T. C.

SELÇUK ÜN VERS TES SOSYAL B L MLER ENST TÜSÜ TÜRKÇE EĞ T M ANA B L M DALI TÜRKÇE ÖĞRETMENL Ğ B L M DALI

KAVRAM HAR TALARI YÖNTEM YLE MET N ÖĞRET M

YÜKSEK L SANS TEZ

Danışman Prof. Dr. Gönül AYAN

Hazırlayan Ayşegül ŞENAY

KONYA 2007

ÖZET
Bu çalışmada, kavram haritası yöntemi kullanılarak farklı yazı türlerinin ve okuma parçalarının (metinlerin) nasıl öğretilebileceği gösterilmeye çalışılmıştır. Çalışmanın giriş bölümünde; dünyadaki teknolojik gelişme ve bilimsel çalışmaların hızlı olduğundan, bu değişme ve gelişmeleri eğitim alanında yapılacak çalışmalarla takip edebileceğimizden, geçmişten günümüze kadar Türk Eğitim Sistemi’nde, anadilimiz Türkçede ve Türkçenin öğretiminde yapılan değişikliklerden bahsedilmiştir. “Kuramsal açıklamalar ve ilgili araştırmalar” bölümünde ise; yapılandırmacı yaklaşıma göre oluşturulmuş yeni Türkçe Öğretim Programından, kavram haritası tekniğinin ortaya çıkmasını sağlayan anlamlı öğrenme kuramından, metin öğretiminde nelere dikkat edilebileceğinden, Türkçe öğretiminde kullanılabilecek yöntem ve tekniklerden, çalışmamızın asıl konusunu teşkil eden kavram haritalarından ve kavram haritalarıyla ilgili yapılan çalışmalardan bahsedilmiştir. Çalışmanın yöntem bölümünde de; araştırmayı yaparken nerelerden ve hangi kaynaklardan faydalanıldığı hakkında bilgi verilmiştir. “Bulgular” ise bu çalışmanın en önemli bölümüdür. Burada, kavram haritası yöntemiyle farklı edebi türler ve bu türlerle ilgili örnek metinlerin görselleştirilmesi sağlanmıştır. Araştırma için seçilen yazı türlerinin “fikir yazısı” olmasına önem verilmiştir. Olay ağırlıklı yazıların kavram haritaları ile sembolleştirilmesine yer verilmemiştir. Yazı türleriyle ilgili örnek metinler de Yıldırım Yayınlarına ait, Talim ve Terbiye Kurulunca ders kitabı olarak okutulmasına karar verilmiş olan “ lköğretim 7. sınıf Türkçe Ders Kitabı”ndan seçilmiştir. Sonuç ve öneriler bölümünde ise bulgular bölümünde çizilen kavram haritaları hakkında yorumlar yapılarak, önerilerde bulunulmuştur.

Anahtar Kelimeler: Kavram, Kavram Haritası, Anlamlı Öğrenme, Türkçe Öğretimi, Metin

I

ABSTRACT
In this study, we tried to show teaching different writing styles and reading (passages) texts with using the method of concept maps. In the introduction of the study, we told of the speediness of technology development and scientific studies at the world; we can follow these studies and developments with the studies of instruction, also we told of difference about our main language Turkish and teaching Turkish in Turkish Instruction System from past to today. In “Theoretical Explanations and Related Studies”, we told of the new Turkish Teaching Program which is organized to the structural approach, meaning teaching theory which has effect about the technique of concept map, taking care of at text teaching, the method and techniques which can be used in teaching Turkish and the main subject of our study, concept maps and the studies about concept maps. In the method of study, we gave some information about the used sources and the area of study. The chapter of “Discoveries” is most important chapter of this study. Here, we tried to show different literary styles with using concept map and example texts related to these styles. We regarded to the choosen writing styles as a ‘writing of thought’. We did not give place to the writings which are about event, so we did not sembolize them with maps of concept. We choosed the sample texts about the writing styles from Yıldırım Publishing House’s “ lköğretim 7. Sınıf Türkçe Ders Kitabı”, which is settled on as a lesson book from Talim ve Terbiye Kurulu. In conclusion and suggestions we commented about concept maps which is drawn at the chapter of discoveries, and we made some suggestions. Key Words: Concept, Concept Map, Expressive learning, Instruction of Turkish, Text.

II

öğretim programlarını yeniden düzenlemiştir. ülkemizde yetersiz olmasıdır. Özellikle son yıllarda. geçmişten günümüze kadar kalitenin arttırılması yönünde birçok çaba sarf edilmektedir. Umarız ki bu araştırma birçok bilimsel çalışmalara ve öğretmenlerimize ışık tutar. nsanoğlunun hayatını sürdürebilmesinin temelinde. Gönül AYAN'a. Araştırma süresince yardımlarını esirgemeyen birçok konuda yol gösteren değerli danışman hocam Prof. MEB'in yapılandırmacı yaklaşım ve bilişsel eğitim stratejilerini benimseyerek hazırladığı yeni Türkçe ders kitaplarında. modern bir öğretim yöntemi olan "Kavram Haritası" tanımına çokça rastlanılmaktadır. Ama Türkçe öğretmenlerimizin büyük bir çoğunluğunun da kavram haritaları hakkındaki bilgileri yok denecek kadar azdır. Ahmet SABAN'a ve maddi manevi desteğini benden hiçbir zaman esirgemeyen aileme teşekkürlerimi bir borç bilirim.ÖN SÖZ Bilimsel çalışmalar ve teknolojik gelişmeler insanların birbirlerine olan tutumlarını değiştirir. KONYA – 2007 Ayşegül ŞENAY III . Dr. Türkçe öğretmenlerimizin hem metinlerin hem de dil bilgisi kavramlarının öğretiminde sürekli geleneksel metotları kullanmalarına sebep olur. MEB yapılandırmacı yaklaşımı temel alarak. şte bu yüzden eğitim ve öğretimde kalitenin arttırılması çok önemlidir. eğitim ve öğretim sayesinde kazanılmış bilgi. gelişmeleri takip etmeyen uluslara hakim olurlar. deneyim ve davranışlar vardır. Ama bütün bu yenilikler geleneksel öğretim metotlarının önüne geçememiştir. Dr. Ülkemizde bazı olumsuzluklara rağmen. Eğitim ve öğretim. şte bu olumsuzluk. kavram haritaları konusunda araştırma yapmam için beni teşvik eden hocam Doç. bu teknolojik değişme ve gelişmeleri takip eden iki büyük ve önemli araçlardır. Bunun sebebi de öğretmenlere yeni ve modern öğretim metotları hakkında yeterince bilgi verilmemesi ve bu yeni yaklaşımlara yönelik çalışmaların. Önemli değişiklikleri yakından takip eden uluslar kendilerini yenilerler ve yeniliklere açık olmayan.

...................................................10....... KURAMSAL AÇIKLAMALAR VE LG L ARAŞTIRMALAR .......... 8 2....... 10 2.....................................4.3................................. Ausubel'in Anlamlı Öğrenme Kuramı..........................................................12................4..... 19 IV ........................ Tümevarım ve Tümdengelim Yöntemleri .............. 14 2................................................. Problem Çözme Yöntemi...........4........... G R Ş............ Türkçe Öğretiminde Kullanılan Yöntem ve Teknikler ............................ Araştırmanın Önemi ..............4.........................................................6..................................................................3...........................................................2.......8......... Problem Durumu ........7............ Örnek Olay ncelemesi ................... 14 2......................................................4.................................................................. II ÖN SÖZ...4.............................. 11 2....2................... 16 2.................4................... Metin Öğretiminde Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar......4......................... Küme Çalışması Yöntemi ..................4.................... 11 2....................................................................2.................................................Ç NDEK LER ÖZET................................................ 17 2.......................................................................... Dramatizasyon (Oyunlaştırma) Yöntemi.....4.........................................1... 19 2... 7 2...5........................13..........4..................................................................................................... Soru-Cevap Yöntemi ............................................................. Araştırmanın Amacı ........................................................ Gözlem Tekniği................................................. 18 2.......................................... 14 2..................3........ VI 1........................4........................................ Tartışma Yöntemi........... Gösteri Tekniği........... 15 2.....................9..........4.................................. 17 2....................................... 16 2........................................................1............ 7 1........................ IV ŞEK LLER L STES .......................................................... Proje Tekniği ....................1............................ Türkçe Dersi Yeni Öğretim Programları ....................................... Bilişsel Strateji .......................................................... III Ç NDEK LER .................................................... 6 1...................................... Anlatım Yöntemi .................... 19 2......................4.................. 8 2.............. 5 1...........I ABSTRACT ..11........................................ Beyin Fırtınası .......1...... 1 1... Çözümleme ve Birleşim Yöntemleri ................ Tanımlar ....................................................................................................2..................................... 16 2.................4..... 18 2..........4.........................................

.....................................................................................5................................................................4.. Araştırmanın Örneklemi .. Kavram Haritasının Ögeleri ve Çizimi ......6............1...3....... 40 5...............3........................................................ 24 2...............................................2............................. Kavram Haritası Nedir? ..........................4....................................... Kavram Nedir? ..................................................... 39 4...................................... SONUÇ VE ÖNER LER ..................................... Kavram Haritaları Niçin Kullanılır?....... 39 3.............................. 25 2.................. 40 4............................................... Araştırmanın Modeli ............................. 28 3...5................................2..5............................................................... Kavram Haritalarının Farklı Yerlerde Kullanılması................................................2....... Kavram Haritalarının Farklı Edebi Türlerde ve Metinlerde Kullanılması .......... 26 2........ 27 2.............. 39 3..... 39 3................ 20 2... Veri Toplama Yöntemi............. 58 KAYNAKLAR ... 59 V ................................. Kavram Haritalarının Faydaları ...........................................5........................... Kavram Haritası Yöntemi.....5......... YÖNTEM ... 20 2..........5................................1...................................................... BULGULAR........... lgili Araştırmalar................. 39 3........................................... Verilerin Analizi.........................1.........................5................................................................. 21 2....................................5..6..........................................................................................

ŞEK LLER L STES

Şekil 4.1: Biyografi Türünün Kavram Haritası ............................................................ 40 Şekil 4.2: "Nasrettin Hoca" Adlı Biyografinin Kavram Haritası................................... 42 Şekil 4.3: Fıkra Türünün Kavram Haritası................................................................... 43 Şekil 4.4: "Kendini Tanı, Mutlu Ol" Adlı Fıkranın Kavram Haritası............................ 45 Şekil 4.5: Deneme Türünün Kavram Haritası .............................................................. 46 Şekil 4.6: "Doğruluk Kaygısı" Adlı Denemenin Kavram Haritası ................................ 48 Şekil 4.7: Makale Türünün Kavram Haritası ............................................................... 49 Şekil 4.8: "Şen Olunuz" Adlı Makalenin Kavram Haritası........................................... 51 Şekil 4.9: Eleştiri( Tenkit) Türünün Kavram Haritası .................................................. 52 Şekil 4.10: "Orhan Kemal'in Öyküleri" Adlı Eleştirinin Kavram Haritası .................... 54 Şekil 4.11: Sohbet(Söyleşi) Türünün Kavram Haritası................................................. 55 Şekil 4.12: "Tatlı Dil" Adlı Söyleşinin Kavram Haritası .............................................. 57

VI

1. G R Ş
Sürekli bir değişim ve gelişim sürecinde olan dünyamız karmaşık ve dinamik bir yapıya sahiptir. Bu karmaşık yapı içindeki canlı cansız tüm varlıklar dünyada tutunabilmek ve var olmalarını devam ettirebilmek için değişmeye ve gelişmeye mahkûmdurlar. Hızla yol alan teknolojinin yanında insanoğlunun da kendini yenilemesi gerekir. Yenilikleri takip etmeyip, çağdaşlaşma yolunda ilerlemeyen devlet ve milletler ya yok olacaklar ya da başka millet ve devletlerin boyunduruğu altında ezileceklerdir. “Tarihi tecrübeler göstermiştir ki, tarihte eğitimli insan gücüne sahip bireylerden meydana gelen toplumlar başarılı olmuş, tespit ettikleri ve ürettikleri politikalar doğrultusunda, siyasette, sanatta, kültürde ve teknolojide yaşadıkları çağın en ileri toplumları olarak tarihe geçmişlerdir.” (Turgut, 2001). “Eğitim, bir toplumun kimlik kazanması ve varlığını devam ettirip güçlendirilmesinde en önemli unsur olarak değerlendirilmektedir.” (Taş, 2003). Değişme ve gelişmenin ilk şartı eğitimden geçer. Eğitim ve öğretim; insanların içinde hapsoldukları tabuları yıkar. Alışkanlıklarından vazgeçemeyen toplumlar, nesiller; eğitim orduları sayesinde yenileşmekle yüz yüze gelmekten korkmazlar. “Rekabete dayalı yeni dünya düzeninde eğitime en fazla yatırım yapan ve eğitilmiş insan gücüne sahip ülkeler avantaj sağlayacaktır” (Turgut, 2000). “Eğitimden beklenen ikinci husus ise, fertlerin birlik duygusunu pekiştirecek, toplum ahengini sağlayacak, ortak değerlere yöneltecek zihniyetin kazandırılmasıdır.” (Taş, 2003). Teknolojinin hızla geliştiği yerde eğitimle öğretimin plan ve programları yerinde sayarsa nesillerimizi medeniyet basamaklarından zirveye taşımamız güçleşir. Bu yüzden okuma, yazma, konuşma ve dinleme becerilerimizi edinmedeki alışkanlıklarımız, öğretmenlerimizin derslerde kullandıkları plan ve programlar, yöntem ve teknikler, araç gereçler, ölçme değerlendirme teknikleri kısacası eğitim öğretime dair her şey teknolojinin gelişme hızı ve niteliğiyle aynı doğrultuda yol almalıdır. Öğretmenlerimizin de yapılacak olan bu yeniliklere göre yetişmesi ve yetiştirmesi lazımdır. Ülkemizde geçmişten günümüze eğitim alanında birçok değişiklik yapılmıştır. Özellikle Osmanlı Döneminden günümüze kadar birçok düzenlemeler yapılmıştır. Osmanlı Devleti’nde eğitime medrese sistemiyle başlanmıştır. Ama

1

cumhuriyetimizin kuruluşuyla birlikte medreseler önemini kaybetmiştir. 1824 yılında ilk kez ilköğretim zorunluluğu getirilmiştir. Tanzimat Döneminde örgün eğitimi ilk kez geniş ölçüde ele alan yasal belge hazırlanmıştır. Hatta “Türk eğitim tarihinde eğitimde düzenleme ve geliştirmeye, en kapsamlı biçimde ilk kez Maarif-i Umumiye Nizamnamesi ile gidilmiştir.” (Akyüz, 1999). Tanzimat döneminde halk eğitimine de önem verilmiş, öğretmen yetiştiren okullar açılmıştır. Meşrutiyet Döneminde ise okul öncesi eğitime büyük önem verilmiş ve kızlar için ilk kez yüksek öğretim kurumu açılmıştır. “Meşrutiyet Döneminin, kısa bir dönem olmasına rağmen, özellikle ortaya atılan fikirler bakımından çok verimli ve yenilikçi bir dönem olduğu görülür. Bu dönem, esas olarak, Cumhuriyet Dönemi eğitimindeki düzenleme ve geliştirmelerin bir çeşit laboratuarını teşkil etmiştir.” (Akyüz, 1999). Cumhuriyet Döneminde ise Milli Eğitim Sisteminde pek çok düzenlemeler yapılmış; eğitimin geliştirilmesinde büyük atılımlar gerçekleştirilmiştir. Eğitim laikleştirilmiş ve demokratikleştirilmiştir. Bütün eğitim programları ve stratejileri Atatürk ilkelerine bağlı bir şekilde oluşturulmuştur. “Oluşturulan politika ve stratejiler ışığında çağımızın seçkin, saygın ve katılımcı birer ortağı olacak bireyleri yetiştirebilmek için; eğitimin tüm alanlarındaki gelişmeleri takip etmek ve uluslar arası standartları yakalamış olmak bir gerekliliktir.” (Çetin ve Gülseren, 2003). Cumhuriyet Döneminde eğitim alanında yapılan önemli değişiklikleri şu şekilde sıralayabiliriz: • 1924 Tevhid-i Tedrisat Kanunu • 1926 Maarif Teşkilatı hakkında kanun • 1928 Latin Harflerinin kabulü • 1931 Türk Tarih Kurumunun kurulması • 1932 Türk Dil Kurumunun kurulması • 1940 Köy Enstitüleri Yasası • 1973 Milli Eğitim Temel Kanunu • 1997 Sekiz Yıllık Kesintisiz lköğretim Kanunu 1990 yılından sonra yürütülen önemli projeler ise şunlardır: Milli Eğitimi Geliştirme Projesi, Temel Eğitim Programı, Toplam Kalite Yönetimi Projesi

2

sarma. gelenekleri. haremağası. hamburger. teknik ve siyasi alanlardaki ve eğitim öğretim alanlarındaki değişimlerden ötürü de sürekli bir değişim ve gelişim içindedirler. yalnızca dilbilim incelemeleriyle. bu dilin söz varlığının. “Bir ulusun yaşayış biçimi. iktisadi koşulların etkisine. höşmerim. kültürel.” (Aksan. teknik ve sanata katkıları o toplumun diline yansır. medrese. yaşam felsefesi. bilim. öşür. hizmette kalitenin artırılmasına kadar birçok alanda benimsediği ve yürüttüğü projelerle diğer kamu kurum ve kuruluşlarına örnek olacak uygulamalar içindedir. dünya görüşü. Örneğin. poğaça…” gibi kelimeler Türk toplumunun mutfak kültürüne ait kelimelerdir. 1995: 64). tophane…” gibi kelimeler önemli kültürel.” (Aksan. “Karı” kelimesi eskiden hem erkek hem de kadın ihtiyarlar için kullanılmış. krema. Bunun yanı sıra farklı milletlere ait olan “pizza. dilde yaşam biçiminin. ticari ve bilimsel değişikliklerden dolayı bugün kullanılmamaktadırlar. Örneğin. gelenekleri. çeşitli nitelikleri ve hatta tarih boyunca bu toplumda meydana gelen çeşitli olaylar üzerinde hiçbir bilgimiz olmasa. “eğlenmek” kelimesi günümüzde “hoşça vakit geçirmek” anlamında kullanılırken Eski Türkçede “durmak” anlamında kullanılmıştır. suşi…” gibi kelimeler de benimsenmiş ve dilimizi etkilemiştir. 2003). yaşayışı. sözcüklerin anlamlarının değişmesinde toplumdaki değişikliklerin önemine eğilmişlerdir. 1995: 65). “Bir toplumun pek çok özellikleri. sonra anlam daralmasına uğrayıp sadece kadınlar için kullanılmıştır. toplumsal yapının oluşturduğu değişik katmanların bileşimi olarak görmüşler. börek…” gibi kelimeleri alıp kullanmaktadırlar. bilimsel. 1995: 13).“MEB özellikle son yıllarda insan kaynakları yönetiminden.” (Çetin ve Gülseren. yabancı uluslar da bizden “kebap. Örneğin. inançları. Aslında sadece Türkçe değil dünyadaki bütün büyük diller birbirleriyle etkileşim içinde oldukları için sürekli bir değişim ve gelişim içindedirler. enderun. ayran. Bu durumun aksine. “Ünlü Fransız dil bilimcisi Antoine Meıllet ve onun görüşünü paylaşan bilginler dili. inançları. “imambayıldı. Bugün ise anlam genişlemesine uğrayıp eş anlamında 3 . Bu zamana kadar yapılan bütün bu değişiklikler Anadil Türkçenin de değişikliğe uğramasına neden olmuştur. Osmanlı Devleti zamanında kullanılan “sekban-ı cedit.bazı sözcükler kullanılmamakta bazılarının da toplumsal değişikliklerden ötürü sadece anlamları değişmektedir. söz hazinesinin derinliğine inerek bütün bu konularda çok değerli bilgiler ve güvenilir ipuçları edinebiliriz.” (Aksan. yoğurt. dünya görüşü. Bizim toplumumuzda da –yukarıda verdiğimiz örneklerde de görüldüğü gibi. Diller.

fena. sürekli taze ve canlı kalmalıdır. lk Türkçe Öğretim Programı 1924 yılında yayınlanmıştır. Programlar. 1995: 13). 1 Kasım 1928 tarihinde Latin Alfabesinin kabulüyle Türkçe programı da yeniden düzenlenmiştir. kültür ve medeniyetin gelişiminden insanların günlük hayatındaki problemlerinin çözümüne kadar her alanda önemli fonksiyonlara sahip bir iletişim aracıdır. Bütün bu değişim ve gelişim süreçleri içerisinde dil değişmez ve gelişmezse. araçlarını.da kullanılmaktadır. 1926 lk Mektep Türkçe Müfredat Programında anlama ve anlatım becerilerinin. yapılan yenilikler ve geçmişteki olaylar nesillere aktarılamaz.” (Aksan. Yabız> yavuz kelimesi eskiden “kötü. eğitim ve öğretimin içeriğini. gramer öğretimi… gibi konular Arap harflerine göre düzenlenmiştir. amaçlarını ve nasıl düzenleneceğini kapsayan bir bütündür. 1982 Anayasası ile birçok değişiklikler yapılmıştır. kelime öğretimi. Bugünkü Türkçe eğitim ve öğretimiyle ilgili kanun ve yönetmeliklerin temelinde de 1982 Anayasası vardır. toplumsal değişmelerini bugün aydınlatabiliriz. edebi zevk uyandırma. “Dil. Tabii bütün bu değişiklikler Türkçe öğretimi programlarına da yansımıştır. “Bir toplumun bir evresiyle ilgili metinleri ele alarak o ulusun o evredeki kültürünü. Okuma. 4 . 2006: 13). kahraman” anlamında kullanılmaya başlamıştır.” (Özbay. Fakat eski programın “tahrir. ezber çalışmaları. “Program. Örneğin. düşman” anlamında kullanılırken 15. Türkçe programları da günümüz gelişmelerini takip ederek kendini yenilemeli. Gerek eğitim öğretim alanında gerekse Türkçede meydana gelen değişiklikler Türkçe öğretiminin de bazı değişikliklere uğramasına neden olmuştur. 1924 Lise Birinci Devre Müfredat Programında “kıraat” derslerinde ilk sınıflardaki öğrencilerin basit konulu küçük hikâye. 2006: 2). eğitimin istenilen hedefe ulaşmasında ön koşuldur. yiğit. stanbul Türkçesini yaygınlaştırma gibi hedefler görülmektedir. ikinci kademe için de ortaokul ifadeleri kullanılmıştır. kelime hazinesinin geliştirilmesi. yüzyıldan sonra anlam iyileşmesine uğrayıp “iyi. fıkra… gibi türlerle farklı konuları daha sonraki sınıflarda da uzun makaleleri anlayabilecekleri vurgulanmıştır. kıraat ve gramer” bölümleri değiştirilmemiştir. Günümüzde ise ilkokul ve ortaokul (yani birinci ve ikinci kademeler) birleştirilerek zorunlu temel eğitimin süresi sekiz yıla çıkarılmıştır.” (Özbay. Cumhuriyet’in ilanından bu yana birinci kademe için ilkokul.

” (Özbay. inceleyerek yazmanın hatta örnek okumalardan hareket edersek dinleme eğitiminin dahi ana malzemesi ders kitaplarıdır. dil bilincinin öğrencilere kazandırılabileceği söylenmiştir.” (Özbay. Çünkü okumanın. konuşma ve yazmanın üzerinde daha çok yoğunlaşmıştır. 2006: 169). milli duyguların. lköğretim birinci kademede 2005. 1. 1949 Ortaokul Türkçe Programında.1936 lkokul Türkçe Programında yan fikirleri kavratma. 2004 ve 2005 lköğretim Türkçe Dersi Öğretim Programları her türlü etkinlikte öğrenciyi merkeze alan ve “yapılandırmacı yaklaşımın” benimsendiği programlardır. sınıfında da 2006 yılından itibaren uygulanmaya başlamıştır. dilbilgisi ve Atatürkçülük konularına da önem verilmiştir. 1981 Temel Eğitim Okulları Türkçe Eğitim Programı önceki Türkçe programlarına göre daha detaylı ve planlıdır. ilköğretim ikinci kademenin 6. 5 . dolayısıyla kitaplara htiyaç duyulmaktadır. Bu ürünler de en geniş ölçüde kitapta bulunur. Ama hiçbir zaman bu değişiklik ve yenilikler metinlere ve metinlerin öğretimine verilen önemi değiştirmemiştir. 2006: 170).1. dört temel dil becerisi üzerinde durulmuştur. Bilakis Türkçe öğretiminde en çok kullanılan araç-gereç olarak metinler her zaman yerini ve önemini korumuştur. Bu bilgi doğru olmakla beraber Türkçe öğretimi için yetersizdir. Metinlerden hareket ederek okuma alışkanlığının. “Türkçe öğretimi büyük ölçüde kitaplara dolayısıyla da metinlere dayalıdır. gazete okuma alışkanlığı kazandırma gibi çalışmalara da yer verilmiştir. Bu sebepledir ki eğitim teknolojisinin kullanılmasında da metne. Araştırmalar bütün duyu organlarına hitap eden araç-gereçlerin eğitim ortamlarında çok büyük öneme sahip olduğunu gösterir. Problem Durumu Giriş bölümünde görüldüğü gibi gerek birinci kademe gerekse ikinci kademe Türkçe Öğretim Programları sürekli değişmiş ve yenilenmiştir. Dört temel dil becerisi olan dinleme. Çünkü Türkçe öğretiminde en çok kullanılan araç-gereçler yazılı olanları yani metinlerdir. Bu programda metin çalışmaları. farklı esrelerle bol çalışma yaptırma. okuma. “Türkçe öğretimi ulusumuzun ve bütün insanlığın duygu ve düşünce ürünlerine dayalı olarak yürütülür.

onlarda var olan düşünceleri öğrencilere en iyi şekilde aktarmakta önemlidir. “Kitaplarda bulunan metinler vasıtasıyla öğrencilerin. Bu araştırmada da “Türkçe derslerinde metinlerin öğretiminde kavram haritası tekniğinin kullanılıp kullanılamayacağı” araştırılmıştır.” (Özbay. öğretmenlerin metinlere uygun öğretim yöntem ve teknikleri bilmemesinden ve kullanamamasından kaynaklanır. bütün yenilikleri takip edebilme fırsatı bulurlar. deneme. Kavram Haritaları. başvurma kitapları ve hikâye. 2006: 171). şte bu çalışma ilköğretim ikinci kademe Türkçe derslerinde okutulan metinlerin öğretimiyle ilgili kavram yanılgılarının giderilmesine yönelik bir çalışmadır. Millet ve vatan sevgisini. hatalı kavramların oluşmasını önlemede ve öğrencinin zihnine önceden yerleşmiş kavram yanılgılarının giderilmesinde etkili bir yöntemdir. Öğrencilerin kendi kültürleriyle ve evrensel kültürle karşılaşmaları da kitaplardaki metinler sayesinde gerçekleşir. 1. makale. öykü gibi hem olay ağırlıklı yazılar hem de fikir yazıları çocukların ufkunu genişletir. Araştırmanın Amacı Türkçe derslerinde metinlerin öğretilmesi sırasında kavram yanılgılarının oluşmasındaki sebep. Bu yanılgıları önlemek ve öğrencilerin derse aktif bir biçimde katılmalarını sağlamak için anlamlı öğrenmeyi sağlayan yeni öğretim metotları kullanılmalıdır. öğrencilerin zihinsel becerilerini kullanmalarını sağlayan kavram haritası tekniğini hem Türk Eğitim Sistemine tanıtmak hem de metinlerin öğretilmesinde kullanılabileceğini göstermek amacıyla da yapılmıştır. Öğrencinin zihninde.3. Kitaplar ve kitaplardaki metinler bu kadar önemli ise. Araştırmanın Önemi Gelişmiş ülkelerde uzun süredir kullanılmakta olan yeni öğretim metotları ülkemizde daha yeni kullanılmaya başlamıştır. Hayal gücü gelişmiş çocuğun anlatım gücü de gelişir. metindeki düşünce ve kavramlarla ilgili bir yanılgı meydana gelirse bunu telafi etmek çok zor olur.Ders kitaplarının haricinde. Araştırma. güzelliklerini görmeleri. kurallarını öğrenmeleri ve Türk dilini en güzel şekilde kullanmaları sağlanır. Ayrıca öğrenciler okudukları kitaplar sayesinde hızla gelişen ve değişen dünyanın gerisinde kalmaz. roman. Türkçenin inceliklerini. tiyatro. hayal güçlerinin gelişmesini sağlar. Bu yüzden öğretmen ve öğrencilerimizin 6 . 1.2. milli kültürümüzü nesillere en iyi şekilde aktaranlar da yine kitaplardır.

teknik. hem Türkçe öğretmenlerine hem de öğrencilerimize bir faydası olacağı düşünüldüğü için bu çalışma önemlidir. 7 . Tanımlar Anlamlı Öğrenme: “Gerçekleşen her yeni öğrenmenin önceden öğretilmiş bilgilerle anlamlı bir şekilde bütünleşmesiyle oluşan öğrenmedir” (Kabaca. ders araçları. 2002: 7). 2006: 15). Metin: “Bir kitabın içindeki kısımlardan ya da başlı başına tek bir konu.4. 2006: 203). ölçme ve değerlendirme gibi unsurları kapsayan bir bütündür” (Özbay. konular. eğitim ortamları. 1. makale veya birkaç paragraftan oluşan ve bir ana fikre sahip olan yazılardır” (Akyol. şte bu araştırmanın. Öğretim Programı: “Eğitim programında gösterilen kazanımların gerçekleşebilmesi için gerekli olan öğretmen. Kavram Haritası: Bir ana kavram ile bu ana kavrama bağlı olan diğer alt kavramların arasında bağlantıların kurulduğu ve birbirleriyle iletişimlerinin gösterildiği grafiksel yapılardır.bu yeni metotlar hakkındaki bilgileri yok denecek kadar azdır. yöntem. fiziki imkanlar.

üreten ve geleceğine yön veren bireylerden oluşan yorumlayan. iş birliği yapan. 2005-a: 14). Bilimsel düşünen. ilköğretim birinci kademede 2005. sınıflama. Kendini ifade eden. eleştirme. KURAMSAL AÇIKLAMALAR VE LG L ARAŞTIRMALAR 2.2. Programın yaklaşımı ise şu şekildedir: “Türkçe Dersi Öğretim Programı’nda yapılandırıcı yaklaşım merkeze alınmakla birlikte. Haklarını ve sorumluluklarını bilen. ilköğretim ikinci kademenin 6.1. • • • bir toplum meydana getirmektir. çevresiyle uyumlu. 3) Zihinsel gelişimlerine uygun olarak anlama. konuşma. eleştiren. iletişim kuran. inceleyen. araştıran. etkili iletişim kurmasını sağlamaktır. anlayan. doğru ve etkili kullanmalarını sağlamak. Bu yaklaşımlara göre amaç. temel beceriler ve öğrenme alanlarından oluşmaktadır. 2) Türkçeyi sevmelerini. gelişim düzeyini dikkate almak. girişimci ve sorun çözen. 2005-a: 16-17): 1) Dinleme. Türkçe Dersi Yeni Öğretim Programları Giriş bölümünde Türkçe Öğretim Programları’nın. Bilgi teknolojilerini kullanan. Okumaktan ve öğrenmekten zevk alan. okuma. görsel okuma ve görsel sunu becerilerini geliştirmek. sıralama. tahmin etme. şartlandırmaya duyarlı. ilişki kurma. genel amaçlar. sınıfında da 2006 yılından itibaren uygulanmaya başladığını söylemiştik. 8 . sorgulayan. Programın yapısı. sorgulama. Şimdi bu yeni programların bazı kısımlarını yakından inceleyelim: Türkçe dersi öğretim programının vizyonu şu şekildedir: • • • Türkçe’yi doğru ve etkili kullanan.” (MEB. yazma. analiz-sentez yapma ve değerlendirme gibi zihinsel becerilerini geliştirmek. Birinci kademe öğrencilerinin kazanmaları gereken temel beceriler şu şekilde açıklanmaktadır (MEB. çoklu zekâ ve öğrenci merkezli öğrenme gibi çeşitli eğitim yaklaşımlarından da yararlanılmıştır. öğrencinin öğrenme sürecinde ön bilgilerini harekete geçirmek. Önemli olan öğrencinin derse katılımını ve öğretmenin öğrenciye yön gösteren bir rehber olmasını sağlamaktır.

Program bu yönüyle. okuma. her sınıf için ayrı ayrı düzenlenen bu öğrenme alanları ve Atatürkçülük konularıyla ilgili etkinlik. keşfetme. düşünce ve hayallerini anlatan. eleştirel ve yaratıcı düşünen. okuma. 9) Kitle iletişim araçlarıyla verilen mesajları sorgulama becerilerini geliştirmek. yazma. tarihi. izlediklerini ve okuduklarını anlayan. yapıcı. 6) Bilgiyi araştırma. güzel ve etkili kullanmaları hedeflenmektedir. problem çözme ve girişimcilik gibi temel becerilerini geliştirmek. 12) Yazılı ve sözlü ürünlerle Türk ve dünya kültürünü tanımalarını sağlamak. milli duygu ve düşüncelerini güçlendirmek. girişimci. dil sevgisi ve bilinci kazanarak öğrenme sürecinde daha verimli olacak. kendinden önceki programlardan farklıdır. çevresiyle uyumlu. iletişim kurma. 9 . 11) Milli. 13) Okuma ve yazma sevgisi ile alışkanlığını kazanmalarını sağlamaktır. 5) Bilimsel. eleştirel ve yaratıcı düşünme. manevi. durum ve bilgileri kendi birikimlerinden hareketle araştırma. konuşma. duygu. 7) Bilgiye ulaşma. sosyal. kendini ifade etme. eleştirme ve yorumlamayı alışkanlık haline getiren. yorumlama ve zihninde yapılandırma becerilerini geliştirmek. ekonomik ve politik yönlerden gelişmelerini sağlamak. sosyal. Türkçe Dersi Öğretim Programı’yla dinlediklerini. ahlaki. iş birliği yapma. metinler arası anlam kurma ve öğrenme becerilerini geliştirmek. kazanım tabloları ve açıklamalar yer almaktadır. dilimizin imkân ve zenginliklerinin farkına vararak Türkçeyi doğru. olay. görsel okuma ve görsel sunudur. kendilerini hayata ve geleceğe hazırlayacak birikimi edineceklerdir. bilgiyi kullanma ve üretme becerilerini geliştirmek. konuşma. dinleme. yazma becerilerini geliştirmeleri.4) Metinler arası düşünme becerilerini geliştirerek söz varlığını zenginleştirmek. kültürel. 8) Bilgi teknolojilerini kullanarak okuma. Programın yapısında yer alan öğrenme alanları ise. kültürel. Böylece öğrenciler. estetik ve sanatsal değerlere önem vermelerini sağlamak. lköğretim ikinci kademe için hazırlanan öğretim programında ise temel yaklaşım şu şekilde açıklanmıştır: “Türkçe Dersi Öğretim Programı’nda öğrencilerin kazanımlar ve etkinlikler yoluyla dinleme/izleme. sorgulama. 10) Kişisel. lköğretim birinci kademe için hazırlanan Türkçe Programı’nda "ilkokuma yazma" adı altında önemli bir bölüm yer almaktadır. sorumluluk üstlenen. Yeni programda. işleniş örnekleri. Bu bölümde özellikle "ses temelli cümle yöntemi" ve "bitişik eğik yazı" üzerinde durulmuştur.

öğrencilerin derse olan tutumlarını olumsuz yönde etkilemekte ve onları ezberciliğe sevk etmekteydi. Zihinsel canlandırma. öğrenci ise pasif konumdaydı. mecaz. hatırlatıcı ve kavram haritalama gibi önemli stratejiler. Kazanım. etkinlik örnekleri ve açıklamalar birinci kademede her sınıf için ayrı ayrı düzenlenmiş olmasına rağmen ikinci kademe programında bütün sınıflar için ortak olarak düzenlenmiştir. daha uzun süreli ve anlamlı öğrenmeyi gerçekleştirmek için bu olumsuz duruma müdahale ederek yeni arayışlara yönelmişlerdir. Ayrıca Atatürkçülük bütün sınıflarda zorunlu tema olarak yer almıştır. motivasyonun sürekli olarak desteklenmesi gerekir. Türkçe Dersi Öğretim Programı’nda yaklaşım olarak. sahneleme. Bilişsel Strateji Yukarıda bahsettiğimiz yeni programda görüldüğü gibi bütün etkinliklerde öğrenci merkeze alınmış. 2. 2005-b: 3) lköğretim ikinci kademe için hazırlanan öğrenme alanları ise birinci kademeninkinden farklıdır. etkili iletişim kurması. Bu yeni. öğrenme sürecinde öğrencinin birikim ve deneylerinden hareketle sorunlara çözümler üretmesini. Bu pasif dinleyicilik. öğrendiklerini aşamalı bir biçimde inşa etmesidir. grup çalışmalarına katılması. Eski programlarda durum tam tersiydi. öğrenmeöğretme etkinliklerinde öğrencinin gelişim düzeyinin dikkate alınmasını. sınıflama. Öğretmen aktif. öğrencinin derse etkin olarak katılmasının sağlanması. Türkçe öğretiminin daha verimli olabilmesi için. öğrencinin öğretmen rehberliğinde.estetik zevk kazanmış ve milli değerlere duyarlı bireyler yetiştirilmesi amaçlanmıştır.2. modern eğitim anlayışlarının yanında klasik eğitim anlayışına da devam edilmiştir. öğretmen kılavuz kitabı. Ausubel'de bu yeni arayışlara yönelen ve bilişsel stratejiyi savunanlardan biridir. ileri düzenleyici. dolayısıyla değerlendirmede öğretim sürecindeki gelişimin de önemli olduğu benimsenmiştir. kinci kademe Türkçe Programı’nda "görsel okuma ve görsel sunu" yerine "dil bilgisi" öğrenme alanı görülmektedir. öğretmen ise sadece öğrenciye yön gösteren rehber olmuştur. Tezimizin asıl konusu olan kavram haritaları yöntemini daha iyi anlayabilmek için Ausubel'in anlamlı öğrenme kuramını inceleyelim. ders kitabı ve öğrenci çalışma kitabı olarak üç ayrı kitapla yürütüldüğü de görülmektedir. çerçeveleme. bu yeni arayışlar sayesinde gündeme gelmiştir. Bu yaklaşımın temel hedefi. Türkçe Programları öğretim etkinliklerinin.” (MEB. Bilişsel stratejiyi savunanlar. 10 .

eğitim ve öğretimin kalitesinin arttırılmasıdır. öğrenci kendi bulduğu kavramları daha önceki sahip olduğu kavramlarla anlamlı bir şekilde ilişkilendirerek öğrenir. Ausubel'in bu kuramından yola çıkarak ve yeni kavramların mevcut kavramlarla nasıl ilişkilendirilebileceğini düşünerek kavram haritalarını oluşturmuştur. 11 . öğrenme daha sağlıklı bir şekilde gerçekleşir. Ausubel'e göre ezbere öğrenme ve anlamlı öğrenme olmak üzere iki tür öğrenme vardır. Buluş yoluyla ezbere öğrenmede. önceki bilgi ve kavramların yeni bilgi ve kavramlarla ilişkilendirilmesi. Dikkat edilirse. Buluş (araştırma) yoluyla anlamlı öğrenmede. Dikkat edilmesi gereken diğer önemli bir husus da öğrencinin gelişim düzeyini dikkate almaktır. Türkçe derslerinde kaliteyi daha fazla arttırmak sadece öğrenciyi aktif hale getirip derse daha iyi adapte olmalarını sağlamakla yeterli olmaz. 2.2. Sunuş yoluyla ezbere öğrenmede ise. Novak. * Klasik eğitim anlayışlarının yanında yeni ve modern eğitim anlayışlarının gündeme geldiğinden. Bütün bu yeniliklerin yapılmasındaki amaç. Ama yeni bilgilerin öncekilerle ilişkilendirilmesi yöntemi bilgiyi kalıcı kılar. aktif kılan ve öğrencinin ön bilgilerini harekete geçirip yeni bilgilerle ilişkilendirmesini sağlayan anlamlı öğrenme kuramından bahsedilmiştir. öğrenci öğretmenin sunduğu kavramları belleğine işler. Metin Öğretiminde Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar Yukarıda. Ausubel bu iki öğrenmeyi de buluş yoluyla ve sunuş yoluyla öğrenme olmak üzere iki farklı açıdan ele almıştır. kısa sürede unutulur. * Bilişsel stratejiden * Öğrenciyi merkeze alıp.2. öğrenci kavramları kendi bularak belleğine işler. öğretmenin sunduğu kavramları daha önceki sahip olduğu kavramlarla anlamlı bir şekilde ilişkilendirerek öğrenir. ezbere öğrenme ve anlamlı öğrenme arasındaki önemli bir farktır. * Türkçe dersinin yeni öğretim programından. Ezber yoluyla öğrenilen bilgiler kalıcı değildir.1. Ausubel’in Anlamlı Öğrenme Kuramı Bilişsel stratejiye dayalı bir şekilde geliştirilen bir kuramdır.3. Sunuş yoluyla anlamlı öğrenmede ise.

kalıcı davranış değişikliği meydana getiremez. Öğrenci seviyesine uygun olarak seçilen konu ve metinler yine öğrencinin gelişim aşamaları dikkate alınarak verilmelidir. “Öğrencinin gelişim aşamalarının dikkate alınmadan yapıldığı eğitim öğretim faaliyetleri.” (Özbay. bir sağlık raporu. Derslerde anlatılacak konunun ya da kitaplardaki metinlerin öğrenci seviyesine uygun olması gerekir. Zaten Türkçe derslerinde de yazılı bir metni anlatmaya büyük özen gösterilmektedir. “Günlük yaşamın her evresinde insanlar birçok metinle karşı karşıyadır. okuduklarını değerlendirip eleştirel bir bakış açısıyla 12 . anlatımı öğrenciye uygun olmalıdır. öğrencilerin günlük hayatlarında karşılaştıkları metinleri doğru. Durum böyleyken okullarımızda yapılacak okuma çalışmaları da öğrencilerimizin doğru ve anlamlı okuma becerisini geliştirecek nitelikte olmalıdır. Somut işlemler dönemindeki bir çocuğa soyut işlemlerden bahsetmek yanlış olur. bir eser içindeki fikir yapısı ya da olay kurgusu ve çözülmesi gereken düğüm noktaları öğretmenler tarafından gösterilmelidir. öğrencilerin ilgilerinin dağılmasına sebep olur. O yüzden öğrencilerin seviye ve ilgilerine uygun farklı türlerden metinler seçilmelidir. bir hikâye-roman. 2006: 2). “Bilgi vermeye dayalı metinlerin öğretimi ve anlaşılması. Çocuk bu konuda doğrudan öğretim ihtiyacı içerisindedir.” (Özbay. öykü gibi türler daha küçük yaşlarda. Çünkü yazılı anlatımın kendine ait kuralları vardır. bir mahkeme kararı. anlayarak okumaktır. “Türkçe Öğretim Programında da okuma becerisiyle. Bu metinleri okuyarak anlama. bir ders aracı insanın günlük hayatta karşılaşabileceği okuma unsurlarıdır. fikir yazıları yani deneme. Bu yüzden metinlerin dili. fıkra gibi türler ise daha ileride okutulmalıdır. makale. Anlamadan yapılan bir okuma çalışması hiçbir fayda vermez. modern ve demokratik toplumda yaşamanın bir gereğidir. öğrenmeyi zorlaştırır. yapılarından dolayı hikâye etmeye dayalı metinlerden daha zordur. Bu metinler bazen kişiyi hiç ilgilendirmeyen unsurları içerebildiği gibi bazen de hayati öneme sahip unsurlar içerebilir. roman. Bir reklam.Öğrenciye ağır gelen metinler. 2006: 85). Ayrıca metinleri okurken hangi hususlara dikkat edilmesi gerektiği. akıcı bir biçimde ve uygun yöntemleri kullanarak okuyabilmeleri. karmaşıktır. Önemli olan metni okumak değil. Çok basit metinler ise. bir şiir. Türkçe derslerinde de olay ağırlıklı yazılar yani hikâye. 2006: 160).” (Akyol.

yorumlayabilmeleri ve okumayı bir alışkanlık haline getirebilmeleri amaçlanmış ve zengin bir kazanım listesinin verilmiştir. projeler. * Özetleyerek okuma.” (Özbay. testler ve * Sesli okuma. Türkçe derslerinde en çok kullanılan yöntem ve teknikler şunlardır: * Anlatım Yöntemi * Soru Cevap Yöntemi * Tartışma Yöntemi * Çözümleme ve Birleşim Yöntemleri * Tümevarım ve Tümdengelim Yöntemleri * Dramatizasyon Yöntemi * Gösteri Tekniği * Küme Çalışması Yöntemi * Gözlem Tekniği * Proje Tekniği * Problem Çözme Yöntemi * Beyin Fırtınası Tekniği * Örnek Olay ncelemesi Yöntemi * Kavram Haritaları Yöntemi Sadece metin işlenirken değil öğrenci metinle karşılaştırılmadan önce de yukarıda saydığımız yöntem ve teknikler. * Göz atarak okuma. kelime ve kavramların ne anlama geldiğinin bilinmesi. Bunların kullanıldığı ön çalışma (hazırlık çalışması) sayesinde de öğrenciler metne hazır hale gelirler. çalışma kâğıtları. projeler. yardımcı fikir ve ana fikrin ne olabileceğinin gösterilmesi isteniyorsa yeni yöntem ve tekniklerden de faydalanmak gerekir. kelime ile kavramların ne anlam ifade ettiklerini ve yardımcı ana fikirleri bulmada ve bunların yardımıyla ana fikrin nasıl tespit edileceğinde öğrencilere yardımcı olmalıdır. * Sessiz okuma. Öğretmenler. görsel ve işitsel araçlar kullanılabilir. çalışma kâğıtları. * Hızlı okuma… gibi okuma türleriyle Türkçe derslerinin daha verimli geçmesini sağlarlar. 13 . * Not alarak okuma. 2006:5). görsel ve işitsel araçlar. Eğer bu verimin daha da artırılması. Öğretmenler de bir metni işlerken.

4. ayrıca birçok konuda bilgi sahibi de olurlar. Anlatma yöntemi sayesinde öğrenciler iyi bir dinleyici olurlar. Yani öğretmenin merkezde çok bulunduğu bir yöntemdir. 14 . öğrenciler önceden konuya hazırlık yaparak da gelir. Öğretmenler anlatma yöntemini kullanırken jest ve mimiklerine özen gösterip çeşitli araç gereç kullanmalı ve ses tonunu ayarlamalıdır. Öğrenci pasif konumda kaldığı için günümüz eğitim anlayışına ters düşmektedir. 2. Ayrıca zaman kaybına da neden olur. Hangi sorunun ne zaman sorulabileceği öğretmen tarafından ayarlanmalıdır.2. Öğretmenler. çok değişik ortamlarda kullanılabilen bu yöntem en eski yöntemdir. Anlatma Yöntemi sayesinde öğrencilerin iyi bir dinleyici olabileceklerini az önce söylemiştik. konu hakkında öğrencilere sorduğu birtakım sorulardan ve öğrencilerin verdiği cevaplardan oluşur. Ama yine de anlatma her zaman geçerliliğini koruyabilecek ve vazgeçilemeyecek yöntemlerdendir. soruları öğrenciler de sorabilir. Kaliteli sorular. Doğru ve güzel konuşan bir öğretmen öğrenci için iyi bir model olacaktır. Öğretmenin. Anlatım Yöntemi Konunun. Bunlar soru cevap yönteminin olumsuz yönleridir.4. Türkçe Öğretiminde Kullanılan Yöntem ve Teknikler Şimdi yukarıda saydığımız yöntem ve teknikleri ayrıntılarıyla inceleyelim. öğrencileri derse karşı daha fazla motive etmek. Hem öğrencilere soru sorma imkânı verilirse. Fakat öğrenci yanlış cevap verirse öğrencinin kendine güveni azalır. öğretmen tarafından anlatılıp açıklandığı yöntemdir. Soru Cevap Yöntemi Öğretim yöntemleri arasında en çok kullanılan yöntemdir. Sadece derslerde değil. Anlatma yönteminin sıkıcılığını gidermek için kullanılabilecek en elverişli yöntemdir. ilgi ve ihtiyaçlarını dile getiremez. derslerde daha da etkin hale getirmek isterlerse anlatma yöntemine farklı yöntem ve teknikler ilave ederek dersi anlatmalıdırlar.1. öğrencilerin düşüncelerini harekete geçirip konuşmalarını sağlamaktır. Bu yöntemde önemli olan öğrenciden doğru cevabı almak değil.2. Soruları sadece öğretmen sorar diye bir kural yoktur. Fakat her konuda bu yöntem kullanılırsa ders öğrenci için sıkıcı hale gelir. 2. Böylece öğrenciler konuya daha iyi yoğunlaşır.4. öğrencilerin daha yaratıcı olmalarına olanak sağlar. Bu yöntemin sadece dinleme becerisini değil konuşma becerisini de geliştirmeye katkısı vardır.

* fikir alış verişinde bulunmaları. konuşma. ikincisi ise grup üyeleri arasında iyi bir görev dağılımı yapıp herkesin aktif olmasıdır. tartışmaya başlamadan önce öğretmen ve öğrencilerin iyi bir ön hazırlık yapması. Ayrıca bu yöntem öğretmene sürekli geribildirim sağlar. Bu yüzden diğer yöntemlerle beraber kullanılması daha iyi olacaktır. Türkçe derslerinde genellikle gruplar arasında yapılır. * konuyla ilgili araştırma ve incelemeler yapmaları. Herhangi bir olay veya konuyla ilgili düşünceler arasında bağlantı kurup neden sonuç ilişkilerinin ortaya konulması işi bu yöntemlerin birlikte kullanılmasıyla gerçekleşir. Dilbilgisi çalışmalarında örneğin cümleleri öğelerine ayırırken. Fakat en önemlileri Büyük grup tartışması. Bu yöntemin birçok çeşidi vardır.4.3. Çözümleme ve Birleşim Yöntemleri Bütünü oluşturan parçaların birbirinden ayrılması işine çözümleme denir. Tartışma yönteminde dikkat edilmesi gereken iki önemli husus vardır. metin çalışmalarında ise metni giriş. gelişme. 2. seminer. Gruplar belli bir metin veya dilbilgisi konuları üzerinde fikir üretip konuyu derinlemesine incelerler. Kişiler dememizin sebebi de bu yöntemin iki veya ikiden fazla kişiyle yapılmasıdır. * bilgilerini pekiştirmeleri.4. panel ve forumdur. * başkalarını saygıyla dinlemeyi öğrenmeleri açısından etkili bir metottur. Tartışma yetenekleri gelişen öğrencilerle birlikte sınıf içi etkileşimde artar. 2. Tartışma Yöntemi Kişilerin birbirlerini dinleyip eleştirdikleri ve kendi görüşlerini savundukları yöntemdir. Yalnız bütün bir ders saati boyunca soru cevap yönteminin kullanılması dersi sıkıcı hale getirir. * çeşitli çözüm yolları aramaları.4. Tartışma. Bunlardan ilki. tartışma ve düşünme yeteneklerinin gelişmesine yardım eder. Bunlar da soru cevap yönteminin olumlu taraflarıdır. münazara. * öğrencilerin fikir üretmeleri. sonuç bölümlerine ayırırken ya da ana düşünce ve 15 . Tartışma.Soru cevap yöntemi öğrencilerin derse ilgisini artırır. * konular arasında bağlantı kurmaları. dinleme. Birleşim ise çözümlemenin tam tersidir.

olay. deney ve araştırma yapmaya yönelttiği için özgün. 2.5.4. Örneğin. 16 ." (Özbay. farklı farklı cümlelerde zamirleri gösteren bir öğretmen belli bir süre sonra çocuğun zamirler hakkında bir genellemeye varmasına yardım etmiş olur. "Tümevarım ve tümdengelim yöntemleri. bir yazıyla ilgili genellemelere gitme becerilerinin gelişmesinde. oyun biçiminde eğitim anlamına gelir. Böylece mantıklı ve bilimsel düşünen çocuk ezbercilikten kurtulmuş olur. bilimsel düşüncelerin gelişmesine katkıda bulunur. 2006: 155). eğitimin oyunlaştırılmasıdır. Bu iki yöntem de öğrenciyi gözlem. durum ve faaliyette de çocuğun akıl yürütmesine yardımcı olur. Öğrencilerin inceleme ve araştırma yapma. Dilbilgisi çalışmalarında özellikle bu iki yöntemden çokça faydalanılır. dikkatini konuya yoğunlaştırır. deney ve inceleme yapan öğrenci de derse ilgilidir. Tümevarım ve tümdengelim yöntemleri. sadece dilbilgisi konularında değil herhangi bir tiyatro eseri. ilke ve tanımlardan örneklere ya da özel durumlara varma işlemine de tümdengelim denir. Yazma becerisinin geliştirilmesinde de birleştirme yönteminden faydalanılır. 2006: 140). Öğrenci zihnindeki duygu ve düşünceleri belli bir plana göre düzenler. 2. Çocukların yazı planı düşüncelerinin gelişmesinde. Bir başka deyişle.6. Akıl yürütme becerisi gelişen çocuğun düşünceleri de zenginleşir. inceleme. açıklama ve yorum yapma güçlerinin artırılmasında birleştirme yönteminin büyük faydası vardır. Özellikle öğrencilerin anlama ve anlatım becerilerinin gelişmesine büyük katkısı vardır. Düşünce zenginliği de beraberinde doğaçlama konuşma becerisini getirir. Tümevarım ve Tümdengelim Yöntemleri Özel durumlardan genel bir sonuca varma işlemine tümevarım. Dramatizasyon (Oyunlaştırma) Yöntemi “Eğitimde Dramatizasyon. belli başlı kural.4. Dramatizasyon yöntemi birçok duyu organına hitap ettiği için en etkili yöntemlerden biri olarak görünür. düzenlediklerini bir araya toplayarak yazısını oluşturur. Gözlem.yardımcı düşünceleri bulurken çözümleme yönteminden faydalanılır. çocuklarda belli bir bakış açısının oluşmasında çözümleme yönteminin büyük katkısı vardır.” (Özbay. çocuğun anlamakta zorlanabileceği soyut ve kuramsal bilgi yığınlarını somut ve anlaşılır kılmada etkilidir.

Kelime hazinesi. Bütün bu işlemler öğrencilerin ilgi ve dikkatlerini çektiği için öğrenme daha kalıcı olur. Derslerde. 17 . Oyunlar. teyp. deyiş. slayt gibi görsel ve işitsel araçlardan faydalanılabilir. betimleme veya benzetmelerin yeterli olmadığı yerlerde resimler gösterilerek bilgi verilebilir.Çocuklar. 2.tonlamaya nasıl dikkat edileceğini öğretir. Her etkinlikte kullanılabilecek bu yöntemde.7. Hangi durumlarda nasıl davranmaları gerektiğini öğrenirler. duygu ve düşüncelerini rahatça açıklayabilecek düzeye de gelir. Ayrıca bu yöntem öğrencilere herhangi bir topluluk karşısında nasıl konuşulacağını. Gösteri Tekniği Anlatıma zenginlik katan bu yöntem bütün duyu organlarına hitap ettiği için öğrenme daha etkili bir şekilde gerçekleşir. daha akıcı ve daha düzgün olabilecektir. çocuklardaki davranış bozukluğunun anlaşılmasında büyük öneme sahiptir.mimiklere ve vurgu. bu yöntemde rollerini yaparken gerçekte de böyle durumlarla karşılaşabileceklerini anlayıp tecrübe edinirler. Gösteri tamamlandıktan sonra aynı etkinlikleri öğrencilerin yapması istenir. nesne veya olayların gösterilerek açıklandığı bir yöntemdir. terim ve atasözlerinin açıklanmasında tanım. Ayrıca çocukların oyun uymalarının sosyalleşmelerinde ve toplumsal kurallara uymalarında büyük katkısı vardır.4. gösteriyi yapacak kişinin belli bir plan ve hazırlık yapması gerekir. Bunları öğrenen bir çocuğun konuşması. hayal gücü ve yaratıcı düşünme yeteneği gelişen çocuk. Gösteri. Bütün hazırlıklar bittikten sonra gerekli açıklamalar yapılarak gösteri tamamlanır. deyim. durum. sırasında çeşitli konuların görev oyunlaştırılarak ve sorumluluk anlatılması. Türkçe derslerinde kelime. almaları ve öğrenmenin kurallara daha hızlı gerçekleşmesine ve öğrenilenlerin kalıcı olmasına yardımcı olur. Çocukların hayal güçleri ve yaratıcı düşünme yeteneklerinin gelişmesinde. Örneğin. Bu yöntemde. Tekrar söz konusu olduğu için ve öğrenciler de görev aldıkları için öğrencilerin konuları öğrenmeleri kolaylaşır. jest. resim. Bir metnin öğretmen tarafından kurallara uygun şekilde okunması ve daha sonra aynı metnin aynı şekilde öğrencilere okutturulması da gösteri yönteminin bir örneğidir. yeni kelime ve kavramları öğrenmelerinde de çok etkilidir. tepegöz.

Küme Çalışması Yöntemi Öğrencilerin belirli gruplara ayrılıp görev dağılımı yaptıkları ve herhangi bir konu üzerinde çalıştıkları yöntemdir. öğrencilere sorumluluk alabilme ve işbirliği içerisinde olabilme yeteneklerini kazandırmaktadır. Proje Tekniği Projeler. deneyim kazanıp kendi başlarına karar almayı öğrenirler. Gözlem hem bireysel olarak hem de topluca yapılabilir. Kendi ilgi ve yeteneklerini harekete geçirdikleri için konuya olan motivasyonları artar. Öğretmenler bu tekniği uygularken bazı kurallara dikkat etmelidir. 2.10. nesne veya durumun birtakım özelliklerinin izlenerek incelenmesi işidir. projelerin en iyi tarafıdır. Bu tekniğin amacı. 2.” (Saban. Ayrıca öğretmenler. Gözlemden önce plan ve hazırlık yapılması bu kurallardan biridir. Öğrencinin ilgi ve yeteneklerini ön plana çıkaracak ve seviyelerine uygun proje konusu vermeleri bu kurallardan biridir. 18 . “Öğrencilerin kendi öğrenmelerinden sorumlu olmalarını ve öğrenmek için enerji dolu olmalarını görmek. Gözlemin sonunda da. herhangi bir olay.4.4. öğrencileri araç. Gözlem Tekniği Gözlem.8. Bu görev ve sorumluluklar sayesinde öğrencilerin derse ilgileri artar.gereçleri önceden hazırlamaları konusunda uyarmalıdırlar. Proje tekniğinin temelinde öğrencinin ilgi ve yetenekleri vardır.4. letişim becerisi gelişen öğrenciler topluma ayak uydurmada da güçlük çekmezler. Gözlem yönteminde dikkat edilmesi gereken bazı kurallar vardır.9.2. Bu yöntemin en önemli özelliği öğrencilere görev ve sorumlulukların verilmesidir. 2000: 191) Proje çalışmaları beyin fırtınası tekniğiyle bir arada yürütülür. dersin verimli geçip geçmediğini anlamak için değerlendirme yapılmalıdır. öğrencilerin tek başına ya da grup halinde herhangi bir konu üzerinde önemli bir sonuca ulaşacak şekilde çalışmalarıyla oluşur. Öğrenciler proje çalışmalarını nasıl yürüteceklerini düşünerek fikir üretirler. Gözlem yapmadan önce öğrencilere niçin ve nasıl gözlem yapacakları hakkında bilgi verilmelidir. Öğrenmeyi gerçek hayatla ilişkilendiren bu yöntem sayesinde öğrenmeler daha anlamlı ve kalıcı olur. Ayrıca öğrencilerin birbirleriyle iletişimi de artar.

2000: 196). niceliğidir. Ama muhakkak seçilen olay öğrencilerin seviyelerine uygun olmalıdır. Bu yöntem sayesinde öğrencilerin eleştirel ve yaratıcı düşünme.4. lk önce problem öğretmen tarafından belirlenir.gereçler sayesinde gerçek problemin ne olduğuna karar verip çözümü üretirler. Örnek olay incelemesinde amaç.2. Ortaya atılan fikirler asla eleştirilmemeli tam tersine öğrenciler daha sınırsız düşünmeleri için teşvik edilmelidirler. çünkü ne kadar defolu olurlarsa olsunlar. aktif olduğu için de konuyu öğrenmek için ilgi ve merak duyar. bilimsel araştırma yapma becerileri gelişir. Problem çözme yönteminin diğer faydaları da öğrencilerin işbirliği içinde olmaları ve birçok kaynaktan araştırma yapmalarıdır.13. “Problem çözmeye dayalı öğrenmenin etkili olarak yürütülebilmesi için. durum veya olay hakkında düşünüp çeşitli fikirler ürettikleri yöntemdir. elde ettikleri bilgileri kategorilere ayırıp. Örnek olaylar. öğrencinin yaratıcı düşünerek çok sayıda ve orijinal fikir üretmesini sağlamaktır. Beyin Fırtınası Tekniği Bir grup öğrencinin belirli bir konu.4. karar verme. Tabii bunları yaparken öğrenci aktiftir.12. Bu yöntemde amaç. Bu yöntemde öğrenciler ürettikleri fikirleri ve elde ettikleri verileri analiz ederek değerlendirip sonuca ulaşırlar. ister mantıklı ister mantıksız olsun.4. net bir çözümü olmayan problemin çözülmesi yöntemidir. 2. 2. Problem Çözme Yöntemi Kesin.” (Saban.11. Problem çözme yönteminde uyulması gereken belli bir sıra vardır. Beyin fırtınası tekniği çok fazla bir hazırlık gerektirmediği için diğer yöntemler arasında en kolay uygulanabilecek olanıdır. Örnek Olay ncelemesi Yöntemi Öğrencinin aktif olarak rol aldığı "öğrenci merkezli" bir yöntemdir. öğretmenler bu süreçte bilişsel rehber rolüne bürünürler. kendi aralarında görev dağılımı yaparak problemi çözmeye çalışırlar. bütün fikirler ifade edilebilmelidir. 19 . Elde ettikleri veriler ve araç. “Beyin fırtınası esnasında önemli olan fikirlerin niteliği değil. öğrencilerin kendi başlarından geçen olaylardan da seçilebilir. 2000: 196). Bu yöntem rahat bir sınıf ortamında yapıldığı takdirde öğrencilerin derse motivasyonları da artar.” (Saban. Öğrenciler bu problemi çözmek için araştırma yapıp veri toplamaya başlarlar. gerçek hayatta karşılaşılan ya da karşılaşılabilecek bir sorunun fikir üretilerek çözümünün bulunmasıdır.

Farklı çözüm yolları bulup sorunla ilgili sorular hazırladıkları için öğrencilerin düşünme ve problem çözme becerileri gelişmiş olur.” (Dumanlı. Öğrencilerin." (Aksan. dile özgü bir genelleme. bir soyutlamadır.Seçilen örnek olay hakkında önce öğretmen öğrencilere ön bilgi vermeli daha sonra öğrencilerden sorun için çözüm yolları üretmelerini istemelidir. sahip oldukları bu önemli kavramlar ve somut benzetmelerle yeni kavramları öğrenirler. Kavram Nedir? Kavramlar. eski ve yeni kavramlar arasında bağlantılar kurarak yeni kavramları öğrenirler. • . olgu. Kavram Haritası Yöntemi Şimdi çalışmamızın asıl konusu olan “Kavram Haritaları”na geçmeden önce "kavram" tanımını yakından inceleyelim. yorum ve değerlendirme yapmayı da öğrenirler. olayların. Öğrencilerin sahip oldukları bilgilerin temelinde de kavramlar vardır. kademe öğrencileri ise. lköğretim 1.5. nesneleri kavranmasına ya da bilmesine araç olan bir düşünce ya da mantıksal bir yapı olarak görmüştür" (Aksan. 2. Ayrıca bu yöntem sayesinde çocuklar işbirliği içinde olmayı. 20 yönlerden olabilir. Lyons kavramı. 2001: 11). * Varlıkların. kademe öğrencileri.5. Tezimizin asıl konusu olan “Kavram Haritaları Yöntemi”ni “Kavram Haritası Yöntemi” adlı bölümde ele alalım. 2. "Ünlü dilbilimci J.1. yeni kavram ve materyalleri öğrenebilmesi için bazı önemli ve gerekli kavramlara sahip olması gerekir. biçimlerin. 2. deneme ve yanılma ile elde edilen bilgilerinde özgün özelliklerinin gruplandırılmasıyla oluşur. 1995: 474). zihnin. "Kavram dünyadaki nesnelerin. O yüzden bildikleri kavramlardan yola çıkarak konuya ne kadar hakim olup olmadıklarını anlayabiliriz. düşüncelerin farklı ve benzer özelliklerinin * Bilimsel ve teknolojik çalışma. durum ve devinimlerin dildeki anlatım buluşu ve dünyadaki nesnelerin ortak niteliklerine dayanan. 1995: 475). Şimdi kavramın daha iyi anlaşılabilmesi için kavramların özelliklerini inceleyelim: • Kavramların kendilerine özgü özellikleri ya tanımlama şeklinde ya da işlevsel “Kavramlar dikey ve yatay organizasyon içindedirler.

Son olarak. cümleleri çözümleyebilmek ise kelimeleri çözümleyebilmekten geçer. yeni anlamlar kazanır. • sürekli değişip gelişir. deyim. çocuğun zihinsel gelişimiyle doğru orantılıdır. kavramlar veya soyut kelimeler. kelimelerin tanınması. 21 . Kavramlar kişiden kişiye farklı anlamlar taşırlar. paragrafları çözümleyebilmek cümleleri. kavramlar farklı okuma teknikleri ve farklı yöntemlerle kazandırılabilir. Yani kavramlar Kavramlar. Öğrencinin hayal gücünü zenginleştiren olay ağırlıklı metinler. Anlamı tam olarak bilinmeyen kelimeler. Okuyucu organizasyonel yapıyı daha iyi anlamak için fonksiyonel kelimelere dikkat etmelidir. 2006: 160). bazen şekil veya sembollerle hatırda kalır. yeni kelime ve kavramları kazandırmada en önemli araçlardandır. Daha sonra önemli kavramları. Kelime. 2.2. 2006: 160). terim ve kavramların anlamı iyice anlaşılmazsa metinlerden istenilen verim de alınamaz. kavramların. “Bilgi vermeye dayalı metinlerin anlaşılması iki unsurla yakından ilgilidir: Bunların ilki metinlerdeki ana fikirlerin. yardımcı ana fikirleri bulmalı ve bunların asıl ana fikirle ilgisini ortaya koymalıdır. kelimeleri tespit ederek. çözümlerken farklı yöntem ve tekniklerden faydalanmak gerekir. ikincisi de yardımcı kelime ve kavramların tanınmasıdır” (Akyol. Böylece yeni kelime ve kavramlar da kolay kazanılmış ve anlaşılmış olur.5. Paragraf ana fikirleri metin içerisindeki yardımcı ana fikirleri oluşturmaktadır. Kavram Haritası Nedir? Türkçe derslerinde en büyük hedef okuma parçalarını çözümleyerek genel ve özel amaçlara ulaşmaktır.• • Her kavramın kendine ait kritik bir özelliği vardır. Dolayısıyla bu tür metinleri anlamak için. Okuma parçalarını çözümleyebilmek paragrafları. • • gruplandırılırlar. deyiş. “Öğretmen önce metindeki ana fikri tespit etmelidir. Yani herhangi bir kavramın Kavram gelişimi. Metinlerde verilmek istenen duygu ve düşünceleri en iyi kelimeler anlatır. Kavramlar kendi özelliklerine uygun diğer kavramlarla ilişkilendirilip anlamı kişiden kişiye farklılık gösterebilir. bulunan kelimeler ve kavramlar çeşitli tekniklerle görselleştirilmelidir” (Akyol.

Görsellik ön planda olduğu için de bilgileri ve kavramları akılda tutma kolaylaşır. kendine özgü özelliklerinin veya diğer kavramlarla ilişkilerinin şekil ya da sözcüklerle önemli ilke ve önermelere dayalı bir biçimde grafiksel olarak gösterilmesine “kavram haritalanması” denir. kavramlar şeklinde anlamlı küçük parçalara ayrılması yöntemi. Ausubel anlamlı öğrenmenin sağlanabilmesi için. Ayrıca konunun içeriğini analiz etme gibi zihinsel becerileri de kullanırlar. yaparak ve yaşayarak bu haritaları oluşturdukları için öğrenilen bilgiler akıllarında daha uzun süre kalır.Okuma parçalarının. Çaba sarf ederek. Bilginin yapısal analizini yapan kavram haritaları herhangi bir konuya ait kavramların grafiksel olarak somutlaştırılmasına yardımcı olur. Kavramların.” (Barut. Bir konunun ya da olayın ana hatlarıyla topluca gösterilmesini sağlayan kavram haritaları. Öğrenciler. “Kavram haritaları bilgiyi görsel olarak organize eden yapılardır.” (Karapür. insanların sahip oldukları bilgilerle yeni öğrendikleri bilgiler arasında ilişki kurmaları gerektiğini savunmuştur. “Kavram haritaları. yani bilgilerin öğrencilerin zihninde görsel olarak düzenlenmesini sağlar. Ausubel’in anlamlı öğrenme kuramından etkilenerek bu tekniği oluşturmuştur. öğrencilerin önceki öğrendiklerini yeni kavramlara bağlayabilmeleri ve nasıl öğreneceklerini bilmeleri için kavram haritalarını geliştirmiştir. öğrenciler kavramları anlamlı bir yapı içerisinde düzenleyip farklı şekillerde ilişkilendirebileceklerdir. kavramların birbirleriyle olan ilişkisini neden-sonuç bazında tanımladığı için anlamlı öğrenme de gerçekleşir. Böylece öğrenciler kendi kendilerine ders konularının anlamlı bir biçimde öğrenilmesini gerçekleştirmektedirler. 2002: 18). kavram haritaları öğrencileri bir ders konusunda geçen kavramları bulmaya ve onları ilişkilendirmeye zorlamaktadır. şte kavram haritaları sadece anlamı bilinmeyen veya soyut kelime ve kavramların anlaşılmasında değil okuma parçalarının anlaşılmasında da en önemli yöntem ve tekniklerdendir. Böylece. kavram haritalarını oluştururken uygun bağlantıları bulmak için düşünürler. Novak ta Ausubel’in bu teorisinden yola çıkarak. Novak 1972 yılında. 2006: 21). öğrencilerin de kavramlar arasında kolay geçiş yapabilmelerini sağlar. “Öğrenciler tarafından hazırlandığı zaman. fikirler arası ilişkilere işaret eden bağlantı kelimeleri ile zekâyı 22 .

• Hiyerarşik Yapı: Kavramların. Yani önermeler kavram ve ilişkilerin cümleyle ifade edilmiş halidir. artık bilgiyi nasıl yapılandıracağını da öğrenir. yeni anlamlar oluştururlar. Birey bir kavram öğrendiği zaman ve ileride öğreneceği yeni kavramları da bu kavramla ilişkilendirdiği zaman kalıcı bilgi sistemine sahip olur. Önermeler bağlantıların üzerine yazılırlar. “Bağlantılar tek yönlü. • Kavramlar: “ Kavram Nedir? ” başlıklı bölümde kavramlarda ve kavramların genel özelliklerinden bahsetmiştik. etkinlikler daha kolay planlanır. Bilgiyi yapılandırmak için. Burada da kavram haritası oluşturmada kavramların ne kadar önemli olduğundan bahsedelim: Kavramlar. Bu kural ve ilkeler sayesinde problemler daha da anlaşılır hale gelir. Çapraz Bağlantılar: Hiyerarşik düzendeki kutucukları birbirine bağlayan önermelerdir. 2002: 23 . Bu kelimelere önerme adı da verilir. bireylerin zihinlerinde “genelleme” ve “ayırt etme” süreçleriyle gelişir. insanları ayrıntılardan kurtararak onların çevrelerindeki durum. ilişkiler ve çapraz bağlantılardır. • 19). kapsamlı bir şekilde somutlaştırılmıştır.” (Gerçekcioğlu. 2002: 18). dil gelişimine ve bilişsel gelişime paralel olarak ilerleyen ve hayat boyu devam eden bir süreçtir. 2006: 8). • lişkiler: Kavramlar arası ilişkileri gösteren kelimelerdir. obje ve olayları daha kolay algılamasına yardımcı olur. hiyerarşik yapı. Tecrübe ve bilgisi artan bir öğrenci çizdiği kavram haritalarına yeni kavramlar ekleyebilir. kurallar ortaya çıkar. yeni kavram haritası tasarlayan çocuğun kelime dağarcığı da gelişir. belli bir yapı içinde belli bir sıraya göre dizilmesi işidir. kavramlar. Bilgilerin düzenli bir şekilde örgütlenmesini sağlayan kavramlar. Kavram haritalarını oluşturmak için dört temel bileşene ihtiyaç vardır: Bunlar. Bilimsel bilginin oluşmasında önemli bir yenilik olan kavram haritaları öğrenmeyi de artırır. Öğrencilerdeki mevcut kavramlar. yeni fikir ve kavramlarla bütünleşerek öğrencilerin yeni bilgileri edinmelerine katkı sağlar. Kavramların birbiriyle ilişkisinden ilkeler. çift yönlü ve yönsüz olabilirler.” (Kabaca. Kavram haritaları da dinamik bir yapıya sahiptir. Çünkü bu teknikte bilgiler.” (Kabaca. Çünkü kavramları belli bir düzen içerisinde topluca görmektedirler. Sahip olduğu önceki kavramlara yenisini ekleyen öğrenci. Hiyerarşik düzen sayesinde öğrenciler kavramlar hakkında daha çok bilgi sahibi olurlar. “Kavram öğrenimi.temsil eden bir tekniktir.

zincir ve hiyerarşik olmak üzere 3 çeşit kavram haritası vardır. en az bir önermenin elemanı Kavramlarla ilgili açıklama ve ilkeler listede yer almamalı Ana kavramla ilgili diğer kavramlar belli bir düzende sayfaya yerleştirilmeli Aynı önem seviyesindeki kavramlar aynı hiyerarşik düzeyde bulunmalı. metin seçilmeli. Ama şekli ve hangi amaçla çizildiği ne olursa olsun her kavram haritasının. metnin en önemli düşüncesi. tamamlanmamış ve ilişkilendirilmemiş kavram haritaları” (Altın. ana bir kavramı. Yukarıda da görüldüğü gibi değişik şekillerde ve farklı amaçlar doğrultusunda çizilen kavram haritaları vardır. en genel Daha sonra bu en önemli kavramla ilgili anahtar kavramlar seçilmeli Seçilen bu ana kavram ve anahtar kavramlar listelenmeli Her kavram haritada yalnızca bir kez yer almalı. farklı bağlantılarla birbirlerine bağlanıp belli bir düzen oluştururlar.5. 2. “Kavram haritaları çizim şekillerine göre üçe ayrılmıştır: Tamamlanmış ve ilişkilendirilmiş kavram haritaları. Ayrıca. alt kavramları ve ana kavramla alt kavramları birbirine bağlayan bağlantıları vardır. tamamlanmış ancak ilişkilendirilmemiş kavram haritaları.3.Yukarıdaki açıklamalardan şöyle bir sonuca ulaşılabilir: Kavramlar. Bunların haricinde karma kavram haritaları da görülmektedir. örümcek. aynı Kavramlar birbirlerinden kolay ayırt edilebilsin diye ya kutu ya da yuvarlak Kavramlar listelendikten sonra kavramlarla ilgili ilişki ve genellemeler öğrencinin önceki bilgilerinin bir devamı niteliğinde olmalı • kavramı veya teması ana kavram olarak seçilmeli • • • olmalı • • • düzeyde bulunan kavramlar aynı renk ya da şekilde olmalı • içine alınmalı • listelenmeli 24 . Bu düzen de kavramların birbiriyle olan ilişkisini gösterir. konu Haritalanacak metin iyice okunmalı. Kavram Haritasının Öğeleri ve Çizimi Kavram haritaları oluşturulurken dikkat edilmesi gereken önemli hususlar ve takip edilmesi gereken bir sıra vardır: • Öncelikle öğrencinin seviyesine uygun bir konu. 2002: 78).

şirket politikasının belirlenmesinde. ileri düzenleyici olarak da kullanılabilir. iki kutu Çizilen bu çizginin üstüne listeden seçilecek olan bir ilişki birkaç kelimeyle lişki ve önermeler kutulanmamalı. gerektirmelerle ifade edilmeli Her bir ilişki en az bir kavramı ilgilendiren bir önerme olmalı Haritaların değişik bölümlerinde çapraz bağlantılar yer almalı Bu bağlantılar harita içindeki kavramların nasıl sentezlendiğini göstermeli Haritaya güçlü bir temeli olan başlık seçilmeli. üniteler arası geçişlerde zorluk çekmezler.5. yanlışların düzeltilmesi.4. Hatta değerlendirme aşamasında kullanılan kavram haritaları sayesinde öğrencinin konuyu ne kadar anladığı da tespit edilmiş olur. arasına çizgi çizilmeli. Örneğin. konuya hazırlık aşamasında. • yazılmalı • • • • • önceki bildiklerini harekete geçirmeli • vermeyeceği için haritalar basit olmalı • 2. Türkçe derslerinde kompozisyon yazmada büyük katkısı olur. Çünkü ilişkinin yönünü gösteren oklar çok önemlidir. kompozisyon 25 . “Müfredat değişikliklerinde. planlama. ayrıca bu başlık öğrencilerin çinde çok kavram ve önermelerin olduğu bir harita öğrencilere fayda Haritalama işi bittikten sonra ufak bir paragrafla çizilen harita özetlenmelidir. konuyu araştırma ve açıklama aşamasında veya konu bittikten sonra değerlendirme aşamasında kavram haritalarından faydalanılabilir. Herhangi bir konuyu ya da üniteyi işlerken birçok yerde kavram haritaları kullanılabilir. Sınıfta herhangi bir konu veya metinle ilgili çizilen kavram haritası. Böylece öğrenciler sınıfta fark etmedikleri yeni bir kelime ya da kavramı evde kavram haritalarına ekleyip çıkarabilirler. Bunların haricinde kavram haritaları. Ayrıca hiyerarşik bir şekilde düzenlenen bölüm ve konular daha kolay ve kapsamlı öğrenilirler. düzeltilmesi için eve ödev olarak da verilebilir. Örneğin planlama yaparken kullanılan kavram haritasının.• Haritada yer alan iki kavram arasındaki ilişki gösterilmek isteniyorsa. Her aşamada kavram haritası kullanan öğrenciler konular arasındaki bağlantıları da rahatlıkla kurabilir. Kavram Haritalarının Farklı Yerlerde Kullanılması Hem bireysel çalışmalarda hem de grup çalışmalarında kullanılabilen kavram haritalarından eğitim-öğretim faaliyetlerinin her aşamasında faydalanılabilir.

5. 2.” (Çatalkaya. Kavram haritaları.” (Acat. fikirleri ve kavramları nasıl ilişkilendirdiklerini anlamak dersin en önemli hedefleri arasındadır.” (Kabaca. ön bilgilerin hatırlanmasını sağlar • yararlanılabilir • hazırlandıktan sonra konuşmada vurgu ve tonlamalar için haritada farklı renklerle işaretlemeler yapılabilir • Konuşmanın akış yönüne ilişkin işaretlemeler. Planlama yapmak.yazılmadan önce kavram haritası kullanılarak planlama yapılabilir ve kavram haritaları ile yapılan planlama düz planlamaya göre daha faydalıdır. dinleme öncesi hazırlık amacıyla kavram haritalarından Dinleme konusunu temsil eden kavram haritasının dinleme etkinliği öncesinde Not alma stratejisinin doğru kullanımı için de kavram haritalarından Konuşma eğitiminde. konuşma konusuna ilişkin kavram haritaları yararlanılabilir • öğrencilerce incelenmesi. 26 ilişkilendirilebileceğini ölçmek. iyi bir ön hazırlık ve plan yapmak gerektiğinde. konunun yapısı ve öğrencilerin konu hakkındaki algılarını nasıl ilişkilendirdikleri üzerinde odaklaşır. • . Kavram Haritaları Niçin Kullanılır? Öğrencilerin bir konu hakkında kapsamlı düşünüp düşünmediklerini. 2005: 38). kavram haritaları söyleneceklerin bir planı olarak düşünülebilir. destek sağlayabilir • öğrencilerin metnin temel yapısını oluşturan kelimeleri ve bunların oluşturduğu anlam ağlarını görmelerini sağlamada önemli görsel destek sağlayabilir • Yazma eğitiminde.5. “Kavram haritaları. 2002: 28). bunları anlamada kullanılabilecek en iyi yöntemlerdendir. kavram haritalarının kullanımına Okuma eğitiminde metni temsil edecek şekilde düzenlenmiş kavram haritası. • • • Anlamayı ölçmek. “Türkçe öğretimindeki temel becerilerin geliştirilmesinde. kapsamlı düşünseler bile konu bütünlüğünü nasıl sağladıklarını. • Dinleme eğitiminde. Yukarıdaki söylenilenlerin de ışığında kavram haritaları. 2003: 178-186). Karmaşık kavram veya fikirleri açıklayıp bunların birbirleriyle nasıl Herhangi bir problemi çözmede hangi işleme başvurulacağını karar vermek.

6. • geliştirmek. öğretmenler ve öğrenciler açısından birçok faydası vardır. Bireysel farklılıklara hitap eder. ön gereklilik temeline uygun şekilde yapılandırmak amacıyla kullanılırlar. Kapsamlı konuları açıklayarak öğrenmeye yardımcı olmak.• • • • • • • Algılamadaki hataları açığa çıkarmak. 2. Beyin fırtınası oluşturmak.5. Kavram Haritalarının Faydaları Anlamlı öğrenme kuramından yola çıkılarak Novak tarafından hazırlanmış olan kavram haritalarının eğitim programları. Öğrenci-öğretmen iletişimini olumlu yönde etkiler. Bilgileri sistematize edip somutlaştırır. Kavramlar arasındaki ilişkileri doğru ifade ederek. • • • • • • • • • • • Pek çok konu için elverişlidir. Kavram haritaları. öğrenilmesi ve uygulanması kolay ve ekonomiktir. Öğrenciyi merkeze alıp. Kavramlar arasındaki ilişkilerin tanımlanmasına yardımcı olur. • arttırır. Herhangi bir konuyla ilgili detayların ortaya çıkmasını sağlar. Öğrencileri. Öğrencilerin düşünme süreçlerini izlemek. Bilgi üretimini hızlandırır. Karmaşık yapıları belli bir düzene koymak. Sınıf içinde canlı bir ortamın oluşmasını sağlar. Öğrencilerin kavramlar arasındaki bağlantıları nasıl kurduklarını ortaya Öğrencilerin konulara yönelik kavram haritası yapabilme becerilerini çıkarmak. 27 Kavram ve düşünceleri görsel bir biçimde ortaya koyduğu için öğrenmeyi . Öğretilmesi. kavram öğretimi için hazır hale getirmek. • • • Öğrencinin bilincinin uyanık olmasını sağlamak. öğrencinin aktif olmasını sağlar. Düşünceleri mantıklı kalıplara sıralamak. Konuların tutarlı bir şekilde planlanmasına yardımcı olur.

• ölçüde yardımcı olur. bu okulların 7/A ve 7/B sınıflarında öğrenim 28 . Araştırmanın evrenini. 2006: 63). • • • • • • • • • çağrılmasını kolaylaştırır. Öğrencilerin konu hakkında ne kadar bilgi sahibi olduklarını ve yanlış Öğrencilerin bilgileri kolay hatırlamasına katkıda bulunur. diğeri devlet ilköğretim okulundaki 7.2006 öğretim yılında stanbul ili Üsküdar ilçesinde sosyo ekonomik düzeyleri farklı biri özel. bilginin öğrencilerin zihinlerinde örgütlenmesini ve geri Metinlerin anlaşılmasında. Öğretmenlere.6. • geliştirir. Örneklem de. 2. lgili Araştırmalar Yaman (2006) ilköğretim 2. kademe Türkçe dil bilgisi derslerinde kavram haritaları tekniği kullanımının öğrenci başarısına etkisini belirlemek amacıyla bir araştırma yapmıştır. Öğrencilerin. • olur. kavram haritası hazırlamaları sırasında.• • Öğrencilerin konuları anlamlı bir şekilde öğrenmelerine yardımcı olur. zihinde Öğrencilerin yaratıcılıklarını ön plana çıkarır. kelimelerin yetersiz kaldığı durumlarda büyük anlamalarını ortaya çıkarır. Öğretmenlerin konuları etkili bir şekilde anlatmalarına yardımcı olur. “Kavram Haritaları. Öğrencinin başarısını değerlendirmede öğretmene yardımcı olur. 2005. Öğrencilerin kavramlar arasındaki bağlantıları nasıl kurduklarını ortaya koyar. Konunun dağınık işlenmesini önler. • • canlandırma. Öğretmenin öğrencileri daha kolay değerlendirmesini sağlar. • • yardımcı olur.” (Yaman. problem çözme becerilerini Yeni anlamlar geliştirilmesinde hem öğrencilere hem de öğretmenlere yardımcı Öğrencilerin genel yargılara tümevarım yöntemiyle ulaşmasına imkân tanır. Öğrencilerin kavramlar hakkında ön bilgilere sahip olmasını sağlar. konularını planlamada yardımcı olur. sembolleştirme gibi stratejilerden faydalanmasını sağlar. sınıflandırma. Yeni problemleri çözme ve kavramları sentez etme hususlarında öğrencilere Kavramlar sentez yoluyla birleştirildiği için bilgiler kolay organize olur. sınıf öğrencileri oluşturmaktadır.

Özel ilköğretim okulu ile devlet ilköğretim okulunun son test puanlarının sıra ortalamasında da özel ilköğretim okulu lehine anlamlı bir fark olduğu görülmüştür. Çalışmada ön test. 29 . öğrencilere işlenen kelime türüne ait örnekler tepegöz aracılığıyla gösterilip kuralı sezmeleri sağlanmıştır. Öğrencilere "kelime türleri" konusu deney grubunda kavram haritası tekniğiyle. Ardından da araştırmacı tarafından çizilen kavram haritası tepegöz yardımıyla gösterilerek kuralı daha iyi anlamaları sağlanmıştır. Elde edilen verilerin çözümlenmesinde hem nicel hem de nitel çözümleme teknikleri kullanılmıştır. 20'si ise kontrol grubunu. bütün gruplara bilgi testi. sınıftaki öğrenci sayısının azlığı ve öğrencilerin. Bu 95 öğrencinin 38'i özel ilköğretim okulunda.gören 95 öğrenciden oluşmaktadır. 27'si kontrol grubunu oluşturmaktadır. Ayrıca her iki okuldaki deney ve kontrol gruplarının ön test puanları arasında anlamlı bir fark olmadığı da gözlemlenmiştir. maddi imkanların sağladığı daha elverişli çalışma ortamına sahip olması ile açıklanabileceğini söylemiştir. 57'si devlet ilköğretim okulunda öğrenim görmektedir. her iki okulda da kavram haritalarıyla öğrenim gören deney gruplarının son test puan ortalamasının geleneksel yöntemin kullanıldığı kontrol grubuna göre yüksek olduğu ve kavram haritalarının Türkçe dil bilgisi öğretiminde başarıyı arttırdığı gözlemlenmiştir. Yaman bu bulgulara dayanarak özel ilköğretim okulundaki öğrencilerin daha başarılı olmasının. Ders bitiminde ise değerlendirme yapmak amacıyla öğrencilerden kavram haritaları yapmaları istenmiştir. Deney gruplarındaki öğrencilere ise kavram haritası tekniğinin tanınması amacıyla iki saatlik kavram haritalarını tanıtıcı etkinlik yapılmış ve öğrencilerden birer tane kavram haritası yapmaları istenmiştir. açık uçlu soru formu ve Türkçe dersi tutum ölçeği uygulanmıştır. kontrol grubunda geleneksel yöntemle işlenmiştir. devlet okulunda okuyan 57 öğrenciden de 30'u deney grubunu. Uygulama sırasında. Uygulama sonunda.son test kontrol gruplu deneme modeli kullanılmış ve uygulama 10 hafta sürmüştür. Uygulama öncesi. buluş yoluyla öğretim esas alınmış. Özel okulda okuyan 38 öğrenciden 18'i deney grubunu. Ayrıca bulgular neticesinde her iki okuldan seçilen örneklem grubunun ön bilgilerinin eşit düzeyde olduğu ancak özel okuldaki öğrencilerin ön test ortalamasının devlet okulundaki öğrencilere göre daha yüksek olduğu görülmüştür.

öğrencilerin cinsiyetleri. Tümen yabancı dil öğretiminde 30 . Bu konular deney grubuna haftada 3 saat olmak üzere 4 hafta boyunca kavram haritaları yöntemiyle işlenmiştir. sınıfta ngilizce dersinden ve Türkçe dersinden aldıkları notlar olmak üzere dört temel ölçüt ele alınmıştır. kavram haritası tekniğinin öğrencilerin derse güdülenmesinde katkı sağladığı. öğrencilerin ön test puanları.Çalışma neticesinde geleneksel yöntemle işlenen derslerde dil bilgisi kavramlarının daha çok karıştırıldığı ve anlamlı öğrenmenin sağlanamadığı. kavram haritalarıyla yapılan dil bilgisi öğretiminde öğrencilerin kavram yanılgılarının azaldığı. Yalnız. kavram haritaları yöntemine ilişkin görüş belirleme anketi uygulanmıştır. sınıfta okutulan " ngilizce zamanlar" konusunun amaçlarına ulaşmada kavram haritaları yöntemi ve geleneksel yöntemin öğrenci başarısına etkilerini ayrıca öğrencilerin kavram haritaları yöntemine ilişkin görüşlerini bir anketle araştırmıştır. sınıfta okuyan 187 öğrenci oluşturmaktadır. Araştırmanın evrenini. son test. öğrenmede kalıcılığı sağladığı görülmüştür. Araştırma bağımsız değişkenler olan kavram haritası yöntemi ve geleneksel yöntemin. bağımlı değişken olan öğrenci başarısına etkisinin araştırılması yönüyle deneme modelinde bir araştırmadır. Örneklemi seçerken. Çalışmada ön test. başarı testi. Elde edilen bulgulara göre. 2005-2006 eğitim ve öğretim yılında Elazığ Balakgazi Lisesi 1. ölçütler doğrultusunda. öğrencilerin 8. Bu yüzden. Gruplara "Present Continuous Tense ve Simple Present Tense" konuları işlenmiştir. Elde edilen veriler kümeleme analizi tekniğiyle değerlendirilmiş ve bir sınıf yansızlık ölçütlerini bozacak nitelikte olduğu için araştırmadan çıkarılmıştır. Diğer sınıflardan. deney ve kontrol gruplarına uygulanan ön testson test puanlarının erişi ve direnç testi puanlarının karşılaştırılmasından oluşur. 23 deney grubu elemanı ve 23 kontrol grubu elemanı seçilmiştir. Tümen (2006) lise 1. öğrenciler kavram haritası geliştirmekte zorlanmışlardır. Bütün bu sonuçlara göre kavram haritalarıyla yapılan dil bilgisi öğretiminin. bilginin kalıcılığı açısından deney grubu ile kontrol grubu arasında anlamlı bir fark belirlenmiş ve kavram haritası yönteminin uygulandığı deney grubu kontrol grubuna göre daha başarılı olmuştur. Bulgular ve yorumlar. kavram haritalarının öğrenciler tarafından eğlenceli ve öğretici bulunduğu. öğrencilerin dil bilgisi kavramlarını geliştirmede önemli bir etkisi olduğu söylenebilir.

klasik öğretme metotlarının kullanıldığını ve öğrencilerin seviye ve hazır bulunuşluk düzeylerinin dikkate alınmadığını ifade eder. Ayrıca kalıcı ve anlamlı öğrenmeyi sağlamak ve kavram yanılgılarını önlemek amacıyla birçok yöntemin geliştirildiğini. iş. hareket. kavram haritalarını ayrıntılı bir şekilde tanımış oldukları. kavramları artık günlük hayatla ilişkilendirebilecekleri anlaşılmıştır. öğrencilerin böyle bir çalışmaya katılıp katılmayacakları konusunda görüşleri alınmıştır. güç. öğrencilerin kavram haritalarıyla ilgili hiçbir bilgiye sahip olmadıkları anlaşılmıştır. Barut (2006) çalışmasında. Uygulama sırasında. Konularla ilgili hazırlanmış olan ve 20 tane sorudan oluşan başarı testleri. kuvvet. Gürlek (2002) botanikle ilgili kavramların. bunlardan birinin de kavram haritaları yöntemi olduğunu da söyler. Gruplara uygulanan yöntemler arasında anlamlı bir farkın olup olmadığını test etmek için de t testi kullanılmıştır. deney grubu öğrencilerinin kavram haritalarını kavrayabildikleri anlaşılmıştır. enerji. Ayrıca kavram haritaları sayesinde öğrencilerin derse katılımı arttığı için ve tartışma ortamı oluştuğu için öğrenmenin daha verimli gerçekleştiğini de tespit etmiştir. ön test ve son test olarak uygulanmıştır. sınıf fen bilgisi konularının anlamlı ve kalıcı bir şekilde öğretilmesinde ve konulardaki kavramların verilmesinde kavram haritaları yönteminin ne kadar etkili olup olmadığı araştırılmıştır. deney grubu lehine anlamlı bir fark gözlemlenmiş. 3. Van ili merkezindeki bir ilköğretim okulunda. Araştırmanın örneklemi.öğretmen yapımı kavram haritalarının kullanılmasının daha iyi olacağını söylemiştir. Barut'un bu çalışmasında da. kavram ağı.5 ay sonra uygulanan son testlerde. kontrol grubuna da geleneksel yöntemle öğretilmeye çalışılmıştır. kavram haritası oluşturmak için arkadaşlarıyla grup içi tartışmaya girdikleri ve dolayısıyla iletişimlerinin arttığı. basınç ve ekosistem konuları deney grubuna kavram haritası yöntemiyle. ilköğretimde fen bilimleri öğretiminin kısır bir döngü içerisinde cereyan ettiğini ve öğrencilere konular öğretilirken farklı yöntem ve tekniklerin kullanılmadığını. daha önceden belirlenmiş olan 44 deney ve 44 kontrol grubu olmak üzere toplam 88 öğrenciden oluşmaktadır. konulara karşı daha ilgili olmaya başladıkları. Uygulama öncesi. ilköğretim 7. Çalışmanın sonunda öğrencilerin fen bilgisi dersini kavram haritaları yöntemi ile daha iyi anladığı. Uygulanan ön testlerde gruplar arasında anlamlı bir fark bulunamamış. kavram haritaları ve anlam çözümleme tablolarından faydalanılarak öğrencilere nasıl aktarılabileceğini örneklerle 31 .

fizik. bu okulun 7/A ve 7/B sınıflarında öğrenim gören 32 . diğer canlılara ve doğaya karşı saygılı olmalarını öğretmenin ve yakın çevrelerinde var olan bitki ve hayvan türlerini tanıtmanın biyoloji dersinin genel amaçları olduğunu söylemiştir. bu genel amaçlara ulaşmak için çevrelerinde gözlemledikleri canlı. Araştırmanın evrenini. isimlendirme. Araştırmada materyal olarak.göstermiştir. bu yöntemlerin nasıl uygulanabileceğini. düzenlemeli ve yorumlamalıdır. Öğrencilere hem bu yeteneklerin kazandırılmasında hem de kavram. düzenleme ve yorumlama yeteneklerinin kazandırılması da yine biyoloji dersinin amaçları arasında yer almaktadır. Gürlek'in bu çalışması nitel bir araştırmadır. terim. anlam çözümleme tabloları ve kavram haritalarının çok büyük faydası olacağını söylemiştir. kimya ve biyolojinin diğer dallarına da öğretim zenginliği katılabileceği vurgulanmış ve bu metotların diğer anlatım metotlarına büyük bir destek sağlayacağı da düşünülmüştür. okullarda okutulan biyoloji kitapları. sözcük ve kavramların uygulamalı ve eksiksiz öğretilmesi çok önemlidir. Bu nedenle öğretim sürecinde çağdaş yöntem ve teknikleri kullanmanın. Öğrenciler. Materyallerdeki bilgiler ve botanikle ilgili kavramlar listelenerek ve bu kavramlarla ilgili resim. Gürlek'e göre biyolojik isim. bireysel farklılıkların öğrencilerin kavram haritası yapma becerilerine etkisinin olup olmayacağını araştırmak amacıyla çalışmasını hazırlamıştır. Ayrıca bu metotlarla. Gürlek. bilgisayar. Öğrencilere doğru algılama. şekil ve fotoğraflardan da faydalanarak çalışma oluşturulmuştur. öğrencilerin aktifliğini ön plana çıkarmanın. Çatalkaya (2005) gittikçe önem kazanan bilim ve teknoloji yarışında geri kalmamak amacı ile öğrencilerin daha anlamlı ve kalıcı öğrenmelerini sağlamanın ve araştıran. çeşitli botanik kitapları ve eğitim dergilerinden ayrıca dijital kütüphaneler. öğrencilere kendi vücutlarıyla ilgili gerekli bilgileri vermenin. bireysel farklılıkları da göz önünde bulundurmanın gerekli olduğunu da söyler. isimlendirmeli. sorgulayan. günümüzdeki biyoloji öğretimine katkıların nasıl yapılabileceğini de incelemiştir. Çatalkaya. Bolu ili Kıbrıscık ilçesi Kıbrıscık Yatılı lköğretim Bölge Okulu oluşturmaktadır. öğretim yöntemlerini. Ayrıca ortaöğretim biyoloji (botanik) derslerinin öğretimini. sözcük ve terimlerin eksiksiz öğretilerek temel biyolojik kuram ve ilişkileri düşünmelerini sağlamada kavram ağları. üreten. gelişmeleri takip eden bireyler yetiştirmenin önemli olduğunu söylemiştir. eğitim fakültelerinin çıkardıkları dergiler ve eğitimle ilgili kitaplardan faydalanılmıştır. Örneklemini ise. obje ve olayları doğru algılamalı.

öğrencilerin. Ölçeklerin değerlendirilmesi sonucunda. şbirlikçi ve katılımcı öğrenme stiline sahip öğrencilerin kavram haritası başarı puanlarının daha yüksek olduğu görülmüştür. anlama ve kavrama düzeyi yüksek. fen bilgisine karşı tutumları ve cinsiyetlerinin kavram haritası yapma becerilerine etkisini belirlemek amacıyla genel tarama modeli kullanılmıştır. Uygulama sırasında.63 öğrenci oluşturmaktadır. Ayrıca fen bilgisi dersine karşı olumlu tutum sergileyen öğrencilerin daha başarılı kavram haritası çizdikleri de gözlemlenmiştir. öğrenci cinsiyetleri ile fen bilgisi dersine karşı geliştirilen tutum arasında da anlamlı bir fark bulunmuş. Kız ve erkek öğrenciler arasındaki bu farka rağmen kavram haritası yapma becerilerinde cinsiyete bağlı anlamlı bir fark bulunamamıştır. bağımlı. öğrencilerin öğrenme stillerine göre kavram haritası yapma başarıları arasında anlamlı bir fark bulunmasına rağmen cinsiyetlerinin kavram haritası yapma başarıları üzerinde anlamlı bir fark olmadığı gözlemlenmiştir. pasif. rekabetçi ve katılımcı öğrenme stillerinden hangisine sahip olduğu belirlenmiştir. işbirlikli. Ölçekler öğrencilere 2004-2005 öğretim yılı güz döneminde birer hafta ara ile uygulanmıştır. Gerçekcioğlu (2006) din kültürü ve ahlak bilgisi gibi soyut kavramların yoğunluk kazandığı derslerde kavramların tanımını yapmanın bile çok zor olduğunu ve bu kavramın birçok kavramla ilişki halinde olduğunu söylemiştir. bilgiyi sistematize eden ve kavramlar arası ilişkiyi gösteren kavram haritalarının istenilen amacı gerçekleştirmede en elverişli ve pratik tekniklerden 33 . Öğrencilerin öğrenme stillerini belirlemek amacıyla Grasha'nın öğrenme stilleri ölçeği ve fen bilgisine karşı tutumlarını ölçmek amacıyla da fen bilgisi tutum ölçeklerinden faydalanılmıştır. Uygulamanın sonunda. bağımsız. Araştırma sonuçlarına göre. Çalışmada öğrencilerin öğrenme stilleri. sorunları çözebilen. yaratıcı düşünme ve problem çözme kabiliyetleri gelişmiş bireyler yetiştirmek için derslerde klasik yöntem ve tekniklerin yerine yeni yöntemlerin denenmesi gerektiğini de söyler. kavram içeriğini görsel hale getiren ve somutlaştıran. "Canlılarla ortak yuvamız mavi gezegenimizi tanıyalım" ünitesinde yer alan "Çevremizde hangi ekosistemler var?" konusu işlenip öğrencilere "ekosistem" kavramıyla ilgili kavram haritaları yaptırılmıştır. Ayrıca bilgiyi örgütleyebilen. Gerçekcioğlu anlamlı öğrenmeye olanak tanıyan. kız öğrencilerin erkek öğrencilere göre fen bilgisi dersine karşı daha olumlu tutum içinde olduğu belirlenmiştir.

ve 10. somut ve pratik yönü ağır basan kavramların. Bu nedenle din kültürü ve ahlak bilgisi gibi soyut kavramların yoğunluk kazandığı öğrenme alanlarında kavram haritası tekniğinden yararlanmanın doğru olacağını söyler. Gerçekcioğlu çalışmasının bitiminde. O yüzden öğrencilerin bu tekniği kullanmadan önce gerekli ön bilgilere sahip olmaları gerektiğini vurgulamıştır. ortaöğretim 9. Kurada (2006) Tarih derslerinin konularının işlenişi sırasında hem öğretmenlerin hem de öğrencilerin çeşitli problemler ve kavram kargaşası sorununu yaşadıklarını söylemiştir. Tarih gibi. soyut kavramların haritalaştırılmasının biraz daha zor olduğunu gözlemlemiştir. son test kontrol gruplu yarı deneysel bir modeldir. Gerçekcioğlu bu düşünceler doğrultusunda kavram haritaları tekniğinin. Öğrencilerin önceki öğretim yılına ait notları da ön test olarak kabul edilmiştir ve bu notlarda da sınıfların 34 Tarih öğretimindeki bu problemleri ortadan kaldıracağını da . Araştırma. ünite konularında ve derslerin daha verimli geçmesinde elverişli olup olmadığını anlamak için nitel bir araştırma yapmış. Ayrıca öğretmenlerin kavram haritaları tekniğinden değerlendirme sürecinde de faydalanabileceğini söylemiştir. ve 10. Araştırmada hazırlanan bu kavram haritalarının yanı sıra. öğrenme alanları ve ünite açılımları da bulunmaktadır. okuma parçaları ve değerlendirme soruları da yer almaktadır. ama bilgi birikimi gerektiren.biri olduğunu söyler. Ayrıca öğrencilerin daha etkili bir şekilde Tarih öğrenmelerinin nasıl sağlanabileceği. Bu sonucun yanı sıra öğrencilerin kendi eksikliklerini ve hatalarını görmede bu tekniğin önemli rol oynadığını da gözlemlemiştir. her ünite için ayrı bir ünite kazanımları listesi. sınıflarla ilgili Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi öğretim programı. sınıf üniteleriyle ilgili kavram haritaları hazırlamıştır. hazırlık çalışmaları. öğrencilere soyut gelen derslerin seviyeye uygun biçimde somutlaştırılmasının ve klasik öğretimin yanında çağdaş yöntem ve tekniklerin de kullanılmasının düşünmüştür. öğrencilerin bu tekniği olumlu ya da olumsuz nasıl değerlendirecekleri de araştırılmıştır. Bu çalışmada lise 2 Tarih derslerinde tarihsel konuların öğretiminde kavram haritası kullanımının başarıyı ne kadar etkileyeceği araştırılmıştır. ortaöğretim din kültürü ve ahlak bilgisi dersi 9. Ayrıca başka bir bölümde. kavram haritası tekniğiyle daha kolay gösterildiğini. din kültürü ve ahlak bilgisi derslerinde kullanımının nasıl sonuçlar oluşturacağını.

stanbul ilinin Üsküdar ilçesindeki Halide Edip Adıvar Lisesi'nin 10/C ve 10/F sınıfları oluşturmaktadır. Lise 2. Son test soruları.2004 yılları arasında ÖSS'de çıkan sorulardan oluşmaktadır. Araştırmanın örneklemini. Fen Bilgisi derslerinde kavram haritası kullanımının. kavram haritaları sayesinde öğrencilerin değişik fikirler üretebildikleri. Verilerin değerlendirilmesi sonucunda kavram haritasının Tarih dersi başarısına ve kavram öğrenmeye etkisi irdelenmiştir. Bağımsız değişkenleri. Ayrıca bu tekniğin öğrencilerin derse olan tutumlarını ve dersteki başarılarını olumlu yönde etkilediği de söylenmiştir. Tezini yazmasındaki amacı da. 10/C ise deney grubu olarak seçilmiştir. 35 . sınıf Tarih dersi "Osmanlı Devleti'nin Dağılma Dönemi" ünitesi deney grubuna kavram haritalarıyla. Deney sonunda çoktan seçmeli bir değerlendirme ile ölçme yapılmıştır. zihinde anlamlı bir şekilde yapılandırılmadan öğrenilen bilgilerin kısa bir süre sonra unutulduğunu söyler. Kavram haritaları yöntemiyle öğrenciler derslerin daha kolay anlaşıldığını da söylemişlerdir. son test puanlarına bakıldığında iki grup arasında deney grubu lehine anlamlı bir fark olduğu gözlemlenmiştir. 1980. kavram haritalarıyla verilen bilişsel destektir. tutum ve hatırda tutmadır. Araştırmanın bağımlı değişkenleri. ön ve son tutum ölçekleri ve son test. üniversite uzman öğretim üyeleri ve lisedeki branş öğretmenlerinin hazırladıkları. zmir ili Buca Müşerref Mahmut Tınas lköğretim Okulu'nun 6. nitel araştırma tekniklerinden de mülakat kayıtları kullanılmıştır. kontrol grubuna da geleneksel yöntemlerle işlenmiştir. Araştırmanın örneklemini. görsel ayrıntıları fark edebildikleri gözlemlenmiştir. fene yönelik tutumlarını ve öğretilen bilgilerin akılda kalıcılığını etkileyip etkilemeyeceğini araştırmaktır. Çalışmada konuya uygun olarak. Kontrol değişkenleri ise konu anlatım süresi ve anlatılan konudur. sınıflarında öğrenim gören öğrenciler oluşturmaktadır. Çalışma 2005-2006 eğitim-öğretim yılının güz döneminde 4 haftalık bir süreyi kapsayacak şekilde yürütülmüştür. Deney sonunda. Bu iki homojen sınıftan 10/F kontrol. nicel araştırma tekniklerinden. öğrencilerin başarılarını. Güçlüer (2006) eğitim ve öğretimin başarıya ulaşması için anlamlı öğrenmenin gerçekleşmesi gerektiğini.seviyelerinin birbirlerine yakın olduğu gözlemlenmiştir. önceki öğrenmelerle sonraki öğrenmeleri ilişkilendirebildikleri. Uygulama sonunda. Güçlüer'e göre de anlamlı öğrenmeyi sağlayan en etkili öğretim araçlarından biri kavram haritalarıdır. başarı.

Araştırma 48 deney. grup öğrencilerinin son testlerden aldıkları puanların ortalaması ön testlerden aldıkları puanların ortalamasından yüksektir. başarı testleri ve fen tutum ölçekleri yardımıyla toplanmıştır. öğrencilerin ön test sonuçlarına bakıldığında. son test. 1. Homojenliği sağlamak için öğrencilerin 4. sınıf ortamı çalışmaya uygun olarak düzenlenmiş ve 4 er kişilik kümelere bölünmüş. Ama her iki grubun son test puanlarına bakıldığında deney grubu lehine anlamlı bir farkın olduğu gözlemlenmiştir. öğrenilen bilgilerin akılda kalıcılığının arttığını tespit etmiştir. Çalışmada " skelet ve Sindirim Sistemi" konuları deney grubu öğrencilerine kavram haritaları ile. iki grup arasında anlamlı bir farklılığın olmadığı gözlemlenmiştir. Aynı sonuca kontrol grubunda da ulaşılmıştır. derslerin daha eğlenceli geçtiğini. geleneksel öğretim metotlarıyla öğrenim gören öğrencilerden yüksek olduğu da görülmüştür. kontrol grubu öğrencilerine ise geleneksel öğretim metotlarıyla verilmiştir. kavram haritasıyla öğrenim gören öğrencilerin Fen Bilgisi'ne yönelik tutumlarının. Fen derslerinde kavram haritasının kullanılmasıyla öğrencilerin derse daha aktif katıldıklarını. kademe sınıf öğretmenleriyle görüşülmüştür. ve 5. Araştırmanın verileri. Deney ve kontrol gruplarının kazanç puanlarının karşılaştırılmasında ise yine deney grubu lehine anlamlı bir fark gözlemlenmiştir. Ayrıca öğrencilerin konu ile ilgili görüşlerini ve kavram yanılgılarını ortaya çıkarmak amacıyla açık uçlu sorular hazırlanmış. Ayrıca öğrencilerin konulardaki başarılarıyla cinsiyetlerinin arasında anlamlı bir farkın bulunmadığı da tespit edilmiştir. Deney ve kontrol gruplarının son test puanlarına bakıldığında. kontrol gruplu yarı deneysel model kullanılmıştır. Ayrıca hem deney hem de kontrol grubu öğrencilerinin Fen Bilgisi dersine karşın tutumları arasında bir fark olmadığı da gözlemlenmiştir. öğrencilerle yarı yapılandırılmış görüşmeler de yapılmıştır. Uygulama öncesi. Uygulama sırasında. sınıf seviyesindeki başarı düzeyleri incelenmiş. Güçlüer araştırmasının sonunda. kümelerde ki öğrencilerin her konunun sonunda kavram haritası çizmeleri istenmiştir. 36 . 48 de kontrol grubu öğrencileri olmak üzere toplam 96 öğrenci ile yürütülmüştür. Uygulama sonunda. Araştırmada ön test.

Dumanlı (2001) tarafından yapılan araştırmada madde ve enerji ünitesinde kullanılan kavram haritalarının öğrenme ürünlerine. Özellikle deney grubundaki başarı seviyesi düşük olan öğrencilerin kavram haritalarından daha fazla etkilendiği görülmüştür. son test ve kalıcılık testleri uygulanmıştır. gelir seviyesi düşük öğrenciler gelir seviyesi yüksek öğrencilerden daha fazla faydalanmıştır. Deney grubunun da kendi içinde değerlendirilmesi sonuçlarına göre kız ve erkek öğrenciler kavram haritalarından aynı oranda faydalanırken. Kadir Has Anadolu Lisesi 1. deney grubunun kavram haritaları tekniğiyle ilgili görüşlerini öğrenmek için öğrencilere bilgi formları verilmiş. Uygulamanın başlangıcında. öğrenci erişisine ve kalıcılığına etkisi incelenmiştir. deney grubuna kavram haritalarıyla ilgili seminer verilmiştir. Üslü Çokluklar ve Köklü Çokluklar” konularının öğrencilere anlatımında Kavram Haritası tekniğinin etkili olup olmadığı ve öğrencilerin kavram haritası hakkındaki görüşlerinin olumlu olup olmadığı araştırılmıştır. sosyo-ekonomik durum… vb faktörlerin. 64 deney. sınıf öğrencilerinden oluşan bu gruplar 2 aylık eğitim sürecinin ardından bir sınavla karşılaştırılmıştır. Buna karşılık kontrol grubu öğrencilerine hiçbir müdahalede bulunulmamış ve geleneksel öğretim metotlarıyla ders verilmiştir. 37 .Kabaca (2002) tarafından yapılan çalışmada “Mutlak Değer ve Eşitsizlikler. deney grubu öğrencilerinin başarıları üzerinde bir etkisi olup olmadığını anlamak için de “Tek yönlü varyans analizi” kullanılmıştır. Ayrıca kavram haritası metodunun Türk Eğitim Sisteminde genellikle kullanılan klasik düz anlatım metodundan daha etkili olup olmadığı da araştırılmıştır. Sonuçta kavram haritalarıyla eğitim gören grubun daha başarılı olduğu gözlemlenmiştir. Cinsiyet. Araştırma 74 deney grubu ve 75 kontrol grubu olmak üzere toplam 149 öğrenciden oluşan iki homojen grupla yapılmıştır. Araştırma süresince öğrencilere konuyla ilgili özetler verilirken ve sorular çözülürken yine kavram haritalarından yararlanılmıştır. öğrencilerin bu teknikten memnun kaldıkları sonucuna da ulaşılmıştır. Uygulama sonunda. 73 kontrol grubu olmak üzere toplam 137 öğrenciden oluşan gruplara ön test.

konuları anlamlı şekilde öğrenip. Ayrıca öğrencilerin soyut kavramları öğrenebilmeleri için şekil. Ankara Mamak lköğretim Okulu 5. öğrendikleri kavramlar arasında ilişkiler kuran deney grubu öğrencilerinin işlenen bilgiler.Grupların birbirinden etkilenmemesi için ayrı okullar tercih edilmiştir. fakat bu iki okulun öğrencileri sosyo-ekonomik açıdan birbirlerine denktirler. madde ve enerji ünitesinin analizi yapılıp öğrencilerin problem çözme becerilerini geliştirici ek hedef davranışlar oluşturulmuştur. model… vb araçlardan yararlanılmış. Uygulama sırasında. sınıf öğrencilerinden oluşan deney grubuna kavram haritalarıyla ilgili ön bilgiler verilmiş. kodlanan bilgiler ve bunlara ait toplam bilgiler erişi düzeyleri. sınıf öğrencilerinden oluşan kontrol grubu ise geleneksel ders planları ve öğretim yöntemleriyle ders işlerken deney grubu öğrencileri Ausubel’in anlamlı öğrenme kuramına göre ders işlemiş ve her konunun sonunda kavram haritaları oluşturmuşlardır. Uygulama sonunda. 38 . Ankara Çubuk Cumhuriyet lköğretim Okulu 5. konuları geleneksel yöntemlerle işleyen kontrol grubu öğrencilerinin kodlanan bilgiler. kavram haritası yaparak. Uygulama öncesi. grupları denkleştirmek için Piaget’in somut işlemler dönemi testi uygulanmış. öğrencilerin daha önceki bilgileriyle yeni öğrenecekleri bilgiler arasında bağlantı kurabilmeleri sağlanmıştır. Araştırma süresince deney grubu öğrencilerine günlük hayatlarından olumlu ve olumsuz örnekler verilerek onların kavramlarla ilgili genelleme ve ayırt etme yapabilmelerine yardım edilmiştir. işlenen bilgiler ve bunlara ait toplam bilgiler erişi düzeylerinden anlamlı derecede yüksek çıkmıştır.

39 . Hasan Şimşek'in "Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri" adlı kitabının kullanılması araştırma konusuyla ilgili bilgilerin toplanmasında yardımcı olmuştur. tezin bu hale gelmesini sağlamıştır. MEB'in yeni programlarıyla ilgili yönergeler. nitel araştırma yöntemlerinden biri olan "doköman incelemesi" yöntemi kullanılmıştır. Verilerin Analizi Araştırma için toplanan veriler betimsel analizle çözümlenmiştir. Araştırmanın Modeli Araştırma. Ayrıca Selçuk Üniversitesi Eğitim Fakültesi kütüphanesinin ve Prof. Üniversitelerde okutulan ders kitapları. üniversitelerdeki eğitim fakültelerinin çıkardıkları dergilerdeki makaleler ve Kavram Haritalarıyla ilgili tezler çalışma sırasında kullanılan veri kaynaklarıdır. 3. amaçlı örnekleme yöntemlerinden "doğrulayıcı ve yanlışlayıcı durum örneklemesi" kullanılmıştır. 3. YÖNTEM 3. Türkçe eğitimi alanında yazılan ders kitapları. Elde edilen bulgular. Tebliğler Dergisi. En son olarak yazılı dokümanların incelenmesi ve belgelerin analizi.3. Ali Yıldırım ile Prof. Dr. Dr. çeşitli eğitim dergileri. 3. Veri Toplama Yöntemi Araştırmada.3. daha sonra gerekli dokümanlar toplanılmıştır.4. Araştırmanın Örneklemi Bu araştırmada. Çalışmada ilkönce tez konusuyla ilgili yazılı kaynaklar ve internetteki tarama motorları taranılmış.2. yazılı kaynakların incelenmesi ve incelenen kaynaklardan elde edilen verilerle bir sonuca ulaşılmasından oluşan nitel bir araştırmadır. düzenlenip yorumlanarak birtakım sonuçlara ulaşılmıştır.1.

Kavram Haritalarının Farklı Edebi Türlerde Kullanılması ve Örnekleri B YOGRAF Ünlü kişilerin yaşam öykülerinin. belgelere dayanarak tarafsız bir görüşle yazıldığı ve kanıt niteliği taşıyan yazılardır.1: Biyografi Türünün Kavram Haritası 40 . BULGULAR 4. Şekil 4.1.4.

o dolaylarda ün kazanan Seyit Hacı brahim’le. Arapçayı. Seyit Mehmet Hayrani hocalardan ders aldı. Seyit Kemal KARAAL OĞLU Türk Edebiyatı Tarihi 1 (Gül&Köktürk. yüzyıllar boyunca.”diyen Nasrettin Hoca. nenize gerek… Dünya alt üst olunca dosdoğru kalkarım! Nasrettin Hoca. müderrislik yaptı. halkımızın beğendiği her fıkra.NASRETT N HOCA (1208-1284) Türk halk mizahının en büyük ustası sayılan Nasrettin Hoca. Akşehir’i çok seven Hoca burada evlendi. Kilitli ve duvarsız meşhur türbesi buradadır. 2006: 226) 41 . XIII. fıkralarından birisinde şu vasiyette bulunur: Çocuklar… Söz ölüm getirmez. o nasıl iş?. Kuvvetli hayat görüşü. halkımızın ince mizah dehasının sembolüdür.. bizi gönüllerinden geçirip gülsünler.. Yunus Emre ve Nasrettin Hoca’dır. Babası köyün imamı Abdullah’tır. burada öldü. fıkraları bütün dünya dillerine çevrilmiştir. Yüzyıl Anadolu Türkçesinin oluşumuna en büyük katkıda bulunanlar. Öğrenimini Konya Medresesinde tamamladı. lköğrenimini köyünde yapan. yani kendisi olmuştur. Şu yalancı dünyada somurtanlara acırım. her nükte onun gerçek fıkralarına eklenerek Nasrettin Hoca Türk halkının ortak varlığı. Türk halkının zenginleştirdiği fıkraları ile ulusal Türk zekasının. Türk edebiyatında. her sınıftan halkı etkileyici bir güçtedir. Fakat insan hali bu… Şayet bir emrihak vaki olursa beni baş aşağı gömünüz!. O. “Mezarımı ziyaret edenler. insanlarla olayları yansıtırken güldürdüğü kadar düşündüren fıkraları. Şöhreti bütün dünyaya yayılmış. Sivrihisar’ın Hortu köyünde doğdu. Türk esprisinin en kudretli üstadıdır. Aman hocam.. Sivrihisar’la Akşehir’de imamlık. halk mizahımızın. Siz dediğimi yapın. Yüzyıllar boyunca. din bilgilerini önce babasından öğrenen Nasrettin.

2: "Nasrettin Hoca" Adlı Biyografinin Kavram Haritası 42 .Şekil 4.

konuşma diliyle yazılmış gazete ve dergi yazılarıdır. yorumlayan ve kamuoyu oluşturmaya çalışan sade. Şekil 4.FIKRA Herhangi bir konuyu belli bir görüş veya düşünceye göre ele alıp.3: Fıkra Türünün Kavram Haritası 43 .

2006: 38) 44 . başkalarının doğal ayrıcalıklarına imrenerek zaman yitirmedi. çinde liderlik yeteneği varsa bu yeteneği geliştir. Oysa “sahne arkasındakiler”. ancak sen olmakla başarıya ulaşabilirsin. o makamın ancak mükafatına tanık olurlar. James HUGHES (Ceymis Hacıs) Bütün Dünya Yıllığı’ndan (Yayımlanan: Osman NEB OĞLU) (Sadeleştirilmiştir. Bu sınırlamalar ve yetenekler yaşamımızın yönünü belirler. Ödeyeceğin ücret ne olursa olsun. Böyle yapmakla kalabalık kitlelerin sevgi ve saygısını kazandılar. her girişimden yenik çıkmamız sonucunu verir. Kişi. Bunların arasında en acılardan biri. Sen. Abraham Lincoln (Abraham Linkoln) çok çirkin. Sen de kendi çalışma alanında onlar gibi hareket edebilirsin. Fakat kişiliğin seni başka bir yöne sürüklüyorsa oraya git. kendin ol. kendi yeteneklerimizi kabul eder ve geliştirirsek mutluluğa ulaşmamız kolaydır. liderlikle baş gösteren fedakarlık ve üzüntünün tanığıdırlar. Bunun yerine. Liderliğin ücreti ise hayli ağırdır. birtakım sınırlamalarla doğmuş olmamızdır. Oysa kişiliğimize başkalarının yaşamına göre şekil vermeye çalışacak yerde. Bu dünyada başarı kazanmış bir kişi olarak yaşamak istersen hayatın gerçeklerini öğrenmen gerekir. memnun kalacaksın. Lincoln ile Roosvelt büyük liderlerdi. her biri yalnız kendi kişiliğine güvenerek başarılı olmaya çalıştı. MUTLU OL Ağa Han zengin ya da beğendiğin sinema artisti kadar güzel olmayı arzu ederek zaman yitirme. Ama bunun için üzülme. bu dünyada elde ettiği her şeyin karşılığında bir ücret ödemekle yükümlüdür. Franlin Roosvelt (Franklin Ruzvelt) ise kötürümdü. Fakat hepimizin bazı yeteneklerle zenginleşmiş oluğumuzu bilmemiz dengeyi sağlar.) (Gül&Köktürk.KEND N TANI. Fakat hiçbiri. çünkü ancak kendini bulmakla gerçek mutluluğa ulaşabilirsin. Bu durumu inkara kalkışmak. Sen lider olmayabilirsin. Seyirci durumunda olanlar.

Mutlu Ol" Adlı Fıkranın Kavram Haritası 45 .4: "Kendini Tanı.Şekil 4.

kişisel görüş ve düşüncelerin içten bir dille anlatıldığı yazılardır.5: Deneme Türünün Kavram Haritası 46 . Şekil 4. kesin yargılara varılmadan zıt düşüncelerin karşılaştırıldığı.DENEME Her konu üzerine ve sıkı kayıtlara bağlı kalmadan serbestçe yazılabilen.

Nazlı. Biri çıkıp bizim düşüncemizin tersini söyledi mi onun doğruyu söyleyip söylemediğine değil. Ben. Doğrudan ayrıldık mı elle tutulur bir şeyler kaybetmeliyiz. saçmalıyorsun!” desinler bana. Bizi düzeltmek isteyene kollarımızı açacak yerde. çoğu kez karşımdakini kırmamak için yazdıklarıma istenen biçimi verdiğim olmuştur. aklından önce sinirleri işler. yumruklarımızı sıkıyoruz. teslim olurum. sözleri de o olmalı.DOĞRULUK KAYGISI Düşünce çatışmaları beni ne kırar ne yıldırır. Dostluk kavgacı olmadı mı sağlam ve cömert değildir. dostların düşünceleri neyse. doğru yanlış. bizi eleştirin dememiz gerekir. Zararıma da olsa eleştirmeciye uysal davranmalıyım ki beni her zaman serbestçe uyarsın. kendi düşüncemizi savunmaya bakarız. gelin. Fazla yukarıdan ve insafsızca olmadıkça. Düzeltilmek herkesin ağrıca gittiği için kimse kimseyi düzeltmeyi göze alamıyor. 2006: 126) 47 . Bana çatıldığı zaman öfkem değil. yiğitçe konuşulmasını isterim. kendimi düzeltmeme yardım etsin. “Sen bir budalasın. dostlar arasında açık. Tartışmalarda bahis tutuşmak hiç de faydasız değildir. kafamı çalıştırır. Düşüncesini saklayarak konuşuyor çokları. yazılarıma çatılmasını hoş görmüş. Eleştirilmekten kaçarız. dostluğa rahat nefes aldırmaz. Doğruyu bulmak için her iki tarafın kaygısı olmalı. sadece dürtükler. yapmacık bir hava. dikkatim uyanır. Doğruyu hangi elde görsem sevinçle karşılar. Ama ben dostlarımın bana sert davranmasını istiyorum. nsan öfkelendi mi düşünmez olur. Oysaki bunu kendiliğimizden istememiz. Michel de MONTAIGNE (Mişel dö Monteyn) Denemeler (Çeviren: Sabahattin EYUBOĞLU) (Gül&Köktürk. uzaktan kokusunu alır almaz silahlarımı atar. Bana çatandan bir şeyler öğrenmeye can atarım. birini kırma korkusu.

Şekil 4.6: "Doğruluk Kaygısı" Adlı Denemenin Kavram Haritası 48 .

delillerin ileri sürülüp yeni görüşlerin ispatlanmaya çalışıldığı ve herhangi bir konuya açıklık getiren bilimsel yazılara “makale” denir. Şekil 4.MAKALE Araştırma ve incelemelerle ortaya çıkan.7: Makale Türünün Kavram Haritası 49 .

bahtiyar olmak herkesin hakkıdır. hikayeler anlatan kimselerin bulundukları toplantılara koşunuz. üzüntüsünü geçirir. Kara haberler veren. güler yüzle bakarsanız o da güler. Halinden hoşnut olmayı bilmeli. Tuhaf konuşan. Her şeyi iyi görmeye alışanlar. Elem veren. bilir misiniz? Keman çalarak! Kendisi diyor ki: “Fikrim ne kadar yorulursa yorulsun. işini bitirdikten sonra sayfayı kapamalı ve artık gönül açacak çareler aramalıdır.” Kitap odanızda her vakit bir mizah gazetesi bulundurunuz ve içiniz sıkıldığı zaman çabucak onu açıp gönül eğlendirecek parçalar okuyunuz. kaşlarınızı çatarsanız o da suratını asar. hem de başkalarını güldürmeli. somurtan. işini bitirdikten sonra yorgunluğunu duyar. gözyaşı döktüren filmleri seyretmeyiniz. Bahtiyarlık insanların kendi varlığındadır. Selim Sırrı TARCAN Türk Edebiyatı Tarihi 4 (Hazırlayan: Seyit Kemal KARAAL OĞLU) (Kısaltılmıştır. Şen bir dostun konuşması insanın yorgunluğunu giderir. Onları bulmak bir hünerdir. 2006: 25) 50 . şte bu sırrı bulanlar. Yalnız o bahtiyarlığı uzaklarda değil. şaka yapan. işlenmemiş nice bahtiyarlık madenleri vardır. Bakınız Goethe (Göte) şöyle diyor: “ nsan her gün ya güzel bir ses işitmeli ya gönül açıcı bir kitap okumalı yahut güzel bir şey seyretmelidir. bahtiyarlığa kavuşmak için ne işlerinin düzelmesini ne büyük memurluklara geçmeyi ne de zenginleşmeyi beklerler. hem gülmeli. sabahtan akşama kadar iş odasında durup dinlenmeden sekiz on saat çalışır ve sonra nasıl dinlenir. her şeyi karanlık gören kimselerden uzak durunuz. sinirlerini yatıştırır. Bulunduğumuz yerlerde. Onun içindir ki ne çeşit olursa olsun.ŞEN OLUNUZ Hayat ideal şartlar altında düşünenler değil. Hayat bir aynadır. bu bahtiyarlık kaynaklarının da pekiyi yerini bulurlar. Tanıdıklarımızdan bir profesör vardır. Sözün kısası. yarım saat keman çalınca bütün yorgunluğum gider ve taze hayat bulurum. hiçbir zaman bahtiyar olamazlar. fakat neşe de onun kadar lüzumludur.” Bir ngiliz hekimi diyor ki: “Dinlenmek için zamanın bir kısmını güler yüzlü ve kahkahası bol insanlarla geçirmelidir. kendi hayatımızda arayıp bulmalıyız. Geçmiş günlerin özlemini çekenler veya geleceğin kaygısı ile tasalananlar. onu başka yerde aramak boştur. nsan çalışırken değil.) (Gül&Köktürk. Sinemalarda güldürü filmleri seyretmek fırsatını kaçırmayınız.” Bu pek doğrudur. bulundukları halden hoşnut olmasını bilenler bahtiyar olabilirler. Bu zat. Bulundukları durumdan en çok fayda elde etmeye çalışırlar. nsana hayatta fazilet gerekir.

Şekil 4.8: "Şen Olunuz" Adlı Makalenin Kavram Haritası 51 .

Şekil 4.ELEŞT R (TENK T) Herhangi bir sanat eserinin beğenilen ve beğenilmeyen yönlerini veya bir kişinin olumlu-olumsuz yönlerini ortaya koymak amacıyla yazılan yazılardır.9: Eleştiri( Tenkit) Türünün Kavram Haritası 52 .

Anlatımının sürükleyiciliğinin temel nedeni budur. Kurgucu bir öykücü olmadığı için konu bulmakta hiçbir güçlük çekmemiştir. Yazarlığını yaşamının bir yansıması olarak geliştirmiş. sokak kabadayıları. her biri ayrı ilginçlikteki öykülerin başkişileridir. insanoğlu ne ise. anlattıklarından sanatsal bir tat alırlar. Bu dünya kimsenin kimseyi sömürmediği. şte Orhan Kemal’in başarısını sağlayan. Küçük memurlar. Sanat yapma hevesine hiç kapılmaz. yani yaşananı olduğu gibi yazmak. Hangi öyküsü alınırsa alınsın. Neyi yaşamışsa onu yazmıştır. onurundan hiçbir şey yitirmeyen yoksullar. Böyle bir tutum. Orhan Kemal’in öykülerinin büyük bir bölüğü. Yaşamı boyunca bunun savaşımını vermiştir. sanatı kurulaştırır. hem yaşananı olduğu gibi anlatmak hem de bu anlatıyı öyküleştirmektir. insanca ilişkilerin egemen olduğu bir dünyadır. gerçekçi öykücülüğümüzün baş ustalarındandır. insanoğlunun ekmek uğruna verdiği yaşam savaşımıyla doludur. onların çileli karıları. Orhan Kemal’de insanın içini ezen bir sızı vardır. Dilimize de Türkçe’nin nice duyguları. nice insanlık durumlarını anlatabileceğini gösterdiği içlin büyük hizmet etmiştir. Çileli. 2006: 139) 53 . Onun öykülerinde hiçbir abartı yoktur. hareketli olaylarla yüklü yaşamı öykülerinin konusunu oluşturmuştur. Ama onun öykülerini okuyanlar.) (Gül&Köktürk. Adnan B NYAZAR Türk Dilinde 25 Ünlü Eser (Kısaltılmıştır. Orhan Kemal’in başarılı yönlerinden biri de kişileri konuşturmadaki ustalığıdır. Getirdiği bu insanca duyarlıkla Orhan Kemal.ORHAN KEMAL’ N ÖYKÜLER Orhan Kemal. belgeli kenar mahalle gençleri. Özellikle çocukları ve hayvanları anlattığı öykülerinde daha baskındır bu. o biçimde öykülerde canlandırılır. Kendi yaşadıkları ve çevresindeki kişilerin serüvenleri onun konu alanını belirlemiştir. bilmediği alanlara el atmamıştır. edebiyatımıza yeni bir dünya kazandırmıştır. sokak kadınları.

Şekil 4.10: "Orhan Kemal'in Öyküleri" Adlı Eleştirinin Kavram Haritası 54 .

Şekil 4.SOHBET (SÖYLEŞ ) Herhangi bir konu hakkındaki kişisel görüşleri konuşma havası içinde ve içten bir dille anlatan yazılara “sohbet” denir.11: Sohbet(Söyleşi) Türünün Kavram Haritası 55 .

”Şeytan görsün yüzünü!”deyip bucak bucak kaçtığımız insanlar hep o insanlardır. Bu geçici dünyada gönül yıkmanın. hatta soğuk görünen yüzleri bile ısıtır. tatlı dil sizi yatıştırır. Çünkü o dil ağzın içinde her dönüşünde can yakar. Kötü bir adamın dökeceği tatlı dil. Doğru sözdür. kalp kırar. derler. Hepsi güler yüzlüdür. tatlı bir diller tamamlandığı zaman bütün kapılar açılır. Bir de “Haydi şekerim. Allah bir adama her şeyin tatlısını. ne olur. Ama dilleri olmadığı için soğukturlar. güler yüzle seslenebilsin. Güler bir yüz.”Haydi şekerim. öyle ise ne duruyoruz. dilimizi tatlılaştıralım. bir türlü kapanmak nedir bilmez. Öylesinin sevimli. kalp kırmanın anlamsız olduğunu sezecek kadar olgun bir hayat anlayışına varmalı ki insan.” Dediklerini düşünün. Ortada hiçbir sebep olmasa bile dayatmanın yollarını ararsınız. insan için başlı başına bir kuvvettir. tilkinin kargaya döktüğü tatlı dil gibidir. şunu yapıver. çinizden bir kuvvet.”Dil yarası yaraların en derinidir. şunu yap!” demek başkadır. en küçüğünden en büyüğüne kadar tatlı dille. Şevket RADO Eşref Saat (Kısaltılmıştır.”diyen bilmem bulunur mu? Çünkü bu. Hakiki tatlı dil iyi insanda olur. cana yakın kılar. bu tatlı emri yerine getirmeniz için sanki sizi zorlar. sevgiyle dolu insanın dili de kendiliğinden tatlılaşır. Üstelik acı dilin zararı yalnız karşısındakine değildir. Onlar her ne kadar insan benzeri iseler de sahici insanları güzel yapan.) (Gül&Köktürk. Tatlı dil. nsanın dilinin tatlı olması için gönlünün tatlı. içlerinde pek de güzelleri vardır. ha deyince olacak işlerden değildir. Tatlı dil. dil yarası ruhun en gizli taraflarına doğru boyuna işler. cana yakın olmasına imkân yoktur. Gönülleri fetheden tatlı dil. Ama tatlı dil öyle mi ya? Yılanı deliğinden çıkarır. dilin acısını verdi mi ne yapsa kar etmez. En yapamayacağınız işleri size tatlı dille. “Ne diye yapacak mışım? Mecbur muyum? Başkası yapsın! Hep bize mi yükleniyorlar? Yapmayacağım işte!” dersiniz. sıcak yapan dildir. şunu yapıver!”demek başka.TATLI D L Mağaza vitrinlerindeki mankenleri bilirsiniz. sevimli görünmeyen. kalbinize işlemiştir. bütün gücünü gönülden alır. nsanı belki kısa bir zaman için aldatır ama çabucak da foyası meydana çıkar. Bıçağın açtığı yara zamanla kapanır. Nice güzel insanlar vardır ki dilleri yüzünden sevilmezler. kendi sahibini de dünya güzeli olsa çirkinleştirir. Çünkü tatlı dil suratınıza çarpmamış. Ne kadar öfkeli olursanız olun. çözemeyeceği düğüm yoktur. 2006: 8) 56 . güler yüzle yaptırıverirler. iyi olması lazımdır. “Mademki tatlı dil her kapıyı açan sihirli bir anahtardır. Ama her dil değil.”derler.”Kalk. Gerçekten dilin. Yüreği merhametle. Dilin de tatlısı olmalı.”Kalk şunu yap!” dedikleri zaman. tatlı olmak şartıyla açamayacağı kapı.

12: "Tatlı Dil" Adlı Söyleşinin Kavram Haritası 57 .Şekil 4.

* Metnin yapı taşlarını oluşturan kelimelerin ve bunlara yüklenen anlamların daha iyi anlaşılmasını sağlar. Günümüzde çok sık kullanılmayan Kavram Haritası Yönteminin. Bu kullanımın hem öğretmen hem de öğrenci açısından yararlı olacağı düşünülmektedir. SONUÇ VE ÖNER LER Kavram Haritası Yönteminin farklı edebi türlerde ve metinlerde kullanılabildiğini bulgular kısmında gördük. Çünkü bulgularda da gördüğümüz gibi Kavram Haritaları. 58 . * Okumayı kolaylaştırır. terim ve kavramlarla bir kavram haritası oluşturmaları. parçayı ne kadar anladıklarını da gösterir. * Öğrencinin zihninde oluşabilecek kargaşaları önler. Türkçe derslerinde kullanılmasının verimi arttıracağı düşünülmektedir. * Edebi metinlerdeki soyut ifadeleri anlaşılır hale getirir. * Metni oluşturan ve öğrencilerin anlamakta güçlük çektiği uzun cümleleri daha derli toplu bir hale getirir. okudukları metinlerdeki kelime. Ayrıca öğrencilerin.5. * Öğrencilerin metinleri akıllarında daha uzun süre tutabilmelerini sağlar. * Öğrencilerin. Özellikle zor anlaşılan metinlerin (okuma parçalarının) öğretilmesinde bu yöntemin kullanılması önerilir. * Herhangi bir metne göre daha az kelime içerir. kavramlar arasında bağlantı kurarak metnin ana düşüncesini ortaya çıkarmalarını sağlar.

34. zmir. Efe (2006). Yüksek Lisans Tezi. Ramazan (2005). Sınıf Türkçe Ders Kitabı. Yüksek Lisans Tezi. Sınıf Fen Bilgisi Konularının Kavram Haritaları ile Öğretilmesi. Sınıf Programının Kavram Haritası Tekniği ile şlenişi. Van. H. Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü. Kavram Haritasının Türkçe Öğretiminde Kullanımı. Ve 10. Güçlüer. Aksan. Orta Öğretim Biyoloji (botanik) Öğretiminde Anlam Çözümleme Tabloları. 59 . Doktora Tezi. Altın. Mehmet (2002). lköğretim Fen Bilgisi Eğitiminde Kavram Haritaları ile Verilen Bilişsel Desteğin Başarıya Hatırda Tutmaya ve Fen Bilgisi Dersine lişkin Tutuma Etkisi. Barut. 17. Bolu. Van. Elif (2001). lköğretim 7. Özlem (2006). Yenilenen Orta Öğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi 9. Abant zzet Baysal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Bazı Bireysel Farklılıkların Kavram Haritası Yapma Başarısına Etkisi. Gül. Kamil (2002). Ankara. stanbul. Doğan (1995). (144). Gürlek. Çetin. Kavram Haritalarının Erişi ve Kalıcılığa Etkisi. lköğretim 7. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü.KAYNAKLAR Acat. Bilgisayar Destekli Deney Yöntemiyle Kavram Haritası Yönteminin Bazı Bilişsel Süreçler ve Hatırlama Düzeyi Açısından ncelenmesi. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Fen Bilimler Enstitüsü.(160). Konya. Ankara: Yıldırım Yayınları. Ömer (2003). Yüksek Lisans Tezi. Muhsin (2006). Kadir & Gülseren. 168-193. Akyol. Hayati (2006). Dokuz Eylül Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü. Yüksek Lisans Tezi. Yüksek Lisans Tezi. Milli Eğitim Dergisi. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi. Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Akyüz. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Her Yönüyle Dil: Ana Çizgileriyle Dilbilim. Çatalkaya. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları. Perver (2006). Yüzyıldan Günümüze Türk Eğitiminde Başlıca Düzenleme ve Geliştirme Çabaları ( Genel Özellikler ve Doğrultular). Dumanlı. Gerçekcioğlu. Cumhuriyet Dönemi Eğitim Stratejileri. Yüksek Lisans Tezi. Metin & Köktürk. Milli Eğitim Dergisi. Yeni Programa Uygun Türkçe Öğretim Yöntemleri. Yahya (1999). Bahattin (2003). Kavram Ağları ve Kavram Haritalarının Uygulanması. Ankara: Kök Yayıncılık.

Yüzüncü Yıl Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü. lköğretim Türkçe Dersi (1-5. (159). Van’daki Liselerde Olasılık Öğretiminde Görülen Kavram Yanılgıları. Fahri (2003). Eğitimin Önemi Artarak Sürecektir. Kavram Haritaları Yönteminin Yabancı Dil Öğretiminde Öğrenci Başarısına Etkisi. Sınıflar). Ankara: Devlet Kitapları Müdürlüğü Basımevi. Türk Milli Eğitiminin Yenileşmesi ve Öncelikleri. Yaman. Türkçe Özel Öğretim Yöntemleri II. Seçil (2006). Orta Öğretim Matematik Eğitiminde Kavram Haritalanması Tekniğinin Kullanımı. N. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. (149). Tümen. Sınıflar) Öğretim Programı ve Kılavuzu. Yüksek Lisans Tezi. Bekir (2001). Van. Turgut. Saban. lköğretim kinci Kademe Dil Bilgisi Derslerinde Kavram Haritası Tekniğinin Öğrenci Başarısına ve Hatırlamaya Etkisi. stanbul. Kurada. Kenan (2006). Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü. brahim (2002). Milli Eğitim Dergisi. Marmara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü. Karapür. Elazığ. Taş. 7. Türkçe Özel Öğretim Yöntemleri I. Bekir (2000). Ankara: Devlet Kitapları Müdürlüğü. stanbul. Öğrenme Öğretme Süreci: Yeni Teori ve Yaklaşımlar. (145). Murat (2006). Milli Eğitim Dergisi. Yüksek Lisans Tezi.Kabaca. MEB (2005-b). Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Özbay. Lise II Tarih Dersinin Öğretiminde Kavram Haritası Kullanımının Öğrenmeye Etkisi. Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü. Murat (2006). MEB (2005-a). Turgut. Ankara: Öncü Kitap. Tolga (2002). Ankara: Nobel Yayın Dağıtım. 8. Ahmet (2000). lköğretim Türkçe Dersi Öğretim Programı ve Kılavuzu (6. Ankara: Öncü Kitap. Özbay. Geleceğimizin Teminatı Dilimizdir. stanbul. Havva (2006). Doktora Tezi. Yüksek Lisans Tezi. 60 . Milli Eğitim Dergisi.