P. 1
örme-güzel bilgiler

örme-güzel bilgiler

|Views: 2,931|Likes:
Yayınlayan: Özge Mutlu

More info:

Published by: Özge Mutlu on Oct 23, 2011
Telif Hakkı:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

11/04/2012

pdf

text

original

Sections

  • 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR
  • 3. ÖRME TANIMI VE KAPSAMI
  • 3.1. Örmeciliğin Tarihi Gelişimi
  • 3.2. Örme Kumaşlar ile Dokuma Kumaşların Karşılaştırılması
  • 3.3. Örmecilikte Kullanılan İplikler ve Özellikleri
  • 3.4. Kumaş Üretimi için Ön Hazırlık İşlemleri
  • 3.5. Kumaş Üretim Hızı ve Miktarı
  • 3.6. Desenlendirme Olanakları
  • 3.7. Kumaş Tipi Değişimi ve Çeşitlilik Yelpazesi
  • 3.8. Konfeksiyonda Kesim Özellikleri
  • 3.9. Örmeciliğin Sınıflandırılması
  • 3.9.1 Atkı Örmeciliği
  • 3.9.2 Çözgü Örmeciliği
  • 3.9.3 Örmecilikte İlmek Oluşumu
  • Şekil 3.5. İlmeğin kısımları ve oluşumu
  • 3.10. Temel Örgü Yapıları
  • 3.10.1. Süprem Örgü
  • 3.10.3. Haroşa Örgü
  • 3.10.4. İnterlok Örgü
  • 3.11. Örme Makineleri
  • 3.11.1. Yuvarlak Örme Makinesi
  • 3.11.1.1. Tek Yataklı Örgü Makineleri
  • 3.11.1.2. Çift Yataklı Yuvarlak Örme Makineleri
  • 3.12. Örme Kumaş Hataları
  • 3.12.1. Çekme
  • 3.12.1.1. Relaksasyon Çekmesi
  • 3.12.1.2. Keçeleşme Çekmesi
  • 3.12.2. Örgü Dönmesi (May Dönmesi)
  • 3.12.2.1. İplikten Kaynaklanan Örgü Dönmesi
  • Şekil 3.13. Düz örgülerde Z , S bükümlü iplikler için dönme yönleri
  • 3.12.3. Örgü de Enine Çizgiler
  • Çizelge 3.1. Örme kumaşlarda iplikten kaynaklanan hataların kumaşa etkisi
  • 3.12.4. Örgü de Boyuna Çizgiler
  • 3.12.5. Delik ve Yırtıklar
  • 3.12.6. Doku Düşmesi
  • 3.12.7. İlmek Düşmesi
  • 3.12.8. Askı veya Çift ilmek
  • 3.12.9. Yağ Lekeleri
  • 3.12.10. Uçuntu
  • 3.12.11. Kenar Bozuklukları
  • 3.12.12. Kenar Kıvrılması
  • 3.12.13. Kaçma
  • 3.12.14. İlmeklenme (İlmek Çekilmesi)
  • 3.12.15. Boncuklanma (Pilling)
  • 3.12.16. Elastan İplikle İlgili Problemler
  • 3.12.17. Kumaşta Kırıklar
  • 4. MATERYAL VE YÖNTEM
  • 4.1. Materyal
  • 4.1.1. Çalışmada Kullanılan İplikler
  • Çizelge 4.1. Kumaş üretiminde kullanılan iplik özellikleri
  • 4.1.2. Çalışmada Kullanılan Yuvarlak Örme Makineleri
  • 4.1.3. Çalışmada Kullanılan Kumaşların Üretimi
  • Çizelge 4.2. Çalışmada kullanılan numuneler
  • 4.2. Yöntem
  • 4.2.1. May Dönmesi
  • 4.2.2. İlmek Sıklığı
  • 4.2.3. Boncuklanma (Pilling)
  • 4.2.4. Kumaşın En-Boy Çekme Değerlerinin Hesaplanması
  • 4.2.5. Hava Geçirgenliği
  • 4.2.6. Patlama Mukavemeti
  • 5. DENEYSEL BULGULAR VE DEĞERLENDİRME
  • 5.1. Deneysel Sonuçlar
  • 5.1.1. Örme Kumaşlarda May Dönmesi Test sonuçları
  • Çizelge 5.1. May dönmesi test sonuçları
  • 5.1.2. Boncuklanma (Pilling) Testi Sonuçları
  • Çizelge 5.2. Pilling testi sonuçları
  • 5.1.3. Kumaşın En-Boy Çekme Değerlerinin Hesaplanması
  • Çizelge 5.3. Kumaşların en-boy çekme değerleri
  • 5.1.4. Hava Geçirgenliği Testi Sonuçları
  • Çizelge 5.4. Hava geçirgenliği testi sonuçları
  • 5.1.5. Patlama Mukavemeti Testi Sonuçları
  • Çizelge 5.5. Patlama mukavemeti testi sonuçları
  • 5.2. Sonuçların Değerlendirilmesi
  • 5.2.1. Örme Kumaşlarda May Dönmesinin İncelenmesi
  • 5.2.2. İlmek Sıklık Değerleri
  • 5.2.2.1. İlmek Sıklık-Hava geçirgenliği Değerleri
  • 5.2.2.2. İlmek Sıklık-Dönme Değerleri
  • Şekil 5.13. Viskon ipliklerden örülen ribana kumaşların sıklık-dönme ilişkisi
  • 5.2.3. Boncuklanma (Pilling) Değerleri
  • Şekil 5.23. Pamuk ipliklerinden örülen süprem kumaşların pilling
  • 5.2.4. Kumaşın En-Boy Çekme Değerlerinin İncelenmesi
  • Şekil 5.25. 30/1 Viskon ipliğinden örülen ribana kumaşların boyutsal değişimleri
  • Şekil 5.27. Pamuk ipliklerinden örülen interlok kumaşların boyutsal değişimleri
  • Şekil 5.30. Pamuk ipliklerinden örülen süprem kumaşların boyutsal değişimleri
  • 5.2.5. Patlama Mukavemeti Değerleri
  • 6. GENEL DEĞERLENDİRME VE SONUÇ
  • KAYNAKLAR
  • ÖZGEÇMİŞ

ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ

YÜKSEK LİSANS TEZİ

Banu AKKIŞ

FARKLI İPLİK NUMARALARINDAN ÖRÜLMÜŞ DEĞİŞİK ÖRGÜ TİPLERİNİN KUMAŞIN FİZİKSEL ÖZELLİKLERİNE ETKİSİ

TEKSTİL MÜHENDİSLİĞİ ANABİLİM DALI

ADANA, 2009

ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ FARKLI İPLİK NUMARALARINDAN ÖRÜLMÜŞ DEĞİŞİK ÖRGÜ TİPLERİNİN KUMAŞIN FİZİKSEL ÖZELLİKLERİNE ETKİSİ

Banu AKKIŞ YÜKSEK LİSANS TEZİ TEKSTİL MÜHENDİSLİĞİ ANABİLİM DALI

Bu tez 13/02/2009 Tarihinde Aşağıdaki Jüri Üyeleri Tarafından Oybirliği ile Kabul Edilmiştir.

İmza............……… Danışman

İmza...................…. ….. Üye

İmza.................…………. Üye

Prof. Dr.Osman BABAARSLAN Prof. Dr.Tuğrul OĞULATA Prof. Dr. Rızvan EROL

Bu tez Enstitümüz Tekstil Mühendisliği Anabilim Dalında hazırlanmıştır.

Kod No:............

Prof. Dr. Aziz ERTUNÇ Enstitü Müdürü İmza ve Mühür

Not: Bu tezde kullanılan özgün ve başka kaynaktan yapılan bildirişlerin, çizelge, şekil ve fotoğrafların kaynak gösterilmeden kullanımı, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunundaki hükümlere tabidir.

ÖZ YÜKSEK LİSANS TEZİ FARKLI İPLİK NUMARALARINDAN ÖRÜLMÜŞ DEĞİŞİK ÖRGÜ TİPLERİNİN KUMAŞIN FİZİKSEL ÖZELLİKLERİNE ETKİSİ Banu AKKIŞ ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ TEKSTİL MÜHENDİSLİĞİ ANABİLİM DALI

Danışman : Prof.Dr.Osman BABAARSLAN Yıl : 2009 Sayfa:126 Jüri : Prof.Dr.Osman BABAARSLAN Prof.Dr.Tuğrul OĞULATA Prof.Dr.Rızvan EROL

Bu çalışmada, genel olarak örme işlemi ve esasları, örmenin dokumadan farkları, örme kumaş hataları, örme makineleri hakkında bilgiler verilmiştir. Örme kumaşın fiziksel özellikleri üzerinde durulmuş olunup bu özelliklerin kumaşa etkileri incelenmiştir. Çalışma kapsamında yuvarlak örme makinelerinde, Open-End (OE) Rotor ve penye ring iplikleri kullanılarak belirli ayarlarda süprem, interlok ve ribana örgülü kumaşlar üretilmiştir. Bu kumaşların; ilmek sıklığı, pilling, may dönmesi, patlama mukavemeti ve hava geçirgenliği özellikleri incelenmiştir. Bu deneysel işlemler sonucunda çıkartılabilecek en temel sonuç; örme kumaş özellikleri, elyaf, iplik, örme yüzey özellikleri ve terbiye işlemlerine kadar tüm işletme parametrelerinden etkilenmektedir. Penye sistemi ile üretilen iplikten elde edilen kumaşın Open-end rotor sistemiyle elde edilen kumaşa göre daha az boncuklandığı gözlenmiştir. Kumaşların patlama mukavemeti değerleri iplik üretim tipinden, iplik numarasından ve örgü tipinden etkilenmektedir. Örme yapısının kumaşın çekme özelliğine etkisinin araştırıldığı çalışmalarda, seyrek örgülerdeki çekmenin daha fazla olduğu belirtilmiştir. Kumaşlarda may dönmesi en çok süprem kumaşlarda görülmüştür.

Anahtar Kelimeler: Örme kumaş, may dönmesi, hava geçirgenliği, boncuklanma, patlama mukavemeti

I

Over this study.Osman BABAARSLAN Prof. affecting the dimensional properties of knitted structures. yarn.Dr. knitted fabrics properties are directly affected by fibers. interlock and single jersey fabrics are produced on different adjustment by using ring and open-end rotor yarns. Bursting strench result was affected from yarn spinning type. knitted fabric mistakes. bursting strenght. different from weaving. pilling. These fabric are examined for fabric course and wale density. Affecting the properties of knitted fabrics and their influences on these properties. air permeability. II . bursting strength and air permeability properties. knitting machines.Dr. That fabric was producted by Open-end rotor system pilling was seen more than that fabric was producted by ring. rib. spirality. pilling. knitting structure and finishing processes.Dr.Rızvan EROL In this thesis.Dr. yarn number and knits type. Key Words: Knitted fabric. dimensional stability. For this research. loose knitted fabric has more dimensional. Spirality was seen the most of single Jersey fabrics.Osman BABAARSLAN : 2009 Page:126 : Prof. general information about are given that: knitting processes.ABSTRACT MsC THESIS TYPE OF KNITTED FABRICS PRODUCED BY USING DIFFERENT YARN NUMBERS EFFECT ON FABRIC PROPERTIES Banu AKKIŞ THE UNIVERSITY OF ÇUKUROVA INSTITUTE OF NATUREL AND APPLIED SCIENCE DEPARTMENT OF TEXTILE ENGINEERING Supervisor Year Jury : Prof. In general. spirality.Tuğrul OĞULATA Prof.

Dr. Osman BABAARSLAN’a teşekkür ederim. Deneysel test işlemlerini yaptığım KOSGEB çalışanı Gülhan Hanım’a. III . Örme Bölümü Şefi Fazlı BULUT’a ve teşekkür ederim. Deneysel çalışmalarımı işletmelerinde gerçekleştirmemi sağlayan Orze Tekstil Genel Müdür Yardımcısı Muhsin CANPOLAT’a. Yüksek lisans çalışmalarım süresince bana verdikleri destek ve sağladıkları ortam nedeniyle Tekstil Mühendisliği Bölüm Başkanlığı’na da ayrıca teşekkür ederim.TEŞEKKÜR Yüksek lisans eğitimim boyunca derslerde ve tez çalışmam sırasında yardımlarından dolayı değerli danışman hocam Prof. Eser Hanım’a teşekkür ederim. Ayrıca tez çalışmam sırasında bana maddi manevi destek olan Annem’e ve Eşim’e teşekkür ederim.

.. 17 3...1... Yuvarlak Örme Makinesi………………………..................................... Örmeciliğin Tarihi Gelişimi……………………..........9.................. Örmecilikte Kullanılan İplikler Ve Özellikleri………….....9........... Desenlendirme Olanakları …………………………………………....... 22 3. Ribana Örgü……………………………………. Örmecilikte İlmek Oluşumu………......... 15 3......................... Tek Yataklı Örgü Makineleri…………………… 29 IV ..... 10 3........................ 10 3.. 13 3........ II TEŞEKKÜR………………………………………………............... 18 3. IV ÇİZELGELER DİZİNİ………………………………………...... Konfeksiyonda Kesim Özellikleri…………………………......1.........VIII 1.1.....10.......... 24 3...... Süprem Örgü……………………………………..10..... 26 3.......... 25 3..3. 15 3....2... GİRİŞ………………………………………………………………………… 1 2.... Örme Kumaşlar ile Dokuma Kumaşların Karşılaştırılması...İÇİNDEKİLER SAYFA ÖZ……………………………………………………………………………… I ABSTRACT…………………………………………….. Örmeciliğin Sınıflandırılması……………………………….8..... 4 3..............11.......... ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR…………………………..1.10..........4..........10..... 15 3.... 20 3. Kumaş Üretimi için Ön hazırlık İşlemleri……………............. 20 3..... Örme Makineleri………………………………………….... 18 3....... 14 3. Kumaş Üretim Hızı ve Miktarı ……………………………………... İnterlok Örgü……………………………………............................1 Atkı Örmeciliği ………………………………….......3.....9...... ÖRME TANIMI VE KAPSAMI…………………….....10.........11.. 14 3....7..... Kumaş Tipi Değişimi ve Çeşitlilik Yelpazesi …………….4......3......1....... Haroşa Örgü……………………………………......…………………… 19 3.......11.....2.................... III İÇİNDEKİLER………………………...... 16 3........ Temel Örgü Yapıları……………………………………. VII ŞEKİLLER DİZİNİ………………………………………………………….......6.........5..........9......2 Çözgü Örmeciliği…………………………………....... 23 3......

... Örme Kumaş Hataları……………………………………. 46 3..6.2........4......….. 42 3..... 52 3.......1............. Askı veya Çift ilmek……………………………………. 31 3...12.... 57 3.............. 43 3.12........ 53 3..12.3. 57 3................. Boncuklanma (Pilling)…..3...1..14... Kenar Bozuklukları……………………………………...12...………………..1.... Örme Makinesinden Kaynaklanan Örgü Dönmesi... 55 3. 39 3.....12.. 55 3..12..12.12.....3.......15..12. İlmeklenme (İlmek Çekilmesi) ……………………….........11..……………..... 56 3........12.......12......2.12........ 41 3.12.. 54 3. 36 3. Delik ve Yırtıklar…………………………………... ……....12........... Kenar Kıvrılması……………………………….. 29 3.....8. 58 3.17.12..12..7....12. 29 3...........5..........16....12.. Konfeksiyon İşleminde Meydana Gelebilen Dönmeler.12.. ……........1... İplikten Kaynaklanan Örgü Dönmesi ….2...........12..2.... 44 3...... …….. Örgü Dönmesi(May Dönmesi)…………….............. Doku Düşmesi …………………………………….......12...1....... 50 3...... Kumaşta Kırıklar…………………………………........... 59 V .. 36 3.12..2..... Keçeleşme Çekmesi…………………….11..1.. Çift Yataklı Yuvarlak Örgü Makineleri... Kaçma…………………………………………………..2.. İlmek Düşmesi…………………………………………… 51 3...... Boyama ve Terbiye İşlemlerinde Meydana Gelebilen Dönmeler.....13...10..3. 30 3...1. Örgü de Enine Çizgiler……………………………...9.. Uçuntu………………………………………………….12........ Elastan İplikle İlgili Problemler………………….... Örgü de Boyuna Çizgiler…………………………..12.. 49 3.4... Yağ Lekeleri………………………………………...12.2......... İplik Hatalarından Kaynaklanan Enine Çizgiler ve Bantlar………... Relaksasyon Çekmesi…………………………. Çekme…………………………………………….. 42 3....12.2......

4. MATERYAL VE YÖNTEM……………………………………………….. 60 4.1. Materyal…………………………………………………...….......... 60 4.1.1. Çalışmada Kullanılan İplikler…………………….............. 60 4.1.2. Çalışmada Kullanılan Yuvarlak Örme Makineleri……….. 61 4.1.3. Çalışmada Kullanılan Kumaşların Üretimi………….......... 61 4.2. Yöntem……………………………………………………………… 63 4.2.1. May Dönmesi…………………………............................... 63 4.2.2. İlmek Sıklığı………………………………………............. 64 4.2.3. Boncuklanma (Pilling) ……………………………………. 64 4.2.4. Kumaşın En-Boy Çekme Değerlerinin Hesaplanması……. 65 4.2.5. Hava Geçirgenliği…………………………………............ 66 4.2.6. Patlama Mukavemeti …………………………………….. 68 5. DENEYSEL BULGULAR VE DEĞERLENDİRME………..................... 70 5.1. Deneysel Sonuçlar……………………………………..………….... 70 5.1.1. Örme Kumaşlarda May Dönmesi Test sonuçları…………. 70 5.1.2. Boncuklanma (Pilling) Testi Sonuçları..…………………. 71 5.1.3. Kumaşın En-Boy Çekme Değerlerinin Hesaplanması…… 73 5.1.4. Hava Geçirgenliği Testi Sonuçları……………………….. 74 5.1.5. Patlama Mukavemeti Testi Sonuçları……………………. 75 5.2. Sonuçların Değerlendirilmesi……………………………………… 76 5.2.1. Örme Kumaşlarda May Dönmesinin İncelenmesi……...... 76 5.2.2. İlmek Sıklık Değerleri……………………………………. 83 5.2.2.1. İlmek Sıklık-Hava geçirgenliği Değerleri………. 83 5.2.2.2. İlmek Sıklık-Dönme Değerleri ………………….. 90 5.2.3. Boncuklanma (Pilling) Değerleri………………………….. 96 5.2.4. Kumaşın En-Boy Çekme Değerlerinin İncelenmesi……….102 5.2.5. Patlama Mukavemeti Değerleri…………………………….108 6. GENEL DEĞERLENDİRME VE SONUÇ..................................................118 KAYNAKLAR…………………………………………………………………..122 ÖZGEÇMİŞ………………………………………………………………….......126

VI

ÇİZELGELER DİZİNİ

SAYFA

Çizelge 3.1. Örme kumaşlarda iplikten kaynaklanan hataların kumaşa etkisi…… 45 Çizelge 3.2. İğnelerde meydana gelebilecek hatalar …………….......................... 47 Çizelge 3.3. Delik ve yırtık oluşma sebepleri ………………………..................... 50 Çizelge 3.4. Örme makinesi kaynaklı olan ilmek düşmesi hatasının nedenleri ve giderilme çareleri................................................................................. 51 Çizelge 3.5. Askı veya çift ilmek hatasının oluşum nedenleri ve giderilme çareleri ............................................................................................... 53 Çizelge 4.1. Kumaş üretiminde kullanılan iplik özellikleri..................................... 61 Çizelge 4.2. Çalışmada kullanılan numuneler…………..………........................... 62 Çizelge 5.1. May dönmesi test sonuçları…............................................................. 70 Çizelge 5.2. Pilling testi sonuçları........................................................................... 72 Çizelge 5.3. Kumaşların en-boy çekme değerleri.................................................... 73 Çizelge 5.4. Hava geçirgenliği testi sonuçları......................................................... 74 Çizelge 5.5. Patlama mukavemeti testi sonuçları................................................... 75

VII

ŞEKİLLER DİZİNİ

SAYFA

Şekil 3.1. Dokuma, atkılı örme ve çözgülü örme ................................................... 16 Şekil 3.2. Örmeciliğin sınıflandırılması…...............................................................17 Şekil 3.3. Düz ve yuvarlak örme makinelerinde atkılı örme .................................. 18 Şekil 3.4. Çözgü örmeciliği .........................................................................……... 18 Şekil 3.5. İlmeğin kısımları ve oluşumu.................................................................. 20 Şekil 3.6. Süprem (Jarse) örgü yapısı ..................................................................... 20 Şekil 3.7. Ribana örgü yapısı................................................................................... 22 Şekil 3.8. Haroşa örgü yapısı................................................................................... 24 Şekil 3.9. Yuvarlak örme makinesi......................................................................... 26 Şekil 3.10. May dönmesi......................................................................................... 37 Şekil 3.11. Örme kumaş parçasında yıkamadan sonra meydana gelen örgü dönmesinin ölçülmesi.............................................................................38 Şekil 3.12. Örme giysilerde yıkamadan sonra meydana gelen örgü dönmesinin ölçülmesi............................................................................. 38 Şekil 3.13. Düz örgülerde Z , S bükümlü iplikler için dönme yönleri……...........39 Şekil 3.14. Makine dönüş yönüne bağlı olarak örgü dönmesinin yönü………… 41 Şekil 3.15. Örme kumaşta kalın ve ince iplik hatası………………………………44 Şekil 3.16. Örme kumaşlarda iplik düzgünsüzlüğünden kaynaklanan enine çizgi hataları………………………………………………………… 44 Şekil 3.17. Örme kumaşlarda makine ayarlarından kaynaklanan enine çizgi hatası.......................................................................................................46 Şekil 3.18. Örme kumaşlarda boyuna çizgi hatası....................................................49 Şekil 3.19. Örme kumaşlarda delik...........................................................................49 Şekil 3.20. Örme kumaşlarda doku düşmesi.............................................................51 Şekil 3.21. Örme kumaşlarda düzensiz askı hatası.................................................. 52 Şekil 3.22. Örme kumaşlarda uçuntu hatası.............................................................54 Şekil 3.23. Dengesiz örme kumaşlarda kenar kıvrılması...........................................56

VIII

................................... Pamuk ipliklerinden örülen interlok kumaşların sıklık-dönme ilişkisi........................... 89 Şekil 5................................. 80 Şekil 5.. May dönmesi ölçümü..................….....................6.............................3........................13. Pamuk ipliklerinden örülen ribana kumaşların may dönmesi sonuçlarının değerlendirmesi.............…........ Pamuk ipliklerinden örülen ribana kumaşların sıklık-hava geçirgenliği ilişkisi..... Aynı numaradaki pamuk ipliğinden örülen süprem kumaşların may dönmesi sonuçlarının değerlendirmesi...........................86 Şekil 5...................1................................................84 Şekil 5.......12............................78 Şekil 5....................92 IX .................. Örme kumaşlarda ilmek kaçması . Viskon ipliklerden örülen ribana kumaşların sıklık-dönme ilişkisi…... Viskondan örülen ribana kumaşların may dönmesi sonuçlarının değerlendirmesi............................11................................. 79 Şekil 5......... Örme kumaşlarda pilling..........hava geçirgenliği ilişkisi................................................87 Şekil 5........4............................................................ Aynı numaradaki pamuk ipliğinden örülen süprem kumaşların sıklıkhava geçirgenliği ilişkisi........... Farklı numaradaki pamuk ipliklerinden örülen süprem kumaşların may dönmesi sonuçlarının değerlendirmesi.................................14.................................. 91 Şekil 5...........................2.56 Şekil 3.......7....................................... 88 Şekil 5.1.................. Farklı numaradaki pamuk ipliklerinden örülen süprem kumaşların sıklık................................................................... Viskon ipliklerden örülen ribana kumaşların sıklık-hava geçirgenliği ilişkisi............... Viskon iplikten örülen süprem kumaşların sıklık-hava geçirgenliği ilişkisi.............................................5.25....................................................8...............Şekil 3......................10.15................... 81 Şekil 5............................. 85 Şekil 5..9................58 Şekil 4.............................................................. Pamuk ipliklerinden örülen interlok kumaşların may dönmesi sonuçlarının değerlendirmesi.........90 Şekil 5............77 Şekil 5..... Pamuk ipliklerinden örülen interlok kumaşların sıklık-hava geçirgenliği ilişkisi........................ 82 Şekil 5...........64 Şekil 5........... Viskondan örülen süprem kumaşların may dönmesi sonuçlarının değerlendirmesi............... Viskon ipliklerden örülen süprem kumaşların sıklık-dönme ilişkisi…................24..................

....25.. Viskon iplikten örülen ribana kumaşların pilling sonuçları........ Pamuk ipliklerinden örülen interlok kumaşların boyutsal değişimleri...... 95 Şekil 5............. 109 Şekil 5.... Viskondan örülen ribana kumaşların patlama mukavemetinin değerlendirilmesi.35............................ Pamuk ipliklerinden örülen ribana kumaşların boyutsal değişimleri........20.................18. 104 Şekil 5......21......................... 94 Şekil 5...................... Viskondan örülen süprem kumaşların patlama mukavemetinin değerlendirilmesi...................... . Open-End Rotor viskondan örülen kumaşların patlama mukavemetinin değerlendirilmesi ......17.............. ...33......28.......................................................... Pamuk ipliklerinden örülen ribana kumaşların pilling sonuçları..... 98 Şekil 5...... 111 Şekil 5........ 99 Şekil 5....... Farklı numaradaki pamuk ipliklerinden örülen süprem kumaşların sıklıkdönme ilişkisi................. 112 Şekil 5.....19......................................................34. Pamuk ipliklerinden örülen süprem kumaşların pilling sonuçları... 96 Şekil 5.........110 Şekil 5... Farklı pamuk ipliklerinden örülen süprem kumaşların pilling sonuçları……………………………………………………………… 101 Şekil 5.. Viskon iplikten örülen süprem kumaşların pilling sonuçları………… 97 Şekil 5.................. Ring viskondan örülen kumaşların patlama mukavemetinin değerlendirilmesi... Pamuk ipliğinden örülen ribana kumaşların patlama mukavemetini değerlendirilmesi.........31........... Pamuk ipliğinden örülen interlok kumaşların patlama mukavemetinin değerlendirilmesi........................................22................24..... 113 X .36...................16..108 Şekil 5......30.26.27.. 107 Şekil 5................ 30/1 Viskon ipliğinden örülen ribana kumaşların boyutsal değişimleri102 Şekil 5......32.........100 Şekil 5. Pamuk ipliklerinden örülen interlok kumaşların pilling sonuçları...................... Aynı numaradaki pamuk ipliklerinden örülen süprem kumaşların sıklıkdönme ilişkisi...... Pamuk ipliklerinden örülen süprem kumaşların boyutsal değişimleri 106 Şekil 5...........Şekil 5............................................... 105 Şekil 5....................29.......... Pamuk ipliklerinden örülen süprem kumaşların boyutsal değişimler.... Pamuk ipliklerinden örülen ribana kumaşların sıklık-dönme ilişkisi… 93 Şekil 5.....23.... 30/1 Viskon ipliğinden örülen süprem kumaşların boyutsal değişimleri…………………………………………………………… 103 Şekil 5....................

..................39.......... 30/1 Ne Pamuk ipliğinden örülen kumaşların patlama mukavemetinin değerlendirilmesi.. 40/1 Ne Pamuk ipliğinden örülen kumaşların patlama mukavemetinin değerlendirilmesi..................40..117 XI .................................116 Şekil 5...............................38.........37........ Pamuk ipliğinden örülen süprem kumaşların patlama mukavemetinin değerlendirilmesi......Şekil 5....114 Şekil 5......................................................... Aynı numarada pamuk ipliğinden örülen süprem kumaşların patlama mukavemetinin değerlendirilmesi...... 115 Şekil 5......................

iyi bir elastikiyete sahip olmaları. hava geçirgenliğinin iyi olması. bakımının kolay olması. 1 . vücut hareketlerine kolay uyum sağlaması. Zira bugün pazarlamada ağırlık.1. genişleyip daralan yapıda vücudu sarma özelliği. geçirgenlik. Bu gelişmeler genel olarak üretim miktarının ve ürün özelliklerinin arttırılması şeklinde meydana gelmiştir. çekme. Bu şartlar aynı zamanda işlemlerin verimliliklerini tekstilin ve ömürlerini etkilemektedir. dokunun görünüşü ve tutumunun yanında sıklık. Genellikle örme kumaşların. az buruşması. mukavemet. yoğunluk. Elektronik ve bilgisayar sanayinin gelişmesiyle örme makineleri sürekli yenilikler içerisinde olmuştur. hafif. Özellikle dış pazara açılabilmede üretilen mamüllerin yüksek kalitede ve özelliklerde olması bir zorunluluktur. GİRİŞ Banu AKKIŞ 1. dönme. Bu nedenle önemli bir alt dalı olan örme mamülleri içinde aynı ön şartlar geçerli olmaktadır. hacimli ve dökümlü bir yüzeye sahip olması gibi özellikleri bu kumaşları daha çok tercih edilir hale getirmiştir. Günümüzdeki yüksek teknolojiye sahip yuvarlak örme makinelerinde hem yüksek üretim alınabilmekte hem de üretilen ürün çeşitliliği arttırılabilmektedir (Gülsevin. gerekse bitim (terbiye) ve kontrol işlemlerinde kaliteyi yükseltici tedbirlerin alınması ve işlemlerin ciddi olarak sürdürülmesi gerekmektedir.GİRİŞ Tekstil endüstrisinde üretilen malların iç pazarda olduğu kadar. yumuşak. Örme kumaşlarda talep miktarının bu şekilde artmasıyla birlikte sürekli olarak örme makinelerinde gelişmeler sağlanmıştır. Bu yüzden gerek üretim süresinde. rahat ve kullanışlı olması. esneklik ve bazı fiziksel faktörler daha önemli görünmektedir. 2005). Bu yenilikler sayesinde örme kumaşların kullanım alanlarıyla birlikte üretim miktarlarında da büyük artışlar meydana gelmiştir. dış pazarda da tutunabilmesi gerekmektedir. Tekstil sanayi içinde önemli bir yere sahip olan örmenin ve örmeden yapılmış doku ve giysi ürünlerinin son yıllarda dünyada ve ülkemizde oldukça fazla miktarda üretimi yapılmaktadır.

Ayrıca gözenekliliğin belirtilen yöndeki etkileri de bu çalışmada değerlendirilmiştir. Bu çalışmada kullanılan numuneler için ayrıca pilling testi sonuçları da değerlendirilmiştir. bu parametrelerin kumaş özelliklerinde ne şekilde değişiklikler oluşturduğunu gözlemlemek şeklinde özetlenebilir. interlok. 2006). Örgü yapısı içerisindeki ilmek sıra ve çubuklarının birbirine dik olması gerekir. tekstil yüzeylerinde yıkama ve giyim gibi mekanik etkilerden doğan sürtünme sonucu. İplik olarak örmecilikte en çok kullanılan iplik çeşidi olan viskon ve pamuk hammaddeli OE Rotor ve ring iplikleri seçilmiştir. nem ve ısı transferini doğrudan etkilemektedir. Bir kumaşın gözenekli olması. Örme kumaşlarda pilling. ribana gibi örgü kumaşların özelliklerini etkileyen parametreleri inceleyerek. Bu çalışmada kullanılan numuneler için may dönmesi testi sonuçları da değerlendirilmiştir. Yapılan çalışmada farklı 36 çeşit örme kumaş numuneleri üretilmiştir. karmaşıklaşmış lif kümesinin oluşması ve tekstil yüzeyine hoş olmayan bir görünüm veren kumaş yüzey hatasıdır (Kahraman. bir veya daha fazla sayıda lifle tutunan küçük. Giysilerin konfor özelliklerini geliştirmek için yapılan çalışmalarda. 2 . bunlar arasında da yan yana ve boylamasına bağlantılar oluşturulması ile bir tekstil yüzeyi ve dokusu elde etme işlemidir (Marmaralı. kumasın hava geçirgenliğini. Örgü yüzeyi olarak en çok kullanım sahası sahip örme yüzeyleri sayılabilen interlok. tekstil materyallerinin gözenekliliğinin etkilerine çok fazla değinilmiştir (Kırcı. 2004). 2006). ilmeklerden oluştuğundan yapısı itibariyle boya ve terbiye aşamalarında yapısal değişiklikler beklenmektedir. Örme kumaşlar. Bu çalışmada amacımız yuvarlak örme makinelerinde üretilen süprem.1. süprem ve ribana örgü yüzeyleri seçilmiştir. Ancak may dönmesi denilen ve dengesiz örgü yapılarında görülen örgü dönmesi nedeniyle bu durum bozulabilir. teknik ifade ile tek veya çözgülü ipliklerin örücü ve yardımcı elemanlar vasıtasıyla temel örgü elemanları haline getirilmesi. GİRİŞ Banu AKKIŞ Örmecilik.

patlama mukavemetleri ve hava geçirgenliği özellikleri bu çalışma kapsamında değerlendirilmiştir. GİRİŞ Banu AKKIŞ Yapılan çalışmalara ilave olarak ORZE Tekstil bünyesinde üretilen örme kumaşların. ilmek sıklıkları. pilling davranışları.1. 3 . boyutsal değişimleri. may dönmeleri.

fazla kopuşlar şeklinde sıralanmıştır. Yuvarlak örme makinasının performansını etkileyen parametreleri sipariş olmaması. Bu çalışmalar hakkında sırasıyla bilgiler verilmiştir. Yaş relaks işlemi uygulanmış kumaşın %15 gibi bir yüzde ile çekmesi. Tüm bu faktörlerin minimuma indirilmesi durumunda performansının arttırılacağı savunulmuştur. Kumaşların kuru ve yaş relaks olduktan sonra gramaj ağırlığının arttığı. (1994). Kuru relaks olmuş kumaş kalınlığın yaş relaks olmuş kumaş kalınlığından daha az olduğu gösterilmiştir. Şentürk. mamul kumaşta istenilen gramajı yakalamak için. eleman yetersizliği.2. terbiye işlemleri esnasında mamul hale getirilirken yuvarlak örme makinelerinin 4 . Bu relaks edilen kumaşların ağırlık. Örgü kumaşı kuru ve yaş relaks edildiğinde değişik miktarlarda boyutsal değişime uğrayarak metrekare gramajının artış yönünde değişimi göz önünde bulundurularak. bu araştırmada pamuk ipliğinden ribana örgüler düz makinada örülmüştür. Daha sonra örülen kumaşlar kuru ve yaş olarak relaks edilmiştir. kumaş genişliğinin azaldığı sonucuna varılmıştır. Bu çalışmalarda örme kumaşlar değişik yönlerden incelenmiştir. yedek parça bekleme. makine mekanik ayarlarının yapılması gerektiği belirtilmektedir. kumaş kalınlığı gibi değerleri incelenmiştir. T. A. Örgü kumaş. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Bu bölümde yuvarlak örme kumaşlar ve örmecilik konusunda daha önce yapılan çalışmalar hakkında kısa bilgiler verilmiştir. elektronik ve mekanik arıza için eleman bekleme. mamul kumaşın kullanılacağı yer göz önünde bulundurularak kullanım miktarının buna göre ayarlanması gerektiği söylemektedir. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Banu AKKIŞ 2. kumaş örülürken iplik besleme. örgü boyu. makine ayarsızlığı. Göde. mekanik arıza. (1991). iplik besleme gecikmesi. örgü genişliği. bu çalışma sırasında örmecilik ve örme makinalarından bahsedilmekle birlikte yuvarlak örme makinelerinin performansını etkileyen parametreler incelenmiştir. kumaş çekme miktarı ve iplik durumuna göre. Yapılan literatür taraması sonucunda örmecilik hakkında yapılan çalışmalar incelenmiştir. iplik değişimi.

düzgünsüzlük. mukavemet değerleri. Abrasion mukavemeti değerlerinde. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Banu AKKIŞ ramöz makinasında. hava geçirgenlikleri. Değerli. Hava geçirgenlik değerinin en yüksek ham RL-süprem kumaşta. (1995). Ayrıca neps miktarının da mukavemeti olumsuz olarak etkilediğini. mukavemet değerlerinin kötüleştiği belirtilmiştir. G. RL-lakost. RL-süprem. düz örme makinasında örülen RL tek katlı (süprem) ve RR-RİB (ribana) örgü yapıları esas alınarak. boy uzunluğunda ve boy % büzülmelerinde RR-RİB çift katlı örgülerin daha büyük değerlerde olduğu sonucuna ulaşılmıştır. RL-pelüşlü örgülerin. K. pillingleşme seviyesi ve eğilme rijitlikleri araştırılmıştır. İncelenen kumaş özellikleri ilmek sıklıkları. düzgünsüzlüğün arttığı. en düşük de mamul RL-astarlı örgüde olduğu belirtilmiştir. kalınlıkları. Su geçirgenlik değerinin en yüksek ham RL-astarlı örgü kumaşta. (1995). boyutsal değerlerdir. olgunluk ve lif uzunluğu değerlerini inceleyerek. Patlama mukavemeti değerinde en yüksek değer ham RL-astarlı örgü ve en düşük değerde ham pelüşlü örgüde olduğu belirtilmiştir. Genel olarak olgunluk değeri iyi olan pamuklarda boyamanın iyi sonuç verdiği görülmüştür. İplik özellikleri içinse kısa elyaf oranı arttıkça büküm katsayısının da attığı iplik numara değişiminin yükseldiği. kumaş genişliğinde. üzerinde farklı sıklık ayarlarında elde edilen kumaş yapılarının fiziksel özelliklerini incelemiştir. mukavemet.2. Bu kumaşlar ham ve mamul olarak incelenmiştir. Eğilme rijitliği değerlerinde. büküm. değişik partilerden olmak üzere 12 tip pamuk ipliğinin numara. en iyi sonuçları ham RL-pelüşlü örgü ve en kötü sonuçları da ham RL-lakost örgü vermiştir. en iyi sonuçları ham RL-pelüşlü örgünün ve en kötü sonuçları da ham RL-süprem örgünün verdiği 5 . H. ağırlık. efektif uzunluğun artışı ile kopma uzunluğu değerinin arttığı sonucuna varılmıştır. en düşük de mamul RL-pelüşlü örgüde olduğu belirtilmiştir. yaş relaks çekme miktarı olan %15’in altına germe miktarının düşürülmemesi gerektiği de belirtilmektedir. Yıldırım. yuvarlak çorap makinasında ördükten sonra reaktif boya ile boyamıştır. Ahmadcanov. Gramaj. Boyalı numunelerin renklerindeki açıklık koyuluk ve gri skala değerleri datacolorda ölçülmüştür. Buna göre ilmek sıklıklarında ve en büzülmelerinde RL tek katlı örgülerin RR-RİB çift katlı örgülere göre büyük değerlerde olduğu savunulmuştur. bu çalışmada. su geçirgenlikleri. (1994).

(2000). en kötü değerlerin de ham ve mamul pelüşlü örgüde gözlemlendiği belirtilmiştir. %100 yünlü örgülerde. Örgülerde görülen boyutsal değişmeler incelenmiştir. Çeken. ilmek yüksekliği değerlerinin birbirine yakın değerlerde ve yaklaşık olarak bir doğru üzerinde yer aldığı belirtilmiştir. Çalışma sırasında yaygın olarak kullanılan örme kumaş yapılarının pillingya etkisi incelenerek. pillinglarına ve aşınma dayanımlarına etki eden parametreler incelenmiştir. %100 pamuk ve %50/50 pamuk-polyester karışımı liflerden eğrilmiş ring ve OE Rotor kumaşların (lakost. L. Yuvarlak örme makinasında örülen pamuk/elastan karışımı düz ve ribana örgülerde ise boyuna ve enine örgü boyu değişimlerinin negatif yönde. Önal. Tüm örgülerde tüm relaks işlemleri aşamalarında. yün/akrilik ve yün/polyester karışımlara göre boyuna değişimin fazla olduğu savunulmuştur. günlük kullanımda zaman içinde ortaya çıkan bu kumaş hatalarını en aza indirgeyen malzeme özelliklerini belirlemek hedeflenmiştir. boyuna değişimin enine değişimden fazla gerçekleştiği savunulmuştur. F. iki iplik) boyutsal değişimlerine. yuvarlak örme makinalarında pamuk ve pamuk/elastan karışımı düz ve ribana örgüler üretilip ayrı bir bölümde incelemiştir. ilmek genişliğinin. bu çalışmada. yün/polyester karışımlarda da %50/50 ve %85/15 karışım oranları tavsiye edilmiştir. Pilling değerinde en iyi değerlerin mamul RL-lakost. pamuklu örgülerde yaş işlemlerden sonra görülen deformasyonu olumlu yönde etkilediği ve mamule elastikiyet kazandırdığı da belirtilmiştir. Yün/akrilik ve yün/polyester karışımı örgülerde. Genel olarak boyuna ve enine yönde boyut değişimleri için yün/akrilik karışımları için %35/65. kumaşlara relaks işlemleri uygulamıştır. Değişik karışım içeren örme iplikleri. Ayrıca pamuklu örme kumaşlarda yıkama sonrası oluşan boyutsal çekmeleri iyileştirme amacıyla. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Banu AKKIŞ vurgulanmıştır. ilmek iplik uzunluğuyla arttığı belirtilmektedir. bu çalışmada triko sanayinde yaygın olarak kullanılan yün/akrilik ve yün/polyester karışımlı örgülerin boyutsal özellikleri ayrıntılı olarak incelenmiştir. değişik sıklıklarda düz ve ribana örgülerde örülerek. (1995).2. %100 pamuklu örgülere yarı yarıya elastomer ipliklerin katılması. %50/50 ve %19/81 karışım oranları. ilmek iplik uzunluğu arttıkça ilmek yüksekliğinin de arttığı savunulmuştur. Tüm örme kumaşlarda her relaks işlemi aşamasında. 6 . süprem.

Rahatlama işlemi sonucunda kumaş kalınlığı 1*1 ribana kumaşlarda arttığı. ICI Pilling Box ve Martindale test cihazlarında testlere tabii tutulmuştur. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Banu AKKIŞ Yüksek. Ayrıca kumaş çekim miktarının artmasıyla birlikte kumaş gramajında düşme belirlemiştir. iplik tipi. lif karışım oranı. ICI Pilling Box test cihazının diğer cihazlara göre bazı parametreler için farklı sonuçlar verdiği görülmüştür.terbiye işlemleridir. Ribana kumaşlarda çekim miktarının artması ile kumaş enlerinde daralma olduğu belirtilmiştir. iki adet süprem kumaştan dört adet T-shirt dikilerek giyim denemeleri yapılmış ve her üç test cihazından elde edilen sonuçlar ile giyim denemeleri karşılaştırılmıştır. iplik lineer yoğunluğu. (2001). 7 . 2*1 ve 2*2 ribana örgülü kumaşlarda düştüğü belirlenmiştir. Daha sonra kumaşlara çeşitli fiziksel testler uygulanmış ve ilmek sıklığı ile doku çekimi farklılıklarının kumaş kalitesi üzerine etkileri incelenmiştir. M. Ribana örgülerde doku çekimi arttıkça ilmek yüksekliğinde artış olduğu belirtilmiştir. elastomerik elyaf ve boya . Çalışma sonucunda RTPT ve Martindale test cihazlarının genellikle birbiri ile uyumlu sonuçlar verirken. % 100 pamuk. ribana ve interlok kumaşlar üzerinde. Örülen kumaşlar yaş ve kuru relaks edilmiştir. bu çalışmada ribana kumaşların elektronik düz makinada farklı ilmek sıklık ve doku çekim değerlerinde üretimleri yapılmıştır.2. bazı lif. İlmek iplik uzunluğu artıkça. ilmek genişliklerinde artış olduğunu belirlenmiştir. 63/37 pamuk/polyester ve pamuk/ poliester /elastan karışımlarından oluşmuş süprem. Hazırlanan numuneler. Araştırmanın tümünde ilmek yoğunlu artışına paralel olarak gramajlarda artış meydana gelmiştir. iplik ve kumaş parametreleriyle. Aynı örgüde ilmek yoğunluğunun artması ile ilmek yüksekliğinde azalma olduğunu tespit edilmiştir. Martindale test cihazı en kötümser sonuçları verirken. D. çalışmanın birinci kısmında. Çalışmanın ikinci kısmında ise. ICI Pilling Box test cihazı en iyimser sonuçları vermiştir. Bu artışlar tam rahatlama konumunda en üst seviyeye ulaştığı belirlenmiştir. iplik bükümü. test cihazlarının pilling üzerindeki etkisi incelenmiştir. (2003). Soyaslan. sanayide en çok kullanılan RTPT. kumaş konstrüksiyonu. Yapılan testlerle pilling performansına etki eden parametreler saptanmaya çalışılmış ve söz konusu cihazların hangi parametrelere karşı hassas oldukları belirlenmeye çalışılmıştır. İncelenen parametreler.

kopma mukavemeti. B. Değirmenci. Kahraman. yıkama relaksesi. en. pilling. iplik büküm 8 . iplik tipi. Daha sonra örme kumaşların Martindale Pilling Test cihazıyla pilling davranışları incelenmiştir. örüm ve terbiye parametrelerinin etkileri incelenmiştir. Çalışmanın ikinci kısmında on farklı örme kumaştan t-shirt dikilerek giyim denemeleri yapılmış ve test cihazından elde edilen sonuçlar ile giyim denemeleri karşılaştırılmıştır. ilmek sıklığı. kumaşın örüldüğü makinenin pus değeri ve uygulanan örüm gramajı ayarının may dönmesine etkisinin incelendiği deneysel bir çalışma sunulmuştur. elastomerik elyaf ve bitim işlemlerinin kumaşlara etkisi incelenmiştir. Daha sonra kumaşlara yaş ve kuru relaks (rahatlama) işlemleri uygulanmıştır.2. kumaş konstrüksiyonu. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Banu AKKIŞ Erkoç. sürtünme gibi temel özellikleri laboratuar test cihazlarıyla tespit edilmiştir. OE Rotor ve penye ring iplikleri kullanılarak belirli gramajlarda süprem ve ribana örgülü kumaşlar üretilmiştir. kalınlık değerleri tespit edilmiş olup. Ayrıca terbiye işlemleri sırasında kumaşa verilen çaprazlama işleminin may dönmesi üzerindeki etkisi incelenmiştir. iplik bükümü. Relakse işlemlerinin may dönmesine etkisini inceleyebilmek amacıyla kumaşlar kuru relakse. Bu örme kumaşları oluşturan ipliklerinin büküm. örme yüzeyleri. örme makineleri ve örmecilik alanında yapılan diğer çalışmalar hakkında bilgiler verilmiştir. Z. yırtılma mukavemeti ve elastikiyet özellikleri incelenmiştir. yaş relakse. (2007). tez çalışması kapsamında yuvarlak örme makinelerinde. A. gramaj. Lif karışım oranı. (2006). çalışmanın amacı yuvarlak örgü ile elde edilmiş süprem kumaşlardaki örgü dönmesine iplik üretim teknolojilerinin. kumaşların sıra ve çubuk sıklığı. Örme kumaşlarda kullanılan iplik bükümü. Ayrıca çalışma sırasında örme iplikleri. ilmek iplik uzunluğu. mukavemet. bu çalışmada süprem örme kumaşlardaki may dönmesi miktarına bazı iplik. (2006). S. Turgay. patlama mukavemeti. Bu kumaşların. çalışmanın birinci kısmında sektörde kullanımı oldukça yaygın olan çeşitli yapılarda örme kumaşların (özellikle farklı lif ve iplik çeşitleri dikkate alınarak) temini sağlanmıştır. tüylülük. boyama terbiye sonrası ve vascatörde yıkama sonrası da may dönmesi değerleri ölçülmüştür. gramaj. (2006). Ayrıca. bu değerlerin may dönmesi ile aralarında bulunan ilişkiler incelenmiştir.

ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Banu AKKIŞ yönünün. kumaş ağırlığının.2. elastik iplik eklenmesinin ve boyamanın nasıl etkilediğinin araştırılması şeklinde özetlenmiştir. 9 . Yapılan testler sonucunda incelenen parametrelerin örgü dönmesi üzerinde etkili olduğu saptanmıştır.

Örmeciliğin Tarihi Gelişimi Örmeciliğin insanoğlunun örtünme ihtiyacı hissedildiği zamanda başladığı ve günümüze kadar toplumların zevk ve ihtiyaçlarına cevap verecek şekilde geliştiği söylenebilir. iplikten ilmek oluşturulması ve bu ilmeklerin birbirine bağlanması işlemidir. Türkçe de ‘Örme” karşılığı olarak. Örme işleminin dolayısıyla örme dokularının ortaya çıkması. eğer kumaş boyunca ilmek yaparak birbirine bağlanıyorsa bu sisteme de çözgülü örme sistemi denmektedir. ÖRME TANIMI VE KAPSAMI Örme en genel haliyle. şeklinde tanımlanmıştır. 3. Örmecilik. iğne gibi özel araçlar kullanılarak ilmek oluşturulmasıyla ve bu ilmeğin de daha önce oluşmuş ilmeklere bağlanmasıyla elde edilen kumaşlara örme veya triko kumaşlar da denilmektedir.3. Kapsam itibariyle örmecilik bugün çok geniş bir tabana yayılmış olup. Fransızca “Mille”. dekorasyon ve çeşitli teknik amaçlar ve tıpta kullanılabilmektedir (Yakartepe. 10 . Atkı örme sisteminde kumaş tek tek bir ipliğin kendi arasında bağlantı kurmasıyla oluşmaktadır. iç giyim. Örme işleminde iplikler örülen kumaş genişliğince ilmek yapıyorsa bu sisteme atkılı örme sistemi. Buna ek olarak örmenin dokuma. Örme işlemi şiş. keçeleştirme (Nonwoven). teknik ifade ile tek veya çözgülü ipliklerin örücü ve yardımcı elemanlar vasıtasıyla temel örgü elemanları haline getirilmesi. tığ. bunlar arasında da yan yana ve boylamasına bağlantılar oluşturması ile bir tekstil yüzeyi ve dokusu elde etme işlemi olarak da değerlendirilebilir. deyimleri dünyada kullanılmaktadır. Almanca “Stick” ve “Wirk’. İngilizce “Knitting”. latinceden “Triko”. ÖRME TANIMI VE KAPSAMI Banu AKKIŞ 3. dış giyim. dikişli örme (Nawirk) gibi yüzeysel ve doku oluşturma teknikleriyle yakın işlem birliğinin mevcut ve uygulanır olduğuna da işaret etmek gerekir.1. insanlığın ilk ilkel teknik uğraşıyla çağdaş kökenli olduğu kabul edilmektedir. 1998). Çözgülü örme sisteminde ise kumaş çözgü yönünde bir dizi ipliğin birbiriyle bağlantı yapması sonucu oluşmaktadır.

1998). Bu kanıtlar XİV. 1998). yüzyıldan başlayarak örgü işi giyim eşyalarının yaygın olarak üretildiğini göstermektedir (Tasmacı. Örülen yüzeylerin kenarlarının dikilmesiyle çorap elde ediliyordu. İlk örgü makinasının 1589’da İngiltere’de Notthingham yakınındaki Culverton köyünün papazı olan William LEE tarafından bulunduğu iddia edilmektedir. Başlangıçta yalnız düz yüzeyler üretilmiştir. tığ. James’den kendisine tekel sağlayan bir patent aldığı bilinmekte. Almanya’nın Frankfurt kentinde eski kayıtlarda 1365’de “Örgücü Katherine” adlı bir kadının ve 1484’de “Örgücü Hans” adlı bir erkeğin adına rastlanmaktadır.Ö. XVI. 1500’de ressam Stoss tarafından yapılmış olan dinsel nitelikli başka bir Çizelgeda da Meryem Ana’nın çatallı bir iğnesi ile geniş ilmekli bir file işi örgü yaptığı görülmektedir. 1805 yılında JUSEPH MARİE JACOUARD tarafından bulunan kart kontrolü kumanda donatımının gelişmeside yeni dönemin ilk basamağı olmuştur. 1857 yılında da Arthur PAPET bu iğneyle donatılmış ilk düz örme 11 . Zamanla Lee belirli biçimlerde parçaların örülebilmesine olanak sağlayan bir sistem geliştirdiği belirtilmektedir (Tasmacı. 2006). mil adlarıyla tanıdığımız araçları kullandığı belirtilmektedir. 1853 yılında Matthew TAWSAND tarafından kancalı örme iğnesi geliştirilmiştir. Örgüden yapılmış giyim eşyalarının geçmişi oldukça eskiye gitmektedir.3. Almanya’daki buxtehuder kilisesinin mihrabi için 1405’de ressam Betram tarafından yapılmış bir tabloda Meryem Ana’nın elindeki dört örgü şişi ile dizi dibinde oynamakta olan küçük Hazreti İsa için bir elbise ördüğü görülmektedir. yy da örülmüş eşyaya karşı talebin hızla artışı örmenin mekanikleşmesi için itici bir güç olmuştur (Erkoç. Makinenin her bir ilmek için ayrı bir iğnesi vardır. LEE makinası için Kraliçe Elizabeth veya Kral I. ÖRME TANIMI VE KAPSAMI Banu AKKIŞ Değişik kaynaklar M. Çalışması dokuma tezgahına oranla çok daha karmaşık olan bu makine pedal ve kasnakla çalışan ve dakikada 600 ilmek atarak şaşırtıcı bir hızla örgü yaptığı belirtilmiştir. 1475-1524 yılları arasında aynı kentte örücülerden “Haubenstricker” olarak söz edilmektedir. 5-6 yy arasında ve Orta Asya Türkleri ve Mısırlılar tarafından aynı zamanlarda ortaya çıkarıldığı kaydedilmekte ve ayrıca örücü ilk elemanın da bugün hala kullanılan basit şiş.

Birinci dünya savaşından sonra hızla ortaya çıkarılan yapay elyaf ve ipliklerinde etkisiyle örme makineleri. LAMB tarafından düz örme makineleri ekonomik üretken hale getirilmiştir (Erkoç. Düz örme makinelerinde en büyük gelişme kumanda donatımında olmuştur. yeni örme metodları ve örgü örme üniteleri. Bu dönemde dokumacılığın giderek ortadan kalkacağı ve yerine örmeciliğin alacağı ileri sürülmeye başlandı. 12 . Dokunmuş kumaşların arka plana itilmesi dokuma makineleri üzerindeki çalışmaları da olumsuz etkilemiş. 2006). dolayısıyla da örmecilik endüstrisi süratle gelişmiştir. İkinci dünya savaşından sonra yeni bir sıçrama ile son yılların hızlı gelişmeleri: hem mekanik. Bu dönemde sentetik elyaftan yapılan ipliklerdeki gelişme örme makinelerinin yayılmasına büyük ölçüde yardımcı olmuş ve örme teknolojisi dokumanın rakipsiz sayıldığı erkek üst giysisi alanını ele geçirmeye başlamıştır. zincirlerle otomatik olarak daha sonra aynı prensiple mekanik kart kontrollü olarak gerçekleştirilmiştir. 1963 yılında Issac W. Çeşitli otomatik kontrol ve güvenlik donatımlarının yanı sıra ikaz sistemleri hala payını azaltmış ve üretimin artmasına yol açmıştır. Önceleri elle verilen hareketlerle gerçekleştirilen desenler. Örme tekniği ile kumaş üretimi 1950 ve 1960’lı yıllarda artmaya başladı ve buna paralel olarak ta örme makineleri geliştirildi. 1967 yılında örme teknolojisindeki güvenirlik ve gelişim doruğa ulaşmıştır. arasındaki amansız çekişmeyle da daha çok gelişmeye elverişli bir kimlik kazanmıştır (Tasmacı.3. 1998). Optik okuyucular ve renk seçiciler sayesinde desenlendirme alanına da giren elektronik çok geniş desenlendirme kolaylığı ve çeşitliliği sağlamış ve yüzey doku kalitesi yönünden de verimli ufuklar açmıştır. Böylece örmecilik ile zamanından beri dokuma ile rekabetine ilave olarak şimdi kendi bünyesinde olan örme metodlar. ÖRME TANIMI VE KAPSAMI Banu AKKIŞ makinesini yapmıştır. hem elektronik esasa dayalı olarak meydana gelmesi bu alandaki gelişmeleri arttırmıştır. Son otuz yılda elektronik sanayinin de süratle gelişmesi ve her alana kadar yayılması örmeciliğe de yansımıştır. çalışmalar örme makinelerinin gelişmesine ve üretim hızlarının arttırılmasına kaymıştır.

Dokuma 13 . dokuma kumaşın örtme faktörüne göre daha düşüktür. birbirine dik iki iplik sistemi olan çözgü ve atkı ipliklerinin birbirlerinin üstünden ve altından geçerek kenetlenmesi ile aynı düzlemde bir tekstil yüzeyi oluşturmalarına dokuma denir. örücü iğne ve yardımcı elemanlar vasıtası ile ilmekler haline getirilmesi ve bunlar arasında da yan yana (enine yönde) ve boylamasına bağlantılar oluşturulması ile bir tekstil yüzeyi elde etme işlemidir. 1998). uygulama yapılan makine özellikleri olarak diğer tekstil dokuları ve malzemelerine göre farklı bir yapı gösterdiği gibi.2. sonraki yıllarda hızlı bir gelişmeyle %17’e çıkmıştır (Tasmacı. “Örmecilik” ise. Örme kumaşları kullanılan iplik özellikleri. Örme kumaşlar ipliklere ilmek formu verilerek örüldüğü için örme kumaşın örtme faktörü. 3. Buradan çıkan kumaşlara da “örme kumaşlar” denilmektedir. Ayrıca. Ayrıca yumuşak ve dolgun bir yapıya da sahiptirler. ev kadınlarının yeniden dokunmuş ürünlere yönelmesi sonucunda dokumacılık kaybettiği pazarları yeniden kazanmaya başlamıştır. Tekstil yüzeyleri arasında 1970 yılına kadar %11 yer tutan örme dokular. örme kumaş fiyatlarının dokuma kumaşlarla hemen hemen aynı olduğunu ve hatta % 12 oranlarında daha da yüksek olduğunu göstermektedir (Yakartepe. elde edilen yapısı da diğer tekstil yüzeylerine göre boyut stabilitesi yönünden daha esnek ve elastiktir. yani kumaş tipi değişimi çok daha kısa sürede yapılabilmektedir. ÖRME TANIMI VE KAPSAMI Banu AKKIŞ Ancak 1975 yılında dokunmuş kumaşlar yeniden önem kazanmaya başlamış. Örme kumaşlar dokuma kumaşlardan daha hızlı üretim özelliğine sahip olmasına rağmen. 1998). küçük partiler üretmek imkanı ve kısa zamanda mal teslim edebilmek de örme sanayinin önemli diğer bir avantajıdır. Örme Kumaşlar ile Dokuma Kumaşların Karşılaştırılması El veya mekanik yöntemlerle. Örme işlemi dokuma işleminden çok daha hızlı yapılabilmekte ve tek iplikli örme makinelerinde ürün cinsi değişimi. ipliklerin tek başına.3. piyasa araştırmaları. Buradan çıkan ürünlere de “dokuma kumaş” denilmektedir. ya da topluca çözgülü olarak.

viskon. Bu da dokumacılıkta küçük işletmelerin ve atölye tipi çalışmanın giderek kaybolmasına neden olmuştur. Çözgülü örmede ön hazırlık işlemleri bazı farklarla dokumacılıktaki ön işlemlere benzer. örme kumaşlar. aynı metretül ağırlığına sahip dokuma kumaşlardan daha iyi yalıtım sağlar. çözgü bağlama. 1998). Örneğin özellikle pamuklu dokumalarda yapılması gerekli olan çözgü haşıllama işlemi. yuvarlak örme makinelerinde pamuk iplikler. atkıda ise hemen hemen örme ile aynı karakterde olmaları yeterli olabilir. tahar gibi işlemler yapılması gereklidir. Kumaş Üretimi için Ön Hazırlık İşlemleri Dokumacılıkta kumaş üretimi öncesi çözgü ve atkı hazırlama. 3. çözgülü örme makinelerinde sentetik iplikler daha çok kullanılmaktadır. Örme kumaş üretiminde örme makinesi tip ayrımı yapılmadığında her çeşit ipliğin kullanılabildiği görülür. 1998). sürtünmeye dayanıklı olması gereken ipliklerdir (Candan. Makine örmeciliğinde hazırlık işlemleri.3. Bu nedenle ilk yatırımı 14 . Örme iplikleri genel olarak yumuşak.4. atkı örmede (tek iplikli örme) ve çözgülü örmede ayrı ayrı değerlendirilmelidir. Çözgülü örmecilikte de çözgü ve atkı hazırlama.) kullanma olanağı vardır. polyester vs. Dokumada kullanılan iplikler örmeye göre çözgüde daha sert bükümlü. özel makineler ve oldukça büyük alan gerektirmektedir.3. çözgü bağlama. ÖRME TANIMI VE KAPSAMI Banu AKKIŞ kumaşlar kadar örtme özelliği yoksa da. haşıl. az bükümlü. Örmecilikte Kullanılan İplikler ve Özellikleri Dokuma kumaş üretiminde dokuma makinesi tiplerinde hemen hemen her çeşit iplik (pamuk. Örme kumaşlar tüm ısı yalıtımının temeli olan hareketsiz havayı hacimli olmaları ve ilmek yapıları nedeniyle bünyelerinde bulundurdukları için soğuk hava şartlarında sıcak tutabilirler (Yakartepe. Bu da dokuma makinesinden ayrı olarak önemli bir yatırım gerektirir. tahar gibi işlemler vardır. Bu yatırımında rantabl olması için hizmet vereceği dokuma makinesi sayısının belli bir miktarın altında olmaması gerekir. 3. Ancak örneğin düz örme (triko) makinelerinde akrilik iplikler.

Sadece gerektiği zaman bobin aktarma ve bu işlem sırasında parafinleme yapılmaktadır. değişmesi gerekir. Kumaş tipi değişimi için çözgünün. gerek düz örme (triko) de gerekse yuvarlak örme de tek makineyle bile çalışmak mümkündür. Kumaş Tipi Değişimi ve Çeşitlilik Yelpazesi Dokumada kumaş tipi ve çeşidinin dokuma makinesinde değişimi oldukça zahmetli ve zaman alıcı bir iştir. 3. Küçük partiler üretmek ve kısa zamanda teslim etmekte örme kumaşların avantajıdır. 15 .7. Kumaş Üretim Hızı ve Miktarı Dokuma kumaşlarda yeni teknolojiler ve bilgisayar desteğiyle dakikada 18002000 mt. ÖRME TANIMI VE KAPSAMI Banu AKKIŞ yüksektir. Belki de sadece bu nedenle ülkemizde çözgülü örmecilik.5. Bu nedenle atkı örmecilikte. 3.3. 1998). Bu hızda 300-330 cm.). kumaş enlerinde çalışılabilmektedir. yöntemlerle daha da gelişmiştir (Yakartepe. armürlü ve jakarlı desenlendirme ve kumanda tertibatlarıyla sonsuz denecek kadar desenlendirme olanakları vardır. atkı örmeciliğine göre yeteri kadar yaygınlaşmamıştır. atkı atma hızlarına ulaşılmıştır. Özellikle çözgülü örmede kumaş üretimi bilinen en hızlı kumaş üretim tekniğidir (3000-3500 sıra/dak. Desenlendirme Olanakları Dokumada eksantrikli. Ancak yinede kumaş üretim hızı örmeye göre düşüktür. 3. Örme kumaş üretiminde de jakar tekniğinin örme makinelerine uygulanmasıyla desenlendirme olanakları dokumadaki gibi zenginleştiği ve ayrıca özel aktarma desenleri v.b. Örme kumaş üretimi dokumaya göre daha hızlıdır. Atkı örmecilikte ise bu ön işlemlerin hiç biri yoktur.6. Bu işlemler otomatik makinelerde yapılarak kolaylaştırılmaya ve zaman kazanılmaya çalışılmaktadır. taharın ve sıklık ayarlarının vb.

a) Dokuma b) Atkılı örme c) Çözgülü örme Şekil 3.1. atkılı örme ve çözgülü örme (Marmaralı. Hacimli yapıları ve esneklikleri nedeniyle pastalda fazla kat atılmasına uygun değildir (Yakartepe. Uzama ve elastikiyetleri özel kumaşlar dışında ihmal edilecek kadar az olduğu için kumaşı dinlendirme.3. Pastal atılırken kumaşın esnetilmemesine çok dikkat edilir. 1998). Konfeksiyonda Kesim Özellikleri Dokuma kumaşlar stabil yapıya sahip oldukları için daha kolay pastal atılır ve kesim yapılır. Dokuma. Kesim kenarlarında kıvrılma görülmez. 2004) 16 . Aşağıda dokuma. ancak çözgülü örmecilikte bu işlem dokumadan bazen biraz daha uzun sürede olabilmektedir. 3. pastalı bekletme gibi ara işlemler gerekmez. ÖRME TANIMI VE KAPSAMI Banu AKKIŞ Örme sanayinde triko (düz) ve yuvarlak örme makinelerinde örgü ve kumaş tipi değişimi dokumaya göre çok daha kısa sürede yapılabilmekte. atkılı ve çözgülü örme kumaşların şematik olarak yapısal farklılıkları görülmektedir. Düz ve yuvarlak örme kumaşlar esnek bir yapıya sahip oldukları için çoğu zaman kesimden önce dinlendirilmeleri veya pastal halinde bir müddet bekletilmeleri gerekir. Birçok çeşidinde kesim kenarlarından kıvrılma eğilimi vardır.8.

8m. Düz örme makinelerinde elde edilen yüzeyler üç farklı yapıdadırlar. ÖRME TANIMI VE KAPSAMI Banu AKKIŞ 3. Bunlar.com. tek iğne yataklı makinelerde elde edilen RL yapılar.2. çift iğne yataklı RR yapılar ve yine iki ucu kancalı iğnelerin kullanıldığı çift plakalı LL yapılardır.2’de gösterilmiştir.textil.3. 2006) 17 . Buna göre de örme yapılar sırasıyla atkılı veya çözgülü olarak adlandırıldığı ifade edilmişti. Örmeciliğin sınıflandırılması (www. Örmeciliğin Sınıflandırılması Örme teknolojisine ait kapsamlı bir sınıflandırma Şekil 3.9. Örmeciliğin tek bir yönde hareket eden bir tek iplik veya bir grup iplik ile kumaş oluşturma işlemi olduğu belirtilmişti. Doku oluşumu sırasında ilmeklerin bağlanması işlemi dikey ya da yatay doğrultuda yapılabilir. Şekil 3.

Şekil 3. Burada iğneler toplu halde hareket etmektedir. Bağımsız iğne hareketi vardır.4). 2004) 18 .3. Çözgü örmeciliği (Marmaralı. Şekil 3. birbirlerine boyuna yönde oluşturdukları ilmeklerle bağlanarak bir tekstil yüzeyi oluştururlar (Şekil 3.3. ÖRME TANIMI VE KAPSAMI Banu AKKIŞ 3.2 Çözgü Örmeciliği Birbirine paralel olarak dizilmiş bir grup çözgü ipliği.3).1 Atkı Örmeciliği Sürekli olarak beslenen tek bir iplikten enine yönde ilmek sıraları oluşturulur (Şekil 3.4. 2004) 3.9.9. Düz ve Yuvarlak Örme makinelerinde Atkılı örme (Marmaralı.

1998).9. Fakat diğer ilmekler ile bağlantı yapmadan bir doku meydana getirmesi de söz konusu değildir. şekil. buradan elde edilen kumaşlara da çözgülü örme kumaşlar denilmektedir. En önemlileri ve esas örgü bağlantısını sağlayan ise ilmektir. ÖRME TANIMI VE KAPSAMI Banu AKKIŞ Birçok ipliğin yan yana çözgü haline gelmesi ve bunlarında kendi aralarında bağlantılı olarak her bir iğne üzerinde ilmek oluşturması ile yüzeyi elde etme tekniğine çözgülü örme. 3. İlmeğin diğer alttaki ve üstteki ilmekler ile bağlantısında ayak ve baş kısmı dörder yerde olmak üzere sekiz bağlantı yeri vardır (Şekil 3.5). Yalnız bir tek itmek örgünün yani dokunun en küçük ünitesidir. Diğer askı ve atlama iplik hareket şekilleri ise yalnız başlarına bir doku oluşturamadıklarından. Bu nedenle çözgülü örme kumaşları.3 Örmecilikte İlmek Oluşumu Bir örme yüzeyinin (dokusunun) oluşabilmesi için ipliğe iğne yardımı ile iğnenin hareketine göre verilebilen şekiller üç tanedir. ilmek. ancak ilmek ile birlikte yapılarak örgünün yapısına ve yüzeyine. yani bağlanmamış bir ilmek şekli ve bunun kısımları belirtilmiştir. stabilite ve tutum değişikliklerine etki ederler. Özellikle boyutsal stabilite ve esneklik açısından daha çok dokuma kumaşlara benzerler. Örme ve desenlendirme teknikleri atkı yönlü (tek iplikli) örmelerden çok farklı olduğu için birçok özellikleri de atkı örmeden (tek iplikli örme) değişiktir (Yakartepe. b) Trikot (çözgü otomat) çözgülü örme kumaşları olarak iki sınıfa ayrılabilir.5’de ilmek fiyongu. İlmeksiz bir örme dokusu oluşturmak mümkün değildir. Bunlar. a) Raşel çözgülü örme kumaşları. Çözgülü örme kumaşlar. Şekil 3. 19 .3. Çözgülü örme kumaşlar raşel ve trikot (çözgü otomat) çözgülü örme makinelerinde elde edilir. görünüm. atkı örme kumaşlara göre çok farklı özelliklere sahiptir. askı ve atlamadır.

5.10.1998) Özellikle yazlık spor giyimde ve iç çamaşırında geniş kullanım alanına sahip olan bu kumaşın genel özellikleri şunlardır: a) Ön ve arka yüzü farklı görünüştedir. d) Hem boyuna hem de enine esner fakat diğer kumaşlara nazaran en düşük esneme özelliğine sahiptir. İlmeğin kısımları ve oluşumu 3. Süprem (Jarse) Örgü Yapısı (Yakartepe.10.1.6. c) Diğer örme kumaşlara göre daha geniş enler elde etmek mümkündür. ÖRME TANIMI VE KAPSAMI Banu AKKIŞ Şekil 3.3. Temel Örgü Yapıları 3. b) Açık en ya da tüp şeklinde (tubular) üretilebilen bir kumaştır. Süprem Örgü Yuvarlak örme makinelerinde tek iğne yatağından elde edilen RL düz örgülü kumaşlara Türkiye örme piyasasında kullanılan süprem terimi. genel anlamıyla jarse kumaşa karşılıktır Şekil 3. 20 .

ö) Kısmen iç giyim ve yaygın olarak yazlık dış giyim sanayinde kullanım alanı bulmuştur. özellikle görünüm ve elastikiyetleri ile tanınan RR ribana kumaşlar (Şekil 3. j) Diğer örgülere göre en düşük desenlendirme imkanına sahiptir. kullanılan hammaddenin aynı kalması şartıyla daha düşüktür.7) olarak bilinmektedir. 1 iğne ve 1 iplik hareketinden meydana gelir (normal örgü raporu yan yana iki iğne ile ve üst üste iki ilmek sırasından oluşur). ÖRME TANIMI VE KAPSAMI Banu AKKIŞ e) Örgü raporu tek iğne plakasında en az. Ribana Örgü RR-Çift plakalı triko (düz örme). ı) Vücut hareketlerine karşı uyumu. l) İpliğin kopması durumunda bozulan ilmekler. 2007) 3. ilmek halkalarının kaymasına. k) Süprem kumaşın yapısı hacimli olduğu için nem alma özelliği dolayısı ile emiciliği iyidir. yani kaçmasına neden olurlar. h) Esnediğinde şekli bozulabilir. i) Yanlardan kumaşın arka yüzüne doğru. diğer tek iplikli örme kumaşlara göre esnekliğinin az olması nedeni ile düşüktür. n) İnce.tr. p) Fazlaca ütü istemez.2. t) Kumaş tek plaka üzerinde oluştuğu için harcanan iplik miktarı en azdır.serkantezel. kırışıklıklarını kolay kaybederler (www. 21 . açılı veya paralel ve karşılıklı çapraz bir şekilde yerleştirilmiş. o) Kesim ve dikim işlemi esneme özelliğinden dolayı problemlidir. m) Örme kumaşın kalınlığı.3. yuvarlak ve çözgülü örme makinelerinde birbirine dik. iki iğne yatağından elde edilen. g) Boyutsal stabilitesi azdır.edu. hafif açık yapı ile ağır yapılar arasında çeşitlilik gösterirler. üst ve alttan da örgünün ön yüzüne doğru kıvrılma vardır.10.

RR ribana örme kumaş kesilen kenarlarından kıvrılmaz. Yani çift yüzlüdür. h) Esneme özelliğinin yüksek olması nedeni ile ribana örme kumaşın vücuda uyum sağlar. RR ribana kumaşların genel özellikleri şunlardır: a) Ters L ve yüz R ilmeklerin sayısı eşit ise kumaşın ön ve arka yüzünde aynı görüntüye sahiptir. ÖRME TANIMI VE KAPSAMI Banu AKKIŞ Şekil 3. her iki uçta ve kenarlarda düz durma özelliğine sahiptir. Enine yönde esneme özelliği ise yüksektir. k) Yalnızca son ilmekten kaçma olabilir. d) Örgü raporu çift plakada oluştuğu için. esas örgü raporu ise yan yana 2 şer iğne ile üst üste 2 ilmek sırasından oluşur).7. Yani. t) Boyuna yönde esneme özelliği düşüktür. ön ve arka yüzdeki ilmekler birbirini dengeleyecektir. en az 2 iğne ve 1 iplik hareketinden meydana gelir (normal. Kısacası. harcanan iplik miktarı süprem kumaşlara göre daha fazladır. g) Enine yönde esnemesi düz örgülerden daha fazladır. b) Çift plakalı triko (düz örme). 22 .1998). Bu nedenle RL süprem kumaşlarda olduğu gibi kenarlarda kıvrılma görülmez. ı) Örme kumaşın her iki tarafındaki ilmek sayıları eşit ise.3. e) Yüksek elastikiyet ve sıçrama özelliği vardır. Ribana örgü yapısı (Yakartepe. e) Örgü raporu çift plakada. j) Yalnızca son ilmekten dönme yapabilir. yuvarlak ve çözgülü örme makinelerinde üretilen çift katlı örme kumaştır.

3. u) İç ve dış giyimde ve özellikle elastikiyeti. n) Düz ya da biçim verilmiş olarak üst giyim örgüsünde kullanılabilir. yaka. t) İki örgü tabakası arasında hava tutulduğu için. dengeli ya da dengesiz ribanalar (boyuna R ilmek düzeni) sahip olabilir. p) RR Ribana örme kumaşlar hacimli yapısı ile nem alma özelliği. s) Enine elastikiyet yüksekliğinden dolayı dairesel konumları düzgündür. Haroşa yuvarlak örme makinelerinde çift iğne yatağının konumu ribana yuvarlak örme makinelerinden farklı olarak üst üste olan iki silindir şeklindedir. süprem. Aynı gövde üzerinde iki ucu kancalı olan iğneler iki silindir üzerinde iğne kanalları arasında çeliklerle platinler vasıtasıyla hareket eder (Şekil 3. 23 . ribana ve interlok gibi kumaşlara göre daha az kullanım alanına sahip olması nedeniyle bu makineleri üreten firma sayısı daha azdır. Haroşa kumaşların. ribana kumaşın kalınlığı süprem kumaşa göre daha kalındır. o) Dokunmuş ya da farklı türden kumaşların kenarına çeşit olarak uygulanabilir.3. Ayrıca bu firmaların haroşa makineleri üretim miktarları da oldukça düşüktür.3. dolayısı ile emici özellikleri iyidir.8). vücudu sıcak tutar. bel kısımlarında lastik örgü olarak geniş bir kullanım alanı bulmuşlardır. r) RL Süprem kumaşlara göre daha yüksek gramajlı kumaşlar elde edilebilir. ÖRME TANIMI VE KAPSAMI Banu AKKIŞ 1) Eşit ya da farklı tasarımda. olması istenen kol. m) Kullanılan hammaddeler aynı kalmak kaydıyla. Haroşa Örgü Tek katlı kumaş üretimi yapan yuvarlak örme makinesinde üretimi yapılır.10.

2006) Temel kumaş özellikleri şöyle özetlenebilir: • Dengeli. • Kumaş ilk ve son sıralarından sökülebilir.com. t) Örgü raporu çift plakada ve iki sistemden bir sıra oluşturduğu için. b) Desen ve yüzey dizaynı sınırlıdır. çift yüzlü örme kumaşlardır.8. 24 . düzgün yüzeyli kumaşlardır ve bu yüzden kenarlarda kıvrılma olmaz. • Kumaş yapısındaki ilmek kaçığı may boyunca yukarı ve aşağı olmak üzere her iki yönde ilerler. ÖRME TANIMI VE KAPSAMI Banu AKKIŞ ÖN YÜZ HAROŞA ARKA YÜZ Şekil 3. İnterlok Örgü Çift plakalı yuvarlak örme makinelerinde. 3. Haroşa örgü yapısı (www. e) Sık bir yapıya sahiptir. harcanan iplik miktarı en yüksektir.textil. birbirine dik ve karşılıklı olarak yerleştirilmiş iki iğne yatağından elde edilen interlok örme kumaşların örgü tekniği ve performans kriterlerine göre başlıca özellikleri şunlardır: a) Ön ve arka yüzde aynı görünüme sahiptir.3. • Enine esneklikleri süprem kumaşla aynı. c) Sadece çift plakalı yuvarlak örme makinelerinde üretilebilir. d) Ön ve arka yüzü pürüzsüzdür.4. boyuna esneklikleri düz kumaşların yaklaşık iki katıdır.10.8m.

iğneler üzerinde oluştuğu için ve kullanılan hammaddelerinde aynı kalması kaydı ile üretilen en kalın tek iplikli örme kumaştır. diğer tek iplikli örme kumaşlara göre daha sıcak tutma özelliğine sahiptirler. 1998). l) Diğer tek iplikli örgü kumaşlara göre en yüksek gramajlı örme kumaşlar elde edilebilir. ön ve arka yüzdeki ilmek sayıları eşit ise. s) İç giyim.11. RR İnterlok örme kumaşlar. Örgü raporu en az arka ve önde 2’şer iğne ile üst üste 2 ilmek sırasından oluşur. hacimli yapısı nedeni ile. sadece en son örülmüş uçtan dönme yapabilirler. p) İnterlok örme kumaşların.3. k) Boyutsal stabilitesi ve şeklini koruma özelliği yüksektir. nem alma özelliği iyidir. İki örgü tabakası arasında hava tutulduğu için. yazlık ve kışlık üst giyimlerde geniş bir kullanım alanına sahiptirler (Yakartepe. ÖRME TANIMI VE KAPSAMI Banu AKKIŞ g) Çok ince ya da kaba bir makine inceliğine sahip olabilir. Devamında bu tür makinalarda elde dilen yuvarlak örme kumaşlarda gözlenen kumaş hatalarına kısaca değinilecektir. n) Ribana örme kumaşta olduğu gibi. birbirini takip eden mekiklerde farklı iplik veya renkler kullanılarak çizgili desen elde edilebilir. 3. m) Gerilmeye maruz kaldığında ilmek bir kenardan kaçma eğilimi gösterir. ı) Dikey yönde yatay yöne göre daha yüksek bir elastikiyet ve esneklik özelliğine sahiptir. h) Örgü raporu çift plakada ve karşılıklı. her iki taraftaki ilmekler birbirini dengeleyecek ve tek katlı kumaşlarda olduğu gibi kenarlarda kıvrılma görülmeyecektir. 25 . Örme Makineleri Bu bölümde çalışmamızda kullanılan örme kumaş numunelerinin elde edildiği yuvarlak örme makinelerinden kısaca bahsedilecektir. j) Yatay yönde sınırlı bir elastikiyet ve esneklik özelliğine sahiptir.

Sabit duran iplik kılavuzlarından iğnelere iplik yatırılır.mayercie. doku sıklığının ve özelliğinin belirlenmesi. Yuvarlak Örme Makinesi Örme iğnelerinin yan yana ve dairesel bir iğne yatağına dizildiği örme makineleridir. örgüye göre iğnelerin seçilmesi. Şekil 3. Yuvarlak örme makinelerinde diğer örücü elemanlar da iğnelere uygun olarak dairesel bir şekilde yerleştirilmiştir. ÖRME TANIMI VE KAPSAMI Banu AKKIŞ 3.9. Geniş veya dar bir kumaş tüpü oluşturulur. İğne sabit olan kilitlerin (iğnelere hareket verilmesi. 2006) 26 .11.3.1.com. Yuvarlak örme makinesi (www. kısaca dokunun elde edilmesi atkı örmeciliğinde kilit tertibatı ile sağlanır) örme iğnelerini aşağı-yukarı hareket ettirilmesi ile dönmekte olan iğneler tarafından örme işlemi gerçekleştirilir.9’da yuvarlak bir örme makinesinin resmi verilmiştir. Şekil 3.

Yuvarlak örme makineleri. iplik sabit. Tahrik sabit bir ivmelenme ile hızlanma ve yavaşlamayı sağlamalıdır. birim zamanda her bir besleyici için farklı miktarlarda iplik kullanımının söz konusu olduğu durumlarda birim zamanda değişken miktarlarda iplik sevk eden tertibatlar kullanılır. iğne yuvasındaki titreşimi engellenmeli veya en azından azaltılmalıdır. birim zamanda sabit iplik sevk eden iplik rezervli iplik ölçme tertibatlarıdır. İplik kopuşu esnasında. Desenin yapısına göre. Normalde yüksek bir esnekliğe sahip olan yuvarlak örme kumaşlardan örme kumaşlarda esnekliği daha da arttırmak için elastik ipliklerde kullanılmaktadır. Örme makinesi yüksek hızda çalıştığından bobindeki ipliğin tükenmesi durumunda üretimin durmasını ve hataların oluşmasını önlemek için yedek bobin kullanılır.3. Tahrik mekanizmalarının yanı sıra yuvarlak örme makinelerinde iğne ve platin hareketini kontrol eden kamlar da bulunmaktadır. İğnenin. Bu durumda iplik veya iğneler zarar görebilir. Bobin taşıyıcı donanımı makinenin üstünde dairesel formda dizilebildiği gibi makinenin yan tarafına yerleştirilmiş biçimde de bulunabilir. Ancak jakarlı üretimlerinde olduğu gibi. Makine kesinlikle çok sert bir şekilde frenlenmemelidir. Daha sonra bir serici vasıtasıyla düz bir form kazanır. İplik kopuşları esnasında örülen hatalı kumaş miktarını azaltmak için yeterli iplik rezervi olan iplik ölçme tertibatları geliştirilmiştir. 27 . silindirden dairesel formunda çıkar. Yuvarlak örgü makinelerinde makine tahriğinin. Yuvarlak örme makinesinde kumaş. üretilen kumaş ve örme makinesinin kullanım üzerinde büyük etkisi vardır. Kumaşın çekme silindirlerine gelmeden önce katlanmamasına dikkat edilmelidir. Yuvarlak örme makinelerinde bulunan bir diğer sistem. iğne dipçiğinin kılavuzlandığı kam yolu (kanalı) değişebilir nitelikte olmalıdır. İsteğe göre bobin taşıyıcı tertibatına düğüm yoklayıcısı motorlu bir vantilatör. iğne ve platinler için yağlama sistemi takılabilir. ÖRME TANIMI VE KAPSAMI Banu AKKIŞ Bu sistemde iplikler örme iğnelerini direkt olarak beslenir. besleyicide makine duruncaya kadar çalışacak iplik rezervi bulunur. iğneler tek tek hareketli prensibi ile çalışırlar ve yuvarlak örme makineleri düz örme makinelerine göre daha hızlı üretim yapabilirler.

pamuk ve pamuk karışımı iplikler. Bunu yanı sıra tekstil mamulünü kaynama noktasında muamele etme imkanı sağlanır. İlmek iğnenin ve dolayısı ile ipliğin tam hareketi ile oluşur. Fayn azaldıkça daha kalın numaralardaki iplikleri makinede kullanabiliriz. Ayrıca tekstil eşyasının ilk kez giyildiği zaman daha iyi bir giyim uygunluğu sağlaması da büyük bir avantajdır. kumaş tutumunda ve giyimde belirgin düzgünlük. Çift yataklı örgü makineleri şeklinde yapılabilir.54 cm deki) iğne sayısını yani makinenin inceliğini belirtir. viskon. Fayn arttıkça daha ince numaralardaki iplikleri.3.1998). ipliklerde bu Yuvarlak Örme Makinelerinin Sınıflandırılması 1. vücudu sarma ve tüketicilerinin daha rahat giysiye olan istekleridir. Fayn(E): Makinanın en belirgin spesifik özelliklerinden birisi olup bir inçteki(2. Ayrıca kullanım alanına göre polyester. Elastik ipliklerinin kullanımı bu iplikleri ihtiva eden giysilerin kullanımı süresince şekillerini muhafaza etmesini ve daha kullanışlı olan kumaşların oluşumunu sağlamıştır. 20 Fayn da İnterlok tipi 22 ve 28 Fayn da Süprem makineler mevcuttur (Yakartepe. 14 pusdan 34 pusa kadar değişik puslarda makineler mevcuttur. ÖRME TANIMI VE KAPSAMI Banu AKKIŞ Bunun başlıca sebebi. spandex gibi elastan içerikli makinelerde kullanılmaktadır. Tek yataklı örgü makineleri 1. Pus (Çap) : İnç cinsinden makine çapını belirtir. 16 ve 18 Fayn da Ribana tipi. bu tür kumaşların kullanım alanları nedeni ile daha çok kullanılmaktadır. 28 . Yuvarlak örme makinelerinde. Diğer ilmekler ile birlikte enine ve boyuna bağlantılar ile örme yüzeyinin meydana gelmesinde temel fonksiyonu teşkil eder. Yuvarlak örgü makinelerinde çok sık olarak kullanılan bazı terimler: İlmek: Örme iğnelerinin oluşturduğu özel şekilli iplik halkalarından meydana gelen temel şekline veya örme kumaşın temel yapı birimine ilmek adı verilir.

Bu durumda bilinçli bir kalite kontrol için. Çift Yataklı Yuvarlak Örme Makineleri Bu tip makinelerde silindir ve kapak olarak adlandırdığımız iki adet iğne yatağı vardır. Çift yataklı makinelerde kendi aralarında a) Ribana makineleri b) İnterlok makineleri olarak ikiye ayrılır. Silindir ve kapak iğneleri birbirine 90° dik olarak çalışırlar.1. lacoste. iki. 3. Örme Kumaş Hataları Kalite. istenen kaliteyi tutturmak ve kalitenin bozulmasını önlemektir.11. 3.1.3. Ayrıca uygun çelik ve iğne dizilişlerini makineye uygulamak sureti ile değişik tipte desenli kumaşlar elde edilebilir. Tek Yataklı Örgü Makineleri Bu tip makineler daha önce kısımlarda da anlattığımız gibi tek bir silindir ile örücü kısımlar olarak iğne ve platinlerin mevcut olduğu makinelerdir. Bu tip makinelerde piyasa tabiri ile tek katlı kumaşlar olarak adlandırdığımız süprem. firmaların varlıklarını sürdürebilmeleri için herşeyden önce kalite standartlarını korumak ve daha sonra yükseltmeleri gerekmektedir.12. Ayrıca silindir iğneleri ve kapak iğneleri mevcut olup bu makinelerde platin mevcut değildir. Tekstil sektörü gibi rekabetin yoğun olduğu alanlarda. Gerçek anlamda kalite kontrol. bir mamülde önemli sayılan özelliklerin istenen değerlere yakınlık derecesidir. o kumaşı sattıran en önemli özellikler hatasızlık ve 29 . ÖRME TANIMI VE KAPSAMI Banu AKKIŞ 3. üç iplik türü kumalar yapılır.1. Çünkü. kumaşın görünümü ve fiyatı alıcıyı ilk etkileyen faktörler olsa da.11.2. mamülde yeterli ölçümler yapıldıktan sonra bulunan ortalama değerleri istenen değerlerle karşılaştırmak ve hesaplanan standart sapmanın yeterince küçük olup olmadığını incelemek gerekmektedir. kaliteyi en yüksek seviyeye çıkarmaktan çok.

ÖRME TANIMI VE KAPSAMI Banu AKKIŞ dayanıklılıktır. kalitesi yüksek mamul elde edilmesi öncelikle modern makinelerin kullanımına. Üretim hatalarının giderilerek. hataların minimum seviyeye düşürülmesi konusunda yoğun çaba harcanmalıdır. Araştırmacılar örgü çekmesini 2 gruba ayırmışlardır. Örme kumaşlarda karşılaşılan başlıca hatalar şöyle sıralanabilir: 1) Çekme 2) Dönme 3 ) Enine çizgiler 4) Boyuna çizgiler 5) Delik ve yırtıklar 6) Doku düşmesi 7 ) İlmek düşmesi 8 ) Askı veya çift ilmek 9 ) Yağ lekeleri 10 ) Uçuntu 11 ) Kenar bozuklukları 12) Kenar kıvrılması 13 ) Kaçma 14) İlmeklenme (İlmek çekilmesi) 15 ) Pilling 16 ) Elastan iplikle ilgili problemler 17 ) Kumaşta kırıklar 3.12.1. Üretim sürecinde meydana gelen hataların tümüyle giderilmesi veya engellenmesi mümkün olamayacağından.3. kumaş kalitesini olumsuz yönde etkileyerek. eğitimli teknik eleman ve personel kullanımına bağlıdır. örme kumaşın değerinin ve işletmenin veriminin düşmesine ve dolayısıyla maliyetlerin artmasına neden olmaktadır. Bazen mamulün bir boyutunda azalma. örme kumaşlarda meydana gelen hatalar. 30 . bir boyutunda genişleme görülse de mamul yüzey alanında küçülme olduğundan çekme adı verilmiştir. Bu nedenle üretimin gerek kalite ve gerekse miktar olarak arttırılabilmesi. Örgü çekmesi hem tüketici. Çekme Kullanım sırasında ve özellikle ilk yıkamadan sonra örgü mamulün boyutlarında meydana gelen değişime çekme denir. hem de üretici açısından önemli bir problem olduğu için üzerinde pek çok araştırma yapılmıştır ve yapılmaya devam edilmektedir. Her üretim dalında olduğu gibi. üretim esnasında meydana gelen veya gelmesi mümkün olan hataların önlenmesi veya giderilebilmesi ile mümkündür.

çekmeyi etkileyen faktörleri ve relakse haldeki boyutları saptayan çeşitli çalışmalar yapmışlardır. Relaksasyon Çekmesi Örme işlemi sırasında. Örme işlemi bitip kuvvetler ortadan kalktığında ilmekler doğal şekline dönmeye çalışırlar. ilmek boyutlarındaki değişimlerden kaynaklandığı söylemek mümkündür (Gür. 2007). ilmek iplik uzunluğunda meydana gelen değişimin ihmal edilebilir seviyede olduğunu göstermektedir. kumaşın gördüğü terbiye işlemleri gibi pek çok faktörün etkisi vardır. Bu değişikliğe relaksasyon çekmesi ve bu çekmeyi sağlayan işlemlere de relaksasyon işlemleri denilir. tamamen çektiğinde kumaş boyutlarının ne olacağı saptanabilmektedir. 31 . ÖRME TANIMI VE KAPSAMI Banu AKKIŞ Bunlar.1. Ancak yapılmış araştırmalar sayesinde. örgü yapısı örme şartları.12. Relaksasyon öncesi ve sonrasında yapılan ölçümler.3. Bunlar hakkında kısaca bilgi vermek gerekirse. Bu çekmelerden ilkinin kumaş giysi haline gelmeden önce tamamen gerçekleşmesi. Kumaştaki boyutsal değişimler üzerinde lif ve iplik özellikleri. ikincisinin ise hiç olmaması istenir. . 3.Yapılan çalışmalar seyrek örgülerdeki çekmenin daha fazla olduğunu göstermiştir. Kumaşın tamamen çektiğinde ulaştığı boyutlara relakse kumaş boyutları denir. Araştırmacılar. 1) Tüm örme kumaşlarda görülen relaksasyon çekmesi 2 ) Sadece yünlü örme kumaşlarda görülen keçeleşme çekmesidir. İlmek şeklindeki bu değişim örme kumaşa da yansır ve kumaşın şekli ve dolayısıyla boyutları değişir. Her işletmenin şartlarının farklı olduğu ve örme işlemi sırasında kumaşa ne kadar yük uygulandığını ölçen herhangi bir alet bulunmadığı için bir kumaşın ne kadar çekeceğini önceden tespit etmek mümkün değildir. Bu nedenle örgü çekmesinin sadece ilmek iplik uzunluğunun kısalmasından değil. besleme sistemi tarafından ipliğe ve çekim sistemi sonucu kumaşa uygulanan gerginlikler nedeniyle ilmek şekli değişmiştir.1.

dökümlülük. relaksasyon işlemlerine kadar deformasyonlar kalıcıdır. b ) Yaş relaksasvon : Kuru relakse edilmiş veya makineden yeni alınmış bir örme kumaş. Doyle. Buna paralel olarak aynı numara.İlmek iplik uzunluğu bir örme kumaşın en önemli sayısal parametresidir ve ilmek yoğunluğu ile direkt ilgilidir. aynı ayar değerleri ile. S : İlmek yoğunluğu ( ilmek/cm2) L : İlmek iplik uzunluğu (cm) Ks : Bir sabittir. S = Ks ⋅ 1 L2 eşitliği ile verilebileceğini belirtmiştir. Daha sonra Munden (1959) iki değişik relaksasyon yöntemi tanımlamıştır. . gramaj.3. kumaş relakse olur ve boyutları değişmez hale gelir. Burada. Örneğin pamuk. ince ve kalın iplikler kullanılarak örülen kumaşlardan. ince iplik ile örüleni daha seyrek olacağından çekme miktarı daha fazla olacaktır. ilmek yoğunluğu yani belli bir alandaki ilmek sayısı azalır. örme ve yaş işlemler sırasında kolayca deforme olabilir. Elastik geri dönebilme özelliği zayıf olduğundan. 1953 yılında düz örgü kumaşlar üzerinde yaptığı araştırmalar sonucu ilmek yoğunluğu ile ilmek iplik uzunluğu arasındaki ilişkinin.Relaksasyon çekmeleri kullanılan malzemeye göre de değişmektedir. en az 12 saat hareketsiz olarak su içinde bekletilip tekrar kurutulursa. İlmek yoğunluğu kumaşın görünüm. a ) Kuru relaksasvon : Makineden alınan kumaş düz bir yüzey üzerinde en az saat bekletilirse. Yani ilmek iplik uzunluğu arttıkça. . 48 32 . ÖRME TANIMI VE KAPSAMI Banu AKKIŞ Dolayısıyla bir makinede. Elastik özelliği sayesinde yün daha az problemlidir. hava geçirgenliği gibi pek çok özelliğini etkilemektedir. Akrilik hidrofobik (az nem alma) özelliği nedeniyle yaş işlem sonucu boyutsal değişimlere en az uğrayan malzemelerden birisidir. ancak farklı büküm değerlerine sahip ipliklerden yüksek bükümlü olan daha ince olacağından relaksasyon sonrası çekme miktarı daha fazla olacaktır.

33 . Munden ayrıca örgünün fiziksel özelliklerini etkileyen bir sıklık faktörü tanımlamıştır. iplik üzerindeki eğilme enerjisinin minimum olduğu durumdur. Kr : birer sabittir. üzerindeki enerjiyi minimum yapmak üzere şekil değiştirir. Makine üzerinde çeşitli zorlanmalara maruz kalan ilmek. Buna göre. Kw. relakse haldeki bir örgü yapısında ilmek şekilleri benzerdir ve relakse ilmek şekli.3. cpc = wpc = Kr = Kc l Kw l Kc Kw Burada. ÖRME TANIMI VE KAPSAMI Banu AKKIŞ ilkinden farklı ancak yine stabil yeni boyutlara ulaşır. Kc . Munden ayrıca Doyle'un verdiği eşitliğe benzer eşitlikler tanımlamıştır. cpc : cm deki sıra ( may ) sayısı wpc : cm deki çubuk sayısıdır. Benzer ilmek şekli sadece ilmek iplik uzunluğunun bilinmesi ile bulunabilir. Bunlar. Buna göre: d×L d×L d = 2 = Ks 1 L L S Ks Sıklık Faktörü = 1 = Bir ilmek alanı S d × L = Bir ilmek yüzeyinde kaplı alandır. Munden daha sonra bu formülleri yorumlamak için bir benzerlik teorisi önermiştir.

d = iplik çapı olup Shinn (1957) tarafından önerilen d (cm) = 0. yeni bir örgüye başlarken kullanılacak değerler hakkında aşağı yukarı bir fikir edinmek açısından önemlidir.0044 tex eşitliğinden hesaplanır.0044) tex L L elde edilir. ÖRME TANIMI VE KAPSAMI Banu AKKIŞ Burada. Bu eşitlik yardımıyla normal bir sıklık için. (Ks × 0.3.0044) değerinin sabit olması nedeniyle dikkate alınmayıp yazılabilir. yünlü mamuller 24 saat suda bekletilip kısa bir santrifüjden sonra 1 saat boyunca 700C sıcaklıktaki tamburlu kurutucuda kurutulmaktadır. bir sıra örmek için beslenmesi gereken iplik miktarı hesaplanıp. Bu ilmek iplik uzunluğu değeri makine çevresindeki toplam iğne sayısı ile çarpıldığında. uygun ilmek iplik uzunluğu değeri hesaplanabilir. Bu eşitlik. Kullanılan makinenin incelik değerine göre Çizelgelardan çalışılacak iplik numarası değeri de belirlenebilir. makine ayarları buna göre yapılabilir. Bu eşitlik sıklık faktörü eşitliğinde yerine konursa: Ks = tex L Ks d tex = (Ks × 0. Deneysel çalışmalar sonucunda. Bu değere makine sıklık faktörü denir. yaş relaksasyonun kumaşın bir kez daha boyut değiştirmesini engelleyemediğini saptayıp daha ileri relaksasyon metodları araştırmışlardır. Knapton (1968) tam relaksasyon adını verdiği bir yöntem tanımlamıştır. Bu 34 . Daha sık örgüler için bu değeri arttırmak. Buna göre. normal sıklık ve tutumda bir örgü elde etmek için en uygun makine sıklık faktörü değerinin 15 olduğu saptanmıştır. Bundan sonraki araştırmacılar. seyrek örgüler için ise azaltmak mümkündür.

Relaksasyon çekmesini önlemek için aşağıdaki yöntemler önerilebilir. hassas davranmaları sağlanmalıdır. 1) Relaksasyon sonrası boyut değişimlerinin kaçınılmaz olduğunu kabul edip. Bu amaçla uygun malzemeler ve uygun ayarlar kullanılmasına dikkat edilmeli. c = Ac + t Kc w = Aw + t Kw şeklindedir.3. mekanik etkiler ile veya ısıtma sonucu ortaya çıkmaktadır. ilmek parametreleri ile ilmek iplik uzunluğu arasındaki ilişkinin Munden'ın önerdiğinden farklı olarak. Terbiye işlemleri sırasında uygun prosesler ile çekme oranlarını istenen değerlere ayarlamak mümkündür. iplik. Ayrıca Kurbak ve Yağcı (1988). c : (1 / cpc ) : açıklığı sıra w : (1 / wpc ) :çubuk açıklığı Boyutsal değişim ve deformasyonlar sulu ortamda. ÖRME TANIMI VE KAPSAMI Banu AKKIŞ işlemden sonra kumaş yaş relakse boyutlarından farklı ama stabil yeni boyutlara ulaşmaktadır. ısıtma ile oluşanlar geri dönüşümsüzdür. 35 . İşletmelerde relaksasyon testleri rutin bir işlem olarak veya şüpheli bir partide rastgele olarak yapılabilir. Burada. Mekanik deformasyonları buharlama ile gidermek mümkünse de. Tam relaksasyon konusunda daha başka araştırmacıların da önerdiği pek çok yöntem vardır. örme ve terbiye aşamalarında en az boyutsal değişime uğrayacak ürünler elde etmeye çalışılmalıdır. tüm çalışanlar konu hakkında bilgilendirilip.

Bu amaçla. örme işlemi sırasında geleneksel yöntemde olduğu gibi kumaşı aşağıdan çekmek yerine. 3. 4) Kimyasal işlemler ile pu1cuklar yok edilebilir. Terbiye çıkışında ilmek bulunduğu şekilde fikse edilebilir (Marmaralı. Keçeleşmeyi önlemek için şu yöntemler önerilebilir. Yün lifi üzerinde hep bir yöne bakan pulcuklar vardır. ÖRME TANIMI VE KAPSAMI Banu AKKIŞ 2) Olabildiğince az gerilimli mamul üretilmelidir. 3) Boyutsal stabilitesi daha yüksek olan örgü yapıları tercih edilmelidir. 3) Lif yüzeyi polimerle kaplanarak pulcuklar kapatılabilir.2. kumaşın gelmek isteyeceği ve deneylerle saptanmış boyutlara getirilmelidir. yeni gelişen baskı ayağı (presser foot ) kullanarak sadece örme bölgesinde tel ile yukarıdan bastırma yöntemi önerilebilir. Ancak bu her zaman uygu1anabilecek bir çözüm değildir. seyrek olan kumaşlardan daha düşük olduğundan normal bir sıklık değeri tercih edilmelidir. 4) Normal bir sıklık değerinde örülen kumaşta görülen boyut değişimi. İstenmeyen bir durum olup giderilmesi mümkün değildir. pulcuklar açılırlar ve bu hareket ile bu lifler birbiri içine girerler. 2) % 100 yün lifi kullanmak yerine mümkün olduğunca karışım ipliği tercih edilmelidir. Örgü Dönmesi (May Dönmesi) Örgü yapısı içerisindeki ilmek sıra ve çubuklarının birbirine dik olması gerekir. Terbiye çıkışında örgü mamulün eni ve boyu. 2004). Sıcak ve yaş ortamda lifler şişerek.12.12. 5) Liflerin iplik içindeki hareketini önlemek için lifler birbirine yapıştırılabilir. Ancak may dönmesi de denilen ve dengesiz örgü yapılarında görülen örgü 36 . 1) Yünlü mamullerin temizliği sırasında çok sıcak ve hareketli ortamlardan kaçınılmalıdır.3. Keçeleşme Çekmesi Bu tür çekme sadece yünden örülmüş kumaşlarda görülür.2.1. kullanıcının istediği boyutlara değil. 3.

10. Şekil 3. Yıkamadan sonra meydana gelen dönme miktarını hesaplamak için her iki şekilde görülen AA’ ve AB değerleri cetvel yardımıyla ölçülür ve bu değerler AA' × 100 = %dönme AB eşitliğinde yerine konarak değerlendirme yapılır.12-a da T işaretleme. Şekil 3. Şekil 3.11’de görülmektedir.11-b de T işaretleme yöntemi görülmektedir. İlmek çubukları ile ilmek sıraları arasındaki açının 900 den sapmasına dönme açısı ( ө ) denir (Şekil 3.3. Şekil 3.12-b de ise kenar dikişinden ölçme görülmektedir. May dönmesi (Marmaralı.12’de gösterildiği gibi yapılmaktadır.11-a da kare. 37 . Dikilmiş örgü parçası üzerinde yıkamadan sonra % olarak dönme miktarının belirlenmesi ise Şekil 3. Şekil 3. Dikdörtgen şeklinde örülen bir kumaş parçası dönme sonrasında paralelkenar haline gelir. ÖRME TANIMI VE KAPSAMI Banu AKKIŞ dönmesi nedeniyle bu durum bozulabilir. Örgü parçası üzerinde dönmenin % olarak belirlenmesi için önerilen iki yöntem Şekil 3.10 ) ve bu açı 5° den büyükse dönme önemli boyuttadır. 2004) Yıkamadan sonra meydana gelecek örgü dönmesini % olarak saptamak mümkündür.

2004) 38 .12. Örme kumaş parçasında yıkamadan sonra meydana gelen örgü dönmesinin ölçülmesi (Marmaralı.3. Örme giysilerde yıkamadan sonra meydana gelen örgü dönmesinin ölçülmesi (Marmaralı. ÖRME TANIMI VE KAPSAMI Banu AKKIŞ Şekil 3.11. 2004) Şekil 3.

Yuen.13’de görüldüğü gibi kumaşa ön yüzünden bakıldığında.3.1989). Bir ipliğin bükülme eğilimini belirlemek için. 2003). uygulanan fiksaj durumuna ve lif direncine bağlıdır (Arajua and Smith. ÖRME TANIMI VE KAPSAMI Banu AKKIŞ Örgü dönmesinin iplikten ve örme makinesinden olmak üzere iki nedeni vardır. Dönme eğilimi. seyrek örgülerde daha fazla dönme olacağı sonucuna varılabilir.1. örme işlemi Z bükümlü iplikle yapılmışsa ilmek çubuklarının sağa. Şekil 3.12. belirli uzunluktaki iplik. Düz örgülerde Z . Kendi üzerine katlanma tur sayısı yüksek ise ve katlanma çok hızlı bir şekilde gerçekleşiyorsa ipliğin bükülme eğilimi yüksektir ve bu iplikten örülen kumaşta dönme riski yüksektir. S bükümlü yapılmışsa iplikle sola doğru eğilir (Chen. İpliğin bükülme eğilimi yüksek olsa bile dönme olabilmesi için ilmek yapısı içinde ilmeğin dönebileceği boş alanın olması gereklidir. 2004) 39 . iki ucundan tutulur.2. S bükümlü iplikler için dönme yönleri (Marmaralı. Au. Dolayısıyla buradan.13. Şekil 3. İplikten Kaynaklanan Örgü Dönmesi İpliğin bükülme eğilimine bağlı olarak örgü dönmesi artar. 3. ipliğe verilen büküm sayısına. Bu iki uç birbirine yaklaştırıldığında altta oluşan iplik halkasının kendi üzerine katlanma durumuna bakılır.

interlok gibi dengeli örgü yapıları kullanmak. 3. i ) çok ince numaralı tek kat iplik gerekmektedir. Bükülme eğilimi az olan iplik kullanmak. 1. Ancak örgü yüzeyi zig zag bir görünüm alır. 4. örme işleminden önce buharla büküm fikse edilerek azaltılabilir. Bu nedenle örme işlemi öncesinde veya örme sırasında alınabilecek bazı önlemler şöyle sıralanabilir. Mümkün olduğunca sık örmek.14’de görüldüğü gibi iğne yatağı saat yönünde dönüyorsa ilmek çubukları 40 . Çünkü . Dolayısıyla kalın giysilerin üretiminde kullanılan bir yöntem olup ince giysilerin üretimi için oldukça pahalı bir yöntemdir. ÖRME TANIMI VE KAPSAMI Banu AKKIŞ İplikten kaynaklanan örgü dönmesini. fiziksel özelliklerini değiştirdiğinden her zaman uygulanamaz. saklanması ve makineye yerleştirilmesi aşamasında bazı planlama ve organizasyon zorlukları söz konusudur. 5. Yuvarlak örme makineleri saat yönünde veya saate ters yönde dönebilir. Tek kat yerine çift kat iplik kullanmak. 1x1 rib. İpliğin bükülme eğilimi.3. ii ) fazladan katlama masrafı sözkonusudur. Bu yöntemle ipliğin bükümü yarı yarıya düşürüldüğü halde numarası iki kat artmaktadır. Ancak bu her zaman mümkün değildir. Ancak bu yöntemin kumaşın tutumunu sertleştirici bir özelliği vardır. Örneğin numarası Ne 30/1 ve büküm katsayısı Z yönünde αm = 100 olan iki pamuk ipliğini S yönünde αm = 50 büküm katsayısı ile katladığımızda yeni ipliğin numarası Ne 15 olacaktır. iii ) ince iplik için ince lif kullanımı gerekir ki bu da ilave masraftır. örme işlemi bittikten sonra gidermek mümkün değildir. 2. bir sıra Z bükümlü iplik kullanmak. Bu yöntem kumaş gramajını arttırıp. Böylece S bükümlü iplik örgüyü sola. Bir sıra S. Bu amaçla yüksek bükümlü ince iki iplik ters büküm yönünde daha az büküm sayısında katlanır. Şekil 3. Z bükümlü iplik sağa eğmeye çalışacağı için örgüde dönme olmaz. Makinenin dönüş yönüne zıt yönde büküme sahip iplik kullanmak. Ucuz bir yöntem olduğu halde farklı büküm yönlerinde ipliklerin temini.

12. bir örme makinesinde 1. Örme Makinesinden Kaynaklanan Örgü Dönmesi Çok sistemli yuvarlak örme makinelerinde görülen bir dönme türüdür. saate ters yönde dönen makinelerde S bükümlü iplik kullanılarak örgü dönmesi azaltılabilir (Primentas 2003). 3) Kumaş çekiminin ve sarımının kumaş enince eşit olmasını sağlamak. Makine dönüş yönüne bağlı olarak örgü dönmesinin yönü (Marmaralı.14. 2004). 2004) 3. sistem 1.3. İlmek çubuklarının iplik büküm yönüne bağlı olarak çarpılma eğiliminden yararlanarak. saat yönünde dönen makinelerde Z. Saat yönünde Saat yönünün tersine Şekil 3. ÖRME TANIMI VE KAPSAMI Banu AKKIŞ sola.2. 41 . saate ters yönde dönüyorsa sağa doğru eğilir. 4) Örme işleminden sonra terbiye işlemlerini açık en olarak yapmak ve dönüklüğü giderecek sistemler kullanmak (Marmaralı. sırayı örerken hemen Örneğin 84 sistemli yanındaki bir sistem 85.2. sırayı örer ve tüp formundaki kumaş aşağıya dönük olarak çekilir. Aslında bu durumda (piyasada sans kayması olarak adlandırılan) sıraların eğilmesi söz konusu olsa da. Giderilme çareleri : 1) Daha az sistemli makine kullanmak. 2) Çok seyrek örmemek. sıralar ve çubuklar arasındaki dik açı bozulduğu için bu hata da dönme olarak değerlendirilebilir.

dönme miktarını arttırabilir. tüp olarak ütülenecek ise. aksine yapılan bir ütü işlemi ise. bu kenar izinden kesme işlemi yapılıp da ramda kurutma ve/veya terbiye işlemi yapılacak ise. kumaş eğri olarak tutturulursa. mamul eni genişlediğinde. açık olarak bitirilecek ve bu amaçla.3. Genellikle. aksine yapılan bir yaş açma işlemi ise. her bir kumaş topunun ilk başlangıcının ramın zincirlerine tutturulması da dönmeyi azaltan veya çoğaltan unsurlardandır. Dönme miktarı birim ölçüde yüzde olarak hesap edildiğinde. Boyama Ve Terbiye İşlemlerinde Meydana Gelebilen Dönmeler Ham örme kumaşta zaten var olan dönme. boya ve terbiye aşamasında azaltılabilir veya tam aksine çoğaltılabilir. 3. ÖRME TANIMI VE KAPSAMI Banu AKKIŞ 3. Bu işlemden sonraki yaş açma işleminin dikkatli ve itinalı yapılması. kumaşta o ana kadar meydana gelmiş dönmeyi azaltabilir. yüzdeye bağlı olarak dönme miktarı daha 42 .3. Kumaşın ramın zincirlerine ilk tutturulmasında. Boya ve terbiye işleminden sonra kumaşta istenmeyen miktarda dönme görülür ise. dönük olarak bir safha daha ilerlemiş ve azaltılabilecek olan dönme daha zor geri çekilebilir bir safhaya gelmiş olur. Boyamada.4. kumaşın tekrar ıslatılarak terbiye edilmesi ile dönme azaltılmaya çalışılabilir. kumaşta o ana kadar meydana gelmiş dönmeyi azaltabilir. Kumaş. kumaşın devamı da eğri olarak ramlanır. ham kumaşta kenar izi bırakıldığında ve mal açık olarak bitirildiğinde kumaşta her hangi bir dönme olmayacağı öngörülmekle birlikte. aynen yaş açmada olduğu gibi. örme esnasında kenar izi bırakılmış ise.12.2. Kumaş. boya ve terbiye işlemlerinin her safhasında yeterince dikkatli ve itina ile işlem yapılmaz ise bu öngörüş geçerli olmayabilir. dönme miktarını arttırabilir. Dönmesi azaltılmamış bir yaş kumaş kurutulduğunda kumaş. ütünün dikkatli ve itinalı yapılması. dönme o kadar gözle görülebilir hale gelir. doğaldır ki.2. kumaşın santrifüj veya balon sıkma veya daha başka metotlarla sıkılması dahi kumaşın değişik miktarda dönmesine sebep olabilen unsurlardandır. Konfeksiyon İşleminde Meydana Gelebilen Dönmeler Konfeksiyon mamulünün boyutları ne kadar büyük ise.12.

Örgü de Enine Çizgiler Bir örme kumaşta görülen enine çizgi ve bantların nedeni. farklı bantlara ait sıralar sökülerek ilmek uzunlukları ölçülür. bir tshirt'teki veya bir gecelikteki " % şu kadar dönme var". aksine bir kesim ise.12. 3. pastal yerleştirilmesinin dikkatlice ve önceden hesaplanarak yapılması. eteği dar bir t-shirt’ten daha fazla dönme miktarı görülecek. ÖRME TANIMI VE KAPSAMI Banu AKKIŞ fazlalaşır. İlmek uzunlukları arasında fark varsa hata örme makinesinden. olan dönmeyi daha da fazla gözler önüne serebilecek bir sonuç doğurabilir.3.3.com. fazlaca dönük kumaşta konfeksiyonda alınabilecek bir tedbir olabilir.iplikonline. örneğin. iplik düzgünsüzlüğü veya örme makinesi ayarsızlığından kaynaklanabilir. Konfeksiyon mamulünün ön ve arka parçalarının kesilmesinde. Çünkü ayar farklılığı yükseklikleri birbirinden farklı sıraların oluşmasına neden olacaktır. bir t-shirt’ün eteğindeki dönme miktarından daha fazla olacaktır. veya "şu kadar cm dönme var" demek yerine. dönme ölçülür iken ve belli bir standartla karşılaştırmak amacıyla. Dönmesi zaten var olan veya dönmesi çeşitli nedenlerle asgaride tutulamamış bir örme kumaşın pastal yerleştirilmesi yapıldığında. 2007). veya bir metrede % şu kadar dönme var" demek daha doğru analiz imkanı getirir. "bir metrede şu kadar cm dönme var. Genellikle yuvarlak örme makinelerinde örülen kumaşlarda karşılaşılan bu hata. Bu nedenledir ki.tr. dönme yönlerinin birbirine aykırı etkileşimle bir parça olsun dönmeyi azaltabilen ve zaman zaman başvurulan yöntemlerden biri olabilmektedir (www. Bu nedenle. yoksa iplikten kaynaklanmaktadır sonucuna varılabilir. bir geceliğin eteğindeki dönme miktarı. kumaşın dönmesinin parçaların hep aynı yönüne olacak şekilde yapılması mamulün dönmesini arttırabilen. her biri bir sıra oluşturan sistemlerin ayarlarının farklı olmasından kaynaklanabilir. Aksine bir pastal yerleştirmesi ise. Bir kumaş üzerindeki çizgi veya bantların nedenini anlamak için. 43 . aynı kumaştan yapılmış eteği geniş bir t-shirt’te.

16’da görüldüğü gibi enine çizgiler oluşmasına neden olan iplik hataları.15 ve 3.15. Örme kumaşlarda iplik düzgünsüzlüğünden kaynaklanan enine çizgi hataları (Marmaralı. bunların kumaşa etkileri ve önleme yöntemleri Çizelge 3.12. iplikten kaynaklanan hatalar boyamadan sonra belirginleşir.3.1 İplik Hatalarından Kaynaklanan Enine Çizgiler ve Bantlar Örme kumaşlarda Şekil 3.3. ÖRME TANIMI VE KAPSAMI Banu AKKIŞ 3. Tüm bu hataların giderilmesi için iyi kaliteli iplik kullanılması gerekmektedir.16. 2004) Farklı büküm ve numaradaki ipliklerin boya alma miktarları da farklı olacağından. Örme kumaşta kalın (a) ve ince iplik hatası (b) (Marmaralı.1’de verilmiştir. a) b) Şekil 3. Elimizdeki 44 . 2004) Şekil 3.

Örme kumaşlarda iplikten kaynaklanan hataların kumaşa etkisi İplik Hatası İplikte numara düzgünsüzlüğü Kötü boyanmış veya harmanlanmış iplik İplik büküm düzgünsüzlüğü (az veya çok büküm) Sarım nedeniyle bobin sertliği ve gerginliğinin farklı olması Sistemlerden bir veya bir kaçında bükümü. ilmek boyu kısalır. · Arızalı sarma silindiri . Bu sürtünmeyi azaltmak için iplik parafinlenir. delikler. 3. 1. enine yönde periyodik olmayan çizgi ve bantlar Periyodik olmayan enine çizgi veya bantlar Önleme Çareleri İplikteki ince ve kalın yerleri gidermek ve daha kaliteli iplik kullanmak Hatalı bobinleri değiştirmek Tüm sistemlerde örme bükümüne sahip kaliteli iplikler kullanmak Düzgün sarımlı bobin kullanmak 1 2 3 4 Periyodik olarak Farklı olan bobin veya tekrarlanan enine çizgi veya bobinleri değiştirmek bantlar İplik kendi üzerine katlanarak kumaşta kısa mesafeli kalın yer hatasına yol açar İplik özelliklerine uygun gerginlik ayarı yapmak 5 6 Örme makinesinden kaynaklanan enine çizgilerin (Şekil 3. gerginliği. İplik giriş gerginliği artarsa. · Çekim silindirlerinin baskı ayarlarının hatalı olması. İğne / platin / iplik arasındaki sürtünme iplik gerginliğini arttırır. Örgü çekimi arttığında ilmek boyu uzarken. Örgü çekiminin hatalı olmasının nedenleri de şöyle sıralanabilir: · Gergi kasnağı ayarının hatalı olması. ÖRME TANIMI VE KAPSAMI Banu AKKIŞ düşük kaliteli iplikleri ya çift katlı örgülerin arka yüzünde veya iç giysilik olarak kullanmak uygun olur.1. iplikteki gerginlik artar. boya. · Sarım başlangıcının hatalı olması.17) nedenleri. Çizelge 3. 45 . 2. numarası.3. parafin veya harmanı farklı bobin kullanmak Bükülme eğilimi yüksek ipliği düşük gerilimle beslemek Kumaşa Etkisi Periyodik olmayan kesikli enine çizgiler ve düzgün olmayan kumaş yüzeyi Periyodik olmayan enine çizgi veya bantlar İlmek düşmeleri.

ÖRME TANIMI VE KAPSAMI Banu AKKIŞ Şekil 3.18). c) Yuvarlak örme makinelerinde kapak yatağının ayarına dikkat edilmelidir. iğne hatalarıdır. 2004) Örme makinesinden kaynaklanabilecek hataları önlemek için: a) Her sisteme verilen iplik miktarının kontrol edilebildiği pozitif iplik besleme sistemleri kullanılmalıdır. Çünkü makinede çalışan iğne çeşitli kuvvetlerin etkisi altındadır ve zamanla bozulup.2’de verilmiştir. 46 . İğnelerde meydana gelebilecek hatalar.4. Bunun sonucunda kumaşta çeşitli hatalar ortaya çıkar (Şekil 3. 3. Eğer negatif iplik beslenmesi zorunluysa. Örme kumaşlarda makine ayarlarından kaynaklanan enine çizgi hatası (Marmaralı. Örgü de Boyuna Çizgiler Örme kumaşlarda görülen boyuna çizgilerin büyük bir bölümünün nedeni.12. b) Örgü sıklığını ayarlayan hareketli kilit parçalarının temizliğine ve tüm sistemlerde aynı ayarda olmasına dikkat edilmelidir. kırılabilir.17. kumaşa etkileri ve giderilme çareleri Çizelge 3. Bu parçaların arasına toz dolmuş ise hareketini tam olarak yapamaz ve o sistemin sıklık değeri farklıdır.3. bütün sistemlere akan iplik miktarı ve iplik gerginliği eşit olacak şekilde ayar yapılmalıdır.

ilmekler yağsızlık. Düzgün olmayan zamanla aşınma. 2004) Hata Grubu Hatanın Şekli Dilin kapalı kalması Hatanın Oluş Nedeni Dil önüne iplik sıkışması. temizliğe dikkat edilir. kalın veya sert iplik Fazla çekim.yatak temizlenir. doku yığılması Sert iplik. mekik veya yoklayıcı ile çarpışması Fazla çekim.iğnenin başka iğne . aşınma.çekim kontrol edilir Dilin eğilmesi İğne Başı Arızaları O çubukta ara ara iplik kopukları ve delik oluşur Dil düzeltilir veya iğne değiştirilir. dil açıcı fırçanın bozuk olması Aşırı çekim ve iplik yığılması Aşırı çekim ve iplik yığılması sonucu dil menteşesi kopar Doku yığılması. İğne düzeltilir veya değiştirilir. çekim ve sıklık kontrol edilir. ÖRME TANIMI VE KAPSAMI Banu AKKIŞ Çizelge 3.iğnenin başka iğne. çekim fazlalığı. İğne düzeltilir veya değiştirilir.yağ ve nem kontrol edilir.nem 47 . sık ayar yüksek devir. yatağa pislik dolması Kumaşa Etkisi İlmek düşer ve çubuk boyunca kaçık oluşur Giderme Yöntemi Pislikler temizlenir. aşınma Doku yığılması.iğnenin başka iğne . İğnelerde meydana gelebilecek hatalar (Marmaralı. iğne-mekik sürtünmesi Fazla çekim. delik oluşur İğne gövdesi arızaları Gövdenin eğilmesi Ön ve sırt aşınması Yan yüzeylerin aşınması Arada bir ilmek düşmesi ve delik ilmek düşmesi ve delik. büyük ilmek iplik yatırılamaz ve delik oluşur İplik koparsa delik oluşur. büyük ilmek oluşur Düzgün olmayan ilmekler İğne değiştirilir mekik ayarı kontrol edilir.3. dil yuvasına pislik dolması. iğne ile mekik sürtünmesi Fazla çekim. aşınma.dil açıcı fırçalar kontrol edilir. mekikveya yoklayıcı ile çarpışması Doku yığılması. mekik ayarları kontrol edilir İğne düzeltilir veya değiştirilir. İğne düzeltilir veya değiştirilir.kırılan parça bulunmalıdır.iğneler yağlanır Dilin kırılması Dilin kopması Kancaya sürekli iplik yığılır. çekim ayarlanır.2. iplik kopar ve delik oluşur Hatalı iğne değiştirilir.mekik veya yoklayaıcı ile çarpışması Doku yığılması. Kanca ve dilin yana eğilmesi Kanca ve dilin geri eğilmesi Kanca ve dilin kırılması Dilin içe eğilmesi Kanca aşınması Kanca açılması Kapalı kanca Ya küçük ilmek veya (iplik koparsa) delik oluşturur İlmek yapılamaz. Kanalların pislik dolması. İğne değiştirilir. çekim. İğne değiştirilir. fazla sık ilmek ayarı Fazla çekimden iğne sırtının yatağa sürtünmesi.yoklayıcı ve mekik ayarları kontrol edilir Çekim kontrol edilir. İğne değiştirilir. çekim fazlalığı. çekim fazlalığı. İğne düzeltilir veya değiştirilir. çekim ayarlanır. iğnenin yağsız kalması.

Makine uzun süre beklemişse bir süre boşta çalıştırmaya ve Dil açıcı fırçaların ayarına dikkat edilmelidir. Yeni takılan bir iğnenin ilmekleri ile aşınmış iğnenin ilmekleri farklı büyüklüklerde olacaktır.18) oluşmaması için. ÖRME TANIMI VE KAPSAMI Banu AKKIŞ İğnenin çok sıkı veya gevşek olması Ayak kırılması İğne ayağı arızaları Ayağın yana eğilmesi Ayak yayının kırılması Ayak yayının açılması Diğer hata kaynakları Platin hataları Sarma silindirinin kumaşa aşırı bastırması Yatakların pislik dolması. küçük veya büyük yağsızlık ilmekler Kilit ayarının hatalı olması. 48 . delik sıkışması hatalı kilit ayarı oluşur Zamanla aşınma. Makine inceliğine uygun iplik numarası seçilmesine. İğne kanallarının temizliğine . bozuk ilmek yapar İğne değiştirilir. Platin değiştirilmeli Baskı silindirlerinin ayarı kontrol edilir. Çünkü uzun süre çalışan iğnelerde zamanla yüzey aşınması meydana gelir. kırık ayak bulunmalıdır İğne değiştirilir. Diğerlerinden daha zamanla aşınma. İğne ileri geri eğileceğinden bozuk ilmek yapar İğne rahat Yay arasına pislik çalışamaz. Ancak bozuk iğnenin yerine hiç kullanılmamış bir iğne takılması da yeni bir hata kaynağıdır.kilidin pislikle dolması Kilit kanallarının pislik dolması. kilit kanalı temizlenir iğne değiştirilir. Hatalı iğne ve platinlerin değiştirilmesi gerekmektedir.3.kanal temizlenir. hatalı Düzgün olmayan ayar ilmek görünümü Silindir baskısının hatalı ayarı Kumaş tüpünün yanlarında iz Boyuna çizgi hatalarının (Şekil 3. Bu nedenle belli bir çalışma süresi sonunda makinedeki tüm iğneler değiştirilmeli ve kırılan iğnenin yerine diğer iğneler gibi biraz kullanılmış olanı yerleştirilmelidir. iğnenin kilide sürtmesi İğne kanallarının pislik dolması İğne hareket edemediği için atlama yapar İğne zor çalışır. kanal temizlenir kırık parça bulunur Yay düzeltilir veya iğne değiştirilir. kilit ayarı kontrol edilir.

5. örme makinesinden veya klima şartlarından kaynaklanabilir (Marmaralı.19). 2004) Büyük delikler genellikle zayıf iplikten.3. Düğümün çözülmesi ile oluşan delikler genellikle tek yüzde görülür. İplik kopuşları örme yapısı. 49 . Bu hatalar Çizelge 3. 2004) 3.18. Şekil 3. Örme kumaşlarda boyuna çizgi hatası (Marmaralı. ÖRME TANIMI VE KAPSAMI Banu AKKIŞ Şekil 3. küçük delikler ise düğüm veya ekleme hatalarından ortaya çıkmaktadır. Delik ve Yırtıklar Delik ve yırtıklar genellikle iplik kopuşlarından kaynaklanmaktadır.19. 2004). makine inceliği ve sıklığa bağlı olarak değişik büyüklükte deliklere yol açarlar (Şekil 3. iplik numarası.3’de görüldüğü gibi kullanılan iplikten. Örme kumaşlarda delik (Marmaralı.12.

Doku Düşmesi Oldukça geniş bir mesafede iğnelerin üzerindeki ilmeklerin boşalmasıdır (Şekil 3. 2004) NEDENLERİ Kalitesiz olması Mukavemetlerinin düşük olması Az veya çok bükümlü olması Parafin veya yağ miktarının az olması Dolaşık olması Çok büyük veya sağlam olmayan düğümler İplik ile makine elemanları arasındaki sürtünmenin fazla olması İğne aşınması ve bozuklukları Doku çekiminin çok fazla olması veya doku yığılması Kapak yüksekliğinin fazla olması İplik kılavuzunun ayar bozuklukları İplik gerginlik ayarının fazla olması Makinenin çok hızlı alışması Silindir ve kapak iğnelerinin büyük oranlarının hatalı olması Sistem yoğunluğunun yüksek olması Üst üste çok sayıda askı yapılması Verilen ilmek transferleri veya kaydırma hareketlerinin ipliğin esneme oranından fazla olması İşletme klimasının normal şartlarda olmaması ÖNLEMLERİ İPLİK HATALARI Kaliteli ve düzgün iplik kullanmak MAKİNE AYAR HATALARI İplik yolundaki pürüzlü giderilmeli İğneler kontrol edilmeli yüzeyler Makine ayarlarının uygun değerlerde olmasına dikkat edilmeli Yoğunluk değeri uygun olmalı Desen yapılabilir olmalı Uygulanacak desenin iplik özelliklerine uygun olmasına dikkat edilmeli KLİMA Klima şartlarına dikkat edilmeli 3. Bu hatanın oluşmaması için fırça ve kontrol elemanlarının ayarları kontrol edilmelidir. Doku düşmesinin nedenleri.3. iğne dili açıcı fırçaların ve iplik kopuş yoklayıcılarının çalışmamasıdır.20). Delik ve yırtık oluşma sebepleri (Marmaralı.6. ÖRME TANIMI VE KAPSAMI Banu AKKIŞ Çizelge 3. 50 .3.12.

Çizelge 3. Örme kumaşlarda doku düşmesi (Marmaralı. band veya dişli kontrol edilmeli 51 . 2004). 2004) NEDENLERİ İğnelerin kırık veya dillerinin bozuk olması İplik gerginliğinin yetersiz olması Mekiğin doğru ayarlanmaması Kumaş çekiminin yeterli olmaması Makine hızının yüksek olması İğne dili açıcı fırçaların ayarsız olması İğne yatağında toz. ÖRME TANIMI VE KAPSAMI Banu AKKIŞ Şekil 3.iğneler tam içine girecek şekilde ayarlanmalı Makine temizliğine dikkat edilmeli Makineye uygun iplik numarası seçilmeli Silindir ve kapak ayarları kontrol edilmeli Takılma düzeltilip.3. ipliği sıkıştıran fren. Uygun iplik gerginliği seçilmeli Mekik ayarları kontrol edilmeli Optimum çekim ayarı sağlanmalı En uygun makine hızında çalışılmalı Fırçalar. İlmek Düşmesi Bir ilmeğin iğneden kurtulması olarak tanımlanabilen ve örme makinesi kaynaklı olan hatanın nedenleri ve giderilme çareleri Çizelge 3. uçuntu birikmesi İplik numarasının makine inceliğine uygun olmaması Silindir ve kapak ayarlarının hatalı olması İpliklerin bir yere takılması sonucu iplik gelmemesi veya çok sıkı gelmesi ÖNLEMLERİ Bozuk iğneler değiştirilir. Örme makinesi kaynaklı olan ilmek düşmesi hatasının nedenleri ve giderilme çareleri (Marmaralı.4’de görülmektedir (Marmaralı.12. baskı. 2004) 3.4.7.20.

3. ÖRME TANIMI VE KAPSAMI Banu AKKIŞ 3.12.8. 52 .5’de görülmektedir (Marmaralı. Askı veya Çift ilmek Şekil 3.21’de görülen bu hata önceki sıraya ait ilmeğin ilmek dili üzerinden aşamayıp iğne üzerinde kalmasıyla ortaya çıkar. 2004) Bu hata ya iplikten ya da örme makinesinden kaynaklanmaktadır.21. Bu hatanın oluşum nedenleri ve giderilme çareleri Çizelge 3. Örme kumaşlarda düzensiz askı hatası (Marmaralı. Şekil 3. 2004).

ÖRME TANIMI VE KAPSAMI Banu AKKIŞ Çizelge 3. 2004) HATA KAYNAĞI NEDENLERİ ÖNLEMLERİ Numara düzgünsüzlüğü Kaliteli iplik kullanmak İPLİK Parafin veya yağ miktarının az olması Numaranın makineye uygun olmaması Sıklığın çok yüksek olması Kapak yüksekliğinin fazla olması ÖRME MAKİNESİ İplik besleme hataları Kumaş çekiminin ayarsız olması Kilitlerin hatalı ayarlanması İpliğin parafin durumu ve gerginliği kontrol edilmelidir. hatalı iğne Kırılan iğneler değiştirilirken dikkat edilmeli Uygun iğne kullanılmalı İğneler kontrol edilmeli İĞNE İğne dilinin sıkışık veya kırık olması Yeni iğne takılmalı 3. Bu yağlar atmosferde bulunan toz ve metal tozları ile karışarak örülmekte olan giysi veya kumaş üzerinde lekelere yol açabilir. Yağ Lekeleri Örme endüstrisinde üretim sırasında makinelerin yağlanması zorunludur. enine yönde ise iplikten kaynaklanmaktadır. Kumaş üzerindeki yağ lekeleri boyuna yönde ise makineden.3. Askı veya çift ilmek hatasının oluşum nedenleri ve giderilme çareleri (Marmaralı. Kullanılan iplik yağlı ise tek çözüm ipliğin değiştirilmesidir. bozulmuş. Uygun iplik numarası seçmek Normal bir sıklık seçilmeli Silindir-kapak açıklığı kontrol edilmeli Besleme sistemi ayarlarına dikkat edilmeli Optimum çekim değerinde çalışılmalı Kilit ayarları kontorl edilmeli İğne-platin zamanlama hataları Zamanlama ayarları kontrol edilmeli Çok yüksek çalışma hızı Normal hızda çalışılmalı Yeni-eski iğnelerin birlikte kullanılması Uygun olmayan kanca şekli Eğilmiş. 53 .5.9.12.

3.22). 2) Yağlamanın sürekli ve minimum miktarda olması sağlanmalı. Bu hatayı önlemek için. 2) İğne ve platin yatakları aşırı yağlanmış olabilir. 1) Yağlama cihazı bozuk. 1) Doğal liflerde hammaddeden gelen doğal ve koyu renkli kalıntılar. Şekil 3. Uçuntu İlmeğe karışmış lif birikintilerinin kumaş içerisinde kalınlık yapması şeklinde görülür (Şekil 3. 2004) 54 .10. 2004). Oluşma nedenleri şöyle sıralanabilir.12. 2) Eğirme sırasında değişik proseslerde oluşup iplik içine karışan uçuntular.3. 3) Örme işletmesinin havasında bulunan ve iplik veya iğne üzerine düşen uçuntular. Örme kumaşlarda uçuntu hatası (Marmaralı. 4) Temizlenebilir yağ da denilen ovalandığında çıkan özel yağ tercih edilmeli (Marmaralı. ÖRME TANIMI VE KAPSAMI Banu AKKIŞ Makineden kaynaklanan yağ lekelerinin iki nedeni olabilir.22. 3) Makine temizliğine dikkat edilmeli. 1) Yağlama sistemleri kontrol edilmeli.

Kenar Bozuklukları Düz örme makinelerinde karşılaşılan kumaş kenarlarının bozulması şeklinde ortaya çıkan bir hatadır. Kenar Kıvrılması Düz örgü gibi dengesiz yapılarda görülen bir hatadır. 55 . kumaşın ön yüzünden bakıldığı zaman alt ve üst kenarlarda ön yüze doğru. 4) İğneli serim masası kullanılabilir. dikim işleminden sonra sökülebilir. 3.11. sprey vs.3. 2) Kumaş kenarlarına bant yapıştırılıp. Düz örme makinesinde elde edilen veya yuvarlak örme makinesinde tüp halinde elde edilen ve kesilerek açık en haline getirilen kumaşın kenarlarında kıvrılma görülür. sağ ve sol kenarlarda ise arka yüze doğrudur. 2004). 2) Örme işletmesi sık sık uçuntulardan temizlenmelidir. 3) Doku çekiminin çok düşük olması istenmez.23’de görüldüğü gibi. 3. 4) Kilitlerin temizliğine dikkat edilmelidir (Marmaralı. Bu nedenle kumaş çekimi arttırılmalıdır. Konfeksiyonda büyük problem yaratan bu durumu önlemek için kesim işleminden önce şu işlemler yapılabilir: 1) Ramözde kumaş kenarlarına yapışkan madde aplike edilebilir.12.12. 3) Kumaş kenarlarına sertleştirici kola. ÖRME TANIMI VE KAPSAMI Banu AKKIŞ Uçuntu oluşmasını önleme çareleri : 1) İpliğin hazırlanması aşamasında temizliğine dikkat edilmeli. Bu kıvrılma Şekil 3. Nedenleri ve giderilme çareleri şöyle sıralanabilir: 1) İplik gerginliğinin yeterli olmaması nedeniyle optimum gerginlik ayarları yapılmalıdır. uygulanabilir.12. 2) İplik kılavuz freni ile son iğne arasındaki mesafenin fazla olmasını önlemek uygun değerler bulunup ayarlanmalıdır.

Şekil 3. Herhangi bir zorlanma nedeniyle ilmeği oluşturan iplik koptuğu zaman. Düz örgü yapısı içerisine askılar yerleştirilerek kaçma problemi önlenmeye çalışılmışsa da. Örme kumaşlarda ilmek kaçması (Marmaralı. Özellikle ince bayan çoraplarında görülür. bu yapının görünüşü beğenilip. Oluşmaması için tek çare. kaçma oluşturabilecek iplik kopuşlarından kaçınmaktır.24). 2004) 56 . Dengesiz örme kumaşlarda kenar kıvrılması (Marmaralı.24. ÖRME TANIMI VE KAPSAMI Banu AKKIŞ Şekil 3. o ilmeğin bulunduğu çubuktaki ilmekler aşağı veya yukarı yönde ard arda bozulurlar ki buna kaçma denir.13.12.23.3. benimsenmemiştir. çıkıntılı ve pürüzlü yüzeyler ile kumaşı temas ettirmeyerek. Kaçma En fazla düz örgü gibi tek katlı yapılarda görülen bir problemdir (Şekil 3. 2004) 3.

12. 3) Karışım yerine %100 tek cins iplik kullanmak 4) Daha az tüylü iplikleri tercih etmek. 2) Pürüzlü yüzeylerden kaçınmak (Marmaralı. o sıranın yapısı ve görünüşü bozulacaktır. yüksek bükümlü ve elastikiyeti düşük iplik kullanmak.12. Kullanım sırasında ortaya çıkan bu problemin oluşma ihtimalini azaltmak için şu yöntemler uygulanabilir. 57 . Sonuçta o ilmeğin bulunduğu tüm sıradaki ilmeklerden iplik çekileceği için. 2) Çift katlı yapıları tercih etmek. 2) Kalın iplik kullanmak. 3) Kumaşın gramajını arttırmak. Pillingi azaltmak için alınabilecek önlemler şöyle sıralanabilir: a) İplik ile ilgili önlemler: 1) Büküm katsayısını arttırmak. ÖRME TANIMI VE KAPSAMI Banu AKKIŞ 3. 5) Katlı iplik kullanmak. 2004). 6) Sırasıyla hava jeti. kumaş yüzeyine bir veya daha fazla lifle tutunmuş küçük lif yumakçıklarının meydana gelmesidir (Şekil 3. 3. İlmeklenme (İlmek Çekilmesi) Çeşitli dış etkenler nedeniyle. kumaş düzlemi dışına çekilerek bir iplik halkası meydana getirmesidir. b) Örgü yapısı ile ilgili önlemler: 1) Sıklığı arttırmak. Boncuklanma (Pilling) Pilling.15.3. 1) Kalın flamanlı.25). tekstil yüzeylerinin giyim ve yıkanması sırasında oluşan sürtünme sonucu. ring ve OE Rotor yöntemleriyle eğrilmiş iplikleri tercih etmek. kumaş yüzeyindeki bir ilmeğin.14.

Tersine yeterince gergin değilse elastan iplik kumaş yüzeyinde görülür ve istenen elastikiyet sağlanamaz. 2004) Pilling problemi sadece yüzeyin görünüş ve kullanımını bozmakla kalmaz. ÖRME TANIMI VE KAPSAMI Banu AKKIŞ Şekil 3. özellikle giyim sırasında oluşacak deformasyonları önlemek ve vücudu sarıcı giysiler üretmek amacıyla örme kumaşlarda elastan iplik kullanımı giderek artmaktadır. • Elastan ipliğin gerginlik ayarına çok dikkat edilmelidir. liflerin yüzeye göçü daha kolay olup pilling daha fazladır. çeşitli iç ve dış giysiliklerde kaplanmış (gipe) elastan kullanılmaktadır. • Kullanılacak elastan ipliğin inceliği istenen yapının özelliklerine ve zemin 58 .25. kazakların yaka. çoraplarda. Hafif kumaşlarda. Elastan İplikle İlgili Problemler Son yıllarda enine veya boyuna yönde elastikiyeti arttırmak. Eğer iplik çok gergin ise kumaşta büzülmeler ve dalgalanmalar olur.12. Örme kumaşlarda pilling (Marmaralı.3. Örme kumaşların yoğunluğu dokuma kumaşlara göre daha az olduğundan. spor giysilerde. kol ve bel lastiklerinde.16. Özellikle yuvarlak örmecilikte kullanımı çok yaygın olan elastan ipliklerle ilgili bir problem yaşamamak için şu noktalara dikkat edilmelidir. Pilling iplik ve örgü yüzey özelliklerine bağlı olarak değişir. 3. iplik yapısından lif ayrıldığı için kullanım süresi de kısalır. fantezi iç ve dış giysiliklerde çıplak (yalın) elastan.

12. • • • Uzun zaman. Eğer normalden kalın elastan iplik kullanılırsa görünüm bozulur. terbiye işlemleri sırasında ortaya çıkan bir hata türüdür. Bu kırıklar terbiye işlemi sırasında fikse olabilir ve bu bölgelerin boya alma miktarı farklı olacağından bitmiş kumaşta dalgalı ve çizgili bir görünüm oluşur. 2004). 59 . ÖRME TANIMI VE KAPSAMI Banu AKKIŞ ipliğinin inceliğine uygun olmalıdır. Elastan ipliklerin temas ettikleri yüzey ve deliklerin pürüzsüz ve temiz olmasına dikkat edilmelidir. bazı bölgelerin katlanması ile ortaya çıkar. 3. • Kumaş topu fazla büyük olmamalıdır. Gereğinden ince olan elastan iplik ise yeterli elastikiyeti sağlayamaz.3.17. Özellikle ağır kumaşlar halat şeklinde terbiye edilirken. Bu hataları önlemek veya en azından azaltmak için şu önlemler alınabilir : 1) Kumaş terbiye edilirken hortum şişirici sistemler kullanmak 2) Kırık önleyici ( kumaş kayganlaştırıcı ) maddeler kullanmak 3) Flotte oranını arttırmak (Marmaralı. kumaş tüpünü bir kenardan keserek açık en halinde saran özel mekanizmalar çok yararlıdır. Kumaşta Kırıklar Örme kumaş kırılmaları. açıkta bekletilen elastan iplikler kontrol edilerek kullanılmalıdır. Kumaş sarımında kat izi bırakmayacak özel merdane kullanılmalıdır. Bu amaçla yeni geliştirilmiş olan.

Bu amaçla yuvarlak örme sektöründe üretilen örme kumaşlar için çok kullanılan hammadde. may dönmesi (%) değerleri. MATERYAL VE YÖNTEM 4. Pamuk ve viskon olmak üzere iki farklı hammadde kullanılmıştır. Tez kapsamında ipliklerin temin edilmesi ve kumaşların üretilmesi ORZE Tekstil bünyesinde yapılmıştır. Deneylerde kullanılmak üzere Ne 20/1-30/1-40/1 penye ring pamuk iplikleri ve 30/1 ring ve OE Rotor viskon iplikleri (Çizelge 4. 4. farklı gramaj sağlayacak şekilde üç farklı sıklık değerinde örüldüğünden toplam 36 farklı tipte numune kumaş üretilmiştir. sıra sıklığı ve yuvarlak örme makinesinin çapının (Pus değerinin) etkilerini tespit etmek amacı ile kumaş numunelerinin örülmesi düşünülmüştür. patlama mukavemetleri. çekme değerleri.1. çubuk sıklığı. 60 . orta ve gevşek olmak üzere 3 farklı ayarda.4.1. pilling değerleri ve hava geçirgenliği parametreleri üzerine çalışılmıştır. Numuneler.1. Bu amaçla çok sayıda kumaş numunesine ihtiyaç duyulduğu açıktır. Kumaşların sıra sıklığı. Çalışmada Kullanılan İplikler Bu tez kapsamında kullanılmak üzere pamuk ve viskon örme iplikleri seçilmiştir. Pamuk örme ipliklerinin seçilmesinde amaç. MATERYAL VE YÖNTEM Banu AKKIŞ 4. büküm yönü. Süprem kumaşlar 28 fein inceliğinde sıkı. Materyal Yuvarlak örme makinelerinde üretilen süprem kumaşlarda oluşan may dönmesine kullanılan ipliğin hammaddesi. pamuk iplikleri yuvarlak örme kumaşların üretiminde yaygın olarak kullanılmasıdır. Ancak numunelerin işletme şartlarında örülecek olması numune sayısını sınırlayıcı bir faktör olmuştur. ribana ve interlok kumaşlar ise 18 fein inceliğinde yuvarlak örem makinesinde örülmüştür. Böylece örülen yuvarlak örme kumaşlar arasındaki farkların incelenmesi amaçlanmıştır. iplik ve örme şartlarının seçilmesine dikkat edilmiştir.1) seçilmiştir.

Tek plakalı yuvarlak örme makinesinde süprem kumaşlar örülmüş. MATERYAL VE YÖNTEM Banu AKKIŞ Çizelge 4. 61 .1. interlok ve ribana kumaş olmak üzere toplam 36 adet numune kumaş (Çizelge 4.64 807 11 9 38 64 17. Yapılan işlemler sonucunda süprem.2 Ring Pamuk 29.8 5 15 37 19.25 780 9.7 8 4. 4.61 760 12 13 44 59 16 8.1 20. Kumaş üretiminde kullanılan iplik özellikleri İplik Cinsi İplik Özellikleri Birim Ortalama Ne Büküm Değeri Düzgünsüzlük Değeri (Uster) İnce Yer (-% 50) Kalın Yer (+% 50) Neps (+%280) Mukavemet Değeri (RKM) Uzama Değeri Openend Rotor Karde Viskon Viskon 30.1.3 5 12 36 17.7 13 69 125 14.42 862 9.7 7 19 43 16. Çalışmada Kullanılan Kumaşların Üretimi Bu çalışma sırasında kullanılmak üzere süprem ve ribana kumaşlar üretilmiştir.5 Ring Pamuk Pamuk 29. Çalışmada Kullanılan Yuvarlak Örme Makineleri Bu çalışmalar sırasında kullanılmak üzere Orze tekstil işletmesinde bulunan Mayer CİE tek plakalı ve çift plakalı yuvarlak örme makinelerinden yararlanılmıştır.2) üretilmiştir.4.2.1 8.2 9.1.28 tur/metre 829 %U Adet/km Adet/km Adet/gr kgf/Nm % 9. çift plakalı yuvarlak örme makinesinde ribana kumaşlar örülmüştür.2 29. Bu kumaşlar kullanılan iplik ve örgü özelliğine göre işletmede üretilmesi mümkün en düşük gramaj değerinden en yüksek gramaj değerine kadar 3 farklı gramaj değerinde örülmüştür.9 11.3.2 835 12.1 Ring Pamuk 39.32 7.

6 33 31 33 30 27 37 35 33 1 inç'teki İlmek Sıra Sıklıkları (adet/1 inç) 26 23 21 27 24 22 22 21 20 25 24 22 36 30 29 41 39 35 30 28 27 26 24 22 24 23 20 36 34 32 31 30 28 38 36 34 Örgü Cinsi RİBANA RİBANA RİBANA RİBANA RİBANA RİBANA SÜPREM SÜPREM SÜPREM SÜPREM SÜPREM SÜPREM İNTERLOK İNTERLOK İNTERLOK İNTERLOK İNTERLOK İNTERLOK RİBANA RİBANA RİBANA RİBANA RİBANA RİBANA SÜPREM SÜPREM SÜPREM SÜPREM SÜPREM SÜPREM SÜPREM SÜPREM SÜPREM SÜPREM SÜPREM SÜPREM İplik Numarası Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne 30/1 30/1 30/1 30/1 30/1 30/1 30/1 30/1 30/1 30/1 30/1 30/1 40/1 40/1 40/1 30/1 30/1 30/1 30/1 30/1 30/1 40/1 40/1 40/1 40/1 40/1 40/1 30/1 30/1 30/1 30/1 30/1 30/1 20/1 20/1 20/1 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 VİSKON VİSKON VİSKON VİSKON VİSKON VİSKON VİSKON VİSKON VİSKON VİSKON VİSKON VİSKON PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK OE Rotor OE Rotor OE Rotor RİNG RİNG RİNG OE Rotor OE Rotor OE Rotor RİNG RİNG RİNG RİNG RİNG RİNG RİNG RİNG RİNG RİNG RİNG RİNG RİNG RİNG RİNG RİNG RİNG RİNG RİNG RİNG RİNG OE Rotor OE Rotor OE Rotor RİNG RİNG RİNG SIKI ORTA GEVŞEK SIKI ORTA GEVŞEK SIKI ORTA GEVŞEK SIKI ORTA GEVŞEK SIKI ORTA GEVŞEK SIKI ORTA GEVŞEK SIKI ORTA GEVŞEK SIKI ORTA GEVŞEK SIKI ORTA GEVŞEK SIKI ORTA GEVŞEK SIKI ORTA GEVŞEK SIKI ORTA GEVŞEK 62 .02 27.4.2.94 43. MATERYAL VE YÖNTEM Banu AKKIŞ Çizelge 4.18 38. Çalışmada kullanılan numuneler Eğirme Şekli Numune No Hammadde Örgü Ayarı 1 inç'teki Çubuk Sıklıkları (adet/1 inç) 24 21 19 25 22 20 23 21 19 25 23 21 38.1 33.1 33.02 29 27 25 25 23 20 25 22 18 35.

4. Yıkanan kumaşlar atmosfer şartlarında sererek kurutulmuştur. 1998). (2(AC-BD) / (AC+BD)) x 100 = % Dönme 63 . Dolayısıyla örme kumaşlardaki dönme derecesinin değeri. patlama mukavemeti. hava geçirgenliği gibi test işlemleri uygulanmıştır. 2004). Bunlar ipliğin içerisinde farklı torsiyonel genişliklere neden olmaktadırlar (Sikander.1. poliester. boyutsal değişim. yün gibi doğal liflerle yapılan yuvarlak örme kumaşlarda may dönmesi.2. Formül 1 yardımıyla dönme yüzdesi hesaplanmıştır. Yöntem Kullanılan materyallerden yuvarlak örme makinelerinde üretilen kumaşlar üzerinde bir seri deneysel çalışmalar yürütülmüştür.2. poliamid gibi sentetik liflerden yapılan yuvarlak örme kumaşlardaki may dönmesine nazaran daha yüksek olacağı bilinmektedir. may dönmesi. sentetiklerin filament halde üretilmesi ve tekstüre işlemleri ile kullanılabilirlik özelliklerinin geliştirilmesidir. Ayrıca. pillinglenme.1’de verilen çizime göre. Farklı lifler farklı modüllere (mukavemet. Bu çalışma kapsamında üretilen örme kumaşlara. Laboratuar şartlarında 48 saat kondüsyonlanan kumaşlar gerekli dönme ve çekmezlik işaretlemeleri yapılarak 400C de 30 dk 800 devir hızla çamaşır makinesinde yıkanmıştır. termofikse işlemi liflerdeki gerilimlerin giderilmesini ve ipliğin kararlılık kazanmasını sağlamaktadır (Yakartepe. ilmek sıra ve çubuk sıklığı. MATERYAL VE YÖNTEM Banu AKKIŞ 4. eğilme ve kesme) ve farklı kesit yapılarına sahiptirler. May Dönmesi Pamuk. Bunun nedeni. öncelikle kullanılan liflerin çeşidine bağlıdır denilebilir. Şekil 4. 4. A noktasından C noktasına ve B noktasından D noktalarına olan mesafe milimetre olarak ölçülmüştür.

top şeklinde lif kümelerini oluşturmasıdır. İlmek sıklığı kumaşın 5 farklı yerinde ölçülerek ortalaması alınmıştır 4. Bu deneyde 1 cm. B. 1 cm’deki ilmek sıra sayısı. yıkama. deki ilmek sayısı hesaplanmıştır. Pilling yaka ve dirsek gibi genellikle sürtünmenin fazla olduğu kısımlarda meydana gelmektedir. kuru temizleme.2. ilmek sıra sıklığını ifade etmektedir. İlmek çubuğu sıklığı örme makinesinin inceliği yani iğne sayısı ile ilgilidir.2. F. .3. İlmek sıklığı.4. çubuk ve sıra sıklığı şeklinde ifade edilmektedir. Boncuklar genellikle aşınmadan ve yıpranmadan dolayı lif uçlarının kumaş yüzeyine çıkması nedeniyle oluşur. May dönmesi ölçümü (Demirhan. İlmeğin boyu küçüldükçe birim alandaki ilmek sayısı artacaktır ve kumaş ağırlığı da artmış olacaktır.1. İlmek çubuk sıklığı 1 cm uzunluktaki ilmek çubuk sayısıdır. Boncuklanma (Pilling) Pilling örme kumaş yüzeyindeki liflerin birbirine dolaşarak boncuk olarak adlandırılan küçük. Özellikle materyalin sürtünmeye maruz kaldığı yerlerde gevşek lif uçları materyal yüzeyinde toplanır ve minik toplar haline gelirler.2. Pilling arttıran unsurlar. az bükümlü çok katlı ipliklerin kullanımı. Örme kumaşlarda pilling dokuma kumaşlardan daha fazla görülmektedir. 2005 ) 4. İlmek Sıklığı İlmek sıklığı örme kumaşın belli bir uzunluğundaki ilmek sayısıdır. İlmek sıra sıklığı ise ilmeğin boyu ile ilgilidir. Bu olay nispeten düşük bükümlü ipliklerden kısa ştapelli lif uçlarının kaçması sonucu oluşur. İlmek sıklıklarının belirlenmesi sırasında lüp kullanılmıştır. Meriç. MATERYAL VE YÖNTEM B C Banu AKKIŞ A DD D Şekil 4. 64 . Kumaşta ilmek sıklığı arttıkça ağırlığı da artacaktır.

ısıl fiksaj ile çok rahat ve kolay bir şekilde sağlanabilmektedir. 4: çok az pilling var. Bu numuneler disk üzerine yerleştirilerek disk 2000 devir çalıştırılarak pilling testleri yapılmıştır. 1 şeklindeki pilling skalasına göre değerlendirilmiştir. 3: orta derecede pilling.4. Sentetik iplikler ile üretilmiş örme kumaşların boyutsal stabiliteleri. Kumaşın En-Boy Çekme Değerlerinin Hesaplanması Örme kumaşlar. 4. 65 . bu kumaşlarda çekmezlik işlemleri daha kolay bir şekilde sağlanabilmektedir. kumaş yapısında kullanılan ipliklerin özelliklerine bağlı olarak farklı çekme özelliklerine sahiptir. Bu deney sırasında numunelerin üzerine yerleştirilip belli bir basınçta sürtünmenin yapıldığı diske yerleştirilmek üzere dairesel örme kumaş numuneleri hazırlanmıştır. Bu rakamlar. 3. 1: aşırı derecede pilling şeklinde ifade edilmektedir. 2: ileri derecede pilling. 5: pilling yok. Daha sonra numune kumaşlar 5.pamuk ile sentetik karışımı kumaşlarda da geçerli olmasına karşılık. Tez çalışmasında yapılan pilling testi Martindale aşındırma cihazında TS EN ISO 12947-3 e göre yapılmıştır. Pillingi ipliği oluşturan elyaf özellikleri ve ipliğin üretim yöntemi de etkilemektedir. doğal ipliklerde ve özellikle en büyük kullanım alanına sahip %100 pamuklu örme kumaşlardadır.Aşağıda farklı iplikler ile üretilmiş örme kumaşların çekme nedenleri verilmiştir.2. Ayrıca her ipliğinde kendine özgü belirli bir çekme nedeni vardır. Asıl sorun. Bunun yanı sıra bu problemler . MATERYAL VE YÖNTEM Banu AKKIŞ sert fırçalama gibi temizleme hatalarıdır. Alınan numunelerin çapı 14 cm dir. 4. Her kumaş için 3 adet test numunesi alınmıştır. 2.4.

3 değerin ortalaması alınmıştır. Kumaşlar yıkanıp kurutulduktan sonra boyutlar atkı ve çözgü yönünde kenarlar ve orta kısımdan olmak üzere üç kısımdan ölçülüp. havanın lifler. vücutta hava sirkülasyonunu sağlarken hava geçirgenliği düşük olan kumaşlar hava sirkülasyonunu keserek ısı kaybını önlemektedir ve bu durum liften kumaşa bir çok özellikten etkilenebilmektedir. Çekme miktarı. vücuttan geçen havanın tutulması ya da dışarı iletilmesi ile ilgili bir kullanım özelliğidir.2. kumaş konstrüksiyonu ve kumaşın gördüğü terbiye işlemlerinden etkilenen bir özellik olarak hava geçirgenliği. Kalın iplikli ve sık konstrüksiyonlar daha az hava geçirgenliğine müsaade etmekte ve bu durum bazı 66 .4. Çekme değeri eksi işareti ile kumaş genişlemesi artı işareti ile belirtilmiştir. Hava Geçirgenliği Hava geçirgenliği. Dokuma kumaşlarda çözgü ve atkı sıklığı arttıkça havanın geçmesine karşı direnç de artmakta ve hava geçirgenliği azalmaktadır. Örneğin tel sayısı düşük ince iplikli kumaşlar. ısı iletkenliği ile de paralellik sergilemektedir. Kumaşı oluşturan lif yapısı. Bu işlem için ilk önce kumaşlar 50 cm x 50 cm ve 25 cm x 25 cm şablon ile kumaşlar köşegen boyunca işaretlenmiştir. Numunelerde en-boy çekme değerleri hesaplanmıştır. X (% Çekme Miktarı) =100 x (İlk Uzunluk-Son Uzunluk/İlk Uzunluk) ifadesinden hesaplanmıştır. Hava geçirgenliği iyi olan kumaşlar. 4. MATERYAL VE YÖNTEM Banu AKKIŞ Pamuklu ve viskon mamullerde çekme. buhar yada kuru ısıda çekme olmaktadır (Gür. iplik yapısı. iplikler ve kumaş yapısı içerisinden geçebilme kabiliyetini ifade eden. Sentetik elyaftan üretilmiş mamullerde çekme. tel sayısı yüksek kalın iplikli kumaş konstrüksiyonlarından daha geçirgendir (Kaplan. relaksasyon çekmesi. termoplastik özelliklerinin sonucu ve iç gerilimlerinin etkisi ile sıcak suda. 2007).5. 2005). yani iç gerilimler nedeni ile çekme ve şişme çekmesinden kaynaklanmaktadır.

Lif türü açısından doğal liflerin gözenekli yapıları nedeniyle iyi hava geçirgenliğine sahip olduğu söylenebilir. Kumaşın gözenekliliği ne kadar yüksekse. Örneğin. Giysi malzemelerini çevreleyen hava. hareket edebilen hava miktarı da artacağından. taşınım ve ısınım ile meydana gelmektedir (Tyagi 2004). kumaş içerisindeki durgun hava miktarı ve kumaş çevresinde meydana gelen dışsal hava hareketidir. su geçirmezlik apresi uygulanmış bir kumaş. İplikleri hacimleştiren ve kumaş yüzeyini tüylendiren bitim işlemleri. birçok unsurdan etkilenmekte olan kompleks bir olgudur. ısıl izolasyon özellikleri azalmaktadır. Bir kumaştan çevreye ısı transferi. Kumaşa uygulanan terbiye işlemlerinin hava geçirgenliğine etkisine bakıldığında. vücutta oluşan ısı ve nemin vücuttan uzaklaştırılması da o kadar etkili olmaktadır (Eryürük. ısıl yalıtımı da artırmaktadır. genel olarak kumaş gözenekliliğini değiştiren her uygulama hava geçirgenliğini de değiştirmektedir. Ancak iplik içinde lifler arasında bulunan boşluklardaki hava genel olarak hareketsizdir ve izolasyonda büyük rol oynamaktadır. gözeneklerin kaplama maddesi ile kapanmasından dolayı apre sonrası hava geçirgenlik özelliğini kaybetmektedir. kumaş gözenekliliğidir. Özellikle hava akımının yüksek olduğu rüzgarlı ortamlarda izolasyon etkisi daha da azalmaktadır. 2004).4. Kumaşlardaki ısı transfer mekanizması. Deneyin yapılışında TS 391 En ISO 9237 (1999) standardı esas alınmıştır. ısı 67 . gerek ısı iletimiyle. Kumaşlarda iplikler arası gözeneklilik arttıkça. gerekse terleme ardından buharlaşarak vücuttan uzaklaştırılmaktadır. Bu tabakalardan herhangi birisindeki artış. Genel olarak kumaşların ısıl özelliklerini etkileyen temel parametreler: kumaş kalınlığı. Vücudun ürettiği ısı. lifler yani katı malzemeler tarafından yapılan iletim ile araya giren hava tarafından yapılan iletim. Bazı terbiye işlemleri de kumaşı daha gözenekli yapıp havanın kumaş içinde sirkülasyonunu mümkün kılmaktadır. MATERYAL VE YÖNTEM Banu AKKIŞ mamul kumaşlarda istenilen bir durum olabilmektedir. ya da kumaşın hava geçirgenliği ne kadar fazlaysa. malzemelerin birbirine temas ettiği yüzeyler arasında bulunan mikro-tabakalar ve malzemelerin temas etmediği yüzeyler arasında bulunan makro-tabaklardan oluşmaktadır. İplik içi gözenekliliğin artması. havayı hapsederek sirkülasyonu önlemekte ve vücuda sıcaklık sağlamaktadır. Durgun hava miktarını belirleyen en önemli parametre.

kumaşın patlatılması için gerekli basınç dikkate alınır. yelken bezi vb kumaşları gibi dokunmuş endüstriyel kumaşlar içinde kullanılır.2. Hazırlanan numune. tek yönlü değildir. hava veya su ile genleştirilen lastik bir zarın üzerine gerilmiş bir kumaşı patlatma ya da bir çelik topun bastırıldığı kumaşı patlatma şeklinde yapılır. Patlama Mukavemeti Patlama mukavemeti. 68 . Çünkü test kuvveti bir merkezden dışa doğru yayılmaktadır. Patlama mukavemeti testi. Bu test türü temel olarak örülmüş kumaşlarda kullanılmakla birlikte uçak ve paraşüt. MATERYAL VE YÖNTEM Banu AKKIŞ izolasyonunu artırmaktadır. Tüm bölgeler ve İplikler en zayıf noktayı bulmak üzere aynı anda sınanmaktadır. numune patlayana kadar şişirir ve buna karşılık gelen basınç cihaz ekranında okunur. Bir kumaşın her tarafına eşit kuvvet etki ettirildiğinde kumaşın gösterdiği dirençten patlama kuvvetine bağımlı olarak bir de patlama basıncı söz konusudur. Buna göre 30*30 cm boyutlarında kare şeklinde kumaş numuneleri alınır. Basınç altındaki bir gaz diyafram ve numuneyi. bir kumaşın ani bir kuvvetle yırtılması için gerekli olan dikey basıncın miktarıdır. Bunun için kumaşın esnek bir diyaframa sıkıca tutturulup bir bölgede şişirilerek.4.6. 4. Bu değerler incelenmiştir. Aynı zamanda lif içi gözenekliliğin artması da bu olguyu desteklemektedir. Patlama mukavemeti testi ISO 13938-2 standardına göre yapılmıştır. Patlama süresi 20 ± 2 sn ye ayarlanarak ölçüm yapılır. lastik bir diyafram üzerine dairesel bir mengene şeklindeki germe tertibatı ile bağlanır. Patlama dayanımı kumaşta bir patlak oluşturmak için gerekli delici kuvveti ve kumaşın belirli koşullar altında patlamaya karşı koyma kabiliyetini ifade eder. Her kumaş için 5 adet test işlemi yapılmıştır ve bunların ortalaması kumaşın patlama mukavemet değeri olarak belirlenmiştir. Burada kumaşın tamamı test işlemine girmez sadece basınç yüzeyinin etki ettiği kısım test edilir ama deney sırasında numunenin boyutları daha geniş tutulmuştur.

Vücuda sıkı oturan etek ve pantolon gibi kumaşlar için 430 kPa. gömlek. MATERYAL VE YÖNTEM Banu AKKIŞ Genel olarak bluz.4. örme cep astarları için 400 kPa patlama mukavemeti istenir. gece kıyafetleri ve iç çamaşırı gibi örme kumaşlar için minimum patlama mukavemeti değeri 250-300 kPa civarındadır. 69 .

44 SIKI 1.59 SIKI 3.44 GEVŞEK 2.44 ORTA 2.52 SIKI 3.89 SIKI 1.5.71 ORTA 7. Çizelge 5.1’de verilmiştir. DENEYSEL BULGULAR VE DEĞERLENDİRME Banu AKKIŞ 5.66 GEVŞEK 4.25 SIKI 3.52 GEVŞEK 7.94 GEVŞEK 4.32 GEVŞEK 5.32 SIKI 2.71 ORTA 1.86 ORTA 4. Örme Kumaşlarda May Dönmesi Test sonuçları Orze Örme İşletmesi bünyesinde örülen kumaşların may dönmesi sonuçları Çizelge 5.96 30/1 30/1 30/1 30/1 30/1 30/1 30/1 30/1 30/1 30/1 30/1 30/1 40/1 40/1 40/1 30/1 30/1 30/1 30/1 30/1 30/1 40/1 40/1 40/1 40/1 40/1 40/1 30/1 30/1 30/1 30/1 30/1 30/1 20/1 20/1 20/1 70 .41 GEVŞEK 4.64 ORTA 4.9 ORTA 3.22 ORTA 3. May dönmesi test sonuçları Numune No 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 İplik Numarası Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Hammadde VİSKON VİSKON VİSKON VİSKON VİSKON VİSKON VİSKON VİSKON VİSKON VİSKON VİSKON VİSKON PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK PENYE PENYE PENYE Eğirme Şekli OE Rotor OE Rotor OE Rotor RİNG RİNG RİNG OE Rotor OE Rotor OE Rotor RİNG RİNG RİNG RİNG RİNG RİNG RİNG RİNG RİNG RİNG RİNG RİNG RİNG RİNG RİNG RİNG RİNG RİNG RİNG RİNG RİNG OE Rotor OE Rotor OE Rotor RİNG RİNG RİNG Örgü cinsi RİBANA RİBANA RİBANA RİBANA RİBANA RİBANA SÜPREM SÜPREM SÜPREM SÜPREM SÜPREM SÜPREM İNTERLOK İNTERLOK İNTERLOK İNTERLOK İNTERLOK İNTERLOK RİBANA RİBANA RİBANA RİBANA RİBANA RİBANA SÜPREM SÜPREM SÜPREM SÜPREM SÜPREM SÜPREM SÜPREM SÜPREM SÜPREM SÜPREM SÜPREM SÜPREM Örgü Dönme Ayarı (%) SIKI 2.32 GEVŞEK 5. DENEYSEL BULGULAR VE DEĞERLENDİRME 5.1.1.79 SIKI 5.88 ORTA 5.1.48 GEVŞEK 6.9 SIKI 2.1.81 GEVŞEK 4.69 GEVŞEK 4.1 GEVŞEK 3.3 SIKI 0.97 GEVŞEK 6.44 ORTA 4.69 SIKI 2.67 SIKI 1.2 ORTA 3.9 ORTA 3. Deneysel Sonuçlar 5.08 ORTA 4.

5. DENEYSEL BULGULAR VE DEĞERLENDİRME

Banu AKKIŞ

5.1.2. Boncuklanma (Pilling) Testi Sonuçları

Süprem ve ribana örme kumaşlarda gramaj artışlarıyla pilling değerinin bazı durumlarda değiştirdiği gözlenmiştir. Bu değişim gramaj arttıkça pilling değerinin azalması şeklinde meydana gelmiştir. Bu durum kumaş gramajının arttırılmasıyla birlikte dokusunun sıkılaşması ve daha sık olan bir yapı oluşmasından dolayı pilling değerinin düştüğü tahmin edilmektedir. Bu durumun sebebi; örme kumaş gramaj aralığının çok yüksek olmamasından kaynaklanabileceği tahmin edilmektedir. Genel olarak aynı iplikten yapılan süprem ve ribana kumaşların pilling değerleri birbirine yakın seviyede çıkmıştır. Fakat bazı değerlerde ribana kumaşlarda pilling değerinin daha iyi olduğu durumların varlığı söz konusudur. Bu durumun oluşması ribana kumaşların örgü yapısı olarak daha kalın olmasından kaynaklanabileceği tahmin edilmektedir. Büküm katsayısının artmasıyla iplik yapısının daha da sıklaştığı ring ipliklerinde, yüzeye çıkan lif sayısının azalması pilling eğiliminin azalmasının sebebi olabilmektedir. Çizelge 5.2’de numunelere ait pilling sonuçları verilmiştir.

71

5. DENEYSEL BULGULAR VE DEĞERLENDİRME

Banu AKKIŞ

Çizelge 5.2. Pilling testi sonuçları
Numune No 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 İplik Numarası Ne 30/1 Ne 30/1 Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne 30/1 30/1 30/1 30/1 30/1 30/1 30/1 30/1 30/1 30/1 40/1 40/1 40/1 30/1 30/1 30/1 30/1 30/1 30/1 40/1 40/1 40/1 40/1 40/1 40/1 30/1 30/1 30/1 30/1 30/1 30/1 20/1 20/1 20/1 Eğirme Hammadde Şekli VİSKON OE Rotor VİSKON VİSKON VİSKON VİSKON VİSKON VİSKON VİSKON VİSKON VİSKON VİSKON VİSKON PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK OE Rotor OE Rotor RİNG RİNG RİNG OE Rotor OE Rotor OE Rotor RİNG RİNG RİNG RİNG RİNG RİNG RİNG RİNG RİNG RİNG RİNG RİNG RİNG RİNG RİNG RİNG RİNG RİNG RİNG RİNG RİNG OE Rotor OE Rotor OE Rotor RİNG RİNG RİNG Örgü Cinsi Örgü Ayarı RİBANA SIKI RİBANA RİBANA RİBANA RİBANA RİBANA SÜPREM SÜPREM SÜPREM SÜPREM SÜPREM SÜPREM İNTERLOK İNTERLOK İNTERLOK İNTERLOK İNTERLOK İNTERLOK RİBANA RİBANA RİBANA RİBANA RİBANA RİBANA SÜPREM SÜPREM SÜPREM SÜPREM SÜPREM SÜPREM SÜPREM SÜPREM SÜPREM SÜPREM SÜPREM SÜPREM ORTA GEVŞEK SIKI ORTA GEVŞEK SIKI ORTA GEVŞEK SIKI ORTA GEVŞEK SIKI ORTA GEVŞEK SIKI ORTA GEVŞEK SIKI ORTA GEVŞEK SIKI ORTA GEVŞEK SIKI ORTA GEVŞEK SIKI ORTA GEVŞEK SIKI ORTA GEVŞEK SIKI ORTA GEVŞEK Pilling Değerleri 3/4 3 2/3 4 3/4 3 3 2/3 2 3/4 3 2/3 3 2/3 2 2/3 2 2 2/3 2 2 3 2/3 2/3 4 3/4 3 3/4 3 2/3 3 2/3 2 3 2/3 2

72

5. DENEYSEL BULGULAR VE DEĞERLENDİRME

Banu AKKIŞ

5.1.3. Kumaşın En-Boy Çekme Değerlerinin Hesaplanması

Çizelge 5.3’de numune kumaşlara ait enden ve boydan çekme değerleri gösterilmektedir. Test sonuçları 50cm’de % olarak hesaplanmıştır.

Çizelge 5.3. Kumaşların en-boy çekme değerleri
Eğirme Şekli Numune No En Çekme (%) (50 cm) Boy Çekme (%) (50 cm) Boy (25 cm) 24,2 21 19 20,4 19,4 18,5 20 18,5 17,8 22 21 18,7 24 23 22 24 23 22 24,75 24 23,5 22,5 21 20 21,5 20,1 19,7 23 22 21,8 22 21,1 20,4 24,5 23,8 23 Hammadde Örgü Ayarı Örgü Cinsi En (25 cm) 25 23,7 22,5 25 23,1 22 30 32 33,5 27 27,5 28 23 22 21,5 25,5 24,5 22,5 25 24,5 24 25,5 26,5 26 22,5 22 21 22,5 24 23 23 22 21,4 23,5 22,9 22,5 İplik Numarası Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne Ne 30/1 30/1 30/1 30/1 30/1 30/1 30/1 30/1 30/1 30/1 30/1 30/1 40/1 40/1 40/1 30/1 30/1 30/1 30/1 30/1 30/1 40/1 40/1 40/1 40/1 40/1 40/1 30/1 30/1 30/1 30/1 30/1 30/1 20/1 20/1 20/1

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36

VİSKON VİSKON VİSKON VİSKON VİSKON VİSKON VİSKON VİSKON VİSKON VİSKON VİSKON VİSKON PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK

OE Rotor OE Rotor OE Rotor RİNG RİNG RİNG OE Rotor OE Rotor OE Rotor RİNG RİNG RİNG RİNG RİNG RİNG RİNG RİNG RİNG RİNG RİNG RİNG RİNG RİNG RİNG RİNG RİNG RİNG RİNG RİNG RİNG OE Rotor OE Rotor OE Rotor RİNG RİNG RİNG

RİBANA RİBANA RİBANA RİBANA RİBANA RİBANA SÜPREM SÜPREM SÜPREM SÜPREM SÜPREM SÜPREM İNTERLOK İNTERLOK İNTERLOK İNTERLOK İNTERLOK İNTERLOK RİBANA RİBANA RİBANA RİBANA RİBANA RİBANA SÜPREM SÜPREM SÜPREM SÜPREM SÜPREM SÜPREM SÜPREM SÜPREM SÜPREM SÜPREM SÜPREM SÜPREM

SIKI ORTA GEVŞEK SIKI ORTA GEVŞEK SIKI ORTA GEVŞEK SIKI ORTA GEVŞEK SIKI ORTA GEVŞEK SIKI ORTA GEVŞEK SIKI ORTA GEVŞEK SIKI ORTA GEVŞEK SIKI ORTA GEVŞEK SIKI ORTA GEVŞEK SIKI ORTA GEVŞEK SIKI ORTA GEVŞEK

0,5 -2,5 -4 0 -2 -5 12 13,2 14,5 8 10 10 -1,5 -2,5 -3 2 -2 -3 -1 -2 -3 1 3 4 -8 -9 -10 -5,1 -6,3 -7,2 -6 -7 -8 -4,5 -5,7 -7

-1,5 -7 -11 -13 -15 -17 -15 -17 -19,2 -9 -11 -15 -2 -5 -7 -1,5 -2,5 -5 -0,5 -3,2 -6 -4 -5 -6 -5 -6,5 -7 -3 -4 -5,1 -4 -6,1 -7 -2 -3 -4

73

Hava Geçirgenliği Testi Sonuçları Çizelge 5.56 ORTA 182.95 GEVŞEK 174.51 GEVŞEK 349.39 GEVŞEK 219.99 ORTA 285.089 ORTA 153.79 GEVŞEK 256.83 SIKI 180.595 GEVŞEK 258.4’de çalışmada kullanılan kumaşlara ait hava geçirgenliği sonuçları gösterilmektedir.094 ORTA 313.3 GEVŞEK 337.32 Örgü cinsi RİBANA RİBANA RİBANA RİBANA RİBANA RİBANA SÜPREM SÜPREM SÜPREM SÜPREM SÜPREM SÜPREM İNTERLOK İNTERLOK İNTERLOK İNTERLOK İNTERLOK İNTERLOK RİBANA RİBANA RİBANA RİBANA RİBANA RİBANA SÜPREM SÜPREM SÜPREM SÜPREM SÜPREM SÜPREM SÜPREM SÜPREM SÜPREM SÜPREM SÜPREM SÜPREM 74 . Hava geçirgenliği testi sonuçları Numune No 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 İplik Numarası Ne 30/1 Ne 30/1 Ne 30/1 Ne 30/1 Ne 30/1 Ne 30/1 Ne 30/1 Ne 30/1 Ne 30/1 Ne 30/1 Ne 30/1 Ne 30/1 Ne 40/1 Ne 40/1 Ne 40/1 Ne 30/1 Ne 30/1 Ne 30/1 Ne 30/1 Ne 30/1 Ne 30/1 Ne 40/1 Ne 40/1 Ne 40/1 Ne 40/1 Ne 40/1 Ne 40/1 Ne 30/1 Ne 30/1 Ne 30/1 Ne 30/1 Ne 30/1 Ne 30/1 Ne 20/1 Ne 20/1 Ne 20/1 Eğirme Hammadde Şekli VİSKON OPEN-END VİSKON OPEN-END VİSKON OPEN-END VİSKON RİNG VİSKON RİNG VİSKON RİNG VİSKON OPEN-END VİSKON OPEN-END VİSKON OPEN-END VİSKON RİNG VİSKON RİNG VİSKON RİNG PAMUK RİNG PAMUK RİNG PAMUK RİNG PAMUK RİNG PAMUK RİNG PAMUK RİNG PAMUK RİNG PAMUK RİNG PAMUK RİNG PAMUK RİNG PAMUK RİNG PAMUK RİNG PAMUK RİNG PAMUK RİNG PAMUK RİNG PAMUK RİNG PAMUK RİNG PAMUK RİNG PAMUK OPEN-END PAMUK OPEN-END PAMUK OPEN-END PAMUK RİNG PAMUK RİNG PAMUK RİNG Hava Geçirgenliği Örgü Ayarı (lt/dk) SIKI 337 ORTA 405.5.95 SIKI 176.1.8 GEVŞEK 414. DENEYSEL BULGULAR VE DEĞERLENDİRME Banu AKKIŞ 5.19 SIKI 193.275 GEVŞEK 259.7 SIKI 152.11 ORTA 184.95 SIKI 220.1 ORTA 323.95 GEVŞEK 321.075 ORTA 230.4.59 ORTA 243.35 SIKI 130.92 SIKI 240.276 ORTA 211.75 ORTA 162.91 GEVŞEK 204.11 SIKI 302.83 GEVŞEK 175.91 ORTA 206.4.8 SIKI 275.276 GEVŞEK 198. Çizelge 5.59 SIKI 194.91 SIKI 293.

Süprem ve ribana kumaşta bu durumun oluşmasının nedeni ring ipliklerin OE Rotor ipliklerden daha yüksek mukavemet değerlerine sahip olmasından kaynaklandığı tahmin edilmektedir.8 329.4 258.1 587.2 324.1 341.4 623.1 426.5 Hammadde VİSKON VİSKON VİSKON VİSKON VİSKON VİSKON VİSKON VİSKON VİSKON VİSKON VİSKON VİSKON PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK PAMUK Örgü Cinsi RİBANA RİBANA RİBANA RİBANA RİBANA RİBANA SÜPREM SÜPREM SÜPREM SÜPREM SÜPREM SÜPREM İNTERLOK İNTERLOK İNTERLOK İNTERLOK İNTERLOK İNTERLOK RİBANA RİBANA RİBANA RİBANA RİBANA RİBANA SÜPREM SÜPREM SÜPREM SÜPREM SÜPREM SÜPREM SÜPREM SÜPREM SÜPREM SÜPREM SÜPREM SÜPREM 75 .6 361.3 765.1 956 924.4 298.3 694.7 448. Patlama Mukavemeti Testi Sonuçları Ribana kumaşlarda en açık olarak gözlemlenen değer.7 635.4 666. Patlama mukavemeti testi sonuçları Numune No 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 İplik Numarası Ne 30/1 Ne 30/1 Ne 30/1 Ne 30/1 Ne 30/1 Ne 30/1 Ne 30/1 Ne 30/1 Ne 30/1 Ne 30/1 Ne 30/1 Ne 30/1 Ne 40/1 Ne 40/1 Ne 40/1 Ne 30/1 Ne 30/1 Ne 30/1 Ne 30/1 Ne 30/1 Ne 30/1 Ne 40/1 Ne 40/1 Ne 40/1 Ne 40/1 Ne 40/1 Ne 40/1 Ne 30/1 Ne 30/1 Ne 30/1 Ne 30/1 Ne 30/1 Ne 30/1 Ne 20/1 Ne 20/1 Ne 20/1 Eğirme Şekli OE Rotor OE Rotor OE Rotor RİNG RİNG RİNG OE Rotor OE Rotor OE Rotor RİNG RİNG RİNG RİNG RİNG RİNG RİNG RİNG RİNG RİNG RİNG RİNG RİNG RİNG RİNG RİNG RİNG RİNG RİNG RİNG RİNG OE Rotor OE Rotor OE Rotor RİNG RİNG RİNG Örgü Ayarı SIKI ORTA GEVŞEK SIKI ORTA GEVŞEK SIKI ORTA GEVŞEK SIKI ORTA GEVŞEK SIKI ORTA GEVŞEK SIKI ORTA GEVŞEK SIKI ORTA GEVŞEK SIKI ORTA GEVŞEK SIKI ORTA GEVŞEK SIKI ORTA GEVŞEK SIKI ORTA GEVŞEK SIKI ORTA GEVŞEK Patlama Mukavemeti Değeri (kPa) 352.1.6 482. Çizelge 5.2 378.5.1 822.4 887.2 499.1 466.1 571. penye ribana kumaşların OE Rotor ribana kumaşlara göre patlama mukavemeti değerlerinin daha yüksek olduğudur.4 443.5.5.7 402.3 301. DENEYSEL BULGULAR VE DEĞERLENDİRME Banu AKKIŞ 5.9 553.5’de numune kumaşların patlama değerleri gösterilmiştir.1 579.5 703.4 699.3 335.7 373.6 539. Çizelge 5.3 538.1 271.

ancak bunu da sağlamak her zaman mümkün olmayabilir. Gevşek kumaşlar sıkı kumaşlara oranla daha yüksek dönme açısı oluşturmaktadırlar. İpliğin yapısını bozan burulmanın spiralleşmeye etkisi büyüktür. Şekil 5. Örülen kumaşın sıklığı da dönmeyi etkilemektedir. DENEYSEL BULGULAR VE DEĞERLENDİRME Banu AKKIŞ 5.1’de ribana örgü yapısında ilmekler bir ön bir arka yatakta farklı yönlerde oluştuğundan. ön yatakta oluşan ilmek belirli bir yöne dönmek isterken. Kumaş relaksasyonunu arttıran yıkama. Sonuçların Değerlendirilmesi 5.5.1’de verilen test sonuçlarında ribana ve interloklarda belirtilen may dönmelerinin önemli bir sorun teşkil etmeyeceği söylenebilir.1. çok farklı geometrik ve fiziksel özelliklere sahip iplik oluşumuna sebep olmaktadır.2. Yuvarlak örgü makinelerindeki sistem sayısının da dönme üzerindeki etkisi bilinmektedir. 76 . Örme Kumaşlarda May Dönmesinin İncelenmesi İplik büküm katsayısının dönmenin birinci sebebi olarak değerlendirildiği bilinmektedir. arka yatakta zıt yönde oluşan ilmekte öndeki ilmeğin tersi yönünde dönmek ister. Makinenin dönme yönünün de spiralleşmeye önemli etkisi vardır. Daha da ilerisinde lif ve harman çeşitleri iplik özelliklerini etkiler. Bu farklılıklar Ring ve OE Rotor ipliklerinde farklı davranış şekillerinin gelişmesine sebep olurlar. Farklı iplik teknolojileri. İplik yüksek bükümlü ise ribana örgüsü gibi dengeli yapıları tercih etmek gerekir. Büküm katsayısı düştükçe dönme açısı da düşmektedir.2. kumaş spiralleşmesini de önemli bir şekilde arttırmaktadır. Bu nedenle zıt yönlerde oluşan dönme momentleri birbirlerini dengeler ve sağa sola çarpılmalar görülmez. Şekil 5.

DENEYSEL BULGULAR VE DEĞERLENDİRME Banu AKKIŞ 9 8 Dönme Değerleri(%) 7 6 5 4 3 2 1 0 SIKI RİBANA ORTA RİBANA GEVŞEK RİBANA SIKI RİBANA RİNG Ne 30 ORTA RİBANA RİNG Ne 30 GEVŞEK RİBANA RİNG Ne 30 OPEN-END OPEN-END OPEN-END Ne 30 Ne 30 Ne 30 Örgü Cinsi Şekil 5. Bunun asıl kaynağı may dönmesine sebep teşkil eden ipliğin üretiminden gelen bükümüdür. 77 . gevşek yapılı kumaşlarda ilmekler dönmek için daha fazla alan bulacaklar ve bundan dolayı da daha fazla dönme eğilimi gösterecekler şeklinde değerlendirilebilir. Ayrıca 3 farklı ayarda ring ve OE Rotor ipliklerden ribana kumaşlar üretilmiştir. ilmek halindeki iplik üzerindeki fazla büküm nedeniyle daha fazla dönmeye yol açtığı söylenebilir.5. Viskondan örülen ribana kumaşların may dönmesi sonuçlarının değerlendirmesi Grafiğe bakıldığında ring viskon ipliklerinden örülmüş kumaşlarda dönme değerlerinin daha yüksek olduğu görülmüştür. İpliğe verilen büküm miktarı ipliğin bükülme eğilimini belirleyen en önemli faktördür. Bunun da nedeni. Bu nedenle.1. Aynı iplikten örülen gevşek ayardaki kumaşların may dönmeleri sıkı ayarda örülen kumaşların değerlerinden daha yüksek çıkmıştır. Ring iplikler OE Rotor ipliklerden daha bükümlüdür.

Süprem kumaşlarda yapısı gereği ilmekler aynı iğne yatağına yan yana aynı yönde oluşur (dizilir) ve aynı yöne doğru kayma eğilimi gösterirler. DENEYSEL BULGULAR VE DEĞERLENDİRME Banu AKKIŞ Şekil 5.5. Viskondan örülen süprem kumaşların may dönmesi sonuçlarının değerlendirmesi 78 .2. Bunun nedeni gevşek yapılı kumaşlarda. Ring ve OE Rotor ipliklerinden örülen gevşek ayardaki kumaşların may dönmeleri sıkı ayarda örülen kumaşların değerlerinden daha yüksek çıkmıştır. ilmekler dönmek için daha fazla alan bulacağı ve bunun sonucu olarak da daha fazla dönme eğilimi göstereceği şeklinde açıklanabilir. Dönme Değerleri(%) 6 5 4 3 2 1 0 SIKI SÜPREM ORTA SÜPREM GEVŞEK SÜPREM SIKI SÜPREM RİNG Ne 30 ORTA SÜPREM RİNG Ne 30 GEVŞEK SÜPREM RİNG Ne 30 OPEN-END OPEN-END OPEN-END Ne 30 Ne 30 Ne 30 Örgü Cinsi Şekil 5.2’de.

6 5 4 3 2 1 0 SIKI ORTA GEVŞEK SIKI ORTA GEVŞEK İNTERLOK İNTERLOK İNTERLOK İNTERLOK İNTERLOK İNTERLOK RİNG Ne 40 RİNG Ne 40 RİNG Ne 40 RİNG Ne 30 RİNG Ne 30 RİNG Ne 30 D önm e D eğerleri (% ) Örgü Cinsi Şekil 5. Bu nedenle may dönmesinin interlok kumaşlar da önemli bir sorun teşkil etmeyeceği söylenebilir. İnterlok kumaşlarda da aynı ribana kumaşlardaki gibi oluşan dönme momentleri birbirlerini dengeler ve sağa sola çarpılmalar görülmez.3.3’de görüldüğü gibi.5. 40/1 penye ve 30/1 penye ipliklerden örülmüş interlok kumaşlarda 40/1 penyeden örülen interlok kumaşın may dönme değerlerinin 30/1 penye interlok kumaşa göre daha yüksek olduğu gözlenmiştir. DENEYSEL BULGULAR VE DEĞERLENDİRME Banu AKKIŞ Şekil 5. Pamuk ipliklerinden örülen interlok kumaşların may dönmesi sonuçlarının değerlendirmesi 79 . Bu nedenle örülen interlok kumaşta daha rahat alan bulacak ve dönme eğilimi artacaktır. 40/1 penye ipliği 30/1 penye ipliğine göre daha incedir.

40/1 penye ve 30/1 penye ipliklerden örülmüş ribana kumaşlarda 40/1 penyeden örülen ribana kumaşın may dönme değerlerinin 30/1 penye kumaşa göre daha yüksek olduğu görülmüştür. 6 5 Dönme Değerleri (%) 4 3 2 1 0 SIKI RİBANA RİNG Ne 30 ORTA RİBANA RİNG Ne 30 GEVŞE K RİBANA RİNG Ne 30 SIKI RİBANA RİNG Ne 40 ORTA RİBANA RİNG Ne 40 GEVŞE K RİBANA RİNG Ne 40 Örgü Cinsi Şekil 5.4. Pamuk ipliklerinden örülen ribana kumaşların may dönmesi sonuçlarının değerlendirmesi 80 .4’de. 40/1 penye ipliği 30/1 penye ipliğine göre daha ince olup bu nedenle örülen kumaşta daha rahat alan bulur ve dönme eğilimi artar.5. Ribana kumaşlarda oluşan dönme momentleri birbirlerini dengeler ve sağa sola çarpılmalar görülmez. Bu nedenle may dönmesi ribana kumaşlar için önemli bir sorun olmayacağı düşünülebilir. DENEYSEL BULGULAR VE DEĞERLENDİRME Banu AKKIŞ Şekil 5.

orta ayar ve sıkı ayar şeklinde sıralanabilir. Aynı şekilde Ne 30/1 ve Ne 20/1 pamuk ipliğinden örülen süprem kumaşlarda da gevşek ayarda örülen numuneler daha fazla dönme eğilimi göstermiştir. Daha sonra bu sırayı orta ayarda örülmüş kumaş. daha sonrada sıkı ayarda örülmüş kumaş takip etmekte. Süprem kumaşlarda dönme büyükten küçüğe sırasıyla gevşek ayar.5’de.5. Bunun nedeni hem ipliğin inceliği hem de kumaşın örülmesi esnasında verilen ayarın gevşek olmasıdır. Bu gevşek yapı sayesinde ince iplik geniş alan bulduğu için daha fazla dönme eğilimi gösterecektir. Farklı numaradaki pamuk ipliklerinden örülen süprem kumaşların may dönmesi sonuçlarının değerlendirmesi 81 . DENEYSEL BULGULAR VE DEĞERLENDİRME Banu AKKIŞ Şekil 5. 8 Dönme Değerleri (%) 7 6 5 4 3 2 1 0 SIKI ORTA GEVŞEK SIKI ORTA GEVŞEK SIKI ORTA GEVŞEK SÜPREM SÜPREM SÜPREM SÜPREM SÜPREM SÜPREM SÜPREM SÜPREM SÜPREM RİNG Ne 40 RİNG Ne 40 RİNG Ne 40 RİNG Ne 30 RİNG Ne 30 RİNG Ne 30 RİNG Ne 20 RİNG Ne 20 RİNG Ne 20 Örgü Cinsi Şekil 5. Ne 40/1 pamuk ipliğinden örülen süprem kumaşlarda gevşek ayarda örülen süprem kumaşta ki dönmenin en fazla olduğu gözükmektedir.5. Gevşek ayarda örülen ince iplikli bu kumaşlarda dönme en yüksek değere ulaşmıştır.

Bunun için özellikle düz (süprem) örgü yapılarında düşük bükümlü iplikler kullanılmaktadır. 5 4.5 4 3.5 3 2. Çeken. özellikle ülkemizde yetiştirilen pamuk lifinin uzunluğu. bütün örgü numunelerde. Örme açısı değerlerinin düştüğü tespit edilmiştir. May dönmesini önlemek için tabii ki en önemli faktör olan iplikteki bükümden doğan bükülme eğilimini azaltmaktır. ring ipliklere göre daha düşük bükümle eğrildiğinden dönme problemi daha azdır. Aynı numaradaki pamuk ipliklerinden örülen süprem kumaşların may dönmesi sonuçlarının değerlendirmesi 82 . Fakat. böylece dönmenin arttığını belirtmiştir (Çeken 2004). sıklık faktörü değeri sıklaştıkça 1 ilmek boyunun giderek küçüldüğü görülmüştür.6. Şekil 5. genel olarak.5 1 0. gevşek yapılı örgü kumaşlarda ilmeğin dönebilmek için kendisine kolaylıkla alan bulabildiğini. Bu çalışmanın sonucu literatür sonucuna uygundur. DENEYSEL BULGULAR VE DEĞERLENDİRME Banu AKKIŞ Çeken (2004)’in yaptığı incelemede. ince numaralarda düşük bükümlü iplik üretimi için yeterli olmadığından.5 2 1.5 0 SIKI SÜPREM RİNG Ne 30 ORTA SÜPREM RİNG Ne 30 GEVŞEK SÜPREM RİNG Ne 30 SIKI SÜPREM OPEN-END Ne 30 ORTA SÜPREM OPEN-END Ne 30 GEVŞEK SÜPREM OPEN-END Ne 30 Dönme Değerleri (%) Örgü Cinsi Şekil 5.5. tek yataklı yuvarlak örme makinalarında düz örgü yapısında üretilen ve süprem kumaş olarak tanımlanan bu yapılarda kullanılan örme ipliklerinde büküm sınırlarının çok üzerlerine çıkılmaktadır.6’ya bakıldığında OE Rotor rotor pamuk iplikleri de.

sıklıklar azaldığında hava geçirgenliğinin artacağı bilinmektedir. 83 . Bu iki farklı kavram şu şekilde tanımlanabilir: Eğer bir kumaş yüksek gözenekliliğe sahipse. Şekilden de anlaşıldığı gibi kumaşın ilmek sıra ve çubuk sıklıkları hava geçirgenliği ile ters orantılıdır. 5. çubuğun her bir ilmeğinin aynı şekilde davranması nedeni ile bütün çubuk eğilecektir. Deneysel sonuçlar. İplik düşük gerilim yükü altındayken kendi orijinal bükümsüz haline dönme eğilimindedir.5. 1997 a).2. geçirgen olarak nitelendirilebilir. Böyle değişken büküme sahip iplik ilmek oluşturursa bükülmeye ait baskıdan kurtulmak için kumaş içine doğru yönelime sahip olacaktır.2. süprem kumaşlarda may dönmesine neden olan en önemli faktörün iplikteki bükülme nedeniyle oluşan baskının relaksasyonu olduğu görmüşlerdir. Gözeneklilik ve geçirgenlik birbirleri ile ilişkili olmakla birlikte. İlmek Sıklık-Hava geçirgenliği Değerleri Hava geçirgenliği giysi konforu açısından oldukça önem taşır. örme kumaşlardaki may dönmesi için yaptıkları araştırmada. İlmek Sıklık Değerleri 5. aynı anlama gelmemektedirler. Sıklıklar arttığında hava geçirgenliği azalmakta.2. Şekil 5.1.7’de hammaddesi viskon olarak örülen kumaşların sıklıklarıyla hava geçirgenliği arasındaki ilişki gösterilmiştir.2. sıklık faktörü verilen kumaş için iplik bükümü değişkenliği ile may dönmesi arttığını. Literatür taramalarına uygun sonuçlar görülmektedir. Sıfır gözenekliliğe sahip bir kumaş ise sıfır geçirgenliğe sahip olarak kabul edilebilir. Süprem örme kumaşlarda. DENEYSEL BULGULAR VE DEĞERLENDİRME Banu AKKIŞ Tao ve arkadaşları (1997)’nın. iplik büküm faktörünün kumaşın may dönmesinde önemli etkiye sahip olduğunu göstermiştir (Tao ve ark.

5. Bunun nedeni olarak ipliğin eğrilmesi sırasında ipliğe verilen büküm olacağı tahmin edilmektedir.7. 30/1 OE Rotor’dan örülen kumaşların hava geçirgenliği daha yüksek görülmektedir. 84 . DENEYSEL BULGULAR VE DEĞERLENDİRME Banu AKKIŞ 30 25 450 400 350 20 15 10 5 0 SIKI RİBANA ORTA RİBANA GEVŞEK RİBANA SIKI RİBANA RİNG Ne 30 ORTA RİBANA RİNG Ne 30 GEVŞEK RİBANA RİNG Ne 30 300 Hava Geçirgenliği (lt/dk) 250 200 150 100 50 0 Sıklık Değeri (adet/inch) Çubuk Sıklılkları İlmek Sıra Sıklıkları Hava Geçirgenliği OPEN-END OPEN-END OPEN-END Ne 30 Ne 30 Ne 30 Örgü Cinsi Şekil 5. Viskon ipliklerden örülen ribana kumaşların sıklık-hava geçirgenliği ilişkisi Şekilde aynı numarada örülen ribana kumaş tipinde 3 farklı ayarda kumaşların değerlerine bakıldığında.

8’de. 30/1 OE Rotor iplikten örülen süprem kumaşların hava geçirgenliği. 30 Sıklık Değerleri (adet/inch) 25 20 15 10 5 0 SIKI ORTA GEVŞEK SIKI ORTA GEVŞEK SÜPREM SÜPREM SÜPREM SÜPREM SÜPREM SÜPREM OPENNe 30 OPENNe 30 OPENNe 30 RİNG Ne 30 RİNG Ne 30 RİNG 210 205 200 195 190 185 180 175 170 165 160 Hava Geçirgenliği (lt/dk) Çubuk Sıklıkları Ne 30 İlmek Sıklıkları Hava Geçirgenliği Örgü Cinsi Şekil 5. gevşek ayara doğru artmaktadır. Ayrıca hava geçirgenliği örülen kumaşın gevşek ayarda örülmesiyle daha da artmıştır. Viskon iplikten örülen süprem kumaşların sıklık-hava geçirgenliği ilişkisi 85 . Görüleceği gibi hava geçirgenliği sıkı ayardan.8.5. DENEYSEL BULGULAR VE DEĞERLENDİRME Banu AKKIŞ Şekil 5. 30/1 Ring iplikten örülen süprem kumaşlardan daha yüksek çıkmıştır.

50 45 40 35 30 25 20 15 10 5 0 SIKI ORTA GEVŞEK SIKI ORTA GEVŞEK İNTERLOK İNTERLOK İNTERLOK İNTERLOK İNTERLOK İNTERLOK RİNG Ne 40 RİNG Ne 40 RİNG Ne 40 RİNG Ne 30 RİNG Ne 30 RİNG Ne 30 S ıklık Değerleri (adet/inch) 300 250 200 150 100 50 0 Hava Geçirgenliği (lt/dk) Çubuk Sıklıkları İlmek Sıra Sıklıkları Hava Geçirgenliği Örgü Cinsi Şekil 5.9’da 40/1 Ring ve 30/1 Ring iplikten örülen interlok kumaşların sıklıkları ile hava geçirgenliği kıyaslanmaktadır. Pamuk ipliklerinden örülen interlok kumaşların sıklık-hava geçirgenliği ilişkisi 86 .9. DENEYSEL BULGULAR VE DEĞERLENDİRME Banu AKKIŞ Şekil 5. 40/1 Ring iplikten örülen interlok kumaşların hava geçirgenliği değerleri 30/1 Ring iplikten örülen kumaşları hava geçirgenliğine göre daha yüksek çıkmıştır. İplik inceldikçe hava geçirgenliği artmıştır.5.

40/1 Ring iplikten örülen ribana kumaşların hava geçirgenliği değerleri. DENEYSEL BULGULAR VE DEĞERLENDİRME Banu AKKIŞ Şekil 5. Pamuk ipliklerinden örülen ribana kumaşların sıklık-hava geçirgenliği ilişkisi 87 . 35 400 30 350 300 S lık D ğ rle (a e c ) ık e e ri d t/in h H v G ç e liğ (lt/d ) a a e irg n i k 25 250 20 200 15 150 10 100 5 50 0 SIKI RİBA NA RİNG Ne 30 ORTA RİBA NA RİNG Ne 30 GEV ŞEK RİBA NA RİNG Ne 30 SIKI RİBA NA RİNG Ne 40 ORTA RİBA NA RİNG Ne 40 GEV ŞEK RİBA NA RİNG Ne 40 0 Örgü Cinsi Çubuk Sıklıkları İlmek Sıra Sıklıkları Hava Geçirgenliği Şekil 5.5.10’da. orta ayara.10. İplik inceliği hava geçirgenliğini artırmıştır. orta ayardan gevşek ayara doğru artmaktadır. 30/1 Ring iplikten örülen kumaşları hava geçirgenliğine göre daha yüksek çıkmıştır. Hava geçirgenliği sıkı ayardan. Şekle bakıldığında sıklıkla hava geçirgenliği arasında ters bir orantı görülmektedir.

Şekil 37’ye göre süprem kumaşlarda iplik inceliği arttıkça hava geçirgenliği artmıştır. orta ayardan gevşek ayara doğru artmaktadır. Farklı numaradaki pamuk ipliklerinden örülen süprem kumaşların sıklıkhava geçirgenliği ilişkisi 88 . Hava geçirgenliği sıkı ayardan. orta ayara.5. 40/1 Ring iplikten örülen kumaşların hava geçirgenliği 30/1 ve 20/1’den örülenlere göre daha yüksek çıkmıştır. 40 35 S ı k l ı k D e ğ e r l e r i (a d e t/ i n c h ) 30 25 20 15 10 5 0 SIKI SÜPREM RİNG Ne 40 ORTA SÜPREM RİNG Ne 40 GEVŞEK SÜPREM RİNG Ne 40 SIKI SÜPREM RİNG Ne 30 ORTA SÜPREM RİNG Ne 30 GEVŞEK SÜPREM RİNG Ne 30 SIKI SÜPREM RİNG Ne 20 ORTA SÜPREM RİNG Ne 20 GEVŞEK SÜPREM RİNG Ne 20 400 350 H a v a G e ç i r g e n l i ğ i (l t / d k ) Çubuk Sıklıkları İlmek Sıra Sıklıkları Hava Geçirgenliği 300 250 200 150 100 50 0 Örgü Cinsi Şekil 5.11’de 3 farklı numaradaki ring pamuktan örülen kumaşların sıklıkhava geçirgenliği şekilde gösterilmiştir. DENEYSEL BULGULAR VE DEĞERLENDİRME Banu AKKIŞ Şekil 5.11. Böylece gözeneklilik artmıştır.

12’de gösterilen grafiğe bakıldığında. Aynı numaradaki pamuk ipliklerinden örülen süprem kumaşların sıklıkhava geçirgenliği ilişkisi 89 .5. 30/1 OE Rotor ve 30/1 ring iplikten örülen süprem kumaşların sıklık ve hava geçirgenliği ilişkisine bakıldığında 30/1 OE Rotor’dan örülen kumaşların hava geçirgenliğinin daha yüksek olduğu görülmektedir. S ıklık Değerleri (adet/in ch) 40 35 30 25 20 15 10 5 0 SIKI ORTA GEVŞEK SIKI ORTA GEVŞEK SÜPREM SÜPREM SÜPREM SÜPREM SÜPREM SÜPREM RİNG Ne 30 RİNG Ne 30 RİNG Ne 30 OPENNe 30 OPENNe 30 OPENNe 30 300 250 200 150 100 50 0 Hava G eçirgenliği (lt/dk) Çubuk Sıklıkları İlmek Sıra Sıklıkları Hava Geçirgenliği Örgü Cinsi Şekil 5. DENEYSEL BULGULAR VE DEĞERLENDİRME Banu AKKIŞ Şekil 5.12.

böylece dönmenin arttığını belirtmiştir (Çeken 2004). sıklık faktörü değeri sıklaştıkça 1 ilmek boyunun giderek küçüldüğü görülmüştür. 30 25 20 Dönme (%) 15 10 5 0 SIKI RİBANA ORTA RİBANA GEVŞEK RİBANA SIKI RİBANA RİNG Ne 30 ORTA RİBANA RİNG Ne 30 GEVŞEK RİBANA RİNG Ne 30 30 Sıklık Değeri (adet/inch) 25 20 15 10 5 0 OPEN-END OPEN-END OPEN-END Ne 30 Ne 30 Ne 30 Dönme İlmek Sıra Sıklıkları Çubuk Sıklıkları Örgü Cinsi Şekil 5. gevşek yapılı örgü kumaşlarda ilmeğin dönebilmek için kendisine kolaylıkla alan bulabildiğini. 30/1 OE Rotor ve 30/1 ring iplikten örülen süprem kumaşların sıklık ve dönme ilişkisine bakıldığında gevşek yapılı örgülerde dönme eğilimi daha fazla olmaktadır. Örme açısı değerlerinin düştüğü tespit edilmiştir.2. genel olarak. Viskon ipliklerden örülen ribana kumaşların sıklık-dönme ilişkisi Çeken (2004)’in yaptığı incelemede. Şekil 5.5.2. Bu çalışmanın sonuçları literatüre uygundur.13.13’de gösterilen grafiğe bakıldığında. İlmek Sıklık-Dönme Değerleri Aşağıdaki grafikte ilmek sıklığı ile dönme arasındaki ilişkiye değinilmiştir. bütün örgü numunelerde.2. DENEYSEL BULGULAR VE DEĞERLENDİRME Banu AKKIŞ 5. Çeken. 90 .

gevşek ayara doğru artmaktadır. 30/1 Ring iplikten örülen süprem kumaşlardan daha yüksek çıkmıştır. Görüleceği gibi hava geçirgenliği sıkı ayardan. 30 25 D ö nm e (% ) 20 15 10 5 0 SIKI SÜPREM OPEN-END Ne 30 ORTA SÜPREM OPEN-END Ne 30 GEVŞEK SÜPREM OPEN-END Ne 30 SIKI SÜPREM RİNG Ne 30 ORTA SÜPREM RİNG Ne 30 GEVŞEK SÜPREM RİNG Ne 30 30 25 20 15 10 5 0 S ık lık D e ğ e r i(a de t/in c h ) Dönme (%) Çubuk Sıklıkları İlmek Sıra Sıklıkları Örgü Cinsi Şekil 5.5.14. DENEYSEL BULGULAR VE DEĞERLENDİRME Banu AKKIŞ Şekil 5. Viskon ipliklerden örülen süprem kumaşların sıklık-dönme ilişkisi 91 . 30/1 OE Rotor iplikten örülen süprem kumaşların hava geçirgenliği.14’de. Ayrıca hava geçirgenliği örülen kumaşın gevşek ayarda örülmesiyle daha da artmıştır.

15’de 40/1 Ring ve 30/1 Ring iplikten örülen interlok kumaşların sıklıkları ile dönme değerleri kıyaslanmaktadır. DENEYSEL BULGULAR VE DEĞERLENDİRME Banu AKKIŞ Şekil 5. 50 45 40 35 Dönm e (%) 30 25 20 15 10 5 0 SIKI İNTERLOK RİNG Ne 40 ORTA İNTERLOK RİNG Ne 40 GEVŞEK İNTERLOK RİNG Ne 40 SIKI İNTERLOK RİNG Ne 30 ORTA İNTERLOK RİNG Ne 30 GEV ŞEK İNTERLOK RİNG Ne 30 45 Sıklık Değerleri (adet/inch) 40 35 30 25 20 15 10 5 0 Dönme (%)ı İlmek Sıra Sıklıkları Çubuk Sıklıkları Örgü Cinsi Şekil 5. 40/1 Ring iplikten örülen interlok kumaşların dönme değerleri 30/1 Ring iplikten örülen kumaşları dönme eğilimlerine göre daha yüksek çıkmıştır.15. Pamuk ipliklerinden örülen interlok kumaşların sıklık-dönme ilişkisi 92 .5.

30/1 Ring iplikten örülen kumaşların dönme eğiliminden daha yüksek çıkmıştır.5. orta ayara. Pamuk ipliklerinden örülen ribana kumaşların sıklık-dönme ilişkisi 93 . Dönme eğilimi sıkı ayardan. orta ayardan gevşek ayara doğru artmaktadır 35 30 25 Dönme (%) 20 15 10 5 0 SIKI ORTA GEVŞEK SIKI ORTA GEVŞEK RİBANA RİBANA RİBANA RİBANA RİBANA RİBANA RİNG Ne 30 RİNG Ne 30 RİNG Ne 30 RİNG Ne 40 RİNG Ne 40 RİNG Ne 40 35 30 25 20 15 10 5 0 Sıklık Değerleri (adet/inch) Dönme (%) İlmek Sıra Sıklıkları Çubuk Sıklıkları Örgü Cinsi Şekil 5.16’da. 40/1 Ring iplikten örülen ribana kumaşların dönme eğilimleri. DENEYSEL BULGULAR VE DEĞERLENDİRME Banu AKKIŞ Şekil 5.16.

40 35 30 Dönme (%) 25 20 15 10 5 0 SIKI ORTA GEVŞEK SIKI ORTA GEVŞEK SIKI ORTA GEVŞEK SÜPREM SÜPREM SÜPREM SÜPREM SÜPREM SÜPREM SÜPREM SÜPREM SÜPREM RİNG Ne 40 RİNG Ne 40 RİNG Ne 40 RİNG Ne 30 RİNG Ne 30 RİNG Ne 30 RİNG Ne 20 RİNG Ne 20 RİNG Ne 20 40 Sıklık Değerleri (adet/inch) Dönme (%) Çubuk Sıklıkları İlmek Sıra Sıklıkları 35 30 25 20 15 10 5 0 Örgü Cinsi Şekil 5.17’ye göre süprem kumaşlarda iplik inceliği arttıkça dönme eğilimi artmıştır.17. Farklı numaradaki pamuk ipliklerinden örülen süprem kumaşların sıklıkdönme ilişkisi 94 . Şekil 5.17’de 3 farklı numaradaki ring pamuktan örülen kumaşların sıklıkdönme eğilimleri şekilde gösterilmiştir. Böylece gözeneklilik artmıştır. DENEYSEL BULGULAR VE DEĞERLENDİRME Banu AKKIŞ Şekil 5.5.

Şekil 5.18. 40 35 30 Dönme (%) 25 20 15 10 5 0 SIKI SÜPREM RİNG Ne 30 ORTA SÜPREM RİNG Ne 30 GEVŞEK SÜPREM RİNG Ne 30 SIKI SÜPREM OPEN-END Ne 30 ORTA SÜPREM OPEN-END Ne 30 GEVŞEK SÜPREM OPEN-END Ne 30 40 Sıklık Değerleri (adet/inch) Dönme (%) Çubuk Sıklıkları İlmek Sıra Sıklıkları 35 30 25 20 15 10 5 0 Örgü Cinsi Şekil 5.18’e göre süprem kumaşlarda dönme eğilimine bakıldığında birbirine yakın sonuçlar görülmektedir. Aynı numaradaki pamuk ipliklerinden örülen süprem kumaşların sıklıkdönme ilişkisi 95 .18’de ring pamuktan örülen kumaşların sıklık-dönme eğilimleri şekilde gösterilmiştir. DENEYSEL BULGULAR VE DEĞERLENDİRME Banu AKKIŞ Şekil 5.5.

5 0 SIKI RİBANA ORTA RİBANA GEVŞEK RİBANA SIKI RİBANA RİNG Ne 30 ORTA RİBANA RİNG Ne 30 GEVŞEK RİBANA RİNG Ne 30 OPEN-END OPEN-END OPEN-END Ne 30 Ne 30 Ne 30 Örgü Cinsi Şekil 5.3. Sonuç olarak ring ipliklerden yapılan örme kumaşların daha az pilling değerleri vardır. sürtünmenin etkisiyle de çıkan lif uçlarının birikerek tüylenmeye neden olmaktadır. 30/1 OE Rotor ve Ring viskon iplikten örülen kumaşların pilling değerlerini göstermektedir. Bu iplik yapısı.5 P illin D ğ rle g e e ri 3 2.19. Viskon iplikten örülen ribana kumaşların pilling sonuçları 96 .5.19.5 4 3. 4. Değerlere bakıldığında ring iplikten örülen kumaşların pilling değerleri daha yüksek çıkmıştır. DENEYSEL BULGULAR VE DEĞERLENDİRME Banu AKKIŞ 5.5 2 1.5 1 0.2. Boncuklanma (Pilling) Değerleri Şekil 5.

Pilling sonuçlarını kaliteli hammadde değişikliği ile iyileştirebileceği sonucuna varılabilir. Viskon iplikten örülen süprem kumaşların pilling sonuçları 97 .5 3 Pilling Değerleri 2. DENEYSEL BULGULAR VE DEĞERLENDİRME Banu AKKIŞ Şekil 5. 4 3.20.5 0 SIKI SÜPREM ORTA SÜPREM GEVŞEK SÜPREM SIKI SÜPREM RİNG Ne 30 ORTA SÜPREM RİNG Ne 30 GEVŞEK SÜPREM RİNG Ne 30 OPEN-END OPEN-END OPEN-END Ne 30 Ne 30 Ne 30 Örgü Cinsi Şekil 5.5 2 1.5 1 0.5.20’ye bakıldığında aynı numarada ring viskon iplikten örülen kumaşların pilling grafiğinde sonuçların ring iplikten örülen kumaşlarda daha yüksek çıktığı görülmüştür.

Pamuk ipliklerinden örülen interlok kumaşların pilling sonuçları 98 .5 4 3.5 1 0. 5 4. Sonuçta ince iplikten örülen kumaşların pilling değerleri daha yüksek çıkmıştır.5 0 SIKI İNTERLOK RİNG Ne 40 ORTA İNTERLOK RİNG Ne 40 GEV ŞEK SIKI ORTA İNTERLOK RİNG Ne 30 GEVŞEK İNTERLOK RİNG Ne 30 İNTERLOK İNTERLOK RİNG Ne 40 RİNG Ne 30 Örgü Cinsi Şekil 5.5 P gDğ r illin e ei 3 2.5.21’e bakıldığında aynı örgü yapısında farklı numaralı iplikten örülen kumaşların kıyaslaması yapılmıştır.21. Bu sonuç iplik inceldikçe bükümün artması ve dışa çıkana elyaf uçlarının da iplik bünyesine çekilmesi şeklinde açıklanabilir.5 2 1. DENEYSEL BULGULAR VE DEĞERLENDİRME Banu AKKIŞ Şekil 5.

5 0 SIKI RİBANA RİNG Ne 30 ORTA RİBANA RİNG Ne 30 GEVŞEK RİBANA RİNG Ne 30 SIKI RİBANA RİNG Ne 40 ORTA RİBANA RİNG Ne 40 GEVŞEK RİBANA RİNG Ne 40 Örgü Cinsi Şekil 5. en yüksek değerlerin ince iplik olan 40/1 penye ipliğinden örülen kumaşlarda olduğu gözlenmiştir.22. Pamuk ipliklerinden örülen ribana kumaşların pilling sonuçları 99 .5 3 2. DENEYSEL BULGULAR VE DEĞERLENDİRME Banu AKKIŞ Şekil 5.22’de farklı numaralarda örülmüş ribana kumaşların pilling değerleri kıyaslanmış olup. 40/1 penye ipliğinden örülen kumaşların orta ve gevşek olarak örülen 2 farklı ayarında çok farklılık çıkmamıştır. 3.5 1 0. Aynı şekilde 30/1 penye ipliğinden örülen kumaşlarda da orta ve gevşek ayarda pilling değerleri birbirine yakın çıkmıştır.5.5 P gD ğ r illin e ei 2 1.

daha sonra 30/1 penye iplikten örülen kumaşlarda.5 2 1.5.5 Pilling Değeri 3 2.23. DENEYSEL BULGULAR VE DEĞERLENDİRME Banu AKKIŞ Şekil 5.5 4 3.23’de görüldüğü gibi.5 1 0. 4. Yani iplik inceldikçe pilling azaldığı görülmektedir.5 0 SIKI ORTA GEVŞEK SIKI ORTA GEVŞEK SIKI ORTA GEVŞEK SÜPREMSÜPREMSÜPREMSÜPREMSÜPREMSÜPREMSÜPREMSÜPREMSÜPREM RİNG Ne 40 RİNG Ne 40 RİNG Ne 40 RİNG Ne 30 RİNG Ne 30 RİNG Ne 30 RİNG Ne 20 RİNG Ne 20 RİNG Ne 20 Örgü Cinsi Şekil 5. en kötü değerlerinde 20/1 penyeden örülen kumaşlarda olduğu görülmektedir. Pamuk ipliklerinden örülen süprem kumaşların pilling sonuçları 100 . farklı numaralardan örülen süprem kumaşların pilling sonuçlarına bakıldığında sıralamanın en iyi 40/1 penye iplikten örülen kumaşlarda olduğu.

24.5.5 Pilling Değeri 3 2.5 1 0.24’de aynı numarada OE Rotor ve ring iplikten örülen süprem kumaşların pilling değerlerine bakıldığında. ilmek uzunluğu gibi parametrelerin pilling değerlerine etkisi incelenmiştir. Deney sonuçlarından. örgü kumaş üzerinde sabitleşerek kumaşın estetiğini bozan boncuk sayısını azalttığı belirtilmiştir.5 0 SIKI SÜPREM RİNG Ne 30 ORTA SÜPREM RİNG Ne 30 GEVŞEK SÜPREM RİNG Ne 30 SIKI SÜPREM OPEN-END Ne 30 ORTA SÜPREM OPEN-END Ne 30 GEVŞEK SÜPREM OPEN-END Ne 30 Örgü Cinsi Şekil 5. 101 . 4 3. örgü raporu. Deneyler akrilik ve/veya yün elyafını içeren örgü kumaşlar ile gerçekleştirilmiştir. ring iplikten örülen süprem kumaşlarda pillinginin daha az olduğu görülmektedir. Deneyler sonucunda çıkan sonuçlar numune çalışmaları uygundur. Yüksek bükümün. 30/1 OE Rotor iplikten orta ayarda örülen kumaşın pilling değerleri birbirine yakın çıkmıştır. DENEYSEL BULGULAR VE DEĞERLENDİRME Banu AKKIŞ Şekil 5.5 2 1. iplik bükümü. Farklı pamuk ipliklerinden örülen süprem kumaşların pilling sonuçları Msahli ve diğerleri (2004). çalışmalarında pilling oluşumunu etkileyen faktörleri incelemişlerdir. 30/1 ring iplikten örülen gevşek ayarda örülen kumaşla. iplik tüylülüğü ve ilmek geometrisinin daha çok boncuk kütlesi üzerinde etkili olduğu tespit edilmiştir. Kullanılan materyal. incelik.

102 . boydaki değişime bakıldığında yine gevşek ayarda örülende olduğudur. OE Rotor iplikten örülen kumaşın boydaki değişimine bakıldığında en fazla yine gevşek ayarda örülende olduğudur. DENEYSEL BULGULAR VE DEĞERLENDİRME Banu AKKIŞ 5. Çünkü kumaş üretimi sırasında hep boydan gerdirildiği için en fazla problem bu yönde olmaktadır. Şekil 5. Kumaşın En-Boy Çekme Değerlerinin İncelenmesi Tekstil mamulünü oluşturan kumaşların yıkama sonrası boyut değişimlerinin belirli sınırlar içinde olması oldukça önemlidir.4. 20 18 16 14 12 10 8 6 4 2 0 SIKI ORTA GEVŞEK SIKI ORTA GEVŞEK RİBANA RİBANA RİBANA RİBANA RİBANA RİBANA OPENNe 30 OPENNe 30 OPENNe 30 RİNG Ne 30 RİNG Ne 30 RİNG Ne 30 Boyutsal Değişim (%) Örgü Cinsi Enden Değişim Boydaki Değişim Şekil 5.25’de aynı numarada örülen ribana kumaşların kıyaslaması yapılmıştır.25.2. Yıkamada boyut değişimi denildiğinde çoğunlukla kumaşın boydan çekmesi yani kısalması akla gelmektedir.5. 30/1 Viskon ipliğinden örülen ribana kumaşların boyutsal değişimleri Ring iplikten örülen kumaşların endeki değişimine bakıldığında en yüksek gevşek ayarda örülende. Sonuçta endeki değişimlere bakıldığında gevşek ayarda OE Rotor iplikten örülen kumaş en fazla enden çekmiştir.

5. 30/1 Viskon ipliğinden örülen süprem kumaşların boyutsal değişimleri 103 . DENEYSEL BULGULAR VE DEĞERLENDİRME Banu AKKIŞ Şekil 5. 30/1 ring viskon iplikten örülen kumaşlarda endeki en yüksek çekmezlik değerleri orta ve gevşek ayarda görülmektedir.26’da 30/1 OE Rotor viskon iplikten örülen kumaşların en ve boydaki çekmezlik değerleri en yüksek gevşek ayarda görülmektedir.26. Boydaki çekmezlik değeri ise en fazla gevşek ayardadır. 25 B oyutsal D eğişim (%) 20 15 10 5 0 SIKI ORTA GE VŞEK SIKI ORTA GEVŞEK SÜPRE M SÜP REM SÜP M SÜPREM SÜP RE REM SÜPRE M OP ENEND Ne 30 OPE NEND Ne 30 OPENE ND Ne 30 RİNG RİNG RİNG Ne 30 Ne 30 Ne 30 Enden Değişim Boydaki Değişim Örgü Cinsi Şekil 5.

27. 104 . 8 7 6 5 4 3 2 1 0 SIKI ORTA GEVŞEK SIKI ORTA GEVŞEK İNTERLOK İNTERLOK İNTERLOK İNTERLOK İNTERLOK İNTERLOK RİNG Ne 40 RİNG Ne 40 RİNG Ne 40 RİNG Ne 30 RİNG Ne 30 RİNG Ne 30 Boyutsal Değişim (%) Örgü Cinsi Enden Değişim Boydaki Değişim Şekil 5. Boy çekmezlik değerlerine bakıldığında en yüksek gevşek ayarda. Ancak sıkı ve orta ayarda örülen kumaşların değerleri birbirine yakın çıkmıştır. en düşük sıkı ayardadır. Pamuk ipliklerinden örülen interlok kumaşların boyutsal değişimleri 30/1 ring pamuktan örülen kumaşların enden çekmezlik değerlerine bakıldığında en düşük sıkı ayarda örülen kumaşta.27). en yüksek gevşek ayarda olduğunu görülmektedir. en yüksek gevşek ayarda olduğunu görülmektedir. DENEYSEL BULGULAR VE DEĞERLENDİRME Banu AKKIŞ Şekil 5.5.27’de 40/1 pamuktan örülen kumaşların enden çekmezlik değerlerine bakıldığında en düşük sıkı ayarda örülen kumaşta. 40/1 Penye iplikten örülen kumaşların enden ve boydan çekmezlik değerleri 30/1 penye iplikten örülen kumaşlardan daha yüksek çıkmıştır (Şekil 5. en düşük sıkı ayarda olduğudur. Boy çekmezlik değerlerine bakıldığında en yüksek gevşek ayarda.

Boy çekmezlik değerlerine bakıldığında en yüksek gevşek ayarda. en yüksek gevşek ayarda olduğunu görülmektedir. Bu kumaşların boy çekmezlik değerlerine bakıldığında en yüksek gevşek ayarda. 40/1 pamuktan örülen kumaşların enden çekmezlik değerlerine bakıldığında en düşük sıkı ayarda örülen kumaşta. en düşük sıkı ayarda örülen kumaştır. 7 6 5 4 3 2 1 0 SIKI RİBANA RİNG Ne 30 ORTA RİBANA RİNG Ne 30 GEVŞEK RİBANA RİNG Ne 30 SIKI RİBANA RİNG Ne 40 ORTA RİBANA RİNG Ne 40 GEVŞEK RİBANA RİNG Ne 40 Boyutsal Değişim (%) Örgü Cinsi Enden Değişim Boydaki Değişim Şekil 5. en yüksek gevşek ayarda olduğunu görülmektedir. en düşük sıkı ayardadır. DENEYSEL BULGULAR VE DEĞERLENDİRME Banu AKKIŞ 30/1 pamuktan örülen kumaşların enden çekmezlik değerlerine bakıldığında (Şekil 5.28) en düşük sıkı ayarda örülen kumaşta.28.5. Pamuk ipliklerinden örülen ribana kumaşların boyutsal değişimleri 105 .

Aynı makinede ve aynı ayar değerleri ile. 30/1 ve 20/1 penye şeklinde enden ve boydan çekmezlik değerleri büyükten küçüğe sıralanabilir.29.29’a bakıldığında 40/1 penye ipliğinden örülen kumaşlarda enden ve boydan çekmezlik değerlerin en yüksek olduğu görülmektedir ve en yüksek çekmezlik değerleri gevşek ayarda örülen kumaşlarda görülmüştür. ince ve kalın iplik kullanılarak yapılan örme kumaşlardan. ince iplik kullanılanın seyrek olması dolayısıyla daha fazla çektiği görülmüştür. Sırayla 40/1.5. Seyrek örgülerdeki çekmenin daha fazla olduğu belirtilmiştir. Pamuk ipliklerinden örülen süprem kumaşların boyutsal değişimleri 106 . DENEYSEL BULGULAR VE DEĞERLENDİRME Banu AKKIŞ Şekil 5. 12 Boyutsal Değişim (%) 10 8 6 4 2 0 SIKI SÜPREM RİNG Ne 40 ORTA SÜPREM RİNG Ne 40 GEVŞEK SÜPREM RİNG Ne 40 SIKI SÜPREM RİNG Ne 30 ORTA SÜPREM RİNG Ne 30 GEVŞEK SÜPREM RİNG Ne 30 SIKI SÜPREM RİNG Ne 20 ORTA SÜPREM RİNG Ne 20 GEVŞEK SÜPREM RİNG Ne 20 Örgü Cinsi Enden Değişim Boydaki Değişim Şekil 5.

5. DENEYSEL BULGULAR VE DEĞERLENDİRME

Banu AKKIŞ

Şekil 5.30’da; aynı numarada OE Rotor ve ring iplikten örülen süprem kumaşların enden çekmezlik değerlerine bakıldığında en yüksek değer OE Rotor iplikten örülen kumaşlarda görülmüştür. Boydan çekmezlik değerleri de OE Rotor iplikten örülen ve gevşek ayardaki kumaşta en fazla çıkmıştır.

9 8 7 6 5 4 3 2 1 0
SIKI SÜPREM RİNG ORTA SÜPREM RİNG GEVŞEK SÜPREM RİNG SIKI SÜPREM OPENEND Ne 30 ORTA SÜPREM OPENEND Ne 30 GEVŞEK SÜPREM OPENEND Ne 30

Boyutsal Değişim (%)

Ne 30

Ne 30

Ne 30

Örgü Cinsi Enden Değişim Boydaki Değişim

Şekil 5.30. Pamuk ipliklerinden örülen süprem kumaşların boyutsal değişimleri

Ahmadcanov, H. (1995), düz örme makinasında örülen RL tek katlı (süprem) ve RR-RİB (ribana) örgü yapıları esas alınarak, üzerinde farklı sıklık ayarlarında elde edilen kumaş yapılarının fiziksel özelliklerini incelemiştir. İncelenen kumaş özellikleri ilmek sıklıkları, ağırlık, boyutsal değerlerdir. Buna göre ilmek sıklıklarında ve en büzülmelerinde RL tek katlı örgülerin RR-RİB çift katlı örgülere göre büyük değerlerde olduğu savunulmuştur. Gramaj, kumaş genişliğinde, boy uzunluğunda ve boy % büzülmelerinde RR-RİB çift katlı örgülerin daha büyük değerlerde olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Çalışmamızda bu sonuca uygun sonuçlar vermektedir.

107

5. DENEYSEL BULGULAR VE DEĞERLENDİRME

Banu AKKIŞ

5.2.5. Patlama Mukavemeti Değerleri

Patlama mukavemeti test değerleri süprem ve ribana kumaşlar için ayrı şekillerde gösterilmiştir. Şekil 5.31’de aynı numarada ring ve OE Rotor viskon iplikten örülen kumaşların patlama mukavemetleri kıyaslanmaktadır. Ring iplikten örülen

kumaşların patlama mukavemetleri daha yüksek çıkmıştır.

Patlama Mukavemeti (kPa)

390 380 370 360 350 340 330 320 310 300
SIKI RİBANA OPEN-END Ne 30 ORTA RİBANA OPEN-END Ne 30 GEVŞEK RİBANA OPEN-END Ne 30 SIKI RİBANA RİNG Ne 30 ORTA RİBANA RİNG Ne 30 GEVŞEK RİBANA RİNG Ne 30

Örgü Cinsi

Şekil 5.31. Viskondan örülen ribana kumaşların patlama mukavemetinin değerlendirilmesi

108

5. DENEYSEL BULGULAR VE DEĞERLENDİRME

Banu AKKIŞ

Şekil 5.32’de ribana kumaşlarda en açık olarak gözlemlenen değer, penye ribana kumaşların OE Rotor ribana kumaşlara göre patlama mukavemeti değerlerinin daha yüksek olduğudur. Aynı numarada ring ve OE Rotor viskon iplikten örülen kumaşların patlama mukavemetleri kıyaslanmaktadır. Şekil 5.38’e göre ring iplikten örülen kumaşların patlama mukavemetleri daha yüksek çıkmıştır.

400 Patlama Mukavemeti (kPa) 350 300 250 200 150 100 50 0
SIKI SÜPREM OPEN-END Ne 30 ORTA SÜPREM OPEN-END Ne 30 GEVŞEK SÜPREM OPEN-END Ne 30 SIKI SÜPREM RİNG Ne 30 ORTA SÜPREM RİNG Ne 30 GEVŞEK SÜPREM RİNG Ne 30

Örgü Cinsi

Şekil 5.32. Viskondan örülen süprem kumaşların patlama mukavemetinin değerlendirilmesi

109

Ring viskondan örülen kumaşların patlama mukavemetinin değerlendirilmesi 110 . DENEYSEL BULGULAR VE DEĞERLENDİRME Banu AKKIŞ Şekil 5.5.33. 400 Patlama Mukavemeti (kPa) 350 300 250 200 150 100 50 0 SIKI RİBANA RİNG Ne 30 ORTA RİBANA RİNG Ne 30 GEVŞEK RİBANA RİNG Ne 30 SIKI SÜPREM RİNG Ne 30 ORTA SÜPREM RİNG Ne 30 GEVŞEK SÜPREM RİNG Ne 30 Örgü Cinsi Şekil 5.33’da aynı numaradaki ring viskon ipliğinden örülen ribana ve süprem kumaşların patlama mukavemeti test sonuçlarına bakıldığında ribana kumaşların patlama mukavemetleri daha yüksek çıkmıştır.

OE Rotor viskondan örülen kumaşların patlama mukavemetinin değerlendirilmesi 111 .34.34’da aynı numaradaki OE Rotor viskon ipliğinden örülen ribana ve süprem kumaşların patlama mukavemeti test sonuçlarına bakıldığında yine ribana kumaşların patlama mukavemetleri daha yüksek çıktığı görülmektedir. DENEYSEL BULGULAR VE DEĞERLENDİRME Banu AKKIŞ Şekil 5.5. 400 Patlama Mukavemeti (kPa) 350 300 250 200 150 100 50 0 SIKI RİBANA OPEN-END Ne 30 ORTA RİBANA OPEN-END Ne 30 GEVŞEK RİBANA OPEN-END Ne 30 SIKI SÜPREM OPEN-END Ne 30 ORTA SÜPREM OPEN-END Ne 30 GEVŞEK SÜPREM OPEN-END Ne 30 Örgü Cinsi Şekil 5.

35’de farklı numarada iplikten örülen interlok kumaşların patlama mukavemeti değeri 40/1 penye iplikten örülen kumaşlarda daha düşük çıkmıştır. yapısının seyrekleşmesidir.5.35. 40/1 penyeden örülen kumaşlarda sıkı ayardan gevşek ayara doğru gidildikçe değerle düşmektedir. Pamuk ipliğinden örülen interlok kumaşların patlama mukavemetinin değerlendirilmesi 112 . Böylece 1200 1000 800 600 400 200 0 SIKI İNTERLOK RİNG Ne 40 ORTA İNTERLOK RİNG Ne 40 GEVŞEK İNTERLOK RİNG Ne 40 SIKI İNTERLOK RİNG Ne 30 ORTA İNTERLOK RİNG Ne 30 GEVŞEK İNTERLOK RİNG Ne 30 Patlama Mukavemtei (kPa) Örgü Cinsi Şekil 5. DENEYSEL BULGULAR VE DEĞERLENDİRME Banu AKKIŞ Şekil 5. Bunun nedeni ise örgü mukavemetinin azalmasıdır.

Pamuk ipliğinden örülen ribana kumaşların patlama mukavemetinin değerlendirilmesi 113 . Patlama mukavemeti değerleri her iki kumaş cinsi içinde sıkı ayardan gevşek ayara doğru azalmaktadır.5.36‘de 40/1 penye ipliğinden örülen kumaşların patlama mukavemeti 30/1 penye iplikten örülen kumaşlara göre daha düşük çıkmıştır.36. 900 800 Patlama Mukavemtei (kPa) 700 600 500 400 300 200 100 0 SIKI RİBANA RİNG Ne 30 ORTA RİBANA RİNG Ne 30 GEVŞEK RİBANA RİNG Ne 30 SIKI RİBANA RİNG Ne 40 ORTA RİBANA RİNG Ne 40 GEVŞEK RİBANA RİNG Ne 40 Örgü Cinsi Şekil 5. DENEYSEL BULGULAR VE DEĞERLENDİRME Banu AKKIŞ Şekil 5.

P atlam a M ukavem eti (kPa) 800 700 600 500 400 300 200 100 0 SIKI SÜPREM RİNG Ne 40 ORTA SÜPREM RİNG Ne 40 GEVŞEK SÜPREM RİNG Ne 40 SIKI SÜPREM RİNG Ne 30 ORTA SÜPREM RİNG Ne 30 GEVŞEK SÜPREM RİNG Ne 30 SIKI SÜPREM RİNG Ne 20 ORTA SÜPREM RİNG Ne 20 GEVŞEK SÜPREM RİNG Ne 20 Örgü Cinsi Şekil 5. DENEYSEL BULGULAR VE DEĞERLENDİRME Banu AKKIŞ Şekil 5.37’de 3 Farklı kumaşın patlama mukavemetlerine bakıldığında en yüksek değerin 30/1 penye ve 20/1 penyeden örülen kumaşlarda olduğu görülmektedir. gördüğü terbiye işlemleriyle alakalı olabilir.5. Pamuk ipliğinden örülen süprem kumaşların patlama mukavemetinin değerlendirilmesi 114 .37. Ancak 20/1 penyeden örülen kumaşın patlama mukavemeti değerinin en yüksek olmaması.

115 .38. Patlam a M ukavem eti (kP a) 800 700 600 500 400 300 200 100 0 SIKI SÜPREM RİNG Ne 30 ORTA SÜPREM RİNG Ne 30 GEVŞEK SÜPREM RİNG Ne 30 SIKI SÜPREM OPEN-END Ne 30 ORTA SÜPREM OPEN-END Ne 30 GEVŞEK SÜPREM OPEN-END Ne 30 Örgü Cinsi Şekil 5. Sıkı ayardan gevşek ayara gidildikçe değerlerin azaldığı görülmektedir.5.38’de aynı numarada pamuk ipliğinden örülen süprem kumaşların patlama mukavemetine bakıldığında ring iplikten örülen kumaşların değerlerinin daha yüksek olduğu görülmektedir. Aynı numarada pamuk ipliğinden örülen süprem kumaşların patlama mukavemetinin değerlendirilmesi . DENEYSEL BULGULAR VE DEĞERLENDİRME Banu AKKIŞ Şekil 5.

DENEYSEL BULGULAR VE DEĞERLENDİRME Banu AKKIŞ Şekil 5.39. İnterlok kumaşların patlama mukavemeti değerleri süprem kumaşa göre daha yüksek çıkmıştır. Patlam a M ukavem tei (kPa) 900 800 700 600 500 400 300 200 100 0 SIKI ORTA GEVŞEK SIKI RİBANA RİNG Ne 40 ORTA RİBANA RİNG Ne 40 GEVŞEK RİBANA RİNG Ne 40 SIKI SÜPREM RİNG Ne 40 ORTA SÜPREM RİNG Ne 40 GEVŞEK SÜPREM RİNG Ne 40 İNTERLOK İNTERLOK İNTERLOK RİNG Ne 40 RİNG Ne 40 RİNG Ne 40 Örgü Cinsi Şekil 5. Kumaşların patlama mukavemeti değerleri iplik üretim tipinden.39’da 40/1 penye ipliğinden örülen interlok ve süprem kumaşların patlama mukavemetleri kıyaslanmıştır.5. 40/1 Ne Pamuk ipliğinden örülen kumaşların patlama mukavemetinin değerlendirilmesi 116 . iplik numarasından ve örgü tipinden etkilenebilir.

40’da 30/1 penye ipliğinden örülen interlok. En yüksek değerler interlok kumaşlarda daha sonra ribana da. 30/1 Ne Pamuk ipliğinden örülen kumaşların patlama mukavemetinin değerlendirilmesi 117 . DENEYSEL BULGULAR VE DEĞERLENDİRME Banu AKKIŞ Şekil 5. ribana ve süprem kumaşların patlama mukavemetleri şekil de kıyaslanmıştır. Örgü yapısı patlama mukavemetini etkilemiştir.40. en son olarak süprem kumaşta çıkmıştır. İnterlok kumaşların patlama mukavemeti değerleri ribana ve süprem kumaşa göre daha yüksek çıkmıştır. 1200 P atlama Mukavemeti (kPa) 1000 800 600 400 200 0 SIKI İNTERLOK RİNG Ne 30 ORTA İNTERLOK RİNG Ne 30 GEVŞEK İNTERLOK RİNG Ne 30 SIKI RİBANA RİNG Ne 30 ORTA RİBANA RİNG Ne 30 GEVŞEK RİBANA RİNG Ne 30 SIKI SÜPREM RİNG Ne 30 ORTA SÜPREM RİNG Ne 30 GEVŞEK SÜPREM RİNG Ne 30 Örgü Cinsi Şekil 5.5.

Kumaş relaksasyonunu arttıran yıkama. Bunun nedeni ise gevşek yapılı kumaşlarda. Örülen kumaşın sıklığı da dönmeyi etkilemektedir. Bu farklılıklar Ring ve OE Rotor ipliklerinde farklı davranış şekillerinin gelişmesine sebep olurlar. Ribana ve interlok gibi dengeli yapılarda dönme problemi süprem kumaşlarda ki kadar önemli sorun teşkil etmediği söylenebilir. Bu sebepten dönmenin azaltılması sağlanabilir. Makinenin dönme yönünün de spiralleşmeye önemli etkisi vardır. örme kumaş özellikleri. kumaşın tuşesi de değişecektir. iplik. Yuvarlak örgü makinelerindeki sistem sayısının da dönme üzerinde büyük etkisi vardır. Tek kat yerine çift kat iplik kullanıldığı takdirde de may dönmesi azaltılabilir. GENEL DEĞERLENDİRME VE SONUÇ Bu deneysel işlemler sonucunda çıkartılabilecek en temel sonuç. ancak katlama ilave masraf olacaktır. İplik yüksek bükümlü ise ribana örgüsü gibi dengeli yapıları tercih etmek çözüm yolu olabilir. GENEL DEĞERLENDİRME VE SONUÇ Banu AKKIŞ 6. Bundan dolayı örme kumaşlardan kullanım yerinde istenen özellikler belirlenerek.6. bundan dolayı daha fazla dönme eğilimi göstermiştir. çok farklı geometrik ve fiziksel özelliklere sahip iplik oluşumuna sebep olmaktadır. 118 . Gevşek kumaşlar sıkı kumaşlara oranla daha yüksek dönme açısı oluşturmaktadırlar. örgü yüzeyi ve terbiye işlemleri seçilmelidir. kullanılan elyaf özelliklerinden başlayarak. örme yüzey özellikleri ve terbiye işlemlerine kadar tüm işletme parametrelerinden etkilenmektedir. Büküm katsayısı düştükçe dönme açısı da düşmektedir. İpliğin bükülme eğilimi. ilmekler aynı iğne yatağına yan yana aynı yönde oluşur ve aynı yöne doğru kayar. Süprem kumaşlarda. bu özelliklere uygun elyaf. İplik büküm katsayısı may dönmesinin birinci sebebidir. örme işleminden önce buharla büküm fikse edilerek azaltılabilir. kumaş spiralleşmesini de önemli bir şekilde arttırmaktadır. ancak bu yöntemin kumaşın tutumunu sertleştirici bir özelliği vardır. Daha da ilerisinde lif ve harman çeşitleri iplik özelliklerini etkiler. Farklı iplik teknolojileri. iplik. İpliğin yapısını bozan burulmanın spiralleşmeye etkisi büyüktür. ilmekler dönmek için daha fazla alan bulurlar.

örme kumaşın makinada sarılırken üzerine aldığı gerilim. 119 . Örme yapısının kumaşın çekme özelliklere etkisinin araştırıldığı çalışmalarda. Örme kumaşların çekmesine etki eden bir çok faktör tanımlanmıştır. Çünkü kumaş üretimi sırasında hep boydan gerdirildiği için en fazla problem bu yönde görülmektedir. kullanılan makina tipleri. Farklı numaralardan örülen süprem kumaşların pilling sonuçlarına bakıldığında sıralamanın en iyi 40/1 penye iplikten örülen kumaşlarda olduğu. birim alandaki bağlantı sayısının az olması nedeniyle ıslandıklarında daha fazla boyut değişimi meydana gelmektedir. sıklığı arttırmak ve çift katlı yapıları tercih etmek pilling sorununu en aza indirmek için gerekli yöntemlerdir. Ring iplikler daha az tüylüdür ve penye ipliklerin düzgün uzun yapıları vardır. Örme kumaşların yapılarının dokuma kumaşlara göre daha gevşek olması. daha sonra 30/1 penye iplikten örülen kumaşlarda. en kötü değerlerinde 20/1 penyeden örülen kumaşlarda olduğu görülmektedir. boydan gerilimlere maruz bırakılarak terbiye işlemi yapılır. ilmek uzunluğu. katlı iplik kullanmak. Penye sistemi ile üretilen iplikten elde edilen kumaşın OE-rotor sistemiyle elde edilen kumaşa göre daha az boncuklandığı gözlenmiştir. Bu iplik yapısı. Lif karakteristiği. Yaş terbiye işlemleri sırasında örme kumaş dinlenip iç gerilimlerden kurtulması gerekirken. sürtünmenin etkisiyle de çıkan lif uçlarının birikerek tüylenmeye neden olmaktadır. seyrek örgülerdeki çekmenin daha fazla olduğu belirtilmiştir.6. iplik bükümü. Örgü kumaşların boyut stabilitesi açısından uygulanan terbiye işlemleri büyük önem taşır. daha az tüylü iplikleri tercih etmek. Uzun yaş prosesler ve mekanik kuvvetlerin etkisiyle örme kumaşların çekme potansiyeli artabilir. GENEL DEĞERLENDİRME VE SONUÇ Banu AKKIŞ Büküm katsayısını arttırmak. yıkama ve kurutma metotlarının farklılığı bunlardan bazılarıdır. Değerlere bakıldığında ring iplikten örülen kumaşların pilling değerleri daha yüksek çıkmıştır. terbiye işlemlerinin farklılığı. Yıkamada boyut değişimi denildiğinde çoğunlukla kumaşın boydan çekmesi yani kısalması akla gelmektedir. dikim işlemleri. ince iplik kullanılanın seyrek olması dolayısıyla daha fazla çektiği görülmüştür. Aynı makinede ve aynı ayar değerleri ile ince ve kalın iplik kullanılarak yapılan örme kumaşlardan.

Ring ipliklerinden örülen 40/1 penye ribana ve 30/1 penye ribana kumaşlarının en ve boy çekme değerlerinin boyda birbirine yakın sonuçlar verdiği. sıklıktan. 120 . Örgü yapısının patlama mukavemetini etkilediği söylenebilir. en düşük değerlerin de 20/1 penyenin olduğu görülmüştür. en son olarak süprem kumaşta çıkmıştır. Aynı numarada iplikten örülen kumaşların hava geçirgenliği değerleri OE Rotor iplikten örülen kumaşlarda daha yüksek çıkmıştır. Sıkı ayardan gevşek ayara doğru gidildikçe değerler artmaktadır. Bunun nedeni lifler arasındaki boşlukların ring iplikten daha fazla olmasıdır. 30/1 penye. OE Rotor ve ring viskon ipliklerinden örülen süprem kumaşlarda OE Rotor ipliklerindeki çekme değerlerinin daha yüksek olduğu görülmektedir. Kumaşın ilmek sıra ve çubuk sıklıkları hava geçirgenliği ile ters orantılıdır. 20/1 penye kumaşlarının en ve boy çekme değerlerinin ende 30/1 ile 20/1 penye ipliklerinin birbirine yakın sonuçlar verdiği. ende ise 40/1 penyenin değerlerinin daha yüksek olduğu görülmüştür. GENEL DEĞERLENDİRME VE SONUÇ Banu AKKIŞ Kumaşlarda yıkama sonrası ortaya çıkan sarkma veya bollaşma ise daha az görülen bir problemdir. sıklıklar azaldığında hava geçirgenliğinin artacağı bilinmektedir. Boyda ise 40/1 penyenin değerlerinin en yüksek olduğu. iplik hammadde tipinden. Sıklıklar arttığında hava geçirgenliği azalmakta. En yüksek değerler interlok kumaşlarda daha sonra ribanada. En büzülmelerinde RL tek katlı örgülerin RR-RİB çift katlı örgülere göre büyük değerlerde olduğu görülmektedir. En ve boy çekmelerinde OE Rotor ve ring viskon ipliklerinden örülen ribana kumaşlarda ring ipliklerindeki çekme değerlerinin daha yüksek olduğu görülmektedir. Ring ipliklerinden örülen 40/1 penye. 40/1 penyenin ise daha yüksek çekme değerleri verdiği görülmüştür. iplik numarasından ve örgü tipinden etkilenmektedir. Kumaşların patlama mukavemeti. Örgü yapısında boşlukların artması ve örgünün seyrek olması nedeniyle değerler artmıştır. Ring ipliklerinden örülen 40/1 penye interlok ve 30/1 penye interlok kumaşlarının en ve boy çekme değerlerinin ende birbirine yakın sonuçlar verdiği. boyda ise 40/1 penyenin değerlerinin daha yüksek olduğu görülmüştür.6.

121 . Hava geçirgenliği sıkı ayardan. 40/1 Ring iplikten örülen kumaşların hava geçirgenliği 30/1 ve 20/1’den örülenlere göre daha yüksek çıkmıştır. Bunun nedeni olarak ipliğin eğrilmesi sırasında ipliğe verilen büküm ve sahip olduğu helisel yapı olacağı düşünülmektedir. 30/1 OE Rotor iplikten örülen süprem kumaşların hava geçirgenliği. 40/1 Ring iplikten örülen interlok kumaşların hava geçirgenliği değerleri 30/1 Ring iplikten örülen kumaşları hava geçirgenliğine göre daha yüksek çıkmıştır. Ayrıca hava geçirgenliği örülen kumaşın gevşek ayarda örülmesiyle daha da artmıştır. 30/1 OE Rotor’dan örülen kumaşların hava geçirgenliği daha yüksek görülmektedir.6. gevşek ayara doğru artmaktadır. orta ayara. Sıkı ayardan gevşek ayara gidildikçe değerlerin azaldığı görülmektedir. Süprem kumaşlarda iplik inceliği arttıkça dönme eğilimi artmıştır. 30/1 Ring iplikten örülen süprem kumaşlardan daha yüksek çıkmıştır. GENEL DEĞERLENDİRME VE SONUÇ Banu AKKIŞ Aynı numarada pamuk ipliğinden örülen süprem kumaşların patlama mukavemetine bakıldığında ring iplikten örülen kumaşların değerlerinin daha yüksek olduğu görülmektedir. 30/1 OE Rotor iplikten örülen süprem kumaşların hava geçirgenliği. 30/1 Ring iplikten örülen süprem kumaşlardan daha yüksek çıkmıştır. Görüleceği gibi hava geçirgenliği sıkı ayardan. 30/1 Ring iplikten örülen kumaşları hava geçirgenliğine göre daha yüksek çıkmıştır. 40/1 Ring iplikten örülen ribana kumaşların hava geçirgenliği değerleri. İplik inceliği hava geçirgenliğini artırmıştır. Ayrıca hava geçirgenliği örülen kumaşın gevşek ayarda örülmesiyle daha da artmıştır. orta ayardan gevşek ayara doğru artmaktadır. 30/1 OE Rotor ve 30/1 ring iplikten örülen süprem kumaşların sıklık ve dönme ilişkisine bakıldığında gevşek yapılı örgülerde dönme eğilimi daha fazla olmaktadır.

1998. G. Textile Inst. İstanbul Teknik Üniversitesi. Fen Bilimleri Enstitüsü. ÇEKEN. Tekstil 122 .W.. Bursa. ARAUJO. İstanbul. S. A. Gaziantep Üniversitesi..350.. G. Şan Ofset. İstanbul. K. S.. B. Investigation of Spirality on Single Jersey Fabrics. Tekstil Mühendisliği. 48 s. J... Yüksek Lisans Tezi. DEMİRHAN. YUEN. F.W. Düz Örme Kumaşlarda Sıklık Değişimlerinin Kumaş Yapısı ve Özellikleri Üzerindeki Etkilerinin İncelenmesi.356 CANDAN. O. DOYLE. 2004. Bursa. 2006. MERİÇ. Bilimleri Enstitüsü..KAYNAKLAR AHMADCANOV. 2007. Pamuk İplik Özelliklerinin Örme Kumaş Kalitesi Üzerine Etkileri Yüksek Lisans Tezi. 1995. 2007.F. D. 118s. Örme Teknik Dergisi. M.. Adana.M. J. P. and YEUNG. 38-40. Spirality of Knitted Fabrics. Textile Research Journal.. s. 368 s. UÇAR... Yüksek Lisans Çukurova Üniversitesi. 1999.Textile Research Journal s..421-426. Gaziantep. ÇELİK. 2005 Determination of Spirality in Knitted Fabrics by Image Analyses.. DEĞERLİ. DEĞİRMENCİ. Dokuz Eylül Üniversitesi Tekstil Mühendisliği Bölümü.. DEMİR. 86 s. Fen Bilimleri Enstitüsü. 1989. Süprem Kumaşlarda Görülen May Dönmesi Nedenleri ve Önleme Metodları. C. Z.. s. 561-578. Fibres and Textiles. Örme Kumaş ve Giysilerde Yıkama ve Kurutma Sonrası Boyut Değişimlerinin İncelenmesi. 2003. s. Q.. ERKOÇ. N. Part II: the Effect Of Yarn Spinning Technology on Spirality.H. H. Fundamental Aspects of the Design of Knitted Fabrics. Tekstil Teknolojisi.47-49. Uludağ Üniversitesi. Sayı: Nisan. 1994.. Örme İpliklerinden Beklenen Özellikler. Yüksek Lisans Tezi Uludağ Üniversitesi. 1953. C. 4(84). Yuvarlak Örme Makinelerinde Üretilen Örme Kumaşların Tezi Özelliklerini Etkileyen Parametrelerin İncelenmesi. F. Effect of Yarn And Knitting Parameters on the Spirality of Plain Knitted Wool Fabrics. SMITH. AU. ERTUĞRUL. CHEN. K. Fen Mühendisliği.

1995. 448 – 471 123 .. Marmara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü. T. S. Örme İhtisas..Textile Research Journal. KAPLAN.999-1012. The Geometry and Dimensional Properties of Plain Knit Fabrics Journal of the Textile Institute.I. 2004. Yüksek Lisans Tezi.. 2004. Örme Kumaşlarda Karşılaşılan Hatalar 1. Yüksek Lisans Tezi. 2007. V.Viscose Fabrics. M. L.E. MSAHLI... MUNDEN. Vol. B. 94 s. Vol... KIRCI. Örgü Kumaşların Pillingleşme Eğilimi. OKUR.. A. İzmir. S. F. 2006. N. S.. A. Goyal. 35-37.H. MAYER&CİE. 2006.T.. MARMARALI. 2004. A. 1959.Sc. B. KAHRAMAN. Vineet Jain. Tekstil Maraton Dergisi. Sayı:8. s. Tekstil Maraton. Sayı 75.. s. 2005.ERYÜRÜK. G.38. Polar Kumaşların Konfor Özelliklerinin İncelenmesi.K.2. A. s. 2005. Principles of Textile Testing. J.BOOTH. Ofset İzmir.7. 2004.. B. More About The Rib Knitted Fabric Dimensions. 56. İstanbul. ZITOUNI.65. GÜR. Kumasın Geçirgenlik-İletkenlik Özelliklerinin Giysi Termal Konforu Üzerindeki Etkileri. 50..53-55. GÜLSEVİN. 2006. A.. J. TYAGI. Spor Giysilerin Konfor Özellikleri Üzerine Bir Araştırma Ege Üniversitesi Yüksek Lisans Tezi. D.42. İstanbul.T. GÖDE. KURBAK.. s. The Dimensional Properties of Knitted Wool Fabrics Part 1: The Plain Knitted Structure. SAKLI. Örme Kumaşlarda Pilling Nedenlerinin İncelenmesi KNAPTON. 58-60.2. F. Textile Asia. Atkı Örmeciliğine Giriş.. Fibre Cross-Section and Comfort of Polyester. 2005. J.. Örme Dünyası.Z. 1998. 38. KANAT. MARMARALI. Uğur . 1*1 Pamuklu Rib Örgü Kumaşın Geometrik Açıdan Göstermiş Olduğu Karakteristik Özellikler. Örme Makine Katalogları.1968.. F. Tekstil Materyallerinde Gözenekliliğin Önemi.. Yuvarlak Örme Kumaşlarda En – Çekmezlik – Gramaj Seminer Notları... s. İstanbul.

Descritive Kumaşlarda Pillingya Etki Eden Parametreler. Tekstil Teknolojisi(Elyaftan Kumaşa).. Z. s. T.K.C. 1998. 317 s. İstanbul. Yüksek Lisans Tezi. M.K. TASMACI. YAKARTEPE.. Tekstil ve Konfeksiyon.A. Bursa. Konfeksiyon Teknolojisi. Yüksek Lisans Tezi.. 44 s. Clark Publishing Company. M.A. Cilt 9. 1998. and ABBAS.. Tekstil Mühendisliği Bölümü. 2003. Süleyman Demirel Fen Bilimleri Enstitüsü.E. YAKARTEPE. A.. Terbiye Teknolojisi 1 Makineler ve Yöntemler. İstanbul Teknik Üniversitesi. Spirality of Knitted Fabrics. s. 2000. 28. TAO. 1998.103 s.1995. Indıan Journal of Fibre & Textile Research. R. Üniversitesi. M. ŞENTÜRK.. 1957. A. DHINGRA. M. Örme Kumaşlarda May Dönmesine Etki Eden Faktörlerin İncelenmesi.S. İstanbul. Cilt 6.. YAKARTEPE. North Carolina. ve Z. syf 793. Konfeksiyon Teknolojisi. Termofizyolojik Açıdan Giysi Konforu. s.D.ÖNAL. 1995. YAKARTEPE. C. Marmara Üniversitesi. TOPRAKKAYA. Örme İstanbul. SIKANDER. cilt : 2. CHAN.. Fen Bilimleri Enstitüsü. Textile Research Journal. Cilt 3.. Z. Örmecilik Esasları Ders Notları. 1997. M. W. 57-68. Fen Bilimleri Enstitüsü.. Effects of yarn and fabric Construction on Spirality of Cotton Single Jersey Fabrics. YAKARTEPE. YAKARTEPE. PRIMENTAS.1991.M. L.K. Vol. İstanbul. Eden Faktörler. Yuvarlak Örme Makinelerinin Performansı. 124 .M. TURGAY. T. Yüksek Lisans Tezi. J. Z. SHINN. 2004.55-59.. D. Tekstil Teknolojisi (Elyaftan Kumaşa). D. Örme Kumaşların Pilling Performansına Tesir Principles of Knitting.572-627. A. Tekstil ve Konfeksiyon Araştırma Merkezi.M. Yüksek Lisans Tezi Bursa. 403-407. 2003... Sayı : 1.9.. 1999. SOYASLAN. İstanbul. YAKARTEPE.. YAKARTEPE. Mühendislik – Mimarlık Fakültesi. S. Vol. Uludağ Üniversitesi.. 167 s. Spirality of Weft – knitted Fabrics : Part 1 Approach to The Effect. 2006.

. 101 s.tr. İstanbul.. Örmeciliğin Sınıflandırılması. 2007.mayercie.YILDIRIM.com. 2007. www. 214 s. Yüksek Lisans Tezi. Bursa. YÜKSEK. www.Single Jersey Yuvarlak Örme Kumaşların Fiziksel ve Mekaniksel Özelliklerinin İncelenmesi. Konfeksiyon Dönmeler. M.textil. Fen Bilimleri Enstitüsü. www. Uludağ Üniversitesi.iplikonline. Marmara Üniversitesi. 2006. 1995.tr. Yuvarlak Örme Makinası. Ribana Örgülerde Çekimin Ve İlmek Sıklığının Dokuya Etkileri.edu. www. İşletmelerinde Meydana Gelen 125 . Süprem Örgü Yapısı. 2001.serkantezel. Fen Bilimleri Enstitüsü.. Yüksek Lisans Tezi. Pamuklu RL .com. K. 2006.8m.com.

2008 Aralık ayından bu yana Ulusoy Tekstil Planlama Birimi’nde halen çalışmaktadır.ÖZGEÇMİŞ 1983 yılında Adana’da doğdu. 126 . 2002 yılında Çukurova Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Tekstil Mühendisliği Bölümü’nde lisans eğitimine başladı. 2006 yılı Haziran ayında lisans eğitimini tamamlayıp. 2006 yılı Eylül ayında Orze Tekstil örme boyahanesinde göreve başladı. İlk ve orta öğretimini Adana’da tamamladı. Orze Tekstil’de Planlama Şefi olarak 2 yıl çalıştı.

You're Reading a Free Preview

İndirme
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->