P. 1
Zemin fiziksel parametreleri ile zemin yatak katsayıları arasındaki bağlantı ve zemin yapı etkileşiminde uygulama

Zemin fiziksel parametreleri ile zemin yatak katsayıları arasındaki bağlantı ve zemin yapı etkileşiminde uygulama

|Views: 703|Likes:
Yayınlayan: executioner66

More info:

Published by: executioner66 on Oct 19, 2011
Telif Hakkı:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

12/11/2012

pdf

text

original

Zemin fiziksel parametreleri ile zemin yatak katsayıları arasındaki bağlantı ve zemin yapı etkileşiminde uygulama

Relation between soil physical parameters and modulus of subgrade reaction and application in soil structure interaction
Zeki Karaca, Azer A. Kasımzade, Mehtap Ak
Ondokuz Mayıs Üniversitesi, İnşaat Mühendisliği Bölümü, Samsun, Türkiye

ÖZET: Temeller, üst yapıdan gelen yükü ve kendi ağırlığını, altında bulunan sağlam zemine aktaran mühendislik yapılarıdır. Zemin ortamı yüklendiği zaman, zemin kütlesinde gerilmeler oluşur. Zeminin kayma direnci, dayanabileceği en büyük kayma gerilmesi olarak tanımlanır. Kayma direncinin hesabı, zemine ait kayma direnci parametrelerinin (c,Φ) bilinmesini gerektirir. Bu ise, çeşitli laboratuvar ve arazi deneyleri ile mümkündür. Bu çalışmada öncelikle, zeminin kayma direnci parametreleri ve taşıma gücü bilgileri verildikten sonra, sürekli temellerin ve yatay yüklü kazıkların projelendirilmesinde kullanılan ve ilk olarak Winkler tarafından öne sürülen, yatak katsayısı kavramı incelenmiştir. Yatak katsayısı hesabı yapan bir bilgisayar programı hazırlanmış ve kayma direnci parametreleri ve taşıma gücü bağıntıları kullanılarak yatak katsayısı değeri bulunmuştur. Sürekli temellerin elastik zemine oturan kiriş olarak çözümüne dair yöntemler verilmiş, ele alınan bir örnek analitik ve sonlu elemanlar metodu ile sayısal olarak çözülmüştür. Bildiride bu iki yöntem ile bulunan moment (M), kesme kuvveti (Q) ve yerdeğiştirme (y) diyagramları karşılaştırmalı olarak sunulmakta ve bazı sonuçlara varılmaktadır. Anahtar kelimeler: Yatak katsayısı, taşıma gücü, kayma direnci, elastik zemin

ABSTRACT: Foundations are engineering structures, which transfer its own weight and the load from superstructure to the underlying soil. Loading causes stress increases in soil mass. Shear strength of the soil depends on the shear strength parameters (c,Φ) of soil and these two parameters can be obtained with various laboratory and in situ tests. In this study, shear strength parameters and bearing capacity of soil are briefly described and modulus of subgrade reaction concept, which is used in design of continuous foundations and laterally loaded piles and proposed by Winkler, is discussed. Following this, shear strength parameters and bearing capacity formulae are used to calculate subgrade reaction modulus by a computer program, which is developed in this study. Methods to solve continuous foundations as a beam resting on elastic soil are also given and an example is presented in which solutions are obtained by both analytical and finite element methods. This paper compares the moment (M), shear force (Q) and displacement (y) diagrams obtained from these two methods and some conclusions are drawn. Keywords: Subgrade reaction modulus, bearing capacity, shear strength, elastic soil

1 GİRİŞ Bilindiği gibi; zeminin kayma direnci, onun dayanabileceği maksimum kayma gerilmesi olarak tanımlanmaktadır. Kayma direncinin hesabı, zemine ait kayma direnci parametrelerinin (c “kohezyon”, Φ “içsel sürtünme açısı”) bilinmesini gerektirmekte, bu ise, çeşitli laboratuvar (kesme kutusu deneyi, serbest basınç deneyi, üç eksenli basınç deneyi, vane deneyi, düzlem deformasyon deneyi, hücrede içi boş silindir kesme deneyi) ve arazi deneyleri (arazi vane

deneyi, sondaj kuyusu kesme aleti, konik penetrometreler) ile mümkün olmaktadır. (Aytekin, 2000). Ayrıca, temel zemininde, göçme olayına karşı belli bir güvenliğin olması istenmektedir. Emin taşıma gücü, zeminde kırılma meydana gelmeden ve yapıya zarar verebilecek oturmalar oluşmadan, temel zemininin güvenli olarak taşıyabileceği gerilme değeri olup, taşıma gücünü belirlenmesi için bir çok taşıma gücü teorisi bulunmaktadır (Prandtl, Terzaghi, Meyerhof, Hansen vb.) (Uzuner, 2001).
213

Bunun yanı sıra Bowles temel yapısının. Düşey ks için zemin seviyesinde As=0 fakat herhangi küçüklükteki bir derinlik için As > 0 ’dır. γ zeminin birim hacim ağırlığını göstermektedir. Yatak katsayısı. Düşey doğrultuda ise yatak katsayısı özellikle derinlikle değişim göstermekte ve belirli bir sınır değere kadar derinliğin artışına paralel olarak artabilmektedir. Bu orantı Winkler tarafından doğrusal olarak tarif edilmiş ve zeminin elastik davranış biçimi gösterdiği yükleme sınırları içerisinde Hooke kanunlarına uygun olarak değiştiği çeşitli araştırmacılar tarafından yapılmış yükleme deneyleri ile gösterilmiştir. B temel genişliğini (kısa kenar veya çap). Z : derinlik.5 γ BNγsγ ) Bs Z1 = C (γ Nq sq )Z1 (4) (5) (6) Bowles. c ise . laboratuvar deneyleri veya aynı bölgede daha önce yapılmış deneylere ait tablolar kullanılarak da elde edilebilmektedir. homojen ve izotrop bir zemin içerisinde yatay olarak sabit olabileceği gibi değişik değerlerde alabilmektedir. Yatak katsayısı. ks = 40 qsınır = 40 (Gs) qa kN/m3 (2) Bu eşitlikte qa ifadesi. Burada dikkat edilmesi gereken nokta (5) ve (6) eşitliklerinde emniyet katsayısı Gs’nin bulunmayışıdır. Wölfer ve Sherif bu konudaki ayrıntılı çalışmalarını yayınlamışlardır. zeminin herhangi bir noktasındaki basınç (q) ile. bir emniyet sayısına (Gs) bölünmesi ile elde edilen izin verilebilir taşıma gücüdür. Bowles tarafından verilmiş olan Tablo 1 çeşitli zemin cinsleri için yatak katsayısının alabileceği değer aralıklarını göstermektedir. 0 olabilir. ks = As + Bs Zn (3) Şekil 1. zemin kohezyonunu. Kanıt. yatak katsayısı değerinin (2) eşitliği kullanılarak zeminin sınır taşıma gücüne göre saptanmasının çok yanıltıcı bir sonuç vermeyeceğini ve yaklaşık bir hesap için kullanılabileceğini ifade etmiştir. Terzaghi ve Hansen tarafından verilmiş olan (4) taşıma gücü bağıntısını (3) eşitliğinde yerine koyarak (5) ve (6) nolu eşitliklere ulaşmıştır. (Bowles. Yatak katsayısı ks = q ∆H (1) Bir çok araştırmacı.0254m. (Scott. 1996). n : mevcut yükleme deneyi sonuçları veya başka bilgilerle verilmiş olan yatak katsayısı değerlerine uygunluğu sağlayan bir değeri göstermektedir. Nc. Bu eşitliklerde belirtilen C. oturma değeri için verilmiş olan 40 katsayısını göstermektedir. derinliğinde bir oturmaya yol açacak sınır taşıma gücünün qsınır .0254m. Nq ve Nγ taşıma gücü katsayıları olup. 2000.2 ZEMİN YATAK KATSAYISI Yatak katsayısı kavramı ilk önce Winkler (1867) tarafından öne sürülmüştür. Tablo 1. olarak değişir. zeminden 10 kat ve hatta daha fazla rijit olması sebebi ile. 1996) Zemin Cinsi Ks(kN/m3) Gevşek kum 4800-16000 Orta sıkılıkta kum 9600-80000 Sıkı kum 64000-128000 Killi orta sıkılıkta kum 32000-80000 Siltli orta sıkılıkta kum 24000-48000 Killi zeminler : qa≤200 kPa 12000-24000 200< qa≤800 kPa 24000-48000 qa >800 kPa >48000 Bu ifadede. yatak katsayısı belirli bir değere kadar artmakta bu değerden sonra ise değişmemektedir. ks. 1981). düşey ve yatay yatak katsayısının hesabı için daha genel olarak (3) eşitliğini önermiştir. elastik zeminlere oturan kiriş ve plak problemleri üzerinde geniş araştırmalar yapmış ve özellikle Hayashi. (2) ifadesindeki 0. Çeşitli zeminler için yatak katsayısı değerleri (Bowles. 83. Yatak katsayısı değeri genellikle arazide yükleme deneyleri ile belirlenmekte olup. zeminin elastik olduğu ve birbirine bitişik sonsuz sayıda bağımsız yaydan oluştuğu kabulüne dayanmaktadır. q sınır = cNcs c + γ ZNq sq + 0. Vlasov ve Leontiev. oturma değeri için verilmiştir. oturma değerleri içinse 40 katsayısı. 20 mm vb. vb. Bs tan-1 Z D (7) 214 . 2003). Ayrıca (6) ifadesi yatak katsayısının derinlikle artışını belirtmektedir. Temeller ve radyeler için (genelde plaklar) As > 0 ve Bs ≅ 0 ’dır. Bu teorinin temel noktası. As : düşey veya yatay yatak katsayısı için sabit değeri Bs : derinlikle değişim katsayısı. Hetenyi. 50. Bu son noktanın da dikkate alınması ile (6) nolu eşitliğin sol tarafı (7) ifadesi gibi olur.5 γ BNγsγ As = C ( cNcs c + 0. zeminde 0.0254m. aynı noktanın oturması (∆H) arasındaki oran olarak tanımlanır (Şekil 1) (Uzuner. Bu eşitlikte As veya Bs. ∆H=12 mm. 40 katsayısı 0. Fakat yatak katsayısı üzerinde yapılan deneyler göstermiştir ki. Bowles.

0047508 215 .58 -832.92 106. Burada c. Q (kesme kuvveti) ve y (çökme) kesit tesirlerinin karşılaştırılması yapılmış ve bazı sonuçlara varılmıştır. B. 2002) programında çözülerek elde edilen M (eğilme momenti).0-4.63 kN 588.0067623 0. temel genişliği (kısa kenar veya çap).0061 0.7. bulunan bu katsayı kullanılarak. Sonlu kiriş tesir çizgileri yöntemi yardımıyla kiriş 10 eşit parçaya bölünmüş. boyuna yatak katsayısı programında (Df + 3B) Sayısal çözümlemelerde. kazık boyu.20 m Şekil 3. Yatak katsayısı hesabı (Ak.2. Nq + ½. kohezyon. 1996). 1998) yer alan (A). 3 SAYISAL UYGULAMA Bu başlık altında.42 kN Şekil 2.011 0.105 356.012 115.004858 0. Çıktı ekranında görülen Nc.615 -357.As + s2.298 / 400. Sonlu uzunlukta sürekli bir temel kirişi Son bağıntıda görülen s1 = 1.Nc + γ. γ.508 -481.231 -309.005575 0. SPT-N. zeminin taşıma gücü bağıntılarından yararlanılarak. elde edilen çözüm sonuçları Tablo 2’ de. sabitler ve zemin grubu (Afet bölgelerinde yapılacak yapılar hakkında yönetmelikte (TDY. B. zemin yatak katsayısı (boyuna yatak katsayısı.40 m 1. standart penetrasyon deneyi darbe sayısı. 882. zemin birim hacim ağırlığı. Φ. eğilme momenti diyagramı Şekil 5’ de ve çökme değerleri Şekil 6’ da verilmektedir.0083054 0.004975 0. beton sınıfı C20. Şekil 3’ de görülen elastik zemine oturan bir kirişin sonlu kiriş tesir çizgileri yöntemiyle (Keskinel vd. s2 = 2.465 473.Nγ ] kh = [80 c Nc +40 γ B Nγ ] + [80 γ z Nq ] khd = s1.640 0 0 0. ks = 40[ c. (9) ve (10) nolu bağıntılar kullanılarak hazırlanmıştır. formül hesap penceresinde girilen Φ değerine bağlı olarak.005205 0. Df. buna göre yatak katsayısı hesabı yapılmaktadır. z. kitaplıkta yer alan tablo sayfasından program tarafından okunarak elde edilmektedir.3009 57.21 kNm 1m 8m 1m B=1.914 -175. boyuna yatak katsayısı (ks). içsel sürtünme açısı.3-1. Elastisite Modülü E = 28500000 kN/m2. hesap sonuçlarını "Çıktı Ekranı" nda vermektedir. Sonlu kiriş tesir çizgileri ile çözüm sonuçları Nokta no Kesme Kuvveti (Q) (kN) Eğilme Momenti (M) (kNm) Çökme (y) (m) 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 0 0 209.836 -884.154 -655.633 -141. SAP2000 (SAP2000.0075206 0.BsZn (8) (9) (10) 294. kesme kuvveti diyagramı Şekil 4’ de.1191 / -115. (B). Hesaplanmak istenen yatak katsayısı seçeneğinin bulunduğu butona basıldığında program çalıştırılmakta ve gerekli bilgilerin girilmesini sağlayan "Formül Hesap" penceresi ekrana gelmektedir. z değeri ise derinlik olup. derinliğine kadar. L. Nq. ks = 19614 kN /m3 olarak dikkate alınmıştır.267 -154. temel derinliği.745 -569.71 / -672. s1 ve s2 . (C) ve (D) zemin gruplarını ifade etmektedir) olmak üzere kullanıcı tarafından girilmesi istenen bilgiler yer almaktadır. Daha sonra. kare kesitli kazık için enine yatak katsayısı ve daire kesitli kazık için enine yatak katsayısı) hesabı yapan ve özellikleri yukarıda verilen bilgisayar programı yardımıyla sayısal uygulama için gerekli yatak katsayısı elde edilmiştir.673 238. Bilgiler girildikten sonra "çalıştır" butonu tıklandığında program hesaplamaları yaparak. 1976) analitik çözümü yapılmış ve aynı örnek. γ.1 Zemin Yatak Katsayısının Bulunmasına Ait Oluşturulan Program Yatak katsayısının pratik şekilde elde edilmesi amacına yönelik Excel’ de oluşturulan programa ait görünüm Şekil 2’ de verilmektedir. 2004) ˝Menü˝ sayfasında. kare kesitli kazık için enine yatak katsayısı (kh) ve daire kesitli kazık için enine yatak katsayısı (khd)olmak üzere üç hesap seçeneği bulunmakta olup bu hesap seçenekleri sırasıyla aşağıda verilen (8). qu. Tablo 2.724 -800. kare ve daire kesitli kazık için enine yatak katsayısı programında ise kazık boyunca her bir metrede alınarak.4 arasında değişen sabitlerdir (Bowles. serbest basınç direnci.004804 0. Nγ taşıma gücü katsayıları olup.

00 3. 2004) SAP 2000 yöntemi yardımıyla elde edilen çözüm sonuçları Tablo 3’ de.00 -1100.27 -655.00 -800.43 0 -0.006785 -0.00 6. Q (Sonlu kiriş tesir çizgileri ile çözüm) kNm 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 kN -1.00 -115.00 0 118. kesme kuvveti diyagramı Şekil 7’de.88 -100.61 209.010425 -0.72 -141. Çökme.91 -672.00 7. SAP 2000 ile çözüm sonuçları Nokta no 0 400.00 4.00 8.00 400.00 -900.00 4.99 -1001.00 -600.00 nokta no -909.00 -377.18 265.804E-34.00 1.00 -200.205E-34.58 52. Kesme kuvveti.00 -1000.006189 -0.00 Şekil 4.43 -231.00 4.00 11.40 52.00 Şekil 7.00 -600.3054E-3 7.00 -700.00 6. M (Sonlu kiriş tesir çizgileri ile çözüm) m kNm 200.00 11.00 9.58 -426.00 648.00 -154.63 -884.00 -500.00 -400.58 356.7623E-3 0.72 0 118.96 445.74 -400.00 9.89 0.00 -200.00 -800. y (Sonlu kiriş tesir çizgileri ile çözüm) 216 .00 -200.00 -231.00 6.00 100.00 7.00 8.00 10.00 300.00 -400.00 Şekil 8.00 -300.00 10.007556 -0.88 -153.00552 -0. Kesme kuvveti.00 -153.96 -482.00 11.00 5.00 0 106.33 8.56 -699.00 -300.00 11.72 nokta no -29.00 3.96 -482.005773 -0.00 0.4 -426.00 109.00 -800.00 7.00 0.89 0.99 -1001.1 -300.43 0 nokta no 0.975E-3 -500. Eğilme momenti.009467 -0.00 200.00 -175.804E-3 -699.00 3.00 7.00 -400.3 10.00 445.0061 5.12 Sonlu Elemanlar Yöntemini esas alan (Kasımzade.00 9.00 10. Eğilme momenti.858E-34.00 300.3 57.00 6.00 8.00 0.28 -900.00 8.00 4.00 7.00 500.7508E-3 4.00 2.00 -1.00 -481.29 -909.00 11.00 2.5206E-3 6. Tablo 3.07 0.84 5.00 5.00 1.00 0.00 3.23 4.00 200.kN 800.00 0.00 3.33 -267.18 400.00 9.00 6.71 Kesme Kuvveti (Q) (kN) Eğilme Momenti (M) (kNm) Çökme (y) (m) 0.00 100.00 5.51 600.575E-3 5.00 5.005262 700. Q (SAP 2000 çözümü) Şekil 5.26 -377.87 / 104.00 1.68 -569.68 -376.07 -778.00 0 nokta no 1.3 -309.00 10.56 -962.00 2.00 1.00 473.00 -700.00 238.30 -29.01 8.26 -778.64 0 nokta no 400.62 109.01 -832.00847 -0.62 -100.67 -376.00 2.02 -100.3 104.00 100.15 115. eğilme momenti diyagramı Şekil 8’de ve çökme değerleri Şekil 9’da verilmektedir.43 -357.005339 -0.005395 -0.92 -800.87 -267.96 500.87 / 648.011 2.28 -962. M (SAP 2000 çözümü) Şekil 6.00 9.87 -500.00 4.46 265.

Kasımzade. A. gerçektekinden daha küçük alınan taşıma gücü.01 m Şekil 9.00 8. R. Orta sıkılıkta kum zemin için bulunan yatak katsayısı değeri.262E-3 -5. Temel İnşaatı : Gazi Kitabevi. F. İzmir.556E-3 -0.-0. Kanıt. elastik zemine oturan sürekli bir temelin sonlu kiriş tesir çizgileri ile analitik çözümü ve SAP 2000 ile statik analizi yapılmıştır. Muhafazakâr tarafta... yapı yüklerini doğrudan veya temeller vasıtasıyla taşıyan zemin ortamdır ve temel zeminin taşıma gücünün doğru belirlenmesi bu sebeple önemlidir... -0. Deneysel Zemin Mekaniği: 1. 2004. Temel zemini. New York. Aytekin...00 -5. Uzuner. Englewood Cliffs. bu katsayı ancak deneylerle belirlenebilmektedir. özellikle zeminin elastik özelliklerine. hesapların yeterli doğrulukta olmasına kâfi gelecektir. yüklü alanın boyutlarına ve temel zemininin cinsine göre çok çeşitli değerler alabilmekte olup. sürekli bir temelin taşıma gücü bağıntılarından elde edilen.01 -1.773E-3 -6. Ankara. J.00 11. REFERANSLAR Ak. Sonlu ElemanlarMetodu: 2. zemin taşıma gücünün hesabı ve yatak katsayısı kavramı incelenmiş. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü.56 oranında azaldığı. Ancak oturmaların da önemli olduğu çok önemli binalarda. Birsen Yayınevi. SAP 2000 ile statik analiz çözümünde yaklaşık %13. taşıma gücü hesabının yeterli doğrulukta olmasına özen gösterilmelidir. maksimum çökme miktarının ise %5. 1996. çalışmada değinilen durumların dikkate alınarak.339E-3 -5. F. Trabzon. maksimum kesme kuvvetinin %3. 2002. yani. ellerinde deney sonuçları olmadığı taktirde.01 -9. USA.00 -0. kare kesitli kazık için enine yatak katsayısı ve daire kesitli kazık için enine yatak katsayısı) yapan bir bilgisayar programı geliştirilmiştir. California. Berkeley. bu da. temellerin büyük boyutlu olmasına yol açar ki.189E-3 -6.00 6.01 -0. 1976. gerçektekinden daha büyük alınan taşıma gücü. Güvensiz tarafta. R. M.00 nokta no -5. 2003. Uzuner. ekonomik olma koşuluna ters düşer. TDY. Samsun.395E-3 7. yatak katsayısı hesabı (boyuna yatak katsayısı.00 3.. NJ 07632. Bu yüzden. kesme kuvveti (Q) ve çökme (y) değerleri birbirine yakın olup. zemin yatak katsayısı değeri birçok etkene. Zemin Fiziksel Parametreleri ile Zemin Yatak Katsayıları Arasındaki Bağlantı ve Zemin Yapı Etkileşiminde Uygulama: Yüksek Lisans Tezi. B.00 4. sonlu uzunlukta bir sürekli temel kirişine uygulanarak. A. 217 . Akademi Yayınevi.A. Afet Bölgelerinde Yapılacak Yapılar Hakkında Yönetmelik: İnşaat Mühendisleri Odası İzmir Şubesi Yayın No:25. zemin taşıma gücünün belirlenmesinde. Integrated Finite Element Analysis And Design Structure Computers and Structures : Inc. İstanbul.467E-3 çok önemli olmayan bina temelleri için mesleki tecrübesine de dayanarak. temellerin küçük boyutlu olmasına yol açar ki.27 oranında artış gösterdiği.23 oranında azaldığı görülmektedir. Temel Mühendisliğine Giriş: Derya Kitabevi.00552 9.. Ankara. Ayrıca. bu da güvenli olmaya ters düşer. Baskı. Baskı.00 -0. sonlu kiriş tesir çizgileri ile analitik çözümde bulunan maksimum eğilme momenti değerinin. N. ve Kumbasar. mutlaka deney sonuçlarına göre bulunacak veya o bölgede yapılmış olan eski deney sonuçlarına göre elde edilen yatak katsayısı değerinin kullanılarak hesap yapılması daha doğru sonuçlar verecektir.00 5. A. Scott. Bowles. Inc. M.00 1. 1981.01 -0.00 10. zeminin kayma direnci parametrelerinin (c ve Φ) bulunması. USA. 2000. Keskinel. Foundation Analysis: Prentice-Hall Inc. 2004. Çözümlü Problemlerle Temel Zemin Mekaniği : Teknik Yayınevi.. Sonlu Kiriş Tesir Çizgileri ileÇçözüm: İstanbul. B. Çökme.00847 2.01 -0. 1998. Foundation Analysis and Design: McGraw-Hill Companies. tablolaştırılmış yatak katsayısı değerlerini kullanması. 2000. E. 2001.. Tasarım mühendislerinin. düşey ve yatay yatak katsayısı bağıntısı kullanılarak. y (SAP 2000 çözümü) 4 SONUÇLAR Bu çalışmada. Elde edilen eğilme momenti (M).0425E-2 -0.785E-3 -7. SAP 2000. Sürekli Temeller ve Dönel Kabuklar.

218 .

You're Reading a Free Preview

İndirme
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->