T. C.

SELÇUK ÜN VERS TES SOSYAL B L MLER ENST TÜSÜ TÜRKÇE EĞ T M ANA B L M DALI TÜRKÇE ÖĞRETMENL Ğ B L M DALI

KAVRAM HAR TALARI YÖNTEM YLE MET N ÖĞRET M

YÜKSEK L SANS TEZ

Danışman Prof. Dr. Gönül AYAN

Hazırlayan Ayşegül ŞENAY

KONYA 2007

ÖZET
Bu çalışmada, kavram haritası yöntemi kullanılarak farklı yazı türlerinin ve okuma parçalarının (metinlerin) nasıl öğretilebileceği gösterilmeye çalışılmıştır. Çalışmanın giriş bölümünde; dünyadaki teknolojik gelişme ve bilimsel çalışmaların hızlı olduğundan, bu değişme ve gelişmeleri eğitim alanında yapılacak çalışmalarla takip edebileceğimizden, geçmişten günümüze kadar Türk Eğitim Sistemi’nde, anadilimiz Türkçede ve Türkçenin öğretiminde yapılan değişikliklerden bahsedilmiştir. “Kuramsal açıklamalar ve ilgili araştırmalar” bölümünde ise; yapılandırmacı yaklaşıma göre oluşturulmuş yeni Türkçe Öğretim Programından, kavram haritası tekniğinin ortaya çıkmasını sağlayan anlamlı öğrenme kuramından, metin öğretiminde nelere dikkat edilebileceğinden, Türkçe öğretiminde kullanılabilecek yöntem ve tekniklerden, çalışmamızın asıl konusunu teşkil eden kavram haritalarından ve kavram haritalarıyla ilgili yapılan çalışmalardan bahsedilmiştir. Çalışmanın yöntem bölümünde de; araştırmayı yaparken nerelerden ve hangi kaynaklardan faydalanıldığı hakkında bilgi verilmiştir. “Bulgular” ise bu çalışmanın en önemli bölümüdür. Burada, kavram haritası yöntemiyle farklı edebi türler ve bu türlerle ilgili örnek metinlerin görselleştirilmesi sağlanmıştır. Araştırma için seçilen yazı türlerinin “fikir yazısı” olmasına önem verilmiştir. Olay ağırlıklı yazıların kavram haritaları ile sembolleştirilmesine yer verilmemiştir. Yazı türleriyle ilgili örnek metinler de Yıldırım Yayınlarına ait, Talim ve Terbiye Kurulunca ders kitabı olarak okutulmasına karar verilmiş olan “ lköğretim 7. sınıf Türkçe Ders Kitabı”ndan seçilmiştir. Sonuç ve öneriler bölümünde ise bulgular bölümünde çizilen kavram haritaları hakkında yorumlar yapılarak, önerilerde bulunulmuştur.

Anahtar Kelimeler: Kavram, Kavram Haritası, Anlamlı Öğrenme, Türkçe Öğretimi, Metin

I

ABSTRACT
In this study, we tried to show teaching different writing styles and reading (passages) texts with using the method of concept maps. In the introduction of the study, we told of the speediness of technology development and scientific studies at the world; we can follow these studies and developments with the studies of instruction, also we told of difference about our main language Turkish and teaching Turkish in Turkish Instruction System from past to today. In “Theoretical Explanations and Related Studies”, we told of the new Turkish Teaching Program which is organized to the structural approach, meaning teaching theory which has effect about the technique of concept map, taking care of at text teaching, the method and techniques which can be used in teaching Turkish and the main subject of our study, concept maps and the studies about concept maps. In the method of study, we gave some information about the used sources and the area of study. The chapter of “Discoveries” is most important chapter of this study. Here, we tried to show different literary styles with using concept map and example texts related to these styles. We regarded to the choosen writing styles as a ‘writing of thought’. We did not give place to the writings which are about event, so we did not sembolize them with maps of concept. We choosed the sample texts about the writing styles from Yıldırım Publishing House’s “ lköğretim 7. Sınıf Türkçe Ders Kitabı”, which is settled on as a lesson book from Talim ve Terbiye Kurulu. In conclusion and suggestions we commented about concept maps which is drawn at the chapter of discoveries, and we made some suggestions. Key Words: Concept, Concept Map, Expressive learning, Instruction of Turkish, Text.

II

şte bu yüzden eğitim ve öğretimde kalitenin arttırılması çok önemlidir.ÖN SÖZ Bilimsel çalışmalar ve teknolojik gelişmeler insanların birbirlerine olan tutumlarını değiştirir. Dr. Ülkemizde bazı olumsuzluklara rağmen. eğitim ve öğretim sayesinde kazanılmış bilgi. gelişmeleri takip etmeyen uluslara hakim olurlar. bu teknolojik değişme ve gelişmeleri takip eden iki büyük ve önemli araçlardır. MEB'in yapılandırmacı yaklaşım ve bilişsel eğitim stratejilerini benimseyerek hazırladığı yeni Türkçe ders kitaplarında. Ahmet SABAN'a ve maddi manevi desteğini benden hiçbir zaman esirgemeyen aileme teşekkürlerimi bir borç bilirim. Gönül AYAN'a. Türkçe öğretmenlerimizin hem metinlerin hem de dil bilgisi kavramlarının öğretiminde sürekli geleneksel metotları kullanmalarına sebep olur. geçmişten günümüze kadar kalitenin arttırılması yönünde birçok çaba sarf edilmektedir. Bunun sebebi de öğretmenlere yeni ve modern öğretim metotları hakkında yeterince bilgi verilmemesi ve bu yeni yaklaşımlara yönelik çalışmaların. KONYA – 2007 Ayşegül ŞENAY III . deneyim ve davranışlar vardır. ülkemizde yetersiz olmasıdır. şte bu olumsuzluk. MEB yapılandırmacı yaklaşımı temel alarak. Umarız ki bu araştırma birçok bilimsel çalışmalara ve öğretmenlerimize ışık tutar. Özellikle son yıllarda. Önemli değişiklikleri yakından takip eden uluslar kendilerini yenilerler ve yeniliklere açık olmayan. nsanoğlunun hayatını sürdürebilmesinin temelinde. Eğitim ve öğretim. kavram haritaları konusunda araştırma yapmam için beni teşvik eden hocam Doç. Ama bütün bu yenilikler geleneksel öğretim metotlarının önüne geçememiştir. Dr. modern bir öğretim yöntemi olan "Kavram Haritası" tanımına çokça rastlanılmaktadır. Araştırma süresince yardımlarını esirgemeyen birçok konuda yol gösteren değerli danışman hocam Prof. öğretim programlarını yeniden düzenlemiştir. Ama Türkçe öğretmenlerimizin büyük bir çoğunluğunun da kavram haritaları hakkındaki bilgileri yok denecek kadar azdır.

................................. Bilişsel Strateji .7................................... 7 1.......................... 17 2......................11...................4................ Anlatım Yöntemi ................... 6 1..................................... Küme Çalışması Yöntemi ............1........4......... Ausubel'in Anlamlı Öğrenme Kuramı........................................... 15 2......................................................Ç NDEK LER ÖZET....................4.......................................4..................................9.......................................... Çözümleme ve Birleşim Yöntemleri .............................. 8 2...................4..................2............ III Ç NDEK LER ...................... VI 1.......... 19 2.....2............ Gösteri Tekniği... Beyin Fırtınası .... 18 2...... 16 2.. 16 2.4............................. 19 2..4.................................. Proje Tekniği .............. 18 2.........................4............................................12.......... 14 2...................................................................... Araştırmanın Amacı ............................................................ Tümevarım ve Tümdengelim Yöntemleri .... Türkçe Öğretiminde Kullanılan Yöntem ve Teknikler ................................4.........................4.......................4................................. 1 1... 10 2..................................................1........................................................................................ Problem Çözme Yöntemi.................................. IV ŞEK LLER L STES ........4................6.......................... Dramatizasyon (Oyunlaştırma) Yöntemi................................................. 5 1. Gözlem Tekniği........................... 16 2............8..............................13..1. 14 2....................................................2...... Tartışma Yöntemi................ Örnek Olay ncelemesi ........................................................3....... Problem Durumu ...... 7 2.....4............................................................................. 8 2.........................................................................4..............................................................2........................................................................................... Araştırmanın Önemi ....... Soru-Cevap Yöntemi ........... G R Ş.................... KURAMSAL AÇIKLAMALAR VE LG L ARAŞTIRMALAR ...............................I ABSTRACT ................................................................................................ Türkçe Dersi Yeni Öğretim Programları .................................... 14 2.............................................................. 19 IV ............................................5..........................................................1....... 11 2.......................4................3.. Tanımlar ..........................................10................................ 17 2............................4............................... 11 2.................................................................. II ÖN SÖZ...................................3........................................ Metin Öğretiminde Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar..........

.................. YÖNTEM ........................................................5..........................5......................................... 28 3........... 26 2.........5....................... Kavram Haritalarının Farklı Edebi Türlerde ve Metinlerde Kullanılması ......................................... 39 3..........................................................................................1..3............................... Araştırmanın Örneklemi ........... Verilerin Analizi...........................................................................2....... 39 3.. Kavram Haritalarının Farklı Yerlerde Kullanılması. SONUÇ VE ÖNER LER . 59 V ...........4. BULGULAR...............6................................................................................................................... lgili Araştırmalar.................................................................................. 58 KAYNAKLAR ................ Kavram Haritasının Ögeleri ve Çizimi ....2........................... Kavram Haritası Nedir? ........... 20 2................ Kavram Nedir? ...................................................... 40 5....................... 24 2..3................. 40 4........................................................................... 20 2.......................................... Araştırmanın Modeli . Veri Toplama Yöntemi......1....4......2................................ 39 3.......... 27 2................... Kavram Haritası Yöntemi.................................1............... Kavram Haritaları Niçin Kullanılır?..... 39 4..........................................5...........................................................................................5............5..................5.......... 21 2...............6.................... 39 3........................................5. Kavram Haritalarının Faydaları ............................. 25 2............................................

ŞEK LLER L STES

Şekil 4.1: Biyografi Türünün Kavram Haritası ............................................................ 40 Şekil 4.2: "Nasrettin Hoca" Adlı Biyografinin Kavram Haritası................................... 42 Şekil 4.3: Fıkra Türünün Kavram Haritası................................................................... 43 Şekil 4.4: "Kendini Tanı, Mutlu Ol" Adlı Fıkranın Kavram Haritası............................ 45 Şekil 4.5: Deneme Türünün Kavram Haritası .............................................................. 46 Şekil 4.6: "Doğruluk Kaygısı" Adlı Denemenin Kavram Haritası ................................ 48 Şekil 4.7: Makale Türünün Kavram Haritası ............................................................... 49 Şekil 4.8: "Şen Olunuz" Adlı Makalenin Kavram Haritası........................................... 51 Şekil 4.9: Eleştiri( Tenkit) Türünün Kavram Haritası .................................................. 52 Şekil 4.10: "Orhan Kemal'in Öyküleri" Adlı Eleştirinin Kavram Haritası .................... 54 Şekil 4.11: Sohbet(Söyleşi) Türünün Kavram Haritası................................................. 55 Şekil 4.12: "Tatlı Dil" Adlı Söyleşinin Kavram Haritası .............................................. 57

VI

1. G R Ş
Sürekli bir değişim ve gelişim sürecinde olan dünyamız karmaşık ve dinamik bir yapıya sahiptir. Bu karmaşık yapı içindeki canlı cansız tüm varlıklar dünyada tutunabilmek ve var olmalarını devam ettirebilmek için değişmeye ve gelişmeye mahkûmdurlar. Hızla yol alan teknolojinin yanında insanoğlunun da kendini yenilemesi gerekir. Yenilikleri takip etmeyip, çağdaşlaşma yolunda ilerlemeyen devlet ve milletler ya yok olacaklar ya da başka millet ve devletlerin boyunduruğu altında ezileceklerdir. “Tarihi tecrübeler göstermiştir ki, tarihte eğitimli insan gücüne sahip bireylerden meydana gelen toplumlar başarılı olmuş, tespit ettikleri ve ürettikleri politikalar doğrultusunda, siyasette, sanatta, kültürde ve teknolojide yaşadıkları çağın en ileri toplumları olarak tarihe geçmişlerdir.” (Turgut, 2001). “Eğitim, bir toplumun kimlik kazanması ve varlığını devam ettirip güçlendirilmesinde en önemli unsur olarak değerlendirilmektedir.” (Taş, 2003). Değişme ve gelişmenin ilk şartı eğitimden geçer. Eğitim ve öğretim; insanların içinde hapsoldukları tabuları yıkar. Alışkanlıklarından vazgeçemeyen toplumlar, nesiller; eğitim orduları sayesinde yenileşmekle yüz yüze gelmekten korkmazlar. “Rekabete dayalı yeni dünya düzeninde eğitime en fazla yatırım yapan ve eğitilmiş insan gücüne sahip ülkeler avantaj sağlayacaktır” (Turgut, 2000). “Eğitimden beklenen ikinci husus ise, fertlerin birlik duygusunu pekiştirecek, toplum ahengini sağlayacak, ortak değerlere yöneltecek zihniyetin kazandırılmasıdır.” (Taş, 2003). Teknolojinin hızla geliştiği yerde eğitimle öğretimin plan ve programları yerinde sayarsa nesillerimizi medeniyet basamaklarından zirveye taşımamız güçleşir. Bu yüzden okuma, yazma, konuşma ve dinleme becerilerimizi edinmedeki alışkanlıklarımız, öğretmenlerimizin derslerde kullandıkları plan ve programlar, yöntem ve teknikler, araç gereçler, ölçme değerlendirme teknikleri kısacası eğitim öğretime dair her şey teknolojinin gelişme hızı ve niteliğiyle aynı doğrultuda yol almalıdır. Öğretmenlerimizin de yapılacak olan bu yeniliklere göre yetişmesi ve yetiştirmesi lazımdır. Ülkemizde geçmişten günümüze eğitim alanında birçok değişiklik yapılmıştır. Özellikle Osmanlı Döneminden günümüze kadar birçok düzenlemeler yapılmıştır. Osmanlı Devleti’nde eğitime medrese sistemiyle başlanmıştır. Ama

1

cumhuriyetimizin kuruluşuyla birlikte medreseler önemini kaybetmiştir. 1824 yılında ilk kez ilköğretim zorunluluğu getirilmiştir. Tanzimat Döneminde örgün eğitimi ilk kez geniş ölçüde ele alan yasal belge hazırlanmıştır. Hatta “Türk eğitim tarihinde eğitimde düzenleme ve geliştirmeye, en kapsamlı biçimde ilk kez Maarif-i Umumiye Nizamnamesi ile gidilmiştir.” (Akyüz, 1999). Tanzimat döneminde halk eğitimine de önem verilmiş, öğretmen yetiştiren okullar açılmıştır. Meşrutiyet Döneminde ise okul öncesi eğitime büyük önem verilmiş ve kızlar için ilk kez yüksek öğretim kurumu açılmıştır. “Meşrutiyet Döneminin, kısa bir dönem olmasına rağmen, özellikle ortaya atılan fikirler bakımından çok verimli ve yenilikçi bir dönem olduğu görülür. Bu dönem, esas olarak, Cumhuriyet Dönemi eğitimindeki düzenleme ve geliştirmelerin bir çeşit laboratuarını teşkil etmiştir.” (Akyüz, 1999). Cumhuriyet Döneminde ise Milli Eğitim Sisteminde pek çok düzenlemeler yapılmış; eğitimin geliştirilmesinde büyük atılımlar gerçekleştirilmiştir. Eğitim laikleştirilmiş ve demokratikleştirilmiştir. Bütün eğitim programları ve stratejileri Atatürk ilkelerine bağlı bir şekilde oluşturulmuştur. “Oluşturulan politika ve stratejiler ışığında çağımızın seçkin, saygın ve katılımcı birer ortağı olacak bireyleri yetiştirebilmek için; eğitimin tüm alanlarındaki gelişmeleri takip etmek ve uluslar arası standartları yakalamış olmak bir gerekliliktir.” (Çetin ve Gülseren, 2003). Cumhuriyet Döneminde eğitim alanında yapılan önemli değişiklikleri şu şekilde sıralayabiliriz: • 1924 Tevhid-i Tedrisat Kanunu • 1926 Maarif Teşkilatı hakkında kanun • 1928 Latin Harflerinin kabulü • 1931 Türk Tarih Kurumunun kurulması • 1932 Türk Dil Kurumunun kurulması • 1940 Köy Enstitüleri Yasası • 1973 Milli Eğitim Temel Kanunu • 1997 Sekiz Yıllık Kesintisiz lköğretim Kanunu 1990 yılından sonra yürütülen önemli projeler ise şunlardır: Milli Eğitimi Geliştirme Projesi, Temel Eğitim Programı, Toplam Kalite Yönetimi Projesi

2

tophane…” gibi kelimeler önemli kültürel. Bu durumun aksine. dünya görüşü. “imambayıldı. 2003). inançları.” (Aksan. öşür.” (Aksan. yoğurt. hamburger. poğaça…” gibi kelimeler Türk toplumunun mutfak kültürüne ait kelimelerdir. yabancı uluslar da bizden “kebap. Bugün ise anlam genişlemesine uğrayıp eş anlamında 3 . kültürel.bazı sözcükler kullanılmamakta bazılarının da toplumsal değişikliklerden ötürü sadece anlamları değişmektedir.” (Aksan. ayran. Diller. Aslında sadece Türkçe değil dünyadaki bütün büyük diller birbirleriyle etkileşim içinde oldukları için sürekli bir değişim ve gelişim içindedirler. Örneğin. gelenekleri. sonra anlam daralmasına uğrayıp sadece kadınlar için kullanılmıştır. Bizim toplumumuzda da –yukarıda verdiğimiz örneklerde de görüldüğü gibi. bilimsel. yaşam felsefesi. bu dilin söz varlığının. Örneğin. inançları. 1995: 13). dünya görüşü. “Ünlü Fransız dil bilimcisi Antoine Meıllet ve onun görüşünü paylaşan bilginler dili. Bunun yanı sıra farklı milletlere ait olan “pizza. sarma. teknik ve siyasi alanlardaki ve eğitim öğretim alanlarındaki değişimlerden ötürü de sürekli bir değişim ve gelişim içindedirler. sözcüklerin anlamlarının değişmesinde toplumdaki değişikliklerin önemine eğilmişlerdir.” (Çetin ve Gülseren. “Bir toplumun pek çok özellikleri. gelenekleri. “Bir ulusun yaşayış biçimi. medrese. suşi…” gibi kelimeler de benimsenmiş ve dilimizi etkilemiştir. 1995: 64). ticari ve bilimsel değişikliklerden dolayı bugün kullanılmamaktadırlar. krema. toplumsal yapının oluşturduğu değişik katmanların bileşimi olarak görmüşler. bilim. höşmerim. teknik ve sanata katkıları o toplumun diline yansır. haremağası. “Karı” kelimesi eskiden hem erkek hem de kadın ihtiyarlar için kullanılmış. iktisadi koşulların etkisine. yalnızca dilbilim incelemeleriyle. börek…” gibi kelimeleri alıp kullanmaktadırlar. söz hazinesinin derinliğine inerek bütün bu konularda çok değerli bilgiler ve güvenilir ipuçları edinebiliriz. yaşayışı. Bu zamana kadar yapılan bütün bu değişiklikler Anadil Türkçenin de değişikliğe uğramasına neden olmuştur. “eğlenmek” kelimesi günümüzde “hoşça vakit geçirmek” anlamında kullanılırken Eski Türkçede “durmak” anlamında kullanılmıştır. Örneğin. 1995: 65). enderun. çeşitli nitelikleri ve hatta tarih boyunca bu toplumda meydana gelen çeşitli olaylar üzerinde hiçbir bilgimiz olmasa. Osmanlı Devleti zamanında kullanılan “sekban-ı cedit.“MEB özellikle son yıllarda insan kaynakları yönetiminden. dilde yaşam biçiminin. hizmette kalitenin artırılmasına kadar birçok alanda benimsediği ve yürüttüğü projelerle diğer kamu kurum ve kuruluşlarına örnek olacak uygulamalar içindedir.

1 Kasım 1928 tarihinde Latin Alfabesinin kabulüyle Türkçe programı da yeniden düzenlenmiştir.” (Özbay. stanbul Türkçesini yaygınlaştırma gibi hedefler görülmektedir.” (Özbay.” (Aksan. yiğit. Türkçe programları da günümüz gelişmelerini takip ederek kendini yenilemeli. 4 . kültür ve medeniyetin gelişiminden insanların günlük hayatındaki problemlerinin çözümüne kadar her alanda önemli fonksiyonlara sahip bir iletişim aracıdır. “Bir toplumun bir evresiyle ilgili metinleri ele alarak o ulusun o evredeki kültürünü. 1924 Lise Birinci Devre Müfredat Programında “kıraat” derslerinde ilk sınıflardaki öğrencilerin basit konulu küçük hikâye. Okuma. ezber çalışmaları. kıraat ve gramer” bölümleri değiştirilmemiştir. edebi zevk uyandırma. toplumsal değişmelerini bugün aydınlatabiliriz. eğitim ve öğretimin içeriğini. sürekli taze ve canlı kalmalıdır. Bütün bu değişim ve gelişim süreçleri içerisinde dil değişmez ve gelişmezse. 1995: 13). Günümüzde ise ilkokul ve ortaokul (yani birinci ve ikinci kademeler) birleştirilerek zorunlu temel eğitimin süresi sekiz yıla çıkarılmıştır. Tabii bütün bu değişiklikler Türkçe öğretimi programlarına da yansımıştır. ikinci kademe için de ortaokul ifadeleri kullanılmıştır. 1926 lk Mektep Türkçe Müfredat Programında anlama ve anlatım becerilerinin. kahraman” anlamında kullanılmaya başlamıştır. Cumhuriyet’in ilanından bu yana birinci kademe için ilkokul. Yabız> yavuz kelimesi eskiden “kötü. amaçlarını ve nasıl düzenleneceğini kapsayan bir bütündür. Bugünkü Türkçe eğitim ve öğretimiyle ilgili kanun ve yönetmeliklerin temelinde de 1982 Anayasası vardır. Örneğin. Gerek eğitim öğretim alanında gerekse Türkçede meydana gelen değişiklikler Türkçe öğretiminin de bazı değişikliklere uğramasına neden olmuştur. kelime hazinesinin geliştirilmesi. gramer öğretimi… gibi konular Arap harflerine göre düzenlenmiştir. fıkra… gibi türlerle farklı konuları daha sonraki sınıflarda da uzun makaleleri anlayabilecekleri vurgulanmıştır. eğitimin istenilen hedefe ulaşmasında ön koşuldur. fena.da kullanılmaktadır. Fakat eski programın “tahrir. Programlar. 1982 Anayasası ile birçok değişiklikler yapılmıştır. yapılan yenilikler ve geçmişteki olaylar nesillere aktarılamaz. yüzyıldan sonra anlam iyileşmesine uğrayıp “iyi. 2006: 2). araçlarını. “Dil. “Program. düşman” anlamında kullanılırken 15. kelime öğretimi. lk Türkçe Öğretim Programı 1924 yılında yayınlanmıştır. 2006: 13).

Problem Durumu Giriş bölümünde görüldüğü gibi gerek birinci kademe gerekse ikinci kademe Türkçe Öğretim Programları sürekli değişmiş ve yenilenmiştir. milli duyguların. Bu programda metin çalışmaları. 2006: 170).1. dilbilgisi ve Atatürkçülük konularına da önem verilmiştir. 2006: 169). 5 . sınıfında da 2006 yılından itibaren uygulanmaya başlamıştır. Ama hiçbir zaman bu değişiklik ve yenilikler metinlere ve metinlerin öğretimine verilen önemi değiştirmemiştir. Çünkü Türkçe öğretiminde en çok kullanılan araç-gereçler yazılı olanları yani metinlerdir. 2004 ve 2005 lköğretim Türkçe Dersi Öğretim Programları her türlü etkinlikte öğrenciyi merkeze alan ve “yapılandırmacı yaklaşımın” benimsendiği programlardır. konuşma ve yazmanın üzerinde daha çok yoğunlaşmıştır. 1. gazete okuma alışkanlığı kazandırma gibi çalışmalara da yer verilmiştir. lköğretim birinci kademede 2005. dört temel dil becerisi üzerinde durulmuştur.” (Özbay.1936 lkokul Türkçe Programında yan fikirleri kavratma. “Türkçe öğretimi büyük ölçüde kitaplara dolayısıyla da metinlere dayalıdır. ilköğretim ikinci kademenin 6. farklı esrelerle bol çalışma yaptırma. Dört temel dil becerisi olan dinleme. 1949 Ortaokul Türkçe Programında. Bilakis Türkçe öğretiminde en çok kullanılan araç-gereç olarak metinler her zaman yerini ve önemini korumuştur. Bu sebepledir ki eğitim teknolojisinin kullanılmasında da metne. dil bilincinin öğrencilere kazandırılabileceği söylenmiştir. inceleyerek yazmanın hatta örnek okumalardan hareket edersek dinleme eğitiminin dahi ana malzemesi ders kitaplarıdır. 1981 Temel Eğitim Okulları Türkçe Eğitim Programı önceki Türkçe programlarına göre daha detaylı ve planlıdır. Bu ürünler de en geniş ölçüde kitapta bulunur. “Türkçe öğretimi ulusumuzun ve bütün insanlığın duygu ve düşünce ürünlerine dayalı olarak yürütülür.” (Özbay. Çünkü okumanın. Metinlerden hareket ederek okuma alışkanlığının. Bu bilgi doğru olmakla beraber Türkçe öğretimi için yetersizdir. okuma. dolayısıyla kitaplara htiyaç duyulmaktadır. Araştırmalar bütün duyu organlarına hitap eden araç-gereçlerin eğitim ortamlarında çok büyük öneme sahip olduğunu gösterir.

Türkçenin inceliklerini. 1. hatalı kavramların oluşmasını önlemede ve öğrencinin zihnine önceden yerleşmiş kavram yanılgılarının giderilmesinde etkili bir yöntemdir. başvurma kitapları ve hikâye. Öğrencilerin kendi kültürleriyle ve evrensel kültürle karşılaşmaları da kitaplardaki metinler sayesinde gerçekleşir. Hayal gücü gelişmiş çocuğun anlatım gücü de gelişir. Bu yüzden öğretmen ve öğrencilerimizin 6 . şte bu çalışma ilköğretim ikinci kademe Türkçe derslerinde okutulan metinlerin öğretimiyle ilgili kavram yanılgılarının giderilmesine yönelik bir çalışmadır.” (Özbay. Araştırmanın Önemi Gelişmiş ülkelerde uzun süredir kullanılmakta olan yeni öğretim metotları ülkemizde daha yeni kullanılmaya başlamıştır. metindeki düşünce ve kavramlarla ilgili bir yanılgı meydana gelirse bunu telafi etmek çok zor olur. Araştırmanın Amacı Türkçe derslerinde metinlerin öğretilmesi sırasında kavram yanılgılarının oluşmasındaki sebep. öğrencilerin zihinsel becerilerini kullanmalarını sağlayan kavram haritası tekniğini hem Türk Eğitim Sistemine tanıtmak hem de metinlerin öğretilmesinde kullanılabileceğini göstermek amacıyla da yapılmıştır. tiyatro. roman. Araştırma. Millet ve vatan sevgisini. Bu yanılgıları önlemek ve öğrencilerin derse aktif bir biçimde katılmalarını sağlamak için anlamlı öğrenmeyi sağlayan yeni öğretim metotları kullanılmalıdır.Ders kitaplarının haricinde. onlarda var olan düşünceleri öğrencilere en iyi şekilde aktarmakta önemlidir. hayal güçlerinin gelişmesini sağlar. Ayrıca öğrenciler okudukları kitaplar sayesinde hızla gelişen ve değişen dünyanın gerisinde kalmaz. kurallarını öğrenmeleri ve Türk dilini en güzel şekilde kullanmaları sağlanır. Kavram Haritaları. milli kültürümüzü nesillere en iyi şekilde aktaranlar da yine kitaplardır. deneme. “Kitaplarda bulunan metinler vasıtasıyla öğrencilerin. bütün yenilikleri takip edebilme fırsatı bulurlar. makale. 2006: 171). Kitaplar ve kitaplardaki metinler bu kadar önemli ise. öğretmenlerin metinlere uygun öğretim yöntem ve teknikleri bilmemesinden ve kullanamamasından kaynaklanır.2. Bu araştırmada da “Türkçe derslerinde metinlerin öğretiminde kavram haritası tekniğinin kullanılıp kullanılamayacağı” araştırılmıştır. Öğrencinin zihninde.3. güzelliklerini görmeleri. 1. öykü gibi hem olay ağırlıklı yazılar hem de fikir yazıları çocukların ufkunu genişletir.

2006: 15). fiziki imkanlar. konular. ders araçları. Tanımlar Anlamlı Öğrenme: “Gerçekleşen her yeni öğrenmenin önceden öğretilmiş bilgilerle anlamlı bir şekilde bütünleşmesiyle oluşan öğrenmedir” (Kabaca. teknik. eğitim ortamları. Öğretim Programı: “Eğitim programında gösterilen kazanımların gerçekleşebilmesi için gerekli olan öğretmen.4. ölçme ve değerlendirme gibi unsurları kapsayan bir bütündür” (Özbay. şte bu araştırmanın. 2002: 7). 1. 7 . 2006: 203). hem Türkçe öğretmenlerine hem de öğrencilerimize bir faydası olacağı düşünüldüğü için bu çalışma önemlidir.bu yeni metotlar hakkındaki bilgileri yok denecek kadar azdır. Metin: “Bir kitabın içindeki kısımlardan ya da başlı başına tek bir konu. makale veya birkaç paragraftan oluşan ve bir ana fikre sahip olan yazılardır” (Akyol. Kavram Haritası: Bir ana kavram ile bu ana kavrama bağlı olan diğer alt kavramların arasında bağlantıların kurulduğu ve birbirleriyle iletişimlerinin gösterildiği grafiksel yapılardır. yöntem.

iş birliği yapan. araştıran. Bilgi teknolojilerini kullanan. Türkçe Dersi Yeni Öğretim Programları Giriş bölümünde Türkçe Öğretim Programları’nın. etkili iletişim kurmasını sağlamaktır. 2) Türkçeyi sevmelerini. inceleyen. Okumaktan ve öğrenmekten zevk alan. sıralama. • • • bir toplum meydana getirmektir. konuşma.” (MEB. sınıflama. doğru ve etkili kullanmalarını sağlamak. yazma. iletişim kuran. eleştirme. sınıfında da 2006 yılından itibaren uygulanmaya başladığını söylemiştik. Önemli olan öğrencinin derse katılımını ve öğretmenin öğrenciye yön gösteren bir rehber olmasını sağlamaktır. öğrencinin öğrenme sürecinde ön bilgilerini harekete geçirmek.2. üreten ve geleceğine yön veren bireylerden oluşan yorumlayan. Birinci kademe öğrencilerinin kazanmaları gereken temel beceriler şu şekilde açıklanmaktadır (MEB. Bilimsel düşünen. gelişim düzeyini dikkate almak. okuma. ilişki kurma. anlayan. ilköğretim ikinci kademenin 6. 8 . girişimci ve sorun çözen. Programın yapısı. genel amaçlar. çoklu zekâ ve öğrenci merkezli öğrenme gibi çeşitli eğitim yaklaşımlarından da yararlanılmıştır. KURAMSAL AÇIKLAMALAR VE LG L ARAŞTIRMALAR 2. temel beceriler ve öğrenme alanlarından oluşmaktadır. çevresiyle uyumlu. Haklarını ve sorumluluklarını bilen. tahmin etme. 2005-a: 14). Şimdi bu yeni programların bazı kısımlarını yakından inceleyelim: Türkçe dersi öğretim programının vizyonu şu şekildedir: • • • Türkçe’yi doğru ve etkili kullanan. analiz-sentez yapma ve değerlendirme gibi zihinsel becerilerini geliştirmek. Programın yaklaşımı ise şu şekildedir: “Türkçe Dersi Öğretim Programı’nda yapılandırıcı yaklaşım merkeze alınmakla birlikte. görsel okuma ve görsel sunu becerilerini geliştirmek.1. Bu yaklaşımlara göre amaç. sorgulayan. Kendini ifade eden. eleştiren. 3) Zihinsel gelişimlerine uygun olarak anlama. sorgulama. şartlandırmaya duyarlı. 2005-a: 16-17): 1) Dinleme. ilköğretim birinci kademede 2005.

kültürel. kültürel. konuşma. metinler arası anlam kurma ve öğrenme becerilerini geliştirmek. yapıcı. duygu. Böylece öğrenciler. her sınıf için ayrı ayrı düzenlenen bu öğrenme alanları ve Atatürkçülük konularıyla ilgili etkinlik. yazma. Türkçe Dersi Öğretim Programı’yla dinlediklerini. 9) Kitle iletişim araçlarıyla verilen mesajları sorgulama becerilerini geliştirmek.4) Metinler arası düşünme becerilerini geliştirerek söz varlığını zenginleştirmek. Yeni programda. Bu bölümde özellikle "ses temelli cümle yöntemi" ve "bitişik eğik yazı" üzerinde durulmuştur. bilgiyi kullanma ve üretme becerilerini geliştirmek. manevi. kendinden önceki programlardan farklıdır. dilimizin imkân ve zenginliklerinin farkına vararak Türkçeyi doğru. dinleme. güzel ve etkili kullanmaları hedeflenmektedir. durum ve bilgileri kendi birikimlerinden hareketle araştırma. okuma. olay. yorumlama ve zihninde yapılandırma becerilerini geliştirmek. 12) Yazılı ve sözlü ürünlerle Türk ve dünya kültürünü tanımalarını sağlamak. sosyal. düşünce ve hayallerini anlatan. iş birliği yapma. konuşma. 13) Okuma ve yazma sevgisi ile alışkanlığını kazanmalarını sağlamaktır. 5) Bilimsel. sorgulama. keşfetme. estetik ve sanatsal değerlere önem vermelerini sağlamak. 8) Bilgi teknolojilerini kullanarak okuma. eleştirel ve yaratıcı düşünen. işleniş örnekleri. kendini ifade etme. sorumluluk üstlenen. sosyal. 11) Milli. Program bu yönüyle. dil sevgisi ve bilinci kazanarak öğrenme sürecinde daha verimli olacak. tarihi. 7) Bilgiye ulaşma. ahlaki. görsel okuma ve görsel sunudur. kendilerini hayata ve geleceğe hazırlayacak birikimi edineceklerdir. eleştirme ve yorumlamayı alışkanlık haline getiren. girişimci. milli duygu ve düşüncelerini güçlendirmek. ekonomik ve politik yönlerden gelişmelerini sağlamak. 9 . kazanım tabloları ve açıklamalar yer almaktadır. lköğretim ikinci kademe için hazırlanan öğretim programında ise temel yaklaşım şu şekilde açıklanmıştır: “Türkçe Dersi Öğretim Programı’nda öğrencilerin kazanımlar ve etkinlikler yoluyla dinleme/izleme. izlediklerini ve okuduklarını anlayan. okuma. çevresiyle uyumlu. eleştirel ve yaratıcı düşünme. yazma becerilerini geliştirmeleri. Programın yapısında yer alan öğrenme alanları ise. 6) Bilgiyi araştırma. 10) Kişisel. iletişim kurma. problem çözme ve girişimcilik gibi temel becerilerini geliştirmek. lköğretim birinci kademe için hazırlanan Türkçe Programı’nda "ilkokuma yazma" adı altında önemli bir bölüm yer almaktadır.

2. öğrenmeöğretme etkinliklerinde öğrencinin gelişim düzeyinin dikkate alınmasını. öğrencilerin derse olan tutumlarını olumsuz yönde etkilemekte ve onları ezberciliğe sevk etmekteydi.” (MEB. bu yeni arayışlar sayesinde gündeme gelmiştir. Türkçe öğretiminin daha verimli olabilmesi için. Bu pasif dinleyicilik. 2005-b: 3) lköğretim ikinci kademe için hazırlanan öğrenme alanları ise birinci kademeninkinden farklıdır. öğrenme sürecinde öğrencinin birikim ve deneylerinden hareketle sorunlara çözümler üretmesini. sahneleme. Zihinsel canlandırma. Bilişsel stratejiyi savunanlar. modern eğitim anlayışlarının yanında klasik eğitim anlayışına da devam edilmiştir. Bu yaklaşımın temel hedefi.estetik zevk kazanmış ve milli değerlere duyarlı bireyler yetiştirilmesi amaçlanmıştır. mecaz. Türkçe Dersi Öğretim Programı’nda yaklaşım olarak. sınıflama. Öğretmen aktif. Ausubel'de bu yeni arayışlara yönelen ve bilişsel stratejiyi savunanlardan biridir. öğretmen kılavuz kitabı. kinci kademe Türkçe Programı’nda "görsel okuma ve görsel sunu" yerine "dil bilgisi" öğrenme alanı görülmektedir. ileri düzenleyici. öğrendiklerini aşamalı bir biçimde inşa etmesidir. Tezimizin asıl konusu olan kavram haritaları yöntemini daha iyi anlayabilmek için Ausubel'in anlamlı öğrenme kuramını inceleyelim. daha uzun süreli ve anlamlı öğrenmeyi gerçekleştirmek için bu olumsuz duruma müdahale ederek yeni arayışlara yönelmişlerdir. etkinlik örnekleri ve açıklamalar birinci kademede her sınıf için ayrı ayrı düzenlenmiş olmasına rağmen ikinci kademe programında bütün sınıflar için ortak olarak düzenlenmiştir. etkili iletişim kurması. öğrencinin derse etkin olarak katılmasının sağlanması. hatırlatıcı ve kavram haritalama gibi önemli stratejiler. 10 . Kazanım. çerçeveleme. dolayısıyla değerlendirmede öğretim sürecindeki gelişimin de önemli olduğu benimsenmiştir. Türkçe Programları öğretim etkinliklerinin. öğretmen ise sadece öğrenciye yön gösteren rehber olmuştur.2. öğrencinin öğretmen rehberliğinde. Ayrıca Atatürkçülük bütün sınıflarda zorunlu tema olarak yer almıştır. grup çalışmalarına katılması. öğrenci ise pasif konumdaydı. motivasyonun sürekli olarak desteklenmesi gerekir. Bu yeni. Eski programlarda durum tam tersiydi. ders kitabı ve öğrenci çalışma kitabı olarak üç ayrı kitapla yürütüldüğü de görülmektedir. Bilişsel Strateji Yukarıda bahsettiğimiz yeni programda görüldüğü gibi bütün etkinliklerde öğrenci merkeze alınmış.

Dikkat edilirse. Ausubel’in Anlamlı Öğrenme Kuramı Bilişsel stratejiye dayalı bir şekilde geliştirilen bir kuramdır. Sunuş yoluyla ezbere öğrenmede ise. Ausubel'e göre ezbere öğrenme ve anlamlı öğrenme olmak üzere iki tür öğrenme vardır. öğretmenin sunduğu kavramları daha önceki sahip olduğu kavramlarla anlamlı bir şekilde ilişkilendirerek öğrenir. aktif kılan ve öğrencinin ön bilgilerini harekete geçirip yeni bilgilerle ilişkilendirmesini sağlayan anlamlı öğrenme kuramından bahsedilmiştir. Ausubel'in bu kuramından yola çıkarak ve yeni kavramların mevcut kavramlarla nasıl ilişkilendirilebileceğini düşünerek kavram haritalarını oluşturmuştur. öğrenci kendi bulduğu kavramları daha önceki sahip olduğu kavramlarla anlamlı bir şekilde ilişkilendirerek öğrenir. Metin Öğretiminde Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar Yukarıda. 11 .2. Ama yeni bilgilerin öncekilerle ilişkilendirilmesi yöntemi bilgiyi kalıcı kılar. eğitim ve öğretimin kalitesinin arttırılmasıdır.3. öğrenci kavramları kendi bularak belleğine işler. Bütün bu yeniliklerin yapılmasındaki amaç. * Klasik eğitim anlayışlarının yanında yeni ve modern eğitim anlayışlarının gündeme geldiğinden. Novak. kısa sürede unutulur. * Bilişsel stratejiden * Öğrenciyi merkeze alıp. öğrenme daha sağlıklı bir şekilde gerçekleşir. ezbere öğrenme ve anlamlı öğrenme arasındaki önemli bir farktır. 2. Sunuş yoluyla anlamlı öğrenmede ise. Buluş yoluyla ezbere öğrenmede. Buluş (araştırma) yoluyla anlamlı öğrenmede. Ausubel bu iki öğrenmeyi de buluş yoluyla ve sunuş yoluyla öğrenme olmak üzere iki farklı açıdan ele almıştır. Türkçe derslerinde kaliteyi daha fazla arttırmak sadece öğrenciyi aktif hale getirip derse daha iyi adapte olmalarını sağlamakla yeterli olmaz. Dikkat edilmesi gereken diğer önemli bir husus da öğrencinin gelişim düzeyini dikkate almaktır.2. önceki bilgi ve kavramların yeni bilgi ve kavramlarla ilişkilendirilmesi.1. Ezber yoluyla öğrenilen bilgiler kalıcı değildir. öğrenci öğretmenin sunduğu kavramları belleğine işler. * Türkçe dersinin yeni öğretim programından.

Çocuk bu konuda doğrudan öğretim ihtiyacı içerisindedir. “Türkçe Öğretim Programında da okuma becerisiyle. Bu metinler bazen kişiyi hiç ilgilendirmeyen unsurları içerebildiği gibi bazen de hayati öneme sahip unsurlar içerebilir. anlayarak okumaktır. bir şiir. roman. Derslerde anlatılacak konunun ya da kitaplardaki metinlerin öğrenci seviyesine uygun olması gerekir.” (Akyol.” (Özbay. öğrencilerin günlük hayatlarında karşılaştıkları metinleri doğru. Bu metinleri okuyarak anlama. yapılarından dolayı hikâye etmeye dayalı metinlerden daha zordur. O yüzden öğrencilerin seviye ve ilgilerine uygun farklı türlerden metinler seçilmelidir. okuduklarını değerlendirip eleştirel bir bakış açısıyla 12 . bir hikâye-roman. “Bilgi vermeye dayalı metinlerin öğretimi ve anlaşılması. Bu yüzden metinlerin dili. 2006: 2). “Öğrencinin gelişim aşamalarının dikkate alınmadan yapıldığı eğitim öğretim faaliyetleri. öğrencilerin ilgilerinin dağılmasına sebep olur. Önemli olan metni okumak değil. Somut işlemler dönemindeki bir çocuğa soyut işlemlerden bahsetmek yanlış olur. fikir yazıları yani deneme. öğrenmeyi zorlaştırır. Zaten Türkçe derslerinde de yazılı bir metni anlatmaya büyük özen gösterilmektedir. Türkçe derslerinde de olay ağırlıklı yazılar yani hikâye. Çok basit metinler ise. makale. 2006: 85). akıcı bir biçimde ve uygun yöntemleri kullanarak okuyabilmeleri.” (Özbay. Ayrıca metinleri okurken hangi hususlara dikkat edilmesi gerektiği. bir mahkeme kararı. bir ders aracı insanın günlük hayatta karşılaşabileceği okuma unsurlarıdır. Bir reklam.Öğrenciye ağır gelen metinler. fıkra gibi türler ise daha ileride okutulmalıdır. öykü gibi türler daha küçük yaşlarda. Çünkü yazılı anlatımın kendine ait kuralları vardır. anlatımı öğrenciye uygun olmalıdır. modern ve demokratik toplumda yaşamanın bir gereğidir. karmaşıktır. bir sağlık raporu. Anlamadan yapılan bir okuma çalışması hiçbir fayda vermez. “Günlük yaşamın her evresinde insanlar birçok metinle karşı karşıyadır. Öğrenci seviyesine uygun olarak seçilen konu ve metinler yine öğrencinin gelişim aşamaları dikkate alınarak verilmelidir. kalıcı davranış değişikliği meydana getiremez. bir eser içindeki fikir yapısı ya da olay kurgusu ve çözülmesi gereken düğüm noktaları öğretmenler tarafından gösterilmelidir. Durum böyleyken okullarımızda yapılacak okuma çalışmaları da öğrencilerimizin doğru ve anlamlı okuma becerisini geliştirecek nitelikte olmalıdır. 2006: 160).

* Göz atarak okuma. yardımcı fikir ve ana fikrin ne olabileceğinin gösterilmesi isteniyorsa yeni yöntem ve tekniklerden de faydalanmak gerekir. görsel ve işitsel araçlar. çalışma kâğıtları.yorumlayabilmeleri ve okumayı bir alışkanlık haline getirebilmeleri amaçlanmış ve zengin bir kazanım listesinin verilmiştir. çalışma kâğıtları. * Hızlı okuma… gibi okuma türleriyle Türkçe derslerinin daha verimli geçmesini sağlarlar. projeler. 2006:5). testler ve * Sesli okuma. kelime ile kavramların ne anlam ifade ettiklerini ve yardımcı ana fikirleri bulmada ve bunların yardımıyla ana fikrin nasıl tespit edileceğinde öğrencilere yardımcı olmalıdır. 13 . Öğretmenler de bir metni işlerken. * Özetleyerek okuma. görsel ve işitsel araçlar kullanılabilir. * Sessiz okuma.” (Özbay. Türkçe derslerinde en çok kullanılan yöntem ve teknikler şunlardır: * Anlatım Yöntemi * Soru Cevap Yöntemi * Tartışma Yöntemi * Çözümleme ve Birleşim Yöntemleri * Tümevarım ve Tümdengelim Yöntemleri * Dramatizasyon Yöntemi * Gösteri Tekniği * Küme Çalışması Yöntemi * Gözlem Tekniği * Proje Tekniği * Problem Çözme Yöntemi * Beyin Fırtınası Tekniği * Örnek Olay ncelemesi Yöntemi * Kavram Haritaları Yöntemi Sadece metin işlenirken değil öğrenci metinle karşılaştırılmadan önce de yukarıda saydığımız yöntem ve teknikler. * Not alarak okuma. Bunların kullanıldığı ön çalışma (hazırlık çalışması) sayesinde de öğrenciler metne hazır hale gelirler. Eğer bu verimin daha da artırılması. kelime ve kavramların ne anlama geldiğinin bilinmesi. Öğretmenler. projeler.

Fakat öğrenci yanlış cevap verirse öğrencinin kendine güveni azalır. Türkçe Öğretiminde Kullanılan Yöntem ve Teknikler Şimdi yukarıda saydığımız yöntem ve teknikleri ayrıntılarıyla inceleyelim. Öğrenci pasif konumda kaldığı için günümüz eğitim anlayışına ters düşmektedir. öğrencileri derse karşı daha fazla motive etmek. Öğretmenler anlatma yöntemini kullanırken jest ve mimiklerine özen gösterip çeşitli araç gereç kullanmalı ve ses tonunu ayarlamalıdır. derslerde daha da etkin hale getirmek isterlerse anlatma yöntemine farklı yöntem ve teknikler ilave ederek dersi anlatmalıdırlar. çok değişik ortamlarda kullanılabilen bu yöntem en eski yöntemdir. Anlatma Yöntemi sayesinde öğrencilerin iyi bir dinleyici olabileceklerini az önce söylemiştik. 2. Ayrıca zaman kaybına da neden olur. soruları öğrenciler de sorabilir. öğrenciler önceden konuya hazırlık yaparak da gelir.2. Doğru ve güzel konuşan bir öğretmen öğrenci için iyi bir model olacaktır. 2.4. Öğretmenin.4. Böylece öğrenciler konuya daha iyi yoğunlaşır. konu hakkında öğrencilere sorduğu birtakım sorulardan ve öğrencilerin verdiği cevaplardan oluşur. Anlatma yöntemi sayesinde öğrenciler iyi bir dinleyici olurlar. Öğretmenler. öğrencilerin düşüncelerini harekete geçirip konuşmalarını sağlamaktır. öğrencilerin daha yaratıcı olmalarına olanak sağlar. Bu yöntemde önemli olan öğrenciden doğru cevabı almak değil. Soruları sadece öğretmen sorar diye bir kural yoktur. Ama yine de anlatma her zaman geçerliliğini koruyabilecek ve vazgeçilemeyecek yöntemlerdendir. Yani öğretmenin merkezde çok bulunduğu bir yöntemdir. Anlatma yönteminin sıkıcılığını gidermek için kullanılabilecek en elverişli yöntemdir. ayrıca birçok konuda bilgi sahibi de olurlar. Bunlar soru cevap yönteminin olumsuz yönleridir. Bu yöntemin sadece dinleme becerisini değil konuşma becerisini de geliştirmeye katkısı vardır. ilgi ve ihtiyaçlarını dile getiremez. Fakat her konuda bu yöntem kullanılırsa ders öğrenci için sıkıcı hale gelir.1. Anlatım Yöntemi Konunun. Soru Cevap Yöntemi Öğretim yöntemleri arasında en çok kullanılan yöntemdir. Kaliteli sorular.4. Hangi sorunun ne zaman sorulabileceği öğretmen tarafından ayarlanmalıdır. Hem öğrencilere soru sorma imkânı verilirse. Sadece derslerde değil. öğretmen tarafından anlatılıp açıklandığı yöntemdir. 14 .2.

konuşma. gelişme. tartışmaya başlamadan önce öğretmen ve öğrencilerin iyi bir ön hazırlık yapması. Dilbilgisi çalışmalarında örneğin cümleleri öğelerine ayırırken. Tartışma yönteminde dikkat edilmesi gereken iki önemli husus vardır. * çeşitli çözüm yolları aramaları. * öğrencilerin fikir üretmeleri.4. ikincisi ise grup üyeleri arasında iyi bir görev dağılımı yapıp herkesin aktif olmasıdır. seminer. 2. Yalnız bütün bir ders saati boyunca soru cevap yönteminin kullanılması dersi sıkıcı hale getirir. * konular arasında bağlantı kurmaları. * başkalarını saygıyla dinlemeyi öğrenmeleri açısından etkili bir metottur. 2. panel ve forumdur. Tartışma. Bu yöntemin birçok çeşidi vardır. dinleme. metin çalışmalarında ise metni giriş. Gruplar belli bir metin veya dilbilgisi konuları üzerinde fikir üretip konuyu derinlemesine incelerler. Bunlardan ilki. Birleşim ise çözümlemenin tam tersidir. Bu yüzden diğer yöntemlerle beraber kullanılması daha iyi olacaktır.4. Çözümleme ve Birleşim Yöntemleri Bütünü oluşturan parçaların birbirinden ayrılması işine çözümleme denir. Tartışma. Bunlar da soru cevap yönteminin olumlu taraflarıdır. Ayrıca bu yöntem öğretmene sürekli geribildirim sağlar.4.3. * fikir alış verişinde bulunmaları. Tartışma yetenekleri gelişen öğrencilerle birlikte sınıf içi etkileşimde artar. sonuç bölümlerine ayırırken ya da ana düşünce ve 15 . Herhangi bir olay veya konuyla ilgili düşünceler arasında bağlantı kurup neden sonuç ilişkilerinin ortaya konulması işi bu yöntemlerin birlikte kullanılmasıyla gerçekleşir. * konuyla ilgili araştırma ve incelemeler yapmaları. Fakat en önemlileri Büyük grup tartışması. tartışma ve düşünme yeteneklerinin gelişmesine yardım eder. münazara. Kişiler dememizin sebebi de bu yöntemin iki veya ikiden fazla kişiyle yapılmasıdır. Türkçe derslerinde genellikle gruplar arasında yapılır. * bilgilerini pekiştirmeleri.Soru cevap yöntemi öğrencilerin derse ilgisini artırır. Tartışma Yöntemi Kişilerin birbirlerini dinleyip eleştirdikleri ve kendi görüşlerini savundukları yöntemdir.

Bir başka deyişle.6. Örneğin. 16 . bilimsel düşüncelerin gelişmesine katkıda bulunur. Çocukların yazı planı düşüncelerinin gelişmesinde.” (Özbay. inceleme. Dramatizasyon (Oyunlaştırma) Yöntemi “Eğitimde Dramatizasyon. Dilbilgisi çalışmalarında özellikle bu iki yöntemden çokça faydalanılır. Öğrencilerin inceleme ve araştırma yapma.4. 2.yardımcı düşünceleri bulurken çözümleme yönteminden faydalanılır.4. eğitimin oyunlaştırılmasıdır. olay. 2. sadece dilbilgisi konularında değil herhangi bir tiyatro eseri. farklı farklı cümlelerde zamirleri gösteren bir öğretmen belli bir süre sonra çocuğun zamirler hakkında bir genellemeye varmasına yardım etmiş olur.5. Böylece mantıklı ve bilimsel düşünen çocuk ezbercilikten kurtulmuş olur. Özellikle öğrencilerin anlama ve anlatım becerilerinin gelişmesine büyük katkısı vardır. bir yazıyla ilgili genellemelere gitme becerilerinin gelişmesinde. deney ve araştırma yapmaya yönelttiği için özgün. 2006: 155). düzenlediklerini bir araya toplayarak yazısını oluşturur. "Tümevarım ve tümdengelim yöntemleri. oyun biçiminde eğitim anlamına gelir. belli başlı kural. Gözlem. durum ve faaliyette de çocuğun akıl yürütmesine yardımcı olur. Akıl yürütme becerisi gelişen çocuğun düşünceleri de zenginleşir. Dramatizasyon yöntemi birçok duyu organına hitap ettiği için en etkili yöntemlerden biri olarak görünür. Yazma becerisinin geliştirilmesinde de birleştirme yönteminden faydalanılır. 2006: 140). açıklama ve yorum yapma güçlerinin artırılmasında birleştirme yönteminin büyük faydası vardır. Öğrenci zihnindeki duygu ve düşünceleri belli bir plana göre düzenler. Düşünce zenginliği de beraberinde doğaçlama konuşma becerisini getirir. çocuğun anlamakta zorlanabileceği soyut ve kuramsal bilgi yığınlarını somut ve anlaşılır kılmada etkilidir. Tümevarım ve Tümdengelim Yöntemleri Özel durumlardan genel bir sonuca varma işlemine tümevarım. dikkatini konuya yoğunlaştırır. çocuklarda belli bir bakış açısının oluşmasında çözümleme yönteminin büyük katkısı vardır." (Özbay. ilke ve tanımlardan örneklere ya da özel durumlara varma işlemine de tümdengelim denir. Bu iki yöntem de öğrenciyi gözlem. Tümevarım ve tümdengelim yöntemleri. deney ve inceleme yapan öğrenci de derse ilgilidir.

slayt gibi görsel ve işitsel araçlardan faydalanılabilir. Her etkinlikte kullanılabilecek bu yöntemde. daha akıcı ve daha düzgün olabilecektir. Derslerde.4. deyim. Bunları öğrenen bir çocuğun konuşması. bu yöntemde rollerini yaparken gerçekte de böyle durumlarla karşılaşabileceklerini anlayıp tecrübe edinirler. sırasında çeşitli konuların görev oyunlaştırılarak ve sorumluluk anlatılması. betimleme veya benzetmelerin yeterli olmadığı yerlerde resimler gösterilerek bilgi verilebilir. nesne veya olayların gösterilerek açıklandığı bir yöntemdir. deyiş.7.Çocuklar. tepegöz. hayal gücü ve yaratıcı düşünme yeteneği gelişen çocuk. duygu ve düşüncelerini rahatça açıklayabilecek düzeye de gelir. Gösteri. Gösteri tamamlandıktan sonra aynı etkinlikleri öğrencilerin yapması istenir. Tekrar söz konusu olduğu için ve öğrenciler de görev aldıkları için öğrencilerin konuları öğrenmeleri kolaylaşır. Bütün bu işlemler öğrencilerin ilgi ve dikkatlerini çektiği için öğrenme daha kalıcı olur. Kelime hazinesi.mimiklere ve vurgu. Ayrıca bu yöntem öğrencilere herhangi bir topluluk karşısında nasıl konuşulacağını. Bütün hazırlıklar bittikten sonra gerekli açıklamalar yapılarak gösteri tamamlanır. almaları ve öğrenmenin kurallara daha hızlı gerçekleşmesine ve öğrenilenlerin kalıcı olmasına yardımcı olur. Bu yöntemde. durum. resim. Oyunlar. terim ve atasözlerinin açıklanmasında tanım. yeni kelime ve kavramları öğrenmelerinde de çok etkilidir. jest. Örneğin. Türkçe derslerinde kelime. gösteriyi yapacak kişinin belli bir plan ve hazırlık yapması gerekir. Bir metnin öğretmen tarafından kurallara uygun şekilde okunması ve daha sonra aynı metnin aynı şekilde öğrencilere okutturulması da gösteri yönteminin bir örneğidir. 17 . Çocukların hayal güçleri ve yaratıcı düşünme yeteneklerinin gelişmesinde.tonlamaya nasıl dikkat edileceğini öğretir. çocuklardaki davranış bozukluğunun anlaşılmasında büyük öneme sahiptir. 2. teyp. Gösteri Tekniği Anlatıma zenginlik katan bu yöntem bütün duyu organlarına hitap ettiği için öğrenme daha etkili bir şekilde gerçekleşir. Ayrıca çocukların oyun uymalarının sosyalleşmelerinde ve toplumsal kurallara uymalarında büyük katkısı vardır. Hangi durumlarda nasıl davranmaları gerektiğini öğrenirler.

letişim becerisi gelişen öğrenciler topluma ayak uydurmada da güçlük çekmezler. Gözlem Tekniği Gözlem. herhangi bir olay. öğrencilere sorumluluk alabilme ve işbirliği içerisinde olabilme yeteneklerini kazandırmaktadır. Gözlemden önce plan ve hazırlık yapılması bu kurallardan biridir. öğrencileri araç. deneyim kazanıp kendi başlarına karar almayı öğrenirler. Gözlem yapmadan önce öğrencilere niçin ve nasıl gözlem yapacakları hakkında bilgi verilmelidir. Öğrenmeyi gerçek hayatla ilişkilendiren bu yöntem sayesinde öğrenmeler daha anlamlı ve kalıcı olur. Ayrıca öğrencilerin birbirleriyle iletişimi de artar.8. Bu görev ve sorumluluklar sayesinde öğrencilerin derse ilgileri artar.2.” (Saban. 2.4. nesne veya durumun birtakım özelliklerinin izlenerek incelenmesi işidir. “Öğrencilerin kendi öğrenmelerinden sorumlu olmalarını ve öğrenmek için enerji dolu olmalarını görmek. Gözlem hem bireysel olarak hem de topluca yapılabilir. Kendi ilgi ve yeteneklerini harekete geçirdikleri için konuya olan motivasyonları artar. Öğrenciler proje çalışmalarını nasıl yürüteceklerini düşünerek fikir üretirler. projelerin en iyi tarafıdır.10. Proje tekniğinin temelinde öğrencinin ilgi ve yetenekleri vardır. 2000: 191) Proje çalışmaları beyin fırtınası tekniğiyle bir arada yürütülür. dersin verimli geçip geçmediğini anlamak için değerlendirme yapılmalıdır. Küme Çalışması Yöntemi Öğrencilerin belirli gruplara ayrılıp görev dağılımı yaptıkları ve herhangi bir konu üzerinde çalıştıkları yöntemdir. Bu yöntemin en önemli özelliği öğrencilere görev ve sorumlulukların verilmesidir. Öğretmenler bu tekniği uygularken bazı kurallara dikkat etmelidir. Ayrıca öğretmenler. Gözlemin sonunda da. Proje Tekniği Projeler. Bu tekniğin amacı.4. Gözlem yönteminde dikkat edilmesi gereken bazı kurallar vardır. Öğrencinin ilgi ve yeteneklerini ön plana çıkaracak ve seviyelerine uygun proje konusu vermeleri bu kurallardan biridir.4.gereçleri önceden hazırlamaları konusunda uyarmalıdırlar. 18 .9. öğrencilerin tek başına ya da grup halinde herhangi bir konu üzerinde önemli bir sonuca ulaşacak şekilde çalışmalarıyla oluşur. 2.

öğrencinin yaratıcı düşünerek çok sayıda ve orijinal fikir üretmesini sağlamaktır. bütün fikirler ifade edilebilmelidir. 2000: 196).” (Saban. Problem çözme yönteminin diğer faydaları da öğrencilerin işbirliği içinde olmaları ve birçok kaynaktan araştırma yapmalarıdır.4. net bir çözümü olmayan problemin çözülmesi yöntemidir. 2.13. bilimsel araştırma yapma becerileri gelişir. çünkü ne kadar defolu olurlarsa olsunlar. Öğrenciler bu problemi çözmek için araştırma yapıp veri toplamaya başlarlar. Beyin Fırtınası Tekniği Bir grup öğrencinin belirli bir konu. niceliğidir. 2000: 196). durum veya olay hakkında düşünüp çeşitli fikirler ürettikleri yöntemdir.12.” (Saban. Örnek olaylar. 2. 19 . “Beyin fırtınası esnasında önemli olan fikirlerin niteliği değil.4. Bu yöntemde öğrenciler ürettikleri fikirleri ve elde ettikleri verileri analiz ederek değerlendirip sonuca ulaşırlar. Ortaya atılan fikirler asla eleştirilmemeli tam tersine öğrenciler daha sınırsız düşünmeleri için teşvik edilmelidirler. Bu yöntem rahat bir sınıf ortamında yapıldığı takdirde öğrencilerin derse motivasyonları da artar. kendi aralarında görev dağılımı yaparak problemi çözmeye çalışırlar.4. öğretmenler bu süreçte bilişsel rehber rolüne bürünürler. Elde ettikleri veriler ve araç. Örnek Olay ncelemesi Yöntemi Öğrencinin aktif olarak rol aldığı "öğrenci merkezli" bir yöntemdir. karar verme.gereçler sayesinde gerçek problemin ne olduğuna karar verip çözümü üretirler. Bu yöntemde amaç. Ama muhakkak seçilen olay öğrencilerin seviyelerine uygun olmalıdır. Problem Çözme Yöntemi Kesin. gerçek hayatta karşılaşılan ya da karşılaşılabilecek bir sorunun fikir üretilerek çözümünün bulunmasıdır. öğrencilerin kendi başlarından geçen olaylardan da seçilebilir. elde ettikleri bilgileri kategorilere ayırıp.11.2. Problem çözme yönteminde uyulması gereken belli bir sıra vardır. Örnek olay incelemesinde amaç. Tabii bunları yaparken öğrenci aktiftir. aktif olduğu için de konuyu öğrenmek için ilgi ve merak duyar. “Problem çözmeye dayalı öğrenmenin etkili olarak yürütülebilmesi için. Bu yöntem sayesinde öğrencilerin eleştirel ve yaratıcı düşünme. ister mantıklı ister mantıksız olsun. Beyin fırtınası tekniği çok fazla bir hazırlık gerektirmediği için diğer yöntemler arasında en kolay uygulanabilecek olanıdır. lk önce problem öğretmen tarafından belirlenir.

1995: 475). nesneleri kavranmasına ya da bilmesine araç olan bir düşünce ya da mantıksal bir yapı olarak görmüştür" (Aksan. 20 yönlerden olabilir. eski ve yeni kavramlar arasında bağlantılar kurarak yeni kavramları öğrenirler. Tezimizin asıl konusu olan “Kavram Haritaları Yöntemi”ni “Kavram Haritası Yöntemi” adlı bölümde ele alalım. • . O yüzden bildikleri kavramlardan yola çıkarak konuya ne kadar hakim olup olmadıklarını anlayabiliriz. biçimlerin. kademe öğrencileri ise. "Kavram dünyadaki nesnelerin.” (Dumanlı. düşüncelerin farklı ve benzer özelliklerinin * Bilimsel ve teknolojik çalışma. Öğrencilerin. yeni kavram ve materyalleri öğrenebilmesi için bazı önemli ve gerekli kavramlara sahip olması gerekir. 1995: 474). 2001: 11). Öğrencilerin sahip oldukları bilgilerin temelinde de kavramlar vardır. Kavram Nedir? Kavramlar. olgu. durum ve devinimlerin dildeki anlatım buluşu ve dünyadaki nesnelerin ortak niteliklerine dayanan. deneme ve yanılma ile elde edilen bilgilerinde özgün özelliklerinin gruplandırılmasıyla oluşur. Lyons kavramı.5. Kavram Haritası Yöntemi Şimdi çalışmamızın asıl konusu olan “Kavram Haritaları”na geçmeden önce "kavram" tanımını yakından inceleyelim. "Ünlü dilbilimci J. * Varlıkların. kademe öğrencileri. yorum ve değerlendirme yapmayı da öğrenirler. Ayrıca bu yöntem sayesinde çocuklar işbirliği içinde olmayı. 2. dile özgü bir genelleme. Farklı çözüm yolları bulup sorunla ilgili sorular hazırladıkları için öğrencilerin düşünme ve problem çözme becerileri gelişmiş olur. 2.Seçilen örnek olay hakkında önce öğretmen öğrencilere ön bilgi vermeli daha sonra öğrencilerden sorun için çözüm yolları üretmelerini istemelidir. olayların. bir soyutlamadır.5. zihnin. sahip oldukları bu önemli kavramlar ve somut benzetmelerle yeni kavramları öğrenirler. Şimdi kavramın daha iyi anlaşılabilmesi için kavramların özelliklerini inceleyelim: • Kavramların kendilerine özgü özellikleri ya tanımlama şeklinde ya da işlevsel “Kavramlar dikey ve yatay organizasyon içindedirler. 2.1. lköğretim 1." (Aksan.

“Bilgi vermeye dayalı metinlerin anlaşılması iki unsurla yakından ilgilidir: Bunların ilki metinlerdeki ana fikirlerin. Yani kavramlar Kavramlar. 2. yardımcı ana fikirleri bulmalı ve bunların asıl ana fikirle ilgisini ortaya koymalıdır. 21 . çözümlerken farklı yöntem ve tekniklerden faydalanmak gerekir. Son olarak. ikincisi de yardımcı kelime ve kavramların tanınmasıdır” (Akyol. Kavramlar kişiden kişiye farklı anlamlar taşırlar. Yani herhangi bir kavramın Kavram gelişimi. kavramlar farklı okuma teknikleri ve farklı yöntemlerle kazandırılabilir. bazen şekil veya sembollerle hatırda kalır. Öğrencinin hayal gücünü zenginleştiren olay ağırlıklı metinler. yeni anlamlar kazanır. bulunan kelimeler ve kavramlar çeşitli tekniklerle görselleştirilmelidir” (Akyol. • sürekli değişip gelişir. Okuyucu organizasyonel yapıyı daha iyi anlamak için fonksiyonel kelimelere dikkat etmelidir. Kavramlar kendi özelliklerine uygun diğer kavramlarla ilişkilendirilip anlamı kişiden kişiye farklılık gösterebilir. Kelime. cümleleri çözümleyebilmek ise kelimeleri çözümleyebilmekten geçer. Daha sonra önemli kavramları. deyiş. yeni kelime ve kavramları kazandırmada en önemli araçlardandır. terim ve kavramların anlamı iyice anlaşılmazsa metinlerden istenilen verim de alınamaz.• • Her kavramın kendine ait kritik bir özelliği vardır.5. Kavram Haritası Nedir? Türkçe derslerinde en büyük hedef okuma parçalarını çözümleyerek genel ve özel amaçlara ulaşmaktır. çocuğun zihinsel gelişimiyle doğru orantılıdır. Böylece yeni kelime ve kavramlar da kolay kazanılmış ve anlaşılmış olur. • • gruplandırılırlar. kavramlar veya soyut kelimeler. paragrafları çözümleyebilmek cümleleri. kavramların. Paragraf ana fikirleri metin içerisindeki yardımcı ana fikirleri oluşturmaktadır. kelimeleri tespit ederek. deyim. Dolayısıyla bu tür metinleri anlamak için. Metinlerde verilmek istenen duygu ve düşünceleri en iyi kelimeler anlatır. “Öğretmen önce metindeki ana fikri tespit etmelidir. Anlamı tam olarak bilinmeyen kelimeler. Okuma parçalarını çözümleyebilmek paragrafları. kelimelerin tanınması.2. 2006: 160). 2006: 160).

“Kavram haritaları bilgiyi görsel olarak organize eden yapılardır. Bilginin yapısal analizini yapan kavram haritaları herhangi bir konuya ait kavramların grafiksel olarak somutlaştırılmasına yardımcı olur. kavramlar şeklinde anlamlı küçük parçalara ayrılması yöntemi. öğrencilerin önceki öğrendiklerini yeni kavramlara bağlayabilmeleri ve nasıl öğreneceklerini bilmeleri için kavram haritalarını geliştirmiştir. Çaba sarf ederek. öğrencilerin de kavramlar arasında kolay geçiş yapabilmelerini sağlar. kavram haritaları öğrencileri bir ders konusunda geçen kavramları bulmaya ve onları ilişkilendirmeye zorlamaktadır. Ausubel’in anlamlı öğrenme kuramından etkilenerek bu tekniği oluşturmuştur.Okuma parçalarının. Ausubel anlamlı öğrenmenin sağlanabilmesi için. Böylece öğrenciler kendi kendilerine ders konularının anlamlı bir biçimde öğrenilmesini gerçekleştirmektedirler. Ayrıca konunun içeriğini analiz etme gibi zihinsel becerileri de kullanırlar. kavram haritalarını oluştururken uygun bağlantıları bulmak için düşünürler. yaparak ve yaşayarak bu haritaları oluşturdukları için öğrenilen bilgiler akıllarında daha uzun süre kalır. “Öğrenciler tarafından hazırlandığı zaman. öğrenciler kavramları anlamlı bir yapı içerisinde düzenleyip farklı şekillerde ilişkilendirebileceklerdir. “Kavram haritaları. Novak ta Ausubel’in bu teorisinden yola çıkarak. Kavramların. Öğrenciler. 2002: 18). Görsellik ön planda olduğu için de bilgileri ve kavramları akılda tutma kolaylaşır. şte kavram haritaları sadece anlamı bilinmeyen veya soyut kelime ve kavramların anlaşılmasında değil okuma parçalarının anlaşılmasında da en önemli yöntem ve tekniklerdendir.” (Barut. 2006: 21). kavramların birbirleriyle olan ilişkisini neden-sonuç bazında tanımladığı için anlamlı öğrenme de gerçekleşir. fikirler arası ilişkilere işaret eden bağlantı kelimeleri ile zekâyı 22 . Bir konunun ya da olayın ana hatlarıyla topluca gösterilmesini sağlayan kavram haritaları.” (Karapür. insanların sahip oldukları bilgilerle yeni öğrendikleri bilgiler arasında ilişki kurmaları gerektiğini savunmuştur. Novak 1972 yılında. kendine özgü özelliklerinin veya diğer kavramlarla ilişkilerinin şekil ya da sözcüklerle önemli ilke ve önermelere dayalı bir biçimde grafiksel olarak gösterilmesine “kavram haritalanması” denir. Böylece. yani bilgilerin öğrencilerin zihninde görsel olarak düzenlenmesini sağlar.

bireylerin zihinlerinde “genelleme” ve “ayırt etme” süreçleriyle gelişir. etkinlikler daha kolay planlanır. Bilgiyi yapılandırmak için. Hiyerarşik düzen sayesinde öğrenciler kavramlar hakkında daha çok bilgi sahibi olurlar. kapsamlı bir şekilde somutlaştırılmıştır. 2002: 18).” (Kabaca. • Kavramlar: “ Kavram Nedir? ” başlıklı bölümde kavramlarda ve kavramların genel özelliklerinden bahsetmiştik. yeni fikir ve kavramlarla bütünleşerek öğrencilerin yeni bilgileri edinmelerine katkı sağlar. Bilgilerin düzenli bir şekilde örgütlenmesini sağlayan kavramlar. Çünkü bu teknikte bilgiler. Kavramların birbiriyle ilişkisinden ilkeler. çift yönlü ve yönsüz olabilirler. Öğrencilerdeki mevcut kavramlar. 2006: 8).” (Gerçekcioğlu. belli bir yapı içinde belli bir sıraya göre dizilmesi işidir. artık bilgiyi nasıl yapılandıracağını da öğrenir. Bu kelimelere önerme adı da verilir. insanları ayrıntılardan kurtararak onların çevrelerindeki durum. Önermeler bağlantıların üzerine yazılırlar. hiyerarşik yapı. kavramlar. Yani önermeler kavram ve ilişkilerin cümleyle ifade edilmiş halidir. ilişkiler ve çapraz bağlantılardır. Bu kural ve ilkeler sayesinde problemler daha da anlaşılır hale gelir. obje ve olayları daha kolay algılamasına yardımcı olur. dil gelişimine ve bilişsel gelişime paralel olarak ilerleyen ve hayat boyu devam eden bir süreçtir.” (Kabaca. Bilimsel bilginin oluşmasında önemli bir yenilik olan kavram haritaları öğrenmeyi de artırır. Birey bir kavram öğrendiği zaman ve ileride öğreneceği yeni kavramları da bu kavramla ilişkilendirdiği zaman kalıcı bilgi sistemine sahip olur. Kavram haritaları da dinamik bir yapıya sahiptir. 2002: 23 . • Hiyerarşik Yapı: Kavramların. Çünkü kavramları belli bir düzen içerisinde topluca görmektedirler. Burada da kavram haritası oluşturmada kavramların ne kadar önemli olduğundan bahsedelim: Kavramlar. yeni kavram haritası tasarlayan çocuğun kelime dağarcığı da gelişir. yeni anlamlar oluştururlar. Sahip olduğu önceki kavramlara yenisini ekleyen öğrenci. Kavram haritalarını oluşturmak için dört temel bileşene ihtiyaç vardır: Bunlar. • lişkiler: Kavramlar arası ilişkileri gösteren kelimelerdir.temsil eden bir tekniktir. “Bağlantılar tek yönlü. Çapraz Bağlantılar: Hiyerarşik düzendeki kutucukları birbirine bağlayan önermelerdir. “Kavram öğrenimi. • 19). kurallar ortaya çıkar. Tecrübe ve bilgisi artan bir öğrenci çizdiği kavram haritalarına yeni kavramlar ekleyebilir.

3. en az bir önermenin elemanı Kavramlarla ilgili açıklama ve ilkeler listede yer almamalı Ana kavramla ilgili diğer kavramlar belli bir düzende sayfaya yerleştirilmeli Aynı önem seviyesindeki kavramlar aynı hiyerarşik düzeyde bulunmalı. tamamlanmış ancak ilişkilendirilmemiş kavram haritaları. “Kavram haritaları çizim şekillerine göre üçe ayrılmıştır: Tamamlanmış ve ilişkilendirilmiş kavram haritaları. zincir ve hiyerarşik olmak üzere 3 çeşit kavram haritası vardır. Ama şekli ve hangi amaçla çizildiği ne olursa olsun her kavram haritasının. tamamlanmamış ve ilişkilendirilmemiş kavram haritaları” (Altın. 2. metin seçilmeli. Kavram Haritasının Öğeleri ve Çizimi Kavram haritaları oluşturulurken dikkat edilmesi gereken önemli hususlar ve takip edilmesi gereken bir sıra vardır: • Öncelikle öğrencinin seviyesine uygun bir konu. örümcek. alt kavramları ve ana kavramla alt kavramları birbirine bağlayan bağlantıları vardır. ana bir kavramı. 2002: 78). Yukarıda da görüldüğü gibi değişik şekillerde ve farklı amaçlar doğrultusunda çizilen kavram haritaları vardır. konu Haritalanacak metin iyice okunmalı. en genel Daha sonra bu en önemli kavramla ilgili anahtar kavramlar seçilmeli Seçilen bu ana kavram ve anahtar kavramlar listelenmeli Her kavram haritada yalnızca bir kez yer almalı. metnin en önemli düşüncesi. Bunların haricinde karma kavram haritaları da görülmektedir.Yukarıdaki açıklamalardan şöyle bir sonuca ulaşılabilir: Kavramlar. farklı bağlantılarla birbirlerine bağlanıp belli bir düzen oluştururlar. aynı Kavramlar birbirlerinden kolay ayırt edilebilsin diye ya kutu ya da yuvarlak Kavramlar listelendikten sonra kavramlarla ilgili ilişki ve genellemeler öğrencinin önceki bilgilerinin bir devamı niteliğinde olmalı • kavramı veya teması ana kavram olarak seçilmeli • • • olmalı • • • düzeyde bulunan kavramlar aynı renk ya da şekilde olmalı • içine alınmalı • listelenmeli 24 .5. Ayrıca. Bu düzen de kavramların birbiriyle olan ilişkisini gösterir.

planlama.• Haritada yer alan iki kavram arasındaki ilişki gösterilmek isteniyorsa. şirket politikasının belirlenmesinde. Hatta değerlendirme aşamasında kullanılan kavram haritaları sayesinde öğrencinin konuyu ne kadar anladığı da tespit edilmiş olur. ayrıca bu başlık öğrencilerin çinde çok kavram ve önermelerin olduğu bir harita öğrencilere fayda Haritalama işi bittikten sonra ufak bir paragrafla çizilen harita özetlenmelidir. arasına çizgi çizilmeli. yanlışların düzeltilmesi. konuyu araştırma ve açıklama aşamasında veya konu bittikten sonra değerlendirme aşamasında kavram haritalarından faydalanılabilir. Herhangi bir konuyu ya da üniteyi işlerken birçok yerde kavram haritaları kullanılabilir. düzeltilmesi için eve ödev olarak da verilebilir.4. ileri düzenleyici olarak da kullanılabilir. Böylece öğrenciler sınıfta fark etmedikleri yeni bir kelime ya da kavramı evde kavram haritalarına ekleyip çıkarabilirler. Örneğin. Ayrıca hiyerarşik bir şekilde düzenlenen bölüm ve konular daha kolay ve kapsamlı öğrenilirler.5. Her aşamada kavram haritası kullanan öğrenciler konular arasındaki bağlantıları da rahatlıkla kurabilir. Sınıfta herhangi bir konu veya metinle ilgili çizilen kavram haritası. • yazılmalı • • • • • önceki bildiklerini harekete geçirmeli • vermeyeceği için haritalar basit olmalı • 2. Kavram Haritalarının Farklı Yerlerde Kullanılması Hem bireysel çalışmalarda hem de grup çalışmalarında kullanılabilen kavram haritalarından eğitim-öğretim faaliyetlerinin her aşamasında faydalanılabilir. gerektirmelerle ifade edilmeli Her bir ilişki en az bir kavramı ilgilendiren bir önerme olmalı Haritaların değişik bölümlerinde çapraz bağlantılar yer almalı Bu bağlantılar harita içindeki kavramların nasıl sentezlendiğini göstermeli Haritaya güçlü bir temeli olan başlık seçilmeli. Türkçe derslerinde kompozisyon yazmada büyük katkısı olur. konuya hazırlık aşamasında. Bunların haricinde kavram haritaları. Çünkü ilişkinin yönünü gösteren oklar çok önemlidir. üniteler arası geçişlerde zorluk çekmezler. iki kutu Çizilen bu çizginin üstüne listeden seçilecek olan bir ilişki birkaç kelimeyle lişki ve önermeler kutulanmamalı. “Müfredat değişikliklerinde. Örneğin planlama yaparken kullanılan kavram haritasının. kompozisyon 25 .

2003: 178-186). Kavram Haritaları Niçin Kullanılır? Öğrencilerin bir konu hakkında kapsamlı düşünüp düşünmediklerini. Yukarıdaki söylenilenlerin de ışığında kavram haritaları.” (Çatalkaya. konuşma konusuna ilişkin kavram haritaları yararlanılabilir • öğrencilerce incelenmesi. • • • Anlamayı ölçmek. 2. “Kavram haritaları. kavram haritaları söyleneceklerin bir planı olarak düşünülebilir. • Dinleme eğitiminde. “Türkçe öğretimindeki temel becerilerin geliştirilmesinde. destek sağlayabilir • öğrencilerin metnin temel yapısını oluşturan kelimeleri ve bunların oluşturduğu anlam ağlarını görmelerini sağlamada önemli görsel destek sağlayabilir • Yazma eğitiminde. kapsamlı düşünseler bile konu bütünlüğünü nasıl sağladıklarını. bunları anlamada kullanılabilecek en iyi yöntemlerdendir. Planlama yapmak. 26 ilişkilendirilebileceğini ölçmek. iyi bir ön hazırlık ve plan yapmak gerektiğinde. 2005: 38). ön bilgilerin hatırlanmasını sağlar • yararlanılabilir • hazırlandıktan sonra konuşmada vurgu ve tonlamalar için haritada farklı renklerle işaretlemeler yapılabilir • Konuşmanın akış yönüne ilişkin işaretlemeler. • . konunun yapısı ve öğrencilerin konu hakkındaki algılarını nasıl ilişkilendirdikleri üzerinde odaklaşır.5.” (Kabaca. dinleme öncesi hazırlık amacıyla kavram haritalarından Dinleme konusunu temsil eden kavram haritasının dinleme etkinliği öncesinde Not alma stratejisinin doğru kullanımı için de kavram haritalarından Konuşma eğitiminde.” (Acat. 2002: 28). kavram haritalarının kullanımına Okuma eğitiminde metni temsil edecek şekilde düzenlenmiş kavram haritası. Karmaşık kavram veya fikirleri açıklayıp bunların birbirleriyle nasıl Herhangi bir problemi çözmede hangi işleme başvurulacağını karar vermek.yazılmadan önce kavram haritası kullanılarak planlama yapılabilir ve kavram haritaları ile yapılan planlama düz planlamaya göre daha faydalıdır.5. fikirleri ve kavramları nasıl ilişkilendirdiklerini anlamak dersin en önemli hedefleri arasındadır. Kavram haritaları.

Öğrencilerin düşünme süreçlerini izlemek. Kavramlar arasındaki ilişkilerin tanımlanmasına yardımcı olur. 27 Kavram ve düşünceleri görsel bir biçimde ortaya koyduğu için öğrenmeyi . ön gereklilik temeline uygun şekilde yapılandırmak amacıyla kullanılırlar. Karmaşık yapıları belli bir düzene koymak. Kavram haritaları.• • • • • • • Algılamadaki hataları açığa çıkarmak. Öğrencileri. öğretmenler ve öğrenciler açısından birçok faydası vardır. Kavram Haritalarının Faydaları Anlamlı öğrenme kuramından yola çıkılarak Novak tarafından hazırlanmış olan kavram haritalarının eğitim programları. Öğretilmesi.6.5. • • • • • • • • • • • Pek çok konu için elverişlidir. Bilgi üretimini hızlandırır. 2. • • • Öğrencinin bilincinin uyanık olmasını sağlamak. • geliştirmek. Kavramlar arasındaki ilişkileri doğru ifade ederek. Konuların tutarlı bir şekilde planlanmasına yardımcı olur. öğrencinin aktif olmasını sağlar. Öğrenci-öğretmen iletişimini olumlu yönde etkiler. • arttırır. Düşünceleri mantıklı kalıplara sıralamak. kavram öğretimi için hazır hale getirmek. Sınıf içinde canlı bir ortamın oluşmasını sağlar. Beyin fırtınası oluşturmak. Öğrencilerin kavramlar arasındaki bağlantıları nasıl kurduklarını ortaya Öğrencilerin konulara yönelik kavram haritası yapabilme becerilerini çıkarmak. Bireysel farklılıklara hitap eder. Öğrenciyi merkeze alıp. Herhangi bir konuyla ilgili detayların ortaya çıkmasını sağlar. Bilgileri sistematize edip somutlaştırır. Kapsamlı konuları açıklayarak öğrenmeye yardımcı olmak. öğrenilmesi ve uygulanması kolay ve ekonomiktir.

2. Araştırmanın evrenini.2006 öğretim yılında stanbul ili Üsküdar ilçesinde sosyo ekonomik düzeyleri farklı biri özel. zihinde Öğrencilerin yaratıcılıklarını ön plana çıkarır. 2006: 63). • geliştirir. sembolleştirme gibi stratejilerden faydalanmasını sağlar. Öğrencilerin kavramlar hakkında ön bilgilere sahip olmasını sağlar. kelimelerin yetersiz kaldığı durumlarda büyük anlamalarını ortaya çıkarır. Öğrencilerin kavramlar arasındaki bağlantıları nasıl kurduklarını ortaya koyar. • • • • • • • • • çağrılmasını kolaylaştırır. bilginin öğrencilerin zihinlerinde örgütlenmesini ve geri Metinlerin anlaşılmasında. “Kavram Haritaları. kavram haritası hazırlamaları sırasında. 2005. sınıf öğrencileri oluşturmaktadır. konularını planlamada yardımcı olur. Öğrencinin başarısını değerlendirmede öğretmene yardımcı olur.6. Konunun dağınık işlenmesini önler. kademe Türkçe dil bilgisi derslerinde kavram haritaları tekniği kullanımının öğrenci başarısına etkisini belirlemek amacıyla bir araştırma yapmıştır. bu okulların 7/A ve 7/B sınıflarında öğrenim 28 . • • yardımcı olur. • olur. sınıflandırma. Öğretmenlere. • • canlandırma. lgili Araştırmalar Yaman (2006) ilköğretim 2. Öğrencilerin konu hakkında ne kadar bilgi sahibi olduklarını ve yanlış Öğrencilerin bilgileri kolay hatırlamasına katkıda bulunur.” (Yaman. diğeri devlet ilköğretim okulundaki 7. Öğrencilerin.• • Öğrencilerin konuları anlamlı bir şekilde öğrenmelerine yardımcı olur. Örneklem de. • ölçüde yardımcı olur. Öğretmenin öğrencileri daha kolay değerlendirmesini sağlar. problem çözme becerilerini Yeni anlamlar geliştirilmesinde hem öğrencilere hem de öğretmenlere yardımcı Öğrencilerin genel yargılara tümevarım yöntemiyle ulaşmasına imkân tanır. Öğretmenlerin konuları etkili bir şekilde anlatmalarına yardımcı olur. Yeni problemleri çözme ve kavramları sentez etme hususlarında öğrencilere Kavramlar sentez yoluyla birleştirildiği için bilgiler kolay organize olur.

Öğrencilere "kelime türleri" konusu deney grubunda kavram haritası tekniğiyle. 29 . Bu 95 öğrencinin 38'i özel ilköğretim okulunda. devlet okulunda okuyan 57 öğrenciden de 30'u deney grubunu. 27'si kontrol grubunu oluşturmaktadır. Uygulama öncesi. her iki okulda da kavram haritalarıyla öğrenim gören deney gruplarının son test puan ortalamasının geleneksel yöntemin kullanıldığı kontrol grubuna göre yüksek olduğu ve kavram haritalarının Türkçe dil bilgisi öğretiminde başarıyı arttırdığı gözlemlenmiştir. maddi imkanların sağladığı daha elverişli çalışma ortamına sahip olması ile açıklanabileceğini söylemiştir. Ders bitiminde ise değerlendirme yapmak amacıyla öğrencilerden kavram haritaları yapmaları istenmiştir. sınıftaki öğrenci sayısının azlığı ve öğrencilerin.gören 95 öğrenciden oluşmaktadır. açık uçlu soru formu ve Türkçe dersi tutum ölçeği uygulanmıştır. Özel ilköğretim okulu ile devlet ilköğretim okulunun son test puanlarının sıra ortalamasında da özel ilköğretim okulu lehine anlamlı bir fark olduğu görülmüştür. Deney gruplarındaki öğrencilere ise kavram haritası tekniğinin tanınması amacıyla iki saatlik kavram haritalarını tanıtıcı etkinlik yapılmış ve öğrencilerden birer tane kavram haritası yapmaları istenmiştir. Yaman bu bulgulara dayanarak özel ilköğretim okulundaki öğrencilerin daha başarılı olmasının. Ayrıca bulgular neticesinde her iki okuldan seçilen örneklem grubunun ön bilgilerinin eşit düzeyde olduğu ancak özel okuldaki öğrencilerin ön test ortalamasının devlet okulundaki öğrencilere göre daha yüksek olduğu görülmüştür. Ardından da araştırmacı tarafından çizilen kavram haritası tepegöz yardımıyla gösterilerek kuralı daha iyi anlamaları sağlanmıştır. öğrencilere işlenen kelime türüne ait örnekler tepegöz aracılığıyla gösterilip kuralı sezmeleri sağlanmıştır. Çalışmada ön test. kontrol grubunda geleneksel yöntemle işlenmiştir. Özel okulda okuyan 38 öğrenciden 18'i deney grubunu. bütün gruplara bilgi testi. Uygulama sırasında. buluş yoluyla öğretim esas alınmış.son test kontrol gruplu deneme modeli kullanılmış ve uygulama 10 hafta sürmüştür. Uygulama sonunda. 57'si devlet ilköğretim okulunda öğrenim görmektedir. Elde edilen verilerin çözümlenmesinde hem nicel hem de nitel çözümleme teknikleri kullanılmıştır. 20'si ise kontrol grubunu. Ayrıca her iki okuldaki deney ve kontrol gruplarının ön test puanları arasında anlamlı bir fark olmadığı da gözlemlenmiştir.

Diğer sınıflardan. 23 deney grubu elemanı ve 23 kontrol grubu elemanı seçilmiştir. Bütün bu sonuçlara göre kavram haritalarıyla yapılan dil bilgisi öğretiminin. Tümen yabancı dil öğretiminde 30 . ölçütler doğrultusunda. Bu yüzden. Bu konular deney grubuna haftada 3 saat olmak üzere 4 hafta boyunca kavram haritaları yöntemiyle işlenmiştir. öğrencilerin ön test puanları. kavram haritaları yöntemine ilişkin görüş belirleme anketi uygulanmıştır. bağımlı değişken olan öğrenci başarısına etkisinin araştırılması yönüyle deneme modelinde bir araştırmadır. Yalnız. Araştırma bağımsız değişkenler olan kavram haritası yöntemi ve geleneksel yöntemin. Örneklemi seçerken. öğrencilerin cinsiyetleri. Tümen (2006) lise 1. son test. sınıfta okutulan " ngilizce zamanlar" konusunun amaçlarına ulaşmada kavram haritaları yöntemi ve geleneksel yöntemin öğrenci başarısına etkilerini ayrıca öğrencilerin kavram haritaları yöntemine ilişkin görüşlerini bir anketle araştırmıştır. Gruplara "Present Continuous Tense ve Simple Present Tense" konuları işlenmiştir. sınıfta ngilizce dersinden ve Türkçe dersinden aldıkları notlar olmak üzere dört temel ölçüt ele alınmıştır. 2005-2006 eğitim ve öğretim yılında Elazığ Balakgazi Lisesi 1. bilginin kalıcılığı açısından deney grubu ile kontrol grubu arasında anlamlı bir fark belirlenmiş ve kavram haritası yönteminin uygulandığı deney grubu kontrol grubuna göre daha başarılı olmuştur. kavram haritalarının öğrenciler tarafından eğlenceli ve öğretici bulunduğu. Araştırmanın evrenini.Çalışma neticesinde geleneksel yöntemle işlenen derslerde dil bilgisi kavramlarının daha çok karıştırıldığı ve anlamlı öğrenmenin sağlanamadığı. deney ve kontrol gruplarına uygulanan ön testson test puanlarının erişi ve direnç testi puanlarının karşılaştırılmasından oluşur. kavram haritalarıyla yapılan dil bilgisi öğretiminde öğrencilerin kavram yanılgılarının azaldığı. öğrenmede kalıcılığı sağladığı görülmüştür. kavram haritası tekniğinin öğrencilerin derse güdülenmesinde katkı sağladığı. Elde edilen veriler kümeleme analizi tekniğiyle değerlendirilmiş ve bir sınıf yansızlık ölçütlerini bozacak nitelikte olduğu için araştırmadan çıkarılmıştır. öğrencilerin dil bilgisi kavramlarını geliştirmede önemli bir etkisi olduğu söylenebilir. sınıfta okuyan 187 öğrenci oluşturmaktadır. öğrenciler kavram haritası geliştirmekte zorlanmışlardır. Elde edilen bulgulara göre. başarı testi. öğrencilerin 8. Çalışmada ön test. Bulgular ve yorumlar.

deney grubu öğrencilerinin kavram haritalarını kavrayabildikleri anlaşılmıştır. güç. deney grubu lehine anlamlı bir fark gözlemlenmiş. Uygulama sırasında. konulara karşı daha ilgili olmaya başladıkları. Uygulanan ön testlerde gruplar arasında anlamlı bir fark bulunamamış. hareket. öğrencilerin kavram haritalarıyla ilgili hiçbir bilgiye sahip olmadıkları anlaşılmıştır. enerji. bunlardan birinin de kavram haritaları yöntemi olduğunu da söyler. kavram ağı. Araştırmanın örneklemi.5 ay sonra uygulanan son testlerde. iş.öğretmen yapımı kavram haritalarının kullanılmasının daha iyi olacağını söylemiştir. ilköğretimde fen bilimleri öğretiminin kısır bir döngü içerisinde cereyan ettiğini ve öğrencilere konular öğretilirken farklı yöntem ve tekniklerin kullanılmadığını. sınıf fen bilgisi konularının anlamlı ve kalıcı bir şekilde öğretilmesinde ve konulardaki kavramların verilmesinde kavram haritaları yönteminin ne kadar etkili olup olmadığı araştırılmıştır. Konularla ilgili hazırlanmış olan ve 20 tane sorudan oluşan başarı testleri. kavram haritaları ve anlam çözümleme tablolarından faydalanılarak öğrencilere nasıl aktarılabileceğini örneklerle 31 . Çalışmanın sonunda öğrencilerin fen bilgisi dersini kavram haritaları yöntemi ile daha iyi anladığı. kuvvet. ilköğretim 7. kavram haritalarını ayrıntılı bir şekilde tanımış oldukları. Ayrıca kavram haritaları sayesinde öğrencilerin derse katılımı arttığı için ve tartışma ortamı oluştuğu için öğrenmenin daha verimli gerçekleştiğini de tespit etmiştir. Barut (2006) çalışmasında. ön test ve son test olarak uygulanmıştır. öğrencilerin böyle bir çalışmaya katılıp katılmayacakları konusunda görüşleri alınmıştır. Uygulama öncesi. Barut'un bu çalışmasında da. Gürlek (2002) botanikle ilgili kavramların. kontrol grubuna da geleneksel yöntemle öğretilmeye çalışılmıştır. kavram haritası oluşturmak için arkadaşlarıyla grup içi tartışmaya girdikleri ve dolayısıyla iletişimlerinin arttığı. basınç ve ekosistem konuları deney grubuna kavram haritası yöntemiyle. daha önceden belirlenmiş olan 44 deney ve 44 kontrol grubu olmak üzere toplam 88 öğrenciden oluşmaktadır. klasik öğretme metotlarının kullanıldığını ve öğrencilerin seviye ve hazır bulunuşluk düzeylerinin dikkate alınmadığını ifade eder. Gruplara uygulanan yöntemler arasında anlamlı bir farkın olup olmadığını test etmek için de t testi kullanılmıştır. 3. Ayrıca kalıcı ve anlamlı öğrenmeyi sağlamak ve kavram yanılgılarını önlemek amacıyla birçok yöntemin geliştirildiğini. kavramları artık günlük hayatla ilişkilendirebilecekleri anlaşılmıştır. Van ili merkezindeki bir ilköğretim okulunda.

düzenleme ve yorumlama yeteneklerinin kazandırılması da yine biyoloji dersinin amaçları arasında yer almaktadır. kimya ve biyolojinin diğer dallarına da öğretim zenginliği katılabileceği vurgulanmış ve bu metotların diğer anlatım metotlarına büyük bir destek sağlayacağı da düşünülmüştür. bireysel farklılıkların öğrencilerin kavram haritası yapma becerilerine etkisinin olup olmayacağını araştırmak amacıyla çalışmasını hazırlamıştır. Öğrenciler. obje ve olayları doğru algılamalı. fizik. Çatalkaya (2005) gittikçe önem kazanan bilim ve teknoloji yarışında geri kalmamak amacı ile öğrencilerin daha anlamlı ve kalıcı öğrenmelerini sağlamanın ve araştıran. eğitim fakültelerinin çıkardıkları dergiler ve eğitimle ilgili kitaplardan faydalanılmıştır. Araştırmada materyal olarak. Bu nedenle öğretim sürecinde çağdaş yöntem ve teknikleri kullanmanın. diğer canlılara ve doğaya karşı saygılı olmalarını öğretmenin ve yakın çevrelerinde var olan bitki ve hayvan türlerini tanıtmanın biyoloji dersinin genel amaçları olduğunu söylemiştir. bu genel amaçlara ulaşmak için çevrelerinde gözlemledikleri canlı. bireysel farklılıkları da göz önünde bulundurmanın gerekli olduğunu da söyler. Ayrıca bu metotlarla. çeşitli botanik kitapları ve eğitim dergilerinden ayrıca dijital kütüphaneler. isimlendirme. Örneklemini ise. bu okulun 7/A ve 7/B sınıflarında öğrenim gören 32 . Materyallerdeki bilgiler ve botanikle ilgili kavramlar listelenerek ve bu kavramlarla ilgili resim. terim. üreten. Araştırmanın evrenini. Çatalkaya. Bolu ili Kıbrıscık ilçesi Kıbrıscık Yatılı lköğretim Bölge Okulu oluşturmaktadır. Ayrıca ortaöğretim biyoloji (botanik) derslerinin öğretimini. bilgisayar. sözcük ve terimlerin eksiksiz öğretilerek temel biyolojik kuram ve ilişkileri düşünmelerini sağlamada kavram ağları. düzenlemeli ve yorumlamalıdır. şekil ve fotoğraflardan da faydalanarak çalışma oluşturulmuştur. öğrencilere kendi vücutlarıyla ilgili gerekli bilgileri vermenin. öğrencilerin aktifliğini ön plana çıkarmanın. bu yöntemlerin nasıl uygulanabileceğini. gelişmeleri takip eden bireyler yetiştirmenin önemli olduğunu söylemiştir. Gürlek. öğretim yöntemlerini. sözcük ve kavramların uygulamalı ve eksiksiz öğretilmesi çok önemlidir. isimlendirmeli. günümüzdeki biyoloji öğretimine katkıların nasıl yapılabileceğini de incelemiştir. okullarda okutulan biyoloji kitapları. Gürlek'in bu çalışması nitel bir araştırmadır. anlam çözümleme tabloları ve kavram haritalarının çok büyük faydası olacağını söylemiştir. Öğrencilere hem bu yeteneklerin kazandırılmasında hem de kavram.göstermiştir. Öğrencilere doğru algılama. sorgulayan. Gürlek'e göre biyolojik isim.

Ayrıca fen bilgisi dersine karşı olumlu tutum sergileyen öğrencilerin daha başarılı kavram haritası çizdikleri de gözlemlenmiştir. kız öğrencilerin erkek öğrencilere göre fen bilgisi dersine karşı daha olumlu tutum içinde olduğu belirlenmiştir. öğrencilerin. Uygulama sırasında. pasif. Öğrencilerin öğrenme stillerini belirlemek amacıyla Grasha'nın öğrenme stilleri ölçeği ve fen bilgisine karşı tutumlarını ölçmek amacıyla da fen bilgisi tutum ölçeklerinden faydalanılmıştır. anlama ve kavrama düzeyi yüksek. "Canlılarla ortak yuvamız mavi gezegenimizi tanıyalım" ünitesinde yer alan "Çevremizde hangi ekosistemler var?" konusu işlenip öğrencilere "ekosistem" kavramıyla ilgili kavram haritaları yaptırılmıştır. Ölçekler öğrencilere 2004-2005 öğretim yılı güz döneminde birer hafta ara ile uygulanmıştır. yaratıcı düşünme ve problem çözme kabiliyetleri gelişmiş bireyler yetiştirmek için derslerde klasik yöntem ve tekniklerin yerine yeni yöntemlerin denenmesi gerektiğini de söyler. öğrenci cinsiyetleri ile fen bilgisi dersine karşı geliştirilen tutum arasında da anlamlı bir fark bulunmuş. Uygulamanın sonunda. kavram içeriğini görsel hale getiren ve somutlaştıran. Ayrıca bilgiyi örgütleyebilen. öğrencilerin öğrenme stillerine göre kavram haritası yapma başarıları arasında anlamlı bir fark bulunmasına rağmen cinsiyetlerinin kavram haritası yapma başarıları üzerinde anlamlı bir fark olmadığı gözlemlenmiştir. rekabetçi ve katılımcı öğrenme stillerinden hangisine sahip olduğu belirlenmiştir. Çalışmada öğrencilerin öğrenme stilleri. bağımsız. sorunları çözebilen. işbirlikli. şbirlikçi ve katılımcı öğrenme stiline sahip öğrencilerin kavram haritası başarı puanlarının daha yüksek olduğu görülmüştür. bilgiyi sistematize eden ve kavramlar arası ilişkiyi gösteren kavram haritalarının istenilen amacı gerçekleştirmede en elverişli ve pratik tekniklerden 33 . Gerçekcioğlu (2006) din kültürü ve ahlak bilgisi gibi soyut kavramların yoğunluk kazandığı derslerde kavramların tanımını yapmanın bile çok zor olduğunu ve bu kavramın birçok kavramla ilişki halinde olduğunu söylemiştir. Ölçeklerin değerlendirilmesi sonucunda.63 öğrenci oluşturmaktadır. Araştırma sonuçlarına göre. Kız ve erkek öğrenciler arasındaki bu farka rağmen kavram haritası yapma becerilerinde cinsiyete bağlı anlamlı bir fark bulunamamıştır. fen bilgisine karşı tutumları ve cinsiyetlerinin kavram haritası yapma becerilerine etkisini belirlemek amacıyla genel tarama modeli kullanılmıştır. bağımlı. Gerçekcioğlu anlamlı öğrenmeye olanak tanıyan.

Tarih gibi. sınıflarla ilgili Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi öğretim programı. Kurada (2006) Tarih derslerinin konularının işlenişi sırasında hem öğretmenlerin hem de öğrencilerin çeşitli problemler ve kavram kargaşası sorununu yaşadıklarını söylemiştir. Bu sonucun yanı sıra öğrencilerin kendi eksikliklerini ve hatalarını görmede bu tekniğin önemli rol oynadığını da gözlemlemiştir. ortaöğretim 9. somut ve pratik yönü ağır basan kavramların. Ayrıca öğrencilerin daha etkili bir şekilde Tarih öğrenmelerinin nasıl sağlanabileceği. kavram haritası tekniğiyle daha kolay gösterildiğini. ve 10. her ünite için ayrı bir ünite kazanımları listesi. okuma parçaları ve değerlendirme soruları da yer almaktadır. öğrencilere soyut gelen derslerin seviyeye uygun biçimde somutlaştırılmasının ve klasik öğretimin yanında çağdaş yöntem ve tekniklerin de kullanılmasının düşünmüştür. Bu nedenle din kültürü ve ahlak bilgisi gibi soyut kavramların yoğunluk kazandığı öğrenme alanlarında kavram haritası tekniğinden yararlanmanın doğru olacağını söyler. ünite konularında ve derslerin daha verimli geçmesinde elverişli olup olmadığını anlamak için nitel bir araştırma yapmış. öğrenme alanları ve ünite açılımları da bulunmaktadır.biri olduğunu söyler. ama bilgi birikimi gerektiren. son test kontrol gruplu yarı deneysel bir modeldir. Öğrencilerin önceki öğretim yılına ait notları da ön test olarak kabul edilmiştir ve bu notlarda da sınıfların 34 Tarih öğretimindeki bu problemleri ortadan kaldıracağını da . soyut kavramların haritalaştırılmasının biraz daha zor olduğunu gözlemlemiştir. Gerçekcioğlu bu düşünceler doğrultusunda kavram haritaları tekniğinin. din kültürü ve ahlak bilgisi derslerinde kullanımının nasıl sonuçlar oluşturacağını. ve 10. sınıf üniteleriyle ilgili kavram haritaları hazırlamıştır. Ayrıca öğretmenlerin kavram haritaları tekniğinden değerlendirme sürecinde de faydalanabileceğini söylemiştir. Araştırmada hazırlanan bu kavram haritalarının yanı sıra. Gerçekcioğlu çalışmasının bitiminde. hazırlık çalışmaları. Araştırma. ortaöğretim din kültürü ve ahlak bilgisi dersi 9. Ayrıca başka bir bölümde. öğrencilerin bu tekniği olumlu ya da olumsuz nasıl değerlendirecekleri de araştırılmıştır. O yüzden öğrencilerin bu tekniği kullanmadan önce gerekli ön bilgilere sahip olmaları gerektiğini vurgulamıştır. Bu çalışmada lise 2 Tarih derslerinde tarihsel konuların öğretiminde kavram haritası kullanımının başarıyı ne kadar etkileyeceği araştırılmıştır.

nicel araştırma tekniklerinden. tutum ve hatırda tutmadır. Güçlüer (2006) eğitim ve öğretimin başarıya ulaşması için anlamlı öğrenmenin gerçekleşmesi gerektiğini. kontrol grubuna da geleneksel yöntemlerle işlenmiştir. 1980. Araştırmanın örneklemini. zihinde anlamlı bir şekilde yapılandırılmadan öğrenilen bilgilerin kısa bir süre sonra unutulduğunu söyler. 35 . Araştırmanın örneklemini. başarı. Güçlüer'e göre de anlamlı öğrenmeyi sağlayan en etkili öğretim araçlarından biri kavram haritalarıdır. son test puanlarına bakıldığında iki grup arasında deney grubu lehine anlamlı bir fark olduğu gözlemlenmiştir.2004 yılları arasında ÖSS'de çıkan sorulardan oluşmaktadır. kavram haritalarıyla verilen bilişsel destektir. Deney sonunda. fene yönelik tutumlarını ve öğretilen bilgilerin akılda kalıcılığını etkileyip etkilemeyeceğini araştırmaktır. Uygulama sonunda. Tezini yazmasındaki amacı da.seviyelerinin birbirlerine yakın olduğu gözlemlenmiştir. önceki öğrenmelerle sonraki öğrenmeleri ilişkilendirebildikleri. Araştırmanın bağımlı değişkenleri. Çalışmada konuya uygun olarak. zmir ili Buca Müşerref Mahmut Tınas lköğretim Okulu'nun 6. üniversite uzman öğretim üyeleri ve lisedeki branş öğretmenlerinin hazırladıkları. Bu iki homojen sınıftan 10/F kontrol. Ayrıca bu tekniğin öğrencilerin derse olan tutumlarını ve dersteki başarılarını olumlu yönde etkilediği de söylenmiştir. Kontrol değişkenleri ise konu anlatım süresi ve anlatılan konudur. nitel araştırma tekniklerinden de mülakat kayıtları kullanılmıştır. sınıflarında öğrenim gören öğrenciler oluşturmaktadır. 10/C ise deney grubu olarak seçilmiştir. Son test soruları. stanbul ilinin Üsküdar ilçesindeki Halide Edip Adıvar Lisesi'nin 10/C ve 10/F sınıfları oluşturmaktadır. Verilerin değerlendirilmesi sonucunda kavram haritasının Tarih dersi başarısına ve kavram öğrenmeye etkisi irdelenmiştir. Bağımsız değişkenleri. sınıf Tarih dersi "Osmanlı Devleti'nin Dağılma Dönemi" ünitesi deney grubuna kavram haritalarıyla. Lise 2. kavram haritaları sayesinde öğrencilerin değişik fikirler üretebildikleri. ön ve son tutum ölçekleri ve son test. Fen Bilgisi derslerinde kavram haritası kullanımının. Deney sonunda çoktan seçmeli bir değerlendirme ile ölçme yapılmıştır. görsel ayrıntıları fark edebildikleri gözlemlenmiştir. öğrencilerin başarılarını. Çalışma 2005-2006 eğitim-öğretim yılının güz döneminde 4 haftalık bir süreyi kapsayacak şekilde yürütülmüştür. Kavram haritaları yöntemiyle öğrenciler derslerin daha kolay anlaşıldığını da söylemişlerdir.

Uygulama sonunda. derslerin daha eğlenceli geçtiğini. grup öğrencilerinin son testlerden aldıkları puanların ortalaması ön testlerden aldıkları puanların ortalamasından yüksektir. Ayrıca öğrencilerin konulardaki başarılarıyla cinsiyetlerinin arasında anlamlı bir farkın bulunmadığı da tespit edilmiştir. Güçlüer araştırmasının sonunda. Deney ve kontrol gruplarının son test puanlarına bakıldığında. Araştırmada ön test. kontrol grubu öğrencilerine ise geleneksel öğretim metotlarıyla verilmiştir. iki grup arasında anlamlı bir farklılığın olmadığı gözlemlenmiştir. 1. sınıf ortamı çalışmaya uygun olarak düzenlenmiş ve 4 er kişilik kümelere bölünmüş. öğrenilen bilgilerin akılda kalıcılığının arttığını tespit etmiştir. kademe sınıf öğretmenleriyle görüşülmüştür. Uygulama öncesi. Çalışmada " skelet ve Sindirim Sistemi" konuları deney grubu öğrencilerine kavram haritaları ile. öğrencilerin ön test sonuçlarına bakıldığında. Araştırmanın verileri. kontrol gruplu yarı deneysel model kullanılmıştır. Ayrıca hem deney hem de kontrol grubu öğrencilerinin Fen Bilgisi dersine karşın tutumları arasında bir fark olmadığı da gözlemlenmiştir. kavram haritasıyla öğrenim gören öğrencilerin Fen Bilgisi'ne yönelik tutumlarının. 36 . geleneksel öğretim metotlarıyla öğrenim gören öğrencilerden yüksek olduğu da görülmüştür.Araştırma 48 deney. son test. Aynı sonuca kontrol grubunda da ulaşılmıştır. Ayrıca öğrencilerin konu ile ilgili görüşlerini ve kavram yanılgılarını ortaya çıkarmak amacıyla açık uçlu sorular hazırlanmış. Deney ve kontrol gruplarının kazanç puanlarının karşılaştırılmasında ise yine deney grubu lehine anlamlı bir fark gözlemlenmiştir. Ama her iki grubun son test puanlarına bakıldığında deney grubu lehine anlamlı bir farkın olduğu gözlemlenmiştir. Uygulama sırasında. sınıf seviyesindeki başarı düzeyleri incelenmiş. ve 5. Homojenliği sağlamak için öğrencilerin 4. 48 de kontrol grubu öğrencileri olmak üzere toplam 96 öğrenci ile yürütülmüştür. öğrencilerle yarı yapılandırılmış görüşmeler de yapılmıştır. başarı testleri ve fen tutum ölçekleri yardımıyla toplanmıştır. kümelerde ki öğrencilerin her konunun sonunda kavram haritası çizmeleri istenmiştir. Fen derslerinde kavram haritasının kullanılmasıyla öğrencilerin derse daha aktif katıldıklarını.

deney grubunun kavram haritaları tekniğiyle ilgili görüşlerini öğrenmek için öğrencilere bilgi formları verilmiş. Araştırma süresince öğrencilere konuyla ilgili özetler verilirken ve sorular çözülürken yine kavram haritalarından yararlanılmıştır. Uygulama sonunda. 37 . Cinsiyet. Sonuçta kavram haritalarıyla eğitim gören grubun daha başarılı olduğu gözlemlenmiştir. 73 kontrol grubu olmak üzere toplam 137 öğrenciden oluşan gruplara ön test. Deney grubunun da kendi içinde değerlendirilmesi sonuçlarına göre kız ve erkek öğrenciler kavram haritalarından aynı oranda faydalanırken. deney grubu öğrencilerinin başarıları üzerinde bir etkisi olup olmadığını anlamak için de “Tek yönlü varyans analizi” kullanılmıştır. 64 deney. Uygulamanın başlangıcında. deney grubuna kavram haritalarıyla ilgili seminer verilmiştir. Buna karşılık kontrol grubu öğrencilerine hiçbir müdahalede bulunulmamış ve geleneksel öğretim metotlarıyla ders verilmiştir. Üslü Çokluklar ve Köklü Çokluklar” konularının öğrencilere anlatımında Kavram Haritası tekniğinin etkili olup olmadığı ve öğrencilerin kavram haritası hakkındaki görüşlerinin olumlu olup olmadığı araştırılmıştır. Araştırma 74 deney grubu ve 75 kontrol grubu olmak üzere toplam 149 öğrenciden oluşan iki homojen grupla yapılmıştır. öğrencilerin bu teknikten memnun kaldıkları sonucuna da ulaşılmıştır. sosyo-ekonomik durum… vb faktörlerin. gelir seviyesi düşük öğrenciler gelir seviyesi yüksek öğrencilerden daha fazla faydalanmıştır. Ayrıca kavram haritası metodunun Türk Eğitim Sisteminde genellikle kullanılan klasik düz anlatım metodundan daha etkili olup olmadığı da araştırılmıştır. Dumanlı (2001) tarafından yapılan araştırmada madde ve enerji ünitesinde kullanılan kavram haritalarının öğrenme ürünlerine. son test ve kalıcılık testleri uygulanmıştır. Kadir Has Anadolu Lisesi 1. Özellikle deney grubundaki başarı seviyesi düşük olan öğrencilerin kavram haritalarından daha fazla etkilendiği görülmüştür.Kabaca (2002) tarafından yapılan çalışmada “Mutlak Değer ve Eşitsizlikler. sınıf öğrencilerinden oluşan bu gruplar 2 aylık eğitim sürecinin ardından bir sınavla karşılaştırılmıştır. öğrenci erişisine ve kalıcılığına etkisi incelenmiştir.

konuları geleneksel yöntemlerle işleyen kontrol grubu öğrencilerinin kodlanan bilgiler. Ayrıca öğrencilerin soyut kavramları öğrenebilmeleri için şekil. sınıf öğrencilerinden oluşan kontrol grubu ise geleneksel ders planları ve öğretim yöntemleriyle ders işlerken deney grubu öğrencileri Ausubel’in anlamlı öğrenme kuramına göre ders işlemiş ve her konunun sonunda kavram haritaları oluşturmuşlardır. kodlanan bilgiler ve bunlara ait toplam bilgiler erişi düzeyleri. öğrendikleri kavramlar arasında ilişkiler kuran deney grubu öğrencilerinin işlenen bilgiler. öğrencilerin daha önceki bilgileriyle yeni öğrenecekleri bilgiler arasında bağlantı kurabilmeleri sağlanmıştır. Araştırma süresince deney grubu öğrencilerine günlük hayatlarından olumlu ve olumsuz örnekler verilerek onların kavramlarla ilgili genelleme ve ayırt etme yapabilmelerine yardım edilmiştir. sınıf öğrencilerinden oluşan deney grubuna kavram haritalarıyla ilgili ön bilgiler verilmiş. Uygulama öncesi. işlenen bilgiler ve bunlara ait toplam bilgiler erişi düzeylerinden anlamlı derecede yüksek çıkmıştır. madde ve enerji ünitesinin analizi yapılıp öğrencilerin problem çözme becerilerini geliştirici ek hedef davranışlar oluşturulmuştur. Ankara Çubuk Cumhuriyet lköğretim Okulu 5. 38 . Uygulama sırasında. Ankara Mamak lköğretim Okulu 5. kavram haritası yaparak. Uygulama sonunda.Grupların birbirinden etkilenmemesi için ayrı okullar tercih edilmiştir. fakat bu iki okulun öğrencileri sosyo-ekonomik açıdan birbirlerine denktirler. model… vb araçlardan yararlanılmış. grupları denkleştirmek için Piaget’in somut işlemler dönemi testi uygulanmış. konuları anlamlı şekilde öğrenip.

amaçlı örnekleme yöntemlerinden "doğrulayıcı ve yanlışlayıcı durum örneklemesi" kullanılmıştır. düzenlenip yorumlanarak birtakım sonuçlara ulaşılmıştır. Araştırmanın Örneklemi Bu araştırmada. üniversitelerdeki eğitim fakültelerinin çıkardıkları dergilerdeki makaleler ve Kavram Haritalarıyla ilgili tezler çalışma sırasında kullanılan veri kaynaklarıdır. Veri Toplama Yöntemi Araştırmada. Türkçe eğitimi alanında yazılan ders kitapları. Verilerin Analizi Araştırma için toplanan veriler betimsel analizle çözümlenmiştir. nitel araştırma yöntemlerinden biri olan "doköman incelemesi" yöntemi kullanılmıştır. Çalışmada ilkönce tez konusuyla ilgili yazılı kaynaklar ve internetteki tarama motorları taranılmış. Ali Yıldırım ile Prof. 3. tezin bu hale gelmesini sağlamıştır. 3. Tebliğler Dergisi.2. YÖNTEM 3. Dr. çeşitli eğitim dergileri.1. En son olarak yazılı dokümanların incelenmesi ve belgelerin analizi.3. 39 .3. Dr. Elde edilen bulgular. Araştırmanın Modeli Araştırma. MEB'in yeni programlarıyla ilgili yönergeler. 3. yazılı kaynakların incelenmesi ve incelenen kaynaklardan elde edilen verilerle bir sonuca ulaşılmasından oluşan nitel bir araştırmadır. Üniversitelerde okutulan ders kitapları. Hasan Şimşek'in "Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri" adlı kitabının kullanılması araştırma konusuyla ilgili bilgilerin toplanmasında yardımcı olmuştur.4. Ayrıca Selçuk Üniversitesi Eğitim Fakültesi kütüphanesinin ve Prof. daha sonra gerekli dokümanlar toplanılmıştır.

Şekil 4. BULGULAR 4. belgelere dayanarak tarafsız bir görüşle yazıldığı ve kanıt niteliği taşıyan yazılardır.1.4.1: Biyografi Türünün Kavram Haritası 40 . Kavram Haritalarının Farklı Edebi Türlerde Kullanılması ve Örnekleri B YOGRAF Ünlü kişilerin yaşam öykülerinin.

Seyit Kemal KARAAL OĞLU Türk Edebiyatı Tarihi 1 (Gül&Köktürk. Siz dediğimi yapın. Türk edebiyatında. Türk halkının zenginleştirdiği fıkraları ile ulusal Türk zekasının. Akşehir’i çok seven Hoca burada evlendi. lköğrenimini köyünde yapan.NASRETT N HOCA (1208-1284) Türk halk mizahının en büyük ustası sayılan Nasrettin Hoca.”diyen Nasrettin Hoca. Kuvvetli hayat görüşü.. o nasıl iş?. Öğrenimini Konya Medresesinde tamamladı.. halk mizahımızın. müderrislik yaptı. halkımızın ince mizah dehasının sembolüdür. her sınıftan halkı etkileyici bir güçtedir. halkımızın beğendiği her fıkra. Yüzyıllar boyunca. Şu yalancı dünyada somurtanlara acırım. nenize gerek… Dünya alt üst olunca dosdoğru kalkarım! Nasrettin Hoca. Şöhreti bütün dünyaya yayılmış. Arapçayı. yüzyıllar boyunca. Yüzyıl Anadolu Türkçesinin oluşumuna en büyük katkıda bulunanlar. Sivrihisar’ın Hortu köyünde doğdu. Sivrihisar’la Akşehir’de imamlık. Babası köyün imamı Abdullah’tır. “Mezarımı ziyaret edenler. yani kendisi olmuştur. fıkraları bütün dünya dillerine çevrilmiştir. Türk esprisinin en kudretli üstadıdır. din bilgilerini önce babasından öğrenen Nasrettin. Kilitli ve duvarsız meşhur türbesi buradadır. Fakat insan hali bu… Şayet bir emrihak vaki olursa beni baş aşağı gömünüz!. Seyit Mehmet Hayrani hocalardan ders aldı.. Aman hocam. burada öldü. bizi gönüllerinden geçirip gülsünler. 2006: 226) 41 . Yunus Emre ve Nasrettin Hoca’dır. XIII. O. her nükte onun gerçek fıkralarına eklenerek Nasrettin Hoca Türk halkının ortak varlığı. insanlarla olayları yansıtırken güldürdüğü kadar düşündüren fıkraları. o dolaylarda ün kazanan Seyit Hacı brahim’le. fıkralarından birisinde şu vasiyette bulunur: Çocuklar… Söz ölüm getirmez.

2: "Nasrettin Hoca" Adlı Biyografinin Kavram Haritası 42 .Şekil 4.

Şekil 4. yorumlayan ve kamuoyu oluşturmaya çalışan sade.3: Fıkra Türünün Kavram Haritası 43 . konuşma diliyle yazılmış gazete ve dergi yazılarıdır.FIKRA Herhangi bir konuyu belli bir görüş veya düşünceye göre ele alıp.

Bunun yerine. Seyirci durumunda olanlar. Fakat hiçbiri. kendin ol. 2006: 38) 44 . bu dünyada elde ettiği her şeyin karşılığında bir ücret ödemekle yükümlüdür. Sen de kendi çalışma alanında onlar gibi hareket edebilirsin. Oysa “sahne arkasındakiler”. Fakat hepimizin bazı yeteneklerle zenginleşmiş oluğumuzu bilmemiz dengeyi sağlar.KEND N TANI. Kişi. Sen lider olmayabilirsin. Oysa kişiliğimize başkalarının yaşamına göre şekil vermeye çalışacak yerde. Liderliğin ücreti ise hayli ağırdır. MUTLU OL Ağa Han zengin ya da beğendiğin sinema artisti kadar güzel olmayı arzu ederek zaman yitirme. her girişimden yenik çıkmamız sonucunu verir. Ödeyeceğin ücret ne olursa olsun. Bu sınırlamalar ve yetenekler yaşamımızın yönünü belirler. James HUGHES (Ceymis Hacıs) Bütün Dünya Yıllığı’ndan (Yayımlanan: Osman NEB OĞLU) (Sadeleştirilmiştir. Lincoln ile Roosvelt büyük liderlerdi. çinde liderlik yeteneği varsa bu yeteneği geliştir. her biri yalnız kendi kişiliğine güvenerek başarılı olmaya çalıştı. liderlikle baş gösteren fedakarlık ve üzüntünün tanığıdırlar. Sen. o makamın ancak mükafatına tanık olurlar. Franlin Roosvelt (Franklin Ruzvelt) ise kötürümdü. başkalarının doğal ayrıcalıklarına imrenerek zaman yitirmedi. Abraham Lincoln (Abraham Linkoln) çok çirkin. Bunların arasında en acılardan biri. Ama bunun için üzülme.) (Gül&Köktürk. memnun kalacaksın. Bu durumu inkara kalkışmak. Fakat kişiliğin seni başka bir yöne sürüklüyorsa oraya git. birtakım sınırlamalarla doğmuş olmamızdır. çünkü ancak kendini bulmakla gerçek mutluluğa ulaşabilirsin. ancak sen olmakla başarıya ulaşabilirsin. Bu dünyada başarı kazanmış bir kişi olarak yaşamak istersen hayatın gerçeklerini öğrenmen gerekir. Böyle yapmakla kalabalık kitlelerin sevgi ve saygısını kazandılar. kendi yeteneklerimizi kabul eder ve geliştirirsek mutluluğa ulaşmamız kolaydır.

4: "Kendini Tanı.Şekil 4. Mutlu Ol" Adlı Fıkranın Kavram Haritası 45 .

Şekil 4.DENEME Her konu üzerine ve sıkı kayıtlara bağlı kalmadan serbestçe yazılabilen.5: Deneme Türünün Kavram Haritası 46 . kesin yargılara varılmadan zıt düşüncelerin karşılaştırıldığı. kişisel görüş ve düşüncelerin içten bir dille anlatıldığı yazılardır.

2006: 126) 47 . Ama ben dostlarımın bana sert davranmasını istiyorum. aklından önce sinirleri işler. nsan öfkelendi mi düşünmez olur. dostluğa rahat nefes aldırmaz. teslim olurum. Doğruyu hangi elde görsem sevinçle karşılar. uzaktan kokusunu alır almaz silahlarımı atar. dostlar arasında açık. yapmacık bir hava. Zararıma da olsa eleştirmeciye uysal davranmalıyım ki beni her zaman serbestçe uyarsın. yiğitçe konuşulmasını isterim. Bana çatıldığı zaman öfkem değil.DOĞRULUK KAYGISI Düşünce çatışmaları beni ne kırar ne yıldırır. Dostluk kavgacı olmadı mı sağlam ve cömert değildir. Düşüncesini saklayarak konuşuyor çokları. saçmalıyorsun!” desinler bana. bizi eleştirin dememiz gerekir. çoğu kez karşımdakini kırmamak için yazdıklarıma istenen biçimi verdiğim olmuştur. Nazlı. sadece dürtükler. doğru yanlış. birini kırma korkusu. Doğruyu bulmak için her iki tarafın kaygısı olmalı. yazılarıma çatılmasını hoş görmüş. kafamı çalıştırır. Doğrudan ayrıldık mı elle tutulur bir şeyler kaybetmeliyiz. Düzeltilmek herkesin ağrıca gittiği için kimse kimseyi düzeltmeyi göze alamıyor. kendimi düzeltmeme yardım etsin. “Sen bir budalasın. Biri çıkıp bizim düşüncemizin tersini söyledi mi onun doğruyu söyleyip söylemediğine değil. Bana çatandan bir şeyler öğrenmeye can atarım. Bizi düzeltmek isteyene kollarımızı açacak yerde. sözleri de o olmalı. Eleştirilmekten kaçarız. Fazla yukarıdan ve insafsızca olmadıkça. Oysaki bunu kendiliğimizden istememiz. kendi düşüncemizi savunmaya bakarız. Tartışmalarda bahis tutuşmak hiç de faydasız değildir. dikkatim uyanır. Ben. yumruklarımızı sıkıyoruz. Michel de MONTAIGNE (Mişel dö Monteyn) Denemeler (Çeviren: Sabahattin EYUBOĞLU) (Gül&Köktürk. dostların düşünceleri neyse. gelin.

6: "Doğruluk Kaygısı" Adlı Denemenin Kavram Haritası 48 .Şekil 4.

delillerin ileri sürülüp yeni görüşlerin ispatlanmaya çalışıldığı ve herhangi bir konuya açıklık getiren bilimsel yazılara “makale” denir. Şekil 4.7: Makale Türünün Kavram Haritası 49 .MAKALE Araştırma ve incelemelerle ortaya çıkan.

yarım saat keman çalınca bütün yorgunluğum gider ve taze hayat bulurum.” Bu pek doğrudur. Onları bulmak bir hünerdir. her şeyi karanlık gören kimselerden uzak durunuz. güler yüzle bakarsanız o da güler.ŞEN OLUNUZ Hayat ideal şartlar altında düşünenler değil. Bulundukları durumdan en çok fayda elde etmeye çalışırlar.” Kitap odanızda her vakit bir mizah gazetesi bulundurunuz ve içiniz sıkıldığı zaman çabucak onu açıp gönül eğlendirecek parçalar okuyunuz. fakat neşe de onun kadar lüzumludur. kendi hayatımızda arayıp bulmalıyız. somurtan. Selim Sırrı TARCAN Türk Edebiyatı Tarihi 4 (Hazırlayan: Seyit Kemal KARAAL OĞLU) (Kısaltılmıştır. onu başka yerde aramak boştur. şte bu sırrı bulanlar. işini bitirdikten sonra yorgunluğunu duyar. şaka yapan. hem gülmeli. Sinemalarda güldürü filmleri seyretmek fırsatını kaçırmayınız. nsana hayatta fazilet gerekir. Hayat bir aynadır. sabahtan akşama kadar iş odasında durup dinlenmeden sekiz on saat çalışır ve sonra nasıl dinlenir. bahtiyar olmak herkesin hakkıdır. Yalnız o bahtiyarlığı uzaklarda değil. bilir misiniz? Keman çalarak! Kendisi diyor ki: “Fikrim ne kadar yorulursa yorulsun. bulundukları halden hoşnut olmasını bilenler bahtiyar olabilirler. üzüntüsünü geçirir. gözyaşı döktüren filmleri seyretmeyiniz. Sözün kısası. hiçbir zaman bahtiyar olamazlar. nsan çalışırken değil. Bahtiyarlık insanların kendi varlığındadır. Geçmiş günlerin özlemini çekenler veya geleceğin kaygısı ile tasalananlar. Elem veren. Kara haberler veren. işini bitirdikten sonra sayfayı kapamalı ve artık gönül açacak çareler aramalıdır. bahtiyarlığa kavuşmak için ne işlerinin düzelmesini ne büyük memurluklara geçmeyi ne de zenginleşmeyi beklerler.” Bir ngiliz hekimi diyor ki: “Dinlenmek için zamanın bir kısmını güler yüzlü ve kahkahası bol insanlarla geçirmelidir. 2006: 25) 50 . Tuhaf konuşan. kaşlarınızı çatarsanız o da suratını asar.) (Gül&Köktürk. işlenmemiş nice bahtiyarlık madenleri vardır. Halinden hoşnut olmayı bilmeli. Bulunduğumuz yerlerde. hikayeler anlatan kimselerin bulundukları toplantılara koşunuz. Her şeyi iyi görmeye alışanlar. bu bahtiyarlık kaynaklarının da pekiyi yerini bulurlar. Bu zat. sinirlerini yatıştırır. Bakınız Goethe (Göte) şöyle diyor: “ nsan her gün ya güzel bir ses işitmeli ya gönül açıcı bir kitap okumalı yahut güzel bir şey seyretmelidir. hem de başkalarını güldürmeli. Şen bir dostun konuşması insanın yorgunluğunu giderir. Tanıdıklarımızdan bir profesör vardır. Onun içindir ki ne çeşit olursa olsun.

Şekil 4.8: "Şen Olunuz" Adlı Makalenin Kavram Haritası 51 .

ELEŞT R (TENK T) Herhangi bir sanat eserinin beğenilen ve beğenilmeyen yönlerini veya bir kişinin olumlu-olumsuz yönlerini ortaya koymak amacıyla yazılan yazılardır.9: Eleştiri( Tenkit) Türünün Kavram Haritası 52 . Şekil 4.

her biri ayrı ilginçlikteki öykülerin başkişileridir. Ama onun öykülerini okuyanlar. gerçekçi öykücülüğümüzün baş ustalarındandır. Bu dünya kimsenin kimseyi sömürmediği. Dilimize de Türkçe’nin nice duyguları. Sanat yapma hevesine hiç kapılmaz. Orhan Kemal’in başarılı yönlerinden biri de kişileri konuşturmadaki ustalığıdır. Anlatımının sürükleyiciliğinin temel nedeni budur. şte Orhan Kemal’in başarısını sağlayan. sokak kabadayıları. yani yaşananı olduğu gibi yazmak. hareketli olaylarla yüklü yaşamı öykülerinin konusunu oluşturmuştur.ORHAN KEMAL’ N ÖYKÜLER Orhan Kemal. belgeli kenar mahalle gençleri. hem yaşananı olduğu gibi anlatmak hem de bu anlatıyı öyküleştirmektir. Neyi yaşamışsa onu yazmıştır. Yaşamı boyunca bunun savaşımını vermiştir. Getirdiği bu insanca duyarlıkla Orhan Kemal. Çileli. Adnan B NYAZAR Türk Dilinde 25 Ünlü Eser (Kısaltılmıştır. Yazarlığını yaşamının bir yansıması olarak geliştirmiş. Hangi öyküsü alınırsa alınsın. Küçük memurlar. Onun öykülerinde hiçbir abartı yoktur. anlattıklarından sanatsal bir tat alırlar. nice insanlık durumlarını anlatabileceğini gösterdiği içlin büyük hizmet etmiştir.) (Gül&Köktürk. sanatı kurulaştırır. Orhan Kemal’de insanın içini ezen bir sızı vardır. onların çileli karıları. Kurgucu bir öykücü olmadığı için konu bulmakta hiçbir güçlük çekmemiştir. bilmediği alanlara el atmamıştır. insanoğlu ne ise. Özellikle çocukları ve hayvanları anlattığı öykülerinde daha baskındır bu. o biçimde öykülerde canlandırılır. 2006: 139) 53 . onurundan hiçbir şey yitirmeyen yoksullar. insanca ilişkilerin egemen olduğu bir dünyadır. Kendi yaşadıkları ve çevresindeki kişilerin serüvenleri onun konu alanını belirlemiştir. Orhan Kemal’in öykülerinin büyük bir bölüğü. sokak kadınları. insanoğlunun ekmek uğruna verdiği yaşam savaşımıyla doludur. edebiyatımıza yeni bir dünya kazandırmıştır. Böyle bir tutum.

10: "Orhan Kemal'in Öyküleri" Adlı Eleştirinin Kavram Haritası 54 .Şekil 4.

SOHBET (SÖYLEŞ ) Herhangi bir konu hakkındaki kişisel görüşleri konuşma havası içinde ve içten bir dille anlatan yazılara “sohbet” denir. Şekil 4.11: Sohbet(Söyleşi) Türünün Kavram Haritası 55 .

kalbinize işlemiştir. tatlı bir diller tamamlandığı zaman bütün kapılar açılır. çözemeyeceği düğüm yoktur. Ne kadar öfkeli olursanız olun. bir türlü kapanmak nedir bilmez. Şevket RADO Eşref Saat (Kısaltılmıştır. Çünkü o dil ağzın içinde her dönüşünde can yakar. Gerçekten dilin. Ama dilleri olmadığı için soğukturlar. Ama her dil değil. Allah bir adama her şeyin tatlısını. iyi olması lazımdır. Öylesinin sevimli. insan için başlı başına bir kuvvettir. sevgiyle dolu insanın dili de kendiliğinden tatlılaşır. en küçüğünden en büyüğüne kadar tatlı dille. sevimli görünmeyen.”diyen bilmem bulunur mu? Çünkü bu.”Kalk. ha deyince olacak işlerden değildir. dil yarası ruhun en gizli taraflarına doğru boyuna işler. bu tatlı emri yerine getirmeniz için sanki sizi zorlar. Hepsi güler yüzlüdür. güler yüzle yaptırıverirler. kalp kırmanın anlamsız olduğunu sezecek kadar olgun bir hayat anlayışına varmalı ki insan. Tatlı dil. Onlar her ne kadar insan benzeri iseler de sahici insanları güzel yapan.TATLI D L Mağaza vitrinlerindeki mankenleri bilirsiniz. tatlı olmak şartıyla açamayacağı kapı. tatlı dil sizi yatıştırır. nsanın dilinin tatlı olması için gönlünün tatlı. içlerinde pek de güzelleri vardır.”Dil yarası yaraların en derinidir. Tatlı dil. Bir de “Haydi şekerim. şunu yap!” demek başkadır. sıcak yapan dildir. kalp kırar. Bıçağın açtığı yara zamanla kapanır. şunu yapıver!”demek başka. Gönülleri fetheden tatlı dil. hatta soğuk görünen yüzleri bile ısıtır. nsanı belki kısa bir zaman için aldatır ama çabucak da foyası meydana çıkar. öyle ise ne duruyoruz. Yüreği merhametle. şunu yapıver. Ortada hiçbir sebep olmasa bile dayatmanın yollarını ararsınız.”Haydi şekerim. “Mademki tatlı dil her kapıyı açan sihirli bir anahtardır. Çünkü tatlı dil suratınıza çarpmamış. cana yakın kılar. çinizden bir kuvvet. 2006: 8) 56 . Güler bir yüz. ne olur. Üstelik acı dilin zararı yalnız karşısındakine değildir. derler. tilkinin kargaya döktüğü tatlı dil gibidir. Bu geçici dünyada gönül yıkmanın.”Kalk şunu yap!” dedikleri zaman. Nice güzel insanlar vardır ki dilleri yüzünden sevilmezler. Doğru sözdür. cana yakın olmasına imkân yoktur. Kötü bir adamın dökeceği tatlı dil. bütün gücünü gönülden alır. Ama tatlı dil öyle mi ya? Yılanı deliğinden çıkarır.”derler. kendi sahibini de dünya güzeli olsa çirkinleştirir. güler yüzle seslenebilsin. Hakiki tatlı dil iyi insanda olur. En yapamayacağınız işleri size tatlı dille.”Şeytan görsün yüzünü!”deyip bucak bucak kaçtığımız insanlar hep o insanlardır. dilin acısını verdi mi ne yapsa kar etmez.) (Gül&Köktürk. dilimizi tatlılaştıralım. “Ne diye yapacak mışım? Mecbur muyum? Başkası yapsın! Hep bize mi yükleniyorlar? Yapmayacağım işte!” dersiniz.” Dediklerini düşünün. Dilin de tatlısı olmalı.

Şekil 4.12: "Tatlı Dil" Adlı Söyleşinin Kavram Haritası 57 .

* Öğrencinin zihninde oluşabilecek kargaşaları önler. Türkçe derslerinde kullanılmasının verimi arttıracağı düşünülmektedir.5. Bu kullanımın hem öğretmen hem de öğrenci açısından yararlı olacağı düşünülmektedir. * Metnin yapı taşlarını oluşturan kelimelerin ve bunlara yüklenen anlamların daha iyi anlaşılmasını sağlar. * Herhangi bir metne göre daha az kelime içerir. parçayı ne kadar anladıklarını da gösterir. Günümüzde çok sık kullanılmayan Kavram Haritası Yönteminin. SONUÇ VE ÖNER LER Kavram Haritası Yönteminin farklı edebi türlerde ve metinlerde kullanılabildiğini bulgular kısmında gördük. Özellikle zor anlaşılan metinlerin (okuma parçalarının) öğretilmesinde bu yöntemin kullanılması önerilir. kavramlar arasında bağlantı kurarak metnin ana düşüncesini ortaya çıkarmalarını sağlar. 58 . * Edebi metinlerdeki soyut ifadeleri anlaşılır hale getirir. * Öğrencilerin. terim ve kavramlarla bir kavram haritası oluşturmaları. Ayrıca öğrencilerin. * Öğrencilerin metinleri akıllarında daha uzun süre tutabilmelerini sağlar. * Okumayı kolaylaştırır. okudukları metinlerdeki kelime. * Metni oluşturan ve öğrencilerin anlamakta güçlük çektiği uzun cümleleri daha derli toplu bir hale getirir. Çünkü bulgularda da gördüğümüz gibi Kavram Haritaları.

zmir. Özlem (2006). Doğan (1995). Doktora Tezi. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. 168-193. Yüksek Lisans Tezi.(160). Elif (2001). Mehmet (2002). Kavram Haritasının Türkçe Öğretiminde Kullanımı. Dokuz Eylül Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü. Yüksek Lisans Tezi. Milli Eğitim Dergisi. Yüksek Lisans Tezi. 34. Barut. Bazı Bireysel Farklılıkların Kavram Haritası Yapma Başarısına Etkisi. Orta Öğretim Biyoloji (botanik) Öğretiminde Anlam Çözümleme Tabloları. Sınıf Fen Bilgisi Konularının Kavram Haritaları ile Öğretilmesi. (144). Ankara: Kök Yayıncılık. Yeni Programa Uygun Türkçe Öğretim Yöntemleri. Van. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü. Efe (2006).KAYNAKLAR Acat. H. 17. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları. Altın. Ankara. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi. Metin & Köktürk. lköğretim Fen Bilgisi Eğitiminde Kavram Haritaları ile Verilen Bilişsel Desteğin Başarıya Hatırda Tutmaya ve Fen Bilgisi Dersine lişkin Tutuma Etkisi. Hayati (2006). Aksan. Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü. Çatalkaya. Perver (2006). Gürlek. stanbul. Sınıf Türkçe Ders Kitabı. Yenilenen Orta Öğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi 9. Muhsin (2006). lköğretim 7. Abant zzet Baysal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. lköğretim 7. Güçlüer. Kavram Ağları ve Kavram Haritalarının Uygulanması. Akyüz. Van. Ömer (2003). Gül. Her Yönüyle Dil: Ana Çizgileriyle Dilbilim. Kadir & Gülseren. Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Ankara: Yıldırım Yayınları. Yahya (1999). Cumhuriyet Dönemi Eğitim Stratejileri. Kamil (2002). Bahattin (2003). Yüksek Lisans Tezi. Yüksek Lisans Tezi. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Fen Bilimler Enstitüsü. Konya. Ve 10. Kavram Haritalarının Erişi ve Kalıcılığa Etkisi. Bilgisayar Destekli Deney Yöntemiyle Kavram Haritası Yönteminin Bazı Bilişsel Süreçler ve Hatırlama Düzeyi Açısından ncelenmesi. 59 . Sınıf Programının Kavram Haritası Tekniği ile şlenişi. Yüksek Lisans Tezi. Ramazan (2005). Akyol. Milli Eğitim Dergisi. Bolu. Yüzyıldan Günümüze Türk Eğitiminde Başlıca Düzenleme ve Geliştirme Çabaları ( Genel Özellikler ve Doğrultular). Dumanlı. Çetin. Gerçekcioğlu.

Murat (2006). Van’daki Liselerde Olasılık Öğretiminde Görülen Kavram Yanılgıları. Orta Öğretim Matematik Eğitiminde Kavram Haritalanması Tekniğinin Kullanımı. Eğitimin Önemi Artarak Sürecektir. Sınıflar). Özbay. lköğretim Türkçe Dersi Öğretim Programı ve Kılavuzu (6. 8. lköğretim Türkçe Dersi (1-5. Kurada. Karapür. Milli Eğitim Dergisi. Ankara: Devlet Kitapları Müdürlüğü Basımevi. Elazığ. Tümen. Murat (2006). Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Van. Kenan (2006). Yüksek Lisans Tezi. stanbul. Turgut. Ankara: Öncü Kitap. Fahri (2003). 7. (159). MEB (2005-b). Doktora Tezi. Lise II Tarih Dersinin Öğretiminde Kavram Haritası Kullanımının Öğrenmeye Etkisi. Havva (2006). N. Özbay. Yaman. Geleceğimizin Teminatı Dilimizdir. Ankara: Nobel Yayın Dağıtım. Bekir (2001). Yüksek Lisans Tezi.Kabaca. Taş. Bekir (2000). stanbul. Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü. Tolga (2002). Saban. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Ahmet (2000). stanbul. Marmara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü. Turgut. Türkçe Özel Öğretim Yöntemleri I. MEB (2005-a). Sınıflar) Öğretim Programı ve Kılavuzu. Kavram Haritaları Yönteminin Yabancı Dil Öğretiminde Öğrenci Başarısına Etkisi. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü. (149). Seçil (2006). Milli Eğitim Dergisi. (145). lköğretim kinci Kademe Dil Bilgisi Derslerinde Kavram Haritası Tekniğinin Öğrenci Başarısına ve Hatırlamaya Etkisi. Ankara: Devlet Kitapları Müdürlüğü. 60 . Öğrenme Öğretme Süreci: Yeni Teori ve Yaklaşımlar. Türk Milli Eğitiminin Yenileşmesi ve Öncelikleri. Yüksek Lisans Tezi. brahim (2002). Ankara: Öncü Kitap. Türkçe Özel Öğretim Yöntemleri II. Milli Eğitim Dergisi.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful