P. 1
KAVRAM HARİTALARI

KAVRAM HARİTALARI

|Views: 3,002|Likes:
Yayınlayan: Ali Haydar Mutlu

More info:

Published by: Ali Haydar Mutlu on Nov 12, 2011
Telif Hakkı:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

12/07/2012

pdf

text

original

Sections

  • 1. G R Ş
  • 1.1. Problem Durumu
  • 1.2. Araştırmanın Amacı
  • 1.4. Tanımlar
  • 2. KURAMSAL AÇIKLAMALAR VE LG L ARAŞTIRMALAR
  • 2.1. Türkçe Dersi Yeni Öğretim Programları
  • 2.2. Bilişsel Strateji
  • 2.2.1. Ausubel’in Anlamlı Öğrenme Kuramı
  • 2.3. Metin Öğretiminde Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar
  • 2.4. Türkçe Öğretiminde Kullanılan Yöntem ve Teknikler
  • 2.4.1. Anlatım Yöntemi
  • 2.4.2. Soru Cevap Yöntemi
  • 2.4.3. Tartışma Yöntemi
  • 2.4.5. Tümevarım ve Tümdengelim Yöntemleri
  • 2.4.6. Dramatizasyon (Oyunlaştırma) Yöntemi
  • 2.4.7. Gösteri Tekniği
  • 2.4.9. Gözlem Tekniği
  • 2.4.10. Proje Tekniği
  • 2.4.11. Problem Çözme Yöntemi
  • 2.5. Kavram Haritası Yöntemi
  • 2.5.1. Kavram Nedir?
  • 2.5.2. Kavram Haritası Nedir?
  • 2.5.3. Kavram Haritasının Öğeleri ve Çizimi
  • 2.5.4. Kavram Haritalarının Farklı Yerlerde Kullanılması
  • 2.5.5. Kavram Haritaları Niçin Kullanılır?
  • 2.5.6. Kavram Haritalarının Faydaları
  • 2.6. lgili Araştırmalar
  • 3. YÖNTEM
  • 3.1. Araştırmanın Modeli
  • 3.2. Araştırmanın Örneklemi
  • 3.3. Veri Toplama Yöntemi
  • 3.4. Verilerin Analizi
  • 4. BULGULAR
  • 4.1. Kavram Haritalarının Farklı Edebi Türlerde Kullanılması ve Örnekleri
  • 5. SONUÇ VE ÖNER LER
  • KAYNAKLAR

T. C.

SELÇUK ÜN VERS TES SOSYAL B L MLER ENST TÜSÜ TÜRKÇE EĞ T M ANA B L M DALI TÜRKÇE ÖĞRETMENL Ğ B L M DALI

KAVRAM HAR TALARI YÖNTEM YLE MET N ÖĞRET M

YÜKSEK L SANS TEZ

Danışman Prof. Dr. Gönül AYAN

Hazırlayan Ayşegül ŞENAY

KONYA 2007

ÖZET
Bu çalışmada, kavram haritası yöntemi kullanılarak farklı yazı türlerinin ve okuma parçalarının (metinlerin) nasıl öğretilebileceği gösterilmeye çalışılmıştır. Çalışmanın giriş bölümünde; dünyadaki teknolojik gelişme ve bilimsel çalışmaların hızlı olduğundan, bu değişme ve gelişmeleri eğitim alanında yapılacak çalışmalarla takip edebileceğimizden, geçmişten günümüze kadar Türk Eğitim Sistemi’nde, anadilimiz Türkçede ve Türkçenin öğretiminde yapılan değişikliklerden bahsedilmiştir. “Kuramsal açıklamalar ve ilgili araştırmalar” bölümünde ise; yapılandırmacı yaklaşıma göre oluşturulmuş yeni Türkçe Öğretim Programından, kavram haritası tekniğinin ortaya çıkmasını sağlayan anlamlı öğrenme kuramından, metin öğretiminde nelere dikkat edilebileceğinden, Türkçe öğretiminde kullanılabilecek yöntem ve tekniklerden, çalışmamızın asıl konusunu teşkil eden kavram haritalarından ve kavram haritalarıyla ilgili yapılan çalışmalardan bahsedilmiştir. Çalışmanın yöntem bölümünde de; araştırmayı yaparken nerelerden ve hangi kaynaklardan faydalanıldığı hakkında bilgi verilmiştir. “Bulgular” ise bu çalışmanın en önemli bölümüdür. Burada, kavram haritası yöntemiyle farklı edebi türler ve bu türlerle ilgili örnek metinlerin görselleştirilmesi sağlanmıştır. Araştırma için seçilen yazı türlerinin “fikir yazısı” olmasına önem verilmiştir. Olay ağırlıklı yazıların kavram haritaları ile sembolleştirilmesine yer verilmemiştir. Yazı türleriyle ilgili örnek metinler de Yıldırım Yayınlarına ait, Talim ve Terbiye Kurulunca ders kitabı olarak okutulmasına karar verilmiş olan “ lköğretim 7. sınıf Türkçe Ders Kitabı”ndan seçilmiştir. Sonuç ve öneriler bölümünde ise bulgular bölümünde çizilen kavram haritaları hakkında yorumlar yapılarak, önerilerde bulunulmuştur.

Anahtar Kelimeler: Kavram, Kavram Haritası, Anlamlı Öğrenme, Türkçe Öğretimi, Metin

I

ABSTRACT
In this study, we tried to show teaching different writing styles and reading (passages) texts with using the method of concept maps. In the introduction of the study, we told of the speediness of technology development and scientific studies at the world; we can follow these studies and developments with the studies of instruction, also we told of difference about our main language Turkish and teaching Turkish in Turkish Instruction System from past to today. In “Theoretical Explanations and Related Studies”, we told of the new Turkish Teaching Program which is organized to the structural approach, meaning teaching theory which has effect about the technique of concept map, taking care of at text teaching, the method and techniques which can be used in teaching Turkish and the main subject of our study, concept maps and the studies about concept maps. In the method of study, we gave some information about the used sources and the area of study. The chapter of “Discoveries” is most important chapter of this study. Here, we tried to show different literary styles with using concept map and example texts related to these styles. We regarded to the choosen writing styles as a ‘writing of thought’. We did not give place to the writings which are about event, so we did not sembolize them with maps of concept. We choosed the sample texts about the writing styles from Yıldırım Publishing House’s “ lköğretim 7. Sınıf Türkçe Ders Kitabı”, which is settled on as a lesson book from Talim ve Terbiye Kurulu. In conclusion and suggestions we commented about concept maps which is drawn at the chapter of discoveries, and we made some suggestions. Key Words: Concept, Concept Map, Expressive learning, Instruction of Turkish, Text.

II

Umarız ki bu araştırma birçok bilimsel çalışmalara ve öğretmenlerimize ışık tutar. Araştırma süresince yardımlarını esirgemeyen birçok konuda yol gösteren değerli danışman hocam Prof. şte bu olumsuzluk. Bunun sebebi de öğretmenlere yeni ve modern öğretim metotları hakkında yeterince bilgi verilmemesi ve bu yeni yaklaşımlara yönelik çalışmaların. eğitim ve öğretim sayesinde kazanılmış bilgi. modern bir öğretim yöntemi olan "Kavram Haritası" tanımına çokça rastlanılmaktadır. MEB yapılandırmacı yaklaşımı temel alarak. Ama bütün bu yenilikler geleneksel öğretim metotlarının önüne geçememiştir. Dr. kavram haritaları konusunda araştırma yapmam için beni teşvik eden hocam Doç. Türkçe öğretmenlerimizin hem metinlerin hem de dil bilgisi kavramlarının öğretiminde sürekli geleneksel metotları kullanmalarına sebep olur. Gönül AYAN'a. Ahmet SABAN'a ve maddi manevi desteğini benden hiçbir zaman esirgemeyen aileme teşekkürlerimi bir borç bilirim. öğretim programlarını yeniden düzenlemiştir. Özellikle son yıllarda. deneyim ve davranışlar vardır. nsanoğlunun hayatını sürdürebilmesinin temelinde. Ama Türkçe öğretmenlerimizin büyük bir çoğunluğunun da kavram haritaları hakkındaki bilgileri yok denecek kadar azdır. gelişmeleri takip etmeyen uluslara hakim olurlar. Dr. şte bu yüzden eğitim ve öğretimde kalitenin arttırılması çok önemlidir.ÖN SÖZ Bilimsel çalışmalar ve teknolojik gelişmeler insanların birbirlerine olan tutumlarını değiştirir. Eğitim ve öğretim. ülkemizde yetersiz olmasıdır. MEB'in yapılandırmacı yaklaşım ve bilişsel eğitim stratejilerini benimseyerek hazırladığı yeni Türkçe ders kitaplarında. bu teknolojik değişme ve gelişmeleri takip eden iki büyük ve önemli araçlardır. Ülkemizde bazı olumsuzluklara rağmen. geçmişten günümüze kadar kalitenin arttırılması yönünde birçok çaba sarf edilmektedir. Önemli değişiklikleri yakından takip eden uluslar kendilerini yenilerler ve yeniliklere açık olmayan. KONYA – 2007 Ayşegül ŞENAY III .

..............................................4............................................................................9...............................................4......4................. KURAMSAL AÇIKLAMALAR VE LG L ARAŞTIRMALAR ........ 18 2......................... Örnek Olay ncelemesi .......................................... 11 2....................... 15 2............. VI 1.... 6 1............................................................ 16 2....................................................... IV ŞEK LLER L STES ............Ç NDEK LER ÖZET....... Problem Durumu .............................4................3................. Metin Öğretiminde Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar..................I ABSTRACT ................................................................................. Tümevarım ve Tümdengelim Yöntemleri .................................. Türkçe Dersi Yeni Öğretim Programları ..................... Problem Çözme Yöntemi.......................................................................4................................................................. 8 2........................4.......................2.............. 10 2......... Gösteri Tekniği....... 11 2......................3. 14 2................................... 14 2...... G R Ş....4..... II ÖN SÖZ...........................................11........................4................ 19 IV .....................................10................................ 19 2......... 16 2..........................1.............................................. Çözümleme ve Birleşim Yöntemleri ............................. 18 2...... Tartışma Yöntemi...................................................................................................................................................................6............................................................................................ III Ç NDEK LER .................... Küme Çalışması Yöntemi ........................................................................................... Tanımlar ......................................... 8 2..................................4.........................................................1..................... Dramatizasyon (Oyunlaştırma) Yöntemi................................ Anlatım Yöntemi .....4...............................................13............. Türkçe Öğretiminde Kullanılan Yöntem ve Teknikler ..................................4..... 17 2................................................................2. 14 2.............................4.............7....................................................... Araştırmanın Önemi ................2........................................... Beyin Fırtınası ................................8.... 7 1..................4........... Proje Tekniği ...................................... Soru-Cevap Yöntemi ...... Gözlem Tekniği............... 1 1............................. 16 2............ 7 2...................2.............................................................1.........4.................3.......... Bilişsel Strateji .......................................... Ausubel'in Anlamlı Öğrenme Kuramı............... 19 2................ 17 2.....................1... 5 1.....4......................4... Araştırmanın Amacı ..........5....12....

................................................. 40 5...........2........................................... Kavram Haritasının Ögeleri ve Çizimi ............................4............................ 39 3............................................................... 39 3..................... Kavram Haritası Yöntemi.... 59 V ... 58 KAYNAKLAR ................................. 39 3.......... 39 3...................................5.................. 24 2............. 25 2........................................1... 27 2...........5..............5.... Kavram Haritalarının Faydaları ............1........... 20 2. Araştırmanın Modeli ...........................................5.... 28 3........................................2...................... 40 4.................................................................... Veri Toplama Yöntemi.............................. lgili Araştırmalar.............................. Verilerin Analizi.............................................. Kavram Haritası Nedir? ..... SONUÇ VE ÖNER LER ....2..............................................5................................................................... 26 2............................... 21 2................. YÖNTEM ...................................................6...................................... Kavram Haritalarının Farklı Edebi Türlerde ve Metinlerde Kullanılması ..................... 20 2................6..................... BULGULAR..............................5............................................... Kavram Nedir? ........3........................................................ Araştırmanın Örneklemi .. Kavram Haritalarının Farklı Yerlerde Kullanılması..........................................3.. Kavram Haritaları Niçin Kullanılır?.......................................1........... 39 4......5......4..............................................5...........................................................

ŞEK LLER L STES

Şekil 4.1: Biyografi Türünün Kavram Haritası ............................................................ 40 Şekil 4.2: "Nasrettin Hoca" Adlı Biyografinin Kavram Haritası................................... 42 Şekil 4.3: Fıkra Türünün Kavram Haritası................................................................... 43 Şekil 4.4: "Kendini Tanı, Mutlu Ol" Adlı Fıkranın Kavram Haritası............................ 45 Şekil 4.5: Deneme Türünün Kavram Haritası .............................................................. 46 Şekil 4.6: "Doğruluk Kaygısı" Adlı Denemenin Kavram Haritası ................................ 48 Şekil 4.7: Makale Türünün Kavram Haritası ............................................................... 49 Şekil 4.8: "Şen Olunuz" Adlı Makalenin Kavram Haritası........................................... 51 Şekil 4.9: Eleştiri( Tenkit) Türünün Kavram Haritası .................................................. 52 Şekil 4.10: "Orhan Kemal'in Öyküleri" Adlı Eleştirinin Kavram Haritası .................... 54 Şekil 4.11: Sohbet(Söyleşi) Türünün Kavram Haritası................................................. 55 Şekil 4.12: "Tatlı Dil" Adlı Söyleşinin Kavram Haritası .............................................. 57

VI

1. G R Ş
Sürekli bir değişim ve gelişim sürecinde olan dünyamız karmaşık ve dinamik bir yapıya sahiptir. Bu karmaşık yapı içindeki canlı cansız tüm varlıklar dünyada tutunabilmek ve var olmalarını devam ettirebilmek için değişmeye ve gelişmeye mahkûmdurlar. Hızla yol alan teknolojinin yanında insanoğlunun da kendini yenilemesi gerekir. Yenilikleri takip etmeyip, çağdaşlaşma yolunda ilerlemeyen devlet ve milletler ya yok olacaklar ya da başka millet ve devletlerin boyunduruğu altında ezileceklerdir. “Tarihi tecrübeler göstermiştir ki, tarihte eğitimli insan gücüne sahip bireylerden meydana gelen toplumlar başarılı olmuş, tespit ettikleri ve ürettikleri politikalar doğrultusunda, siyasette, sanatta, kültürde ve teknolojide yaşadıkları çağın en ileri toplumları olarak tarihe geçmişlerdir.” (Turgut, 2001). “Eğitim, bir toplumun kimlik kazanması ve varlığını devam ettirip güçlendirilmesinde en önemli unsur olarak değerlendirilmektedir.” (Taş, 2003). Değişme ve gelişmenin ilk şartı eğitimden geçer. Eğitim ve öğretim; insanların içinde hapsoldukları tabuları yıkar. Alışkanlıklarından vazgeçemeyen toplumlar, nesiller; eğitim orduları sayesinde yenileşmekle yüz yüze gelmekten korkmazlar. “Rekabete dayalı yeni dünya düzeninde eğitime en fazla yatırım yapan ve eğitilmiş insan gücüne sahip ülkeler avantaj sağlayacaktır” (Turgut, 2000). “Eğitimden beklenen ikinci husus ise, fertlerin birlik duygusunu pekiştirecek, toplum ahengini sağlayacak, ortak değerlere yöneltecek zihniyetin kazandırılmasıdır.” (Taş, 2003). Teknolojinin hızla geliştiği yerde eğitimle öğretimin plan ve programları yerinde sayarsa nesillerimizi medeniyet basamaklarından zirveye taşımamız güçleşir. Bu yüzden okuma, yazma, konuşma ve dinleme becerilerimizi edinmedeki alışkanlıklarımız, öğretmenlerimizin derslerde kullandıkları plan ve programlar, yöntem ve teknikler, araç gereçler, ölçme değerlendirme teknikleri kısacası eğitim öğretime dair her şey teknolojinin gelişme hızı ve niteliğiyle aynı doğrultuda yol almalıdır. Öğretmenlerimizin de yapılacak olan bu yeniliklere göre yetişmesi ve yetiştirmesi lazımdır. Ülkemizde geçmişten günümüze eğitim alanında birçok değişiklik yapılmıştır. Özellikle Osmanlı Döneminden günümüze kadar birçok düzenlemeler yapılmıştır. Osmanlı Devleti’nde eğitime medrese sistemiyle başlanmıştır. Ama

1

cumhuriyetimizin kuruluşuyla birlikte medreseler önemini kaybetmiştir. 1824 yılında ilk kez ilköğretim zorunluluğu getirilmiştir. Tanzimat Döneminde örgün eğitimi ilk kez geniş ölçüde ele alan yasal belge hazırlanmıştır. Hatta “Türk eğitim tarihinde eğitimde düzenleme ve geliştirmeye, en kapsamlı biçimde ilk kez Maarif-i Umumiye Nizamnamesi ile gidilmiştir.” (Akyüz, 1999). Tanzimat döneminde halk eğitimine de önem verilmiş, öğretmen yetiştiren okullar açılmıştır. Meşrutiyet Döneminde ise okul öncesi eğitime büyük önem verilmiş ve kızlar için ilk kez yüksek öğretim kurumu açılmıştır. “Meşrutiyet Döneminin, kısa bir dönem olmasına rağmen, özellikle ortaya atılan fikirler bakımından çok verimli ve yenilikçi bir dönem olduğu görülür. Bu dönem, esas olarak, Cumhuriyet Dönemi eğitimindeki düzenleme ve geliştirmelerin bir çeşit laboratuarını teşkil etmiştir.” (Akyüz, 1999). Cumhuriyet Döneminde ise Milli Eğitim Sisteminde pek çok düzenlemeler yapılmış; eğitimin geliştirilmesinde büyük atılımlar gerçekleştirilmiştir. Eğitim laikleştirilmiş ve demokratikleştirilmiştir. Bütün eğitim programları ve stratejileri Atatürk ilkelerine bağlı bir şekilde oluşturulmuştur. “Oluşturulan politika ve stratejiler ışığında çağımızın seçkin, saygın ve katılımcı birer ortağı olacak bireyleri yetiştirebilmek için; eğitimin tüm alanlarındaki gelişmeleri takip etmek ve uluslar arası standartları yakalamış olmak bir gerekliliktir.” (Çetin ve Gülseren, 2003). Cumhuriyet Döneminde eğitim alanında yapılan önemli değişiklikleri şu şekilde sıralayabiliriz: • 1924 Tevhid-i Tedrisat Kanunu • 1926 Maarif Teşkilatı hakkında kanun • 1928 Latin Harflerinin kabulü • 1931 Türk Tarih Kurumunun kurulması • 1932 Türk Dil Kurumunun kurulması • 1940 Köy Enstitüleri Yasası • 1973 Milli Eğitim Temel Kanunu • 1997 Sekiz Yıllık Kesintisiz lköğretim Kanunu 1990 yılından sonra yürütülen önemli projeler ise şunlardır: Milli Eğitimi Geliştirme Projesi, Temel Eğitim Programı, Toplam Kalite Yönetimi Projesi

2

dünya görüşü.“MEB özellikle son yıllarda insan kaynakları yönetiminden. “eğlenmek” kelimesi günümüzde “hoşça vakit geçirmek” anlamında kullanılırken Eski Türkçede “durmak” anlamında kullanılmıştır. Bu zamana kadar yapılan bütün bu değişiklikler Anadil Türkçenin de değişikliğe uğramasına neden olmuştur. dilde yaşam biçiminin. teknik ve siyasi alanlardaki ve eğitim öğretim alanlarındaki değişimlerden ötürü de sürekli bir değişim ve gelişim içindedirler. poğaça…” gibi kelimeler Türk toplumunun mutfak kültürüne ait kelimelerdir. bilimsel. “imambayıldı. yaşayışı. “Bir toplumun pek çok özellikleri. bu dilin söz varlığının. söz hazinesinin derinliğine inerek bütün bu konularda çok değerli bilgiler ve güvenilir ipuçları edinebiliriz. hamburger. 2003). bilim. hizmette kalitenin artırılmasına kadar birçok alanda benimsediği ve yürüttüğü projelerle diğer kamu kurum ve kuruluşlarına örnek olacak uygulamalar içindedir. “Bir ulusun yaşayış biçimi.bazı sözcükler kullanılmamakta bazılarının da toplumsal değişikliklerden ötürü sadece anlamları değişmektedir. çeşitli nitelikleri ve hatta tarih boyunca bu toplumda meydana gelen çeşitli olaylar üzerinde hiçbir bilgimiz olmasa. sözcüklerin anlamlarının değişmesinde toplumdaki değişikliklerin önemine eğilmişlerdir. Bizim toplumumuzda da –yukarıda verdiğimiz örneklerde de görüldüğü gibi. kültürel. 1995: 64). dünya görüşü. gelenekleri. yabancı uluslar da bizden “kebap. öşür. ayran. krema. medrese.” (Aksan. toplumsal yapının oluşturduğu değişik katmanların bileşimi olarak görmüşler. Örneğin. Örneğin. Diller. höşmerim.” (Çetin ve Gülseren. börek…” gibi kelimeleri alıp kullanmaktadırlar. Örneğin.” (Aksan. inançları. Bu durumun aksine. teknik ve sanata katkıları o toplumun diline yansır. 1995: 65). Osmanlı Devleti zamanında kullanılan “sekban-ı cedit. Aslında sadece Türkçe değil dünyadaki bütün büyük diller birbirleriyle etkileşim içinde oldukları için sürekli bir değişim ve gelişim içindedirler. tophane…” gibi kelimeler önemli kültürel. yoğurt. suşi…” gibi kelimeler de benimsenmiş ve dilimizi etkilemiştir. yalnızca dilbilim incelemeleriyle. 1995: 13). “Ünlü Fransız dil bilimcisi Antoine Meıllet ve onun görüşünü paylaşan bilginler dili. yaşam felsefesi. sarma. iktisadi koşulların etkisine. inançları. Bunun yanı sıra farklı milletlere ait olan “pizza. gelenekleri.” (Aksan. sonra anlam daralmasına uğrayıp sadece kadınlar için kullanılmıştır. enderun. ticari ve bilimsel değişikliklerden dolayı bugün kullanılmamaktadırlar. Bugün ise anlam genişlemesine uğrayıp eş anlamında 3 . haremağası. “Karı” kelimesi eskiden hem erkek hem de kadın ihtiyarlar için kullanılmış.

kahraman” anlamında kullanılmaya başlamıştır. “Dil. “Program. stanbul Türkçesini yaygınlaştırma gibi hedefler görülmektedir. Günümüzde ise ilkokul ve ortaokul (yani birinci ve ikinci kademeler) birleştirilerek zorunlu temel eğitimin süresi sekiz yıla çıkarılmıştır. eğitim ve öğretimin içeriğini. 1926 lk Mektep Türkçe Müfredat Programında anlama ve anlatım becerilerinin. amaçlarını ve nasıl düzenleneceğini kapsayan bir bütündür. “Bir toplumun bir evresiyle ilgili metinleri ele alarak o ulusun o evredeki kültürünü. Türkçe programları da günümüz gelişmelerini takip ederek kendini yenilemeli. ikinci kademe için de ortaokul ifadeleri kullanılmıştır. Okuma. Yabız> yavuz kelimesi eskiden “kötü. 1 Kasım 1928 tarihinde Latin Alfabesinin kabulüyle Türkçe programı da yeniden düzenlenmiştir. 1924 Lise Birinci Devre Müfredat Programında “kıraat” derslerinde ilk sınıflardaki öğrencilerin basit konulu küçük hikâye. 4 . ezber çalışmaları. 2006: 13). 2006: 2). Programlar. lk Türkçe Öğretim Programı 1924 yılında yayınlanmıştır. Cumhuriyet’in ilanından bu yana birinci kademe için ilkokul. toplumsal değişmelerini bugün aydınlatabiliriz. edebi zevk uyandırma. araçlarını. sürekli taze ve canlı kalmalıdır. 1995: 13). düşman” anlamında kullanılırken 15. fena.” (Aksan. kelime hazinesinin geliştirilmesi. Tabii bütün bu değişiklikler Türkçe öğretimi programlarına da yansımıştır. Gerek eğitim öğretim alanında gerekse Türkçede meydana gelen değişiklikler Türkçe öğretiminin de bazı değişikliklere uğramasına neden olmuştur. kültür ve medeniyetin gelişiminden insanların günlük hayatındaki problemlerinin çözümüne kadar her alanda önemli fonksiyonlara sahip bir iletişim aracıdır. fıkra… gibi türlerle farklı konuları daha sonraki sınıflarda da uzun makaleleri anlayabilecekleri vurgulanmıştır. gramer öğretimi… gibi konular Arap harflerine göre düzenlenmiştir. kelime öğretimi. yiğit.” (Özbay. eğitimin istenilen hedefe ulaşmasında ön koşuldur. yapılan yenilikler ve geçmişteki olaylar nesillere aktarılamaz. Bütün bu değişim ve gelişim süreçleri içerisinde dil değişmez ve gelişmezse.” (Özbay. yüzyıldan sonra anlam iyileşmesine uğrayıp “iyi. 1982 Anayasası ile birçok değişiklikler yapılmıştır. Bugünkü Türkçe eğitim ve öğretimiyle ilgili kanun ve yönetmeliklerin temelinde de 1982 Anayasası vardır. Fakat eski programın “tahrir.da kullanılmaktadır. Örneğin. kıraat ve gramer” bölümleri değiştirilmemiştir.

Bilakis Türkçe öğretiminde en çok kullanılan araç-gereç olarak metinler her zaman yerini ve önemini korumuştur. sınıfında da 2006 yılından itibaren uygulanmaya başlamıştır. milli duyguların.1. dil bilincinin öğrencilere kazandırılabileceği söylenmiştir. Bu sebepledir ki eğitim teknolojisinin kullanılmasında da metne. 2004 ve 2005 lköğretim Türkçe Dersi Öğretim Programları her türlü etkinlikte öğrenciyi merkeze alan ve “yapılandırmacı yaklaşımın” benimsendiği programlardır. 2006: 170). Dört temel dil becerisi olan dinleme. Problem Durumu Giriş bölümünde görüldüğü gibi gerek birinci kademe gerekse ikinci kademe Türkçe Öğretim Programları sürekli değişmiş ve yenilenmiştir. Bu programda metin çalışmaları. dört temel dil becerisi üzerinde durulmuştur. Bu ürünler de en geniş ölçüde kitapta bulunur. 1949 Ortaokul Türkçe Programında. 5 . Çünkü okumanın. dolayısıyla kitaplara htiyaç duyulmaktadır. “Türkçe öğretimi büyük ölçüde kitaplara dolayısıyla da metinlere dayalıdır. konuşma ve yazmanın üzerinde daha çok yoğunlaşmıştır.1936 lkokul Türkçe Programında yan fikirleri kavratma. Metinlerden hareket ederek okuma alışkanlığının. Ama hiçbir zaman bu değişiklik ve yenilikler metinlere ve metinlerin öğretimine verilen önemi değiştirmemiştir. Bu bilgi doğru olmakla beraber Türkçe öğretimi için yetersizdir. inceleyerek yazmanın hatta örnek okumalardan hareket edersek dinleme eğitiminin dahi ana malzemesi ders kitaplarıdır. “Türkçe öğretimi ulusumuzun ve bütün insanlığın duygu ve düşünce ürünlerine dayalı olarak yürütülür. ilköğretim ikinci kademenin 6. 1981 Temel Eğitim Okulları Türkçe Eğitim Programı önceki Türkçe programlarına göre daha detaylı ve planlıdır.” (Özbay. dilbilgisi ve Atatürkçülük konularına da önem verilmiştir. 2006: 169). lköğretim birinci kademede 2005.” (Özbay. Çünkü Türkçe öğretiminde en çok kullanılan araç-gereçler yazılı olanları yani metinlerdir. okuma. Araştırmalar bütün duyu organlarına hitap eden araç-gereçlerin eğitim ortamlarında çok büyük öneme sahip olduğunu gösterir. farklı esrelerle bol çalışma yaptırma. gazete okuma alışkanlığı kazandırma gibi çalışmalara da yer verilmiştir. 1.

bütün yenilikleri takip edebilme fırsatı bulurlar. onlarda var olan düşünceleri öğrencilere en iyi şekilde aktarmakta önemlidir.” (Özbay. makale. hatalı kavramların oluşmasını önlemede ve öğrencinin zihnine önceden yerleşmiş kavram yanılgılarının giderilmesinde etkili bir yöntemdir. Araştırma.3. Araştırmanın Amacı Türkçe derslerinde metinlerin öğretilmesi sırasında kavram yanılgılarının oluşmasındaki sebep. 2006: 171). Bu araştırmada da “Türkçe derslerinde metinlerin öğretiminde kavram haritası tekniğinin kullanılıp kullanılamayacağı” araştırılmıştır. metindeki düşünce ve kavramlarla ilgili bir yanılgı meydana gelirse bunu telafi etmek çok zor olur. kurallarını öğrenmeleri ve Türk dilini en güzel şekilde kullanmaları sağlanır. öğrencilerin zihinsel becerilerini kullanmalarını sağlayan kavram haritası tekniğini hem Türk Eğitim Sistemine tanıtmak hem de metinlerin öğretilmesinde kullanılabileceğini göstermek amacıyla da yapılmıştır. Millet ve vatan sevgisini. Kavram Haritaları. öykü gibi hem olay ağırlıklı yazılar hem de fikir yazıları çocukların ufkunu genişletir. Türkçenin inceliklerini.Ders kitaplarının haricinde. hayal güçlerinin gelişmesini sağlar. tiyatro. Hayal gücü gelişmiş çocuğun anlatım gücü de gelişir.2. Kitaplar ve kitaplardaki metinler bu kadar önemli ise. Öğrencilerin kendi kültürleriyle ve evrensel kültürle karşılaşmaları da kitaplardaki metinler sayesinde gerçekleşir. öğretmenlerin metinlere uygun öğretim yöntem ve teknikleri bilmemesinden ve kullanamamasından kaynaklanır. Bu yüzden öğretmen ve öğrencilerimizin 6 . “Kitaplarda bulunan metinler vasıtasıyla öğrencilerin. şte bu çalışma ilköğretim ikinci kademe Türkçe derslerinde okutulan metinlerin öğretimiyle ilgili kavram yanılgılarının giderilmesine yönelik bir çalışmadır. 1. Bu yanılgıları önlemek ve öğrencilerin derse aktif bir biçimde katılmalarını sağlamak için anlamlı öğrenmeyi sağlayan yeni öğretim metotları kullanılmalıdır. roman. Öğrencinin zihninde. başvurma kitapları ve hikâye. Araştırmanın Önemi Gelişmiş ülkelerde uzun süredir kullanılmakta olan yeni öğretim metotları ülkemizde daha yeni kullanılmaya başlamıştır. milli kültürümüzü nesillere en iyi şekilde aktaranlar da yine kitaplardır. 1. deneme. güzelliklerini görmeleri. Ayrıca öğrenciler okudukları kitaplar sayesinde hızla gelişen ve değişen dünyanın gerisinde kalmaz.

Tanımlar Anlamlı Öğrenme: “Gerçekleşen her yeni öğrenmenin önceden öğretilmiş bilgilerle anlamlı bir şekilde bütünleşmesiyle oluşan öğrenmedir” (Kabaca. Öğretim Programı: “Eğitim programında gösterilen kazanımların gerçekleşebilmesi için gerekli olan öğretmen. ölçme ve değerlendirme gibi unsurları kapsayan bir bütündür” (Özbay. Kavram Haritası: Bir ana kavram ile bu ana kavrama bağlı olan diğer alt kavramların arasında bağlantıların kurulduğu ve birbirleriyle iletişimlerinin gösterildiği grafiksel yapılardır. ders araçları. 2006: 15). Metin: “Bir kitabın içindeki kısımlardan ya da başlı başına tek bir konu. 2006: 203). fiziki imkanlar. makale veya birkaç paragraftan oluşan ve bir ana fikre sahip olan yazılardır” (Akyol. hem Türkçe öğretmenlerine hem de öğrencilerimize bir faydası olacağı düşünüldüğü için bu çalışma önemlidir. 2002: 7). 1. eğitim ortamları.4.bu yeni metotlar hakkındaki bilgileri yok denecek kadar azdır. teknik. şte bu araştırmanın. yöntem. 7 . konular.

okuma. ilköğretim birinci kademede 2005. 3) Zihinsel gelişimlerine uygun olarak anlama. temel beceriler ve öğrenme alanlarından oluşmaktadır. KURAMSAL AÇIKLAMALAR VE LG L ARAŞTIRMALAR 2.2. doğru ve etkili kullanmalarını sağlamak. Bilgi teknolojilerini kullanan. analiz-sentez yapma ve değerlendirme gibi zihinsel becerilerini geliştirmek. konuşma. çevresiyle uyumlu. sorgulayan. eleştiren. Bilimsel düşünen. sınıflama. Birinci kademe öğrencilerinin kazanmaları gereken temel beceriler şu şekilde açıklanmaktadır (MEB. öğrencinin öğrenme sürecinde ön bilgilerini harekete geçirmek.” (MEB. Kendini ifade eden. eleştirme. girişimci ve sorun çözen. 2005-a: 16-17): 1) Dinleme. genel amaçlar. yazma. inceleyen. iş birliği yapan. gelişim düzeyini dikkate almak. çoklu zekâ ve öğrenci merkezli öğrenme gibi çeşitli eğitim yaklaşımlarından da yararlanılmıştır. sınıfında da 2006 yılından itibaren uygulanmaya başladığını söylemiştik. ilişki kurma. Haklarını ve sorumluluklarını bilen. sorgulama. araştıran. üreten ve geleceğine yön veren bireylerden oluşan yorumlayan. 2) Türkçeyi sevmelerini. Programın yaklaşımı ise şu şekildedir: “Türkçe Dersi Öğretim Programı’nda yapılandırıcı yaklaşım merkeze alınmakla birlikte. Okumaktan ve öğrenmekten zevk alan. şartlandırmaya duyarlı. Bu yaklaşımlara göre amaç. sıralama. 8 . ilköğretim ikinci kademenin 6. tahmin etme. Programın yapısı. anlayan.1. iletişim kuran. Türkçe Dersi Yeni Öğretim Programları Giriş bölümünde Türkçe Öğretim Programları’nın. etkili iletişim kurmasını sağlamaktır. görsel okuma ve görsel sunu becerilerini geliştirmek. Önemli olan öğrencinin derse katılımını ve öğretmenin öğrenciye yön gösteren bir rehber olmasını sağlamaktır. Şimdi bu yeni programların bazı kısımlarını yakından inceleyelim: Türkçe dersi öğretim programının vizyonu şu şekildedir: • • • Türkçe’yi doğru ve etkili kullanan. 2005-a: 14). • • • bir toplum meydana getirmektir.

