AİLE ÇİZ TESTİ

GİRİŞ Aile çiz testinin temel amacı, çocuğun ailesi ile olan çatışmalarını açığa çıkarmak, aileyi nasıl algıladığını ve kendisini aile içinde nerede gördüğünü öğrenmek ve bu konuda sıkıntısı olan çocuklarla birebir ilgilenmektir. Yapılan bu araştırma biri 5 ve diğeri 9 yaşında olan iki kız çocuğuna uygulanmıştır. Aşağıda aile çiz testinin tanımı, kim tarafında geliştirildiği, test materyalleri, kuramsal açıklamaları, uygulama için gerekli eğitimin niteliği,nerelerde ne amaçla kimlere uygulandığı, uygulanması, testin yorumlama kriterleri ve çizdirilmiş olan resimlerin yorumları yapılmıştır. ALT BAŞLIKLAR 1) TESTİN TANITIMI a) Kim tarafından geliştirildiği: Aile çiz testi, Mavrice Porot tarafından geliştirilen ve psikanalatik verilere dayanan projektif bir resim testidir. b) Test materyalleri: Kağıt, kalem, silgi ve boya kalemlerinden oluşur. c) Uygulanması için gerekli eğitimin niteliği: Uygulanması özel bir uzmanlık gerektirmektedir. d) Nerelerde ne amaçla kimlere uygulandığı: Aile çiz testi bu eğitimi alan kişi tarafından çocuğun ailesi ile olan çatışmalarını açığa çıkarmak, aileyi nasıl algıladığını ve kendisini aile içinde nerede gördüğünü öğrenmek ve bu konuda sıkıntısı olan çocuklarla birebir ilgilenmek amacı ile okullarda uygulanabilmektedir. 2) KURAMSAL TEMELLER Çocuk Resminin Kısa bir Tarihçesi Çocuk sanatına olan ilginin 1885-1920 yılları arasında oldukça fazla olduğu bilinmektedir. Bu dönemde birçok değişik ülkede kendiliğinden çizilmiş olan çocuk resimlerini biriktirme, onları betimleme ve sınıflandırma çalışmaları görülmüştür. Çocuk resmiyle ilgili yapılan ilk araştırmaların elde etmiş olduğu en büyük başarı, çocuk resminin gelişim aşamalarını temel alarak sınıflandırma girişimidir. Kerschensteiner (1905) Almanya’daki okul çocuklarının binlerce resmi üzerinde yaptığı inceleme sonunda yaşları da göz önünde bulundurarak üç temel kategoriye ulaşmıştır. Rouma (1913) okul çocuklarının resimlerini zaman içinde incelemiş ve insan figürünün resmedilmesinde birbirinden farklı 10 evre belirlemiştir. Bu ilk sınıflandırmaların en önemlisi Luquet (1913, 1927) tarafında yapılmıştır. Luquet’in 5 gelişim evresinden oluşan sınıflandırmasının önemi, kısmen birleştirici bir kuramı içermesinden, kısmen de Piaget’in daha sonraki çalışmalarını etkilemesindendir. 1940’tan sonra çocuk resimlerine karşı yeni bir ilgi doğmaya başladı. Bu ilgi, çocukların resimlerine, duygularını ve güdülerini yansıttıkları varsayımından kaynaklanmaktaydı. 1951’li yıllarda ise testlere olan ilginin artmasına paralel olarak çocuğun çiziminin onun zihinsel ve duygusal durumuyla ne ölçüde ilişkili olduğu araştırılmaya başlandı. Özellikle son 15 içerisinde çizimler, bilişsel süreçlerin bir ürünü olarak bilgi-işleme temelinde deneysel yöntemlerle incelenebilmiştir. Çocuk Resmine İlişkin Görüşler Çocuğun dünyasında resmin diğer sanat etkinliklerinden daha özel bir yeri vardır. Bu konuda uzmanlar farklı değerlendirmeler ve tanımlamalar yapmışlardır. Çocukların bu etkinlikten aldıkları doyumu çocuk resmi ile ilgili pek çok kuram farklı biçimlerde açıklamaktadır. Ancak resmin yapılma nedenleriyle ilgili ayrıntılı incelemelerde bulunan ve

aynı zamanda geçmişteki ya da şimdiki yaşanmış öğeleri içeren tam bir kişiliğin yansımasıdır. Çocuk resmine kuramsal açıdan bakan görüşler şöyle özetlenebilir: i. Çocukların ilgi çekici temel biçimlerin resimlerini çizdiklerini savunmuştur. Bir resmi çözümlemek demek. nesnelerin simgelenmesinden başka düşüncelerin ve duyguların açıklanış şeklidir. . oyunu açıklamaya çalışan kuramları kullanarak cevap vermeye çalışmıştır.Dolto Marette. onun bilinçdışı hareket etme ya da cevap verme biçimini ifade eder.araştırmalar uzman sayısı oldukça azdır. (F. görünür içeriğinden başka bir anlam araştırmak.H. kişiliğin derinliklerini anlatan sembolleri ortaya çıkarmak demektir. Çocuğun realist olmaktan çok simgeselliğini vurgulayan Sully gibi Goodman’a göre de bazı çizimler tamamen simgeseldirler. bilinçaltında yatan istek ve duyguların resimde saklanmış biçimde de olsa anlatıldığı. çocukların çizimlerini daha ilk yaşlarından itibaren ele alarak. Gardner (1980) çizimin sebebini duyguları ifade etmek olduğunu açıklamıştır. Resmin bastırılmış duyguların arıtılmasını (katarsis) sağlayabileceğini söylemektedir. Projektif yaklaşımlar: Çocuk resmini kliniksel yansıtmacı yaklaşımlarla açıklayan kuramların temelinde psiko-analatik kuram gelir. Goodman bir resmi oluşturan işaretlerin dilde. Marett’e göre. Geleneksel görüşlerin bir kısmı. Sanatsal (Artistik) yaklaşımlar: Kellogg(1970) çocuğun resimden aldığı zevki ‘motor’ ve ‘görsel’ zevk olarak ikiye ayırmıştır. Luquet (1927). 1) Anlamsız. yan yana çizdiği iki daireden biri için ‘baş’ diğeri için ‘vücut’ derken aslında birbirinin eşi olan bu dairelere iki ayrı anlam yüklemektedir. zihinsel imgenin kağıt üzerine yansıması olarak görmektedir. Resmi. ‘Zihinsel gerçekçilik’. Çizimi sembolik oyun ve zihinsel imgelerle açıklar. ii. O. Psiko-analatik kuramın resim yapma güdülenmesine (motivasyon) bakış açılarından biri de. resmin tehlikeli olabilecek ve bastırılmış olarak tanımlayabileceğimiz duyguların zararsızca dökülebileceği bir ‘güvenlik süpabı’ görevini yaptığı düşüncesidir. Sembolik yaklaşımlar: Gibson(1979) çizimin algının kaydedilmesi süreci olduğunu. Kellogg çocuğun sanatsal gelişimini üç temal dönem doğrultusunda incelemektedir. gelişimci yaklaşımlarda ağır basmaktadır.Pignon. resimde rastlantı yoktur. çocukların çizimlerini zihinsel kavramlarla açıklarken. Ona göre çizimler. (E. Ayrıca doğuştan gelen ve evrensel olan bir ‘görsel düzenin’ varlığından bahsetmiştir. Çocuk bazı çizimlerinde objenin kendisini değil. mekanın kullanılış biçiminde. 1966) her resim sembolik bir bilmece olarak öznenin duygusal halini. bir kısmı da güdülere ve çizimim duyguları ifade eden yönüne ağırlık vermektedir. Resimdeki içerik yaşanmış bir deneyimi yansıtır. ‘Görsel gerçekçilik ‘ adını verdiği bu gelişme evreleri klasik bir nitelik taşımaktadır. Resim yalnızca yapısal tipi. G. çizilen her objede. Selfe (1983) çizimin amacının. sembolik yansımasını resmetmektedir. Lowenfeld ise kendini sanatla ifade etmenin en büyük bir tatmin sağladığını ve bunun resim yapmanın en önemli nedeni olduğunu ifade etmiştir. iii. Gelişimsel yaklaşımlar: Bu yaklaşım çocuğun neden çizdiği sorusuna. semboller olarak yorumlandığı üzerinde durmuştur. Piaget’in resim ve zihinsel gelişmeyle ilgili görüşleri. ‘Başarısız gerçekçilik’. karakteri ya da zekayı yansıtan bir yapıt değil. basit karalamalar dönemi 2) Belirgin şekiller dönemi 3) Anlamlı şekiller dönemi iiii. çocuğun dünyayı gelişen bir biçimde zihninde temsil ettiği yolundaki kuramında kullanmıştır. retinal görüntünün bir kopyası olmadığının bilinmesi gerektiğini ileri sürmüştür. görsel ve duygusal deneyimlerin çocuğu tatmin edecek biçimde sembolize edilmesi olarak söylemiştir. ancak algının. 1948). Luquet’in ‘Saf karalama’. Resimler. çocuk resimleri aracılığıyla onlarda işlenebilecek gelişim evrelerinden söz etmiştir. ‘Yorumlu karalama’.

dir. ÇOCUK RESİMLERİNDE GELİŞİM AŞAMALARI 1-KARALAMA DÖNEMİ (1-4) YAŞ: Çocuklar bu yaşlar arasında gelişi güzel çizimler yaparlar.. Resim yapmak için gerekli olanaklar verilen çocuğa. Resimlerde yer zemini çizgisi mevcuttur. Resim bitene kadar hiçbir yorum yapılmaz ve resim yorumlama anahtarı ile yorum aile ile görüştükten sonra yapılır . 4) TESTİN UYGULANMASINDA DİKKAT EDİLECEK HUSULAR: Tüm test süresince denek dikkatle gözlenir. kendisine fark ettirilmeden kağıda geçirilir. Kız çocukları daha çok bebek resmi.portreler. üzüntülü resimlerde genelde kahverengi renk daha ağırlıktadır.. Beş yaşındaki çocuğunun yaptığı insan ve evler daha belirgin olmaktadır. Ancak tüm projektif testlerde olduğu gibi.yeşil. Elde .sarı. aşırı hassasiyet ve kendini ifade güçlüğü görülür.. Zaman kısıtlanmamıştır.” talimatı verilir. tren rayı vb.gemi. Çocuğa dilediği gibi çalışma özgürlüğü tanınır. Resimleri beğenmeme ...mavi. Dört yaş çocuğu kolları ve bacakları olan çöp adam çizebilirler. 3) UYGULAMASI: Çocuklara Pastel boya ve çizgisiz kağıt verilir . Resim konularında kızlar ve erkekler arasında farklılıklar gözlemlenir. 2-ŞEMA ÖNCESİ DÖNEM(4-7)YAŞ: Üç yaş çocuğu tipik yuvarlak kafa çizebilir.. Çizgiler. Çizimin bitiminde.uyumlu.turuncu. Resimlerde saydamlık da vardır. mırıldanmalar. baskıcı aile ortamında yetişen iddiacı.. kağıtta yer alan kişilerin adlandırılması denekten istenir. Siyah.. Aileyi oluşturan bireylerin kağıda dökülüş sırası belirlenir. Yakın çevrede gördüğü objelerin orantılarını..çizerler... Altı yaş çocuğunun yaptığı resimler de artık yavaş yavaş konuda vardır. Pembe.uyumsuz.çekingen. Resimlerde ağırlık kırmızı renkse iddiacılığı ve saldırganlığı temsil eder. Örneğin ev çizimlerinde evin içindeki eşyalarında çiziliyor olması gibi.. anlamlı davranışlar.boyutlarını ve derinliklerini çizgileriyle yansıtmaya çalışır. Resimler daha çok oyun amaçlıdır. Resimler perspektiftir. Yüz hatlarını belirleyebilir.. yorumcunun objektif görüş sahibi olmasını gerektirir.kahverengi gibi soğuk renkleri seçen çocuklar.”Ailenin resmini çiz. Yer çizgisi çocuğun kendisi ve çevresiyle olan ilişkinin boyutunu temsil eder.. Resimde mekansal ilişki vardır. Bu dönemde kuşbakışı resim çizimleri ağırlıktadır. 5) TESTİN YORUMLANMASI: Testin yorumlanması fazla karmaşık değildir.elbiseler. Çocuklar yer çizgisi kullanırlar. Unutulmamalıdır ki çocuk hangi rengi seviyorsa .. Bu yaşlarda ana ve ara renkleri öğrenebilirler.güçlükle kontrol edilen. 4-GERÇEKÇİLİK DÖNEMİ (9-12)YAŞLAR ARASI: Bu dönemde resimlerde daha ayrıntılı çizimler ve gerçekçi bir yaklaşım görülür. Mutlu resimlerde genelde sarı renk.Bu görüşlerden de anlaşılacağı gibi otoriteler.işbirlikçi.resimlerde ağırlık o renge doğrudur.uçak. Renkleri ise en iyi şekilde kullanırlar.gerçek duygularını bastıran . ilgi ve deneyimlerini sembolize ve ifade edebileceği resimler üretmenin çocuğu tatmin ettiği görüşünde birleşmişlerdir.gibi sıcak renkleri seçen çocuklar sevecen. İlk bakışta resmin ne olduğu kolaylıkla anlaşıla bilinir . çocukları temsil edebilir. 3-ŞEMATİK DÖNEM (7-9) YAŞLAR ARASI: Resimler daha belirgin ve ayrıntılıdır. Çizim anında resme ve resimdeki kişilere ilişkin söylediği sözler . RENKLERİN ANLAMLARI (4-7) YAŞ ARASI: Dört beş yaşlarındaki çocuklar genelde renk ayrımı yapmadan resmi boyarlar. Resimler daha gerçekçidir. İnsan çiz değince baş ve ayakları olan insan çizebilirler.dir.. 5-DOĞALCILIK DÖNEMİ(12-14)YAŞLAR ARASI: Nesneler orantılıdır..erkek çocukları ise araba.

Kimi kere bunları aile boy orantısında uymayacak şekilde küçülterek. İkinci derecede önem taşıyanlar ise. KİŞİLİK VE YAKIN ÇEVRE ÖZELLİKLERİNE GÖRE ÇOCUK RESMİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ BAŞKALARIYLA İLİŞKİNİN BİR GÖSTERGESİ OLARAK RESİM 1. Böyle durumlarda resimlerin yapılış sırasını belirlemek önem taşır. Kişiler. Bu çoğu kez çocuk için en az değer taşıyan aile bireyidir. bireylerin çocuk için taşıdığı önemi belirleyen bir değer taşır. bunlar çocuğun duygu ve tutumlarını simgesel olarak anlatır. aynı sembolik değerler açısından yoruma tabi tutulur. böylece çerçeveyle sınırlanan her bir üye bir kutu içinde yerleştirilmiş olur. Çatışmayı güçlendirecek başka bir bulgu yoksa bu bir ressamın yaptığı resme kendini katmayışındaki objektivizm olarak kabullenilmelidir. kollarını bacaklarını eksik bırakır. Kalabalık ailelerde en son olarak çizilen kişi. Çatışma eğer çok büyükse ona resimde hiç yer vermeyebilir. Çocuk aile içinde çatıştığı kişileri değişik biçimlerde dışa vurur. bu daha çok kalabalık aileye sahip çocukların resimlerinde görülür. sayfanın en arkasına atar.altta kalan daha büyük gerçekliğin örtüsünden başka bir şey olmadığına inanan uzman için büyük önem taşır. Buna karşın. ailenin bir üyesinin diğerinden ayrılmasını gösteren bir kavramdır. kağıda çiziliş sırası da. Kompartlanmaştırma.edilen sonuçlar tekrar tekrar gözden geçirilmeli. Bu iletişim eksikliğini ve yalıtılmışlık duygularını ifade eder. Kendilerini dışlanmış hisseden çocukların resimlerinde çoğu zaman çocuğun kendini grubun dışında bıraktığı görülür. Aile resimlerinde yer alan bireyler. Çocuğun aile içinde en çok değer verdiği kişiler en ön sıralarda yer alırlar. 2. Çocuğun aile içinde kendine verdiği yer de büyük anlam taşır. Aile içindeki iletişim yetersizliği bazen de aile konulu bir resimde aile bireylerinin çizilmemesi şeklinde ifade edilebilir. ya da iki yatay dizi içinde sıralanırlar. yüzeysel yapının. bazen de resme kompartmanlaştırma şeklinde yansır. Kimi kere ise çok çirkin çizer veya bazı öğelerini. Bu aynı zamanda bir onur basamağı sayılabilir. aile içinde kendine örnek aldığı kişiyi ilk olarak ve genellikle sayfanın en soluna çizer. Bütün bunlardan başka. İletişimin sağlıklı olmaması. Aile bireyleri normal olarak gerçekte sahip oldukları boy orantılarıyla resimde yer almalıdırlar. her zaman ailesi ile çatıştığı anlamına gelmez. baba ve çocuk” sözlerini yazmakla bu durumu ifade edebilir. ana-babasından araya bir eşya yerleştirerek sıyırır. arka planda bulunurlar. Ailede sağlıklı iletişim ortamına sahip olmayan çocuk resminde anne baba çocuk figürü yerine “anne.İletişim Kopukluğu Yakın çevre ilişkilerini konu alan resimlerde açıkça ifade edilen şeylerin ötesinde çizimlerin öyle biçim ve içerik özellikleri vardır ki. Yargıya varabilmek için konu üzerinde derinlemesine araştırma yapmak gerekir. psikolojik(ruhsal) alan gereksinmesiyle de ifade edilebilir. Resimde özenle boyanan kişi. Çocuk çoğunlukla. Bu özelliklerin yorumlanması. Boya kalemlerinin kullanılış biçimi de. Çirkin boyanan veya boyanmadan bırakılanlar daha az bir öneme ve değere sahiptirler çocuk gözünde. bu durumda çocuk kendisini. bu özellikler bilincinde olmaksızın dışa vurulur. kesin bir yargıya varmadan önce genel bir değerlendirme yapılmalıdır. Yalıtlanmışlık duyguları ayrıca uzaklıkla. Bazen bir üçüncü sıra oluşturulur ki . deneğin en çok değer verdiği kişi olarak kabul edilir. Aile üyelerinin resmini çizerken. Kimi kere sayfaya yerleştirme işi karışık bir sıra izler. Anne Baba Figürünü Abartarak Çizme . genellikle sayfanın en sağına yerleştirilir. çocuğa uzaklık ve yakınlıklarıyla da önem kazanırlar. ya bir. çocuğun kendinin resimde bulunmayışı.

Parçalanmış aileden gelen çocuklar. bedensel büyüklüğü ne olursa olsun genellikle diğer aile bireylerine oranla daha büyük çizilir. 4.bunalım 6-10 yaşlarındaki Çocuklarda görüntüsü Öğrenme problemleri Anne babaya karşı öfkeli ve düşmanca tavırlar Anne baba tarafından unutulma endişesi Cinsellik ve bağımsızlık konularında olgunlaşmamış ergenlik ilgileri Düşük okul başarısı Özellikle matematikte düşük başarı Düşük zeka bölümü Anne babaya karşı geliştirilen öfkeli ve düşmence Daha önceki ilkel davranış biçimlerine geri dönüş Aşırı ilgi ve yardım isteği Anne baba ayrılığında çocuğun kendini suçlaması Güvensizliğin başlaması. . çocuk ailenin tüm bireylerini resmetmesine karşın kendine yer vermeyebilir. gelişim özelliğine. Kardeş İlişkileri ve Kardeş Kıskançlığı Kardeşin varlığını kabul etmeme ya da kardeş kıskançlığını dile getiren resimlerde. Çocuk tüm aile bireylerinin gözlerini belli bir yöne doğru çizip. Anne babanın ayrılması sonucu çocuklarda görülen kısa süreli etkiler şöyle özetlenebilir.benlik saygısında Ergenlik dönemindeki tavırlar Gençlerde Bunalım görüntüsü Düşük okul başarısı Özellikle matematikte düşük başarı Utanma Gelecekteki ekonomik durumlarının kötüleşeceğinden endişelenme. Yitirilen Babayı Konu Alan Resimler Ölmüş babayı temsil eden figürdeki gözler ve ağzın ailenin diğer üyelerinkinden farklı resmedilebilir. resimlerinde içinde bulundukları ortamdaki mutsuzluklarıyla özlemlerini dile getirmeye çalışırlar.Baskın nitelikteki anne ya da baba . değişik yaşlardaki çocukları farklı biçimlerde etkilemektedir. aynı zamanda onların düşünce yapılarıyla kendi aralarında ve yetişkinlerle olan ilişkilerindeki problemleri çözme biçimlerini de yansıtır. Çocuk ağabeyini küçük.Parçalanmış Aileden Gelen Çocukların Resimleri Resim bize sadece çocuklar hakkında birtakım bilgiler vermekle kalmaz. Ya da çocuk kendisini anne ve babasıyla çizmesine karşılık kardeşlerini çizmeyebilir. Ancak bazı durumlarda anne figürünü özenle çizmesi ona duyulan hayranlığından da kaynaklanabilir.Parçalanmış aile ortamı. 3. aileyle ilgili ayrıntılı bilgi edinilmesine büyük ölçüde bağlıdır. Parçalanmış aileden gelen çocuklar yaş düzeyine. Bu nedenle yorumun doğru yapılabilmesi. YAKIN ÇEVRE ÖZELLİKLERİNİN YANSIMASI OLARAK RESİM 1. kendini büyük çizerek ağabeyi ile rekabetine ilişkin duygularını dile getirebilir. anne babanın kendisine gösterdiği zaman ve ilgiye koşut olarak farklı şekillerde etkilenirler. kendi gözlerini ise ilgi odağı olan kardeşine yönelterek kıskançlık duygusunu ifade edebilir. ÇOCUĞUN YAŞI ÇOCUĞUN TEPKİLERİ Okul Öncesi Dönem Çocuklarında azalma.

Aile İçindeki Baskıyı Dile Getiren Resimler Bu resimlerde çocuk sürekli dayak yediği anne ya da babasının sol elini daha uzun çizebilir. yorumlayana göre değişkenlik gösterebilir.yalın bir anlatım aracı olan resmim önemi büyüktür.Parçalanmış aileden gelen çocuklar. ev içinde anneye yönelik saldırganlık gibi davranış bozuklukları gözlenebilir. Konu seçimi yapmadan 'Hadi bakalım bize bir resim çiz' dediğimizde . .okul başarısını. Resim etkinliğinin aynı zamanda sözsüz dili oluşturması ve bu yolla anlatımın kolay olması.huzursuzluk. Çocuk resimlerini yorumlarken . Genel olarak araştırmacılar çizim testlerinin kullanımına şüpheyle bakmaktadırlar.ailelerinden.çocuk hakkındaki genel izlenim ve görünüm . dışkı kaçırma.arkadaşlarıyla kardeşleriyle ilişkileri. 3. ÇOCUK RESİMLERİNİN GENEL OLARAK YORUMLANMASINDA DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN HUSUSLAR Çocuğun bize kendisini yansıtması ve olaylar hakkında duygu ve düşüncelerini ifade etmesinde. 2.cinsiyetini.çocuk ilgi ve ihtiyaçları doğrultusunda içinde yaşadığı psikolojik duruma ve hayal gücünün de etkisiyle resim çizebilir. huzursuzluk belirtileri. Tek resimden yola çıkarak yapacağımız bir değerlendirme bize hatalı sonuç verebilir.öğretmenlerinden veya arkadaşlarından öğrenebilirler.ailede kaçıncı çocuk olduğunu varsa uyum ve davranış sorununun türünü. Çocuk aile resmi olarak bir kendisini bir de boş bir insan figürünü resmederek yalnızlığını ve problemini dile getirebilir. Tikler. GEÇERLİK GÜVENİLİRLİK: Aile resmi çiz testinin standart bir test formunun bulunmaması.dikkat etmemiz gereken bazı önemli noktalar bulunmaktadır. Çocuklar resim çizmeyi kendi kendilerine. aşırı hareketlilik gibi davranış bozukluğu gösterebilirler. Resim değerlendirmesine başlamadan önce çocuğun genel tutum ve davranışlarını .diğer önemli özellikleri de göz önünde bulundurulmalıdır. ailesinin genel özelliklerini.Yorumlar. Resim çizmede öğretmen faktörü de önemlidir.içinde yaşadığı psikolojik sosyo-kültürel ve ekonomik durum.Serbest konu verdiğimizde çocuğun çizmiş olduğu resimdeki tema da çok önemlidir. yaşı ve kişilik özellikleri nedeniyle sözlü iletişim kurmakta güçlük çeken çocukları tanımada da önemli bir teşhis aracı olmasını sağlamaktadır.Sağlıksız ve Huzursuz Aile Ortamını Yansıtan Resimler Çocuk aile bireylerinin tümünü kağıt içinde küçücük bir mekana siyah renkle resmederek . Yorumlama ilkelerinin geçerliği ile ilgili olarak yapılan çalışmalarda bu durum desteklenmemiştir. Bazı deneklerin artistik becerilerinin sonucu etkilediği düşünülmektedir. Unutulmamalıdır ki. Resim aynı zamanda öğrenilen bir davranıştır. içinde bulunduğu mutsuz ortamı ifade etmeye çalışabilir. yorumların kişiden kişiye değişebilmesi geçerlik ve güvenilirliğinden söz edilmesini güçleştirmektedir.okul ve aile içi ilişkileri çocuğun yaşını. sıkıntı. resim değerlendirilmesi projektif bir tekniktir. Çocuğun diğer resimlerine de dikkat etmeli ve toplu bir değerlendirme yapılmalıdır.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful