T. C.

SELÇUK ÜN VERS TES SOSYAL B L MLER ENST TÜSÜ TÜRKÇE EĞ T M ANA B L M DALI TÜRKÇE ÖĞRETMENL Ğ B L M DALI

KAVRAM HAR TALARI YÖNTEM YLE MET N ÖĞRET M

YÜKSEK L SANS TEZ

Danışman Prof. Dr. Gönül AYAN

Hazırlayan Ayşegül ŞENAY

KONYA 2007

ÖZET
Bu çalışmada, kavram haritası yöntemi kullanılarak farklı yazı türlerinin ve okuma parçalarının (metinlerin) nasıl öğretilebileceği gösterilmeye çalışılmıştır. Çalışmanın giriş bölümünde; dünyadaki teknolojik gelişme ve bilimsel çalışmaların hızlı olduğundan, bu değişme ve gelişmeleri eğitim alanında yapılacak çalışmalarla takip edebileceğimizden, geçmişten günümüze kadar Türk Eğitim Sistemi’nde, anadilimiz Türkçede ve Türkçenin öğretiminde yapılan değişikliklerden bahsedilmiştir. “Kuramsal açıklamalar ve ilgili araştırmalar” bölümünde ise; yapılandırmacı yaklaşıma göre oluşturulmuş yeni Türkçe Öğretim Programından, kavram haritası tekniğinin ortaya çıkmasını sağlayan anlamlı öğrenme kuramından, metin öğretiminde nelere dikkat edilebileceğinden, Türkçe öğretiminde kullanılabilecek yöntem ve tekniklerden, çalışmamızın asıl konusunu teşkil eden kavram haritalarından ve kavram haritalarıyla ilgili yapılan çalışmalardan bahsedilmiştir. Çalışmanın yöntem bölümünde de; araştırmayı yaparken nerelerden ve hangi kaynaklardan faydalanıldığı hakkında bilgi verilmiştir. “Bulgular” ise bu çalışmanın en önemli bölümüdür. Burada, kavram haritası yöntemiyle farklı edebi türler ve bu türlerle ilgili örnek metinlerin görselleştirilmesi sağlanmıştır. Araştırma için seçilen yazı türlerinin “fikir yazısı” olmasına önem verilmiştir. Olay ağırlıklı yazıların kavram haritaları ile sembolleştirilmesine yer verilmemiştir. Yazı türleriyle ilgili örnek metinler de Yıldırım Yayınlarına ait, Talim ve Terbiye Kurulunca ders kitabı olarak okutulmasına karar verilmiş olan “ lköğretim 7. sınıf Türkçe Ders Kitabı”ndan seçilmiştir. Sonuç ve öneriler bölümünde ise bulgular bölümünde çizilen kavram haritaları hakkında yorumlar yapılarak, önerilerde bulunulmuştur.

Anahtar Kelimeler: Kavram, Kavram Haritası, Anlamlı Öğrenme, Türkçe Öğretimi, Metin

I

ABSTRACT
In this study, we tried to show teaching different writing styles and reading (passages) texts with using the method of concept maps. In the introduction of the study, we told of the speediness of technology development and scientific studies at the world; we can follow these studies and developments with the studies of instruction, also we told of difference about our main language Turkish and teaching Turkish in Turkish Instruction System from past to today. In “Theoretical Explanations and Related Studies”, we told of the new Turkish Teaching Program which is organized to the structural approach, meaning teaching theory which has effect about the technique of concept map, taking care of at text teaching, the method and techniques which can be used in teaching Turkish and the main subject of our study, concept maps and the studies about concept maps. In the method of study, we gave some information about the used sources and the area of study. The chapter of “Discoveries” is most important chapter of this study. Here, we tried to show different literary styles with using concept map and example texts related to these styles. We regarded to the choosen writing styles as a ‘writing of thought’. We did not give place to the writings which are about event, so we did not sembolize them with maps of concept. We choosed the sample texts about the writing styles from Yıldırım Publishing House’s “ lköğretim 7. Sınıf Türkçe Ders Kitabı”, which is settled on as a lesson book from Talim ve Terbiye Kurulu. In conclusion and suggestions we commented about concept maps which is drawn at the chapter of discoveries, and we made some suggestions. Key Words: Concept, Concept Map, Expressive learning, Instruction of Turkish, Text.

II

Gönül AYAN'a. Ama Türkçe öğretmenlerimizin büyük bir çoğunluğunun da kavram haritaları hakkındaki bilgileri yok denecek kadar azdır. Dr. deneyim ve davranışlar vardır. Bunun sebebi de öğretmenlere yeni ve modern öğretim metotları hakkında yeterince bilgi verilmemesi ve bu yeni yaklaşımlara yönelik çalışmaların. ülkemizde yetersiz olmasıdır. Eğitim ve öğretim. Dr. Ahmet SABAN'a ve maddi manevi desteğini benden hiçbir zaman esirgemeyen aileme teşekkürlerimi bir borç bilirim. Araştırma süresince yardımlarını esirgemeyen birçok konuda yol gösteren değerli danışman hocam Prof. bu teknolojik değişme ve gelişmeleri takip eden iki büyük ve önemli araçlardır. Önemli değişiklikleri yakından takip eden uluslar kendilerini yenilerler ve yeniliklere açık olmayan. KONYA – 2007 Ayşegül ŞENAY III . Ama bütün bu yenilikler geleneksel öğretim metotlarının önüne geçememiştir. şte bu yüzden eğitim ve öğretimde kalitenin arttırılması çok önemlidir. MEB yapılandırmacı yaklaşımı temel alarak. gelişmeleri takip etmeyen uluslara hakim olurlar. öğretim programlarını yeniden düzenlemiştir. geçmişten günümüze kadar kalitenin arttırılması yönünde birçok çaba sarf edilmektedir. modern bir öğretim yöntemi olan "Kavram Haritası" tanımına çokça rastlanılmaktadır.ÖN SÖZ Bilimsel çalışmalar ve teknolojik gelişmeler insanların birbirlerine olan tutumlarını değiştirir. nsanoğlunun hayatını sürdürebilmesinin temelinde. eğitim ve öğretim sayesinde kazanılmış bilgi. Özellikle son yıllarda. Türkçe öğretmenlerimizin hem metinlerin hem de dil bilgisi kavramlarının öğretiminde sürekli geleneksel metotları kullanmalarına sebep olur. şte bu olumsuzluk. MEB'in yapılandırmacı yaklaşım ve bilişsel eğitim stratejilerini benimseyerek hazırladığı yeni Türkçe ders kitaplarında. kavram haritaları konusunda araştırma yapmam için beni teşvik eden hocam Doç. Ülkemizde bazı olumsuzluklara rağmen. Umarız ki bu araştırma birçok bilimsel çalışmalara ve öğretmenlerimize ışık tutar.

............... Küme Çalışması Yöntemi ........... Anlatım Yöntemi ....................................................4.......4...................5....................... Problem Durumu ..............................4.............................................1............................................. 6 1................. Tanımlar ................ 1 1................ Proje Tekniği ................8....................................1.......... 19 2............7.................................................................................................1....................................... 8 2.. 14 2............... Türkçe Dersi Yeni Öğretim Programları ........................... 15 2......... 7 1................................................ 18 2............................................................................................................. Tartışma Yöntemi.....................6......................... Türkçe Öğretiminde Kullanılan Yöntem ve Teknikler ...4......9................ 14 2.................................................................................................................................................. 17 2.............................................................................................. Araştırmanın Önemi ........................... 19 2................ Tümevarım ve Tümdengelim Yöntemleri .................... 10 2...................................2.......................... 11 2........................................................3................... II ÖN SÖZ................................................. 14 2..........4. 16 2.. III Ç NDEK LER .......................................4................................. Dramatizasyon (Oyunlaştırma) Yöntemi.............. Problem Çözme Yöntemi........Ç NDEK LER ÖZET...................................................... 19 IV ..................................4...............4...................4.......................................................3.....................4........2.........4......................... Çözümleme ve Birleşim Yöntemleri ... 16 2..........2...3....................................................4..........................2................................... 17 2.....................................................4................ 7 2............. 8 2................. Bilişsel Strateji .......................................................1............... VI 1........ Gözlem Tekniği................ IV ŞEK LLER L STES ......................................................................4........... 18 2..12..............10...............13....... Soru-Cevap Yöntemi .................. 16 2.................................................................. Ausubel'in Anlamlı Öğrenme Kuramı.........................I ABSTRACT ........ 5 1.......................11......................... Beyin Fırtınası ..................... G R Ş.............4.................4..................................................... 11 2. Araştırmanın Amacı ............................................................ KURAMSAL AÇIKLAMALAR VE LG L ARAŞTIRMALAR .. Gösteri Tekniği............................................................... Örnek Olay ncelemesi ............................................... Metin Öğretiminde Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar........

..................... 39 3...2........................................................................... 20 2.......... SONUÇ VE ÖNER LER ......................2......4............... 58 KAYNAKLAR .........................................5....... 39 4. 28 3.............................. 39 3................................. Verilerin Analizi........ 26 2........... Kavram Haritalarının Faydaları ................. Kavram Haritalarının Farklı Yerlerde Kullanılması... 40 5......................... Kavram Haritası Yöntemi........................................... Kavram Nedir? ...................................... YÖNTEM ......6..................... Kavram Haritaları Niçin Kullanılır?............................................. Kavram Haritasının Ögeleri ve Çizimi .................................................... 21 2........5..5.....................................3.............................................. Kavram Haritası Nedir? ...........................................................5..................................... 39 3....................................................4................ 39 3.........................................1.......................6.............1........................................3.......................................5.............................. Kavram Haritalarının Farklı Edebi Türlerde ve Metinlerde Kullanılması ........................... 20 2.......................................................... 59 V .............2...........5..... 40 4........................................... Araştırmanın Örneklemi .........5................... 25 2................................................5... Araştırmanın Modeli .............. Veri Toplama Yöntemi................ lgili Araştırmalar....................................................................................... 24 2.................................................. BULGULAR.........1.. 27 2...................

ŞEK LLER L STES

Şekil 4.1: Biyografi Türünün Kavram Haritası ............................................................ 40 Şekil 4.2: "Nasrettin Hoca" Adlı Biyografinin Kavram Haritası................................... 42 Şekil 4.3: Fıkra Türünün Kavram Haritası................................................................... 43 Şekil 4.4: "Kendini Tanı, Mutlu Ol" Adlı Fıkranın Kavram Haritası............................ 45 Şekil 4.5: Deneme Türünün Kavram Haritası .............................................................. 46 Şekil 4.6: "Doğruluk Kaygısı" Adlı Denemenin Kavram Haritası ................................ 48 Şekil 4.7: Makale Türünün Kavram Haritası ............................................................... 49 Şekil 4.8: "Şen Olunuz" Adlı Makalenin Kavram Haritası........................................... 51 Şekil 4.9: Eleştiri( Tenkit) Türünün Kavram Haritası .................................................. 52 Şekil 4.10: "Orhan Kemal'in Öyküleri" Adlı Eleştirinin Kavram Haritası .................... 54 Şekil 4.11: Sohbet(Söyleşi) Türünün Kavram Haritası................................................. 55 Şekil 4.12: "Tatlı Dil" Adlı Söyleşinin Kavram Haritası .............................................. 57

VI

1. G R Ş
Sürekli bir değişim ve gelişim sürecinde olan dünyamız karmaşık ve dinamik bir yapıya sahiptir. Bu karmaşık yapı içindeki canlı cansız tüm varlıklar dünyada tutunabilmek ve var olmalarını devam ettirebilmek için değişmeye ve gelişmeye mahkûmdurlar. Hızla yol alan teknolojinin yanında insanoğlunun da kendini yenilemesi gerekir. Yenilikleri takip etmeyip, çağdaşlaşma yolunda ilerlemeyen devlet ve milletler ya yok olacaklar ya da başka millet ve devletlerin boyunduruğu altında ezileceklerdir. “Tarihi tecrübeler göstermiştir ki, tarihte eğitimli insan gücüne sahip bireylerden meydana gelen toplumlar başarılı olmuş, tespit ettikleri ve ürettikleri politikalar doğrultusunda, siyasette, sanatta, kültürde ve teknolojide yaşadıkları çağın en ileri toplumları olarak tarihe geçmişlerdir.” (Turgut, 2001). “Eğitim, bir toplumun kimlik kazanması ve varlığını devam ettirip güçlendirilmesinde en önemli unsur olarak değerlendirilmektedir.” (Taş, 2003). Değişme ve gelişmenin ilk şartı eğitimden geçer. Eğitim ve öğretim; insanların içinde hapsoldukları tabuları yıkar. Alışkanlıklarından vazgeçemeyen toplumlar, nesiller; eğitim orduları sayesinde yenileşmekle yüz yüze gelmekten korkmazlar. “Rekabete dayalı yeni dünya düzeninde eğitime en fazla yatırım yapan ve eğitilmiş insan gücüne sahip ülkeler avantaj sağlayacaktır” (Turgut, 2000). “Eğitimden beklenen ikinci husus ise, fertlerin birlik duygusunu pekiştirecek, toplum ahengini sağlayacak, ortak değerlere yöneltecek zihniyetin kazandırılmasıdır.” (Taş, 2003). Teknolojinin hızla geliştiği yerde eğitimle öğretimin plan ve programları yerinde sayarsa nesillerimizi medeniyet basamaklarından zirveye taşımamız güçleşir. Bu yüzden okuma, yazma, konuşma ve dinleme becerilerimizi edinmedeki alışkanlıklarımız, öğretmenlerimizin derslerde kullandıkları plan ve programlar, yöntem ve teknikler, araç gereçler, ölçme değerlendirme teknikleri kısacası eğitim öğretime dair her şey teknolojinin gelişme hızı ve niteliğiyle aynı doğrultuda yol almalıdır. Öğretmenlerimizin de yapılacak olan bu yeniliklere göre yetişmesi ve yetiştirmesi lazımdır. Ülkemizde geçmişten günümüze eğitim alanında birçok değişiklik yapılmıştır. Özellikle Osmanlı Döneminden günümüze kadar birçok düzenlemeler yapılmıştır. Osmanlı Devleti’nde eğitime medrese sistemiyle başlanmıştır. Ama

1

cumhuriyetimizin kuruluşuyla birlikte medreseler önemini kaybetmiştir. 1824 yılında ilk kez ilköğretim zorunluluğu getirilmiştir. Tanzimat Döneminde örgün eğitimi ilk kez geniş ölçüde ele alan yasal belge hazırlanmıştır. Hatta “Türk eğitim tarihinde eğitimde düzenleme ve geliştirmeye, en kapsamlı biçimde ilk kez Maarif-i Umumiye Nizamnamesi ile gidilmiştir.” (Akyüz, 1999). Tanzimat döneminde halk eğitimine de önem verilmiş, öğretmen yetiştiren okullar açılmıştır. Meşrutiyet Döneminde ise okul öncesi eğitime büyük önem verilmiş ve kızlar için ilk kez yüksek öğretim kurumu açılmıştır. “Meşrutiyet Döneminin, kısa bir dönem olmasına rağmen, özellikle ortaya atılan fikirler bakımından çok verimli ve yenilikçi bir dönem olduğu görülür. Bu dönem, esas olarak, Cumhuriyet Dönemi eğitimindeki düzenleme ve geliştirmelerin bir çeşit laboratuarını teşkil etmiştir.” (Akyüz, 1999). Cumhuriyet Döneminde ise Milli Eğitim Sisteminde pek çok düzenlemeler yapılmış; eğitimin geliştirilmesinde büyük atılımlar gerçekleştirilmiştir. Eğitim laikleştirilmiş ve demokratikleştirilmiştir. Bütün eğitim programları ve stratejileri Atatürk ilkelerine bağlı bir şekilde oluşturulmuştur. “Oluşturulan politika ve stratejiler ışığında çağımızın seçkin, saygın ve katılımcı birer ortağı olacak bireyleri yetiştirebilmek için; eğitimin tüm alanlarındaki gelişmeleri takip etmek ve uluslar arası standartları yakalamış olmak bir gerekliliktir.” (Çetin ve Gülseren, 2003). Cumhuriyet Döneminde eğitim alanında yapılan önemli değişiklikleri şu şekilde sıralayabiliriz: • 1924 Tevhid-i Tedrisat Kanunu • 1926 Maarif Teşkilatı hakkında kanun • 1928 Latin Harflerinin kabulü • 1931 Türk Tarih Kurumunun kurulması • 1932 Türk Dil Kurumunun kurulması • 1940 Köy Enstitüleri Yasası • 1973 Milli Eğitim Temel Kanunu • 1997 Sekiz Yıllık Kesintisiz lköğretim Kanunu 1990 yılından sonra yürütülen önemli projeler ise şunlardır: Milli Eğitimi Geliştirme Projesi, Temel Eğitim Programı, Toplam Kalite Yönetimi Projesi

