AİLE ÇİZ TESTİ

GİRİŞ Aile çiz testinin temel amacı, çocuğun ailesi ile olan çatışmalarını açığa çıkarmak, aileyi nasıl algıladığını ve kendisini aile içinde nerede gördüğünü öğrenmek ve bu konuda sıkıntısı olan çocuklarla birebir ilgilenmektir. Yapılan bu araştırma biri 5 ve diğeri 9 yaşında olan iki kız çocuğuna uygulanmıştır. Aşağıda aile çiz testinin tanımı, kim tarafında geliştirildiği, test materyalleri, kuramsal açıklamaları, uygulama için gerekli eğitimin niteliği,nerelerde ne amaçla kimlere uygulandığı, uygulanması, testin yorumlama kriterleri ve çizdirilmiş olan resimlerin yorumları yapılmıştır. ALT BAŞLIKLAR 1) TESTİN TANITIMI a) Kim tarafından geliştirildiği: Aile çiz testi, Mavrice Porot tarafından geliştirilen ve psikanalatik verilere dayanan projektif bir resim testidir. b) Test materyalleri: Kağıt, kalem, silgi ve boya kalemlerinden oluşur. c) Uygulanması için gerekli eğitimin niteliği: Uygulanması özel bir uzmanlık gerektirmektedir. d) Nerelerde ne amaçla kimlere uygulandığı: Aile çiz testi bu eğitimi alan kişi tarafından çocuğun ailesi ile olan çatışmalarını açığa çıkarmak, aileyi nasıl algıladığını ve kendisini aile içinde nerede gördüğünü öğrenmek ve bu konuda sıkıntısı olan çocuklarla birebir ilgilenmek amacı ile okullarda uygulanabilmektedir. 2) KURAMSAL TEMELLER Çocuk Resminin Kısa bir Tarihçesi Çocuk sanatına olan ilginin 1885-1920 yılları arasında oldukça fazla olduğu bilinmektedir. Bu dönemde birçok değişik ülkede kendiliğinden çizilmiş olan çocuk resimlerini biriktirme, onları betimleme ve sınıflandırma çalışmaları görülmüştür. Çocuk resmiyle ilgili yapılan ilk araştırmaların elde etmiş olduğu en büyük başarı, çocuk resminin gelişim aşamalarını temel alarak sınıflandırma girişimidir. Kerschensteiner (1905) Almanya’daki okul çocuklarının binlerce resmi üzerinde yaptığı inceleme sonunda yaşları da göz önünde bulundurarak üç temel kategoriye ulaşmıştır. Rouma (1913) okul çocuklarının resimlerini zaman içinde incelemiş ve insan figürünün resmedilmesinde birbirinden farklı 10 evre belirlemiştir. Bu ilk sınıflandırmaların en önemlisi Luquet (1913, 1927) tarafında yapılmıştır. Luquet’in 5 gelişim evresinden oluşan sınıflandırmasının önemi, kısmen birleştirici bir kuramı içermesinden, kısmen de Piaget’in daha sonraki çalışmalarını etkilemesindendir. 1940’tan sonra çocuk resimlerine karşı yeni bir ilgi doğmaya başladı. Bu ilgi, çocukların resimlerine, duygularını ve güdülerini yansıttıkları varsayımından kaynaklanmaktaydı. 1951’li yıllarda ise testlere olan ilginin artmasına paralel olarak çocuğun çiziminin onun zihinsel ve duygusal durumuyla ne ölçüde ilişkili olduğu araştırılmaya başlandı. Özellikle son 15 içerisinde çizimler, bilişsel süreçlerin bir ürünü olarak bilgi-işleme temelinde deneysel yöntemlerle incelenebilmiştir. Çocuk Resmine İlişkin Görüşler Çocuğun dünyasında resmin diğer sanat etkinliklerinden daha özel bir yeri vardır. Bu konuda uzmanlar farklı değerlendirmeler ve tanımlamalar yapmışlardır. Çocukların bu etkinlikten aldıkları doyumu çocuk resmi ile ilgili pek çok kuram farklı biçimlerde açıklamaktadır. Ancak resmin yapılma nedenleriyle ilgili ayrıntılı incelemelerde bulunan ve

Selfe (1983) çizimin amacının. Çocuk bazı çizimlerinde objenin kendisini değil. Resmin bastırılmış duyguların arıtılmasını (katarsis) sağlayabileceğini söylemektedir. karakteri ya da zekayı yansıtan bir yapıt değil. ‘Başarısız gerçekçilik’. Çocuk resmine kuramsal açıdan bakan görüşler şöyle özetlenebilir: i. Luquet’in ‘Saf karalama’. 1948). gelişimci yaklaşımlarda ağır basmaktadır. Lowenfeld ise kendini sanatla ifade etmenin en büyük bir tatmin sağladığını ve bunun resim yapmanın en önemli nedeni olduğunu ifade etmiştir. ‘Zihinsel gerçekçilik’. nesnelerin simgelenmesinden başka düşüncelerin ve duyguların açıklanış şeklidir. kişiliğin derinliklerini anlatan sembolleri ortaya çıkarmak demektir. Ona göre çizimler. Gelişimsel yaklaşımlar: Bu yaklaşım çocuğun neden çizdiği sorusuna. sembolik yansımasını resmetmektedir. semboller olarak yorumlandığı üzerinde durmuştur. Resmi. G. bir kısmı da güdülere ve çizimim duyguları ifade eden yönüne ağırlık vermektedir. iii. aynı zamanda geçmişteki ya da şimdiki yaşanmış öğeleri içeren tam bir kişiliğin yansımasıdır. zihinsel imgenin kağıt üzerine yansıması olarak görmektedir.H. görsel ve duygusal deneyimlerin çocuğu tatmin edecek biçimde sembolize edilmesi olarak söylemiştir. çocukların çizimlerini zihinsel kavramlarla açıklarken. ‘Görsel gerçekçilik ‘ adını verdiği bu gelişme evreleri klasik bir nitelik taşımaktadır. çocuk resimleri aracılığıyla onlarda işlenebilecek gelişim evrelerinden söz etmiştir. Çocuğun realist olmaktan çok simgeselliğini vurgulayan Sully gibi Goodman’a göre de bazı çizimler tamamen simgeseldirler. Resim yalnızca yapısal tipi. görünür içeriğinden başka bir anlam araştırmak. Ayrıca doğuştan gelen ve evrensel olan bir ‘görsel düzenin’ varlığından bahsetmiştir. Gardner (1980) çizimin sebebini duyguları ifade etmek olduğunu açıklamıştır. çocuğun dünyayı gelişen bir biçimde zihninde temsil ettiği yolundaki kuramında kullanmıştır. çizilen her objede. . Goodman bir resmi oluşturan işaretlerin dilde. Geleneksel görüşlerin bir kısmı. Psiko-analatik kuramın resim yapma güdülenmesine (motivasyon) bakış açılarından biri de. O. onun bilinçdışı hareket etme ya da cevap verme biçimini ifade eder. oyunu açıklamaya çalışan kuramları kullanarak cevap vermeye çalışmıştır.araştırmalar uzman sayısı oldukça azdır. resmin tehlikeli olabilecek ve bastırılmış olarak tanımlayabileceğimiz duyguların zararsızca dökülebileceği bir ‘güvenlik süpabı’ görevini yaptığı düşüncesidir. Çocukların ilgi çekici temel biçimlerin resimlerini çizdiklerini savunmuştur. yan yana çizdiği iki daireden biri için ‘baş’ diğeri için ‘vücut’ derken aslında birbirinin eşi olan bu dairelere iki ayrı anlam yüklemektedir. Resimler. Sembolik yaklaşımlar: Gibson(1979) çizimin algının kaydedilmesi süreci olduğunu. ‘Yorumlu karalama’. retinal görüntünün bir kopyası olmadığının bilinmesi gerektiğini ileri sürmüştür. resimde rastlantı yoktur. Projektif yaklaşımlar: Çocuk resmini kliniksel yansıtmacı yaklaşımlarla açıklayan kuramların temelinde psiko-analatik kuram gelir. (E. 1) Anlamsız. bilinçaltında yatan istek ve duyguların resimde saklanmış biçimde de olsa anlatıldığı. Çizimi sembolik oyun ve zihinsel imgelerle açıklar. mekanın kullanılış biçiminde. çocukların çizimlerini daha ilk yaşlarından itibaren ele alarak. Resimdeki içerik yaşanmış bir deneyimi yansıtır.Dolto Marette. Luquet (1927). Sanatsal (Artistik) yaklaşımlar: Kellogg(1970) çocuğun resimden aldığı zevki ‘motor’ ve ‘görsel’ zevk olarak ikiye ayırmıştır. 1966) her resim sembolik bir bilmece olarak öznenin duygusal halini. (F. ii. basit karalamalar dönemi 2) Belirgin şekiller dönemi 3) Anlamlı şekiller dönemi iiii.Pignon. Piaget’in resim ve zihinsel gelişmeyle ilgili görüşleri. ancak algının. Bir resmi çözümlemek demek. Kellogg çocuğun sanatsal gelişimini üç temal dönem doğrultusunda incelemektedir. Marett’e göre.

Çizgiler. Mutlu resimlerde genelde sarı renk. Elde . Bu yaşlarda ana ve ara renkleri öğrenebilirler.erkek çocukları ise araba. ÇOCUK RESİMLERİNDE GELİŞİM AŞAMALARI 1-KARALAMA DÖNEMİ (1-4) YAŞ: Çocuklar bu yaşlar arasında gelişi güzel çizimler yaparlar.. Zaman kısıtlanmamıştır.resimlerde ağırlık o renge doğrudur.çekingen. ilgi ve deneyimlerini sembolize ve ifade edebileceği resimler üretmenin çocuğu tatmin ettiği görüşünde birleşmişlerdir... Resimlerde saydamlık da vardır. Resimler daha çok oyun amaçlıdır..işbirlikçi.. tren rayı vb. Resimlerde yer zemini çizgisi mevcuttur..çizerler. Resim bitene kadar hiçbir yorum yapılmaz ve resim yorumlama anahtarı ile yorum aile ile görüştükten sonra yapılır . 4) TESTİN UYGULANMASINDA DİKKAT EDİLECEK HUSULAR: Tüm test süresince denek dikkatle gözlenir.. çocukları temsil edebilir. mırıldanmalar. Resimler perspektiftir..uçak. Renkleri ise en iyi şekilde kullanırlar..mavi.Bu görüşlerden de anlaşılacağı gibi otoriteler. Örneğin ev çizimlerinde evin içindeki eşyalarında çiziliyor olması gibi. Yüz hatlarını belirleyebilir. Çocuğa dilediği gibi çalışma özgürlüğü tanınır. Çocuklar yer çizgisi kullanırlar. İnsan çiz değince baş ve ayakları olan insan çizebilirler.dir. Resim yapmak için gerekli olanaklar verilen çocuğa.elbiseler.boyutlarını ve derinliklerini çizgileriyle yansıtmaya çalışır.”Ailenin resmini çiz. Yer çizgisi çocuğun kendisi ve çevresiyle olan ilişkinin boyutunu temsil eder.. Resim konularında kızlar ve erkekler arasında farklılıklar gözlemlenir. Aileyi oluşturan bireylerin kağıda dökülüş sırası belirlenir.uyumlu.. Dört yaş çocuğu kolları ve bacakları olan çöp adam çizebilirler. Resimleri beğenmeme . Altı yaş çocuğunun yaptığı resimler de artık yavaş yavaş konuda vardır. kağıtta yer alan kişilerin adlandırılması denekten istenir.gerçek duygularını bastıran .güçlükle kontrol edilen.uyumsuz.. baskıcı aile ortamında yetişen iddiacı.” talimatı verilir.. İlk bakışta resmin ne olduğu kolaylıkla anlaşıla bilinir .. 2-ŞEMA ÖNCESİ DÖNEM(4-7)YAŞ: Üç yaş çocuğu tipik yuvarlak kafa çizebilir. Pembe. Beş yaşındaki çocuğunun yaptığı insan ve evler daha belirgin olmaktadır. Kız çocukları daha çok bebek resmi. 4-GERÇEKÇİLİK DÖNEMİ (9-12)YAŞLAR ARASI: Bu dönemde resimlerde daha ayrıntılı çizimler ve gerçekçi bir yaklaşım görülür. Yakın çevrede gördüğü objelerin orantılarını. 5) TESTİN YORUMLANMASI: Testin yorumlanması fazla karmaşık değildir. üzüntülü resimlerde genelde kahverengi renk daha ağırlıktadır. RENKLERİN ANLAMLARI (4-7) YAŞ ARASI: Dört beş yaşlarındaki çocuklar genelde renk ayrımı yapmadan resmi boyarlar.portreler.yeşil. 3) UYGULAMASI: Çocuklara Pastel boya ve çizgisiz kağıt verilir .dir.. Unutulmamalıdır ki çocuk hangi rengi seviyorsa .gibi sıcak renkleri seçen çocuklar sevecen.. 3-ŞEMATİK DÖNEM (7-9) YAŞLAR ARASI: Resimler daha belirgin ve ayrıntılıdır. Çizimin bitiminde. Bu dönemde kuşbakışı resim çizimleri ağırlıktadır. Resimde mekansal ilişki vardır. Resimler daha gerçekçidir. kendisine fark ettirilmeden kağıda geçirilir.gemi. 5-DOĞALCILIK DÖNEMİ(12-14)YAŞLAR ARASI: Nesneler orantılıdır.sarı. yorumcunun objektif görüş sahibi olmasını gerektirir.. Resimlerde ağırlık kırmızı renkse iddiacılığı ve saldırganlığı temsil eder. Ancak tüm projektif testlerde olduğu gibi. Siyah. Çizim anında resme ve resimdeki kişilere ilişkin söylediği sözler .turuncu. aşırı hassasiyet ve kendini ifade güçlüğü görülür. anlamlı davranışlar.kahverengi gibi soğuk renkleri seçen çocuklar.

Yalıtlanmışlık duyguları ayrıca uzaklıkla. Bazen bir üçüncü sıra oluşturulur ki . sayfanın en arkasına atar. bu özellikler bilincinde olmaksızın dışa vurulur. böylece çerçeveyle sınırlanan her bir üye bir kutu içinde yerleştirilmiş olur.altta kalan daha büyük gerçekliğin örtüsünden başka bir şey olmadığına inanan uzman için büyük önem taşır. Yargıya varabilmek için konu üzerinde derinlemesine araştırma yapmak gerekir. Bu aynı zamanda bir onur basamağı sayılabilir. çocuğa uzaklık ve yakınlıklarıyla da önem kazanırlar. ya bir. Anne Baba Figürünü Abartarak Çizme . Aile içindeki iletişim yetersizliği bazen de aile konulu bir resimde aile bireylerinin çizilmemesi şeklinde ifade edilebilir. Çocuğun aile içinde kendine verdiği yer de büyük anlam taşır. Çocuk çoğunlukla. İkinci derecede önem taşıyanlar ise. psikolojik(ruhsal) alan gereksinmesiyle de ifade edilebilir. Kalabalık ailelerde en son olarak çizilen kişi. yüzeysel yapının. Bu iletişim eksikliğini ve yalıtılmışlık duygularını ifade eder. Çocuk aile içinde çatıştığı kişileri değişik biçimlerde dışa vurur. genellikle sayfanın en sağına yerleştirilir. aynı sembolik değerler açısından yoruma tabi tutulur. aile içinde kendine örnek aldığı kişiyi ilk olarak ve genellikle sayfanın en soluna çizer. Aile üyelerinin resmini çizerken. Kendilerini dışlanmış hisseden çocukların resimlerinde çoğu zaman çocuğun kendini grubun dışında bıraktığı görülür. Aile resimlerinde yer alan bireyler. kesin bir yargıya varmadan önce genel bir değerlendirme yapılmalıdır. bu durumda çocuk kendisini. Kimi kere sayfaya yerleştirme işi karışık bir sıra izler. Ailede sağlıklı iletişim ortamına sahip olmayan çocuk resminde anne baba çocuk figürü yerine “anne. Kimi kere bunları aile boy orantısında uymayacak şekilde küçülterek. Çatışmayı güçlendirecek başka bir bulgu yoksa bu bir ressamın yaptığı resme kendini katmayışındaki objektivizm olarak kabullenilmelidir. ana-babasından araya bir eşya yerleştirerek sıyırır. ya da iki yatay dizi içinde sıralanırlar. ailenin bir üyesinin diğerinden ayrılmasını gösteren bir kavramdır. Buna karşın. her zaman ailesi ile çatıştığı anlamına gelmez. çocuğun kendinin resimde bulunmayışı. 2. Resimde özenle boyanan kişi. Böyle durumlarda resimlerin yapılış sırasını belirlemek önem taşır. İletişimin sağlıklı olmaması. Kimi kere ise çok çirkin çizer veya bazı öğelerini. Aile bireyleri normal olarak gerçekte sahip oldukları boy orantılarıyla resimde yer almalıdırlar. deneğin en çok değer verdiği kişi olarak kabul edilir. kollarını bacaklarını eksik bırakır. KİŞİLİK VE YAKIN ÇEVRE ÖZELLİKLERİNE GÖRE ÇOCUK RESMİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ BAŞKALARIYLA İLİŞKİNİN BİR GÖSTERGESİ OLARAK RESİM 1. baba ve çocuk” sözlerini yazmakla bu durumu ifade edebilir. Çirkin boyanan veya boyanmadan bırakılanlar daha az bir öneme ve değere sahiptirler çocuk gözünde.edilen sonuçlar tekrar tekrar gözden geçirilmeli.İletişim Kopukluğu Yakın çevre ilişkilerini konu alan resimlerde açıkça ifade edilen şeylerin ötesinde çizimlerin öyle biçim ve içerik özellikleri vardır ki. kağıda çiziliş sırası da. Kompartlanmaştırma. bu daha çok kalabalık aileye sahip çocukların resimlerinde görülür. Kişiler. arka planda bulunurlar. Bu çoğu kez çocuk için en az değer taşıyan aile bireyidir. bireylerin çocuk için taşıdığı önemi belirleyen bir değer taşır. Çatışma eğer çok büyükse ona resimde hiç yer vermeyebilir. Çocuğun aile içinde en çok değer verdiği kişiler en ön sıralarda yer alırlar. bunlar çocuğun duygu ve tutumlarını simgesel olarak anlatır. Bu özelliklerin yorumlanması. Bütün bunlardan başka. Boya kalemlerinin kullanılış biçimi de. bazen de resme kompartmanlaştırma şeklinde yansır.

kendi gözlerini ise ilgi odağı olan kardeşine yönelterek kıskançlık duygusunu ifade edebilir.Parçalanmış Aileden Gelen Çocukların Resimleri Resim bize sadece çocuklar hakkında birtakım bilgiler vermekle kalmaz. YAKIN ÇEVRE ÖZELLİKLERİNİN YANSIMASI OLARAK RESİM 1. 3. anne babanın kendisine gösterdiği zaman ve ilgiye koşut olarak farklı şekillerde etkilenirler. Ya da çocuk kendisini anne ve babasıyla çizmesine karşılık kardeşlerini çizmeyebilir. Bu nedenle yorumun doğru yapılabilmesi. Ancak bazı durumlarda anne figürünü özenle çizmesi ona duyulan hayranlığından da kaynaklanabilir. aynı zamanda onların düşünce yapılarıyla kendi aralarında ve yetişkinlerle olan ilişkilerindeki problemleri çözme biçimlerini de yansıtır. 4. . Parçalanmış aileden gelen çocuklar yaş düzeyine. Kardeş İlişkileri ve Kardeş Kıskançlığı Kardeşin varlığını kabul etmeme ya da kardeş kıskançlığını dile getiren resimlerde. Çocuk tüm aile bireylerinin gözlerini belli bir yöne doğru çizip. bedensel büyüklüğü ne olursa olsun genellikle diğer aile bireylerine oranla daha büyük çizilir. Parçalanmış aileden gelen çocuklar. Anne babanın ayrılması sonucu çocuklarda görülen kısa süreli etkiler şöyle özetlenebilir. Çocuk ağabeyini küçük. değişik yaşlardaki çocukları farklı biçimlerde etkilemektedir. kendini büyük çizerek ağabeyi ile rekabetine ilişkin duygularını dile getirebilir.benlik saygısında Ergenlik dönemindeki tavırlar Gençlerde Bunalım görüntüsü Düşük okul başarısı Özellikle matematikte düşük başarı Utanma Gelecekteki ekonomik durumlarının kötüleşeceğinden endişelenme. aileyle ilgili ayrıntılı bilgi edinilmesine büyük ölçüde bağlıdır.Baskın nitelikteki anne ya da baba .Parçalanmış aile ortamı. gelişim özelliğine. ÇOCUĞUN YAŞI ÇOCUĞUN TEPKİLERİ Okul Öncesi Dönem Çocuklarında azalma. resimlerinde içinde bulundukları ortamdaki mutsuzluklarıyla özlemlerini dile getirmeye çalışırlar. çocuk ailenin tüm bireylerini resmetmesine karşın kendine yer vermeyebilir. Yitirilen Babayı Konu Alan Resimler Ölmüş babayı temsil eden figürdeki gözler ve ağzın ailenin diğer üyelerinkinden farklı resmedilebilir.bunalım 6-10 yaşlarındaki Çocuklarda görüntüsü Öğrenme problemleri Anne babaya karşı öfkeli ve düşmanca tavırlar Anne baba tarafından unutulma endişesi Cinsellik ve bağımsızlık konularında olgunlaşmamış ergenlik ilgileri Düşük okul başarısı Özellikle matematikte düşük başarı Düşük zeka bölümü Anne babaya karşı geliştirilen öfkeli ve düşmence Daha önceki ilkel davranış biçimlerine geri dönüş Aşırı ilgi ve yardım isteği Anne baba ayrılığında çocuğun kendini suçlaması Güvensizliğin başlaması.

dışkı kaçırma. huzursuzluk belirtileri.öğretmenlerinden veya arkadaşlarından öğrenebilirler.okul başarısını.Serbest konu verdiğimizde çocuğun çizmiş olduğu resimdeki tema da çok önemlidir. ÇOCUK RESİMLERİNİN GENEL OLARAK YORUMLANMASINDA DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN HUSUSLAR Çocuğun bize kendisini yansıtması ve olaylar hakkında duygu ve düşüncelerini ifade etmesinde.huzursuzluk. içinde bulunduğu mutsuz ortamı ifade etmeye çalışabilir.Yorumlar.yalın bir anlatım aracı olan resmim önemi büyüktür. Resim çizmede öğretmen faktörü de önemlidir.içinde yaşadığı psikolojik sosyo-kültürel ve ekonomik durum. yorumlayana göre değişkenlik gösterebilir. aşırı hareketlilik gibi davranış bozukluğu gösterebilirler. yorumların kişiden kişiye değişebilmesi geçerlik ve güvenilirliğinden söz edilmesini güçleştirmektedir. yaşı ve kişilik özellikleri nedeniyle sözlü iletişim kurmakta güçlük çeken çocukları tanımada da önemli bir teşhis aracı olmasını sağlamaktadır. GEÇERLİK GÜVENİLİRLİK: Aile resmi çiz testinin standart bir test formunun bulunmaması. 3.çocuk hakkındaki genel izlenim ve görünüm . Resim aynı zamanda öğrenilen bir davranıştır. Unutulmamalıdır ki. Bazı deneklerin artistik becerilerinin sonucu etkilediği düşünülmektedir. ev içinde anneye yönelik saldırganlık gibi davranış bozuklukları gözlenebilir. Genel olarak araştırmacılar çizim testlerinin kullanımına şüpheyle bakmaktadırlar. sıkıntı. Resim değerlendirmesine başlamadan önce çocuğun genel tutum ve davranışlarını . Aile İçindeki Baskıyı Dile Getiren Resimler Bu resimlerde çocuk sürekli dayak yediği anne ya da babasının sol elini daha uzun çizebilir. .Parçalanmış aileden gelen çocuklar. Yorumlama ilkelerinin geçerliği ile ilgili olarak yapılan çalışmalarda bu durum desteklenmemiştir.cinsiyetini. Çocuğun diğer resimlerine de dikkat etmeli ve toplu bir değerlendirme yapılmalıdır. Çocuk resimlerini yorumlarken .çocuk ilgi ve ihtiyaçları doğrultusunda içinde yaşadığı psikolojik duruma ve hayal gücünün de etkisiyle resim çizebilir. Çocuk aile resmi olarak bir kendisini bir de boş bir insan figürünü resmederek yalnızlığını ve problemini dile getirebilir.ailede kaçıncı çocuk olduğunu varsa uyum ve davranış sorununun türünü. ailesinin genel özelliklerini. 2. Konu seçimi yapmadan 'Hadi bakalım bize bir resim çiz' dediğimizde .okul ve aile içi ilişkileri çocuğun yaşını. Resim etkinliğinin aynı zamanda sözsüz dili oluşturması ve bu yolla anlatımın kolay olması.dikkat etmemiz gereken bazı önemli noktalar bulunmaktadır.diğer önemli özellikleri de göz önünde bulundurulmalıdır. Çocuklar resim çizmeyi kendi kendilerine. Tikler.ailelerinden. Tek resimden yola çıkarak yapacağımız bir değerlendirme bize hatalı sonuç verebilir.Sağlıksız ve Huzursuz Aile Ortamını Yansıtan Resimler Çocuk aile bireylerinin tümünü kağıt içinde küçücük bir mekana siyah renkle resmederek .arkadaşlarıyla kardeşleriyle ilişkileri. resim değerlendirilmesi projektif bir tekniktir.