştıran. "Canlılarla ortak yuvamız mavi gezegenimizi tanıyalım" ünitesinde yer alan "Çevremizde hangi ekosistemler var?" konusu işlenip öğrencilere "ekosistem" kavramıyla ilgili kavram haritaları yaptırılmıştır. bilgiyi sistematize eden ve kavramlar arası ilişkiyi gösteren kavram haritalarının istenilen amacı gerçekleştirmede en elverişli ve pratik tekniklerden 33 . Ölçeklerin değerlendirilmesi sonucunda.

Ayrıca öğretmenlerin kavram haritaları tekniğinden değerlendirme sürecinde de faydalanabileceğini söylemiştir. Ayrıca öğrencilerin daha etkili bir şekilde Tarih öğrenmelerinin nasıl sağlanabileceği. Ayrıca başka bir bölümde. Gerçekcioğlu bu düşünceler doğrultusunda kavram haritaları tekniğinin. Araştırma. sınıflarla ilgili Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi öğretim programı. ünite konularında ve derslerin daha verimli geçmesinde elverişli olup olmadığını anlamak için nitel bir araştırma yapmış. öğrencilere soyut gelen derslerin seviyeye uygun biçimde somutlaştırılmasının ve klasik öğretimin yanında çağdaş yöntem ve tekniklerin de kullanılmasının düşünmüştür. somut ve pratik yönü ağır basan kavramların. son test kontrol gruplu yarı deneysel bir modeldir.biri olduğunu söyler. her ünite için ayrı bir ünite kazanımları listesi. O yüzden öğrencilerin bu tekniği kullanmadan önce gerekli ön bilgilere sahip olmaları gerektiğini vurgulamıştır. Kurada (2006) Tarih derslerinin konularının işlenişi sırasında hem öğretmenlerin hem de öğrencilerin çeşitli problemler ve kavram kargaşası sorununu yaşadıklarını söylemiştir. din kültürü ve ahlak bilgisi derslerinde kullanımının nasıl sonuçlar oluşturacağını. Tarih gibi. soyut kavramların haritalaştırılmasının biraz daha zor olduğunu gözlemlemiştir. hazırlık çalışmaları. ama bilgi birikimi gerektiren. ve 10. Öğrencilerin önceki öğretim yılına ait notları da ön test olarak kabul edilmiştir ve bu notlarda da sınıfların 34 Tarih öğretimindeki bu problemleri ortadan kaldıracağını da . öğrenme alanları ve ünite açılımları da bulunmaktadır. ortaöğretim 9. Bu nedenle din kültürü ve ahlak bilgisi gibi soyut kavramların yoğunluk kazandığı öğrenme alanlarında kavram haritası tekniğinden yararlanmanın doğru olacağını söyler. Bu sonucun yanı sıra öğrencilerin kendi eksikliklerini ve hatalarını görmede bu tekniğin önemli rol oynadığını da gözlemlemiştir. Gerçekcioğlu çalışmasının bitiminde. kavram haritası tekniğiyle daha kolay gösterildiğini. ve 10. Bu çalışmada lise 2 Tarih derslerinde tarihsel konuların öğretiminde kavram haritası kullanımının başarıyı ne kadar etkileyeceği araştırılmıştır. öğrencilerin bu tekniği olumlu ya da olumsuz nasıl değerlendirecekleri de araştırılmıştır. sınıf üniteleriyle ilgili kavram haritaları hazırlamıştır. Araştırmada hazırlanan bu kavram haritalarının yanı sıra. ortaöğretim din kültürü ve ahlak bilgisi dersi 9. okuma parçaları ve değerlendirme soruları da yer almaktadır.

Tezini yazmasındaki amacı da. Son test soruları. fene yönelik tutumlarını ve öğretilen bilgilerin akılda kalıcılığını etkileyip etkilemeyeceğini araştırmaktır. kavram haritaları sayesinde öğrencilerin değişik fikirler üretebildikleri. öğrencilerin başarılarını. zmir ili Buca Müşerref Mahmut Tınas lköğretim Okulu'nun 6. tutum ve hatırda tutmadır. Deney sonunda. Kontrol değişkenleri ise konu anlatım süresi ve anlatılan konudur. Bağımsız değişkenleri. başarı. Araştırmanın bağımlı değişkenleri. 10/C ise deney grubu olarak seçilmiştir. Kavram haritaları yöntemiyle öğrenciler derslerin daha kolay anlaşıldığını da söylemişlerdir. 1980.2004 yılları arasında ÖSS'de çıkan sorulardan oluşmaktadır. nicel araştırma tekniklerinden. sınıf Tarih dersi "Osmanlı Devleti'nin Dağılma Dönemi" ünitesi deney grubuna kavram haritalarıyla. görsel ayrıntıları fark edebildikleri gözlemlenmiştir. Araştırmanın örneklemini. ön ve son tutum ölçekleri ve son test. Verilerin değerlendirilmesi sonucunda kavram haritasının Tarih dersi başarısına ve kavram öğrenmeye etkisi irdelenmiştir. Güçlüer (2006) eğitim ve öğretimin başarıya ulaşması için anlamlı öğrenmenin gerçekleşmesi gerektiğini. Deney sonunda çoktan seçmeli bir değerlendirme ile ölçme yapılmıştır. Lise 2. 35 . Güçlüer'e göre de anlamlı öğrenmeyi sağlayan en etkili öğretim araçlarından biri kavram haritalarıdır. kontrol grubuna da geleneksel yöntemlerle işlenmiştir. Çalışma 2005-2006 eğitim-öğretim yılının güz döneminde 4 haftalık bir süreyi kapsayacak şekilde yürütülmüştür. Ayrıca bu tekniğin öğrencilerin derse olan tutumlarını ve dersteki başarılarını olumlu yönde etkilediği de söylenmiştir.seviyelerinin birbirlerine yakın olduğu gözlemlenmiştir. zihinde anlamlı bir şekilde yapılandırılmadan öğrenilen bilgilerin kısa bir süre sonra unutulduğunu söyler. Araştırmanın örneklemini. stanbul ilinin Üsküdar ilçesindeki Halide Edip Adıvar Lisesi'nin 10/C ve 10/F sınıfları oluşturmaktadır. son test puanlarına bakıldığında iki grup arasında deney grubu lehine anlamlı bir fark olduğu gözlemlenmiştir. Çalışmada konuya uygun olarak. Uygulama sonunda. sınıflarında öğrenim gören öğrenciler oluşturmaktadır. nitel araştırma tekniklerinden de mülakat kayıtları kullanılmıştır. Fen Bilgisi derslerinde kavram haritası kullanımının. önceki öğrenmelerle sonraki öğrenmeleri ilişkilendirebildikleri. üniversite uzman öğretim üyeleri ve lisedeki branş öğretmenlerinin hazırladıkları. kavram haritalarıyla verilen bilişsel destektir. Bu iki homojen sınıftan 10/F kontrol.

son test. Ama her iki grubun son test puanlarına bakıldığında deney grubu lehine anlamlı bir farkın olduğu gözlemlenmiştir. Araştırmada ön test. kademe sınıf öğretmenleriyle görüşülmüştür. grup öğrencilerinin son testlerden aldıkları puanların ortalaması ön testlerden aldıkları puanların ortalamasından yüksektir. geleneksel öğretim metotlarıyla öğrenim gören öğrencilerden yüksek olduğu da görülmüştür. sınıf ortamı çalışmaya uygun olarak düzenlenmiş ve 4 er kişilik kümelere bölünmüş. kavram haritasıyla öğrenim gören öğrencilerin Fen Bilgisi'ne yönelik tutumlarının. Ayrıca öğrencilerin konu ile ilgili görüşlerini ve kavram yanılgılarını ortaya çıkarmak amacıyla açık uçlu sorular hazırlanmış. Deney ve kontrol gruplarının son test puanlarına bakıldığında. iki grup arasında anlamlı bir farklılığın olmadığı gözlemlenmiştir. Homojenliği sağlamak için öğrencilerin 4. Uygulama sonunda. Ayrıca öğrencilerin konulardaki başarılarıyla cinsiyetlerinin arasında anlamlı bir farkın bulunmadığı da tespit edilmiştir. Uygulama sırasında. başarı testleri ve fen tutum ölçekleri yardımıyla toplanmıştır. kontrol gruplu yarı deneysel model kullanılmıştır. derslerin daha eğlenceli geçtiğini. Ayrıca hem deney hem de kontrol grubu öğrencilerinin Fen Bilgisi dersine karşın tutumları arasında bir fark olmadığı da gözlemlenmiştir. kümelerde ki öğrencilerin her konunun sonunda kavram haritası çizmeleri istenmiştir. Aynı sonuca kontrol grubunda da ulaşılmıştır. Araştırmanın verileri. öğrenilen bilgilerin akılda kalıcılığının arttığını tespit etmiştir. öğrencilerle yarı yapılandırılmış görüşmeler de yapılmıştır. öğrencilerin ön test sonuçlarına bakıldığında. Fen derslerinde kavram haritasının kullanılmasıyla öğrencilerin derse daha aktif katıldıklarını. kontrol grubu öğrencilerine ise geleneksel öğretim metotlarıyla verilmiştir. 36 . 1. 48 de kontrol grubu öğrencileri olmak üzere toplam 96 öğrenci ile yürütülmüştür. Güçlüer araştırmasının sonunda. ve 5. Uygulama öncesi.Araştırma 48 deney. Çalışmada " skelet ve Sindirim Sistemi" konuları deney grubu öğrencilerine kavram haritaları ile. Deney ve kontrol gruplarının kazanç puanlarının karşılaştırılmasında ise yine deney grubu lehine anlamlı bir fark gözlemlenmiştir. sınıf seviyesindeki başarı düzeyleri incelenmiş.

Kadir Has Anadolu Lisesi 1. Araştırma 74 deney grubu ve 75 kontrol grubu olmak üzere toplam 149 öğrenciden oluşan iki homojen grupla yapılmıştır. gelir seviyesi düşük öğrenciler gelir seviyesi yüksek öğrencilerden daha fazla faydalanmıştır. Sonuçta kavram haritalarıyla eğitim gören grubun daha başarılı olduğu gözlemlenmiştir. Buna karşılık kontrol grubu öğrencilerine hiçbir müdahalede bulunulmamış ve geleneksel öğretim metotlarıyla ders verilmiştir. Ayrıca kavram haritası metodunun Türk Eğitim Sisteminde genellikle kullanılan klasik düz anlatım metodundan daha etkili olup olmadığı da araştırılmıştır. sosyo-ekonomik durum… vb faktörlerin. öğrencilerin bu teknikten memnun kaldıkları sonucuna da ulaşılmıştır. Uygulamanın başlangıcında. sınıf öğrencilerinden oluşan bu gruplar 2 aylık eğitim sürecinin ardından bir sınavla karşılaştırılmıştır. Deney grubunun da kendi içinde değerlendirilmesi sonuçlarına göre kız ve erkek öğrenciler kavram haritalarından aynı oranda faydalanırken. öğrenci erişisine ve kalıcılığına etkisi incelenmiştir. son test ve kalıcılık testleri uygulanmıştır. deney grubuna kavram haritalarıyla ilgili seminer verilmiştir. deney grubunun kavram haritaları tekniğiyle ilgili görüşlerini öğrenmek için öğrencilere bilgi formları verilmiş.Kabaca (2002) tarafından yapılan çalışmada “Mutlak Değer ve Eşitsizlikler. 64 deney. Üslü Çokluklar ve Köklü Çokluklar” konularının öğrencilere anlatımında Kavram Haritası tekniğinin etkili olup olmadığı ve öğrencilerin kavram haritası hakkındaki görüşlerinin olumlu olup olmadığı araştırılmıştır. Araştırma süresince öğrencilere konuyla ilgili özetler verilirken ve sorular çözülürken yine kavram haritalarından yararlanılmıştır. 73 kontrol grubu olmak üzere toplam 137 öğrenciden oluşan gruplara ön test. Özellikle deney grubundaki başarı seviyesi düşük olan öğrencilerin kavram haritalarından daha fazla etkilendiği görülmüştür. Cinsiyet. deney grubu öğrencilerinin başarıları üzerinde bir etkisi olup olmadığını anlamak için de “Tek yönlü varyans analizi” kullanılmıştır. 37 . Dumanlı (2001) tarafından yapılan araştırmada madde ve enerji ünitesinde kullanılan kavram haritalarının öğrenme ürünlerine. Uygulama sonunda.

Araştırma süresince deney grubu öğrencilerine günlük hayatlarından olumlu ve olumsuz örnekler verilerek onların kavramlarla ilgili genelleme ve ayırt etme yapabilmelerine yardım edilmiştir. konuları geleneksel yöntemlerle işleyen kontrol grubu öğrencilerinin kodlanan bilgiler. Uygulama sonunda.Grupların birbirinden etkilenmemesi için ayrı okullar tercih edilmiştir. kodlanan bilgiler ve bunlara ait toplam bilgiler erişi düzeyleri. Ayrıca öğrencilerin soyut kavramları öğrenebilmeleri için şekil. 38 . öğrencilerin daha önceki bilgileriyle yeni öğrenecekleri bilgiler arasında bağlantı kurabilmeleri sağlanmıştır. öğrendikleri kavramlar arasında ilişkiler kuran deney grubu öğrencilerinin işlenen bilgiler. konuları anlamlı şekilde öğrenip. Ankara Çubuk Cumhuriyet lköğretim Okulu 5. madde ve enerji ünitesinin analizi yapılıp öğrencilerin problem çözme becerilerini geliştirici ek hedef davranışlar oluşturulmuştur. grupları denkleştirmek için Piaget’in somut işlemler dönemi testi uygulanmış. sınıf öğrencilerinden oluşan deney grubuna kavram haritalarıyla ilgili ön bilgiler verilmiş. Uygulama öncesi. kavram haritası yaparak. model… vb araçlardan yararlanılmış. fakat bu iki okulun öğrencileri sosyo-ekonomik açıdan birbirlerine denktirler. sınıf öğrencilerinden oluşan kontrol grubu ise geleneksel ders planları ve öğretim yöntemleriyle ders işlerken deney grubu öğrencileri Ausubel’in anlamlı öğrenme kuramına göre ders işlemiş ve her konunun sonunda kavram haritaları oluşturmuşlardır. işlenen bilgiler ve bunlara ait toplam bilgiler erişi düzeylerinden anlamlı derecede yüksek çıkmıştır. Ankara Mamak lköğretim Okulu 5. Uygulama sırasında.

4. YÖNTEM 3. Ayrıca Selçuk Üniversitesi Eğitim Fakültesi kütüphanesinin ve Prof. Üniversitelerde okutulan ders kitapları. üniversitelerdeki eğitim fakültelerinin çıkardıkları dergilerdeki makaleler ve Kavram Haritalarıyla ilgili tezler çalışma sırasında kullanılan veri kaynaklarıdır. Araştırmanın Örneklemi Bu araştırmada. çeşitli eğitim dergileri. 3. Hasan Şimşek'in "Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri" adlı kitabının kullanılması araştırma konusuyla ilgili bilgilerin toplanmasında yardımcı olmuştur. tezin bu hale gelmesini sağlamıştır. Ali Yıldırım ile Prof.2. daha sonra gerekli dokümanlar toplanılmıştır. Verilerin Analizi Araştırma için toplanan veriler betimsel analizle çözümlenmiştir. En son olarak yazılı dokümanların incelenmesi ve belgelerin analizi. Elde edilen bulgular. amaçlı örnekleme yöntemlerinden "doğrulayıcı ve yanlışlayıcı durum örneklemesi" kullanılmıştır. yazılı kaynakların incelenmesi ve incelenen kaynaklardan elde edilen verilerle bir sonuca ulaşılmasından oluşan nitel bir araştırmadır. Tebliğler Dergisi.3. 39 . MEB'in yeni programlarıyla ilgili yönergeler. nitel araştırma yöntemlerinden biri olan "doköman incelemesi" yöntemi kullanılmıştır. Türkçe eğitimi alanında yazılan ders kitapları. Veri Toplama Yöntemi Araştırmada. düzenlenip yorumlanarak birtakım sonuçlara ulaşılmıştır. Dr. Çalışmada ilkönce tez konusuyla ilgili yazılı kaynaklar ve internetteki tarama motorları taranılmış. 3. 3.1. Araştırmanın Modeli Araştırma.3. Dr.

1: Biyografi Türünün Kavram Haritası 40 .4. BULGULAR 4. Kavram Haritalarının Farklı Edebi Türlerde Kullanılması ve Örnekleri B YOGRAF Ünlü kişilerin yaşam öykülerinin. belgelere dayanarak tarafsız bir görüşle yazıldığı ve kanıt niteliği taşıyan yazılardır. Şekil 4.1.

Arapçayı. Kuvvetli hayat görüşü. yüzyıllar boyunca. Sivrihisar’ın Hortu köyünde doğdu. fıkralarından birisinde şu vasiyette bulunur: Çocuklar… Söz ölüm getirmez.”diyen Nasrettin Hoca. Türk esprisinin en kudretli üstadıdır. lköğrenimini köyünde yapan. Türk halkının zenginleştirdiği fıkraları ile ulusal Türk zekasının.. Türk edebiyatında. Seyit Mehmet Hayrani hocalardan ders aldı. Şöhreti bütün dünyaya yayılmış. fıkraları bütün dünya dillerine çevrilmiştir. Öğrenimini Konya Medresesinde tamamladı. müderrislik yaptı. Aman hocam. halkımızın beğendiği her fıkra. Sivrihisar’la Akşehir’de imamlık.. Fakat insan hali bu… Şayet bir emrihak vaki olursa beni baş aşağı gömünüz!. Seyit Kemal KARAAL OĞLU Türk Edebiyatı Tarihi 1 (Gül&Köktürk. 2006: 226) 41 . Yüzyıl Anadolu Türkçesinin oluşumuna en büyük katkıda bulunanlar. bizi gönüllerinden geçirip gülsünler. Babası köyün imamı Abdullah’tır. insanlarla olayları yansıtırken güldürdüğü kadar düşündüren fıkraları. Akşehir’i çok seven Hoca burada evlendi. Yüzyıllar boyunca. yani kendisi olmuştur. o nasıl iş?. Şu yalancı dünyada somurtanlara acırım. nenize gerek… Dünya alt üst olunca dosdoğru kalkarım! Nasrettin Hoca.NASRETT N HOCA (1208-1284) Türk halk mizahının en büyük ustası sayılan Nasrettin Hoca. “Mezarımı ziyaret edenler. din bilgilerini önce babasından öğrenen Nasrettin. Siz dediğimi yapın.. O. her sınıftan halkı etkileyici bir güçtedir. halkımızın ince mizah dehasının sembolüdür. her nükte onun gerçek fıkralarına eklenerek Nasrettin Hoca Türk halkının ortak varlığı. Kilitli ve duvarsız meşhur türbesi buradadır. Yunus Emre ve Nasrettin Hoca’dır. halk mizahımızın. burada öldü. o dolaylarda ün kazanan Seyit Hacı brahim’le. XIII.

2: "Nasrettin Hoca" Adlı Biyografinin Kavram Haritası 42 .Şekil 4.

konuşma diliyle yazılmış gazete ve dergi yazılarıdır. yorumlayan ve kamuoyu oluşturmaya çalışan sade.3: Fıkra Türünün Kavram Haritası 43 .FIKRA Herhangi bir konuyu belli bir görüş veya düşünceye göre ele alıp. Şekil 4.

Bunun yerine. Fakat hepimizin bazı yeteneklerle zenginleşmiş oluğumuzu bilmemiz dengeyi sağlar. Sen de kendi çalışma alanında onlar gibi hareket edebilirsin. Abraham Lincoln (Abraham Linkoln) çok çirkin.KEND N TANI. Sen. Seyirci durumunda olanlar. Fakat hiçbiri. başkalarının doğal ayrıcalıklarına imrenerek zaman yitirmedi. memnun kalacaksın. liderlikle baş gösteren fedakarlık ve üzüntünün tanığıdırlar. Sen lider olmayabilirsin.) (Gül&Köktürk. kendi yeteneklerimizi kabul eder ve geliştirirsek mutluluğa ulaşmamız kolaydır. ancak sen olmakla başarıya ulaşabilirsin. MUTLU OL Ağa Han zengin ya da beğendiğin sinema artisti kadar güzel olmayı arzu ederek zaman yitirme. 2006: 38) 44 . James HUGHES (Ceymis Hacıs) Bütün Dünya Yıllığı’ndan (Yayımlanan: Osman NEB OĞLU) (Sadeleştirilmiştir. Ama bunun için üzülme. kendin ol. her biri yalnız kendi kişiliğine güvenerek başarılı olmaya çalıştı. birtakım sınırlamalarla doğmuş olmamızdır. çünkü ancak kendini bulmakla gerçek mutluluğa ulaşabilirsin. Oysa “sahne arkasındakiler”. Franlin Roosvelt (Franklin Ruzvelt) ise kötürümdü. Bu durumu inkara kalkışmak. bu dünyada elde ettiği her şeyin karşılığında bir ücret ödemekle yükümlüdür. o makamın ancak mükafatına tanık olurlar. Lincoln ile Roosvelt büyük liderlerdi. Bu sınırlamalar ve yetenekler yaşamımızın yönünü belirler. Böyle yapmakla kalabalık kitlelerin sevgi ve saygısını kazandılar. Liderliğin ücreti ise hayli ağırdır. Bunların arasında en acılardan biri. Ödeyeceğin ücret ne olursa olsun. Fakat kişiliğin seni başka bir yöne sürüklüyorsa oraya git. Oysa kişiliğimize başkalarının yaşamına göre şekil vermeye çalışacak yerde. çinde liderlik yeteneği varsa bu yeteneği geliştir. her girişimden yenik çıkmamız sonucunu verir. Kişi. Bu dünyada başarı kazanmış bir kişi olarak yaşamak istersen hayatın gerçeklerini öğrenmen gerekir.

Mutlu Ol" Adlı Fıkranın Kavram Haritası 45 .Şekil 4.4: "Kendini Tanı.

kişisel görüş ve düşüncelerin içten bir dille anlatıldığı yazılardır.DENEME Her konu üzerine ve sıkı kayıtlara bağlı kalmadan serbestçe yazılabilen. kesin yargılara varılmadan zıt düşüncelerin karşılaştırıldığı.5: Deneme Türünün Kavram Haritası 46 . Şekil 4.

Ben. kendi düşüncemizi savunmaya bakarız. uzaktan kokusunu alır almaz silahlarımı atar. Dostluk kavgacı olmadı mı sağlam ve cömert değildir. Bana çatandan bir şeyler öğrenmeye can atarım. kendimi düzeltmeme yardım etsin. dostluğa rahat nefes aldırmaz. yumruklarımızı sıkıyoruz. Oysaki bunu kendiliğimizden istememiz. nsan öfkelendi mi düşünmez olur. Düzeltilmek herkesin ağrıca gittiği için kimse kimseyi düzeltmeyi göze alamıyor. Fazla yukarıdan ve insafsızca olmadıkça. Biri çıkıp bizim düşüncemizin tersini söyledi mi onun doğruyu söyleyip söylemediğine değil. sadece dürtükler. saçmalıyorsun!” desinler bana. Zararıma da olsa eleştirmeciye uysal davranmalıyım ki beni her zaman serbestçe uyarsın. kafamı çalıştırır. 2006: 126) 47 . yapmacık bir hava. Doğruyu hangi elde görsem sevinçle karşılar. Michel de MONTAIGNE (Mişel dö Monteyn) Denemeler (Çeviren: Sabahattin EYUBOĞLU) (Gül&Köktürk. Ama ben dostlarımın bana sert davranmasını istiyorum.DOĞRULUK KAYGISI Düşünce çatışmaları beni ne kırar ne yıldırır. Bizi düzeltmek isteyene kollarımızı açacak yerde. Nazlı. Doğruyu bulmak için her iki tarafın kaygısı olmalı. “Sen bir budalasın. birini kırma korkusu. bizi eleştirin dememiz gerekir. dikkatim uyanır. gelin. Doğrudan ayrıldık mı elle tutulur bir şeyler kaybetmeliyiz. teslim olurum. Bana çatıldığı zaman öfkem değil. sözleri de o olmalı. aklından önce sinirleri işler. Tartışmalarda bahis tutuşmak hiç de faydasız değildir. yiğitçe konuşulmasını isterim. dostların düşünceleri neyse. doğru yanlış. yazılarıma çatılmasını hoş görmüş. dostlar arasında açık. Eleştirilmekten kaçarız. Düşüncesini saklayarak konuşuyor çokları. çoğu kez karşımdakini kırmamak için yazdıklarıma istenen biçimi verdiğim olmuştur.

6: "Doğruluk Kaygısı" Adlı Denemenin Kavram Haritası 48 .Şekil 4.

MAKALE Araştırma ve incelemelerle ortaya çıkan.7: Makale Türünün Kavram Haritası 49 . delillerin ileri sürülüp yeni görüşlerin ispatlanmaya çalışıldığı ve herhangi bir konuya açıklık getiren bilimsel yazılara “makale” denir. Şekil 4.

Bulundukları durumdan en çok fayda elde etmeye çalışırlar. bu bahtiyarlık kaynaklarının da pekiyi yerini bulurlar.” Bir ngiliz hekimi diyor ki: “Dinlenmek için zamanın bir kısmını güler yüzlü ve kahkahası bol insanlarla geçirmelidir. Onları bulmak bir hünerdir. sinirlerini yatıştırır. kaşlarınızı çatarsanız o da suratını asar. onu başka yerde aramak boştur.” Bu pek doğrudur. Bulunduğumuz yerlerde. Geçmiş günlerin özlemini çekenler veya geleceğin kaygısı ile tasalananlar.ŞEN OLUNUZ Hayat ideal şartlar altında düşünenler değil. Tanıdıklarımızdan bir profesör vardır.” Kitap odanızda her vakit bir mizah gazetesi bulundurunuz ve içiniz sıkıldığı zaman çabucak onu açıp gönül eğlendirecek parçalar okuyunuz. kendi hayatımızda arayıp bulmalıyız. Sinemalarda güldürü filmleri seyretmek fırsatını kaçırmayınız. nsan çalışırken değil. Bahtiyarlık insanların kendi varlığındadır. yarım saat keman çalınca bütün yorgunluğum gider ve taze hayat bulurum. Yalnız o bahtiyarlığı uzaklarda değil. 2006: 25) 50 . işlenmemiş nice bahtiyarlık madenleri vardır. Tuhaf konuşan. Bakınız Goethe (Göte) şöyle diyor: “ nsan her gün ya güzel bir ses işitmeli ya gönül açıcı bir kitap okumalı yahut güzel bir şey seyretmelidir. işini bitirdikten sonra sayfayı kapamalı ve artık gönül açacak çareler aramalıdır. üzüntüsünü geçirir. hikayeler anlatan kimselerin bulundukları toplantılara koşunuz. Onun içindir ki ne çeşit olursa olsun. şaka yapan. nsana hayatta fazilet gerekir. Elem veren. bahtiyarlığa kavuşmak için ne işlerinin düzelmesini ne büyük memurluklara geçmeyi ne de zenginleşmeyi beklerler. Bu zat. fakat neşe de onun kadar lüzumludur. Hayat bir aynadır.) (Gül&Köktürk. güler yüzle bakarsanız o da güler. şte bu sırrı bulanlar. hem gülmeli. bahtiyar olmak herkesin hakkıdır. somurtan. işini bitirdikten sonra yorgunluğunu duyar. hem de başkalarını güldürmeli. Kara haberler veren. Sözün kısası. gözyaşı döktüren filmleri seyretmeyiniz. Selim Sırrı TARCAN Türk Edebiyatı Tarihi 4 (Hazırlayan: Seyit Kemal KARAAL OĞLU) (Kısaltılmıştır. her şeyi karanlık gören kimselerden uzak durunuz. hiçbir zaman bahtiyar olamazlar. Her şeyi iyi görmeye alışanlar. bilir misiniz? Keman çalarak! Kendisi diyor ki: “Fikrim ne kadar yorulursa yorulsun. Halinden hoşnut olmayı bilmeli. Şen bir dostun konuşması insanın yorgunluğunu giderir. sabahtan akşama kadar iş odasında durup dinlenmeden sekiz on saat çalışır ve sonra nasıl dinlenir. bulundukları halden hoşnut olmasını bilenler bahtiyar olabilirler.

8: "Şen Olunuz" Adlı Makalenin Kavram Haritası 51 .Şekil 4.

9: Eleştiri( Tenkit) Türünün Kavram Haritası 52 . Şekil 4.ELEŞT R (TENK T) Herhangi bir sanat eserinin beğenilen ve beğenilmeyen yönlerini veya bir kişinin olumlu-olumsuz yönlerini ortaya koymak amacıyla yazılan yazılardır.

yani yaşananı olduğu gibi yazmak. Özellikle çocukları ve hayvanları anlattığı öykülerinde daha baskındır bu. Anlatımının sürükleyiciliğinin temel nedeni budur. gerçekçi öykücülüğümüzün baş ustalarındandır. Çileli. bilmediği alanlara el atmamıştır. Yazarlığını yaşamının bir yansıması olarak geliştirmiş. Hangi öyküsü alınırsa alınsın. edebiyatımıza yeni bir dünya kazandırmıştır. şte Orhan Kemal’in başarısını sağlayan. insanoğlunun ekmek uğruna verdiği yaşam savaşımıyla doludur. Adnan B NYAZAR Türk Dilinde 25 Ünlü Eser (Kısaltılmıştır. onurundan hiçbir şey yitirmeyen yoksullar. Kendi yaşadıkları ve çevresindeki kişilerin serüvenleri onun konu alanını belirlemiştir. belgeli kenar mahalle gençleri. Kurgucu bir öykücü olmadığı için konu bulmakta hiçbir güçlük çekmemiştir. anlattıklarından sanatsal bir tat alırlar.) (Gül&Köktürk. insanca ilişkilerin egemen olduğu bir dünyadır. Dilimize de Türkçe’nin nice duyguları. Orhan Kemal’in başarılı yönlerinden biri de kişileri konuşturmadaki ustalığıdır. Ama onun öykülerini okuyanlar. hem yaşananı olduğu gibi anlatmak hem de bu anlatıyı öyküleştirmektir. Böyle bir tutum. Yaşamı boyunca bunun savaşımını vermiştir. Orhan Kemal’in öykülerinin büyük bir bölüğü.ORHAN KEMAL’ N ÖYKÜLER Orhan Kemal. hareketli olaylarla yüklü yaşamı öykülerinin konusunu oluşturmuştur. onların çileli karıları. Neyi yaşamışsa onu yazmıştır. sanatı kurulaştırır. insanoğlu ne ise. nice insanlık durumlarını anlatabileceğini gösterdiği içlin büyük hizmet etmiştir. Küçük memurlar. Getirdiği bu insanca duyarlıkla Orhan Kemal. o biçimde öykülerde canlandırılır. Orhan Kemal’de insanın içini ezen bir sızı vardır. Sanat yapma hevesine hiç kapılmaz. Bu dünya kimsenin kimseyi sömürmediği. sokak kadınları. sokak kabadayıları. her biri ayrı ilginçlikteki öykülerin başkişileridir. 2006: 139) 53 . Onun öykülerinde hiçbir abartı yoktur.

Şekil 4.10: "Orhan Kemal'in Öyküleri" Adlı Eleştirinin Kavram Haritası 54 .

11: Sohbet(Söyleşi) Türünün Kavram Haritası 55 .SOHBET (SÖYLEŞ ) Herhangi bir konu hakkındaki kişisel görüşleri konuşma havası içinde ve içten bir dille anlatan yazılara “sohbet” denir. Şekil 4.

ha deyince olacak işlerden değildir. Ne kadar öfkeli olursanız olun. bu tatlı emri yerine getirmeniz için sanki sizi zorlar. iyi olması lazımdır. dilin acısını verdi mi ne yapsa kar etmez. Bu geçici dünyada gönül yıkmanın. Bıçağın açtığı yara zamanla kapanır. Tatlı dil. Ama her dil değil. güler yüzle seslenebilsin. şunu yapıver!”demek başka. nsanı belki kısa bir zaman için aldatır ama çabucak da foyası meydana çıkar. Bir de “Haydi şekerim. Yüreği merhametle. cana yakın kılar. Şevket RADO Eşref Saat (Kısaltılmıştır. şunu yapıver. öyle ise ne duruyoruz. En yapamayacağınız işleri size tatlı dille. Öylesinin sevimli.TATLI D L Mağaza vitrinlerindeki mankenleri bilirsiniz. tatlı dil sizi yatıştırır. “Ne diye yapacak mışım? Mecbur muyum? Başkası yapsın! Hep bize mi yükleniyorlar? Yapmayacağım işte!” dersiniz. kalbinize işlemiştir. 2006: 8) 56 .” Dediklerini düşünün. dilimizi tatlılaştıralım.”Haydi şekerim. ne olur. insan için başlı başına bir kuvvettir. kendi sahibini de dünya güzeli olsa çirkinleştirir. çözemeyeceği düğüm yoktur. cana yakın olmasına imkân yoktur. şunu yap!” demek başkadır. Onlar her ne kadar insan benzeri iseler de sahici insanları güzel yapan.”Kalk şunu yap!” dedikleri zaman. sevgiyle dolu insanın dili de kendiliğinden tatlılaşır. derler. Ama tatlı dil öyle mi ya? Yılanı deliğinden çıkarır. Ama dilleri olmadığı için soğukturlar. çinizden bir kuvvet. Güler bir yüz. nsanın dilinin tatlı olması için gönlünün tatlı.”Şeytan görsün yüzünü!”deyip bucak bucak kaçtığımız insanlar hep o insanlardır. Üstelik acı dilin zararı yalnız karşısındakine değildir.”derler. bir türlü kapanmak nedir bilmez. Çünkü o dil ağzın içinde her dönüşünde can yakar. kalp kırmanın anlamsız olduğunu sezecek kadar olgun bir hayat anlayışına varmalı ki insan. Gerçekten dilin. kalp kırar. Allah bir adama her şeyin tatlısını.) (Gül&Köktürk. “Mademki tatlı dil her kapıyı açan sihirli bir anahtardır. güler yüzle yaptırıverirler. en küçüğünden en büyüğüne kadar tatlı dille. Dilin de tatlısı olmalı. Tatlı dil. sıcak yapan dildir.”diyen bilmem bulunur mu? Çünkü bu. Gönülleri fetheden tatlı dil.”Dil yarası yaraların en derinidir. bütün gücünü gönülden alır. tatlı bir diller tamamlandığı zaman bütün kapılar açılır. içlerinde pek de güzelleri vardır.”Kalk. sevimli görünmeyen. Çünkü tatlı dil suratınıza çarpmamış. Kötü bir adamın dökeceği tatlı dil. dil yarası ruhun en gizli taraflarına doğru boyuna işler. Nice güzel insanlar vardır ki dilleri yüzünden sevilmezler. Ortada hiçbir sebep olmasa bile dayatmanın yollarını ararsınız. hatta soğuk görünen yüzleri bile ısıtır. tilkinin kargaya döktüğü tatlı dil gibidir. Doğru sözdür. Hepsi güler yüzlüdür. Hakiki tatlı dil iyi insanda olur. tatlı olmak şartıyla açamayacağı kapı.

12: "Tatlı Dil" Adlı Söyleşinin Kavram Haritası 57 .Şekil 4.

Bu kullanımın hem öğretmen hem de öğrenci açısından yararlı olacağı düşünülmektedir. kavramlar arasında bağlantı kurarak metnin ana düşüncesini ortaya çıkarmalarını sağlar. Çünkü bulgularda da gördüğümüz gibi Kavram Haritaları. Ayrıca öğrencilerin. 58 . okudukları metinlerdeki kelime. * Herhangi bir metne göre daha az kelime içerir. Günümüzde çok sık kullanılmayan Kavram Haritası Yönteminin. * Öğrencilerin. parçayı ne kadar anladıklarını da gösterir. SONUÇ VE ÖNER LER Kavram Haritası Yönteminin farklı edebi türlerde ve metinlerde kullanılabildiğini bulgular kısmında gördük. * Metnin yapı taşlarını oluşturan kelimelerin ve bunlara yüklenen anlamların daha iyi anlaşılmasını sağlar. * Okumayı kolaylaştırır. * Öğrencinin zihninde oluşabilecek kargaşaları önler. * Metni oluşturan ve öğrencilerin anlamakta güçlük çektiği uzun cümleleri daha derli toplu bir hale getirir.5. Türkçe derslerinde kullanılmasının verimi arttıracağı düşünülmektedir. terim ve kavramlarla bir kavram haritası oluşturmaları. * Edebi metinlerdeki soyut ifadeleri anlaşılır hale getirir. * Öğrencilerin metinleri akıllarında daha uzun süre tutabilmelerini sağlar. Özellikle zor anlaşılan metinlerin (okuma parçalarının) öğretilmesinde bu yöntemin kullanılması önerilir.

Gürlek. Ramazan (2005). Bolu. Gül. Kamil (2002). Kadir & Gülseren. Kavram Ağları ve Kavram Haritalarının Uygulanması. Yüzyıldan Günümüze Türk Eğitiminde Başlıca Düzenleme ve Geliştirme Çabaları ( Genel Özellikler ve Doğrultular). Güçlüer. Konya. Kavram Haritalarının Erişi ve Kalıcılığa Etkisi. stanbul. Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü. 59 .(160). Yüksek Lisans Tezi. zmir. Bilgisayar Destekli Deney Yöntemiyle Kavram Haritası Yönteminin Bazı Bilişsel Süreçler ve Hatırlama Düzeyi Açısından ncelenmesi. Dumanlı. Aksan. Perver (2006). Milli Eğitim Dergisi. Altın. Barut. Yüksek Lisans Tezi. Akyol. Yüksek Lisans Tezi. Yenilenen Orta Öğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi 9. Yüksek Lisans Tezi. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü. Kavram Haritasının Türkçe Öğretiminde Kullanımı. Hayati (2006). Efe (2006). lköğretim 7. Yahya (1999). lköğretim Fen Bilgisi Eğitiminde Kavram Haritaları ile Verilen Bilişsel Desteğin Başarıya Hatırda Tutmaya ve Fen Bilgisi Dersine lişkin Tutuma Etkisi. (144). Sınıf Fen Bilgisi Konularının Kavram Haritaları ile Öğretilmesi. Bazı Bireysel Farklılıkların Kavram Haritası Yapma Başarısına Etkisi. Gerçekcioğlu. Çetin. Muhsin (2006). Ankara. Milli Eğitim Dergisi. Metin & Köktürk. Cumhuriyet Dönemi Eğitim Stratejileri. lköğretim 7. Sınıf Türkçe Ders Kitabı. Ankara: Kök Yayıncılık. Akyüz. Bahattin (2003). Doğan (1995). Sınıf Programının Kavram Haritası Tekniği ile şlenişi. Van.KAYNAKLAR Acat. H. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Fen Bilimler Enstitüsü. Dokuz Eylül Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü. Çatalkaya. Ve 10. 17. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi. Ankara: Yıldırım Yayınları. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları. 168-193. Orta Öğretim Biyoloji (botanik) Öğretiminde Anlam Çözümleme Tabloları. Mehmet (2002). 34. Abant zzet Baysal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Yeni Programa Uygun Türkçe Öğretim Yöntemleri. Her Yönüyle Dil: Ana Çizgileriyle Dilbilim. Yüksek Lisans Tezi. Van. Yüksek Lisans Tezi. Özlem (2006). Doktora Tezi. Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Ömer (2003). Elif (2001).

Milli Eğitim Dergisi. Sınıflar) Öğretim Programı ve Kılavuzu. Eğitimin Önemi Artarak Sürecektir. Saban. Kavram Haritaları Yönteminin Yabancı Dil Öğretiminde Öğrenci Başarısına Etkisi. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. stanbul. (159). brahim (2002). Milli Eğitim Dergisi. Turgut. Kurada. Orta Öğretim Matematik Eğitiminde Kavram Haritalanması Tekniğinin Kullanımı. 7. lköğretim Türkçe Dersi (1-5. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü. Elazığ. stanbul. Doktora Tezi. Ahmet (2000). 8. Ankara: Nobel Yayın Dağıtım. 60 . Bekir (2000). Tolga (2002). Yaman. Karapür. Kenan (2006). Marmara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü. Van. Fahri (2003). Öğrenme Öğretme Süreci: Yeni Teori ve Yaklaşımlar. Ankara: Devlet Kitapları Müdürlüğü. Yüksek Lisans Tezi. Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü. Lise II Tarih Dersinin Öğretiminde Kavram Haritası Kullanımının Öğrenmeye Etkisi. Özbay. (149). Geleceğimizin Teminatı Dilimizdir. Yüksek Lisans Tezi. Milli Eğitim Dergisi. Tümen. (145). lköğretim kinci Kademe Dil Bilgisi Derslerinde Kavram Haritası Tekniğinin Öğrenci Başarısına ve Hatırlamaya Etkisi. Türkçe Özel Öğretim Yöntemleri I. Yüksek Lisans Tezi. Ankara: Devlet Kitapları Müdürlüğü Basımevi. Van’daki Liselerde Olasılık Öğretiminde Görülen Kavram Yanılgıları. MEB (2005-a). Turgut. stanbul. Türkçe Özel Öğretim Yöntemleri II.Kabaca. Murat (2006). Türk Milli Eğitiminin Yenileşmesi ve Öncelikleri. Ankara: Öncü Kitap. N. Özbay. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Murat (2006). Havva (2006). Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü. Taş. Ankara: Öncü Kitap. Sınıflar). lköğretim Türkçe Dersi Öğretim Programı ve Kılavuzu (6. MEB (2005-b). Bekir (2001). Seçil (2006).