2

suşi…” gibi kelimeler de benimsenmiş ve dilimizi etkilemiştir. 1995: 64). inançları. 1995: 65). “Ünlü Fransız dil bilimcisi Antoine Meıllet ve onun görüşünü paylaşan bilginler dili. börek…” gibi kelimeleri alıp kullanmaktadırlar. çeşitli nitelikleri ve hatta tarih boyunca bu toplumda meydana gelen çeşitli olaylar üzerinde hiçbir bilgimiz olmasa. dilde yaşam biçiminin. Bu durumun aksine. bilim. öşür. dünya görüşü. Osmanlı Devleti zamanında kullanılan “sekban-ı cedit. hamburger. “Bir ulusun yaşayış biçimi. ticari ve bilimsel değişikliklerden dolayı bugün kullanılmamaktadırlar. Örneğin.” (Aksan. toplumsal yapının oluşturduğu değişik katmanların bileşimi olarak görmüşler. 2003). poğaça…” gibi kelimeler Türk toplumunun mutfak kültürüne ait kelimelerdir. tophane…” gibi kelimeler önemli kültürel. “Bir toplumun pek çok özellikleri. höşmerim. Diller. hizmette kalitenin artırılmasına kadar birçok alanda benimsediği ve yürüttüğü projelerle diğer kamu kurum ve kuruluşlarına örnek olacak uygulamalar içindedir. sözcüklerin anlamlarının değişmesinde toplumdaki değişikliklerin önemine eğilmişlerdir. Örneğin. kültürel. haremağası. Aslında sadece Türkçe değil dünyadaki bütün büyük diller birbirleriyle etkileşim içinde oldukları için sürekli bir değişim ve gelişim içindedirler. Bu zamana kadar yapılan bütün bu değişiklikler Anadil Türkçenin de değişikliğe uğramasına neden olmuştur. teknik ve sanata katkıları o toplumun diline yansır. sonra anlam daralmasına uğrayıp sadece kadınlar için kullanılmıştır. gelenekleri. yalnızca dilbilim incelemeleriyle. söz hazinesinin derinliğine inerek bütün bu konularda çok değerli bilgiler ve güvenilir ipuçları edinebiliriz. Bunun yanı sıra farklı milletlere ait olan “pizza. yabancı uluslar da bizden “kebap. “eğlenmek” kelimesi günümüzde “hoşça vakit geçirmek” anlamında kullanılırken Eski Türkçede “durmak” anlamında kullanılmıştır. ayran. yoğurt.bazı sözcükler kullanılmamakta bazılarının da toplumsal değişikliklerden ötürü sadece anlamları değişmektedir. enderun. 1995: 13).” (Aksan. iktisadi koşulların etkisine.” (Çetin ve Gülseren. teknik ve siyasi alanlardaki ve eğitim öğretim alanlarındaki değişimlerden ötürü de sürekli bir değişim ve gelişim içindedirler. “Karı” kelimesi eskiden hem erkek hem de kadın ihtiyarlar için kullanılmış. inançları.“MEB özellikle son yıllarda insan kaynakları yönetiminden. Örneğin. bilimsel.” (Aksan. bu dilin söz varlığının. Bugün ise anlam genişlemesine uğrayıp eş anlamında 3 . yaşam felsefesi. yaşayışı. sarma. medrese. gelenekleri. Bizim toplumumuzda da –yukarıda verdiğimiz örneklerde de görüldüğü gibi. “imambayıldı. krema. dünya görüşü.

da kullanılmaktadır. 2006: 13). Okuma. Yabız> yavuz kelimesi eskiden “kötü. ezber çalışmaları. Tabii bütün bu değişiklikler Türkçe öğretimi programlarına da yansımıştır. yüzyıldan sonra anlam iyileşmesine uğrayıp “iyi. yapılan yenilikler ve geçmişteki olaylar nesillere aktarılamaz. “Bir toplumun bir evresiyle ilgili metinleri ele alarak o ulusun o evredeki kültürünü. Gerek eğitim öğretim alanında gerekse Türkçede meydana gelen değişiklikler Türkçe öğretiminin de bazı değişikliklere uğramasına neden olmuştur. araçlarını. Bütün bu değişim ve gelişim süreçleri içerisinde dil değişmez ve gelişmezse. “Dil. Fakat eski programın “tahrir. kelime öğretimi. lk Türkçe Öğretim Programı 1924 yılında yayınlanmıştır. yiğit. 1926 lk Mektep Türkçe Müfredat Programında anlama ve anlatım becerilerinin. 1982 Anayasası ile birçok değişiklikler yapılmıştır. eğitim ve öğretimin içeriğini.” (Aksan. 1 Kasım 1928 tarihinde Latin Alfabesinin kabulüyle Türkçe programı da yeniden düzenlenmiştir. Günümüzde ise ilkokul ve ortaokul (yani birinci ve ikinci kademeler) birleştirilerek zorunlu temel eğitimin süresi sekiz yıla çıkarılmıştır. 1924 Lise Birinci Devre Müfredat Programında “kıraat” derslerinde ilk sınıflardaki öğrencilerin basit konulu küçük hikâye. edebi zevk uyandırma. fena. kültür ve medeniyetin gelişiminden insanların günlük hayatındaki problemlerinin çözümüne kadar her alanda önemli fonksiyonlara sahip bir iletişim aracıdır. “Program. kıraat ve gramer” bölümleri değiştirilmemiştir.” (Özbay. ikinci kademe için de ortaokul ifadeleri kullanılmıştır. fıkra… gibi türlerle farklı konuları daha sonraki sınıflarda da uzun makaleleri anlayabilecekleri vurgulanmıştır. amaçlarını ve nasıl düzenleneceğini kapsayan bir bütündür. düşman” anlamında kullanılırken 15. Türkçe programları da günümüz gelişmelerini takip ederek kendini yenilemeli. Programlar. 1995: 13). kahraman” anlamında kullanılmaya başlamıştır. toplumsal değişmelerini bugün aydınlatabiliriz. Örneğin. Cumhuriyet’in ilanından bu yana birinci kademe için ilkokul. gramer öğretimi… gibi konular Arap harflerine göre düzenlenmiştir. 4 .” (Özbay. 2006: 2). sürekli taze ve canlı kalmalıdır. stanbul Türkçesini yaygınlaştırma gibi hedefler görülmektedir. Bugünkü Türkçe eğitim ve öğretimiyle ilgili kanun ve yönetmeliklerin temelinde de 1982 Anayasası vardır. kelime hazinesinin geliştirilmesi. eğitimin istenilen hedefe ulaşmasında ön koşuldur.

1. Bu programda metin çalışmaları. Çünkü Türkçe öğretiminde en çok kullanılan araç-gereçler yazılı olanları yani metinlerdir. okuma. Bu sebepledir ki eğitim teknolojisinin kullanılmasında da metne. Ama hiçbir zaman bu değişiklik ve yenilikler metinlere ve metinlerin öğretimine verilen önemi değiştirmemiştir. Dört temel dil becerisi olan dinleme. sınıfında da 2006 yılından itibaren uygulanmaya başlamıştır. Bilakis Türkçe öğretiminde en çok kullanılan araç-gereç olarak metinler her zaman yerini ve önemini korumuştur. 2004 ve 2005 lköğretim Türkçe Dersi Öğretim Programları her türlü etkinlikte öğrenciyi merkeze alan ve “yapılandırmacı yaklaşımın” benimsendiği programlardır. Çünkü okumanın. ilköğretim ikinci kademenin 6. 1981 Temel Eğitim Okulları Türkçe Eğitim Programı önceki Türkçe programlarına göre daha detaylı ve planlıdır.” (Özbay. farklı esrelerle bol çalışma yaptırma. Metinlerden hareket ederek okuma alışkanlığının. dil bilincinin öğrencilere kazandırılabileceği söylenmiştir. lköğretim birinci kademede 2005. konuşma ve yazmanın üzerinde daha çok yoğunlaşmıştır. dört temel dil becerisi üzerinde durulmuştur. 2006: 169). 1949 Ortaokul Türkçe Programında. Araştırmalar bütün duyu organlarına hitap eden araç-gereçlerin eğitim ortamlarında çok büyük öneme sahip olduğunu gösterir. milli duyguların. 5 . “Türkçe öğretimi ulusumuzun ve bütün insanlığın duygu ve düşünce ürünlerine dayalı olarak yürütülür. dilbilgisi ve Atatürkçülük konularına da önem verilmiştir.” (Özbay. 1. Bu bilgi doğru olmakla beraber Türkçe öğretimi için yetersizdir. dolayısıyla kitaplara htiyaç duyulmaktadır. 2006: 170). inceleyerek yazmanın hatta örnek okumalardan hareket edersek dinleme eğitiminin dahi ana malzemesi ders kitaplarıdır.1936 lkokul Türkçe Programında yan fikirleri kavratma. Bu ürünler de en geniş ölçüde kitapta bulunur. Problem Durumu Giriş bölümünde görüldüğü gibi gerek birinci kademe gerekse ikinci kademe Türkçe Öğretim Programları sürekli değişmiş ve yenilenmiştir. gazete okuma alışkanlığı kazandırma gibi çalışmalara da yer verilmiştir. “Türkçe öğretimi büyük ölçüde kitaplara dolayısıyla da metinlere dayalıdır.

Öğrencilerin kendi kültürleriyle ve evrensel kültürle karşılaşmaları da kitaplardaki metinler sayesinde gerçekleşir. roman.Ders kitaplarının haricinde. bütün yenilikleri takip edebilme fırsatı bulurlar. şte bu çalışma ilköğretim ikinci kademe Türkçe derslerinde okutulan metinlerin öğretimiyle ilgili kavram yanılgılarının giderilmesine yönelik bir çalışmadır. Türkçenin inceliklerini. Araştırma. “Kitaplarda bulunan metinler vasıtasıyla öğrencilerin. Hayal gücü gelişmiş çocuğun anlatım gücü de gelişir. deneme. Bu araştırmada da “Türkçe derslerinde metinlerin öğretiminde kavram haritası tekniğinin kullanılıp kullanılamayacağı” araştırılmıştır. makale. başvurma kitapları ve hikâye. Bu yüzden öğretmen ve öğrencilerimizin 6 . Millet ve vatan sevgisini. milli kültürümüzü nesillere en iyi şekilde aktaranlar da yine kitaplardır. Kitaplar ve kitaplardaki metinler bu kadar önemli ise. hatalı kavramların oluşmasını önlemede ve öğrencinin zihnine önceden yerleşmiş kavram yanılgılarının giderilmesinde etkili bir yöntemdir. 1. 1.” (Özbay.3. kurallarını öğrenmeleri ve Türk dilini en güzel şekilde kullanmaları sağlanır. 2006: 171). Kavram Haritaları.2. Öğrencinin zihninde. Bu yanılgıları önlemek ve öğrencilerin derse aktif bir biçimde katılmalarını sağlamak için anlamlı öğrenmeyi sağlayan yeni öğretim metotları kullanılmalıdır. Ayrıca öğrenciler okudukları kitaplar sayesinde hızla gelişen ve değişen dünyanın gerisinde kalmaz. güzelliklerini görmeleri. öykü gibi hem olay ağırlıklı yazılar hem de fikir yazıları çocukların ufkunu genişletir. metindeki düşünce ve kavramlarla ilgili bir yanılgı meydana gelirse bunu telafi etmek çok zor olur. hayal güçlerinin gelişmesini sağlar. Araştırmanın Önemi Gelişmiş ülkelerde uzun süredir kullanılmakta olan yeni öğretim metotları ülkemizde daha yeni kullanılmaya başlamıştır. öğrencilerin zihinsel becerilerini kullanmalarını sağlayan kavram haritası tekniğini hem Türk Eğitim Sistemine tanıtmak hem de metinlerin öğretilmesinde kullanılabileceğini göstermek amacıyla da yapılmıştır. öğretmenlerin metinlere uygun öğretim yöntem ve teknikleri bilmemesinden ve kullanamamasından kaynaklanır. Araştırmanın Amacı Türkçe derslerinde metinlerin öğretilmesi sırasında kavram yanılgılarının oluşmasındaki sebep. tiyatro. onlarda var olan düşünceleri öğrencilere en iyi şekilde aktarmakta önemlidir.

1.bu yeni metotlar hakkındaki bilgileri yok denecek kadar azdır. ölçme ve değerlendirme gibi unsurları kapsayan bir bütündür” (Özbay. eğitim ortamları. Kavram Haritası: Bir ana kavram ile bu ana kavrama bağlı olan diğer alt kavramların arasında bağlantıların kurulduğu ve birbirleriyle iletişimlerinin gösterildiği grafiksel yapılardır. yöntem. fiziki imkanlar. Metin: “Bir kitabın içindeki kısımlardan ya da başlı başına tek bir konu. Tanımlar Anlamlı Öğrenme: “Gerçekleşen her yeni öğrenmenin önceden öğretilmiş bilgilerle anlamlı bir şekilde bütünleşmesiyle oluşan öğrenmedir” (Kabaca. 2002: 7). 7 . şte bu araştırmanın. Öğretim Programı: “Eğitim programında gösterilen kazanımların gerçekleşebilmesi için gerekli olan öğretmen. 2006: 15). makale veya birkaç paragraftan oluşan ve bir ana fikre sahip olan yazılardır” (Akyol. 2006: 203). hem Türkçe öğretmenlerine hem de öğrencilerimize bir faydası olacağı düşünüldüğü için bu çalışma önemlidir. teknik. konular. ders araçları.4.

sınıfında da 2006 yılından itibaren uygulanmaya başladığını söylemiştik. Haklarını ve sorumluluklarını bilen. analiz-sentez yapma ve değerlendirme gibi zihinsel becerilerini geliştirmek. sıralama. Bu yaklaşımlara göre amaç. Okumaktan ve öğrenmekten zevk alan. eleştirme. KURAMSAL AÇIKLAMALAR VE LG L ARAŞTIRMALAR 2. sınıflama. Kendini ifade eden. Birinci kademe öğrencilerinin kazanmaları gereken temel beceriler şu şekilde açıklanmaktadır (MEB. üreten ve geleceğine yön veren bireylerden oluşan yorumlayan. çoklu zekâ ve öğrenci merkezli öğrenme gibi çeşitli eğitim yaklaşımlarından da yararlanılmıştır. 2) Türkçeyi sevmelerini. iletişim kuran. 2005-a: 14). eleştiren. iş birliği yapan. inceleyen. genel amaçlar. Programın yapısı. yazma. • • • bir toplum meydana getirmektir. ilköğretim ikinci kademenin 6. şartlandırmaya duyarlı. doğru ve etkili kullanmalarını sağlamak. ilişki kurma. tahmin etme. öğrencinin öğrenme sürecinde ön bilgilerini harekete geçirmek. girişimci ve sorun çözen. Önemli olan öğrencinin derse katılımını ve öğretmenin öğrenciye yön gösteren bir rehber olmasını sağlamaktır. görsel okuma ve görsel sunu becerilerini geliştirmek. Bilimsel düşünen. 3) Zihinsel gelişimlerine uygun olarak anlama.1.2. araştıran. anlayan. gelişim düzeyini dikkate almak. etkili iletişim kurmasını sağlamaktır. sorgulama. ilköğretim birinci kademede 2005. Türkçe Dersi Yeni Öğretim Programları Giriş bölümünde Türkçe Öğretim Programları’nın. temel beceriler ve öğrenme alanlarından oluşmaktadır. Programın yaklaşımı ise şu şekildedir: “Türkçe Dersi Öğretim Programı’nda yapılandırıcı yaklaşım merkeze alınmakla birlikte. çevresiyle uyumlu. konuşma. 2005-a: 16-17): 1) Dinleme.” (MEB. okuma. 8 . Bilgi teknolojilerini kullanan. Şimdi bu yeni programların bazı kısımlarını yakından inceleyelim: Türkçe dersi öğretim programının vizyonu şu şekildedir: • • • Türkçe’yi doğru ve etkili kullanan. sorgulayan.

dilimizin imkân ve zenginliklerinin farkına vararak Türkçeyi doğru. 9 . düşünce ve hayallerini anlatan. yapıcı. keşfetme. iş birliği yapma. yazma becerilerini geliştirmeleri. iletişim kurma. yorumlama ve zihninde yapılandırma becerilerini geliştirmek. her sınıf için ayrı ayrı düzenlenen bu öğrenme alanları ve Atatürkçülük konularıyla ilgili etkinlik. lköğretim birinci kademe için hazırlanan Türkçe Programı’nda "ilkokuma yazma" adı altında önemli bir bölüm yer almaktadır. metinler arası anlam kurma ve öğrenme becerilerini geliştirmek. kazanım tabloları ve açıklamalar yer almaktadır. 6) Bilgiyi araştırma. 9) Kitle iletişim araçlarıyla verilen mesajları sorgulama becerilerini geliştirmek. olay. 8) Bilgi teknolojilerini kullanarak okuma. bilgiyi kullanma ve üretme becerilerini geliştirmek. kültürel. okuma. tarihi. dil sevgisi ve bilinci kazanarak öğrenme sürecinde daha verimli olacak. yazma. 7) Bilgiye ulaşma. kendilerini hayata ve geleceğe hazırlayacak birikimi edineceklerdir. kendinden önceki programlardan farklıdır. problem çözme ve girişimcilik gibi temel becerilerini geliştirmek. lköğretim ikinci kademe için hazırlanan öğretim programında ise temel yaklaşım şu şekilde açıklanmıştır: “Türkçe Dersi Öğretim Programı’nda öğrencilerin kazanımlar ve etkinlikler yoluyla dinleme/izleme. işleniş örnekleri. girişimci. 11) Milli. Türkçe Dersi Öğretim Programı’yla dinlediklerini. Programın yapısında yer alan öğrenme alanları ise. dinleme. 13) Okuma ve yazma sevgisi ile alışkanlığını kazanmalarını sağlamaktır. güzel ve etkili kullanmaları hedeflenmektedir. konuşma. çevresiyle uyumlu. ahlaki. eleştirel ve yaratıcı düşünme. Program bu yönüyle. sorumluluk üstlenen. kültürel. sorgulama. sosyal. 5) Bilimsel. konuşma. Yeni programda. duygu. görsel okuma ve görsel sunudur. 12) Yazılı ve sözlü ürünlerle Türk ve dünya kültürünü tanımalarını sağlamak. sosyal. estetik ve sanatsal değerlere önem vermelerini sağlamak. durum ve bilgileri kendi birikimlerinden hareketle araştırma. Böylece öğrenciler. 10) Kişisel. izlediklerini ve okuduklarını anlayan. okuma.4) Metinler arası düşünme becerilerini geliştirerek söz varlığını zenginleştirmek. eleştirme ve yorumlamayı alışkanlık haline getiren. manevi. ekonomik ve politik yönlerden gelişmelerini sağlamak. Bu bölümde özellikle "ses temelli cümle yöntemi" ve "bitişik eğik yazı" üzerinde durulmuştur. eleştirel ve yaratıcı düşünen. kendini ifade etme. milli duygu ve düşüncelerini güçlendirmek.

Tezimizin asıl konusu olan kavram haritaları yöntemini daha iyi anlayabilmek için Ausubel'in anlamlı öğrenme kuramını inceleyelim. Ausubel'de bu yeni arayışlara yönelen ve bilişsel stratejiyi savunanlardan biridir.2. öğrencinin derse etkin olarak katılmasının sağlanması. bu yeni arayışlar sayesinde gündeme gelmiştir. kinci kademe Türkçe Programı’nda "görsel okuma ve görsel sunu" yerine "dil bilgisi" öğrenme alanı görülmektedir. sınıflama. öğrenme sürecinde öğrencinin birikim ve deneylerinden hareketle sorunlara çözümler üretmesini. grup çalışmalarına katılması. Öğretmen aktif. ileri düzenleyici. Türkçe Programları öğretim etkinliklerinin. Kazanım. etkili iletişim kurması.estetik zevk kazanmış ve milli değerlere duyarlı bireyler yetiştirilmesi amaçlanmıştır. Bilişsel stratejiyi savunanlar. hatırlatıcı ve kavram haritalama gibi önemli stratejiler. öğretmen kılavuz kitabı. Zihinsel canlandırma. çerçeveleme. motivasyonun sürekli olarak desteklenmesi gerekir. Bu pasif dinleyicilik. 2005-b: 3) lköğretim ikinci kademe için hazırlanan öğrenme alanları ise birinci kademeninkinden farklıdır. mecaz. ders kitabı ve öğrenci çalışma kitabı olarak üç ayrı kitapla yürütüldüğü de görülmektedir. öğrenmeöğretme etkinliklerinde öğrencinin gelişim düzeyinin dikkate alınmasını. 2. öğretmen ise sadece öğrenciye yön gösteren rehber olmuştur. Bu yeni. öğrencinin öğretmen rehberliğinde. daha uzun süreli ve anlamlı öğrenmeyi gerçekleştirmek için bu olumsuz duruma müdahale ederek yeni arayışlara yönelmişlerdir. öğrendiklerini aşamalı bir biçimde inşa etmesidir. Ayrıca Atatürkçülük bütün sınıflarda zorunlu tema olarak yer almıştır. sahneleme. Türkçe öğretiminin daha verimli olabilmesi için. dolayısıyla değerlendirmede öğretim sürecindeki gelişimin de önemli olduğu benimsenmiştir. etkinlik örnekleri ve açıklamalar birinci kademede her sınıf için ayrı ayrı düzenlenmiş olmasına rağmen ikinci kademe programında bütün sınıflar için ortak olarak düzenlenmiştir. Bilişsel Strateji Yukarıda bahsettiğimiz yeni programda görüldüğü gibi bütün etkinliklerde öğrenci merkeze alınmış. modern eğitim anlayışlarının yanında klasik eğitim anlayışına da devam edilmiştir. 10 . öğrencilerin derse olan tutumlarını olumsuz yönde etkilemekte ve onları ezberciliğe sevk etmekteydi. Türkçe Dersi Öğretim Programı’nda yaklaşım olarak. öğrenci ise pasif konumdaydı. Eski programlarda durum tam tersiydi. Bu yaklaşımın temel hedefi.” (MEB.

1. Ama yeni bilgilerin öncekilerle ilişkilendirilmesi yöntemi bilgiyi kalıcı kılar. Dikkat edilirse. Sunuş yoluyla ezbere öğrenmede ise. Sunuş yoluyla anlamlı öğrenmede ise. Türkçe derslerinde kaliteyi daha fazla arttırmak sadece öğrenciyi aktif hale getirip derse daha iyi adapte olmalarını sağlamakla yeterli olmaz. * Bilişsel stratejiden * Öğrenciyi merkeze alıp. Dikkat edilmesi gereken diğer önemli bir husus da öğrencinin gelişim düzeyini dikkate almaktır. Ausubel bu iki öğrenmeyi de buluş yoluyla ve sunuş yoluyla öğrenme olmak üzere iki farklı açıdan ele almıştır. önceki bilgi ve kavramların yeni bilgi ve kavramlarla ilişkilendirilmesi. öğrenme daha sağlıklı bir şekilde gerçekleşir. öğrenci kendi bulduğu kavramları daha önceki sahip olduğu kavramlarla anlamlı bir şekilde ilişkilendirerek öğrenir. 2. 11 . Buluş (araştırma) yoluyla anlamlı öğrenmede. ezbere öğrenme ve anlamlı öğrenme arasındaki önemli bir farktır. eğitim ve öğretimin kalitesinin arttırılmasıdır. öğrenci öğretmenin sunduğu kavramları belleğine işler.2. kısa sürede unutulur. Bütün bu yeniliklerin yapılmasındaki amaç. Ezber yoluyla öğrenilen bilgiler kalıcı değildir. Buluş yoluyla ezbere öğrenmede. öğrenci kavramları kendi bularak belleğine işler. aktif kılan ve öğrencinin ön bilgilerini harekete geçirip yeni bilgilerle ilişkilendirmesini sağlayan anlamlı öğrenme kuramından bahsedilmiştir. Ausubel’in Anlamlı Öğrenme Kuramı Bilişsel stratejiye dayalı bir şekilde geliştirilen bir kuramdır. * Klasik eğitim anlayışlarının yanında yeni ve modern eğitim anlayışlarının gündeme geldiğinden. Ausubel'in bu kuramından yola çıkarak ve yeni kavramların mevcut kavramlarla nasıl ilişkilendirilebileceğini düşünerek kavram haritalarını oluşturmuştur. Ausubel'e göre ezbere öğrenme ve anlamlı öğrenme olmak üzere iki tür öğrenme vardır. * Türkçe dersinin yeni öğretim programından. öğretmenin sunduğu kavramları daha önceki sahip olduğu kavramlarla anlamlı bir şekilde ilişkilendirerek öğrenir. Metin Öğretiminde Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar Yukarıda.2.3. Novak.

fıkra gibi türler ise daha ileride okutulmalıdır. Bu yüzden metinlerin dili. bir şiir. Derslerde anlatılacak konunun ya da kitaplardaki metinlerin öğrenci seviyesine uygun olması gerekir. Bu metinler bazen kişiyi hiç ilgilendirmeyen unsurları içerebildiği gibi bazen de hayati öneme sahip unsurlar içerebilir. öğrencilerin günlük hayatlarında karşılaştıkları metinleri doğru. Önemli olan metni okumak değil. roman. öykü gibi türler daha küçük yaşlarda.” (Özbay. “Günlük yaşamın her evresinde insanlar birçok metinle karşı karşıyadır. bir ders aracı insanın günlük hayatta karşılaşabileceği okuma unsurlarıdır. bir sağlık raporu. “Bilgi vermeye dayalı metinlerin öğretimi ve anlaşılması. Ayrıca metinleri okurken hangi hususlara dikkat edilmesi gerektiği.” (Özbay. anlayarak okumaktır. 2006: 85). bir mahkeme kararı. Bu metinleri okuyarak anlama. Somut işlemler dönemindeki bir çocuğa soyut işlemlerden bahsetmek yanlış olur. “Öğrencinin gelişim aşamalarının dikkate alınmadan yapıldığı eğitim öğretim faaliyetleri. Çocuk bu konuda doğrudan öğretim ihtiyacı içerisindedir. öğrenmeyi zorlaştırır. Zaten Türkçe derslerinde de yazılı bir metni anlatmaya büyük özen gösterilmektedir. Öğrenci seviyesine uygun olarak seçilen konu ve metinler yine öğrencinin gelişim aşamaları dikkate alınarak verilmelidir. makale. bir eser içindeki fikir yapısı ya da olay kurgusu ve çözülmesi gereken düğüm noktaları öğretmenler tarafından gösterilmelidir. Anlamadan yapılan bir okuma çalışması hiçbir fayda vermez. öğrencilerin ilgilerinin dağılmasına sebep olur. anlatımı öğrenciye uygun olmalıdır. yapılarından dolayı hikâye etmeye dayalı metinlerden daha zordur. Türkçe derslerinde de olay ağırlıklı yazılar yani hikâye. Çünkü yazılı anlatımın kendine ait kuralları vardır. akıcı bir biçimde ve uygun yöntemleri kullanarak okuyabilmeleri. kalıcı davranış değişikliği meydana getiremez. karmaşıktır. modern ve demokratik toplumda yaşamanın bir gereğidir. “Türkçe Öğretim Programında da okuma becerisiyle. okuduklarını değerlendirip eleştirel bir bakış açısıyla 12 . Bir reklam. O yüzden öğrencilerin seviye ve ilgilerine uygun farklı türlerden metinler seçilmelidir.” (Akyol. Çok basit metinler ise.Öğrenciye ağır gelen metinler. 2006: 2). bir hikâye-roman. Durum böyleyken okullarımızda yapılacak okuma çalışmaları da öğrencilerimizin doğru ve anlamlı okuma becerisini geliştirecek nitelikte olmalıdır. fikir yazıları yani deneme. 2006: 160).

” (Özbay. testler ve * Sesli okuma. projeler. projeler. * Sessiz okuma. * Göz atarak okuma. Türkçe derslerinde en çok kullanılan yöntem ve teknikler şunlardır: * Anlatım Yöntemi * Soru Cevap Yöntemi * Tartışma Yöntemi * Çözümleme ve Birleşim Yöntemleri * Tümevarım ve Tümdengelim Yöntemleri * Dramatizasyon Yöntemi * Gösteri Tekniği * Küme Çalışması Yöntemi * Gözlem Tekniği * Proje Tekniği * Problem Çözme Yöntemi * Beyin Fırtınası Tekniği * Örnek Olay ncelemesi Yöntemi * Kavram Haritaları Yöntemi Sadece metin işlenirken değil öğrenci metinle karşılaştırılmadan önce de yukarıda saydığımız yöntem ve teknikler.yorumlayabilmeleri ve okumayı bir alışkanlık haline getirebilmeleri amaçlanmış ve zengin bir kazanım listesinin verilmiştir. Bunların kullanıldığı ön çalışma (hazırlık çalışması) sayesinde de öğrenciler metne hazır hale gelirler. çalışma kâğıtları. görsel ve işitsel araçlar. 2006:5). çalışma kâğıtları. kelime ve kavramların ne anlama geldiğinin bilinmesi. kelime ile kavramların ne anlam ifade ettiklerini ve yardımcı ana fikirleri bulmada ve bunların yardımıyla ana fikrin nasıl tespit edileceğinde öğrencilere yardımcı olmalıdır. Öğretmenler de bir metni işlerken. yardımcı fikir ve ana fikrin ne olabileceğinin gösterilmesi isteniyorsa yeni yöntem ve tekniklerden de faydalanmak gerekir. Eğer bu verimin daha da artırılması. görsel ve işitsel araçlar kullanılabilir. * Hızlı okuma… gibi okuma türleriyle Türkçe derslerinin daha verimli geçmesini sağlarlar. 13 . Öğretmenler. * Not alarak okuma. * Özetleyerek okuma.

Anlatma yönteminin sıkıcılığını gidermek için kullanılabilecek en elverişli yöntemdir. Türkçe Öğretiminde Kullanılan Yöntem ve Teknikler Şimdi yukarıda saydığımız yöntem ve teknikleri ayrıntılarıyla inceleyelim. Kaliteli sorular. Fakat her konuda bu yöntem kullanılırsa ders öğrenci için sıkıcı hale gelir.1. Soruları sadece öğretmen sorar diye bir kural yoktur. 2. Fakat öğrenci yanlış cevap verirse öğrencinin kendine güveni azalır.4. 14 . Anlatma yöntemi sayesinde öğrenciler iyi bir dinleyici olurlar. Hem öğrencilere soru sorma imkânı verilirse. Öğrenci pasif konumda kaldığı için günümüz eğitim anlayışına ters düşmektedir. Bu yöntemin sadece dinleme becerisini değil konuşma becerisini de geliştirmeye katkısı vardır. öğrencileri derse karşı daha fazla motive etmek. Böylece öğrenciler konuya daha iyi yoğunlaşır. öğretmen tarafından anlatılıp açıklandığı yöntemdir. Öğretmenin. Anlatım Yöntemi Konunun. Yani öğretmenin merkezde çok bulunduğu bir yöntemdir. Hangi sorunun ne zaman sorulabileceği öğretmen tarafından ayarlanmalıdır. Anlatma Yöntemi sayesinde öğrencilerin iyi bir dinleyici olabileceklerini az önce söylemiştik. 2. Ama yine de anlatma her zaman geçerliliğini koruyabilecek ve vazgeçilemeyecek yöntemlerdendir. Öğretmenler anlatma yöntemini kullanırken jest ve mimiklerine özen gösterip çeşitli araç gereç kullanmalı ve ses tonunu ayarlamalıdır. Soru Cevap Yöntemi Öğretim yöntemleri arasında en çok kullanılan yöntemdir. öğrencilerin daha yaratıcı olmalarına olanak sağlar. derslerde daha da etkin hale getirmek isterlerse anlatma yöntemine farklı yöntem ve teknikler ilave ederek dersi anlatmalıdırlar. konu hakkında öğrencilere sorduğu birtakım sorulardan ve öğrencilerin verdiği cevaplardan oluşur. ilgi ve ihtiyaçlarını dile getiremez. Bunlar soru cevap yönteminin olumsuz yönleridir. öğrenciler önceden konuya hazırlık yaparak da gelir. Ayrıca zaman kaybına da neden olur. Öğretmenler. ayrıca birçok konuda bilgi sahibi de olurlar. soruları öğrenciler de sorabilir. Sadece derslerde değil.2.4.2. Doğru ve güzel konuşan bir öğretmen öğrenci için iyi bir model olacaktır.4. öğrencilerin düşüncelerini harekete geçirip konuşmalarını sağlamaktır. Bu yöntemde önemli olan öğrenciden doğru cevabı almak değil. çok değişik ortamlarda kullanılabilen bu yöntem en eski yöntemdir.

Türkçe derslerinde genellikle gruplar arasında yapılır. tartışmaya başlamadan önce öğretmen ve öğrencilerin iyi bir ön hazırlık yapması.4. * bilgilerini pekiştirmeleri. Tartışma yetenekleri gelişen öğrencilerle birlikte sınıf içi etkileşimde artar. Dilbilgisi çalışmalarında örneğin cümleleri öğelerine ayırırken. Fakat en önemlileri Büyük grup tartışması.3. * konular arasında bağlantı kurmaları.4. Herhangi bir olay veya konuyla ilgili düşünceler arasında bağlantı kurup neden sonuç ilişkilerinin ortaya konulması işi bu yöntemlerin birlikte kullanılmasıyla gerçekleşir. tartışma ve düşünme yeteneklerinin gelişmesine yardım eder. * öğrencilerin fikir üretmeleri.Soru cevap yöntemi öğrencilerin derse ilgisini artırır. gelişme. münazara. * konuyla ilgili araştırma ve incelemeler yapmaları. Bunlardan ilki. dinleme. konuşma. metin çalışmalarında ise metni giriş. Tartışma yönteminde dikkat edilmesi gereken iki önemli husus vardır. sonuç bölümlerine ayırırken ya da ana düşünce ve 15 . Tartışma. 2. * çeşitli çözüm yolları aramaları. * fikir alış verişinde bulunmaları. ikincisi ise grup üyeleri arasında iyi bir görev dağılımı yapıp herkesin aktif olmasıdır. Tartışma Yöntemi Kişilerin birbirlerini dinleyip eleştirdikleri ve kendi görüşlerini savundukları yöntemdir. Yalnız bütün bir ders saati boyunca soru cevap yönteminin kullanılması dersi sıkıcı hale getirir. panel ve forumdur. seminer. Çözümleme ve Birleşim Yöntemleri Bütünü oluşturan parçaların birbirinden ayrılması işine çözümleme denir. Tartışma. Bu yüzden diğer yöntemlerle beraber kullanılması daha iyi olacaktır. Gruplar belli bir metin veya dilbilgisi konuları üzerinde fikir üretip konuyu derinlemesine incelerler. Birleşim ise çözümlemenin tam tersidir.4. 2. Ayrıca bu yöntem öğretmene sürekli geribildirim sağlar. Bunlar da soru cevap yönteminin olumlu taraflarıdır. * başkalarını saygıyla dinlemeyi öğrenmeleri açısından etkili bir metottur. Kişiler dememizin sebebi de bu yöntemin iki veya ikiden fazla kişiyle yapılmasıdır. Bu yöntemin birçok çeşidi vardır.

” (Özbay. oyun biçiminde eğitim anlamına gelir. durum ve faaliyette de çocuğun akıl yürütmesine yardımcı olur. Çocukların yazı planı düşüncelerinin gelişmesinde.4. açıklama ve yorum yapma güçlerinin artırılmasında birleştirme yönteminin büyük faydası vardır. Tümevarım ve tümdengelim yöntemleri. çocuklarda belli bir bakış açısının oluşmasında çözümleme yönteminin büyük katkısı vardır.4. Gözlem. Bu iki yöntem de öğrenciyi gözlem. eğitimin oyunlaştırılmasıdır. Dramatizasyon (Oyunlaştırma) Yöntemi “Eğitimde Dramatizasyon. Bir başka deyişle." (Özbay. 2006: 140). Öğrenci zihnindeki duygu ve düşünceleri belli bir plana göre düzenler. düzenlediklerini bir araya toplayarak yazısını oluşturur. Öğrencilerin inceleme ve araştırma yapma. sadece dilbilgisi konularında değil herhangi bir tiyatro eseri. deney ve araştırma yapmaya yönelttiği için özgün. dikkatini konuya yoğunlaştırır.5. farklı farklı cümlelerde zamirleri gösteren bir öğretmen belli bir süre sonra çocuğun zamirler hakkında bir genellemeye varmasına yardım etmiş olur.yardımcı düşünceleri bulurken çözümleme yönteminden faydalanılır.6. Akıl yürütme becerisi gelişen çocuğun düşünceleri de zenginleşir. bir yazıyla ilgili genellemelere gitme becerilerinin gelişmesinde. ilke ve tanımlardan örneklere ya da özel durumlara varma işlemine de tümdengelim denir. Böylece mantıklı ve bilimsel düşünen çocuk ezbercilikten kurtulmuş olur. Özellikle öğrencilerin anlama ve anlatım becerilerinin gelişmesine büyük katkısı vardır. 2006: 155). bilimsel düşüncelerin gelişmesine katkıda bulunur. olay. 2. Dramatizasyon yöntemi birçok duyu organına hitap ettiği için en etkili yöntemlerden biri olarak görünür. Düşünce zenginliği de beraberinde doğaçlama konuşma becerisini getirir. Örneğin. 2. Tümevarım ve Tümdengelim Yöntemleri Özel durumlardan genel bir sonuca varma işlemine tümevarım. inceleme. 16 . Dilbilgisi çalışmalarında özellikle bu iki yöntemden çokça faydalanılır. deney ve inceleme yapan öğrenci de derse ilgilidir. çocuğun anlamakta zorlanabileceği soyut ve kuramsal bilgi yığınlarını somut ve anlaşılır kılmada etkilidir. "Tümevarım ve tümdengelim yöntemleri. Yazma becerisinin geliştirilmesinde de birleştirme yönteminden faydalanılır. belli başlı kural.