Böylece öğrenciler.4) Metinler arası düşünme becerilerini geliştirerek söz varlığını zenginleştirmek. Programın yapısında yer alan öğrenme alanları ise. 11) Milli. 9 . bilgiyi kullanma ve üretme becerilerini geliştirmek. kültürel. lköğretim birinci kademe için hazırlanan Türkçe Programı’nda "ilkokuma yazma" adı altında önemli bir bölüm yer almaktadır. yazma becerilerini geliştirmeleri. duygu. kendinden önceki programlardan farklıdır. 5) Bilimsel. dil sevgisi ve bilinci kazanarak öğrenme sürecinde daha verimli olacak. lköğretim ikinci kademe için hazırlanan öğretim programında ise temel yaklaşım şu şekilde açıklanmıştır: “Türkçe Dersi Öğretim Programı’nda öğrencilerin kazanımlar ve etkinlikler yoluyla dinleme/izleme. dinleme. tarihi. 13) Okuma ve yazma sevgisi ile alışkanlığını kazanmalarını sağlamaktır. kazanım tabloları ve açıklamalar yer almaktadır. problem çözme ve girişimcilik gibi temel becerilerini geliştirmek. girişimci. sosyal. eleştirme ve yorumlamayı alışkanlık haline getiren. iş birliği yapma. yorumlama ve zihninde yapılandırma becerilerini geliştirmek. kendini ifade etme. metinler arası anlam kurma ve öğrenme becerilerini geliştirmek. sorgulama. eleştirel ve yaratıcı düşünme. dilimizin imkân ve zenginliklerinin farkına vararak Türkçeyi doğru. konuşma. Türkçe Dersi Öğretim Programı’yla dinlediklerini. 10) Kişisel. milli duygu ve düşüncelerini güçlendirmek. 9) Kitle iletişim araçlarıyla verilen mesajları sorgulama becerilerini geliştirmek. işleniş örnekleri. 8) Bilgi teknolojilerini kullanarak okuma. 7) Bilgiye ulaşma. yapıcı. Program bu yönüyle. Yeni programda. Bu bölümde özellikle "ses temelli cümle yöntemi" ve "bitişik eğik yazı" üzerinde durulmuştur. kültürel. durum ve bilgileri kendi birikimlerinden hareketle araştırma. 6) Bilgiyi araştırma. düşünce ve hayallerini anlatan. okuma. konuşma. ahlaki. kendilerini hayata ve geleceğe hazırlayacak birikimi edineceklerdir. eleştirel ve yaratıcı düşünen. sorumluluk üstlenen. sosyal. izlediklerini ve okuduklarını anlayan. keşfetme. manevi. okuma. 12) Yazılı ve sözlü ürünlerle Türk ve dünya kültürünü tanımalarını sağlamak. çevresiyle uyumlu. görsel okuma ve görsel sunudur. her sınıf için ayrı ayrı düzenlenen bu öğrenme alanları ve Atatürkçülük konularıyla ilgili etkinlik. iletişim kurma. güzel ve etkili kullanmaları hedeflenmektedir. yazma. estetik ve sanatsal değerlere önem vermelerini sağlamak. olay. ekonomik ve politik yönlerden gelişmelerini sağlamak.

mecaz. grup çalışmalarına katılması. Eski programlarda durum tam tersiydi. bu yeni arayışlar sayesinde gündeme gelmiştir. Ausubel'de bu yeni arayışlara yönelen ve bilişsel stratejiyi savunanlardan biridir. Tezimizin asıl konusu olan kavram haritaları yöntemini daha iyi anlayabilmek için Ausubel'in anlamlı öğrenme kuramını inceleyelim. Bu pasif dinleyicilik. ders kitabı ve öğrenci çalışma kitabı olarak üç ayrı kitapla yürütüldüğü de görülmektedir. çerçeveleme. Türkçe öğretiminin daha verimli olabilmesi için. öğrencilerin derse olan tutumlarını olumsuz yönde etkilemekte ve onları ezberciliğe sevk etmekteydi. 2. sahneleme. hatırlatıcı ve kavram haritalama gibi önemli stratejiler. dolayısıyla değerlendirmede öğretim sürecindeki gelişimin de önemli olduğu benimsenmiştir. motivasyonun sürekli olarak desteklenmesi gerekir. etkili iletişim kurması.2. öğrencinin derse etkin olarak katılmasının sağlanması.” (MEB. Bu yaklaşımın temel hedefi. öğrenci ise pasif konumdaydı. Bu yeni. Bilişsel Strateji Yukarıda bahsettiğimiz yeni programda görüldüğü gibi bütün etkinliklerde öğrenci merkeze alınmış. etkinlik örnekleri ve açıklamalar birinci kademede her sınıf için ayrı ayrı düzenlenmiş olmasına rağmen ikinci kademe programında bütün sınıflar için ortak olarak düzenlenmiştir. 10 . kinci kademe Türkçe Programı’nda "görsel okuma ve görsel sunu" yerine "dil bilgisi" öğrenme alanı görülmektedir. Ayrıca Atatürkçülük bütün sınıflarda zorunlu tema olarak yer almıştır. 2005-b: 3) lköğretim ikinci kademe için hazırlanan öğrenme alanları ise birinci kademeninkinden farklıdır. modern eğitim anlayışlarının yanında klasik eğitim anlayışına da devam edilmiştir. Öğretmen aktif. öğrendiklerini aşamalı bir biçimde inşa etmesidir. ileri düzenleyici. sınıflama. Zihinsel canlandırma. öğrenme sürecinde öğrencinin birikim ve deneylerinden hareketle sorunlara çözümler üretmesini. Türkçe Programları öğretim etkinliklerinin. öğrencinin öğretmen rehberliğinde. Kazanım. öğretmen ise sadece öğrenciye yön gösteren rehber olmuştur. öğrenmeöğretme etkinliklerinde öğrencinin gelişim düzeyinin dikkate alınmasını.estetik zevk kazanmış ve milli değerlere duyarlı bireyler yetiştirilmesi amaçlanmıştır. öğretmen kılavuz kitabı. Bilişsel stratejiyi savunanlar. daha uzun süreli ve anlamlı öğrenmeyi gerçekleştirmek için bu olumsuz duruma müdahale ederek yeni arayışlara yönelmişlerdir. Türkçe Dersi Öğretim Programı’nda yaklaşım olarak.

Ausubel'e göre ezbere öğrenme ve anlamlı öğrenme olmak üzere iki tür öğrenme vardır. * Klasik eğitim anlayışlarının yanında yeni ve modern eğitim anlayışlarının gündeme geldiğinden. öğrenci kendi bulduğu kavramları daha önceki sahip olduğu kavramlarla anlamlı bir şekilde ilişkilendirerek öğrenir. öğrenci kavramları kendi bularak belleğine işler. 2.3.1. Dikkat edilmesi gereken diğer önemli bir husus da öğrencinin gelişim düzeyini dikkate almaktır. * Türkçe dersinin yeni öğretim programından. Buluş yoluyla ezbere öğrenmede. * Bilişsel stratejiden * Öğrenciyi merkeze alıp. Sunuş yoluyla anlamlı öğrenmede ise. öğrenme daha sağlıklı bir şekilde gerçekleşir. ezbere öğrenme ve anlamlı öğrenme arasındaki önemli bir farktır. aktif kılan ve öğrencinin ön bilgilerini harekete geçirip yeni bilgilerle ilişkilendirmesini sağlayan anlamlı öğrenme kuramından bahsedilmiştir. kısa sürede unutulur. Metin Öğretiminde Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar Yukarıda. öğrenci öğretmenin sunduğu kavramları belleğine işler.2. eğitim ve öğretimin kalitesinin arttırılmasıdır. Buluş (araştırma) yoluyla anlamlı öğrenmede. Türkçe derslerinde kaliteyi daha fazla arttırmak sadece öğrenciyi aktif hale getirip derse daha iyi adapte olmalarını sağlamakla yeterli olmaz. Ausubel'in bu kuramından yola çıkarak ve yeni kavramların mevcut kavramlarla nasıl ilişkilendirilebileceğini düşünerek kavram haritalarını oluşturmuştur. Ezber yoluyla öğrenilen bilgiler kalıcı değildir. Sunuş yoluyla ezbere öğrenmede ise. önceki bilgi ve kavramların yeni bilgi ve kavramlarla ilişkilendirilmesi. öğretmenin sunduğu kavramları daha önceki sahip olduğu kavramlarla anlamlı bir şekilde ilişkilendirerek öğrenir. Ama yeni bilgilerin öncekilerle ilişkilendirilmesi yöntemi bilgiyi kalıcı kılar. Novak. Ausubel bu iki öğrenmeyi de buluş yoluyla ve sunuş yoluyla öğrenme olmak üzere iki farklı açıdan ele almıştır. Ausubel’in Anlamlı Öğrenme Kuramı Bilişsel stratejiye dayalı bir şekilde geliştirilen bir kuramdır. 11 . Bütün bu yeniliklerin yapılmasındaki amaç.2. Dikkat edilirse.

Çünkü yazılı anlatımın kendine ait kuralları vardır. 2006: 2). bir mahkeme kararı.” (Özbay. Bir reklam. öğrencilerin günlük hayatlarında karşılaştıkları metinleri doğru. fıkra gibi türler ise daha ileride okutulmalıdır. okuduklarını değerlendirip eleştirel bir bakış açısıyla 12 . bir sağlık raporu. öykü gibi türler daha küçük yaşlarda. Bu metinleri okuyarak anlama. Zaten Türkçe derslerinde de yazılı bir metni anlatmaya büyük özen gösterilmektedir. Somut işlemler dönemindeki bir çocuğa soyut işlemlerden bahsetmek yanlış olur. “Bilgi vermeye dayalı metinlerin öğretimi ve anlaşılması.Öğrenciye ağır gelen metinler. O yüzden öğrencilerin seviye ve ilgilerine uygun farklı türlerden metinler seçilmelidir. Çok basit metinler ise. “Türkçe Öğretim Programında da okuma becerisiyle. “Günlük yaşamın her evresinde insanlar birçok metinle karşı karşıyadır. anlayarak okumaktır. bir ders aracı insanın günlük hayatta karşılaşabileceği okuma unsurlarıdır. bir hikâye-roman. Çocuk bu konuda doğrudan öğretim ihtiyacı içerisindedir. 2006: 85).” (Özbay. Türkçe derslerinde de olay ağırlıklı yazılar yani hikâye. Bu yüzden metinlerin dili. akıcı bir biçimde ve uygun yöntemleri kullanarak okuyabilmeleri. Ayrıca metinleri okurken hangi hususlara dikkat edilmesi gerektiği. Öğrenci seviyesine uygun olarak seçilen konu ve metinler yine öğrencinin gelişim aşamaları dikkate alınarak verilmelidir. Bu metinler bazen kişiyi hiç ilgilendirmeyen unsurları içerebildiği gibi bazen de hayati öneme sahip unsurlar içerebilir. 2006: 160). karmaşıktır. kalıcı davranış değişikliği meydana getiremez. bir eser içindeki fikir yapısı ya da olay kurgusu ve çözülmesi gereken düğüm noktaları öğretmenler tarafından gösterilmelidir. Derslerde anlatılacak konunun ya da kitaplardaki metinlerin öğrenci seviyesine uygun olması gerekir. fikir yazıları yani deneme. yapılarından dolayı hikâye etmeye dayalı metinlerden daha zordur. Anlamadan yapılan bir okuma çalışması hiçbir fayda vermez. makale. “Öğrencinin gelişim aşamalarının dikkate alınmadan yapıldığı eğitim öğretim faaliyetleri. öğrenmeyi zorlaştırır. modern ve demokratik toplumda yaşamanın bir gereğidir. Durum böyleyken okullarımızda yapılacak okuma çalışmaları da öğrencilerimizin doğru ve anlamlı okuma becerisini geliştirecek nitelikte olmalıdır. anlatımı öğrenciye uygun olmalıdır. öğrencilerin ilgilerinin dağılmasına sebep olur. Önemli olan metni okumak değil. bir şiir.” (Akyol. roman.

projeler. görsel ve işitsel araçlar. * Sessiz okuma. * Not alarak okuma. * Özetleyerek okuma. Türkçe derslerinde en çok kullanılan yöntem ve teknikler şunlardır: * Anlatım Yöntemi * Soru Cevap Yöntemi * Tartışma Yöntemi * Çözümleme ve Birleşim Yöntemleri * Tümevarım ve Tümdengelim Yöntemleri * Dramatizasyon Yöntemi * Gösteri Tekniği * Küme Çalışması Yöntemi * Gözlem Tekniği * Proje Tekniği * Problem Çözme Yöntemi * Beyin Fırtınası Tekniği * Örnek Olay ncelemesi Yöntemi * Kavram Haritaları Yöntemi Sadece metin işlenirken değil öğrenci metinle karşılaştırılmadan önce de yukarıda saydığımız yöntem ve teknikler. kelime ile kavramların ne anlam ifade ettiklerini ve yardımcı ana fikirleri bulmada ve bunların yardımıyla ana fikrin nasıl tespit edileceğinde öğrencilere yardımcı olmalıdır. 2006:5). çalışma kâğıtları. Öğretmenler de bir metni işlerken. çalışma kâğıtları. Bunların kullanıldığı ön çalışma (hazırlık çalışması) sayesinde de öğrenciler metne hazır hale gelirler. testler ve * Sesli okuma. görsel ve işitsel araçlar kullanılabilir. * Göz atarak okuma. yardımcı fikir ve ana fikrin ne olabileceğinin gösterilmesi isteniyorsa yeni yöntem ve tekniklerden de faydalanmak gerekir. * Hızlı okuma… gibi okuma türleriyle Türkçe derslerinin daha verimli geçmesini sağlarlar. kelime ve kavramların ne anlama geldiğinin bilinmesi. projeler. 13 . Eğer bu verimin daha da artırılması. Öğretmenler.” (Özbay.yorumlayabilmeleri ve okumayı bir alışkanlık haline getirebilmeleri amaçlanmış ve zengin bir kazanım listesinin verilmiştir.

Yani öğretmenin merkezde çok bulunduğu bir yöntemdir. ayrıca birçok konuda bilgi sahibi de olurlar. Ama yine de anlatma her zaman geçerliliğini koruyabilecek ve vazgeçilemeyecek yöntemlerdendir.4. Fakat her konuda bu yöntem kullanılırsa ders öğrenci için sıkıcı hale gelir.1. 2. Öğretmenler. 14 . Bunlar soru cevap yönteminin olumsuz yönleridir. Öğretmenin. Öğrenci pasif konumda kaldığı için günümüz eğitim anlayışına ters düşmektedir. Anlatma yöntemi sayesinde öğrenciler iyi bir dinleyici olurlar. öğrencilerin düşüncelerini harekete geçirip konuşmalarını sağlamaktır. Bu yöntemde önemli olan öğrenciden doğru cevabı almak değil.4. Sadece derslerde değil. soruları öğrenciler de sorabilir. Anlatma yönteminin sıkıcılığını gidermek için kullanılabilecek en elverişli yöntemdir.2. çok değişik ortamlarda kullanılabilen bu yöntem en eski yöntemdir. ilgi ve ihtiyaçlarını dile getiremez. 2. öğretmen tarafından anlatılıp açıklandığı yöntemdir. Hem öğrencilere soru sorma imkânı verilirse. Bu yöntemin sadece dinleme becerisini değil konuşma becerisini de geliştirmeye katkısı vardır. Fakat öğrenci yanlış cevap verirse öğrencinin kendine güveni azalır. konu hakkında öğrencilere sorduğu birtakım sorulardan ve öğrencilerin verdiği cevaplardan oluşur. öğrencilerin daha yaratıcı olmalarına olanak sağlar. Ayrıca zaman kaybına da neden olur. Böylece öğrenciler konuya daha iyi yoğunlaşır. öğrencileri derse karşı daha fazla motive etmek. Soru Cevap Yöntemi Öğretim yöntemleri arasında en çok kullanılan yöntemdir. Türkçe Öğretiminde Kullanılan Yöntem ve Teknikler Şimdi yukarıda saydığımız yöntem ve teknikleri ayrıntılarıyla inceleyelim. Anlatma Yöntemi sayesinde öğrencilerin iyi bir dinleyici olabileceklerini az önce söylemiştik. Kaliteli sorular. Doğru ve güzel konuşan bir öğretmen öğrenci için iyi bir model olacaktır.4.2. Anlatım Yöntemi Konunun. Öğretmenler anlatma yöntemini kullanırken jest ve mimiklerine özen gösterip çeşitli araç gereç kullanmalı ve ses tonunu ayarlamalıdır. Soruları sadece öğretmen sorar diye bir kural yoktur. derslerde daha da etkin hale getirmek isterlerse anlatma yöntemine farklı yöntem ve teknikler ilave ederek dersi anlatmalıdırlar. Hangi sorunun ne zaman sorulabileceği öğretmen tarafından ayarlanmalıdır. öğrenciler önceden konuya hazırlık yaparak da gelir.

münazara. Ayrıca bu yöntem öğretmene sürekli geribildirim sağlar. Tartışma Yöntemi Kişilerin birbirlerini dinleyip eleştirdikleri ve kendi görüşlerini savundukları yöntemdir. tartışmaya başlamadan önce öğretmen ve öğrencilerin iyi bir ön hazırlık yapması. ikincisi ise grup üyeleri arasında iyi bir görev dağılımı yapıp herkesin aktif olmasıdır. * konular arasında bağlantı kurmaları. tartışma ve düşünme yeteneklerinin gelişmesine yardım eder. * başkalarını saygıyla dinlemeyi öğrenmeleri açısından etkili bir metottur. Birleşim ise çözümlemenin tam tersidir.4. Kişiler dememizin sebebi de bu yöntemin iki veya ikiden fazla kişiyle yapılmasıdır. dinleme. Fakat en önemlileri Büyük grup tartışması. * fikir alış verişinde bulunmaları. Bu yüzden diğer yöntemlerle beraber kullanılması daha iyi olacaktır. * öğrencilerin fikir üretmeleri. Tartışma yetenekleri gelişen öğrencilerle birlikte sınıf içi etkileşimde artar. Bu yöntemin birçok çeşidi vardır. * çeşitli çözüm yolları aramaları. panel ve forumdur. Herhangi bir olay veya konuyla ilgili düşünceler arasında bağlantı kurup neden sonuç ilişkilerinin ortaya konulması işi bu yöntemlerin birlikte kullanılmasıyla gerçekleşir. * bilgilerini pekiştirmeleri. Bunlar da soru cevap yönteminin olumlu taraflarıdır. metin çalışmalarında ise metni giriş.3. seminer. Gruplar belli bir metin veya dilbilgisi konuları üzerinde fikir üretip konuyu derinlemesine incelerler.4. konuşma. gelişme. Tartışma yönteminde dikkat edilmesi gereken iki önemli husus vardır. 2.4. Türkçe derslerinde genellikle gruplar arasında yapılır. Tartışma. Dilbilgisi çalışmalarında örneğin cümleleri öğelerine ayırırken.Soru cevap yöntemi öğrencilerin derse ilgisini artırır. * konuyla ilgili araştırma ve incelemeler yapmaları. Bunlardan ilki. Yalnız bütün bir ders saati boyunca soru cevap yönteminin kullanılması dersi sıkıcı hale getirir. Çözümleme ve Birleşim Yöntemleri Bütünü oluşturan parçaların birbirinden ayrılması işine çözümleme denir. 2. sonuç bölümlerine ayırırken ya da ana düşünce ve 15 . Tartışma.

6. inceleme. oyun biçiminde eğitim anlamına gelir. 2. Düşünce zenginliği de beraberinde doğaçlama konuşma becerisini getirir. Dilbilgisi çalışmalarında özellikle bu iki yöntemden çokça faydalanılır. olay. Böylece mantıklı ve bilimsel düşünen çocuk ezbercilikten kurtulmuş olur. Gözlem. farklı farklı cümlelerde zamirleri gösteren bir öğretmen belli bir süre sonra çocuğun zamirler hakkında bir genellemeye varmasına yardım etmiş olur. 16 . Akıl yürütme becerisi gelişen çocuğun düşünceleri de zenginleşir. deney ve araştırma yapmaya yönelttiği için özgün. bilimsel düşüncelerin gelişmesine katkıda bulunur. Tümevarım ve tümdengelim yöntemleri. bir yazıyla ilgili genellemelere gitme becerilerinin gelişmesinde. deney ve inceleme yapan öğrenci de derse ilgilidir.5.yardımcı düşünceleri bulurken çözümleme yönteminden faydalanılır.4. düzenlediklerini bir araya toplayarak yazısını oluşturur. Çocukların yazı planı düşüncelerinin gelişmesinde. çocuğun anlamakta zorlanabileceği soyut ve kuramsal bilgi yığınlarını somut ve anlaşılır kılmada etkilidir. Örneğin. Dramatizasyon (Oyunlaştırma) Yöntemi “Eğitimde Dramatizasyon. Tümevarım ve Tümdengelim Yöntemleri Özel durumlardan genel bir sonuca varma işlemine tümevarım. dikkatini konuya yoğunlaştırır. sadece dilbilgisi konularında değil herhangi bir tiyatro eseri. Öğrenci zihnindeki duygu ve düşünceleri belli bir plana göre düzenler. Öğrencilerin inceleme ve araştırma yapma. 2. açıklama ve yorum yapma güçlerinin artırılmasında birleştirme yönteminin büyük faydası vardır. Bir başka deyişle. eğitimin oyunlaştırılmasıdır. Yazma becerisinin geliştirilmesinde de birleştirme yönteminden faydalanılır." (Özbay. Dramatizasyon yöntemi birçok duyu organına hitap ettiği için en etkili yöntemlerden biri olarak görünür. ilke ve tanımlardan örneklere ya da özel durumlara varma işlemine de tümdengelim denir. durum ve faaliyette de çocuğun akıl yürütmesine yardımcı olur. Özellikle öğrencilerin anlama ve anlatım becerilerinin gelişmesine büyük katkısı vardır. çocuklarda belli bir bakış açısının oluşmasında çözümleme yönteminin büyük katkısı vardır. Bu iki yöntem de öğrenciyi gözlem.4. "Tümevarım ve tümdengelim yöntemleri. 2006: 140). belli başlı kural. 2006: 155).” (Özbay.

Her etkinlikte kullanılabilecek bu yöntemde. durum. bu yöntemde rollerini yaparken gerçekte de böyle durumlarla karşılaşabileceklerini anlayıp tecrübe edinirler. Tekrar söz konusu olduğu için ve öğrenciler de görev aldıkları için öğrencilerin konuları öğrenmeleri kolaylaşır. teyp. Ayrıca bu yöntem öğrencilere herhangi bir topluluk karşısında nasıl konuşulacağını. hayal gücü ve yaratıcı düşünme yeteneği gelişen çocuk. çocuklardaki davranış bozukluğunun anlaşılmasında büyük öneme sahiptir. Gösteri. yeni kelime ve kavramları öğrenmelerinde de çok etkilidir.mimiklere ve vurgu. 17 . almaları ve öğrenmenin kurallara daha hızlı gerçekleşmesine ve öğrenilenlerin kalıcı olmasına yardımcı olur. Türkçe derslerinde kelime. resim. Ayrıca çocukların oyun uymalarının sosyalleşmelerinde ve toplumsal kurallara uymalarında büyük katkısı vardır. Bir metnin öğretmen tarafından kurallara uygun şekilde okunması ve daha sonra aynı metnin aynı şekilde öğrencilere okutturulması da gösteri yönteminin bir örneğidir. nesne veya olayların gösterilerek açıklandığı bir yöntemdir. tepegöz. terim ve atasözlerinin açıklanmasında tanım. 2. Gösteri Tekniği Anlatıma zenginlik katan bu yöntem bütün duyu organlarına hitap ettiği için öğrenme daha etkili bir şekilde gerçekleşir. duygu ve düşüncelerini rahatça açıklayabilecek düzeye de gelir. daha akıcı ve daha düzgün olabilecektir.Çocuklar. deyim.7. Gösteri tamamlandıktan sonra aynı etkinlikleri öğrencilerin yapması istenir. deyiş. Bütün bu işlemler öğrencilerin ilgi ve dikkatlerini çektiği için öğrenme daha kalıcı olur. Örneğin. Hangi durumlarda nasıl davranmaları gerektiğini öğrenirler. Çocukların hayal güçleri ve yaratıcı düşünme yeteneklerinin gelişmesinde. jest. Bütün hazırlıklar bittikten sonra gerekli açıklamalar yapılarak gösteri tamamlanır. gösteriyi yapacak kişinin belli bir plan ve hazırlık yapması gerekir. betimleme veya benzetmelerin yeterli olmadığı yerlerde resimler gösterilerek bilgi verilebilir. Oyunlar. Kelime hazinesi. slayt gibi görsel ve işitsel araçlardan faydalanılabilir. sırasında çeşitli konuların görev oyunlaştırılarak ve sorumluluk anlatılması. Bunları öğrenen bir çocuğun konuşması.4. Bu yöntemde.tonlamaya nasıl dikkat edileceğini öğretir. Derslerde.

4. Gözlem yapmadan önce öğrencilere niçin ve nasıl gözlem yapacakları hakkında bilgi verilmelidir. Gözlem Tekniği Gözlem. Küme Çalışması Yöntemi Öğrencilerin belirli gruplara ayrılıp görev dağılımı yaptıkları ve herhangi bir konu üzerinde çalıştıkları yöntemdir.9. Kendi ilgi ve yeteneklerini harekete geçirdikleri için konuya olan motivasyonları artar.4. Bu tekniğin amacı. Bu görev ve sorumluluklar sayesinde öğrencilerin derse ilgileri artar. Öğrencinin ilgi ve yeteneklerini ön plana çıkaracak ve seviyelerine uygun proje konusu vermeleri bu kurallardan biridir. letişim becerisi gelişen öğrenciler topluma ayak uydurmada da güçlük çekmezler. Öğrenmeyi gerçek hayatla ilişkilendiren bu yöntem sayesinde öğrenmeler daha anlamlı ve kalıcı olur. Ayrıca öğrencilerin birbirleriyle iletişimi de artar.10. nesne veya durumun birtakım özelliklerinin izlenerek incelenmesi işidir. “Öğrencilerin kendi öğrenmelerinden sorumlu olmalarını ve öğrenmek için enerji dolu olmalarını görmek. projelerin en iyi tarafıdır.2. öğrencilere sorumluluk alabilme ve işbirliği içerisinde olabilme yeteneklerini kazandırmaktadır. Öğretmenler bu tekniği uygularken bazı kurallara dikkat etmelidir.” (Saban. öğrencilerin tek başına ya da grup halinde herhangi bir konu üzerinde önemli bir sonuca ulaşacak şekilde çalışmalarıyla oluşur. Proje tekniğinin temelinde öğrencinin ilgi ve yetenekleri vardır. Öğrenciler proje çalışmalarını nasıl yürüteceklerini düşünerek fikir üretirler. Gözlemden önce plan ve hazırlık yapılması bu kurallardan biridir. Gözlemin sonunda da. 2000: 191) Proje çalışmaları beyin fırtınası tekniğiyle bir arada yürütülür. deneyim kazanıp kendi başlarına karar almayı öğrenirler. Gözlem yönteminde dikkat edilmesi gereken bazı kurallar vardır. 2. Ayrıca öğretmenler.4. Proje Tekniği Projeler. öğrencileri araç. 2.gereçleri önceden hazırlamaları konusunda uyarmalıdırlar. Bu yöntemin en önemli özelliği öğrencilere görev ve sorumlulukların verilmesidir. Gözlem hem bireysel olarak hem de topluca yapılabilir. 18 . dersin verimli geçip geçmediğini anlamak için değerlendirme yapılmalıdır. herhangi bir olay.8.

öğrencinin yaratıcı düşünerek çok sayıda ve orijinal fikir üretmesini sağlamaktır. Beyin Fırtınası Tekniği Bir grup öğrencinin belirli bir konu.” (Saban. Ama muhakkak seçilen olay öğrencilerin seviyelerine uygun olmalıdır. 2. 2. lk önce problem öğretmen tarafından belirlenir. Problem çözme yönteminde uyulması gereken belli bir sıra vardır. “Beyin fırtınası esnasında önemli olan fikirlerin niteliği değil. net bir çözümü olmayan problemin çözülmesi yöntemidir.gereçler sayesinde gerçek problemin ne olduğuna karar verip çözümü üretirler. Elde ettikleri veriler ve araç.11. durum veya olay hakkında düşünüp çeşitli fikirler ürettikleri yöntemdir. elde ettikleri bilgileri kategorilere ayırıp.4. Bu yöntem rahat bir sınıf ortamında yapıldığı takdirde öğrencilerin derse motivasyonları da artar. Problem Çözme Yöntemi Kesin. ister mantıklı ister mantıksız olsun. gerçek hayatta karşılaşılan ya da karşılaşılabilecek bir sorunun fikir üretilerek çözümünün bulunmasıdır. kendi aralarında görev dağılımı yaparak problemi çözmeye çalışırlar.12. niceliğidir. 2000: 196).4.” (Saban. 19 . bilimsel araştırma yapma becerileri gelişir. Ortaya atılan fikirler asla eleştirilmemeli tam tersine öğrenciler daha sınırsız düşünmeleri için teşvik edilmelidirler. 2000: 196). karar verme.4. Beyin fırtınası tekniği çok fazla bir hazırlık gerektirmediği için diğer yöntemler arasında en kolay uygulanabilecek olanıdır.13. öğrencilerin kendi başlarından geçen olaylardan da seçilebilir. Tabii bunları yaparken öğrenci aktiftir. Öğrenciler bu problemi çözmek için araştırma yapıp veri toplamaya başlarlar. öğretmenler bu süreçte bilişsel rehber rolüne bürünürler. Örnek Olay ncelemesi Yöntemi Öğrencinin aktif olarak rol aldığı "öğrenci merkezli" bir yöntemdir. Örnek olay incelemesinde amaç. Bu yöntemde öğrenciler ürettikleri fikirleri ve elde ettikleri verileri analiz ederek değerlendirip sonuca ulaşırlar.2. “Problem çözmeye dayalı öğrenmenin etkili olarak yürütülebilmesi için. Bu yöntem sayesinde öğrencilerin eleştirel ve yaratıcı düşünme. Problem çözme yönteminin diğer faydaları da öğrencilerin işbirliği içinde olmaları ve birçok kaynaktan araştırma yapmalarıdır. bütün fikirler ifade edilebilmelidir. çünkü ne kadar defolu olurlarsa olsunlar. Bu yöntemde amaç. aktif olduğu için de konuyu öğrenmek için ilgi ve merak duyar. Örnek olaylar.

5. Öğrencilerin sahip oldukları bilgilerin temelinde de kavramlar vardır. * Varlıkların. 2001: 11). bir soyutlamadır. biçimlerin. Şimdi kavramın daha iyi anlaşılabilmesi için kavramların özelliklerini inceleyelim: • Kavramların kendilerine özgü özellikleri ya tanımlama şeklinde ya da işlevsel “Kavramlar dikey ve yatay organizasyon içindedirler.1. Farklı çözüm yolları bulup sorunla ilgili sorular hazırladıkları için öğrencilerin düşünme ve problem çözme becerileri gelişmiş olur. 2. nesneleri kavranmasına ya da bilmesine araç olan bir düşünce ya da mantıksal bir yapı olarak görmüştür" (Aksan. Kavram Haritası Yöntemi Şimdi çalışmamızın asıl konusu olan “Kavram Haritaları”na geçmeden önce "kavram" tanımını yakından inceleyelim. yorum ve değerlendirme yapmayı da öğrenirler. Lyons kavramı. dile özgü bir genelleme. Tezimizin asıl konusu olan “Kavram Haritaları Yöntemi”ni “Kavram Haritası Yöntemi” adlı bölümde ele alalım.” (Dumanlı. Kavram Nedir? Kavramlar. düşüncelerin farklı ve benzer özelliklerinin * Bilimsel ve teknolojik çalışma. sahip oldukları bu önemli kavramlar ve somut benzetmelerle yeni kavramları öğrenirler. 1995: 475). durum ve devinimlerin dildeki anlatım buluşu ve dünyadaki nesnelerin ortak niteliklerine dayanan.5. deneme ve yanılma ile elde edilen bilgilerinde özgün özelliklerinin gruplandırılmasıyla oluşur. Ayrıca bu yöntem sayesinde çocuklar işbirliği içinde olmayı. Öğrencilerin. kademe öğrencileri ise.Seçilen örnek olay hakkında önce öğretmen öğrencilere ön bilgi vermeli daha sonra öğrencilerden sorun için çözüm yolları üretmelerini istemelidir. eski ve yeni kavramlar arasında bağlantılar kurarak yeni kavramları öğrenirler. kademe öğrencileri. 1995: 474). zihnin. 20 yönlerden olabilir. O yüzden bildikleri kavramlardan yola çıkarak konuya ne kadar hakim olup olmadıklarını anlayabiliriz. 2. • ." (Aksan. olayların. "Ünlü dilbilimci J. 2. olgu. lköğretim 1. yeni kavram ve materyalleri öğrenebilmesi için bazı önemli ve gerekli kavramlara sahip olması gerekir. "Kavram dünyadaki nesnelerin.

kavramlar veya soyut kelimeler. yardımcı ana fikirleri bulmalı ve bunların asıl ana fikirle ilgisini ortaya koymalıdır. deyiş. Anlamı tam olarak bilinmeyen kelimeler. terim ve kavramların anlamı iyice anlaşılmazsa metinlerden istenilen verim de alınamaz. yeni anlamlar kazanır. cümleleri çözümleyebilmek ise kelimeleri çözümleyebilmekten geçer. kelimelerin tanınması. yeni kelime ve kavramları kazandırmada en önemli araçlardandır. Okuma parçalarını çözümleyebilmek paragrafları. “Bilgi vermeye dayalı metinlerin anlaşılması iki unsurla yakından ilgilidir: Bunların ilki metinlerdeki ana fikirlerin. 2006: 160). Kavram Haritası Nedir? Türkçe derslerinde en büyük hedef okuma parçalarını çözümleyerek genel ve özel amaçlara ulaşmaktır. ikincisi de yardımcı kelime ve kavramların tanınmasıdır” (Akyol. 21 . • sürekli değişip gelişir. Öğrencinin hayal gücünü zenginleştiren olay ağırlıklı metinler. kelimeleri tespit ederek. Okuyucu organizasyonel yapıyı daha iyi anlamak için fonksiyonel kelimelere dikkat etmelidir. kavramların. deyim. Metinlerde verilmek istenen duygu ve düşünceleri en iyi kelimeler anlatır. Kavramlar kişiden kişiye farklı anlamlar taşırlar. Kavramlar kendi özelliklerine uygun diğer kavramlarla ilişkilendirilip anlamı kişiden kişiye farklılık gösterebilir. Yani kavramlar Kavramlar. Daha sonra önemli kavramları. 2006: 160). çözümlerken farklı yöntem ve tekniklerden faydalanmak gerekir. 2. • • gruplandırılırlar. Kelime.5. Son olarak. “Öğretmen önce metindeki ana fikri tespit etmelidir.• • Her kavramın kendine ait kritik bir özelliği vardır. Böylece yeni kelime ve kavramlar da kolay kazanılmış ve anlaşılmış olur. Yani herhangi bir kavramın Kavram gelişimi. bulunan kelimeler ve kavramlar çeşitli tekniklerle görselleştirilmelidir” (Akyol. çocuğun zihinsel gelişimiyle doğru orantılıdır. paragrafları çözümleyebilmek cümleleri. Dolayısıyla bu tür metinleri anlamak için. Paragraf ana fikirleri metin içerisindeki yardımcı ana fikirleri oluşturmaktadır.2. kavramlar farklı okuma teknikleri ve farklı yöntemlerle kazandırılabilir. bazen şekil veya sembollerle hatırda kalır.

Ausubel’in anlamlı öğrenme kuramından etkilenerek bu tekniği oluşturmuştur. “Kavram haritaları bilgiyi görsel olarak organize eden yapılardır. “Kavram haritaları. Bilginin yapısal analizini yapan kavram haritaları herhangi bir konuya ait kavramların grafiksel olarak somutlaştırılmasına yardımcı olur. 2006: 21). Görsellik ön planda olduğu için de bilgileri ve kavramları akılda tutma kolaylaşır. şte kavram haritaları sadece anlamı bilinmeyen veya soyut kelime ve kavramların anlaşılmasında değil okuma parçalarının anlaşılmasında da en önemli yöntem ve tekniklerdendir. Öğrenciler. Ayrıca konunun içeriğini analiz etme gibi zihinsel becerileri de kullanırlar. Böylece. Novak 1972 yılında. kavramların birbirleriyle olan ilişkisini neden-sonuç bazında tanımladığı için anlamlı öğrenme de gerçekleşir.” (Karapür. 2002: 18).Okuma parçalarının. öğrencilerin de kavramlar arasında kolay geçiş yapabilmelerini sağlar. Kavramların. yani bilgilerin öğrencilerin zihninde görsel olarak düzenlenmesini sağlar. kavram haritalarını oluştururken uygun bağlantıları bulmak için düşünürler. Böylece öğrenciler kendi kendilerine ders konularının anlamlı bir biçimde öğrenilmesini gerçekleştirmektedirler. öğrencilerin önceki öğrendiklerini yeni kavramlara bağlayabilmeleri ve nasıl öğreneceklerini bilmeleri için kavram haritalarını geliştirmiştir. yaparak ve yaşayarak bu haritaları oluşturdukları için öğrenilen bilgiler akıllarında daha uzun süre kalır. öğrenciler kavramları anlamlı bir yapı içerisinde düzenleyip farklı şekillerde ilişkilendirebileceklerdir. fikirler arası ilişkilere işaret eden bağlantı kelimeleri ile zekâyı 22 . Bir konunun ya da olayın ana hatlarıyla topluca gösterilmesini sağlayan kavram haritaları. kavramlar şeklinde anlamlı küçük parçalara ayrılması yöntemi.” (Barut. Novak ta Ausubel’in bu teorisinden yola çıkarak. kavram haritaları öğrencileri bir ders konusunda geçen kavramları bulmaya ve onları ilişkilendirmeye zorlamaktadır. insanların sahip oldukları bilgilerle yeni öğrendikleri bilgiler arasında ilişki kurmaları gerektiğini savunmuştur. Çaba sarf ederek. kendine özgü özelliklerinin veya diğer kavramlarla ilişkilerinin şekil ya da sözcüklerle önemli ilke ve önermelere dayalı bir biçimde grafiksel olarak gösterilmesine “kavram haritalanması” denir. “Öğrenciler tarafından hazırlandığı zaman. Ausubel anlamlı öğrenmenin sağlanabilmesi için.

“Bağlantılar tek yönlü. • Kavramlar: “ Kavram Nedir? ” başlıklı bölümde kavramlarda ve kavramların genel özelliklerinden bahsetmiştik. Önermeler bağlantıların üzerine yazılırlar.” (Kabaca. Çünkü bu teknikte bilgiler. Kavramların birbiriyle ilişkisinden ilkeler. • 19). obje ve olayları daha kolay algılamasına yardımcı olur. Öğrencilerdeki mevcut kavramlar. dil gelişimine ve bilişsel gelişime paralel olarak ilerleyen ve hayat boyu devam eden bir süreçtir. • Hiyerarşik Yapı: Kavramların. yeni kavram haritası tasarlayan çocuğun kelime dağarcığı da gelişir. Çapraz Bağlantılar: Hiyerarşik düzendeki kutucukları birbirine bağlayan önermelerdir. yeni fikir ve kavramlarla bütünleşerek öğrencilerin yeni bilgileri edinmelerine katkı sağlar. 2002: 23 . ilişkiler ve çapraz bağlantılardır. Bilimsel bilginin oluşmasında önemli bir yenilik olan kavram haritaları öğrenmeyi de artırır. Hiyerarşik düzen sayesinde öğrenciler kavramlar hakkında daha çok bilgi sahibi olurlar. Tecrübe ve bilgisi artan bir öğrenci çizdiği kavram haritalarına yeni kavramlar ekleyebilir. kavramlar.” (Gerçekcioğlu. insanları ayrıntılardan kurtararak onların çevrelerindeki durum. Çünkü kavramları belli bir düzen içerisinde topluca görmektedirler. Burada da kavram haritası oluşturmada kavramların ne kadar önemli olduğundan bahsedelim: Kavramlar.temsil eden bir tekniktir. hiyerarşik yapı. yeni anlamlar oluştururlar. etkinlikler daha kolay planlanır. Bu kelimelere önerme adı da verilir. Bilgiyi yapılandırmak için. Birey bir kavram öğrendiği zaman ve ileride öğreneceği yeni kavramları da bu kavramla ilişkilendirdiği zaman kalıcı bilgi sistemine sahip olur. Kavram haritaları da dinamik bir yapıya sahiptir. Kavram haritalarını oluşturmak için dört temel bileşene ihtiyaç vardır: Bunlar. çift yönlü ve yönsüz olabilirler. Bilgilerin düzenli bir şekilde örgütlenmesini sağlayan kavramlar. 2006: 8). • lişkiler: Kavramlar arası ilişkileri gösteren kelimelerdir.” (Kabaca. Yani önermeler kavram ve ilişkilerin cümleyle ifade edilmiş halidir. 2002: 18). kurallar ortaya çıkar. “Kavram öğrenimi. belli bir yapı içinde belli bir sıraya göre dizilmesi işidir. Bu kural ve ilkeler sayesinde problemler daha da anlaşılır hale gelir. artık bilgiyi nasıl yapılandıracağını da öğrenir. kapsamlı bir şekilde somutlaştırılmıştır. Sahip olduğu önceki kavramlara yenisini ekleyen öğrenci. bireylerin zihinlerinde “genelleme” ve “ayırt etme” süreçleriyle gelişir.

en az bir önermenin elemanı Kavramlarla ilgili açıklama ve ilkeler listede yer almamalı Ana kavramla ilgili diğer kavramlar belli bir düzende sayfaya yerleştirilmeli Aynı önem seviyesindeki kavramlar aynı hiyerarşik düzeyde bulunmalı. farklı bağlantılarla birbirlerine bağlanıp belli bir düzen oluştururlar. Kavram Haritasının Öğeleri ve Çizimi Kavram haritaları oluşturulurken dikkat edilmesi gereken önemli hususlar ve takip edilmesi gereken bir sıra vardır: • Öncelikle öğrencinin seviyesine uygun bir konu. Ama şekli ve hangi amaçla çizildiği ne olursa olsun her kavram haritasının. örümcek. tamamlanmış ancak ilişkilendirilmemiş kavram haritaları. alt kavramları ve ana kavramla alt kavramları birbirine bağlayan bağlantıları vardır. zincir ve hiyerarşik olmak üzere 3 çeşit kavram haritası vardır. tamamlanmamış ve ilişkilendirilmemiş kavram haritaları” (Altın.3. en genel Daha sonra bu en önemli kavramla ilgili anahtar kavramlar seçilmeli Seçilen bu ana kavram ve anahtar kavramlar listelenmeli Her kavram haritada yalnızca bir kez yer almalı. Bu düzen de kavramların birbiriyle olan ilişkisini gösterir. metnin en önemli düşüncesi. 2002: 78). konu Haritalanacak metin iyice okunmalı. metin seçilmeli. Yukarıda da görüldüğü gibi değişik şekillerde ve farklı amaçlar doğrultusunda çizilen kavram haritaları vardır.5. Ayrıca. Bunların haricinde karma kavram haritaları da görülmektedir. “Kavram haritaları çizim şekillerine göre üçe ayrılmıştır: Tamamlanmış ve ilişkilendirilmiş kavram haritaları.Yukarıdaki açıklamalardan şöyle bir sonuca ulaşılabilir: Kavramlar. ana bir kavramı. 2. aynı Kavramlar birbirlerinden kolay ayırt edilebilsin diye ya kutu ya da yuvarlak Kavramlar listelendikten sonra kavramlarla ilgili ilişki ve genellemeler öğrencinin önceki bilgilerinin bir devamı niteliğinde olmalı • kavramı veya teması ana kavram olarak seçilmeli • • • olmalı • • • düzeyde bulunan kavramlar aynı renk ya da şekilde olmalı • içine alınmalı • listelenmeli 24 .

ileri düzenleyici olarak da kullanılabilir. Böylece öğrenciler sınıfta fark etmedikleri yeni bir kelime ya da kavramı evde kavram haritalarına ekleyip çıkarabilirler. düzeltilmesi için eve ödev olarak da verilebilir. kompozisyon 25 . “Müfredat değişikliklerinde. konuya hazırlık aşamasında. Örneğin. gerektirmelerle ifade edilmeli Her bir ilişki en az bir kavramı ilgilendiren bir önerme olmalı Haritaların değişik bölümlerinde çapraz bağlantılar yer almalı Bu bağlantılar harita içindeki kavramların nasıl sentezlendiğini göstermeli Haritaya güçlü bir temeli olan başlık seçilmeli. Herhangi bir konuyu ya da üniteyi işlerken birçok yerde kavram haritaları kullanılabilir. Örneğin planlama yaparken kullanılan kavram haritasının.• Haritada yer alan iki kavram arasındaki ilişki gösterilmek isteniyorsa. şirket politikasının belirlenmesinde. Bunların haricinde kavram haritaları. arasına çizgi çizilmeli. Ayrıca hiyerarşik bir şekilde düzenlenen bölüm ve konular daha kolay ve kapsamlı öğrenilirler. Çünkü ilişkinin yönünü gösteren oklar çok önemlidir. Türkçe derslerinde kompozisyon yazmada büyük katkısı olur. Hatta değerlendirme aşamasında kullanılan kavram haritaları sayesinde öğrencinin konuyu ne kadar anladığı da tespit edilmiş olur. yanlışların düzeltilmesi. üniteler arası geçişlerde zorluk çekmezler. konuyu araştırma ve açıklama aşamasında veya konu bittikten sonra değerlendirme aşamasında kavram haritalarından faydalanılabilir. Kavram Haritalarının Farklı Yerlerde Kullanılması Hem bireysel çalışmalarda hem de grup çalışmalarında kullanılabilen kavram haritalarından eğitim-öğretim faaliyetlerinin her aşamasında faydalanılabilir. ayrıca bu başlık öğrencilerin çinde çok kavram ve önermelerin olduğu bir harita öğrencilere fayda Haritalama işi bittikten sonra ufak bir paragrafla çizilen harita özetlenmelidir. • yazılmalı • • • • • önceki bildiklerini harekete geçirmeli • vermeyeceği için haritalar basit olmalı • 2.5. planlama. Sınıfta herhangi bir konu veya metinle ilgili çizilen kavram haritası. iki kutu Çizilen bu çizginin üstüne listeden seçilecek olan bir ilişki birkaç kelimeyle lişki ve önermeler kutulanmamalı.4. Her aşamada kavram haritası kullanan öğrenciler konular arasındaki bağlantıları da rahatlıkla kurabilir.

2003: 178-186).” (Çatalkaya.” (Acat. Kavram haritaları. iyi bir ön hazırlık ve plan yapmak gerektiğinde. • . destek sağlayabilir • öğrencilerin metnin temel yapısını oluşturan kelimeleri ve bunların oluşturduğu anlam ağlarını görmelerini sağlamada önemli görsel destek sağlayabilir • Yazma eğitiminde. 2. konuşma konusuna ilişkin kavram haritaları yararlanılabilir • öğrencilerce incelenmesi. Karmaşık kavram veya fikirleri açıklayıp bunların birbirleriyle nasıl Herhangi bir problemi çözmede hangi işleme başvurulacağını karar vermek. 2002: 28).5. dinleme öncesi hazırlık amacıyla kavram haritalarından Dinleme konusunu temsil eden kavram haritasının dinleme etkinliği öncesinde Not alma stratejisinin doğru kullanımı için de kavram haritalarından Konuşma eğitiminde. bunları anlamada kullanılabilecek en iyi yöntemlerdendir. 2005: 38). fikirleri ve kavramları nasıl ilişkilendirdiklerini anlamak dersin en önemli hedefleri arasındadır. “Türkçe öğretimindeki temel becerilerin geliştirilmesinde.yazılmadan önce kavram haritası kullanılarak planlama yapılabilir ve kavram haritaları ile yapılan planlama düz planlamaya göre daha faydalıdır. Planlama yapmak. 26 ilişkilendirilebileceğini ölçmek. • • • Anlamayı ölçmek. kapsamlı düşünseler bile konu bütünlüğünü nasıl sağladıklarını. konunun yapısı ve öğrencilerin konu hakkındaki algılarını nasıl ilişkilendirdikleri üzerinde odaklaşır. Yukarıdaki söylenilenlerin de ışığında kavram haritaları. kavram haritaları söyleneceklerin bir planı olarak düşünülebilir. ön bilgilerin hatırlanmasını sağlar • yararlanılabilir • hazırlandıktan sonra konuşmada vurgu ve tonlamalar için haritada farklı renklerle işaretlemeler yapılabilir • Konuşmanın akış yönüne ilişkin işaretlemeler. kavram haritalarının kullanımına Okuma eğitiminde metni temsil edecek şekilde düzenlenmiş kavram haritası.5. Kavram Haritaları Niçin Kullanılır? Öğrencilerin bir konu hakkında kapsamlı düşünüp düşünmediklerini.” (Kabaca. “Kavram haritaları. • Dinleme eğitiminde.

Herhangi bir konuyla ilgili detayların ortaya çıkmasını sağlar. Bilgi üretimini hızlandırır. Beyin fırtınası oluşturmak. • • • Öğrencinin bilincinin uyanık olmasını sağlamak.• • • • • • • Algılamadaki hataları açığa çıkarmak. • arttırır. kavram öğretimi için hazır hale getirmek. Kavramlar arasındaki ilişkilerin tanımlanmasına yardımcı olur. öğrenilmesi ve uygulanması kolay ve ekonomiktir. 2. • geliştirmek. Öğretilmesi. Kavram Haritalarının Faydaları Anlamlı öğrenme kuramından yola çıkılarak Novak tarafından hazırlanmış olan kavram haritalarının eğitim programları. Kavramlar arasındaki ilişkileri doğru ifade ederek. Öğrenciyi merkeze alıp. Öğrenci-öğretmen iletişimini olumlu yönde etkiler. 27 Kavram ve düşünceleri görsel bir biçimde ortaya koyduğu için öğrenmeyi . Karmaşık yapıları belli bir düzene koymak. • • • • • • • • • • • Pek çok konu için elverişlidir.6. Konuların tutarlı bir şekilde planlanmasına yardımcı olur. Kavram haritaları. ön gereklilik temeline uygun şekilde yapılandırmak amacıyla kullanılırlar. Öğrencilerin düşünme süreçlerini izlemek. öğretmenler ve öğrenciler açısından birçok faydası vardır. Bireysel farklılıklara hitap eder. Bilgileri sistematize edip somutlaştırır. Öğrencileri. Sınıf içinde canlı bir ortamın oluşmasını sağlar. Kapsamlı konuları açıklayarak öğrenmeye yardımcı olmak. Öğrencilerin kavramlar arasındaki bağlantıları nasıl kurduklarını ortaya Öğrencilerin konulara yönelik kavram haritası yapabilme becerilerini çıkarmak. öğrencinin aktif olmasını sağlar.5. Düşünceleri mantıklı kalıplara sıralamak.

• geliştirir. Örneklem de. Öğretmenlere. 2005. Öğrencilerin.6. kelimelerin yetersiz kaldığı durumlarda büyük anlamalarını ortaya çıkarır. sınıflandırma. Yeni problemleri çözme ve kavramları sentez etme hususlarında öğrencilere Kavramlar sentez yoluyla birleştirildiği için bilgiler kolay organize olur. • • canlandırma. sınıf öğrencileri oluşturmaktadır. • ölçüde yardımcı olur. 2. 2006: 63). diğeri devlet ilköğretim okulundaki 7. kademe Türkçe dil bilgisi derslerinde kavram haritaları tekniği kullanımının öğrenci başarısına etkisini belirlemek amacıyla bir araştırma yapmıştır. Öğretmenin öğrencileri daha kolay değerlendirmesini sağlar. Öğrencilerin konu hakkında ne kadar bilgi sahibi olduklarını ve yanlış Öğrencilerin bilgileri kolay hatırlamasına katkıda bulunur. bu okulların 7/A ve 7/B sınıflarında öğrenim 28 . • • yardımcı olur. Öğrencinin başarısını değerlendirmede öğretmene yardımcı olur.” (Yaman.• • Öğrencilerin konuları anlamlı bir şekilde öğrenmelerine yardımcı olur. “Kavram Haritaları. sembolleştirme gibi stratejilerden faydalanmasını sağlar. lgili Araştırmalar Yaman (2006) ilköğretim 2. zihinde Öğrencilerin yaratıcılıklarını ön plana çıkarır. bilginin öğrencilerin zihinlerinde örgütlenmesini ve geri Metinlerin anlaşılmasında. problem çözme becerilerini Yeni anlamlar geliştirilmesinde hem öğrencilere hem de öğretmenlere yardımcı Öğrencilerin genel yargılara tümevarım yöntemiyle ulaşmasına imkân tanır. Öğrencilerin kavramlar arasındaki bağlantıları nasıl kurduklarını ortaya koyar. • olur. Konunun dağınık işlenmesini önler.2006 öğretim yılında stanbul ili Üsküdar ilçesinde sosyo ekonomik düzeyleri farklı biri özel. Öğrencilerin kavramlar hakkında ön bilgilere sahip olmasını sağlar. Araştırmanın evrenini. Öğretmenlerin konuları etkili bir şekilde anlatmalarına yardımcı olur. • • • • • • • • • çağrılmasını kolaylaştırır. konularını planlamada yardımcı olur. kavram haritası hazırlamaları sırasında.

her iki okulda da kavram haritalarıyla öğrenim gören deney gruplarının son test puan ortalamasının geleneksel yöntemin kullanıldığı kontrol grubuna göre yüksek olduğu ve kavram haritalarının Türkçe dil bilgisi öğretiminde başarıyı arttırdığı gözlemlenmiştir. Yaman bu bulgulara dayanarak özel ilköğretim okulundaki öğrencilerin daha başarılı olmasının. Uygulama öncesi. sınıftaki öğrenci sayısının azlığı ve öğrencilerin. buluş yoluyla öğretim esas alınmış.son test kontrol gruplu deneme modeli kullanılmış ve uygulama 10 hafta sürmüştür. Uygulama sırasında. Deney gruplarındaki öğrencilere ise kavram haritası tekniğinin tanınması amacıyla iki saatlik kavram haritalarını tanıtıcı etkinlik yapılmış ve öğrencilerden birer tane kavram haritası yapmaları istenmiştir. Özel okulda okuyan 38 öğrenciden 18'i deney grubunu. Uygulama sonunda. öğrencilere işlenen kelime türüne ait örnekler tepegöz aracılığıyla gösterilip kuralı sezmeleri sağlanmıştır. maddi imkanların sağladığı daha elverişli çalışma ortamına sahip olması ile açıklanabileceğini söylemiştir. Ders bitiminde ise değerlendirme yapmak amacıyla öğrencilerden kavram haritaları yapmaları istenmiştir. 29 . Çalışmada ön test. Ardından da araştırmacı tarafından çizilen kavram haritası tepegöz yardımıyla gösterilerek kuralı daha iyi anlamaları sağlanmıştır. kontrol grubunda geleneksel yöntemle işlenmiştir. 57'si devlet ilköğretim okulunda öğrenim görmektedir.gören 95 öğrenciden oluşmaktadır. Özel ilköğretim okulu ile devlet ilköğretim okulunun son test puanlarının sıra ortalamasında da özel ilköğretim okulu lehine anlamlı bir fark olduğu görülmüştür. Elde edilen verilerin çözümlenmesinde hem nicel hem de nitel çözümleme teknikleri kullanılmıştır. devlet okulunda okuyan 57 öğrenciden de 30'u deney grubunu. bütün gruplara bilgi testi. açık uçlu soru formu ve Türkçe dersi tutum ölçeği uygulanmıştır. Ayrıca bulgular neticesinde her iki okuldan seçilen örneklem grubunun ön bilgilerinin eşit düzeyde olduğu ancak özel okuldaki öğrencilerin ön test ortalamasının devlet okulundaki öğrencilere göre daha yüksek olduğu görülmüştür. Ayrıca her iki okuldaki deney ve kontrol gruplarının ön test puanları arasında anlamlı bir fark olmadığı da gözlemlenmiştir. Öğrencilere "kelime türleri" konusu deney grubunda kavram haritası tekniğiyle. 27'si kontrol grubunu oluşturmaktadır. Bu 95 öğrencinin 38'i özel ilköğretim okulunda. 20'si ise kontrol grubunu.

Bu konular deney grubuna haftada 3 saat olmak üzere 4 hafta boyunca kavram haritaları yöntemiyle işlenmiştir. sınıfta okuyan 187 öğrenci oluşturmaktadır. son test. öğrencilerin dil bilgisi kavramlarını geliştirmede önemli bir etkisi olduğu söylenebilir. 2005-2006 eğitim ve öğretim yılında Elazığ Balakgazi Lisesi 1. Araştırma bağımsız değişkenler olan kavram haritası yöntemi ve geleneksel yöntemin. sınıfta okutulan " ngilizce zamanlar" konusunun amaçlarına ulaşmada kavram haritaları yöntemi ve geleneksel yöntemin öğrenci başarısına etkilerini ayrıca öğrencilerin kavram haritaları yöntemine ilişkin görüşlerini bir anketle araştırmıştır. Örneklemi seçerken. bilginin kalıcılığı açısından deney grubu ile kontrol grubu arasında anlamlı bir fark belirlenmiş ve kavram haritası yönteminin uygulandığı deney grubu kontrol grubuna göre daha başarılı olmuştur. kavram haritalarıyla yapılan dil bilgisi öğretiminde öğrencilerin kavram yanılgılarının azaldığı. Yalnız. kavram haritaları yöntemine ilişkin görüş belirleme anketi uygulanmıştır. öğrencilerin 8. öğrencilerin cinsiyetleri. Tümen yabancı dil öğretiminde 30 . Bu yüzden. Elde edilen bulgulara göre. 23 deney grubu elemanı ve 23 kontrol grubu elemanı seçilmiştir.Çalışma neticesinde geleneksel yöntemle işlenen derslerde dil bilgisi kavramlarının daha çok karıştırıldığı ve anlamlı öğrenmenin sağlanamadığı. Bulgular ve yorumlar. Bütün bu sonuçlara göre kavram haritalarıyla yapılan dil bilgisi öğretiminin. öğrencilerin ön test puanları. öğrenmede kalıcılığı sağladığı görülmüştür. ölçütler doğrultusunda. Araştırmanın evrenini. Diğer sınıflardan. deney ve kontrol gruplarına uygulanan ön testson test puanlarının erişi ve direnç testi puanlarının karşılaştırılmasından oluşur. kavram haritası tekniğinin öğrencilerin derse güdülenmesinde katkı sağladığı. Tümen (2006) lise 1. başarı testi. kavram haritalarının öğrenciler tarafından eğlenceli ve öğretici bulunduğu. Elde edilen veriler kümeleme analizi tekniğiyle değerlendirilmiş ve bir sınıf yansızlık ölçütlerini bozacak nitelikte olduğu için araştırmadan çıkarılmıştır. sınıfta ngilizce dersinden ve Türkçe dersinden aldıkları notlar olmak üzere dört temel ölçüt ele alınmıştır. Gruplara "Present Continuous Tense ve Simple Present Tense" konuları işlenmiştir. Çalışmada ön test. bağımlı değişken olan öğrenci başarısına etkisinin araştırılması yönüyle deneme modelinde bir araştırmadır. öğrenciler kavram haritası geliştirmekte zorlanmışlardır.

kavram haritaları ve anlam çözümleme tablolarından faydalanılarak öğrencilere nasıl aktarılabileceğini örneklerle 31 . Barut (2006) çalışmasında. sınıf fen bilgisi konularının anlamlı ve kalıcı bir şekilde öğretilmesinde ve konulardaki kavramların verilmesinde kavram haritaları yönteminin ne kadar etkili olup olmadığı araştırılmıştır. Konularla ilgili hazırlanmış olan ve 20 tane sorudan oluşan başarı testleri. daha önceden belirlenmiş olan 44 deney ve 44 kontrol grubu olmak üzere toplam 88 öğrenciden oluşmaktadır. Barut'un bu çalışmasında da. ön test ve son test olarak uygulanmıştır. Uygulama sırasında. Uygulanan ön testlerde gruplar arasında anlamlı bir fark bulunamamış. kontrol grubuna da geleneksel yöntemle öğretilmeye çalışılmıştır. kavram haritası oluşturmak için arkadaşlarıyla grup içi tartışmaya girdikleri ve dolayısıyla iletişimlerinin arttığı. kavram haritalarını ayrıntılı bir şekilde tanımış oldukları. bunlardan birinin de kavram haritaları yöntemi olduğunu da söyler. ilköğretim 7. Gruplara uygulanan yöntemler arasında anlamlı bir farkın olup olmadığını test etmek için de t testi kullanılmıştır. kavramları artık günlük hayatla ilişkilendirebilecekleri anlaşılmıştır. Ayrıca kavram haritaları sayesinde öğrencilerin derse katılımı arttığı için ve tartışma ortamı oluştuğu için öğrenmenin daha verimli gerçekleştiğini de tespit etmiştir. enerji. Ayrıca kalıcı ve anlamlı öğrenmeyi sağlamak ve kavram yanılgılarını önlemek amacıyla birçok yöntemin geliştirildiğini. güç. 3. iş. kuvvet. deney grubu lehine anlamlı bir fark gözlemlenmiş. kavram ağı. Uygulama öncesi. klasik öğretme metotlarının kullanıldığını ve öğrencilerin seviye ve hazır bulunuşluk düzeylerinin dikkate alınmadığını ifade eder. Van ili merkezindeki bir ilköğretim okulunda. konulara karşı daha ilgili olmaya başladıkları. basınç ve ekosistem konuları deney grubuna kavram haritası yöntemiyle. öğrencilerin böyle bir çalışmaya katılıp katılmayacakları konusunda görüşleri alınmıştır. Gürlek (2002) botanikle ilgili kavramların. deney grubu öğrencilerinin kavram haritalarını kavrayabildikleri anlaşılmıştır.5 ay sonra uygulanan son testlerde. Çalışmanın sonunda öğrencilerin fen bilgisi dersini kavram haritaları yöntemi ile daha iyi anladığı. hareket. ilköğretimde fen bilimleri öğretiminin kısır bir döngü içerisinde cereyan ettiğini ve öğrencilere konular öğretilirken farklı yöntem ve tekniklerin kullanılmadığını. öğrencilerin kavram haritalarıyla ilgili hiçbir bilgiye sahip olmadıkları anlaşılmıştır.öğretmen yapımı kavram haritalarının kullanılmasının daha iyi olacağını söylemiştir. Araştırmanın örneklemi.

Çatalkaya (2005) gittikçe önem kazanan bilim ve teknoloji yarışında geri kalmamak amacı ile öğrencilerin daha anlamlı ve kalıcı öğrenmelerini sağlamanın ve araştıran. çeşitli botanik kitapları ve eğitim dergilerinden ayrıca dijital kütüphaneler. bu yöntemlerin nasıl uygulanabileceğini. öğretim yöntemlerini. Ayrıca ortaöğretim biyoloji (botanik) derslerinin öğretimini. Öğrenciler. Araştırmada materyal olarak. sorgulayan. öğrencilerin aktifliğini ön plana çıkarmanın. günümüzdeki biyoloji öğretimine katkıların nasıl yapılabileceğini de incelemiştir. üreten. Öğrencilere hem bu yeteneklerin kazandırılmasında hem de kavram. bireysel farklılıkları da göz önünde bulundurmanın gerekli olduğunu da söyler. okullarda okutulan biyoloji kitapları. Ayrıca bu metotlarla. Bu nedenle öğretim sürecinde çağdaş yöntem ve teknikleri kullanmanın. Gürlek'e göre biyolojik isim. obje ve olayları doğru algılamalı. terim. bu okulun 7/A ve 7/B sınıflarında öğrenim gören 32 . gelişmeleri takip eden bireyler yetiştirmenin önemli olduğunu söylemiştir. Çatalkaya. anlam çözümleme tabloları ve kavram haritalarının çok büyük faydası olacağını söylemiştir. isimlendirme. düzenleme ve yorumlama yeteneklerinin kazandırılması da yine biyoloji dersinin amaçları arasında yer almaktadır. Gürlek'in bu çalışması nitel bir araştırmadır. Bolu ili Kıbrıscık ilçesi Kıbrıscık Yatılı lköğretim Bölge Okulu oluşturmaktadır. kimya ve biyolojinin diğer dallarına da öğretim zenginliği katılabileceği vurgulanmış ve bu metotların diğer anlatım metotlarına büyük bir destek sağlayacağı da düşünülmüştür. diğer canlılara ve doğaya karşı saygılı olmalarını öğretmenin ve yakın çevrelerinde var olan bitki ve hayvan türlerini tanıtmanın biyoloji dersinin genel amaçları olduğunu söylemiştir.göstermiştir. şekil ve fotoğraflardan da faydalanarak çalışma oluşturulmuştur. bu genel amaçlara ulaşmak için çevrelerinde gözlemledikleri canlı. isimlendirmeli. Gürlek. eğitim fakültelerinin çıkardıkları dergiler ve eğitimle ilgili kitaplardan faydalanılmıştır. düzenlemeli ve yorumlamalıdır. öğrencilere kendi vücutlarıyla ilgili gerekli bilgileri vermenin. Örneklemini ise. Materyallerdeki bilgiler ve botanikle ilgili kavramlar listelenerek ve bu kavramlarla ilgili resim. Öğrencilere doğru algılama. fizik. sözcük ve terimlerin eksiksiz öğretilerek temel biyolojik kuram ve ilişkileri düşünmelerini sağlamada kavram ağları. sözcük ve kavramların uygulamalı ve eksiksiz öğretilmesi çok önemlidir. bireysel farklılıkların öğrencilerin kavram haritası yapma becerilerine etkisinin olup olmayacağını araştırmak amacıyla çalışmasını hazırlamıştır. Araştırmanın evrenini. bilgisayar.

işbirlikli. bağımsız. anlama ve kavrama düzeyi yüksek. Uygulamanın sonunda. pasif. kız öğrencilerin erkek öğrencilere göre fen bilgisi dersine karşı daha olumlu tutum içinde olduğu belirlenmiştir. fen bilgisine karşı tutumları ve cinsiyetlerinin kavram haritası yapma becerilerine etkisini belirlemek amacıyla genel tarama modeli kullanılmıştır. sorunları çözebilen. Öğrencilerin öğrenme stillerini belirlemek amacıyla Grasha'nın öğrenme stilleri ölçeği ve fen bilgisine karşı tutumlarını ölçmek amacıyla da fen bilgisi tutum ölçeklerinden faydalanılmıştır. yaratıcı düşünme ve problem çözme kabiliyetleri gelişmiş bireyler yetiştirmek için derslerde klasik yöntem ve tekniklerin yerine yeni yöntemlerin denenmesi gerektiğini de söyler. "Canlılarla ortak yuvamız mavi gezegenimizi tanıyalım" ünitesinde yer alan "Çevremizde hangi ekosistemler var?" konusu işlenip öğrencilere "ekosistem" kavramıyla ilgili kavram haritaları yaptırılmıştır. bilgiyi sistematize eden ve kavramlar arası ilişkiyi gösteren kavram haritalarının istenilen amacı gerçekleştirmede en elverişli ve pratik tekniklerden 33 . öğrencilerin. Ayrıca fen bilgisi dersine karşı olumlu tutum sergileyen öğrencilerin daha başarılı kavram haritası çizdikleri de gözlemlenmiştir. öğrencilerin öğrenme stillerine göre kavram haritası yapma başarıları arasında anlamlı bir fark bulunmasına rağmen cinsiyetlerinin kavram haritası yapma başarıları üzerinde anlamlı bir fark olmadığı gözlemlenmiştir. şbirlikçi ve katılımcı öğrenme stiline sahip öğrencilerin kavram haritası başarı puanlarının daha yüksek olduğu görülmüştür. rekabetçi ve katılımcı öğrenme stillerinden hangisine sahip olduğu belirlenmiştir. Çalışmada öğrencilerin öğrenme stilleri. Uygulama sırasında. Araştırma sonuçlarına göre. öğrenci cinsiyetleri ile fen bilgisi dersine karşı geliştirilen tutum arasında da anlamlı bir fark bulunmuş. Kız ve erkek öğrenciler arasındaki bu farka rağmen kavram haritası yapma becerilerinde cinsiyete bağlı anlamlı bir fark bulunamamıştır. Ölçeklerin değerlendirilmesi sonucunda. Gerçekcioğlu (2006) din kültürü ve ahlak bilgisi gibi soyut kavramların yoğunluk kazandığı derslerde kavramların tanımını yapmanın bile çok zor olduğunu ve bu kavramın birçok kavramla ilişki halinde olduğunu söylemiştir. kavram içeriğini görsel hale getiren ve somutlaştıran.63 öğrenci oluşturmaktadır. Ölçekler öğrencilere 2004-2005 öğretim yılı güz döneminde birer hafta ara ile uygulanmıştır. Ayrıca bilgiyi örgütleyebilen. bağımlı. Gerçekcioğlu anlamlı öğrenmeye olanak tanıyan.

öğrenme alanları ve ünite açılımları da bulunmaktadır. ortaöğretim din kültürü ve ahlak bilgisi dersi 9. Gerçekcioğlu çalışmasının bitiminde. Bu sonucun yanı sıra öğrencilerin kendi eksikliklerini ve hatalarını görmede bu tekniğin önemli rol oynadığını da gözlemlemiştir. Ayrıca öğretmenlerin kavram haritaları tekniğinden değerlendirme sürecinde de faydalanabileceğini söylemiştir. Bu çalışmada lise 2 Tarih derslerinde tarihsel konuların öğretiminde kavram haritası kullanımının başarıyı ne kadar etkileyeceği araştırılmıştır. Ayrıca başka bir bölümde. ve 10. sınıflarla ilgili Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi öğretim programı. kavram haritası tekniğiyle daha kolay gösterildiğini. soyut kavramların haritalaştırılmasının biraz daha zor olduğunu gözlemlemiştir. Gerçekcioğlu bu düşünceler doğrultusunda kavram haritaları tekniğinin. son test kontrol gruplu yarı deneysel bir modeldir. öğrencilere soyut gelen derslerin seviyeye uygun biçimde somutlaştırılmasının ve klasik öğretimin yanında çağdaş yöntem ve tekniklerin de kullanılmasının düşünmüştür. öğrencilerin bu tekniği olumlu ya da olumsuz nasıl değerlendirecekleri de araştırılmıştır. her ünite için ayrı bir ünite kazanımları listesi.biri olduğunu söyler. ve 10. Bu nedenle din kültürü ve ahlak bilgisi gibi soyut kavramların yoğunluk kazandığı öğrenme alanlarında kavram haritası tekniğinden yararlanmanın doğru olacağını söyler. Öğrencilerin önceki öğretim yılına ait notları da ön test olarak kabul edilmiştir ve bu notlarda da sınıfların 34 Tarih öğretimindeki bu problemleri ortadan kaldıracağını da . din kültürü ve ahlak bilgisi derslerinde kullanımının nasıl sonuçlar oluşturacağını. ortaöğretim 9. Ayrıca öğrencilerin daha etkili bir şekilde Tarih öğrenmelerinin nasıl sağlanabileceği. Kurada (2006) Tarih derslerinin konularının işlenişi sırasında hem öğretmenlerin hem de öğrencilerin çeşitli problemler ve kavram kargaşası sorununu yaşadıklarını söylemiştir. ama bilgi birikimi gerektiren. sınıf üniteleriyle ilgili kavram haritaları hazırlamıştır. Araştırmada hazırlanan bu kavram haritalarının yanı sıra. O yüzden öğrencilerin bu tekniği kullanmadan önce gerekli ön bilgilere sahip olmaları gerektiğini vurgulamıştır. somut ve pratik yönü ağır basan kavramların. Araştırma. Tarih gibi. hazırlık çalışmaları. okuma parçaları ve değerlendirme soruları da yer almaktadır. ünite konularında ve derslerin daha verimli geçmesinde elverişli olup olmadığını anlamak için nitel bir araştırma yapmış.

Bağımsız değişkenleri. Uygulama sonunda. Fen Bilgisi derslerinde kavram haritası kullanımının. Deney sonunda çoktan seçmeli bir değerlendirme ile ölçme yapılmıştır. tutum ve hatırda tutmadır. nitel araştırma tekniklerinden de mülakat kayıtları kullanılmıştır. zmir ili Buca Müşerref Mahmut Tınas lköğretim Okulu'nun 6.seviyelerinin birbirlerine yakın olduğu gözlemlenmiştir. Güçlüer (2006) eğitim ve öğretimin başarıya ulaşması için anlamlı öğrenmenin gerçekleşmesi gerektiğini. Kontrol değişkenleri ise konu anlatım süresi ve anlatılan konudur. Lise 2. Bu iki homojen sınıftan 10/F kontrol. öğrencilerin başarılarını. başarı. son test puanlarına bakıldığında iki grup arasında deney grubu lehine anlamlı bir fark olduğu gözlemlenmiştir. Araştırmanın bağımlı değişkenleri. kavram haritaları sayesinde öğrencilerin değişik fikirler üretebildikleri. kavram haritalarıyla verilen bilişsel destektir. 1980. Deney sonunda. stanbul ilinin Üsküdar ilçesindeki Halide Edip Adıvar Lisesi'nin 10/C ve 10/F sınıfları oluşturmaktadır. sınıflarında öğrenim gören öğrenciler oluşturmaktadır. önceki öğrenmelerle sonraki öğrenmeleri ilişkilendirebildikleri. Tezini yazmasındaki amacı da. sınıf Tarih dersi "Osmanlı Devleti'nin Dağılma Dönemi" ünitesi deney grubuna kavram haritalarıyla. Güçlüer'e göre de anlamlı öğrenmeyi sağlayan en etkili öğretim araçlarından biri kavram haritalarıdır.2004 yılları arasında ÖSS'de çıkan sorulardan oluşmaktadır. Çalışmada konuya uygun olarak. Son test soruları. Çalışma 2005-2006 eğitim-öğretim yılının güz döneminde 4 haftalık bir süreyi kapsayacak şekilde yürütülmüştür. nicel araştırma tekniklerinden. Araştırmanın örneklemini. ön ve son tutum ölçekleri ve son test. Verilerin değerlendirilmesi sonucunda kavram haritasının Tarih dersi başarısına ve kavram öğrenmeye etkisi irdelenmiştir. fene yönelik tutumlarını ve öğretilen bilgilerin akılda kalıcılığını etkileyip etkilemeyeceğini araştırmaktır. Kavram haritaları yöntemiyle öğrenciler derslerin daha kolay anlaşıldığını da söylemişlerdir. üniversite uzman öğretim üyeleri ve lisedeki branş öğretmenlerinin hazırladıkları. zihinde anlamlı bir şekilde yapılandırılmadan öğrenilen bilgilerin kısa bir süre sonra unutulduğunu söyler. kontrol grubuna da geleneksel yöntemlerle işlenmiştir. Ayrıca bu tekniğin öğrencilerin derse olan tutumlarını ve dersteki başarılarını olumlu yönde etkilediği de söylenmiştir. 10/C ise deney grubu olarak seçilmiştir. görsel ayrıntıları fark edebildikleri gözlemlenmiştir. 35 . Araştırmanın örneklemini.

Güçlüer araştırmasının sonunda. kümelerde ki öğrencilerin her konunun sonunda kavram haritası çizmeleri istenmiştir. öğrencilerin ön test sonuçlarına bakıldığında. Homojenliği sağlamak için öğrencilerin 4. kavram haritasıyla öğrenim gören öğrencilerin Fen Bilgisi'ne yönelik tutumlarının. sınıf ortamı çalışmaya uygun olarak düzenlenmiş ve 4 er kişilik kümelere bölünmüş. ve 5. Araştırmada ön test. 48 de kontrol grubu öğrencileri olmak üzere toplam 96 öğrenci ile yürütülmüştür. öğrenilen bilgilerin akılda kalıcılığının arttığını tespit etmiştir. son test. Uygulama sonunda. 1. başarı testleri ve fen tutum ölçekleri yardımıyla toplanmıştır. kontrol grubu öğrencilerine ise geleneksel öğretim metotlarıyla verilmiştir. kontrol gruplu yarı deneysel model kullanılmıştır. Ayrıca öğrencilerin konulardaki başarılarıyla cinsiyetlerinin arasında anlamlı bir farkın bulunmadığı da tespit edilmiştir. grup öğrencilerinin son testlerden aldıkları puanların ortalaması ön testlerden aldıkları puanların ortalamasından yüksektir. Ama her iki grubun son test puanlarına bakıldığında deney grubu lehine anlamlı bir farkın olduğu gözlemlenmiştir. iki grup arasında anlamlı bir farklılığın olmadığı gözlemlenmiştir. Fen derslerinde kavram haritasının kullanılmasıyla öğrencilerin derse daha aktif katıldıklarını. kademe sınıf öğretmenleriyle görüşülmüştür. Uygulama sırasında. Deney ve kontrol gruplarının son test puanlarına bakıldığında. Aynı sonuca kontrol grubunda da ulaşılmıştır. Ayrıca hem deney hem de kontrol grubu öğrencilerinin Fen Bilgisi dersine karşın tutumları arasında bir fark olmadığı da gözlemlenmiştir. 36 . geleneksel öğretim metotlarıyla öğrenim gören öğrencilerden yüksek olduğu da görülmüştür. öğrencilerle yarı yapılandırılmış görüşmeler de yapılmıştır. Araştırmanın verileri. sınıf seviyesindeki başarı düzeyleri incelenmiş.Araştırma 48 deney. derslerin daha eğlenceli geçtiğini. Uygulama öncesi. Ayrıca öğrencilerin konu ile ilgili görüşlerini ve kavram yanılgılarını ortaya çıkarmak amacıyla açık uçlu sorular hazırlanmış. Deney ve kontrol gruplarının kazanç puanlarının karşılaştırılmasında ise yine deney grubu lehine anlamlı bir fark gözlemlenmiştir. Çalışmada " skelet ve Sindirim Sistemi" konuları deney grubu öğrencilerine kavram haritaları ile.

sosyo-ekonomik durum… vb faktörlerin. Özellikle deney grubundaki başarı seviyesi düşük olan öğrencilerin kavram haritalarından daha fazla etkilendiği görülmüştür. Uygulama sonunda. öğrenci erişisine ve kalıcılığına etkisi incelenmiştir. Dumanlı (2001) tarafından yapılan araştırmada madde ve enerji ünitesinde kullanılan kavram haritalarının öğrenme ürünlerine. öğrencilerin bu teknikten memnun kaldıkları sonucuna da ulaşılmıştır. 73 kontrol grubu olmak üzere toplam 137 öğrenciden oluşan gruplara ön test. 37 . gelir seviyesi düşük öğrenciler gelir seviyesi yüksek öğrencilerden daha fazla faydalanmıştır. sınıf öğrencilerinden oluşan bu gruplar 2 aylık eğitim sürecinin ardından bir sınavla karşılaştırılmıştır. Buna karşılık kontrol grubu öğrencilerine hiçbir müdahalede bulunulmamış ve geleneksel öğretim metotlarıyla ders verilmiştir. Üslü Çokluklar ve Köklü Çokluklar” konularının öğrencilere anlatımında Kavram Haritası tekniğinin etkili olup olmadığı ve öğrencilerin kavram haritası hakkındaki görüşlerinin olumlu olup olmadığı araştırılmıştır. Deney grubunun da kendi içinde değerlendirilmesi sonuçlarına göre kız ve erkek öğrenciler kavram haritalarından aynı oranda faydalanırken. Cinsiyet. Ayrıca kavram haritası metodunun Türk Eğitim Sisteminde genellikle kullanılan klasik düz anlatım metodundan daha etkili olup olmadığı da araştırılmıştır. Uygulamanın başlangıcında. Araştırma 74 deney grubu ve 75 kontrol grubu olmak üzere toplam 149 öğrenciden oluşan iki homojen grupla yapılmıştır. deney grubu öğrencilerinin başarıları üzerinde bir etkisi olup olmadığını anlamak için de “Tek yönlü varyans analizi” kullanılmıştır. 64 deney. Araştırma süresince öğrencilere konuyla ilgili özetler verilirken ve sorular çözülürken yine kavram haritalarından yararlanılmıştır. son test ve kalıcılık testleri uygulanmıştır. Kadir Has Anadolu Lisesi 1. Sonuçta kavram haritalarıyla eğitim gören grubun daha başarılı olduğu gözlemlenmiştir. deney grubunun kavram haritaları tekniğiyle ilgili görüşlerini öğrenmek için öğrencilere bilgi formları verilmiş.Kabaca (2002) tarafından yapılan çalışmada “Mutlak Değer ve Eşitsizlikler. deney grubuna kavram haritalarıyla ilgili seminer verilmiştir.

Ayrıca öğrencilerin soyut kavramları öğrenebilmeleri için şekil. Ankara Mamak lköğretim Okulu 5. 38 . konuları geleneksel yöntemlerle işleyen kontrol grubu öğrencilerinin kodlanan bilgiler. öğrendikleri kavramlar arasında ilişkiler kuran deney grubu öğrencilerinin işlenen bilgiler. fakat bu iki okulun öğrencileri sosyo-ekonomik açıdan birbirlerine denktirler. model… vb araçlardan yararlanılmış. Araştırma süresince deney grubu öğrencilerine günlük hayatlarından olumlu ve olumsuz örnekler verilerek onların kavramlarla ilgili genelleme ve ayırt etme yapabilmelerine yardım edilmiştir. öğrencilerin daha önceki bilgileriyle yeni öğrenecekleri bilgiler arasında bağlantı kurabilmeleri sağlanmıştır. sınıf öğrencilerinden oluşan deney grubuna kavram haritalarıyla ilgili ön bilgiler verilmiş. Uygulama sonunda. işlenen bilgiler ve bunlara ait toplam bilgiler erişi düzeylerinden anlamlı derecede yüksek çıkmıştır. kodlanan bilgiler ve bunlara ait toplam bilgiler erişi düzeyleri. madde ve enerji ünitesinin analizi yapılıp öğrencilerin problem çözme becerilerini geliştirici ek hedef davranışlar oluşturulmuştur. grupları denkleştirmek için Piaget’in somut işlemler dönemi testi uygulanmış. Uygulama sırasında. kavram haritası yaparak. Uygulama öncesi. Ankara Çubuk Cumhuriyet lköğretim Okulu 5. sınıf öğrencilerinden oluşan kontrol grubu ise geleneksel ders planları ve öğretim yöntemleriyle ders işlerken deney grubu öğrencileri Ausubel’in anlamlı öğrenme kuramına göre ders işlemiş ve her konunun sonunda kavram haritaları oluşturmuşlardır.Grupların birbirinden etkilenmemesi için ayrı okullar tercih edilmiştir. konuları anlamlı şekilde öğrenip.

çeşitli eğitim dergileri.3. daha sonra gerekli dokümanlar toplanılmıştır. Araştırmanın Modeli Araştırma.3. tezin bu hale gelmesini sağlamıştır. amaçlı örnekleme yöntemlerinden "doğrulayıcı ve yanlışlayıcı durum örneklemesi" kullanılmıştır. Hasan Şimşek'in "Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri" adlı kitabının kullanılması araştırma konusuyla ilgili bilgilerin toplanmasında yardımcı olmuştur.2. YÖNTEM 3. Dr. Türkçe eğitimi alanında yazılan ders kitapları. 3. Ali Yıldırım ile Prof. Dr. Ayrıca Selçuk Üniversitesi Eğitim Fakültesi kütüphanesinin ve Prof.1. En son olarak yazılı dokümanların incelenmesi ve belgelerin analizi. Çalışmada ilkönce tez konusuyla ilgili yazılı kaynaklar ve internetteki tarama motorları taranılmış.4. üniversitelerdeki eğitim fakültelerinin çıkardıkları dergilerdeki makaleler ve Kavram Haritalarıyla ilgili tezler çalışma sırasında kullanılan veri kaynaklarıdır. Tebliğler Dergisi. Veri Toplama Yöntemi Araştırmada. MEB'in yeni programlarıyla ilgili yönergeler. Üniversitelerde okutulan ders kitapları. 3. 3. nitel araştırma yöntemlerinden biri olan "doköman incelemesi" yöntemi kullanılmıştır. 39 . Verilerin Analizi Araştırma için toplanan veriler betimsel analizle çözümlenmiştir. Araştırmanın Örneklemi Bu araştırmada. düzenlenip yorumlanarak birtakım sonuçlara ulaşılmıştır. yazılı kaynakların incelenmesi ve incelenen kaynaklardan elde edilen verilerle bir sonuca ulaşılmasından oluşan nitel bir araştırmadır. Elde edilen bulgular.

BULGULAR 4. Şekil 4. belgelere dayanarak tarafsız bir görüşle yazıldığı ve kanıt niteliği taşıyan yazılardır. Kavram Haritalarının Farklı Edebi Türlerde Kullanılması ve Örnekleri B YOGRAF Ünlü kişilerin yaşam öykülerinin.1.4.1: Biyografi Türünün Kavram Haritası 40 .

lköğrenimini köyünde yapan. yüzyıllar boyunca. Yüzyıllar boyunca. Yüzyıl Anadolu Türkçesinin oluşumuna en büyük katkıda bulunanlar.. o dolaylarda ün kazanan Seyit Hacı brahim’le. O. Türk esprisinin en kudretli üstadıdır. Sivrihisar’ın Hortu köyünde doğdu.NASRETT N HOCA (1208-1284) Türk halk mizahının en büyük ustası sayılan Nasrettin Hoca. Aman hocam. Sivrihisar’la Akşehir’de imamlık. Arapçayı. Kuvvetli hayat görüşü. burada öldü. Türk edebiyatında... halkımızın ince mizah dehasının sembolüdür. Siz dediğimi yapın. müderrislik yaptı. fıkraları bütün dünya dillerine çevrilmiştir. halkımızın beğendiği her fıkra. Şu yalancı dünyada somurtanlara acırım. Seyit Kemal KARAAL OĞLU Türk Edebiyatı Tarihi 1 (Gül&Köktürk. o nasıl iş?. Yunus Emre ve Nasrettin Hoca’dır. 2006: 226) 41 . insanlarla olayları yansıtırken güldürdüğü kadar düşündüren fıkraları. yani kendisi olmuştur. Türk halkının zenginleştirdiği fıkraları ile ulusal Türk zekasının. Fakat insan hali bu… Şayet bir emrihak vaki olursa beni baş aşağı gömünüz!. Akşehir’i çok seven Hoca burada evlendi. XIII. fıkralarından birisinde şu vasiyette bulunur: Çocuklar… Söz ölüm getirmez. halk mizahımızın. “Mezarımı ziyaret edenler.”diyen Nasrettin Hoca. her nükte onun gerçek fıkralarına eklenerek Nasrettin Hoca Türk halkının ortak varlığı. bizi gönüllerinden geçirip gülsünler. Şöhreti bütün dünyaya yayılmış. nenize gerek… Dünya alt üst olunca dosdoğru kalkarım! Nasrettin Hoca. her sınıftan halkı etkileyici bir güçtedir. Seyit Mehmet Hayrani hocalardan ders aldı. Babası köyün imamı Abdullah’tır. Öğrenimini Konya Medresesinde tamamladı. Kilitli ve duvarsız meşhur türbesi buradadır. din bilgilerini önce babasından öğrenen Nasrettin.

Şekil 4.2: "Nasrettin Hoca" Adlı Biyografinin Kavram Haritası 42 .

yorumlayan ve kamuoyu oluşturmaya çalışan sade. Şekil 4.3: Fıkra Türünün Kavram Haritası 43 . konuşma diliyle yazılmış gazete ve dergi yazılarıdır.FIKRA Herhangi bir konuyu belli bir görüş veya düşünceye göre ele alıp.

Fakat hiçbiri. ancak sen olmakla başarıya ulaşabilirsin. 2006: 38) 44 . kendin ol. Böyle yapmakla kalabalık kitlelerin sevgi ve saygısını kazandılar. Lincoln ile Roosvelt büyük liderlerdi.KEND N TANI. Bu durumu inkara kalkışmak. Fakat kişiliğin seni başka bir yöne sürüklüyorsa oraya git. başkalarının doğal ayrıcalıklarına imrenerek zaman yitirmedi. Seyirci durumunda olanlar. James HUGHES (Ceymis Hacıs) Bütün Dünya Yıllığı’ndan (Yayımlanan: Osman NEB OĞLU) (Sadeleştirilmiştir. Oysa kişiliğimize başkalarının yaşamına göre şekil vermeye çalışacak yerde. Kişi. Ama bunun için üzülme. Oysa “sahne arkasındakiler”. Sen de kendi çalışma alanında onlar gibi hareket edebilirsin. liderlikle baş gösteren fedakarlık ve üzüntünün tanığıdırlar. Franlin Roosvelt (Franklin Ruzvelt) ise kötürümdü. Abraham Lincoln (Abraham Linkoln) çok çirkin. her girişimden yenik çıkmamız sonucunu verir. kendi yeteneklerimizi kabul eder ve geliştirirsek mutluluğa ulaşmamız kolaydır. birtakım sınırlamalarla doğmuş olmamızdır. Sen. MUTLU OL Ağa Han zengin ya da beğendiğin sinema artisti kadar güzel olmayı arzu ederek zaman yitirme.) (Gül&Köktürk. Liderliğin ücreti ise hayli ağırdır. her biri yalnız kendi kişiliğine güvenerek başarılı olmaya çalıştı. çinde liderlik yeteneği varsa bu yeteneği geliştir. Bu dünyada başarı kazanmış bir kişi olarak yaşamak istersen hayatın gerçeklerini öğrenmen gerekir. bu dünyada elde ettiği her şeyin karşılığında bir ücret ödemekle yükümlüdür. Bunların arasında en acılardan biri. o makamın ancak mükafatına tanık olurlar. memnun kalacaksın. Bunun yerine. Fakat hepimizin bazı yeteneklerle zenginleşmiş oluğumuzu bilmemiz dengeyi sağlar. Sen lider olmayabilirsin. çünkü ancak kendini bulmakla gerçek mutluluğa ulaşabilirsin. Bu sınırlamalar ve yetenekler yaşamımızın yönünü belirler. Ödeyeceğin ücret ne olursa olsun.

Şekil 4. Mutlu Ol" Adlı Fıkranın Kavram Haritası 45 .4: "Kendini Tanı.

5: Deneme Türünün Kavram Haritası 46 . kişisel görüş ve düşüncelerin içten bir dille anlatıldığı yazılardır.DENEME Her konu üzerine ve sıkı kayıtlara bağlı kalmadan serbestçe yazılabilen. Şekil 4. kesin yargılara varılmadan zıt düşüncelerin karşılaştırıldığı.

birini kırma korkusu. sözleri de o olmalı. Zararıma da olsa eleştirmeciye uysal davranmalıyım ki beni her zaman serbestçe uyarsın. Oysaki bunu kendiliğimizden istememiz. yiğitçe konuşulmasını isterim. nsan öfkelendi mi düşünmez olur. aklından önce sinirleri işler. Fazla yukarıdan ve insafsızca olmadıkça. Ben. Doğruyu hangi elde görsem sevinçle karşılar. Ama ben dostlarımın bana sert davranmasını istiyorum. dikkatim uyanır. kafamı çalıştırır. kendi düşüncemizi savunmaya bakarız. bizi eleştirin dememiz gerekir.DOĞRULUK KAYGISI Düşünce çatışmaları beni ne kırar ne yıldırır. dostların düşünceleri neyse. yumruklarımızı sıkıyoruz. yapmacık bir hava. yazılarıma çatılmasını hoş görmüş. gelin. Bizi düzeltmek isteyene kollarımızı açacak yerde. kendimi düzeltmeme yardım etsin. Doğruyu bulmak için her iki tarafın kaygısı olmalı. Dostluk kavgacı olmadı mı sağlam ve cömert değildir. sadece dürtükler. teslim olurum. Düşüncesini saklayarak konuşuyor çokları. “Sen bir budalasın. Nazlı. uzaktan kokusunu alır almaz silahlarımı atar. doğru yanlış. Michel de MONTAIGNE (Mişel dö Monteyn) Denemeler (Çeviren: Sabahattin EYUBOĞLU) (Gül&Köktürk. Biri çıkıp bizim düşüncemizin tersini söyledi mi onun doğruyu söyleyip söylemediğine değil. dostlar arasında açık. saçmalıyorsun!” desinler bana. Doğrudan ayrıldık mı elle tutulur bir şeyler kaybetmeliyiz. dostluğa rahat nefes aldırmaz. Tartışmalarda bahis tutuşmak hiç de faydasız değildir. Düzeltilmek herkesin ağrıca gittiği için kimse kimseyi düzeltmeyi göze alamıyor. çoğu kez karşımdakini kırmamak için yazdıklarıma istenen biçimi verdiğim olmuştur. 2006: 126) 47 . Bana çatıldığı zaman öfkem değil. Eleştirilmekten kaçarız. Bana çatandan bir şeyler öğrenmeye can atarım.

6: "Doğruluk Kaygısı" Adlı Denemenin Kavram Haritası 48 .Şekil 4.

MAKALE Araştırma ve incelemelerle ortaya çıkan. delillerin ileri sürülüp yeni görüşlerin ispatlanmaya çalışıldığı ve herhangi bir konuya açıklık getiren bilimsel yazılara “makale” denir.7: Makale Türünün Kavram Haritası 49 . Şekil 4.

gözyaşı döktüren filmleri seyretmeyiniz.) (Gül&Köktürk. Sinemalarda güldürü filmleri seyretmek fırsatını kaçırmayınız. şaka yapan. Tanıdıklarımızdan bir profesör vardır. Halinden hoşnut olmayı bilmeli. Yalnız o bahtiyarlığı uzaklarda değil. Bulunduğumuz yerlerde. bahtiyar olmak herkesin hakkıdır. Elem veren. onu başka yerde aramak boştur. bu bahtiyarlık kaynaklarının da pekiyi yerini bulurlar. Bu zat. nsan çalışırken değil. üzüntüsünü geçirir. Onun içindir ki ne çeşit olursa olsun.” Bu pek doğrudur. Bakınız Goethe (Göte) şöyle diyor: “ nsan her gün ya güzel bir ses işitmeli ya gönül açıcı bir kitap okumalı yahut güzel bir şey seyretmelidir. 2006: 25) 50 . her şeyi karanlık gören kimselerden uzak durunuz. yarım saat keman çalınca bütün yorgunluğum gider ve taze hayat bulurum.ŞEN OLUNUZ Hayat ideal şartlar altında düşünenler değil. Kara haberler veren. Tuhaf konuşan. hiçbir zaman bahtiyar olamazlar. bahtiyarlığa kavuşmak için ne işlerinin düzelmesini ne büyük memurluklara geçmeyi ne de zenginleşmeyi beklerler. sabahtan akşama kadar iş odasında durup dinlenmeden sekiz on saat çalışır ve sonra nasıl dinlenir. işlenmemiş nice bahtiyarlık madenleri vardır. Onları bulmak bir hünerdir. Her şeyi iyi görmeye alışanlar. Sözün kısası. işini bitirdikten sonra yorgunluğunu duyar. kendi hayatımızda arayıp bulmalıyız. Geçmiş günlerin özlemini çekenler veya geleceğin kaygısı ile tasalananlar.” Bir ngiliz hekimi diyor ki: “Dinlenmek için zamanın bir kısmını güler yüzlü ve kahkahası bol insanlarla geçirmelidir. Bulundukları durumdan en çok fayda elde etmeye çalışırlar. nsana hayatta fazilet gerekir. bulundukları halden hoşnut olmasını bilenler bahtiyar olabilirler. Hayat bir aynadır. kaşlarınızı çatarsanız o da suratını asar. sinirlerini yatıştırır. Şen bir dostun konuşması insanın yorgunluğunu giderir. somurtan. güler yüzle bakarsanız o da güler. bilir misiniz? Keman çalarak! Kendisi diyor ki: “Fikrim ne kadar yorulursa yorulsun. Bahtiyarlık insanların kendi varlığındadır. hem de başkalarını güldürmeli. şte bu sırrı bulanlar. Selim Sırrı TARCAN Türk Edebiyatı Tarihi 4 (Hazırlayan: Seyit Kemal KARAAL OĞLU) (Kısaltılmıştır.” Kitap odanızda her vakit bir mizah gazetesi bulundurunuz ve içiniz sıkıldığı zaman çabucak onu açıp gönül eğlendirecek parçalar okuyunuz. hikayeler anlatan kimselerin bulundukları toplantılara koşunuz. fakat neşe de onun kadar lüzumludur. hem gülmeli. işini bitirdikten sonra sayfayı kapamalı ve artık gönül açacak çareler aramalıdır.

Şekil 4.8: "Şen Olunuz" Adlı Makalenin Kavram Haritası 51 .

Şekil 4.9: Eleştiri( Tenkit) Türünün Kavram Haritası 52 .ELEŞT R (TENK T) Herhangi bir sanat eserinin beğenilen ve beğenilmeyen yönlerini veya bir kişinin olumlu-olumsuz yönlerini ortaya koymak amacıyla yazılan yazılardır.

Anlatımının sürükleyiciliğinin temel nedeni budur. Getirdiği bu insanca duyarlıkla Orhan Kemal. edebiyatımıza yeni bir dünya kazandırmıştır. anlattıklarından sanatsal bir tat alırlar. Kendi yaşadıkları ve çevresindeki kişilerin serüvenleri onun konu alanını belirlemiştir. o biçimde öykülerde canlandırılır.) (Gül&Köktürk. belgeli kenar mahalle gençleri. onların çileli karıları. sanatı kurulaştırır. 2006: 139) 53 . Neyi yaşamışsa onu yazmıştır. Onun öykülerinde hiçbir abartı yoktur. Orhan Kemal’de insanın içini ezen bir sızı vardır. her biri ayrı ilginçlikteki öykülerin başkişileridir. insanoğlu ne ise. Dilimize de Türkçe’nin nice duyguları. hem yaşananı olduğu gibi anlatmak hem de bu anlatıyı öyküleştirmektir. Yaşamı boyunca bunun savaşımını vermiştir. Kurgucu bir öykücü olmadığı için konu bulmakta hiçbir güçlük çekmemiştir. Çileli. Hangi öyküsü alınırsa alınsın. hareketli olaylarla yüklü yaşamı öykülerinin konusunu oluşturmuştur. Sanat yapma hevesine hiç kapılmaz. gerçekçi öykücülüğümüzün baş ustalarındandır. insanoğlunun ekmek uğruna verdiği yaşam savaşımıyla doludur. Yazarlığını yaşamının bir yansıması olarak geliştirmiş. Özellikle çocukları ve hayvanları anlattığı öykülerinde daha baskındır bu. Küçük memurlar. nice insanlık durumlarını anlatabileceğini gösterdiği içlin büyük hizmet etmiştir. Böyle bir tutum. yani yaşananı olduğu gibi yazmak. sokak kadınları. Orhan Kemal’in başarılı yönlerinden biri de kişileri konuşturmadaki ustalığıdır. Adnan B NYAZAR Türk Dilinde 25 Ünlü Eser (Kısaltılmıştır. sokak kabadayıları. bilmediği alanlara el atmamıştır. insanca ilişkilerin egemen olduğu bir dünyadır. Orhan Kemal’in öykülerinin büyük bir bölüğü.ORHAN KEMAL’ N ÖYKÜLER Orhan Kemal. Ama onun öykülerini okuyanlar. şte Orhan Kemal’in başarısını sağlayan. Bu dünya kimsenin kimseyi sömürmediği. onurundan hiçbir şey yitirmeyen yoksullar.

10: "Orhan Kemal'in Öyküleri" Adlı Eleştirinin Kavram Haritası 54 .Şekil 4.

SOHBET (SÖYLEŞ ) Herhangi bir konu hakkındaki kişisel görüşleri konuşma havası içinde ve içten bir dille anlatan yazılara “sohbet” denir.11: Sohbet(Söyleşi) Türünün Kavram Haritası 55 . Şekil 4.

kalp kırar. öyle ise ne duruyoruz. Öylesinin sevimli.”Şeytan görsün yüzünü!”deyip bucak bucak kaçtığımız insanlar hep o insanlardır. Üstelik acı dilin zararı yalnız karşısındakine değildir. Ama dilleri olmadığı için soğukturlar. Hepsi güler yüzlüdür. Tatlı dil. ha deyince olacak işlerden değildir. Gönülleri fetheden tatlı dil. şunu yap!” demek başkadır. içlerinde pek de güzelleri vardır. nsanın dilinin tatlı olması için gönlünün tatlı. tilkinin kargaya döktüğü tatlı dil gibidir. Nice güzel insanlar vardır ki dilleri yüzünden sevilmezler. Ama tatlı dil öyle mi ya? Yılanı deliğinden çıkarır. 2006: 8) 56 . “Mademki tatlı dil her kapıyı açan sihirli bir anahtardır. Şevket RADO Eşref Saat (Kısaltılmıştır.TATLI D L Mağaza vitrinlerindeki mankenleri bilirsiniz. Çünkü tatlı dil suratınıza çarpmamış. Ama her dil değil. Güler bir yüz. iyi olması lazımdır. Gerçekten dilin.”Kalk şunu yap!” dedikleri zaman. Onlar her ne kadar insan benzeri iseler de sahici insanları güzel yapan. tatlı dil sizi yatıştırır. derler. Ne kadar öfkeli olursanız olun. bir türlü kapanmak nedir bilmez. cana yakın kılar. Bıçağın açtığı yara zamanla kapanır. En yapamayacağınız işleri size tatlı dille. Allah bir adama her şeyin tatlısını. sevimli görünmeyen. sıcak yapan dildir. dilin acısını verdi mi ne yapsa kar etmez. insan için başlı başına bir kuvvettir.” Dediklerini düşünün. güler yüzle yaptırıverirler.”Haydi şekerim.) (Gül&Köktürk. ne olur.”Dil yarası yaraların en derinidir. şunu yapıver!”demek başka. tatlı bir diller tamamlandığı zaman bütün kapılar açılır. kendi sahibini de dünya güzeli olsa çirkinleştirir. dilimizi tatlılaştıralım. cana yakın olmasına imkân yoktur. Dilin de tatlısı olmalı. nsanı belki kısa bir zaman için aldatır ama çabucak da foyası meydana çıkar. çözemeyeceği düğüm yoktur. Çünkü o dil ağzın içinde her dönüşünde can yakar. Hakiki tatlı dil iyi insanda olur. sevgiyle dolu insanın dili de kendiliğinden tatlılaşır. kalp kırmanın anlamsız olduğunu sezecek kadar olgun bir hayat anlayışına varmalı ki insan. Bir de “Haydi şekerim. çinizden bir kuvvet.”diyen bilmem bulunur mu? Çünkü bu.”derler. dil yarası ruhun en gizli taraflarına doğru boyuna işler. Kötü bir adamın dökeceği tatlı dil. en küçüğünden en büyüğüne kadar tatlı dille. bütün gücünü gönülden alır. Doğru sözdür. Yüreği merhametle. hatta soğuk görünen yüzleri bile ısıtır. Bu geçici dünyada gönül yıkmanın. güler yüzle seslenebilsin. kalbinize işlemiştir. bu tatlı emri yerine getirmeniz için sanki sizi zorlar. tatlı olmak şartıyla açamayacağı kapı. “Ne diye yapacak mışım? Mecbur muyum? Başkası yapsın! Hep bize mi yükleniyorlar? Yapmayacağım işte!” dersiniz. Tatlı dil. Ortada hiçbir sebep olmasa bile dayatmanın yollarını ararsınız.”Kalk. şunu yapıver.

Şekil 4.12: "Tatlı Dil" Adlı Söyleşinin Kavram Haritası 57 .

* Metnin yapı taşlarını oluşturan kelimelerin ve bunlara yüklenen anlamların daha iyi anlaşılmasını sağlar. parçayı ne kadar anladıklarını da gösterir. Günümüzde çok sık kullanılmayan Kavram Haritası Yönteminin. kavramlar arasında bağlantı kurarak metnin ana düşüncesini ortaya çıkarmalarını sağlar. Türkçe derslerinde kullanılmasının verimi arttıracağı düşünülmektedir. Ayrıca öğrencilerin. * Öğrencilerin. * Metni oluşturan ve öğrencilerin anlamakta güçlük çektiği uzun cümleleri daha derli toplu bir hale getirir. terim ve kavramlarla bir kavram haritası oluşturmaları. * Öğrencilerin metinleri akıllarında daha uzun süre tutabilmelerini sağlar.5. Bu kullanımın hem öğretmen hem de öğrenci açısından yararlı olacağı düşünülmektedir. * Edebi metinlerdeki soyut ifadeleri anlaşılır hale getirir. * Öğrencinin zihninde oluşabilecek kargaşaları önler. 58 . * Okumayı kolaylaştırır. okudukları metinlerdeki kelime. * Herhangi bir metne göre daha az kelime içerir. Çünkü bulgularda da gördüğümüz gibi Kavram Haritaları. SONUÇ VE ÖNER LER Kavram Haritası Yönteminin farklı edebi türlerde ve metinlerde kullanılabildiğini bulgular kısmında gördük. Özellikle zor anlaşılan metinlerin (okuma parçalarının) öğretilmesinde bu yöntemin kullanılması önerilir.

Gürlek. stanbul. Ankara: Kök Yayıncılık. Yüksek Lisans Tezi.(160). 168-193. Milli Eğitim Dergisi. Dokuz Eylül Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü. Yüksek Lisans Tezi. Akyol. Kamil (2002). Ömer (2003). lköğretim 7. Çetin. Perver (2006). Aksan. Güçlüer. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi. Gerçekcioğlu. Doğan (1995). Ankara. Mehmet (2002). Kavram Ağları ve Kavram Haritalarının Uygulanması. Kavram Haritalarının Erişi ve Kalıcılığa Etkisi. Yeni Programa Uygun Türkçe Öğretim Yöntemleri. zmir. Ankara: Yıldırım Yayınları. Özlem (2006). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları. Sınıf Fen Bilgisi Konularının Kavram Haritaları ile Öğretilmesi. Bahattin (2003). Van. Metin & Köktürk. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. 17. Yüksek Lisans Tezi. H. Gül. Dumanlı. Yüksek Lisans Tezi. Efe (2006). Abant zzet Baysal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Yahya (1999). Yüksek Lisans Tezi. Bolu. Kavram Haritasının Türkçe Öğretiminde Kullanımı. Ve 10. Bazı Bireysel Farklılıkların Kavram Haritası Yapma Başarısına Etkisi. lköğretim Fen Bilgisi Eğitiminde Kavram Haritaları ile Verilen Bilişsel Desteğin Başarıya Hatırda Tutmaya ve Fen Bilgisi Dersine lişkin Tutuma Etkisi. lköğretim 7. Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.KAYNAKLAR Acat. Milli Eğitim Dergisi. Altın. Elif (2001). Ramazan (2005). Konya. Kadir & Gülseren. (144). Yüzyıldan Günümüze Türk Eğitiminde Başlıca Düzenleme ve Geliştirme Çabaları ( Genel Özellikler ve Doğrultular). Doktora Tezi. 59 . Muhsin (2006). Hayati (2006). Yüzüncü Yıl Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü. Yüksek Lisans Tezi. Akyüz. Sınıf Türkçe Ders Kitabı. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Fen Bilimler Enstitüsü. Yenilenen Orta Öğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi 9. Sınıf Programının Kavram Haritası Tekniği ile şlenişi. Orta Öğretim Biyoloji (botanik) Öğretiminde Anlam Çözümleme Tabloları. Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Van. 34. Cumhuriyet Dönemi Eğitim Stratejileri. Barut. Çatalkaya. Bilgisayar Destekli Deney Yöntemiyle Kavram Haritası Yönteminin Bazı Bilişsel Süreçler ve Hatırlama Düzeyi Açısından ncelenmesi. Her Yönüyle Dil: Ana Çizgileriyle Dilbilim.

Ahmet (2000). Tümen. (159). Milli Eğitim Dergisi. Milli Eğitim Dergisi. Kurada. 7. Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü. Ankara: Devlet Kitapları Müdürlüğü Basımevi. Saban. Milli Eğitim Dergisi.Kabaca. Yüksek Lisans Tezi. lköğretim kinci Kademe Dil Bilgisi Derslerinde Kavram Haritası Tekniğinin Öğrenci Başarısına ve Hatırlamaya Etkisi. Yüksek Lisans Tezi. Taş. lköğretim Türkçe Dersi Öğretim Programı ve Kılavuzu (6. Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü. stanbul. Ankara: Devlet Kitapları Müdürlüğü. Kavram Haritaları Yönteminin Yabancı Dil Öğretiminde Öğrenci Başarısına Etkisi. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü. Seçil (2006). Sınıflar) Öğretim Programı ve Kılavuzu. Lise II Tarih Dersinin Öğretiminde Kavram Haritası Kullanımının Öğrenmeye Etkisi. Orta Öğretim Matematik Eğitiminde Kavram Haritalanması Tekniğinin Kullanımı. Van’daki Liselerde Olasılık Öğretiminde Görülen Kavram Yanılgıları. N. Türk Milli Eğitiminin Yenileşmesi ve Öncelikleri. brahim (2002). Geleceğimizin Teminatı Dilimizdir. Turgut. Havva (2006). stanbul. Ankara: Öncü Kitap. Öğrenme Öğretme Süreci: Yeni Teori ve Yaklaşımlar. Tolga (2002). MEB (2005-b). Özbay. Turgut. Sınıflar). Fahri (2003). Eğitimin Önemi Artarak Sürecektir. Murat (2006). Marmara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü. Elazığ. 60 . Ankara: Öncü Kitap. lköğretim Türkçe Dersi (1-5. Yaman. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Van. Bekir (2001). 8. MEB (2005-a). Özbay. Murat (2006). Kenan (2006). Doktora Tezi. Bekir (2000). Türkçe Özel Öğretim Yöntemleri I. Karapür. Ankara: Nobel Yayın Dağıtım. (145). Türkçe Özel Öğretim Yöntemleri II. (149). stanbul. Yüksek Lisans Tezi.

You're Reading a Free Preview

İndirme
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->