Tekrar söz konusu olduğu için ve öğrenciler de görev aldıkları için öğrencilerin konuları öğrenmeleri kolaylaşır. Çocukların hayal güçleri ve yaratıcı düşünme yeteneklerinin gelişmesinde. duygu ve düşüncelerini rahatça açıklayabilecek düzeye de gelir. çocuklardaki davranış bozukluğunun anlaşılmasında büyük öneme sahiptir. Hangi durumlarda nasıl davranmaları gerektiğini öğrenirler. Bu yöntemde. Oyunlar. Bir metnin öğretmen tarafından kurallara uygun şekilde okunması ve daha sonra aynı metnin aynı şekilde öğrencilere okutturulması da gösteri yönteminin bir örneğidir. yeni kelime ve kavramları öğrenmelerinde de çok etkilidir.mimiklere ve vurgu. teyp. Ayrıca çocukların oyun uymalarının sosyalleşmelerinde ve toplumsal kurallara uymalarında büyük katkısı vardır. slayt gibi görsel ve işitsel araçlardan faydalanılabilir. Gösteri tamamlandıktan sonra aynı etkinlikleri öğrencilerin yapması istenir. durum. gösteriyi yapacak kişinin belli bir plan ve hazırlık yapması gerekir.7. Her etkinlikte kullanılabilecek bu yöntemde. Derslerde. tepegöz. 17 . deyiş. hayal gücü ve yaratıcı düşünme yeteneği gelişen çocuk. Örneğin. deyim. nesne veya olayların gösterilerek açıklandığı bir yöntemdir. Gösteri. Bütün hazırlıklar bittikten sonra gerekli açıklamalar yapılarak gösteri tamamlanır. bu yöntemde rollerini yaparken gerçekte de böyle durumlarla karşılaşabileceklerini anlayıp tecrübe edinirler. Bunları öğrenen bir çocuğun konuşması. Gösteri Tekniği Anlatıma zenginlik katan bu yöntem bütün duyu organlarına hitap ettiği için öğrenme daha etkili bir şekilde gerçekleşir. Kelime hazinesi. Bütün bu işlemler öğrencilerin ilgi ve dikkatlerini çektiği için öğrenme daha kalıcı olur. daha akıcı ve daha düzgün olabilecektir. sırasında çeşitli konuların görev oyunlaştırılarak ve sorumluluk anlatılması. resim.4. Ayrıca bu yöntem öğrencilere herhangi bir topluluk karşısında nasıl konuşulacağını. terim ve atasözlerinin açıklanmasında tanım. jest. betimleme veya benzetmelerin yeterli olmadığı yerlerde resimler gösterilerek bilgi verilebilir. almaları ve öğrenmenin kurallara daha hızlı gerçekleşmesine ve öğrenilenlerin kalıcı olmasına yardımcı olur.tonlamaya nasıl dikkat edileceğini öğretir. Türkçe derslerinde kelime.Çocuklar. 2.

öğrencilere sorumluluk alabilme ve işbirliği içerisinde olabilme yeteneklerini kazandırmaktadır.4. Öğretmenler bu tekniği uygularken bazı kurallara dikkat etmelidir. Bu yöntemin en önemli özelliği öğrencilere görev ve sorumlulukların verilmesidir. Gözlem yönteminde dikkat edilmesi gereken bazı kurallar vardır.9. öğrencileri araç.gereçleri önceden hazırlamaları konusunda uyarmalıdırlar. 18 . Öğrenciler proje çalışmalarını nasıl yürüteceklerini düşünerek fikir üretirler. Bu tekniğin amacı. 2.4. projelerin en iyi tarafıdır. letişim becerisi gelişen öğrenciler topluma ayak uydurmada da güçlük çekmezler.4. “Öğrencilerin kendi öğrenmelerinden sorumlu olmalarını ve öğrenmek için enerji dolu olmalarını görmek. Gözlem Tekniği Gözlem. Ayrıca öğrencilerin birbirleriyle iletişimi de artar. Kendi ilgi ve yeteneklerini harekete geçirdikleri için konuya olan motivasyonları artar. Gözlem hem bireysel olarak hem de topluca yapılabilir. Gözlemin sonunda da. Öğrenmeyi gerçek hayatla ilişkilendiren bu yöntem sayesinde öğrenmeler daha anlamlı ve kalıcı olur. Küme Çalışması Yöntemi Öğrencilerin belirli gruplara ayrılıp görev dağılımı yaptıkları ve herhangi bir konu üzerinde çalıştıkları yöntemdir. herhangi bir olay. Gözlem yapmadan önce öğrencilere niçin ve nasıl gözlem yapacakları hakkında bilgi verilmelidir.10. 2000: 191) Proje çalışmaları beyin fırtınası tekniğiyle bir arada yürütülür. öğrencilerin tek başına ya da grup halinde herhangi bir konu üzerinde önemli bir sonuca ulaşacak şekilde çalışmalarıyla oluşur. dersin verimli geçip geçmediğini anlamak için değerlendirme yapılmalıdır.” (Saban. Proje Tekniği Projeler. Bu görev ve sorumluluklar sayesinde öğrencilerin derse ilgileri artar. 2. Gözlemden önce plan ve hazırlık yapılması bu kurallardan biridir. deneyim kazanıp kendi başlarına karar almayı öğrenirler. nesne veya durumun birtakım özelliklerinin izlenerek incelenmesi işidir. Proje tekniğinin temelinde öğrencinin ilgi ve yetenekleri vardır.8.2. Ayrıca öğretmenler. Öğrencinin ilgi ve yeteneklerini ön plana çıkaracak ve seviyelerine uygun proje konusu vermeleri bu kurallardan biridir.

Bu yöntemde amaç.gereçler sayesinde gerçek problemin ne olduğuna karar verip çözümü üretirler. “Beyin fırtınası esnasında önemli olan fikirlerin niteliği değil. Bu yöntem rahat bir sınıf ortamında yapıldığı takdirde öğrencilerin derse motivasyonları da artar.4.11. “Problem çözmeye dayalı öğrenmenin etkili olarak yürütülebilmesi için. öğretmenler bu süreçte bilişsel rehber rolüne bürünürler. Örnek Olay ncelemesi Yöntemi Öğrencinin aktif olarak rol aldığı "öğrenci merkezli" bir yöntemdir. Örnek olay incelemesinde amaç.” (Saban. 2000: 196). Bu yöntem sayesinde öğrencilerin eleştirel ve yaratıcı düşünme. kendi aralarında görev dağılımı yaparak problemi çözmeye çalışırlar. durum veya olay hakkında düşünüp çeşitli fikirler ürettikleri yöntemdir. elde ettikleri bilgileri kategorilere ayırıp. niceliğidir. öğrencinin yaratıcı düşünerek çok sayıda ve orijinal fikir üretmesini sağlamaktır. net bir çözümü olmayan problemin çözülmesi yöntemidir. aktif olduğu için de konuyu öğrenmek için ilgi ve merak duyar. ister mantıklı ister mantıksız olsun.4.” (Saban. 19 . Beyin fırtınası tekniği çok fazla bir hazırlık gerektirmediği için diğer yöntemler arasında en kolay uygulanabilecek olanıdır. Elde ettikleri veriler ve araç. çünkü ne kadar defolu olurlarsa olsunlar. 2. bilimsel araştırma yapma becerileri gelişir.2. lk önce problem öğretmen tarafından belirlenir. Tabii bunları yaparken öğrenci aktiftir. Ama muhakkak seçilen olay öğrencilerin seviyelerine uygun olmalıdır. Problem çözme yönteminde uyulması gereken belli bir sıra vardır. Ortaya atılan fikirler asla eleştirilmemeli tam tersine öğrenciler daha sınırsız düşünmeleri için teşvik edilmelidirler. Bu yöntemde öğrenciler ürettikleri fikirleri ve elde ettikleri verileri analiz ederek değerlendirip sonuca ulaşırlar. karar verme. Öğrenciler bu problemi çözmek için araştırma yapıp veri toplamaya başlarlar.13.12. Örnek olaylar. gerçek hayatta karşılaşılan ya da karşılaşılabilecek bir sorunun fikir üretilerek çözümünün bulunmasıdır.4. Beyin Fırtınası Tekniği Bir grup öğrencinin belirli bir konu. 2. Problem çözme yönteminin diğer faydaları da öğrencilerin işbirliği içinde olmaları ve birçok kaynaktan araştırma yapmalarıdır. öğrencilerin kendi başlarından geçen olaylardan da seçilebilir. 2000: 196). bütün fikirler ifade edilebilmelidir. Problem Çözme Yöntemi Kesin.

2. "Kavram dünyadaki nesnelerin. Ayrıca bu yöntem sayesinde çocuklar işbirliği içinde olmayı. olgu. 20 yönlerden olabilir. yorum ve değerlendirme yapmayı da öğrenirler. Kavram Haritası Yöntemi Şimdi çalışmamızın asıl konusu olan “Kavram Haritaları”na geçmeden önce "kavram" tanımını yakından inceleyelim. deneme ve yanılma ile elde edilen bilgilerinde özgün özelliklerinin gruplandırılmasıyla oluşur. durum ve devinimlerin dildeki anlatım buluşu ve dünyadaki nesnelerin ortak niteliklerine dayanan. lköğretim 1. 2001: 11).1. O yüzden bildikleri kavramlardan yola çıkarak konuya ne kadar hakim olup olmadıklarını anlayabiliriz. biçimlerin. 2. 1995: 474). eski ve yeni kavramlar arasında bağlantılar kurarak yeni kavramları öğrenirler. kademe öğrencileri ise. nesneleri kavranmasına ya da bilmesine araç olan bir düşünce ya da mantıksal bir yapı olarak görmüştür" (Aksan. Lyons kavramı. Şimdi kavramın daha iyi anlaşılabilmesi için kavramların özelliklerini inceleyelim: • Kavramların kendilerine özgü özellikleri ya tanımlama şeklinde ya da işlevsel “Kavramlar dikey ve yatay organizasyon içindedirler. düşüncelerin farklı ve benzer özelliklerinin * Bilimsel ve teknolojik çalışma. * Varlıkların. Öğrencilerin. sahip oldukları bu önemli kavramlar ve somut benzetmelerle yeni kavramları öğrenirler. Öğrencilerin sahip oldukları bilgilerin temelinde de kavramlar vardır. yeni kavram ve materyalleri öğrenebilmesi için bazı önemli ve gerekli kavramlara sahip olması gerekir. Kavram Nedir? Kavramlar. 2." (Aksan. bir soyutlamadır.Seçilen örnek olay hakkında önce öğretmen öğrencilere ön bilgi vermeli daha sonra öğrencilerden sorun için çözüm yolları üretmelerini istemelidir. • . dile özgü bir genelleme.5.5. kademe öğrencileri. "Ünlü dilbilimci J. 1995: 475). Farklı çözüm yolları bulup sorunla ilgili sorular hazırladıkları için öğrencilerin düşünme ve problem çözme becerileri gelişmiş olur. Tezimizin asıl konusu olan “Kavram Haritaları Yöntemi”ni “Kavram Haritası Yöntemi” adlı bölümde ele alalım.” (Dumanlı. zihnin. olayların.

bazen şekil veya sembollerle hatırda kalır. • sürekli değişip gelişir. Son olarak. çocuğun zihinsel gelişimiyle doğru orantılıdır. kavramlar veya soyut kelimeler. deyiş. cümleleri çözümleyebilmek ise kelimeleri çözümleyebilmekten geçer. terim ve kavramların anlamı iyice anlaşılmazsa metinlerden istenilen verim de alınamaz. Yani kavramlar Kavramlar. Kavramlar kişiden kişiye farklı anlamlar taşırlar. • • gruplandırılırlar. paragrafları çözümleyebilmek cümleleri. Böylece yeni kelime ve kavramlar da kolay kazanılmış ve anlaşılmış olur. Kavram Haritası Nedir? Türkçe derslerinde en büyük hedef okuma parçalarını çözümleyerek genel ve özel amaçlara ulaşmaktır. “Bilgi vermeye dayalı metinlerin anlaşılması iki unsurla yakından ilgilidir: Bunların ilki metinlerdeki ana fikirlerin. Kavramlar kendi özelliklerine uygun diğer kavramlarla ilişkilendirilip anlamı kişiden kişiye farklılık gösterebilir. Okuma parçalarını çözümleyebilmek paragrafları. Dolayısıyla bu tür metinleri anlamak için. 21 . yeni anlamlar kazanır.5. deyim. bulunan kelimeler ve kavramlar çeşitli tekniklerle görselleştirilmelidir” (Akyol. Anlamı tam olarak bilinmeyen kelimeler. 2006: 160). Kelime. Öğrencinin hayal gücünü zenginleştiren olay ağırlıklı metinler. kelimelerin tanınması. yardımcı ana fikirleri bulmalı ve bunların asıl ana fikirle ilgisini ortaya koymalıdır. kavramlar farklı okuma teknikleri ve farklı yöntemlerle kazandırılabilir. Yani herhangi bir kavramın Kavram gelişimi. “Öğretmen önce metindeki ana fikri tespit etmelidir. 2. Metinlerde verilmek istenen duygu ve düşünceleri en iyi kelimeler anlatır. ikincisi de yardımcı kelime ve kavramların tanınmasıdır” (Akyol. Daha sonra önemli kavramları. kelimeleri tespit ederek. Okuyucu organizasyonel yapıyı daha iyi anlamak için fonksiyonel kelimelere dikkat etmelidir. yeni kelime ve kavramları kazandırmada en önemli araçlardandır.2. çözümlerken farklı yöntem ve tekniklerden faydalanmak gerekir. Paragraf ana fikirleri metin içerisindeki yardımcı ana fikirleri oluşturmaktadır. kavramların.• • Her kavramın kendine ait kritik bir özelliği vardır. 2006: 160).

şte kavram haritaları sadece anlamı bilinmeyen veya soyut kelime ve kavramların anlaşılmasında değil okuma parçalarının anlaşılmasında da en önemli yöntem ve tekniklerdendir. 2002: 18). öğrenciler kavramları anlamlı bir yapı içerisinde düzenleyip farklı şekillerde ilişkilendirebileceklerdir. Böylece öğrenciler kendi kendilerine ders konularının anlamlı bir biçimde öğrenilmesini gerçekleştirmektedirler. Görsellik ön planda olduğu için de bilgileri ve kavramları akılda tutma kolaylaşır. “Kavram haritaları bilgiyi görsel olarak organize eden yapılardır. kavramlar şeklinde anlamlı küçük parçalara ayrılması yöntemi. öğrencilerin önceki öğrendiklerini yeni kavramlara bağlayabilmeleri ve nasıl öğreneceklerini bilmeleri için kavram haritalarını geliştirmiştir. “Öğrenciler tarafından hazırlandığı zaman. Böylece. Bir konunun ya da olayın ana hatlarıyla topluca gösterilmesini sağlayan kavram haritaları.Okuma parçalarının. Ausubel’in anlamlı öğrenme kuramından etkilenerek bu tekniği oluşturmuştur. yani bilgilerin öğrencilerin zihninde görsel olarak düzenlenmesini sağlar. Novak ta Ausubel’in bu teorisinden yola çıkarak.” (Karapür. insanların sahip oldukları bilgilerle yeni öğrendikleri bilgiler arasında ilişki kurmaları gerektiğini savunmuştur. kavramların birbirleriyle olan ilişkisini neden-sonuç bazında tanımladığı için anlamlı öğrenme de gerçekleşir. Novak 1972 yılında. kavram haritaları öğrencileri bir ders konusunda geçen kavramları bulmaya ve onları ilişkilendirmeye zorlamaktadır. öğrencilerin de kavramlar arasında kolay geçiş yapabilmelerini sağlar. kendine özgü özelliklerinin veya diğer kavramlarla ilişkilerinin şekil ya da sözcüklerle önemli ilke ve önermelere dayalı bir biçimde grafiksel olarak gösterilmesine “kavram haritalanması” denir. Çaba sarf ederek. Ayrıca konunun içeriğini analiz etme gibi zihinsel becerileri de kullanırlar. 2006: 21). fikirler arası ilişkilere işaret eden bağlantı kelimeleri ile zekâyı 22 .” (Barut. Kavramların. Ausubel anlamlı öğrenmenin sağlanabilmesi için. kavram haritalarını oluştururken uygun bağlantıları bulmak için düşünürler. Bilginin yapısal analizini yapan kavram haritaları herhangi bir konuya ait kavramların grafiksel olarak somutlaştırılmasına yardımcı olur. yaparak ve yaşayarak bu haritaları oluşturdukları için öğrenilen bilgiler akıllarında daha uzun süre kalır. “Kavram haritaları. Öğrenciler.

kapsamlı bir şekilde somutlaştırılmıştır. Çünkü bu teknikte bilgiler. Burada da kavram haritası oluşturmada kavramların ne kadar önemli olduğundan bahsedelim: Kavramlar. Birey bir kavram öğrendiği zaman ve ileride öğreneceği yeni kavramları da bu kavramla ilişkilendirdiği zaman kalıcı bilgi sistemine sahip olur. Bilgiyi yapılandırmak için. • 19). 2002: 23 . “Bağlantılar tek yönlü.” (Kabaca. insanları ayrıntılardan kurtararak onların çevrelerindeki durum. yeni anlamlar oluştururlar. Öğrencilerdeki mevcut kavramlar.” (Gerçekcioğlu. Bilgilerin düzenli bir şekilde örgütlenmesini sağlayan kavramlar. dil gelişimine ve bilişsel gelişime paralel olarak ilerleyen ve hayat boyu devam eden bir süreçtir. bireylerin zihinlerinde “genelleme” ve “ayırt etme” süreçleriyle gelişir.” (Kabaca. artık bilgiyi nasıl yapılandıracağını da öğrenir. • Kavramlar: “ Kavram Nedir? ” başlıklı bölümde kavramlarda ve kavramların genel özelliklerinden bahsetmiştik. Kavram haritalarını oluşturmak için dört temel bileşene ihtiyaç vardır: Bunlar.temsil eden bir tekniktir. 2006: 8). • lişkiler: Kavramlar arası ilişkileri gösteren kelimelerdir. ilişkiler ve çapraz bağlantılardır. Çünkü kavramları belli bir düzen içerisinde topluca görmektedirler. Çapraz Bağlantılar: Hiyerarşik düzendeki kutucukları birbirine bağlayan önermelerdir. hiyerarşik yapı. • Hiyerarşik Yapı: Kavramların. 2002: 18). Yani önermeler kavram ve ilişkilerin cümleyle ifade edilmiş halidir. Tecrübe ve bilgisi artan bir öğrenci çizdiği kavram haritalarına yeni kavramlar ekleyebilir. obje ve olayları daha kolay algılamasına yardımcı olur. belli bir yapı içinde belli bir sıraya göre dizilmesi işidir. Bilimsel bilginin oluşmasında önemli bir yenilik olan kavram haritaları öğrenmeyi de artırır. Kavram haritaları da dinamik bir yapıya sahiptir. kavramlar. Bu kelimelere önerme adı da verilir. yeni kavram haritası tasarlayan çocuğun kelime dağarcığı da gelişir. etkinlikler daha kolay planlanır. Hiyerarşik düzen sayesinde öğrenciler kavramlar hakkında daha çok bilgi sahibi olurlar. çift yönlü ve yönsüz olabilirler. Bu kural ve ilkeler sayesinde problemler daha da anlaşılır hale gelir. “Kavram öğrenimi. Önermeler bağlantıların üzerine yazılırlar. Kavramların birbiriyle ilişkisinden ilkeler. yeni fikir ve kavramlarla bütünleşerek öğrencilerin yeni bilgileri edinmelerine katkı sağlar. Sahip olduğu önceki kavramlara yenisini ekleyen öğrenci. kurallar ortaya çıkar.

örümcek. konu Haritalanacak metin iyice okunmalı. 2. 2002: 78). Yukarıda da görüldüğü gibi değişik şekillerde ve farklı amaçlar doğrultusunda çizilen kavram haritaları vardır. tamamlanmış ancak ilişkilendirilmemiş kavram haritaları. Bu düzen de kavramların birbiriyle olan ilişkisini gösterir.3. ana bir kavramı. en genel Daha sonra bu en önemli kavramla ilgili anahtar kavramlar seçilmeli Seçilen bu ana kavram ve anahtar kavramlar listelenmeli Her kavram haritada yalnızca bir kez yer almalı. metnin en önemli düşüncesi. farklı bağlantılarla birbirlerine bağlanıp belli bir düzen oluştururlar. metin seçilmeli.5. aynı Kavramlar birbirlerinden kolay ayırt edilebilsin diye ya kutu ya da yuvarlak Kavramlar listelendikten sonra kavramlarla ilgili ilişki ve genellemeler öğrencinin önceki bilgilerinin bir devamı niteliğinde olmalı • kavramı veya teması ana kavram olarak seçilmeli • • • olmalı • • • düzeyde bulunan kavramlar aynı renk ya da şekilde olmalı • içine alınmalı • listelenmeli 24 . tamamlanmamış ve ilişkilendirilmemiş kavram haritaları” (Altın. en az bir önermenin elemanı Kavramlarla ilgili açıklama ve ilkeler listede yer almamalı Ana kavramla ilgili diğer kavramlar belli bir düzende sayfaya yerleştirilmeli Aynı önem seviyesindeki kavramlar aynı hiyerarşik düzeyde bulunmalı. Bunların haricinde karma kavram haritaları da görülmektedir.Yukarıdaki açıklamalardan şöyle bir sonuca ulaşılabilir: Kavramlar. Ama şekli ve hangi amaçla çizildiği ne olursa olsun her kavram haritasının. zincir ve hiyerarşik olmak üzere 3 çeşit kavram haritası vardır. Kavram Haritasının Öğeleri ve Çizimi Kavram haritaları oluşturulurken dikkat edilmesi gereken önemli hususlar ve takip edilmesi gereken bir sıra vardır: • Öncelikle öğrencinin seviyesine uygun bir konu. alt kavramları ve ana kavramla alt kavramları birbirine bağlayan bağlantıları vardır. “Kavram haritaları çizim şekillerine göre üçe ayrılmıştır: Tamamlanmış ve ilişkilendirilmiş kavram haritaları. Ayrıca.

düzeltilmesi için eve ödev olarak da verilebilir. Örneğin. Kavram Haritalarının Farklı Yerlerde Kullanılması Hem bireysel çalışmalarda hem de grup çalışmalarında kullanılabilen kavram haritalarından eğitim-öğretim faaliyetlerinin her aşamasında faydalanılabilir. Çünkü ilişkinin yönünü gösteren oklar çok önemlidir. Her aşamada kavram haritası kullanan öğrenciler konular arasındaki bağlantıları da rahatlıkla kurabilir. üniteler arası geçişlerde zorluk çekmezler. Türkçe derslerinde kompozisyon yazmada büyük katkısı olur. Herhangi bir konuyu ya da üniteyi işlerken birçok yerde kavram haritaları kullanılabilir. Bunların haricinde kavram haritaları. ayrıca bu başlık öğrencilerin çinde çok kavram ve önermelerin olduğu bir harita öğrencilere fayda Haritalama işi bittikten sonra ufak bir paragrafla çizilen harita özetlenmelidir. Hatta değerlendirme aşamasında kullanılan kavram haritaları sayesinde öğrencinin konuyu ne kadar anladığı da tespit edilmiş olur. yanlışların düzeltilmesi.4. gerektirmelerle ifade edilmeli Her bir ilişki en az bir kavramı ilgilendiren bir önerme olmalı Haritaların değişik bölümlerinde çapraz bağlantılar yer almalı Bu bağlantılar harita içindeki kavramların nasıl sentezlendiğini göstermeli Haritaya güçlü bir temeli olan başlık seçilmeli. Sınıfta herhangi bir konu veya metinle ilgili çizilen kavram haritası. • yazılmalı • • • • • önceki bildiklerini harekete geçirmeli • vermeyeceği için haritalar basit olmalı • 2. Ayrıca hiyerarşik bir şekilde düzenlenen bölüm ve konular daha kolay ve kapsamlı öğrenilirler. ileri düzenleyici olarak da kullanılabilir. kompozisyon 25 . konuyu araştırma ve açıklama aşamasında veya konu bittikten sonra değerlendirme aşamasında kavram haritalarından faydalanılabilir. “Müfredat değişikliklerinde.• Haritada yer alan iki kavram arasındaki ilişki gösterilmek isteniyorsa. Örneğin planlama yaparken kullanılan kavram haritasının. arasına çizgi çizilmeli. iki kutu Çizilen bu çizginin üstüne listeden seçilecek olan bir ilişki birkaç kelimeyle lişki ve önermeler kutulanmamalı. şirket politikasının belirlenmesinde. konuya hazırlık aşamasında.5. Böylece öğrenciler sınıfta fark etmedikleri yeni bir kelime ya da kavramı evde kavram haritalarına ekleyip çıkarabilirler. planlama.

• Dinleme eğitiminde.yazılmadan önce kavram haritası kullanılarak planlama yapılabilir ve kavram haritaları ile yapılan planlama düz planlamaya göre daha faydalıdır. 2002: 28). konunun yapısı ve öğrencilerin konu hakkındaki algılarını nasıl ilişkilendirdikleri üzerinde odaklaşır. Karmaşık kavram veya fikirleri açıklayıp bunların birbirleriyle nasıl Herhangi bir problemi çözmede hangi işleme başvurulacağını karar vermek. destek sağlayabilir • öğrencilerin metnin temel yapısını oluşturan kelimeleri ve bunların oluşturduğu anlam ağlarını görmelerini sağlamada önemli görsel destek sağlayabilir • Yazma eğitiminde. 2003: 178-186). Planlama yapmak. Kavram Haritaları Niçin Kullanılır? Öğrencilerin bir konu hakkında kapsamlı düşünüp düşünmediklerini. bunları anlamada kullanılabilecek en iyi yöntemlerdendir.” (Kabaca. • • • Anlamayı ölçmek.5. Kavram haritaları. 26 ilişkilendirilebileceğini ölçmek.” (Acat. ön bilgilerin hatırlanmasını sağlar • yararlanılabilir • hazırlandıktan sonra konuşmada vurgu ve tonlamalar için haritada farklı renklerle işaretlemeler yapılabilir • Konuşmanın akış yönüne ilişkin işaretlemeler. Yukarıdaki söylenilenlerin de ışığında kavram haritaları.5. konuşma konusuna ilişkin kavram haritaları yararlanılabilir • öğrencilerce incelenmesi. 2. kavram haritaları söyleneceklerin bir planı olarak düşünülebilir. 2005: 38). kapsamlı düşünseler bile konu bütünlüğünü nasıl sağladıklarını. “Kavram haritaları. fikirleri ve kavramları nasıl ilişkilendirdiklerini anlamak dersin en önemli hedefleri arasındadır.” (Çatalkaya. • . iyi bir ön hazırlık ve plan yapmak gerektiğinde. “Türkçe öğretimindeki temel becerilerin geliştirilmesinde. kavram haritalarının kullanımına Okuma eğitiminde metni temsil edecek şekilde düzenlenmiş kavram haritası. dinleme öncesi hazırlık amacıyla kavram haritalarından Dinleme konusunu temsil eden kavram haritasının dinleme etkinliği öncesinde Not alma stratejisinin doğru kullanımı için de kavram haritalarından Konuşma eğitiminde.

27 Kavram ve düşünceleri görsel bir biçimde ortaya koyduğu için öğrenmeyi . • • • • • • • • • • • Pek çok konu için elverişlidir. Bireysel farklılıklara hitap eder. Herhangi bir konuyla ilgili detayların ortaya çıkmasını sağlar. Öğrenci-öğretmen iletişimini olumlu yönde etkiler. kavram öğretimi için hazır hale getirmek. ön gereklilik temeline uygun şekilde yapılandırmak amacıyla kullanılırlar. Kavram Haritalarının Faydaları Anlamlı öğrenme kuramından yola çıkılarak Novak tarafından hazırlanmış olan kavram haritalarının eğitim programları. Düşünceleri mantıklı kalıplara sıralamak. • arttırır. öğretmenler ve öğrenciler açısından birçok faydası vardır. • • • Öğrencinin bilincinin uyanık olmasını sağlamak.5. Öğretilmesi. Bilgileri sistematize edip somutlaştırır. Beyin fırtınası oluşturmak. Kavramlar arasındaki ilişkileri doğru ifade ederek. Karmaşık yapıları belli bir düzene koymak. Öğrencilerin düşünme süreçlerini izlemek. 2. Öğrenciyi merkeze alıp. öğrencinin aktif olmasını sağlar. Sınıf içinde canlı bir ortamın oluşmasını sağlar.6. Öğrencilerin kavramlar arasındaki bağlantıları nasıl kurduklarını ortaya Öğrencilerin konulara yönelik kavram haritası yapabilme becerilerini çıkarmak. • geliştirmek. Kapsamlı konuları açıklayarak öğrenmeye yardımcı olmak.• • • • • • • Algılamadaki hataları açığa çıkarmak. Öğrencileri. Bilgi üretimini hızlandırır. Kavramlar arasındaki ilişkilerin tanımlanmasına yardımcı olur. öğrenilmesi ve uygulanması kolay ve ekonomiktir. Kavram haritaları. Konuların tutarlı bir şekilde planlanmasına yardımcı olur.

Öğrencilerin kavramlar arasındaki bağlantıları nasıl kurduklarını ortaya koyar. konularını planlamada yardımcı olur. diğeri devlet ilköğretim okulundaki 7. “Kavram Haritaları. Öğretmenlerin konuları etkili bir şekilde anlatmalarına yardımcı olur. kelimelerin yetersiz kaldığı durumlarda büyük anlamalarını ortaya çıkarır. Öğrencinin başarısını değerlendirmede öğretmene yardımcı olur. bu okulların 7/A ve 7/B sınıflarında öğrenim 28 . Örneklem de. kavram haritası hazırlamaları sırasında. Konunun dağınık işlenmesini önler. lgili Araştırmalar Yaman (2006) ilköğretim 2. zihinde Öğrencilerin yaratıcılıklarını ön plana çıkarır. problem çözme becerilerini Yeni anlamlar geliştirilmesinde hem öğrencilere hem de öğretmenlere yardımcı Öğrencilerin genel yargılara tümevarım yöntemiyle ulaşmasına imkân tanır. • • • • • • • • • çağrılmasını kolaylaştırır. Yeni problemleri çözme ve kavramları sentez etme hususlarında öğrencilere Kavramlar sentez yoluyla birleştirildiği için bilgiler kolay organize olur. • ölçüde yardımcı olur. Öğretmenin öğrencileri daha kolay değerlendirmesini sağlar. Öğrencilerin konu hakkında ne kadar bilgi sahibi olduklarını ve yanlış Öğrencilerin bilgileri kolay hatırlamasına katkıda bulunur. • olur. • geliştirir. 2005.6. Öğrencilerin kavramlar hakkında ön bilgilere sahip olmasını sağlar. sınıf öğrencileri oluşturmaktadır.2006 öğretim yılında stanbul ili Üsküdar ilçesinde sosyo ekonomik düzeyleri farklı biri özel. sınıflandırma. Öğrencilerin. 2. 2006: 63). bilginin öğrencilerin zihinlerinde örgütlenmesini ve geri Metinlerin anlaşılmasında. Öğretmenlere. sembolleştirme gibi stratejilerden faydalanmasını sağlar.” (Yaman. • • canlandırma. Araştırmanın evrenini.• • Öğrencilerin konuları anlamlı bir şekilde öğrenmelerine yardımcı olur. • • yardımcı olur. kademe Türkçe dil bilgisi derslerinde kavram haritaları tekniği kullanımının öğrenci başarısına etkisini belirlemek amacıyla bir araştırma yapmıştır.

29 . Ayrıca bulgular neticesinde her iki okuldan seçilen örneklem grubunun ön bilgilerinin eşit düzeyde olduğu ancak özel okuldaki öğrencilerin ön test ortalamasının devlet okulundaki öğrencilere göre daha yüksek olduğu görülmüştür. 20'si ise kontrol grubunu. Bu 95 öğrencinin 38'i özel ilköğretim okulunda. Elde edilen verilerin çözümlenmesinde hem nicel hem de nitel çözümleme teknikleri kullanılmıştır. bütün gruplara bilgi testi. Deney gruplarındaki öğrencilere ise kavram haritası tekniğinin tanınması amacıyla iki saatlik kavram haritalarını tanıtıcı etkinlik yapılmış ve öğrencilerden birer tane kavram haritası yapmaları istenmiştir. Uygulama sırasında. Özel okulda okuyan 38 öğrenciden 18'i deney grubunu. sınıftaki öğrenci sayısının azlığı ve öğrencilerin. 57'si devlet ilköğretim okulunda öğrenim görmektedir. Ardından da araştırmacı tarafından çizilen kavram haritası tepegöz yardımıyla gösterilerek kuralı daha iyi anlamaları sağlanmıştır. buluş yoluyla öğretim esas alınmış. her iki okulda da kavram haritalarıyla öğrenim gören deney gruplarının son test puan ortalamasının geleneksel yöntemin kullanıldığı kontrol grubuna göre yüksek olduğu ve kavram haritalarının Türkçe dil bilgisi öğretiminde başarıyı arttırdığı gözlemlenmiştir. Uygulama sonunda. Ders bitiminde ise değerlendirme yapmak amacıyla öğrencilerden kavram haritaları yapmaları istenmiştir. Öğrencilere "kelime türleri" konusu deney grubunda kavram haritası tekniğiyle. maddi imkanların sağladığı daha elverişli çalışma ortamına sahip olması ile açıklanabileceğini söylemiştir. Yaman bu bulgulara dayanarak özel ilköğretim okulundaki öğrencilerin daha başarılı olmasının.gören 95 öğrenciden oluşmaktadır. Ayrıca her iki okuldaki deney ve kontrol gruplarının ön test puanları arasında anlamlı bir fark olmadığı da gözlemlenmiştir. 27'si kontrol grubunu oluşturmaktadır. açık uçlu soru formu ve Türkçe dersi tutum ölçeği uygulanmıştır. kontrol grubunda geleneksel yöntemle işlenmiştir.son test kontrol gruplu deneme modeli kullanılmış ve uygulama 10 hafta sürmüştür. Özel ilköğretim okulu ile devlet ilköğretim okulunun son test puanlarının sıra ortalamasında da özel ilköğretim okulu lehine anlamlı bir fark olduğu görülmüştür. Uygulama öncesi. öğrencilere işlenen kelime türüne ait örnekler tepegöz aracılığıyla gösterilip kuralı sezmeleri sağlanmıştır. Çalışmada ön test. devlet okulunda okuyan 57 öğrenciden de 30'u deney grubunu.

bilginin kalıcılığı açısından deney grubu ile kontrol grubu arasında anlamlı bir fark belirlenmiş ve kavram haritası yönteminin uygulandığı deney grubu kontrol grubuna göre daha başarılı olmuştur. kavram haritası tekniğinin öğrencilerin derse güdülenmesinde katkı sağladığı. son test. deney ve kontrol gruplarına uygulanan ön testson test puanlarının erişi ve direnç testi puanlarının karşılaştırılmasından oluşur. sınıfta ngilizce dersinden ve Türkçe dersinden aldıkları notlar olmak üzere dört temel ölçüt ele alınmıştır. sınıfta okutulan " ngilizce zamanlar" konusunun amaçlarına ulaşmada kavram haritaları yöntemi ve geleneksel yöntemin öğrenci başarısına etkilerini ayrıca öğrencilerin kavram haritaları yöntemine ilişkin görüşlerini bir anketle araştırmıştır. Elde edilen veriler kümeleme analizi tekniğiyle değerlendirilmiş ve bir sınıf yansızlık ölçütlerini bozacak nitelikte olduğu için araştırmadan çıkarılmıştır. Araştırma bağımsız değişkenler olan kavram haritası yöntemi ve geleneksel yöntemin. Gruplara "Present Continuous Tense ve Simple Present Tense" konuları işlenmiştir. ölçütler doğrultusunda. kavram haritaları yöntemine ilişkin görüş belirleme anketi uygulanmıştır. 2005-2006 eğitim ve öğretim yılında Elazığ Balakgazi Lisesi 1. Araştırmanın evrenini. Yalnız.Çalışma neticesinde geleneksel yöntemle işlenen derslerde dil bilgisi kavramlarının daha çok karıştırıldığı ve anlamlı öğrenmenin sağlanamadığı. Elde edilen bulgulara göre. Çalışmada ön test. Bulgular ve yorumlar. Tümen yabancı dil öğretiminde 30 . Örneklemi seçerken. öğrencilerin cinsiyetleri. öğrenciler kavram haritası geliştirmekte zorlanmışlardır. Diğer sınıflardan. Bütün bu sonuçlara göre kavram haritalarıyla yapılan dil bilgisi öğretiminin. Bu yüzden. öğrencilerin dil bilgisi kavramlarını geliştirmede önemli bir etkisi olduğu söylenebilir. 23 deney grubu elemanı ve 23 kontrol grubu elemanı seçilmiştir. kavram haritalarının öğrenciler tarafından eğlenceli ve öğretici bulunduğu. kavram haritalarıyla yapılan dil bilgisi öğretiminde öğrencilerin kavram yanılgılarının azaldığı. başarı testi. sınıfta okuyan 187 öğrenci oluşturmaktadır. öğrencilerin ön test puanları. bağımlı değişken olan öğrenci başarısına etkisinin araştırılması yönüyle deneme modelinde bir araştırmadır. öğrencilerin 8. Tümen (2006) lise 1. öğrenmede kalıcılığı sağladığı görülmüştür. Bu konular deney grubuna haftada 3 saat olmak üzere 4 hafta boyunca kavram haritaları yöntemiyle işlenmiştir.

Gürlek (2002) botanikle ilgili kavramların. hareket. ilköğretimde fen bilimleri öğretiminin kısır bir döngü içerisinde cereyan ettiğini ve öğrencilere konular öğretilirken farklı yöntem ve tekniklerin kullanılmadığını. ilköğretim 7. iş. Çalışmanın sonunda öğrencilerin fen bilgisi dersini kavram haritaları yöntemi ile daha iyi anladığı. Konularla ilgili hazırlanmış olan ve 20 tane sorudan oluşan başarı testleri. kavram haritalarını ayrıntılı bir şekilde tanımış oldukları. Gruplara uygulanan yöntemler arasında anlamlı bir farkın olup olmadığını test etmek için de t testi kullanılmıştır. deney grubu öğrencilerinin kavram haritalarını kavrayabildikleri anlaşılmıştır. Van ili merkezindeki bir ilköğretim okulunda. Araştırmanın örneklemi. Barut'un bu çalışmasında da. kavram haritaları ve anlam çözümleme tablolarından faydalanılarak öğrencilere nasıl aktarılabileceğini örneklerle 31 .5 ay sonra uygulanan son testlerde. öğrencilerin kavram haritalarıyla ilgili hiçbir bilgiye sahip olmadıkları anlaşılmıştır. öğrencilerin böyle bir çalışmaya katılıp katılmayacakları konusunda görüşleri alınmıştır. konulara karşı daha ilgili olmaya başladıkları. bunlardan birinin de kavram haritaları yöntemi olduğunu da söyler. Uygulanan ön testlerde gruplar arasında anlamlı bir fark bulunamamış. kavram haritası oluşturmak için arkadaşlarıyla grup içi tartışmaya girdikleri ve dolayısıyla iletişimlerinin arttığı. kuvvet. Uygulama öncesi. enerji.öğretmen yapımı kavram haritalarının kullanılmasının daha iyi olacağını söylemiştir. kavramları artık günlük hayatla ilişkilendirebilecekleri anlaşılmıştır. ön test ve son test olarak uygulanmıştır. güç. sınıf fen bilgisi konularının anlamlı ve kalıcı bir şekilde öğretilmesinde ve konulardaki kavramların verilmesinde kavram haritaları yönteminin ne kadar etkili olup olmadığı araştırılmıştır. deney grubu lehine anlamlı bir fark gözlemlenmiş. kontrol grubuna da geleneksel yöntemle öğretilmeye çalışılmıştır. Uygulama sırasında. basınç ve ekosistem konuları deney grubuna kavram haritası yöntemiyle. klasik öğretme metotlarının kullanıldığını ve öğrencilerin seviye ve hazır bulunuşluk düzeylerinin dikkate alınmadığını ifade eder. 3. Ayrıca kalıcı ve anlamlı öğrenmeyi sağlamak ve kavram yanılgılarını önlemek amacıyla birçok yöntemin geliştirildiğini. daha önceden belirlenmiş olan 44 deney ve 44 kontrol grubu olmak üzere toplam 88 öğrenciden oluşmaktadır. Ayrıca kavram haritaları sayesinde öğrencilerin derse katılımı arttığı için ve tartışma ortamı oluştuğu için öğrenmenin daha verimli gerçekleştiğini de tespit etmiştir. Barut (2006) çalışmasında. kavram ağı.

fizik. Örneklemini ise. Öğrenciler. kimya ve biyolojinin diğer dallarına da öğretim zenginliği katılabileceği vurgulanmış ve bu metotların diğer anlatım metotlarına büyük bir destek sağlayacağı da düşünülmüştür. sözcük ve terimlerin eksiksiz öğretilerek temel biyolojik kuram ve ilişkileri düşünmelerini sağlamada kavram ağları. Çatalkaya. öğrencilerin aktifliğini ön plana çıkarmanın. düzenlemeli ve yorumlamalıdır. bireysel farklılıkların öğrencilerin kavram haritası yapma becerilerine etkisinin olup olmayacağını araştırmak amacıyla çalışmasını hazırlamıştır. Bolu ili Kıbrıscık ilçesi Kıbrıscık Yatılı lköğretim Bölge Okulu oluşturmaktadır. terim. Materyallerdeki bilgiler ve botanikle ilgili kavramlar listelenerek ve bu kavramlarla ilgili resim.göstermiştir. bu okulun 7/A ve 7/B sınıflarında öğrenim gören 32 . Araştırmada materyal olarak. Gürlek'e göre biyolojik isim. öğrencilere kendi vücutlarıyla ilgili gerekli bilgileri vermenin. Çatalkaya (2005) gittikçe önem kazanan bilim ve teknoloji yarışında geri kalmamak amacı ile öğrencilerin daha anlamlı ve kalıcı öğrenmelerini sağlamanın ve araştıran. gelişmeleri takip eden bireyler yetiştirmenin önemli olduğunu söylemiştir. Öğrencilere hem bu yeteneklerin kazandırılmasında hem de kavram. okullarda okutulan biyoloji kitapları. bireysel farklılıkları da göz önünde bulundurmanın gerekli olduğunu da söyler. bu yöntemlerin nasıl uygulanabileceğini. Gürlek. bilgisayar. düzenleme ve yorumlama yeteneklerinin kazandırılması da yine biyoloji dersinin amaçları arasında yer almaktadır. Ayrıca ortaöğretim biyoloji (botanik) derslerinin öğretimini. Bu nedenle öğretim sürecinde çağdaş yöntem ve teknikleri kullanmanın. eğitim fakültelerinin çıkardıkları dergiler ve eğitimle ilgili kitaplardan faydalanılmıştır. Ayrıca bu metotlarla. öğretim yöntemlerini. sözcük ve kavramların uygulamalı ve eksiksiz öğretilmesi çok önemlidir. bu genel amaçlara ulaşmak için çevrelerinde gözlemledikleri canlı. Gürlek'in bu çalışması nitel bir araştırmadır. isimlendirme. diğer canlılara ve doğaya karşı saygılı olmalarını öğretmenin ve yakın çevrelerinde var olan bitki ve hayvan türlerini tanıtmanın biyoloji dersinin genel amaçları olduğunu söylemiştir. anlam çözümleme tabloları ve kavram haritalarının çok büyük faydası olacağını söylemiştir. çeşitli botanik kitapları ve eğitim dergilerinden ayrıca dijital kütüphaneler. üreten. isimlendirmeli. Öğrencilere doğru algılama. günümüzdeki biyoloji öğretimine katkıların nasıl yapılabileceğini de incelemiştir. sorgulayan. şekil ve fotoğraflardan da faydalanarak çalışma oluşturulmuştur. obje ve olayları doğru algılamalı. Araştırmanın evrenini.

anlama ve kavrama düzeyi yüksek. Çalışmada öğrencilerin öğrenme stilleri. kavram içeriğini görsel hale getiren ve somutlaştıran. kız öğrencilerin erkek öğrencilere göre fen bilgisi dersine karşı daha olumlu tutum içinde olduğu belirlenmiştir. Uygulama sırasında. yaratıcı düşünme ve problem çözme kabiliyetleri gelişmiş bireyler yetiştirmek için derslerde klasik yöntem ve tekniklerin yerine yeni yöntemlerin denenmesi gerektiğini de söyler. Gerçekcioğlu anlamlı öğrenmeye olanak tanıyan. bilgiyi sistematize eden ve kavramlar arası ilişkiyi gösteren kavram haritalarının istenilen amacı gerçekleştirmede en elverişli ve pratik tekniklerden 33 . bağımlı. Gerçekcioğlu (2006) din kültürü ve ahlak bilgisi gibi soyut kavramların yoğunluk kazandığı derslerde kavramların tanımını yapmanın bile çok zor olduğunu ve bu kavramın birçok kavramla ilişki halinde olduğunu söylemiştir. Araştırma sonuçlarına göre. Kız ve erkek öğrenciler arasındaki bu farka rağmen kavram haritası yapma becerilerinde cinsiyete bağlı anlamlı bir fark bulunamamıştır. şbirlikçi ve katılımcı öğrenme stiline sahip öğrencilerin kavram haritası başarı puanlarının daha yüksek olduğu görülmüştür. Ölçeklerin değerlendirilmesi sonucunda. Ayrıca bilgiyi örgütleyebilen. "Canlılarla ortak yuvamız mavi gezegenimizi tanıyalım" ünitesinde yer alan "Çevremizde hangi ekosistemler var?" konusu işlenip öğrencilere "ekosistem" kavramıyla ilgili kavram haritaları yaptırılmıştır. Öğrencilerin öğrenme stillerini belirlemek amacıyla Grasha'nın öğrenme stilleri ölçeği ve fen bilgisine karşı tutumlarını ölçmek amacıyla da fen bilgisi tutum ölçeklerinden faydalanılmıştır.63 öğrenci oluşturmaktadır. işbirlikli. öğrencilerin. Ayrıca fen bilgisi dersine karşı olumlu tutum sergileyen öğrencilerin daha başarılı kavram haritası çizdikleri de gözlemlenmiştir. fen bilgisine karşı tutumları ve cinsiyetlerinin kavram haritası yapma becerilerine etkisini belirlemek amacıyla genel tarama modeli kullanılmıştır. rekabetçi ve katılımcı öğrenme stillerinden hangisine sahip olduğu belirlenmiştir. pasif. Uygulamanın sonunda. öğrencilerin öğrenme stillerine göre kavram haritası yapma başarıları arasında anlamlı bir fark bulunmasına rağmen cinsiyetlerinin kavram haritası yapma başarıları üzerinde anlamlı bir fark olmadığı gözlemlenmiştir. Ölçekler öğrencilere 2004-2005 öğretim yılı güz döneminde birer hafta ara ile uygulanmıştır. bağımsız. sorunları çözebilen. öğrenci cinsiyetleri ile fen bilgisi dersine karşı geliştirilen tutum arasında da anlamlı bir fark bulunmuş.

Bu sonucun yanı sıra öğrencilerin kendi eksikliklerini ve hatalarını görmede bu tekniğin önemli rol oynadığını da gözlemlemiştir. öğrencilerin bu tekniği olumlu ya da olumsuz nasıl değerlendirecekleri de araştırılmıştır. öğrenme alanları ve ünite açılımları da bulunmaktadır. Kurada (2006) Tarih derslerinin konularının işlenişi sırasında hem öğretmenlerin hem de öğrencilerin çeşitli problemler ve kavram kargaşası sorununu yaşadıklarını söylemiştir. her ünite için ayrı bir ünite kazanımları listesi. Araştırma. Öğrencilerin önceki öğretim yılına ait notları da ön test olarak kabul edilmiştir ve bu notlarda da sınıfların 34 Tarih öğretimindeki bu problemleri ortadan kaldıracağını da . Ayrıca öğretmenlerin kavram haritaları tekniğinden değerlendirme sürecinde de faydalanabileceğini söylemiştir. sınıflarla ilgili Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi öğretim programı. din kültürü ve ahlak bilgisi derslerinde kullanımının nasıl sonuçlar oluşturacağını. son test kontrol gruplu yarı deneysel bir modeldir. Ayrıca başka bir bölümde. ve 10. Tarih gibi. ortaöğretim 9. sınıf üniteleriyle ilgili kavram haritaları hazırlamıştır. öğrencilere soyut gelen derslerin seviyeye uygun biçimde somutlaştırılmasının ve klasik öğretimin yanında çağdaş yöntem ve tekniklerin de kullanılmasının düşünmüştür. O yüzden öğrencilerin bu tekniği kullanmadan önce gerekli ön bilgilere sahip olmaları gerektiğini vurgulamıştır. Araştırmada hazırlanan bu kavram haritalarının yanı sıra. hazırlık çalışmaları. Gerçekcioğlu çalışmasının bitiminde. kavram haritası tekniğiyle daha kolay gösterildiğini. Ayrıca öğrencilerin daha etkili bir şekilde Tarih öğrenmelerinin nasıl sağlanabileceği. soyut kavramların haritalaştırılmasının biraz daha zor olduğunu gözlemlemiştir. somut ve pratik yönü ağır basan kavramların. okuma parçaları ve değerlendirme soruları da yer almaktadır.biri olduğunu söyler. ünite konularında ve derslerin daha verimli geçmesinde elverişli olup olmadığını anlamak için nitel bir araştırma yapmış. Bu çalışmada lise 2 Tarih derslerinde tarihsel konuların öğretiminde kavram haritası kullanımının başarıyı ne kadar etkileyeceği araştırılmıştır. ortaöğretim din kültürü ve ahlak bilgisi dersi 9. ve 10. Gerçekcioğlu bu düşünceler doğrultusunda kavram haritaları tekniğinin. Bu nedenle din kültürü ve ahlak bilgisi gibi soyut kavramların yoğunluk kazandığı öğrenme alanlarında kavram haritası tekniğinden yararlanmanın doğru olacağını söyler. ama bilgi birikimi gerektiren.

görsel ayrıntıları fark edebildikleri gözlemlenmiştir. başarı. fene yönelik tutumlarını ve öğretilen bilgilerin akılda kalıcılığını etkileyip etkilemeyeceğini araştırmaktır.seviyelerinin birbirlerine yakın olduğu gözlemlenmiştir. Deney sonunda. Bağımsız değişkenleri. Güçlüer (2006) eğitim ve öğretimin başarıya ulaşması için anlamlı öğrenmenin gerçekleşmesi gerektiğini. tutum ve hatırda tutmadır. Araştırmanın bağımlı değişkenleri. 10/C ise deney grubu olarak seçilmiştir. Verilerin değerlendirilmesi sonucunda kavram haritasının Tarih dersi başarısına ve kavram öğrenmeye etkisi irdelenmiştir. Çalışmada konuya uygun olarak. stanbul ilinin Üsküdar ilçesindeki Halide Edip Adıvar Lisesi'nin 10/C ve 10/F sınıfları oluşturmaktadır. 35 . Tezini yazmasındaki amacı da.2004 yılları arasında ÖSS'de çıkan sorulardan oluşmaktadır. Güçlüer'e göre de anlamlı öğrenmeyi sağlayan en etkili öğretim araçlarından biri kavram haritalarıdır. Fen Bilgisi derslerinde kavram haritası kullanımının. sınıf Tarih dersi "Osmanlı Devleti'nin Dağılma Dönemi" ünitesi deney grubuna kavram haritalarıyla. Son test soruları. önceki öğrenmelerle sonraki öğrenmeleri ilişkilendirebildikleri. Uygulama sonunda. Araştırmanın örneklemini. Bu iki homojen sınıftan 10/F kontrol. ön ve son tutum ölçekleri ve son test. Kontrol değişkenleri ise konu anlatım süresi ve anlatılan konudur. nicel araştırma tekniklerinden. Lise 2. nitel araştırma tekniklerinden de mülakat kayıtları kullanılmıştır. kontrol grubuna da geleneksel yöntemlerle işlenmiştir. son test puanlarına bakıldığında iki grup arasında deney grubu lehine anlamlı bir fark olduğu gözlemlenmiştir. öğrencilerin başarılarını. Araştırmanın örneklemini. sınıflarında öğrenim gören öğrenciler oluşturmaktadır. üniversite uzman öğretim üyeleri ve lisedeki branş öğretmenlerinin hazırladıkları. zmir ili Buca Müşerref Mahmut Tınas lköğretim Okulu'nun 6. kavram haritalarıyla verilen bilişsel destektir. zihinde anlamlı bir şekilde yapılandırılmadan öğrenilen bilgilerin kısa bir süre sonra unutulduğunu söyler. Deney sonunda çoktan seçmeli bir değerlendirme ile ölçme yapılmıştır. 1980. Kavram haritaları yöntemiyle öğrenciler derslerin daha kolay anlaşıldığını da söylemişlerdir. Ayrıca bu tekniğin öğrencilerin derse olan tutumlarını ve dersteki başarılarını olumlu yönde etkilediği de söylenmiştir. Çalışma 2005-2006 eğitim-öğretim yılının güz döneminde 4 haftalık bir süreyi kapsayacak şekilde yürütülmüştür. kavram haritaları sayesinde öğrencilerin değişik fikirler üretebildikleri.

derslerin daha eğlenceli geçtiğini. Araştırmada ön test. 48 de kontrol grubu öğrencileri olmak üzere toplam 96 öğrenci ile yürütülmüştür. son test. Ayrıca öğrencilerin konu ile ilgili görüşlerini ve kavram yanılgılarını ortaya çıkarmak amacıyla açık uçlu sorular hazırlanmış. Ayrıca hem deney hem de kontrol grubu öğrencilerinin Fen Bilgisi dersine karşın tutumları arasında bir fark olmadığı da gözlemlenmiştir. Uygulama öncesi. Fen derslerinde kavram haritasının kullanılmasıyla öğrencilerin derse daha aktif katıldıklarını. öğrencilerle yarı yapılandırılmış görüşmeler de yapılmıştır. grup öğrencilerinin son testlerden aldıkları puanların ortalaması ön testlerden aldıkları puanların ortalamasından yüksektir. sınıf ortamı çalışmaya uygun olarak düzenlenmiş ve 4 er kişilik kümelere bölünmüş. Deney ve kontrol gruplarının son test puanlarına bakıldığında. kademe sınıf öğretmenleriyle görüşülmüştür. 36 . Ayrıca öğrencilerin konulardaki başarılarıyla cinsiyetlerinin arasında anlamlı bir farkın bulunmadığı da tespit edilmiştir. ve 5. kontrol grubu öğrencilerine ise geleneksel öğretim metotlarıyla verilmiştir. iki grup arasında anlamlı bir farklılığın olmadığı gözlemlenmiştir. geleneksel öğretim metotlarıyla öğrenim gören öğrencilerden yüksek olduğu da görülmüştür.Araştırma 48 deney. sınıf seviyesindeki başarı düzeyleri incelenmiş. Aynı sonuca kontrol grubunda da ulaşılmıştır. Uygulama sonunda. 1. Homojenliği sağlamak için öğrencilerin 4. kavram haritasıyla öğrenim gören öğrencilerin Fen Bilgisi'ne yönelik tutumlarının. Güçlüer araştırmasının sonunda. kümelerde ki öğrencilerin her konunun sonunda kavram haritası çizmeleri istenmiştir. Uygulama sırasında. Çalışmada " skelet ve Sindirim Sistemi" konuları deney grubu öğrencilerine kavram haritaları ile. öğrencilerin ön test sonuçlarına bakıldığında. Ama her iki grubun son test puanlarına bakıldığında deney grubu lehine anlamlı bir farkın olduğu gözlemlenmiştir. başarı testleri ve fen tutum ölçekleri yardımıyla toplanmıştır. öğrenilen bilgilerin akılda kalıcılığının arttığını tespit etmiştir. Araştırmanın verileri. kontrol gruplu yarı deneysel model kullanılmıştır. Deney ve kontrol gruplarının kazanç puanlarının karşılaştırılmasında ise yine deney grubu lehine anlamlı bir fark gözlemlenmiştir.

Kabaca (2002) tarafından yapılan çalışmada “Mutlak Değer ve Eşitsizlikler. 64 deney. sınıf öğrencilerinden oluşan bu gruplar 2 aylık eğitim sürecinin ardından bir sınavla karşılaştırılmıştır. Deney grubunun da kendi içinde değerlendirilmesi sonuçlarına göre kız ve erkek öğrenciler kavram haritalarından aynı oranda faydalanırken. öğrencilerin bu teknikten memnun kaldıkları sonucuna da ulaşılmıştır. 37 . Sonuçta kavram haritalarıyla eğitim gören grubun daha başarılı olduğu gözlemlenmiştir. sosyo-ekonomik durum… vb faktörlerin. 73 kontrol grubu olmak üzere toplam 137 öğrenciden oluşan gruplara ön test. Özellikle deney grubundaki başarı seviyesi düşük olan öğrencilerin kavram haritalarından daha fazla etkilendiği görülmüştür. Uygulamanın başlangıcında. deney grubuna kavram haritalarıyla ilgili seminer verilmiştir. Üslü Çokluklar ve Köklü Çokluklar” konularının öğrencilere anlatımında Kavram Haritası tekniğinin etkili olup olmadığı ve öğrencilerin kavram haritası hakkındaki görüşlerinin olumlu olup olmadığı araştırılmıştır. Araştırma 74 deney grubu ve 75 kontrol grubu olmak üzere toplam 149 öğrenciden oluşan iki homojen grupla yapılmıştır. Uygulama sonunda. Kadir Has Anadolu Lisesi 1. Araştırma süresince öğrencilere konuyla ilgili özetler verilirken ve sorular çözülürken yine kavram haritalarından yararlanılmıştır. son test ve kalıcılık testleri uygulanmıştır. Dumanlı (2001) tarafından yapılan araştırmada madde ve enerji ünitesinde kullanılan kavram haritalarının öğrenme ürünlerine. deney grubu öğrencilerinin başarıları üzerinde bir etkisi olup olmadığını anlamak için de “Tek yönlü varyans analizi” kullanılmıştır. Ayrıca kavram haritası metodunun Türk Eğitim Sisteminde genellikle kullanılan klasik düz anlatım metodundan daha etkili olup olmadığı da araştırılmıştır. Buna karşılık kontrol grubu öğrencilerine hiçbir müdahalede bulunulmamış ve geleneksel öğretim metotlarıyla ders verilmiştir. deney grubunun kavram haritaları tekniğiyle ilgili görüşlerini öğrenmek için öğrencilere bilgi formları verilmiş. gelir seviyesi düşük öğrenciler gelir seviyesi yüksek öğrencilerden daha fazla faydalanmıştır. Cinsiyet. öğrenci erişisine ve kalıcılığına etkisi incelenmiştir.

konuları anlamlı şekilde öğrenip. model… vb araçlardan yararlanılmış. Uygulama sırasında. Ankara Çubuk Cumhuriyet lköğretim Okulu 5. Uygulama öncesi. madde ve enerji ünitesinin analizi yapılıp öğrencilerin problem çözme becerilerini geliştirici ek hedef davranışlar oluşturulmuştur. öğrencilerin daha önceki bilgileriyle yeni öğrenecekleri bilgiler arasında bağlantı kurabilmeleri sağlanmıştır. 38 . sınıf öğrencilerinden oluşan deney grubuna kavram haritalarıyla ilgili ön bilgiler verilmiş. Uygulama sonunda. Ankara Mamak lköğretim Okulu 5. öğrendikleri kavramlar arasında ilişkiler kuran deney grubu öğrencilerinin işlenen bilgiler. sınıf öğrencilerinden oluşan kontrol grubu ise geleneksel ders planları ve öğretim yöntemleriyle ders işlerken deney grubu öğrencileri Ausubel’in anlamlı öğrenme kuramına göre ders işlemiş ve her konunun sonunda kavram haritaları oluşturmuşlardır. grupları denkleştirmek için Piaget’in somut işlemler dönemi testi uygulanmış. işlenen bilgiler ve bunlara ait toplam bilgiler erişi düzeylerinden anlamlı derecede yüksek çıkmıştır. Ayrıca öğrencilerin soyut kavramları öğrenebilmeleri için şekil. fakat bu iki okulun öğrencileri sosyo-ekonomik açıdan birbirlerine denktirler. konuları geleneksel yöntemlerle işleyen kontrol grubu öğrencilerinin kodlanan bilgiler. kodlanan bilgiler ve bunlara ait toplam bilgiler erişi düzeyleri.Grupların birbirinden etkilenmemesi için ayrı okullar tercih edilmiştir. Araştırma süresince deney grubu öğrencilerine günlük hayatlarından olumlu ve olumsuz örnekler verilerek onların kavramlarla ilgili genelleme ve ayırt etme yapabilmelerine yardım edilmiştir. kavram haritası yaparak.

4. tezin bu hale gelmesini sağlamıştır. Verilerin Analizi Araştırma için toplanan veriler betimsel analizle çözümlenmiştir. çeşitli eğitim dergileri. üniversitelerdeki eğitim fakültelerinin çıkardıkları dergilerdeki makaleler ve Kavram Haritalarıyla ilgili tezler çalışma sırasında kullanılan veri kaynaklarıdır.2. nitel araştırma yöntemlerinden biri olan "doköman incelemesi" yöntemi kullanılmıştır. Ali Yıldırım ile Prof. En son olarak yazılı dokümanların incelenmesi ve belgelerin analizi. yazılı kaynakların incelenmesi ve incelenen kaynaklardan elde edilen verilerle bir sonuca ulaşılmasından oluşan nitel bir araştırmadır. 3. düzenlenip yorumlanarak birtakım sonuçlara ulaşılmıştır. Dr.3. 3.1. YÖNTEM 3. Çalışmada ilkönce tez konusuyla ilgili yazılı kaynaklar ve internetteki tarama motorları taranılmış. Araştırmanın Modeli Araştırma. Dr.3. Üniversitelerde okutulan ders kitapları. Türkçe eğitimi alanında yazılan ders kitapları. Hasan Şimşek'in "Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri" adlı kitabının kullanılması araştırma konusuyla ilgili bilgilerin toplanmasında yardımcı olmuştur. 39 . Veri Toplama Yöntemi Araştırmada. 3. MEB'in yeni programlarıyla ilgili yönergeler. Araştırmanın Örneklemi Bu araştırmada. Ayrıca Selçuk Üniversitesi Eğitim Fakültesi kütüphanesinin ve Prof. amaçlı örnekleme yöntemlerinden "doğrulayıcı ve yanlışlayıcı durum örneklemesi" kullanılmıştır. Tebliğler Dergisi. Elde edilen bulgular. daha sonra gerekli dokümanlar toplanılmıştır.

4.1. BULGULAR 4.1: Biyografi Türünün Kavram Haritası 40 . belgelere dayanarak tarafsız bir görüşle yazıldığı ve kanıt niteliği taşıyan yazılardır. Kavram Haritalarının Farklı Edebi Türlerde Kullanılması ve Örnekleri B YOGRAF Ünlü kişilerin yaşam öykülerinin. Şekil 4.

fıkralarından birisinde şu vasiyette bulunur: Çocuklar… Söz ölüm getirmez. Yüzyıl Anadolu Türkçesinin oluşumuna en büyük katkıda bulunanlar. Seyit Mehmet Hayrani hocalardan ders aldı. Aman hocam.NASRETT N HOCA (1208-1284) Türk halk mizahının en büyük ustası sayılan Nasrettin Hoca.”diyen Nasrettin Hoca. Akşehir’i çok seven Hoca burada evlendi. Şöhreti bütün dünyaya yayılmış. Şu yalancı dünyada somurtanlara acırım. fıkraları bütün dünya dillerine çevrilmiştir. Seyit Kemal KARAAL OĞLU Türk Edebiyatı Tarihi 1 (Gül&Köktürk. yani kendisi olmuştur. Fakat insan hali bu… Şayet bir emrihak vaki olursa beni baş aşağı gömünüz!. Türk halkının zenginleştirdiği fıkraları ile ulusal Türk zekasının. Türk esprisinin en kudretli üstadıdır. Kilitli ve duvarsız meşhur türbesi buradadır. Siz dediğimi yapın. insanlarla olayları yansıtırken güldürdüğü kadar düşündüren fıkraları. halkımızın ince mizah dehasının sembolüdür.. yüzyıllar boyunca. Kuvvetli hayat görüşü. o dolaylarda ün kazanan Seyit Hacı brahim’le. lköğrenimini köyünde yapan. “Mezarımı ziyaret edenler. halkımızın beğendiği her fıkra. O. 2006: 226) 41 . bizi gönüllerinden geçirip gülsünler. Yunus Emre ve Nasrettin Hoca’dır. Sivrihisar’ın Hortu köyünde doğdu. müderrislik yaptı. her sınıftan halkı etkileyici bir güçtedir. Yüzyıllar boyunca.. Sivrihisar’la Akşehir’de imamlık. halk mizahımızın. XIII. Babası köyün imamı Abdullah’tır. Öğrenimini Konya Medresesinde tamamladı. burada öldü. Türk edebiyatında.. her nükte onun gerçek fıkralarına eklenerek Nasrettin Hoca Türk halkının ortak varlığı. o nasıl iş?. nenize gerek… Dünya alt üst olunca dosdoğru kalkarım! Nasrettin Hoca. Arapçayı. din bilgilerini önce babasından öğrenen Nasrettin.

2: "Nasrettin Hoca" Adlı Biyografinin Kavram Haritası 42 .Şekil 4.

konuşma diliyle yazılmış gazete ve dergi yazılarıdır.FIKRA Herhangi bir konuyu belli bir görüş veya düşünceye göre ele alıp.3: Fıkra Türünün Kavram Haritası 43 . yorumlayan ve kamuoyu oluşturmaya çalışan sade. Şekil 4.

ancak sen olmakla başarıya ulaşabilirsin. James HUGHES (Ceymis Hacıs) Bütün Dünya Yıllığı’ndan (Yayımlanan: Osman NEB OĞLU) (Sadeleştirilmiştir. Franlin Roosvelt (Franklin Ruzvelt) ise kötürümdü. Oysa “sahne arkasındakiler”. çünkü ancak kendini bulmakla gerçek mutluluğa ulaşabilirsin. Bu durumu inkara kalkışmak. 2006: 38) 44 . başkalarının doğal ayrıcalıklarına imrenerek zaman yitirmedi. birtakım sınırlamalarla doğmuş olmamızdır. Seyirci durumunda olanlar. Bunun yerine. liderlikle baş gösteren fedakarlık ve üzüntünün tanığıdırlar. Lincoln ile Roosvelt büyük liderlerdi. MUTLU OL Ağa Han zengin ya da beğendiğin sinema artisti kadar güzel olmayı arzu ederek zaman yitirme. memnun kalacaksın. Kişi. kendi yeteneklerimizi kabul eder ve geliştirirsek mutluluğa ulaşmamız kolaydır.KEND N TANI. Ödeyeceğin ücret ne olursa olsun. Sen. Böyle yapmakla kalabalık kitlelerin sevgi ve saygısını kazandılar. kendin ol.) (Gül&Köktürk. bu dünyada elde ettiği her şeyin karşılığında bir ücret ödemekle yükümlüdür. Bu sınırlamalar ve yetenekler yaşamımızın yönünü belirler. her girişimden yenik çıkmamız sonucunu verir. o makamın ancak mükafatına tanık olurlar. çinde liderlik yeteneği varsa bu yeteneği geliştir. Bu dünyada başarı kazanmış bir kişi olarak yaşamak istersen hayatın gerçeklerini öğrenmen gerekir. her biri yalnız kendi kişiliğine güvenerek başarılı olmaya çalıştı. Ama bunun için üzülme. Abraham Lincoln (Abraham Linkoln) çok çirkin. Fakat hiçbiri. Oysa kişiliğimize başkalarının yaşamına göre şekil vermeye çalışacak yerde. Sen lider olmayabilirsin. Bunların arasında en acılardan biri. Fakat kişiliğin seni başka bir yöne sürüklüyorsa oraya git. Sen de kendi çalışma alanında onlar gibi hareket edebilirsin. Liderliğin ücreti ise hayli ağırdır. Fakat hepimizin bazı yeteneklerle zenginleşmiş oluğumuzu bilmemiz dengeyi sağlar.

Şekil 4.4: "Kendini Tanı. Mutlu Ol" Adlı Fıkranın Kavram Haritası 45 .

5: Deneme Türünün Kavram Haritası 46 . kişisel görüş ve düşüncelerin içten bir dille anlatıldığı yazılardır.DENEME Her konu üzerine ve sıkı kayıtlara bağlı kalmadan serbestçe yazılabilen. kesin yargılara varılmadan zıt düşüncelerin karşılaştırıldığı. Şekil 4.

Oysaki bunu kendiliğimizden istememiz. Bana çatıldığı zaman öfkem değil. dikkatim uyanır. kendi düşüncemizi savunmaya bakarız. doğru yanlış. dostlar arasında açık. Bana çatandan bir şeyler öğrenmeye can atarım. uzaktan kokusunu alır almaz silahlarımı atar. çoğu kez karşımdakini kırmamak için yazdıklarıma istenen biçimi verdiğim olmuştur. Ben. Fazla yukarıdan ve insafsızca olmadıkça. Doğruyu bulmak için her iki tarafın kaygısı olmalı. gelin. saçmalıyorsun!” desinler bana. sadece dürtükler. sözleri de o olmalı. 2006: 126) 47 . yumruklarımızı sıkıyoruz. Tartışmalarda bahis tutuşmak hiç de faydasız değildir. Doğrudan ayrıldık mı elle tutulur bir şeyler kaybetmeliyiz. nsan öfkelendi mi düşünmez olur. dostluğa rahat nefes aldırmaz. Düzeltilmek herkesin ağrıca gittiği için kimse kimseyi düzeltmeyi göze alamıyor. Eleştirilmekten kaçarız. kendimi düzeltmeme yardım etsin. Nazlı. Michel de MONTAIGNE (Mişel dö Monteyn) Denemeler (Çeviren: Sabahattin EYUBOĞLU) (Gül&Köktürk. “Sen bir budalasın. yiğitçe konuşulmasını isterim. Bizi düzeltmek isteyene kollarımızı açacak yerde. Doğruyu hangi elde görsem sevinçle karşılar. Zararıma da olsa eleştirmeciye uysal davranmalıyım ki beni her zaman serbestçe uyarsın. Ama ben dostlarımın bana sert davranmasını istiyorum. aklından önce sinirleri işler. dostların düşünceleri neyse. bizi eleştirin dememiz gerekir. kafamı çalıştırır. teslim olurum. yazılarıma çatılmasını hoş görmüş. birini kırma korkusu. Düşüncesini saklayarak konuşuyor çokları. yapmacık bir hava. Dostluk kavgacı olmadı mı sağlam ve cömert değildir. Biri çıkıp bizim düşüncemizin tersini söyledi mi onun doğruyu söyleyip söylemediğine değil.DOĞRULUK KAYGISI Düşünce çatışmaları beni ne kırar ne yıldırır.

6: "Doğruluk Kaygısı" Adlı Denemenin Kavram Haritası 48 .Şekil 4.

MAKALE Araştırma ve incelemelerle ortaya çıkan. delillerin ileri sürülüp yeni görüşlerin ispatlanmaya çalışıldığı ve herhangi bir konuya açıklık getiren bilimsel yazılara “makale” denir.7: Makale Türünün Kavram Haritası 49 . Şekil 4.

Onun içindir ki ne çeşit olursa olsun. Geçmiş günlerin özlemini çekenler veya geleceğin kaygısı ile tasalananlar. üzüntüsünü geçirir. somurtan. Sözün kısası.” Bir ngiliz hekimi diyor ki: “Dinlenmek için zamanın bir kısmını güler yüzlü ve kahkahası bol insanlarla geçirmelidir. Hayat bir aynadır. sabahtan akşama kadar iş odasında durup dinlenmeden sekiz on saat çalışır ve sonra nasıl dinlenir.” Bu pek doğrudur. Bulunduğumuz yerlerde. Tanıdıklarımızdan bir profesör vardır. Elem veren. Halinden hoşnut olmayı bilmeli. Kara haberler veren. Tuhaf konuşan. şte bu sırrı bulanlar. işini bitirdikten sonra yorgunluğunu duyar.) (Gül&Köktürk. hiçbir zaman bahtiyar olamazlar. Her şeyi iyi görmeye alışanlar. gözyaşı döktüren filmleri seyretmeyiniz.ŞEN OLUNUZ Hayat ideal şartlar altında düşünenler değil. nsana hayatta fazilet gerekir. Onları bulmak bir hünerdir. güler yüzle bakarsanız o da güler. Şen bir dostun konuşması insanın yorgunluğunu giderir. sinirlerini yatıştırır. Bu zat. Bakınız Goethe (Göte) şöyle diyor: “ nsan her gün ya güzel bir ses işitmeli ya gönül açıcı bir kitap okumalı yahut güzel bir şey seyretmelidir. hikayeler anlatan kimselerin bulundukları toplantılara koşunuz. Selim Sırrı TARCAN Türk Edebiyatı Tarihi 4 (Hazırlayan: Seyit Kemal KARAAL OĞLU) (Kısaltılmıştır. hem de başkalarını güldürmeli. Sinemalarda güldürü filmleri seyretmek fırsatını kaçırmayınız. yarım saat keman çalınca bütün yorgunluğum gider ve taze hayat bulurum. onu başka yerde aramak boştur. hem gülmeli. kaşlarınızı çatarsanız o da suratını asar. bilir misiniz? Keman çalarak! Kendisi diyor ki: “Fikrim ne kadar yorulursa yorulsun. Bulundukları durumdan en çok fayda elde etmeye çalışırlar. Bahtiyarlık insanların kendi varlığındadır. bahtiyarlığa kavuşmak için ne işlerinin düzelmesini ne büyük memurluklara geçmeyi ne de zenginleşmeyi beklerler. bu bahtiyarlık kaynaklarının da pekiyi yerini bulurlar. şaka yapan. 2006: 25) 50 .” Kitap odanızda her vakit bir mizah gazetesi bulundurunuz ve içiniz sıkıldığı zaman çabucak onu açıp gönül eğlendirecek parçalar okuyunuz. Yalnız o bahtiyarlığı uzaklarda değil. nsan çalışırken değil. işini bitirdikten sonra sayfayı kapamalı ve artık gönül açacak çareler aramalıdır. fakat neşe de onun kadar lüzumludur. bahtiyar olmak herkesin hakkıdır. her şeyi karanlık gören kimselerden uzak durunuz. bulundukları halden hoşnut olmasını bilenler bahtiyar olabilirler. işlenmemiş nice bahtiyarlık madenleri vardır. kendi hayatımızda arayıp bulmalıyız.

Şekil 4.8: "Şen Olunuz" Adlı Makalenin Kavram Haritası 51 .

ELEŞT R (TENK T) Herhangi bir sanat eserinin beğenilen ve beğenilmeyen yönlerini veya bir kişinin olumlu-olumsuz yönlerini ortaya koymak amacıyla yazılan yazılardır. Şekil 4.9: Eleştiri( Tenkit) Türünün Kavram Haritası 52 .

Özellikle çocukları ve hayvanları anlattığı öykülerinde daha baskındır bu.) (Gül&Köktürk. Orhan Kemal’de insanın içini ezen bir sızı vardır. sokak kabadayıları. Sanat yapma hevesine hiç kapılmaz. Kurgucu bir öykücü olmadığı için konu bulmakta hiçbir güçlük çekmemiştir. Adnan B NYAZAR Türk Dilinde 25 Ünlü Eser (Kısaltılmıştır. Dilimize de Türkçe’nin nice duyguları. Böyle bir tutum. onların çileli karıları. insanoğlunun ekmek uğruna verdiği yaşam savaşımıyla doludur. her biri ayrı ilginçlikteki öykülerin başkişileridir.ORHAN KEMAL’ N ÖYKÜLER Orhan Kemal. Yazarlığını yaşamının bir yansıması olarak geliştirmiş. o biçimde öykülerde canlandırılır. hareketli olaylarla yüklü yaşamı öykülerinin konusunu oluşturmuştur. Neyi yaşamışsa onu yazmıştır. edebiyatımıza yeni bir dünya kazandırmıştır. bilmediği alanlara el atmamıştır. Ama onun öykülerini okuyanlar. şte Orhan Kemal’in başarısını sağlayan. nice insanlık durumlarını anlatabileceğini gösterdiği içlin büyük hizmet etmiştir. Onun öykülerinde hiçbir abartı yoktur. gerçekçi öykücülüğümüzün baş ustalarındandır. Kendi yaşadıkları ve çevresindeki kişilerin serüvenleri onun konu alanını belirlemiştir. insanoğlu ne ise. yani yaşananı olduğu gibi yazmak. Orhan Kemal’in öykülerinin büyük bir bölüğü. insanca ilişkilerin egemen olduğu bir dünyadır. 2006: 139) 53 . Anlatımının sürükleyiciliğinin temel nedeni budur. anlattıklarından sanatsal bir tat alırlar. sokak kadınları. hem yaşananı olduğu gibi anlatmak hem de bu anlatıyı öyküleştirmektir. Bu dünya kimsenin kimseyi sömürmediği. Çileli. Getirdiği bu insanca duyarlıkla Orhan Kemal. Hangi öyküsü alınırsa alınsın. onurundan hiçbir şey yitirmeyen yoksullar. belgeli kenar mahalle gençleri. sanatı kurulaştırır. Orhan Kemal’in başarılı yönlerinden biri de kişileri konuşturmadaki ustalığıdır. Küçük memurlar. Yaşamı boyunca bunun savaşımını vermiştir.

Şekil 4.10: "Orhan Kemal'in Öyküleri" Adlı Eleştirinin Kavram Haritası 54 .

SOHBET (SÖYLEŞ ) Herhangi bir konu hakkındaki kişisel görüşleri konuşma havası içinde ve içten bir dille anlatan yazılara “sohbet” denir.11: Sohbet(Söyleşi) Türünün Kavram Haritası 55 . Şekil 4.

Onlar her ne kadar insan benzeri iseler de sahici insanları güzel yapan. Allah bir adama her şeyin tatlısını. kalbinize işlemiştir. Ortada hiçbir sebep olmasa bile dayatmanın yollarını ararsınız. içlerinde pek de güzelleri vardır. dilin acısını verdi mi ne yapsa kar etmez. insan için başlı başına bir kuvvettir. cana yakın kılar. Gerçekten dilin. Güler bir yüz. Gönülleri fetheden tatlı dil. Bıçağın açtığı yara zamanla kapanır. Doğru sözdür.”Haydi şekerim. Hakiki tatlı dil iyi insanda olur. güler yüzle seslenebilsin. nsanı belki kısa bir zaman için aldatır ama çabucak da foyası meydana çıkar. cana yakın olmasına imkân yoktur.”Kalk şunu yap!” dedikleri zaman. iyi olması lazımdır.”derler. kalp kırar. şunu yapıver!”demek başka. “Mademki tatlı dil her kapıyı açan sihirli bir anahtardır.) (Gül&Köktürk. şunu yap!” demek başkadır. tatlı olmak şartıyla açamayacağı kapı. güler yüzle yaptırıverirler.” Dediklerini düşünün.”Dil yarası yaraların en derinidir. Öylesinin sevimli. Tatlı dil. tilkinin kargaya döktüğü tatlı dil gibidir. Tatlı dil. ne olur.”Şeytan görsün yüzünü!”deyip bucak bucak kaçtığımız insanlar hep o insanlardır. En yapamayacağınız işleri size tatlı dille.”Kalk. Üstelik acı dilin zararı yalnız karşısındakine değildir. 2006: 8) 56 . bütün gücünü gönülden alır.”diyen bilmem bulunur mu? Çünkü bu. çözemeyeceği düğüm yoktur. “Ne diye yapacak mışım? Mecbur muyum? Başkası yapsın! Hep bize mi yükleniyorlar? Yapmayacağım işte!” dersiniz. nsanın dilinin tatlı olması için gönlünün tatlı. dilimizi tatlılaştıralım. bu tatlı emri yerine getirmeniz için sanki sizi zorlar. sevgiyle dolu insanın dili de kendiliğinden tatlılaşır. Şevket RADO Eşref Saat (Kısaltılmıştır. kendi sahibini de dünya güzeli olsa çirkinleştirir. en küçüğünden en büyüğüne kadar tatlı dille. çinizden bir kuvvet. derler. Ama tatlı dil öyle mi ya? Yılanı deliğinden çıkarır. Çünkü o dil ağzın içinde her dönüşünde can yakar. Nice güzel insanlar vardır ki dilleri yüzünden sevilmezler. Ama her dil değil. hatta soğuk görünen yüzleri bile ısıtır. sıcak yapan dildir. Çünkü tatlı dil suratınıza çarpmamış. şunu yapıver. Bu geçici dünyada gönül yıkmanın. Yüreği merhametle. ha deyince olacak işlerden değildir. Kötü bir adamın dökeceği tatlı dil. kalp kırmanın anlamsız olduğunu sezecek kadar olgun bir hayat anlayışına varmalı ki insan. Dilin de tatlısı olmalı.TATLI D L Mağaza vitrinlerindeki mankenleri bilirsiniz. sevimli görünmeyen. tatlı dil sizi yatıştırır. Hepsi güler yüzlüdür. tatlı bir diller tamamlandığı zaman bütün kapılar açılır. Bir de “Haydi şekerim. Ne kadar öfkeli olursanız olun. dil yarası ruhun en gizli taraflarına doğru boyuna işler. bir türlü kapanmak nedir bilmez. öyle ise ne duruyoruz. Ama dilleri olmadığı için soğukturlar.

12: "Tatlı Dil" Adlı Söyleşinin Kavram Haritası 57 .Şekil 4.

* Okumayı kolaylaştırır. Bu kullanımın hem öğretmen hem de öğrenci açısından yararlı olacağı düşünülmektedir.5. Türkçe derslerinde kullanılmasının verimi arttıracağı düşünülmektedir. * Herhangi bir metne göre daha az kelime içerir. okudukları metinlerdeki kelime. Çünkü bulgularda da gördüğümüz gibi Kavram Haritaları. parçayı ne kadar anladıklarını da gösterir. * Öğrencilerin metinleri akıllarında daha uzun süre tutabilmelerini sağlar. kavramlar arasında bağlantı kurarak metnin ana düşüncesini ortaya çıkarmalarını sağlar. * Öğrencilerin. * Metni oluşturan ve öğrencilerin anlamakta güçlük çektiği uzun cümleleri daha derli toplu bir hale getirir. Özellikle zor anlaşılan metinlerin (okuma parçalarının) öğretilmesinde bu yöntemin kullanılması önerilir. Ayrıca öğrencilerin. * Edebi metinlerdeki soyut ifadeleri anlaşılır hale getirir. SONUÇ VE ÖNER LER Kavram Haritası Yönteminin farklı edebi türlerde ve metinlerde kullanılabildiğini bulgular kısmında gördük. Günümüzde çok sık kullanılmayan Kavram Haritası Yönteminin. * Metnin yapı taşlarını oluşturan kelimelerin ve bunlara yüklenen anlamların daha iyi anlaşılmasını sağlar. 58 . terim ve kavramlarla bir kavram haritası oluşturmaları. * Öğrencinin zihninde oluşabilecek kargaşaları önler.

Çatalkaya. Sınıf Türkçe Ders Kitabı. Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü. stanbul. Mehmet (2002). Dumanlı. Ankara. H. Ve 10. Ömer (2003). Sınıf Programının Kavram Haritası Tekniği ile şlenişi. Altın. Bilgisayar Destekli Deney Yöntemiyle Kavram Haritası Yönteminin Bazı Bilişsel Süreçler ve Hatırlama Düzeyi Açısından ncelenmesi. Kavram Haritasının Türkçe Öğretiminde Kullanımı. 59 . Yüzüncü Yıl Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü. 17. Konya. Kamil (2002). Ramazan (2005). Yüksek Lisans Tezi. Özlem (2006). Gürlek.KAYNAKLAR Acat. Güçlüer. Metin & Köktürk. Muhsin (2006). Yüzyıldan Günümüze Türk Eğitiminde Başlıca Düzenleme ve Geliştirme Çabaları ( Genel Özellikler ve Doğrultular). Kavram Ağları ve Kavram Haritalarının Uygulanması. Cumhuriyet Dönemi Eğitim Stratejileri. Yeni Programa Uygun Türkçe Öğretim Yöntemleri. Yüksek Lisans Tezi. Yenilenen Orta Öğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi 9. Milli Eğitim Dergisi. Akyüz. Gerçekcioğlu. Akyol. Elif (2001). Van. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Yahya (1999). Van. Bolu. Çetin. Her Yönüyle Dil: Ana Çizgileriyle Dilbilim. Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Efe (2006). Yüzüncü Yıl Üniversitesi Fen Bilimler Enstitüsü. Orta Öğretim Biyoloji (botanik) Öğretiminde Anlam Çözümleme Tabloları. lköğretim Fen Bilgisi Eğitiminde Kavram Haritaları ile Verilen Bilişsel Desteğin Başarıya Hatırda Tutmaya ve Fen Bilgisi Dersine lişkin Tutuma Etkisi. Bahattin (2003). Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi. 34. Doğan (1995). Barut. Abant zzet Baysal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Kavram Haritalarının Erişi ve Kalıcılığa Etkisi. Hayati (2006). Yüksek Lisans Tezi. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları. Perver (2006). Ankara: Yıldırım Yayınları. (144). Yüksek Lisans Tezi. Ankara: Kök Yayıncılık. 168-193. Gül.(160). Bazı Bireysel Farklılıkların Kavram Haritası Yapma Başarısına Etkisi. lköğretim 7. Kadir & Gülseren. Aksan. Yüksek Lisans Tezi. Doktora Tezi. Milli Eğitim Dergisi. Yüksek Lisans Tezi. Dokuz Eylül Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü. Sınıf Fen Bilgisi Konularının Kavram Haritaları ile Öğretilmesi. lköğretim 7. zmir.

Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü. lköğretim Türkçe Dersi Öğretim Programı ve Kılavuzu (6. Yaman. stanbul. Milli Eğitim Dergisi. Murat (2006). Fahri (2003). Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. 8. Turgut. Sınıflar) Öğretim Programı ve Kılavuzu. Van’daki Liselerde Olasılık Öğretiminde Görülen Kavram Yanılgıları. Yüksek Lisans Tezi. Saban. brahim (2002). Ankara: Nobel Yayın Dağıtım. Yüksek Lisans Tezi. Geleceğimizin Teminatı Dilimizdir. Bekir (2001). Yüksek Lisans Tezi. Taş. Lise II Tarih Dersinin Öğretiminde Kavram Haritası Kullanımının Öğrenmeye Etkisi. Türkçe Özel Öğretim Yöntemleri I. (149). N. Sınıflar). Özbay. Özbay. Milli Eğitim Dergisi. Seçil (2006). Ankara: Devlet Kitapları Müdürlüğü. (145). lköğretim kinci Kademe Dil Bilgisi Derslerinde Kavram Haritası Tekniğinin Öğrenci Başarısına ve Hatırlamaya Etkisi. Van. MEB (2005-a). Orta Öğretim Matematik Eğitiminde Kavram Haritalanması Tekniğinin Kullanımı. Öğrenme Öğretme Süreci: Yeni Teori ve Yaklaşımlar. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Ankara: Öncü Kitap. Türk Milli Eğitiminin Yenileşmesi ve Öncelikleri. MEB (2005-b). Ankara: Devlet Kitapları Müdürlüğü Basımevi. Kenan (2006). stanbul. Tümen.Kabaca. Murat (2006). Kavram Haritaları Yönteminin Yabancı Dil Öğretiminde Öğrenci Başarısına Etkisi. Doktora Tezi. Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü. Kurada. Karapür. 7. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü. stanbul. Milli Eğitim Dergisi. Ankara: Öncü Kitap. Marmara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü. Bekir (2000). Türkçe Özel Öğretim Yöntemleri II. Eğitimin Önemi Artarak Sürecektir. Tolga (2002). Havva (2006). (159). Ahmet (2000). 60 . Elazığ. Turgut. lköğretim Türkçe Dersi (1-5.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful