P. 1
Lastik Sektör Araştırma Raporu 2000

Lastik Sektör Araştırma Raporu 2000

4.5

|Views: 2,044|Likes:
Yayınlayan: api-3762401

More info:

Published by: api-3762401 on Oct 16, 2008
Telif Hakkı:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

05/09/2014

pdf

text

original

1 LASTİK SEKTÖR ARAŞTIRMASI11 LASTİK SEKTÖR ARAŞTIRMASI

I.BÖLÜM:GENEL 1.1;Lastik nedir? İnsan, yük vb şeyleri taşımak için yolla araç arasında teması sağlamak üzere yerleştirilmiş içinde belirli basınçta hava bulunan esnek bir muhafazadır. Üç önemli temel unsuru sırasıyla emniyet sağlaması, esnek olması ve aracın motor gücünü yola iletebilmesidir. İnsanlık tarihinin en önemli buluşlarından biri olarak kabul edilen tekerlekle birlikte günümüzde kara ve hatta hava ulaşımından, tarımsal araç gereçlere, iş makinelerinden, bisikletlere, askeri ekipmanlara kısaca hareket eden araçların çok büyük bir bölümünde görünüş itibariyle basit ancak teknolojisine inildiğinde bir okadar karmaşık hayati bir görev arzeder. Lastik, üzerindeki belirli bir yükü, bu yük için gerekli yüksek basınçlı havayı muhafaza edecek güçlü bir yapıyla taşır. Aracın slalom benzeri manevralarda ve virajdaki hareketinde yanal kayma, savrulmaları önleyecek yönde araç emniyetini sağlar, Yüksek hızda aracın düz hatta seyretmesini ve aracın gezmesini azaltır. Aracın fren sisteminin yarattığı frenleme kuvvetini yol yüzeyine transfer ederek, aracı durdurur. Yol sarsıntılarını azaltır ve sürüş konforunu sağlar. Araç moturunun yarattığı ve aktarma organlarından gelen kuvveti yol yüzeyine transfer ederek, aracın hareketini-çekişini sağlar. Armonize sistem sözleşmesine göre kauçuktan yeni dış lastikler 40.11, (kauçuktan sırt geçirilmiş ve kullanılmış dış lastikler 40.12, kauçuktan iç lastikler 40.13) gümrük tarife numarası altında sınıflandırılmaktadır. 1.2; Lastiğin İç Yapısı Nasıldır? Oldukça kompleks bir ürün olan lastik ana hatları itibariyle, Esnek (Doğal ve Yapay kauçuklar), Kuvvetlendirici (İş Karası), Bağlayıcı (Reçine), Yumuşatıcı, Pişirici (Kükürt), Hızlandırıcı ve yavaşlatıcı, Antioksidant ve Antiozonant maddelerle Kord bezleri (Tekstil veya Çelik) ve Çelik Teller (Damak). olmak üzere 100 çeşit hammaddenin bileşiminden oluşmaktadır. Lastikler sırt, omuz, yanak, damak ve gövde olmak üzere beş bölüm olup görevleri:

1

Çalışma dış lastik üzerine olup, kısaca lastik adı ile anılacaktır.

1

Sırt: Üstü desenli,aşınmaya dayanıklı,lastiği dış etkenlere karşı koruyan,yere basan kısmıdır. Omuz: Yanakla sırt arasındaki desenli kısımdır. Lastiğin soğumasına ve viraj alabilmesine yardım eder. Yanak: Omuzla damak arasındaki esnek kısımdır. Lastikle ilgili tüm bilgilerin yazılı olduğu yerdir. Damak: Lastiği janta oturtan, çelik tellerden oluşan kısmıdır. Lastiği jantla bütünleştirerek "tekerleği" oluşturur. Gövde: Çeşitli ipliklerden (naylon,rayon,çelik)örülmüş bezler olup lastiğin iskeletidir. Yükü kaldıran,araca esneklik ve yollara uyum sağlayan bölümdür. 1.3; Lastiklerle İlgili Sınıflandırma ve Tanımların Anlamı Nedir? Lastikler; Gövde yapılarına göre 3’e ayrılırlar; -Çapraz Katlı (Konvansiyonel)-Gövdeyi oluşturan kord bezleri damaktan damağa çapraz olarak yerleştirilmiştir. Zor esneyen, sert, yüke dayanıklı bir lastik türüdür. Lastiğin ilk üretildiği 1890’lı yıllardan bu yana günümüzde azalmakla birlikte özellikle ağır vasıtalarda başarı ile kullanılmaktadır. -Çapraz katlı Kuşaklı- Konvansiyonel lastiklerdeki gibi çapraz katlı kord bezlerinin üzerinde çepeçevre bir de kuşak bulunur. İlk kez 1967’de ortaya çıkmış ancak daha sonra kullanımı terkedilmiştir. -Radyal- Kord bezleri diğer iki tipin aksine bir damaktan diğerine düz aynı yönde yerleştirilmiş ve üzerlerine sırt altını çepeçevre kaplayan tekstil veya çelik kuşaklar geçirilmiştir. Günümüzde özellikle çelik kuşaklı radyaller tüm araç tiplerinin en önemli lastiği haline gelmiştir. Ayrıca kullanım amacına ve desenlerine bağlı olarak; - Düz tip veya cadde tipi - Düz dişli tip - Dişli tip veya kar/çamur gibi - Özel tip (traktör, askeri, grayder vs.) - Blok tip olarak sınıflandırılır. Ebat Lastiğin yanağında bulunan. 7.50-14; 9.00-20; 12.00-20 veya 155 R13; 185 R14; 11 R22.5 gibi bir takım rakam ve harfler olarak gözümüze çarpan bu tanımlar lastiğin hüviyeti olup R harfi lastiğin radyal yapıda olduğunu gösterir. Rakamlar ise seri demek olup, lastik yüksekliklerinin genişliklerine oranıdır. Daha da açmak gerekirse rakamlardan birincileri lastiğin yanaklar arası genişliğini (inç=2.54 cm veya mm olarak), ikincisi ise bu lastiklerin takıldığı jantların çapını (inç=2.54 cm olarak), başka bir değişle lastiğin ortasındaki boşluğun çapını, gösterir.

2

Lastiklerdeki J,K,L,M,N,S,T,H,V,Z,W ve Y Harfleri Bu harfler Sürat Sembolleri olup, lastiğin güvenle yapabileceği en yüksek hızları ifade eder. Binek lastikleri için: S :180 KM/SAAT T :190 KM/SAAT H :210 KM/SAAT V :240 KM/SAAT Z :240 KM/SAAT W :270 KM/SAAT Y :300 KM/SAAT Kamyon Lastikleri İçin: J :100KM/SAAT K :110 KM/SAAT L :120 KM/SAAT M :130 KM/SAAT N :140 KM/SAAT 1.4; Lastikler Üzerinde Başka Harfler Var mıdır? Vardır. Önemli olanlarına değinmek istersek; İngilizce Passenger=yolcu anlamına gelen P harfi, bu tip lastikler binek otoları içindir. C harfi, Commercial = Ticari kelimesinin baş harfi olup ticari iş yapan kamyonet ve minibüs lastikleridir. M+S harfleri, Çamur ve Kar kelimeleri olan Mud and Snow'un baş harflerinden oluşmuştur ve Kar Lastikleri demektir. Ayrıca,her zaman kullanılabilen ve üzerlerinde All Season (Her Mevsim) veya All Weather (Her Hava) yazan Dört Mevsim lastikleri de vardır. 1,5; Lastikle İlgili Standartlar Nelerdir? Hayatın hemen her alanında son derece değişik araç ve ekipmanlarda kullanılan lastiklerle ilgili olarak Türkiye Avrupa Lastik ve Jant Teknoloji Örgütü (European Tyre & Rim Technology Organization- ETRTO) üyesi olması dolayısı ile ETRTO standartları kullanılmaktadır. Esasen lastik teknolojisinin sahibi olan Avrupa’nın standardı olarak tüm dünyada öncelikli olarak geçerli ETRTO dışında ABD standardı olan DOT (Department of Transportation- Ulaştırma Bakanlığı) ve Japonya’nın JAPNA standartları da kullanılmaktadır.

3

İnsan ve araç emniyetini doğrudan ilgilendiren bu ürünle ilgili olarak TSE tarafından ETRTO’dan tercüme edilerek çıkarılmış bulunan büyük bir bölümü ihtiyari muhtelif standartlar bulunmaktadır.2

Sözkonusu standartlar hakkında bir fikir vermek açısından bir bölümü ekte sunulmaktadır.

2

4

II. BÖLÜM, DÜNYADA VE TÜRKİYE'DE LASTİK 2.1. Dünya Lastik Üretimi3 Son derece büyük sermaye, teknoloji yatırımları gerektiren ve geçmişi 1894’lere dayanan dünya lastik sektörü 3 büyükler ile 3 orta büyükler diye tanımlanan 6 firmanın hakimiyeti altındadır. Japon Bridgestone, Fransız Michelin ve Amerikan Good Year’in yeraldığı 3 büyüklerin dünya üretimindeki payı %54 olup Economist Intelligence Unit tarafından yapılan değerlendirmelerde 2005 yılında %70’e tırmanması beklenmektedir. Geçtiğimiz yıl Good Year ve Sumitomo arasında Good Year çatısı altında meydana gelen ortaklık bu yönde işaretler olarak algılanmaktadır. Birleşme ile Good Year’in 10 yıldan bu yana üst üste dünya birincisi olan Bridgestone’un elinden bu ünvanı alacağı düşünülmektedir. Sumitomo hariç tutulduğu taktirde ABD’li Continental, Japon Yokohama ve İtalyan Pirelli’nin yer aldığı 3 orta büyükler ise dünya üretiminde 1997 yılında sahip oldukları payı 1999’da %16’ya düşürmelerine karşın bu payı 2005 yılında da koruyacak gözükmektedir. Toplam 6 şirketin yapmış oldukları 57 milyar $’lık satış ile dünya pazarının %70’ini ellerinde tuttukları gözönüne alındığında dünya pazarının toplam büyüklüğünün yaklaşık 8182 milyar $ olduğu ortaya çıkacaktır. ŞEKİL:1 DÜNYANIN EN BÜYÜK LASTİK ÜRETİCİLERİ (Milyon $)

18000 16000 14000 12000 10000 8000 6000 4000 2000 0

800 700 600 500 400 300 200 100 0 CIRO KAR

997 GLOBAL RAN
3

Kaynak; European Rubber Journal, Firmaların kendi bilgileri

5

Dünyada lastik üretimi ile doğrudan alakalı olan dünya kauçuk üretimi rakamlarına bakıldığında ilk 10 içinde Alman Freudenberg Grubu hariç olmak üzere tamamının lastik üreticisi olduğu görülmektedir. TABLO:1 DÜNYANIN EN BÜYÜK LASTİK ÜRETİCİLERİ (Milyon $)
ADI 1 Bridgestone 2 Michelin 3 Goodyear 4 Continental 5 Sumitomo 6 Yokohama 1 6 Pirelli 8 Toyo 1 9 Freudenberg 10 Cooper 11 Tomkins 2,3 12 Hutchinson 13 BTR 14 MK-IV 5 15 Kumho 16 NOK 17 Hankook 18 Tokai Rubber 1 19 Pacific Dunlop 4 20 Laird Group 21 Trelleborg 20 Ohtsu Tire 23 Standard Products 4 24 Phoenix 25 UniPoly 26 Toyoda Gosei 27 Tokai Kogyo 1 28 Bandag 29 Dana 30 MRF KAUÇUK SATIŞLARI *15 428 *12 691 12 154 5850 *4564 *3150 3150 *1943 *1848 1813 *1800 *1653 *1500 1487 *1170 *1102 *1096 *1000 * 935 *946 893 873 *831 *795 *775 *750 715 600 580 % TOPLAM / TOPLAM KAR KAR/ SATIŞLAR CİRO 1998 6 AY ARTIŞ GRUP GRUP SATIŞLARI SATIŞLARI 17 940. *86 323.0 1.8 8197 13 646 *93 702.7 5.2 6779 6,8 13 155 92 558.7 4.2 6232 -4,0 6500 90 165.0 2.5 3150 6,1 5071 *90 48.3 0.9 795 -1,9 3347(p) *94 12.4 0.4 v.y. v.y. 6615 47 300.5 4.5 3244 2,1 2159 *90 (4.8) v.y. v.y. v.y. 3745 49 143.5 3.7 v.y. v.y. 1813 100 v.y. v.y. 899 7,0 *2420 *75 v.y. v.y. 2066 *80 v.y. v.y. 12 168 *12 1443.5 12.4 2210 67 109.2 4.9 1315 89 (14.7) v.y 1696 *65 v.y. v.y. 1218 90 10.7 0.9 *1255 80 v.y. v.y. 4446 21 138.0 3.1 1732 *55 50.9 2.9 2726 33 266.8 9.7 873 100 2.6 0.3 1,108 *75 27.5 2.5 882 800 n.a *2275 822 8291 580 *90 *97 n.a *33 87 07 100 20.9 v.y. v.y. v.y. 122.0 369.1 v.y. 2.4 v.y. v.y. v.y. 14.8 4.5 v.y.

Kaynak; European Rubber Journal
1 2 3 4 5

Mali yılı 31 Mart itibariyledir Mali yılı 2 Mayıs itibariyledir ilk 6 aylık verilere göre tüm yıl tahminidir Mali yılı 30 Haziran itibariyledir Mali yılı 28 Şubat itibariyledir

1 ING – TYRE & NON-TYRE RUBBER PRODUCTS 6

2.2. Dünya Lastik Dış Ticareti Dünya lastik dış ticaretinde gerek ithalat gerekse ihracatta söz sahibi olan ülkeler, otomotiv ana sanayinde de güçlü olan az sayıdaki ülkelerdir. Coğrafik dağılımlarına bakıldığında esas olarak bu ülkeler Avrupa’da Almanya, İtalya, İngiltere, İspanya, Hollanda, Kuzey Amerika’da ABD, Güney Amerika’da Brezilya ve Meksika, Uzakdoğu’da Japonya, G. Kore ve Endonezya’dır. Sözkonusu ülkeler arasında ihracatta Almanya, Japonya, ABD ve İtalya ön plana çıkmakta iken ithalatta da Japonya dışında aynı ülkeler göze çarpmaktadır. İHRACAT TABLO 2: 1993-1997 DÜNYA LASTİK İHRACATI (BİN ABD$) 1993 1995 1997 1993-97 5 YIL ARTIŞ İHRACAT EĞİLİMİ OTOMOBİL LASTİĞİ ÜLKELER ALMANYA JAPONYA ABD İTALYA İNGİLTERE G.KORE HOLLANDA İSPANYA BREZİLYA TÜRKİYE ÇİN ENDONEZYA MEKSİKA 983712 906292 774837 522976 486682 480282 406109 393699 159717 61090 44338 14910 18313 1182917 1185410 1001390 733934 603889 656481 501051 497013 167327 109118 74052 40471 47112 1189062 531003 541871 483442 421868 299431 363456 207726 231750 178432 177867 68596 76221 1219724 1211500 1204388 628966 550237 450209 181290 115785 78189 111817 56828 1226273 806678 542234 438203 3130015 218728 240596 133488 67034 48617 5682184 5476768 4827934 3228452 2820840 2458775 2260650 1919749 863997 471807 324604 228473 184748 5563425 2800025 2451232 2153765 1820649 1375586 1307254 1025582 901312 783827 700285 329598 314209 5,6 7,8 11,4 5,0 2,9 3,7 3,3 16,0 18,8 61,4 32,1 9,5 17,8 11,6 7,4 13,3 4,9 37,4 -9 -2,4 35,4

AĞIR VASITA LASTİĞİ JAPONYA 917315 ABD 409962 ALMANYA 384163 İNGİLTERE 343571 KORE 437284 İTALYA 209363 İSPANYA 250567 BREZİLYA 178349 ÇİN 75420 HOLLANDA 156560 HİNDİSTAN 460541 TÜRKİYE 66752 ENDONEZYA 20226

7

UÇAK LASTİĞİ ABD JAPONYA İNGİLTERE HOLLANDA RUSYA TAYLAND ALMANYA İSPANYA MALEZYA İTALYA 30722 15375 11369 1435 2642 1410 417 867 344 37909 22362 16761 6909 11486* 3203 661 885 871 607 44704 28525 18909 7500 9899 5021 1294 844 187404 109847 77115 29768 21385 13630 4674 3574 3370 3116 11,9 19,7 16,2 21 -6,7 19,0

MOTOR,BİSİKLET LASTİĞİ JAPONYA ALMANYA TAYLAND ÇİN İSPANYA ENDONEZYA İTALYA Kaynak:DİE 78063 56186 67473 29098 29542 20729 23377 69377 69979 88957 62658 41960 30184 31715 74650 82499 76495 74936 26254 21816 371364 395958 305755 266989 150847 131984 130146 -2 10,3 24,9 9,7 -2,6

Dünya ülkeleri arsında 1993-97 yıllarında lastik ticareti ile ilgili rakamları ele alan bir araştırma incelendiğinde otomobil ve kamyon lastiği ihracatında değer olarak 13 ve 14. sıraları alan Endonezya’nın ihracatın gelişim eğilimi açısından çok büyük bir ivme yakaladığı (otomobil lastiğinde %61, ağır vasıta lastiğinde %35), Meksika ve Çin gibi ülkelerin de normalin çok üzerinde gelişim gösterdiği anlaşılmaktadır. Türkiye de sözkonusu dönemde otomobil lastiği ihracatında %18 artış eğilim ile ilk 11 ihracatçı ülke arasına girmeyi başarmıştır. Ağır vasıta lastiği ihracatında ise küçük de olsa bir gerileme içerisinde olan ülkemizin sıralamadaki yeri 12.liktir.

8

ŞEKİL ; 2 ÜLKELER İTİBARİYLE 1993-97 ARASI 5 YILLIK İHRACAT RAKAMLARI (BİN $)
6000000 5000000 4000000 3000000 2000000 1000000 0

OTOMOBIL

AGIR VASITA

İTHALAT İthalatta ilk sırayı açık farkla dünyanın en büyük pazarı olan ABD almakta bu ülkeyi ise Almanya izlemektedir. Daha evvel de belirtildiği gibi Japonya ihracatın aksine ithalatta daha az pay sahibi olurken Meksika’nın önemli ithalatçılar arasındaki yeri pekişmektedir. 1993-97 arası dönemde Latin Amerika ülkelerinin dünya genel lastik ithalatındaki payları hızla artmakta iken öncelikle Brezilya ve daha sonra Meksika’nın ithalatındaki artış eğilimi dikkat çekmektedir. Bu arada otomobil lastiği ithalatında ilk sıralarda yer alan G. Kore’nin ağır vasıta lastiği ithalatının düşük olması sebebiyle bu alanda önemli ithalatçılar arasında yer alamadığı gözden kaçmamaktadır. Tablonun incelenmesinden ortaya çıkan bir diğer sonuç ise bir zamanların süper gücü Rusya’nın teknoloji yoğun bu sektörde iptidai teknolojisi ile ihracat yapamadığı, bilakis dünya lastik ithalatında önemli pay almasıdır.

9

ŞEKİL : 3 1993-1997 DÜNYA LASTİK İTHALATI (BİN $)

8.000.000 7.000.000 6.000.000 5.000.000 4.000.000 3.000.000 2.000.000 1.000.000 0

OTOMOBIL

AGIR VASITA

2.3. Türkiye'de Lastik Sektörü 2.3.1. Gelişim; Büyük miktarda sabit sermaye yatırımı ve ileri teknoloji gerektiren yapısı ile ancak sermaye yapısı çok güçlü yatırımcılar tarafından gerçekleştirilebilen lastik üretimi, Türkiye’de sermaye ve teknoloji yetersizliğinden olsa gerek ancak otomotiv sektörünün gelişimine paralel olarak 1954’de Yabancı Sermayeyi Teşvik kanununun yürürlüğe girmesi ile yabancı ortaklı olarak başlamıştır. 1950’li yılların sonu ve 60’lı yılların başı birbiri ardına lastik fabrikalarının kurulduğu yıllardır. Bu dönemde gerçekleştirilen yatırımları şu şekilde sıralamak mümkündür: Türk Pirelli Lastikleri AŞ Kuruluş Yılı 1960 Yabancı ortak payı Pirelli Milano SPA İtalya Pirelli Tyre Hold NV Hollanda Good Year Lastikleri TAŞ Kuruluş Yılı 1961 Yabancı ortak payı %62,2 %0,61 %61,59 %50,75

10

Good Year Tire Rubber Co. Gummiwerke Fulda GmbH

ABD Almanya

%50,15 %0,60

Ayrıca 1961’de Uniroyal Endüstri TAŞ kurulmuştur. Sözkonusu dönemde, otomotivde de büyük gelişmelerin olduğu, fabrikaların kurulduğu gözden kaçmamaktadır. Bu dönemde 1964 yılında BMC, 1966 yılında Mercedes Benz Türk ve MAN, 1968’de TOFAŞ ve 1969’da Oyak Renault fabrikaları kurulmuşlardır. Günümüzde Türk lastik pazarı ana hatları ile 3 firma tarafından bölüşülmektedir. Brisa, Good Year ve Pirelli... Brisa dışındaki firmaların kuruluş tarihinin 1960’lı yılların başı olduğunu bir kez daha hatırlatmakta yarar vardır. Bir de bu firmaların dışında özellikle uçak lastiği üretebilme teknolojisine sahip olması dolayısıyla tekel durumunda olan ve geçtiğimiz yıl Kombassan Holding tarafından alınarak özelleştirilen Petlas gelmektedir. Bu firmaların dışında bisiklet, motorsiklet lastikleri üretimi yapın Anlaş ve Birlik Lastik adı altında iki firma kauçuk hammaddeli lastik üretiminde önemli paya sahiptirler. İstanbul Sanayi Odası tarafından 1998 yılı baz alınarak Türkiye’deki en büyük 100 yabancı sermayeli şirket arasında cirolar esas alınarak yapılan araştırmada ortaya çıkan sonuçlar aşağıda sunulmaktadır; TABLO:3 İLK 100 YABANCI SERMAYELİ ŞİRKET İÇİNDE LASTİK SEKTÖRÜ Y.PAYI SATIŞ Mr TL 35 BRISA BRIDGESTONE JAPONYA 43 65.137,5 42 GOOD YEAR ABD 58,2 59.112,6 45 TÜRK PİRELLİ İTALYA 62,2 55.307,8 * Good Year İhracatı trilyon TL cinsinden olup 1998 ortalam kuru baz 76 milyon $’a karşılık gelmektedir. SIRA ÜNVANI Y.ORTAK İHRACAT Mn $ 1997 1998 58.251 49764 26246* 85291 91735 alındığında yaklaşık

Sektörde Pazar payları ile ilgili tahminlerde bu firmalar içinde Brisa (%30) pay ile ilk sırayı alırken, Good Year (Fulda ile birlikte %29) ile hemen onu izlemektedir. Pirelli’nin (%19) ardından Türkiyenin bir diğer eski ancak kalkınma çabalarını öelleştirme sonrasına bağlayan Petlas (%3) gelmektedir. Özellikle bu yılın başlarında uygulanan ve döviz kurlarını sabit tutan politikanın sonucu olarak tüm sektörlerde olduğu gibi lastik setktöründe de ithalat artmış ve %19 gibi büyük bir hacme ulaşmıştır. İthalatta en büyük pay toplam ithalat içinde yaklaşık yarısını tek başına karşılayan ve dünyanın en büyük 3 üreticisinden biri olan Fransız Michelin lastikleri gelmektedir. İthalatın geri kalan bölümü dünyanın hemen her yerinden 100’ü aşkın marka ile gerçekleştirilmektedir. TÜRK PİRELLİ LASTİKLERİ AŞ Lastik üretimi ülkemizde ilk kez 1960 yılında İtalyanların ünlü firması Pirelli group lisansı ve markası ile üretim yapmak üzere hisselerinin %62’si bu gruba ait olmak üzere Türk Pirelli AŞ’nin kurulması ile başlamıştır. Türk lastik pazarının hemen hemen 1/3’üne sahip olan Türk Pirelli Çelikord AŞ, Türk Prelli Enerji AŞ ve Pirelli Kablo iştiraklerine sahiptir.

11

GOOD YEAR LASTİKLERİ TAŞ Pirelli’nin ardından bu kez dünyanın en büyük üreticilerinden Good Year’in da pazara girme çabaları sonucunda 1961 yılında önce Good Year Lastikleri, daha sonra 1961’de ise Uniroyal Endüstri TAŞ kurulmuştur. Unıroyal Inc. şirketinin ağırlığını kimyevi maddeler ve lastik dışı sınai mamüller üretimine kaydırmış olması ve Unıroyal Endüstri T.A.Ş.'nin teknolojik ihtiyaçlara cevap veremez duruma gelişi karşısında 25.Nisan.1986 tarihinde Koç Grubu tarafından Goodyear Lastikleri T.A.Ş. ile Uniroyal Endüstri T.A.Ş.'nin Good Year çatısı altında birleşme kararı alınmıştır. Birleşme ile Good Year İzmit Köseköy’deki fabrikasına ilave olarak Uniroyal’in Adapazarı Beşköprü fabrikasını devralmıştır. Ayrıca birleşme ile yapılan dağıtım antlaşması ile de Otomotiv Lastikleri Tevzii A.Ş. yeniden yapılandırılmış olup şirket 1988 yılından itibaren de "FULDA" markalı Araç Lastiklerini pazarlamaktadır. BRİSA BRIDGESTONE SABANCI LASTİK SANAYİ VE TİCARET AŞ Brisa, 1974'te Sabancı Grubu tarafından Lassa Lastik Sanayi ve Ticaret A.Ş. adı altında kuruldu. 1978'de üretime başlayan kuruluş, 1988 yılına kadar Lassa markasıyla lastik üretti. 1 Kasım 1988'de Japon Bridgestone Corporation ile Sabancı Grubu arasında eşit hisseli bir ortaklık anlaşması imzalandı. Bu anlaşmayla kuruluşun adı BRİSA Bridgestone Sabancı Lastik Sanayi ve Tic. A.Ş olarak değiştirildi. 1 Temmuz 1989'da temeli atılan yeni fabrika 1 Kasım 1990'da lastik üretimine başladı. BRİSA, İzmit-Köseköy'de 206.000 m²'si kapalı toplam 870.000 m² alan üzerine kurulu tesislerinde, yıllık 5,3 milyon adet kapasitesi ile motorlu araç dış lastik, iç lastik, kolon ve sırt kauçuğu üretmektedir. Türkiye'nin en büyük, Avrupa'nın altıncı büyük lastik üreticisidir. Lassa ve Bridgstone markaları altında hem yurtiçi ve hem de yurt dışı piyasalara yönelik üretim yapmaktadır. Firmada askeri ve sivil amaçlı 400'den fazla çeşitte dış lastik üretilmektedir. Toplam Kalite Uygulamalarına sahip Brisa 1996'da Avrupa Kalite Yönetimi Vakfı (EFQM) tarafından verilen Avrupa Kalite Büyük Ödülü'nün sahibi olmuştur. PETLAS LASTİK SANAYİ VE TİCARET A.Ş. 1976 yılında büyük ortak olarak Petkim’in yeraldığı bir dizi kamu ve özel şirketin iştiraki ile kurulmuştur. Muhtelif nedenlerle yeteri kadar verimli çalıştırılamayan ve tam kapasite üretime geçmesi 1990’lı yılların başını bulan Petlas’ın özelleştirilmesi çalışmaları uzun yıllar devam etmiş, nihayet 6 Mayıs 1997 tarihinde Kombassan Holding’e satışı kararlaştırılmıştır. PETLAS tesisleri 2.520.126 m² üzerine kurulmuş olup,133.451 m²'si kapalı olmak üzere 1.210.000 m² inşaat alanına sahiptir. Yıllık 1.225.500 adet dış lastik, 450.000 adet iç çlastik, 8.000 adet uçak dış lastiği ve 546.000 adet kolon üretim kapasitesine sahiptir. Türkiye’nin askeri uçak lastiği üretiminde tekel konumu Petlas’a önem kazandırmaktadır. Binek tipi radyal dış lastikler - Kamyonet-minibüs dış lastikleri - Radyal kamyon-otobüs dış lastikleri - Çapraz otobüs-kamyon dış lastikleri - Traktör ön ve arka dış lastikleri - Yol ve iş makineleri için dış lastikler - İç lastikler ile Savunma sanayine yönelik olarak F-104, F-5 ve 12

T-37 uçakları için ana ve burun lastikleri, F4/RF4 uçağı ana lastiklerini ve C-130 uçağı burun lastiklerini üreten Petlas günümüzde 43 ülkeye ihracat yapar hale gelmiştir.

2.3.2. Üretim; Türkiye lastik sektöründe dünyanın önde gelen üretici ve ihracatçı ülkeleri arasında yer alma yolunda hızla ilerlemektedir. Türkiye’nin yol koşullarının bozuk olması, karayolu yük ve yolcu taşımacılığının toplam taşımacılığın %95’ine ulaşması, buna karşın araçların istiap hadlerinin üzerinde yüklenmesi gibi özel koşuları dolayısı ile lastikte Türkiye’ye özgü, güçlü desen ve yapıda lastiklerin üretimi gündeme gelmiş, bu da Türk lastiklerini dünyada aranır konuma getirmiştir. Lastik sektörünün son derece rekabet yoğun bir sektör olması dolayısı ile Türkiye’de firmaların kapasite, üretim vb. rakamlarına ulaşmak mümkün olmamaktadır. Bu konuda DİE’nin Aylık İmalat Sanayi istatistiklerinden edinilen veriler ve sektör yetkilileri ile yapılan görüşmelerde edinilen bilgiler ışığında Türkiye’de yaklaşık 12 milyon binek oto, 2 milyon kamyon otobüs, 600-700 bin traktör arka ve yine aynı sayıda ön lastik olmak üzere 15-16 milyon lastik üretim kapasitesi mevcuttur. TABLO:4 TÜRKİYE’DE DIŞ LASTİK ÜRETİMİ VE YILLIK ARTIŞ (ADET/YIL) BİNEK OTO 1993 1994 94/93 % 1995 95/94 % 1996 96/95 % 1997 97/96 % 1998 1999 99/98 % 1999* 2000* 00/99 % * Ocak Mayıs 6405284 6313095 -1,4 8640638 36,8 9202206 6,5 10604662 15,2 10931007 9324082 -14,7 4687683 4121023 -12,1 KAMYON 1805136 1534741 -15,0 1658068 8,0 1723950 3,9 1805434 4,7 1635401 1424698 -12,9 624417 588260 -5,8 TRAKTÖR ARKA 385760 351344 -8,9 435789 2,4 460385 5,6 494391 7,4 488228 307137 -37,1 169536 163072 -3,8 TRAKTÖR ÖN 555538 535195 -3,7 642541 20,0 636384 -1 595054 -6,5 560587 392963 -29,9 201521 112440 -44,2

Özellikle binek oto lastiklerinde 1990’lı yılların başında 6,5-7 milyon dolayında olan üretim 1995 yılından başlayarak sırasıyla %36,8, %6,5, %15,2 artarak 1998 yılında 11 milyon sınırına dayanmıştır. Söz konusu yılların, Gümrük Birliği öncesinde dünyaca ünlü otomotiv fabrikalarının Türkiye’de yatırım yaptığı yıllar ile paralel olması gözden kaçmamaktadır.

13

Genel olarak bakıldığında 1995-98 dönemi bazı istisnalar hariç sektörün parlak yılları olarak ortaya çıkarken, 1999 yılında uzun yıllar ardından sektör bir bütün olarak ilk kez daralmıştır. Binek otoda %14.7, kamyonda %12,9 olan daralma traktör arka lastiğinde %37,1 ön lastiğinde %29,9’a ulaşmaktadır. 2000 yılı ilk 5 aylık sonuçlarına göre binek oto lastiklerinde daralma hemen hemen aynı oranda devam ederken, kamyon lastiklerinde azalmakla birlikte halen %6 dolayındadır. Traktör ön lastiğinde daralma %3,8’e düşmüş gözükmekle birlikte bir önceki yılın müthiş daralmasına karşın halen daralmanın sürmesi düşündürücüdür. Traktör ön lastiği üretimi ise deyim yerindeyse tek kelime ile SOS vermektedir. Bir önceki yıl 1/3 daralan üretim, içinde bulunduğumuz yılın ilk 5 ayında 1998 yılının o kötü rakamlarının da yarısına ancak ulaşabilmiştir. Traktör ön ve arka lastiği üretimi 9-10 sene önceki rakamlarının yarısından az, 1/3’üne yakın durumdadır. ŞEKİL:4 TÜRKİYE’DE DIŞ LASTİK ÜRETİMİ (ADET/YIL)

12000000

10000000 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 1999* 2000*

8000000

6000000

4000000

2000000

0 BINEK OTO KAMYON TRAKTÖR ARKA TRAKTÖR ÖN

*Ocak-Mayıs Üretimin pazara sürülmesi ile ilgili olarak yurt içi pazarında iki unsur üzerinde durulmaktadır. Bunlar otomotiv ana sanayinde üretilen araçlara verilen orijinal ekipman şeklindeki lastikler ile yenileme pazarı.. Bugün ülkemizde 690.000’i binek otomobilinde, 221.577 diğer araçlarda (kamyon, kamyonet, minibüs, midibüs, çekici, traktör) olmak üzere toplam 911.577 araçlık bir kapasite bulunmaktadır. Otomotiv sanayinin altın yılı olan 1993 yılından bu yana maalesef kapasite kullanımı özellikle binek otolorda devamlı surette %50’nin altında (1999’da %32) gerçekleşmektedir. 1999 yılında toplam üretilen araç sayısı

14

405.000 adet ile sınırlı kalmıştır. Dolayısı ile Türkiye’de fabrikaların orijinal ekipman olarak lastik talebi ancak 2-2,5 milyon adet olarak düşünülmelidir. Diğer taraftan yapılan görüşmelerde Türkiye’de 6 milyon adetlik bir yenileme pazarının varlığından söz edilmektedir. Bilindiği üzere lastik tüketici açısından düşük ilgi ürünü olarak tanımlanmaktadır. Can ve mal emniyeti açısından son derece önemli olmasına karşın halkımızda bilinç düzeyinin yeterince yerleşmemiş olması dolayısı ile diş derinliği tehlike sınırının altına inmiş lastikler dahi değiştirilmemektedir. Bu nedenle yenileme pazarının gerçek potansiyelinin oldukça altındadır. Yurt içi pazarının boyutunun yetersizliği ve ithal lastiklerin de hatırı sayılır bir payı olduğu bilindiğine göre firmalarımızın üretim fazlalarını değerlendirmek için tek yollarının ihracat olduğu ortaya çıkmaktadır. Yaşanılan ekonomik sıkıntılara karşın sektörde kapasite kullanımının halen %85’lerde olması ancak firmalarımızın üretimlerinin %60-65’ini ihraç etmeleri ile mümkün olabilmektedir. Yeni üretimin dışında tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de bir kaplama sektörünün varlığından söz etmek mümkün olup henüz çok küçük bir paya sahip olan bu sektör de eski usul olan sıcak kaplama tekniğinin terkedilerek soğuk kaplama tekniğine dönülmesi ile birlikte artış eğilimindedir. Lastik kaplama sektörünün önemli bir özelliği yalnızca kamyon, otobüs gibi ağır vasıta araç lastikleri için uygulanıyor olmasıdır. Bunun nedeni olarak ülkemizde karayolu ile yük ve yolcu taşımacılığının %95’ler seviyesinde bulunması ile kötü yol koşulları ve aşırı tonaj gibi nedenlerle lastik ömrü ve maliyetinin ağır vasıta tabir edilen araçlarda yüksek olması gösterilebilir.

2.4. Türkiye'nin Lastik Dış Ticareti 2.4.1. Genel TABLO: 5 TÜRKİYE'NİN DIŞ LASTİK TİCARETİ (BİN ABD $)
1990 İHRACAT 47113 İTHALAT 91294 DENGE -44181 YILLIK DEĞİŞİM İHRACAT % İTHALAT % 1991 125175 75479 49696 165,7 -17,3 1992 159267 66113 93154 27,2 -12,4 1993 150257 81733 68524 -5,7 23,6 1994 181853 43374 138479 21,0 -46,9 1995 212094 65987 146107 16,6 52,1 1996 190444 96608 93836 -10,2 46,4 1997 216410 117848 98562 13,6 22,0 1998 231774 137119 94655 7,1 16,4 1999 236303 135997 100306 2,0 -0,8

Kaynak: DİE 1990’lı yılların başında bir lastik ithalatçısı konumunda olan Türkiye izleyen yıllarda başlattığı ihracata dayalı sanayi politiksı sonucunda net bir ihracatçı ülke haline gelmiştir. 1994 yılında yaşanılan kriz ortamının etkisi ile dış ticaret dengesinde 100 milyon $ fazla sınırı aşılmış ve 1995 yılında bu başarı sürdürülmüş ise de ise de günümüzde bu denge 100 milyon

15

$ dolayında sabitlenmiş gözükmektedir. İthalatta 1994 sonrasında kaydedilen yüksek oranlı artışlara rağmen bu oranın korunuyor olması sevindirici bir gelişmedir.

ŞEKİL:5 LASTİK DIŞ TİCARETİNDE YILLIK DEĞİŞİM (%, Bir önceki yıla göre)

200 150 100 50 0 -50

1991

1992

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

İHRACAT %

İTHALAT %

Tüm bu olumlu verilere karşın özellikle son iki yıldır ihracatta bir tıkanıklığın yaşanmaya başlandığı gözlerden kaçmamaktadır. Tablo 5’de de görüleceği üzere ile Türkiye’de lastik sektörünün sergilediği başarı çok açıktır. Bu başarı sonucudur ki, bu son derece ileri teknoloji, büyük yatırımlar, kalifye işgücü gerektiren ürün bir yandan ülkemizin en önemli ihraç kalemlerinden biri olmakla kalmamış, diğer taraftan da ülkemizi dünyada sözsahibi önemli lastik üretici ve ihracatçılarından bir haline getirmiştir. Bu gelişmenin nedenleri incelendiğinde lastik sektörünün; daha önce de belirtildiği gibi daha 1960’lı yıllarda Türkiye’ye ilk gelen yabancı yatırımlar arasında yapılanması, sektörün otomotiv ana sanayine bağımlı yapısı gereği Türkiye’de son yıllarda otomobil ana sanayinde yabancı firmalarla yapılan büyük yatırımların olumlu etkisi ve bu yatırımların lastik sektöründe de yeni ortak girişimleri ve teknolojik yenileme çabalarıı gündeme getirmesi

16

sayılabilir. Günümüzde Türkiye’de üretilen lastikler başta Avrupa ülkeleri olmak üzere dünyanın hemen her yerinde Pazar bulmakta olup sektör üretim/ihracat oranının %60-65 seviyelerine tırmandığı ifade edilmektedir. Türkiye’de kişi başı düşen aracın %0’de 60 olması, Türkiye nüfusunun çok büyük bölümünün genç olması otomotiv ve dolayısı ile lastik sektörünün gelişimi yönünde gelecek için büyük umut vaadetmektedir.

ŞEKİL:6 YILAR İTİBARİYLE DIŞ LASTİK DIŞ TİCARETİ (BİN ABD $)
250000

200000

150000

100000

50000

0 1990 1991 1992 1993 1994 IHRACAT 1995 1996 1997 1998 1999

ITHALAT

2.4.2. İhracat TABLO: 6 ÜLKELER İTİBARİYLE TÜRKİYE'NİN LASTİK İHRACATI (ABD $)
A.B.D. ALMANYA ARJANTİN AVUSTRALYA AVUSTURYA B.A.E. BELÇİKA BREZİLYA BULGARİSTAN CEZAYİR 1990 1995 % Değ. 1997 % Değ. 1998 % Değ. 1999 % Değ. 4008832 2970513 -25,9 732518 -75,3 525756 -28,2 819980 56,0 2483937 29844291 1101,5 33505352 12,3 41376560 23,5 37772390 -8,7 2478094 263298 -89,4 1135231 331,2 400286 298492 -25,4 339531 13,7 670226 97,4 739809 10,4 602445 3136231 420,6 3044478 -2,9 3081454 1,2 2754991 -10,6 188430 3837170 1936,4 4834625 26,0 2834542 -41,4 1876891 -33,8 1333014 7512445 222928 1321366 463,6 7002194 64591 169577 1820525 -6,8 -23,9 37,8 6583900 542188 32372 3307810 -6,0 739,4 -80,9 81,7 14848530 395529 286159 2961210 125,5 -27,0 784,0 -10,5

6315630

-79,1

17

DANİMARKA 145299 1404178 866,4 1943915 38,4 2036897 4,8 2119925 ETOPYA 19972 4829875 24083,2 3696040 -23,5 1744577 -52,8 876208 FAS 120295 403998 235,8 623656 54,4 1718580 175,6 1862065 FİLDİŞİ SAHİLİ 11005 832909 7468,5 465367 -44,1 625583 34,4 435514 FRANSA 1313451 7895004 501,1 12058390 52,7 15412499 27,8 17435016 G. AFRİKA 1184626 419650 -64,6 529127 26,1 435952 -17,6 888579 GANA 48890 1937712 3863,4 782439 -59,6 566532 -27,6 632347 GÜRCİSTAN 50440 125445 148,7 420014 234,8 357978 HOLLANDA 374056 761165 103,5 1200287 57,7 1209228 0,7 1090170 HONG KONG 179796 906999 404,5 93073 -89,7 395727 İNGİLTERE 1805130 19663419 989,3 19080746 -3,0 20406175 6,9 22339238 İRLANDA 785298 1220954 55,5 1754473 43,7 1656625 -5,6 610766 İSPANYA 379822 6589317 1634,8 8803372 33,6 16476122 87,2 13600433 İSRAİL 1071773 2493884 132,7 4282749 71,7 3116443 İSVEÇ 338942 3498758 932,3 4927274 40,8 3483400 -29,3 5375616 İSVİÇRE 318425 3468978 989,4 3258515 -6,1 3742347 14,8 4299976 JAPONYA 25350 3918671 15358,3 1267239 -67,7 390902 -69,2 3213830 KAMERUN 9147 236871 2489,6 73503 -69,0 374885 410,0 369095 KANADA 14925 300109 1910,8 153862 -48,7 417580 171,4 237362 KENYA 565932 463778 -18,1 172205 -62,9 239474 LÜBNAN 419815 2612878 522,4 2858855 9,4 2229986 -22,0 1119330 MACARİSTAN 445964 305729 -31,4 261049 -14,6 397452 52,3 246553 MAKEDONYA 218318 70 -100,0 167979 239870 264802 MALEZYA 20027 79349 296,2 58334 -26,5 463135 MISIR 1327456 9672543 628,7 10065712 4,1 7857358 -21,9 6326478 NİJERYA 532726 269906 -49,3 330740 22,5 477753 44,4 276217 ÖZBEKİSTAN 689925 1371175 98,7 649222 -52,7 406944 PAKİSTAN 4355431 6352061 45,8 4552062 -28,3 3625283 -20,4 3625593 POLONYA 140798 530264 276,6 3696282 597,1 3520680 -4,8 3750816 PORTEKİZ 138586 2132343 1438,6 2035567 -4,5 3746553 84,1 3023336 S.ARABİSTAN 994750 8978803 802,6 7035454 -21,6 5174119 -26,5 2836162 SİNGAPUR 557060 618144 11,0 157104 -74,6 292560 SURİYE 666785 5079902 661,9 7130691 40,4 4251296 -40,4 4279699 ŞİLİ 45488 162285 256,8 844221 420,2 879141 TAYVAN 37289 897710 2307,4 1237881 37,9 515052 -58,4 607042 TÜRKMENİS 241866 701233 189,9 728070 3,8 328363 UGANDA 306890 208596 -32,0 61720 -70,4 373333 UMMAN 214736 865171 302,9 367318 -57,5 450275 22,6 506174 ÜRDÜN 1252340 3764333 200,6 2205407 -41,4 2429070 10,1 1215525 VENEZÜELLA 158768 203649 28,3 366211 YUNANİSTAN 349986 5851958 1572,1 8658286 48,0 9231794 6,6 8139315 ZİMBABWE 33635 309154 819,1 842254 172,4 562818 İTALYA 6831646 28726497 320,5 29347796 2,2 37699843 28,5 44061541 KESİNL.ÜLKE 538966 -100,0 2149876 2676887 KKTC 1046630 1291523 23,4 1695924 31,3 2084155 22,9 1417747 DİĞER 6131526 23718066 -73881 12722457 -2737 7337243 -241924 5171159 TOPLAM: 47113671 212094807 350,2 216410051 2,0 231774372 7,1 236303363

4,1 -49,8 8,3 -30,4 13,1 103,8 11,6 -14,8 -9,8 325,2 9,5 -63,1 -17,5 -27,2 54,3 14,9 722,2 -1,5 -43,2 39,1 -49,8 -38,0 57,6 693,9 -19,5 -42,2 -37,3 0,0 6,5 -19,3 -45,2 86,2 0,7 4,1 17,9 -54,9 504,9 12,4 -50,0 79,8 -11,8 -33,2 16,9 24,5 -32,0 -3336 2,0

Kaynak: DİE Lastik Türkiye’nin önemli ihraç ürünleri arasında yeralmaktadır. Ülkeler itibariyle bakıldığında 10 yıl önce; 18

ilk 10 içinde Cezayir, Pakistan, Mısır ve Ürdün’ün de yer aldığı görülmekte iken 1999 yılında bu ülkelerden yalnızca Mısır (8. sırada) yer alırken kalan 9 ülke içinde İsviçre hariç tamamının Avrupa Biriği ülkesi olması dikkat çekmektedir. Yine geçmiş dönemde ilk 10 ülkeye yapılan ihracat toplamı 31 milyon $’ı ancak bulurken günümüzde bu rakam 174 milyon $’a tırmanmıştır.

ŞEKİL: 7 ÖNEMLİ PAZARLAR İTİBARİYLE TÜRKİYE'NİN LASTİK İHRACATI (ABD$)

90000000 80000000 70000000 60000000 50000000 40000000 30000000 20000000 10000000 0
İT AL YA AL M AN İN YA G İL TE R FR E AN SA BE LÇ İK A İS PA YU N YA N AN İS TA N M IS IR İS VE Ç İS Vİ Ç R E SU R İY E D İĞ ER

1990

1995

1997

1998

1999

İhracatta ilk 6 sırayı alan ülkelerin ise Avrupa’nın önemli otomotiv ve lastik üreticisi ülkeleri olmasının üzerinde durmak gereklidir. Son 10 yıllık dönemde hemen her yıl ilk sırayı alan Almanya 1999 yılında yerini ikinci sıradaki İtalya’ya kaptırmıştır.

19

Halen alt sıralarda bulunmasına rağmen özellikle 1990’lı yılların ortalarından itibaren ihracatımızda önemli bir ülke haline gelmeye başlayan Japonya’ya yapılan ihracatın 1999 yılında bir önceki yıla göre %722 artarak 3,3 milyon $ seviyelerine tırmanması çarpıcı bir gelişmedir.

ŞEKİL:8 ÖNEMLİ PAZARLAR İTİBARİYLE TÜRKİYE'NİN LASTİK İHRACATINDA DEĞİŞİM (1999-1998 Yılları Bir Önceki Yıla Göre %)
140 120 100 80 60 40 20 0 -20 LAM P -40 -60
TO : Ğ Dİ ER N A YA SA YA YA RE İK TA AL AN AN TE AN İS LÇ İT P N M İL FR BE G İS AL NA İN YU IR IS M EÇ SV İ YE RE Rİ İÇ V SU İS

1998

1999

Radyal binek oto lastikleri Türkiye’nin en çok ihraç ettiği lastik türü olup toplam içinde son 3 yıldır almış olduğu ortalama payı %38 dolayındadır. Radyal binek lastikleri içinde ise %80-85’lik çok büyük bir bölüm çelik kuşaklı radyallere ait olup son yıllarda ağırlığı giderek artmaktadır. Kamyon ve otobüs lastikleri toplam ihracatımızın içindeki yaklaşık 1/3 payı ile lastik ihracatımızın en büyük ikinci kalemini oluştururken son 3 yılda toplam içinde aldığı pay da her yıl düzenli olarak yaklaşık %2 artış göstermektedir. Ağir vasıta lastik ihracatındaki artış özellikle 1998 sonrası yurtiçi ağır vasıta üretimindeki büyük gerilemeye bağlı olarak lastik

20

sektöründe oluşan arz fazlasına bağlı olarak açıklanmaktadır. Bu trendin sürdüğü düşünüldüğünde kuşkusuz binek oto lastiklerinin önüne geçebilecektir. Bu kategoride de radyal lastiklerin konvansiyonel lastiklere üstünlüğü hemen dikkat çekmektedir. Nitekim lastikte eski teknoloji olarak adlandırılan tekstil kuşaklı ve konvansiyonel lastiklerin hem üretimi, hem de ihracatı gittikçe azalmaktadır. Minibüs, kamyonet ve hafif kamyon türü araç lastikleri en çok ihracat yapılan 3. Tür lastik grubudur. Bu grubun toplam içindeki payı yaklaşık olarak %15 dolaylarındadır. Traktör ön ve arka lastiklerinin toplam içinde yaklaşık 20-25 milyon $ değer ile sahip olduğu pay halen önemli bir yer tumakta ise de son 3 yıl baz alındığında bu grupta bulunan lastik ihracatı değer olarak bir yandan 27 milyon $’dan 22 milyon $’a gerilemiş, buna bağlı olarak toplam ihracat içindeki payı da %12,5’den %9,4 düzeyine düşmüştür. ŞEKİL:9 TÜRLERİNE GÖRE TÜRKİYE’NİN LASTİK İHRACATI

77108 72039 67895

66669 67785 54677

1999 1998 1997

30193 28001 22486

11633 16095 16184

5984 7734 8593

15892 7088 12098

5217 7128 7405

17084 17204 20223

5147 6280 5061
İŞ

1999 yılı verilerine göre türlerine göre en fazla ihracat yapılan ülkeler paylarına göre aşağıda sıralanmaktadır. Sıralamada mümkün olduğunca çok değişik ülkeye yer verilmeye çalışılmış ancak ihracatta çok ön plana çıkmış ülkeler koyu yazılmışlardır.

1376 2420 1788
D ER İĞ AR AL I

AK TR

AK TR

N KO

Bİ EK N EK ,T

N KO

Bİ EK N EL ,Ç İ ST L K. AD R

R

R AD L YA M K. R YA AD L L YA İK

AD L YA İN .M

İN AK M

N VA İN İB S, Ü M KA YO N

N VA .K

TÖ R

TÖ R

M KA N YO YO M KA ET N AM N YO

N Ö

AR

AM

Ü İB S, ET

KA

N YO BÜ TO ,O S S

TO ,O BÜ

.K H

.K H AM YO N

21

TEKSTİL KUŞAKLI RADYAL BİNEK OTO ÇELİK KUŞAKLI RADYAL BİNEK OTO MİNİBÜS, KAMYONET VE HAFİF KAMYON RADYAL MİNİBÜS, KAMYONET VE HAFİF KAMYON KONVANSİYONEL KAMYON VE OTOBÜS RADYAL KAMYON VE OTOBÜS KONVANSİYONEL TRAKTÖR ÖN DIŞ LASTİK TRAKTÖR ARKA DIŞ LASTİK İŞ MAKİNALARI

İtalya,İspanya, Almanya, İngiltere, Fransa, Mısır, Belçika, Suriye, İsviçre, Lübnan İtalya, Almanya, Fransa,İngiltere, İspanya, İsveç, Mısır, İsviçre, Danimarka, Portekiz Almanya, İtalya, İngiltere, Yunanistan, Fransa,İspanya,Polonya, Portekiz, İsveç, Pakistan, İsviçre, Avusturya, Danimarka Mısır, Japonya, Suriye, Pakistan,İspanya, Ürdün,Polonya, S. Arabistan, Portekiz İtalya, Almanya, İngiltere, İspanya, Yunanistan, Belçika, S.Arabistan, İsviçre, Letonya, Fas, Arjantin Belçika, Japonya, İngiltere,Suriye, Ürdün KKTC, İsrail, İtalya, Cezayir, Almanya, İngiltere, İspanya, B.A.E, Yunan, Pakistan Almanya, Pakistan,İtalya, İngiltere, Cezayir Yunanistan, Suriye, Fransa, İspanya, BAE, Mısır, İsveç İngiltere, Belçika, İtalya, Cezayir, İspanya, Almanya, Pakistan, İrlanda, Yunanistan, Avustralya

2.4.3. İthalat Ülkeler itibariyle ithalat incelendiğinde ise ilk sırayı 1999 yılında yapılan toplam ithalatın %22’sinin tek başına gerçekleştirildiği Fransa almakta, bu ülkeyi Almanya, Japonya, İtalya ve İspanya her biri 10 milyon $’ın üzerinde miktarlar ile izlemektedirler. Lastik ithalatında ilk 10 ülke arasında aynı ihracatta olduğu gibi özellikle Gümrük Birliği sonrasında AB ülkelerinin egemenliği kendisini göstermekte iken Japonya, G. Kore de önemli yer tutmaktadırlar. Ancak Japonya’dan yapılan ithalatın yıllar itibariyle büyük farklılıklar göstermekte olduğu izlenmektedir. Nitekim, bir önceki yıl toplam ithalattaki payı ¼ olan bu ülkeden yapılan ithalat geçtiğimiz yıl %50’ye yakın düşüş göstererek 33 milyon $’dan 17 milyon $’a gerilemiştir. 1999 yılındaki diğer gelişmeler arasında Çin ithalatta gösterdiği %185lik büyük sıçrama ile 8. sıraya yükselmiş, Slovakya da %120’ye yakın bir artışla ilk 10’da kendisine yer edinmiştir. 1999 yılında %5766 ile Brezilya’dan yapılan ithalat tam anlamı ile patlama yaparak ilk 10 ülke arasına girme yolunda atılım kaydetmiştir. Finlandiya, Rusya %300, Hindistan %150, Romanya ve Filipinler ise %130’ların üzerinde ithalat artışı ile 1999 yılında dikkat çeken ülkeler olmuşlardır. TABLO: 7 ÜLKELER İTİBARİYLE TÜRKİYE'NİN DIŞ LASTİK İTHALATI
FRANSA ALMANYA JAPONYA İTALYA İSPANYA İNGİLTERE GÜNEY KORE 1997 23.322.433 22.369.834 23.307.396 12.501.779 6.877.990 7.964.316 2.298.145 1998 98/97 % 23.405.102 0,4 21.957.431 -1,8 33.122.818 42,1 14.172.902 13,4 9.363.107 36,1 7.082.287 -11,1 3.629.750 57,9 1999 30.722.052 18.335.717 17.431.780 13.636.424 10.676.812 9.313.379 7.460.916 99/98 % 31,3 -16,5 -47,4 -3,8 14,0 31,5 105,5

22

ÇİN BELÇİKA SLOVAKYA İSRAİL İSVİÇRE BREZİLYA A.B.D. HOLLANDA İRAN TAYVAN SLOVENYA ENDONEZYA FİLİPİNLER TAYLAND FAS ÇEK CUM. ROMANYA VİETNAM AVUSTURYA POLONYA SRİ LANKA FİNLANDİYA RUSYA FED. HİNDİSTAN MISIR SIRBİSTAN KANADA G.AFRİKA DİĞER TOPLAM:

1.822.696 6.107.581 1.153.859 1.204.087 107.980 148.533 2.655.038 750.903 1.198.638 8.625 219.630 372.915 582.110 37.793 230.977 530.730 20.363 272.545 265.038 95.478 156.640 155.862 80.815 200.379 52.766 774.202 117.848.076

1.605.578 4.926.490 1.582.228 1.595.069 660.290 23.609 2.859.559 1.866.179 1.211.135 842.034 556.006 290.195 646.806 898.541 991.299 198.381 426.133 674.465 241.872 177.645 78.398 62.569 315.999 90.769 155.841 382.459 251.743 774.694 137.119.383

-11,9 -19,3 37,1 32,5 511,5 -84,1 7,7 148,5 1,0 9662,7 153,2 73,4 70,3 424,9 84,5 27,1 1087,8 -34,8 -70,4 -34,5 101,7 -41,8 92,8 90,9 377,1 0,1 16,4

4.578.186 3.710.004 3.471.915 1.551.560 1.529.724 1.385.096 1.263.496 1.059.554 1.042.436 888.904 713.563 704.159 684.073 557.909 557.723 529.441 477.316 464.447 456.482 401.518 331.924 317.173 284.088 265.065 238.311 184.036 139.007 96.311 537.216 135.997.717

185,1 -24,7 119,4 -2,7 131,7 5766,8 -55,8 -43,2 -26,6 -15,3 26,6 135,7 -13,7 -37,9 -46,6 140,6 9,0 -32,3 66,0 86,8 304,6 354,0 -16,1 162,5 18,1 -63,7 -61,7 -30,7 -0,8

Kaynak: DİE ŞEKİL:10ÜLKELER İTİBARİYLE TÜRKİYE'NİN LASTİK İTHALATI (BİN $)

23

S İN A İ G BE LO G FR LM JAP İT SPA İL .K VA İS D L AN AN ON A T LY NY ER OR Ç ÇİK KY RA İĞE SA YA YA İL R A A A E E İN A

1999 1998 1997

0

5.000

10.000

15.000

20.000

25.000

30.000

35.000

Türkiye’nin ihracatında olduğu gibi ithalatında da çelik kuşaklı radyal lastikler toplamda sahip oldukları (binek oto %45, kamyon-otobüs %25) %70 civarında pay ile ilk sırayı almaktadırlar. Bu arada binek oto lastiklerinin payı son derece hızlı bir şekilde artarken kamyon otobüs lastikleri payının azalmakta olduğu dikkat çekmektedir. Aynı şekilde iş makinaları lastikleri ithalatında azalma belirgindir. İhracattaki yapı ile benzer olarak teknolojik gelişmelere paralel bir şekilde tekstil kuşaklı radyal lastik kullanımı ve ithalatı azalmakta iken, ağır vasıtalarda eski teknoloji konvansiyonel lastik ithalatının artması çelişki olarak gözükmesine karşın, konvansiyonel lastiklerin yapısı itibarı ile daha çok yük taşıma imkanı vermesi ve aşırı yüklere dayanıklı olması sorunun cevabını vermektedir. Lastik ithalatında göze çarpan bir diğer nokta ise, ileride sorunlarda da değinileceği gibi “diğer” başlığı altındaki sınıflandırmaya dahil edilen lastiklerin miktar ve oran olarak artış göstermesidir.
TABLO:8 TÜRLERİNE GÖRE TÜRKİYE’NİN LASTİK İTHALATI (BİN $-%TOPLAM)

TEKSTİL K.RADYAL B.OTO ÇELİK K. RADYAL B. OTO MİNİBÜS, KAMYONET,H. KAMYON RADYAL KAMYON-OTOBÜS RADYAL

% 0,3 45,7 5,6 25,2

1999 414 62198 7633 34299

% 1998 0,2 300 38,3 52525 5,6 7746 31,0 42532

% 1,5 39,1 5,0 28,6

1997 1763 46062 5890 33747 24

KAMYON-OTOBÜS KONVAN. TRAKTÖR ÖN VE ARKA İŞ MAKİNALARI DİĞER OTOMOBİLLER DİĞ. OTOBÜS KAMYONLAR SİVİL HAVA TAŞITLARI DİĞER BİSİKLETLER DİĞER

2,2 1,3 7,8 4,5 2,5 1,2 1,3 2,3

3027 1,2 1680 1730 1,1 1567 10623 14,2 19484 6125 1,4 1957 3402 2,1 2842 1651 0,2 279 1750 2,0 2686 3146 2,6 3521

1,7 1,0 13,3 0,4 1,3 0,3 2,2 5,5

1995 1149 15680 526 1583 335 2627 6491

ŞEKİL:11 TÜRLERİNE GÖRE TÜRKİYE’NİN LASTİK İTHALATI (BİN $) 70000 60000 50000 40000 30000 20000 10000 0
YO N ET TO , YO BÜ S N -O R AD TO . TR BÜ AK S KO TÖ N R . Ö N -A İŞ R KA M AK İN D AL İĞ D AR .O İĞ I .O TO TO M O BÜ Bİ S L KA Sİ M Vİ YO L H N AV A D İĞ TA Bİ ŞI Sİ T KL ET LE R N -O KA M YA L YA L D İĞ ER O TO AD AD M İN TE KS . Ç EL İK R R O TO S, K

İB Ü

YO

AM

TÜRKİYENİN LASTİK İTHALATINDA ÖNDE GELEN ÜLKELER TEKSTİL KUŞAKLI RADYAL BİNEK Japonya, Almanya OTO ÇELİK KUŞAKLI RADYAL BİNEK Fransa, Almanya, İspanya, İtalya, İngiltere, Japonya, G.Kore, Brezilya, Slovakya,İsviçre, ABD, OTO Hollanda, Belçika

KA M

1997

1998

1999

25

MİNİBÜS, KAMYONET VE HAFİF KAMYON RADYAL KAMYON VE OTOBÜS RADYAL KAMYON VE OTOBÜS KONVANSİYONEL TRAKTÖR ÖN VE ARKA İŞ MAKİNALARI DİĞER OTOMOBİLLERDE KULLANILAN DİĞER OTOBÜS KAMYONLARDA KULLANILAN SİVİL HAVA TAŞITLARINDA KULLANILAN DİĞER BİSİKLETLERDE KULLANILAN

Japonya, Fransa, Çin,Slovakya, G.Kore Fransa, Almanya, İspanya, İtalya, İngiltere, Japonya, G.Kore İran, Çin, Fransa İsrail, İngiltere, Almanya Japonya, Fransa, İsrail, Belçika İspanya Fransa, G. Kore, İtalya Almanya, Slovakya Belçika, Fransa, İngiltere Çin, Vietnam, Tayland,

2000 yılında elde edilebilen verilere göre döviz kurlarının kısmen sabit tutulması nedeni ile ithalatın cazip hale gelmesi dolayısı ile ithalatın büyük artış gösterdiği ve Pazar payının %20’ye yaklaştığı ifade edilmektedir. İthalatta aslan payını (binek otoda) toplam ithalatın yaklaşık yarısını tek başına karşılayan Michelin ürünleri almakta iken kalan bölüm 106 değişik marka ile büyük bir çeşitlilik göstermektedir. Başta Çin, Güney Kore olmak üzere Uzak Doğulu üreticilerin çok sayıda markası pazarda hızla yer almaktadır.
2.5. Ticari Dağıtım Kanalları Lastik üretici olarak az ancak yeterli sayıda yerli üreticinin, ithalatçı olarak ise özellikle içinde bulunduğumuz yılda oldukça artan sayıda firmanın yoğun rekabetinin yaşandığı, kar marjı pek yüksek olmayan sektörlerden biridir. Piyasada gözlemlenen yoğun rekabet tüm konularda olduğu gibi firmaları ürünlerinin dağıtımında da maliyetlerini asgariye indirmek zorunda bırakmış, bunun sonucunda da dağıtım sisteminde aracı unsurlar nerdeyse ortadan kaldırılmıştır. Gerek yurtiçi üretimde, gerekse yurtdışından yapılan ithalatın nihai tüketicilere ulaştırılmasında genellikle izlenen yöntem doğrudan üretici veya ithalatçı firma tarafından perakendecilere dağıtım yapılarak nihai tüketicilere ulaşılmaktadır. Toptancıların ortadan kaldırıdığı bu sistemde yenileme pazarı olarak da tarif edilebilecek nihai tüketicilere hizmet veren perakendiciler olarak bayiler, oto servisleri ve büyük alışveriş merkezlerini saymak mümkündür. Özellikle son yıllarda büyük alışveriş merkezlerinin perakende sistemindeki ağılığının giderek artmasına karşın bu merkezlerin servis hizmeti verememesi gibi nedenlerle kısa bir dönem daha artması planlanan paylarının yakın gelecekte zincirin diğer halkalarına doğru kayacağı düşünülmektedir. Yalnızca perakendeci aracılığı ile doğrudan tüketiciye ulaşma sisteminin istisnası olarak Good Year ve Fulda lastiklerinde izlenen lastiklerin bir ihtisas dağıtım şirketi olarak nitelendirilebilecek şirket aracılığı ile dağıtılması gösterilebilir. Yenileme pazarı dışında, otomotiv ana sanayine de önemli ölçüde mal verilmektedir. Önceden otomotiv firmalarının ihtiyacı sadece üretici firmalar tarafından karşılanmakta iken

26

son zamanlarda bazı ithalatçıların da (Michelin lastikleri) bu konuda yer almaya başladıkları belirtilmektedir.

ŞEKİL: 12 TİCARİ DAĞITIM KANALLARI

İthalatçı Firmalar

Yerli Üreticiler

Otomotiv Ana Sanayii

İhtisas Dağıtım Şirketleri

Perakende Mağazalar Büyük Alışveriş Merkezleri Bayiler Oto Servisleri

Tüketiciler

2.6; Lastik Dış Ticaretinde Uygulanan Kalite ve Standart Kontrolü İhracatta herhangi bir sınırlama bulunmamaktadır. İthalatta ise 6.12.1999 tarih ve 23898 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Araç Dış Lastiklerinin İthalatında Uygulanacak Esaslara İlişkin 99/24 Sayılı Tebliğ Madde 2’de belirtildiği üzere gümrük beyannamesinin tescil tarihinde üretim tarihi 26 haftadan eski (dış lastiklerin üzerindeki üretim haftasını belirtir seri plakasında yer alan üretim haftası) lastiklerin ithalatı yasaktır. Yine aynı tebliğ 1 Maddesinde araç dış lastikleri üzerinde üretildiği ülke adı, ticari marka, ebadı, konstrüksiyon tipi, yük indeksi (Z sınıfı lastikler hariç) hız sınıfı ve üretim haftasını belirtir seri plakasının bulunması zorunlu olup, bu bilgiler lastik kalıbında ve vulkanizasyon sırasında lastiğin en az bir yanak yüzeyinde yer almış olmalıdır.

27

Ancak tebliğin 6 maddesi ile 1 ve 2. Maddede belirtilen şartlara istisna getirilerek Avrupa Ekonomik Komisyonu mevzuatı kapsamında Tip Onayı (E işareti) ve Avrupa Topluluğu mevzuatına göre belgelendirilecek Tip Onayı (e işareti) düzenlenmiş araç dış lastiklerinin ithalatında Sanayi Ticaret Bakanlığından alınacak uygunluk belgesi ile bu koşulların aranmayacağı hükme bağlanmıştır. 2.7. Lastik Sektörünün Sorunları Sektörün sorunlarının temelinde haksız rekabet yatmakta olup, rekabeti bozan unsurlar olarak garanti belgesi uygulamaları, aşırı ve kontrolsüz ithalat, işgücü maliyetleri sayılmaktadır. Bu temel sorun dışında tüketici bilincinin yeterince yerleşmemiş olmasından kaynaklanan bir yurtiçi Pazar darlığı sözkonusudur. Bu sorunları biraz daha açacak olursak; i) Garanti Belgesi Uygulamaları Araç lastiği ithalatçıları, 2.9.1995 tarihli ve 22392 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan TRKGM-95/105-106 sayılı “Garanti Belgesi ile Satılmak Zorunda Olan Sanayi Mallarının ve Bu Malların Arızalarının Tamiri İçin Gereken Azami Süreler Hakkında Tebliğ” hükümlerine uymak zorundadır. Buna karşılık pek çok lastik ithalatçısı, Sanayi ve Ticaret Bakanlığı’ndan veya İl Müdürlüklerinden beyana dayanarak aldıkları garanti belgelerini sadece gümrük işlemleri için kullanmaktadırlar. Bu belgeler tüketicilere verilmek için alınmadığı gibi, genellikle satıcılara da ulaştırılmamaktadır. Lastik gibi can ve mal emniyeti için son derece önemli bir konuda üretici, distribütör ve ithalatçıların çok titiz davranması ve yasaların da bu yönde zorlayıcı olması gerekmektedir. Lastik ithalatı yapan pek çok firmanın lastik konusunda yeterli teknik bilgiye sahip olup olmadıkları ve buna bağlı olarak da verdikleri garantinin güvenilirliği tartışılmalıdır. Bir diğer önemli husus da ithal edilen lastiğin Türkiye’deki yol ve iklim şartlarında çalışmaya uygun olmasıdır. İthalatçıların büyük bir bölümü ithal ettikleri lastikleri üreticilerden değil, uluslararası “spot” piyasalardan temin etmektedirler. Dolayısıyla, belirli ülke şartlarına göre üretilmiş lastikler, ülkemiz şartlarına uygun olmamasına rağmen, kolayca ithal edilerek satılabilmektedir. Bu durum, kullanıcıların/tüketicilerin bu ürünlerden elde edeceği ekonomik değeri azalttığı gibi garanti sistemlerinin de iyi çalışmaması nedeniyle mağduriyetlerine sebep olmaktadır. ii)Haksız Rekabet ve Müşteri Mağduriyeti Türkiye’de üretim yapan kuruluşlar ilk kez ithal edecekleri desenleri uzun süren testlerden geçirmekte ve Türkiye şartlarına uyumundan emin olduktan sonra lastikleri ithal ederek kullanıma sunmaktadır. Oysa bazı ithalatçılar, herhangi bir kalite kriterini dikkate almaksızın lastik ithal edip piyasaya sürmektedir. Bu arada, Türkiye’de yerleşik bazı markalar da uluslararası spot piyasalardan diğer firmalar tarafından ithal edilerek, garanti hizmetleri için, bu yerleşik markaları uzun yıllardır Türkiye’ye tanıtmış olan lastik sektörünün önde gelen firmaları adres olarak gösterilmektedir. Arıza ortaya çıktığında yukarıda sözü edilen yerleşik markaların ilk üreticisi veya 28

ithalatçısına ait bayi teşkilatına başvurulmasının önerildiği görülmektedir. Türkiye şartlarında denenmemiş olan bu tür lastiklerde oluşabilecek herhangi bir performans problemi ise kullanıcıyı mağdur etmenin yanında doğrudan Türkiye’deki yerleşik firmaların imajını da zedelemektedir. Çünkü, tüketici gözünde yerleşik markaların arkasında bulunan Türkiye’nin lastik sektörünün önde gelen sözkonusu firmaları ithal edilen markaya ait tüm lastiklerden sorumlu görülmektedir. Çeşitli markaları uluslararası “spot” piyasalardan ithal eden bazı firmalar ♦ Yetkili satıcı,tüketici ve otomotiv firma ve servislerinin eğitimleri ♦ Garanti Belgesi ve Kullanım Kılavuzu baskıları ♦ Müşteri hizmeti ve garanti faaliyeti için personel istihdamı ♦ Satış sonrası hizmetlerde çalışanların ücretleri, harcırahları, benzin, yol giderleri, sigorta ve vergileri ♦ Garanti kapsamında ürün değerlendirme hizmeti ♦ Hatalı ürünleri geri alınması gibi tüketicilere sunulması gerekli bir takım hizmetlerden kaçınarakasgari %10-15 daha fazla kâr marjı elde edebilmektedirler. Türkiye’de yerleşik firmalar ithal etmedikleri lastiklerden sorumlu olamazlar. Ancak yerleşik markanın yurtdışındaki üreticisinden çeşitli yollarda ithal edilip, spot piyasalardan temin edilen ithal lastikler marka imajından dolayı tercih edilebilmekte bu ise sorunla karşılaşıldığında tüketicinin mağduriyetine neden olabilmektedir. Maalesef, lastiklerde beyaz eşya ya da otomobildeki gibi her ürüne özel seri numarası bulunmadığı için hangi lastiğin kim tarafından ve ne şartlarda ithal edildiğini anlamak mümkün değildir. Kısacası, üçüncü şahısların, bu firmalarca yıllardan beri emek sarfederek oluşturulan kaliteli ürün ve kaliteli müşteri hizmeti imajını kullanarak, hiçbir maliyete katlanmadan sadece kâr için ithal edilen yerleşik markalara ait lastikleri ithal edip satmaları, açıkça haksız rekabet olarak değerlendirilebilecek bir durumdur. iii) İşgücü Maliyetleri Türkiye’de lastik sektörü işgücü maliyeti ülke içinde başka hiçbir sektörde olmadığı kadar yüksektir. Türkiye’nin rakipleri konumundaki Latin Amerika’da ücretler Türkiye’nin yarısı kadar olup uluslar arası rekabette engelleyici bir faktör olarak ortaya çıkmaktadır. iv) Yurtiçi Pazarın Yetersizliği Türkiye’de kişi başına düşen gelir ve otomobil sayısının gelişmiş ülkelerin çok gerisinde kalmasının getirdiği Pazar darlığı dışında lastik tüketicisinin bilinçsiz oluşu da son derece büyük sorunlara neden olabilmektedir. Lastik çok sık olarak belirtildiği can ve mal emniyeti için birinci derece önemli bir üründür. Bir lastiğin güvenli olarak performansını sürdürebilmesi için diş derinliği çok ehemmiyet arz etmekte olup genel olarak 3,7 milimin altında diş derinliğine ulaştığında değiştirilmesi gereklidir. Dünyanın tüm gelişmiş ülkelerinde diş derinlikleri kontrol edilmekte ve 1,7 milimin altındaki araçlar trafikten men edilmektedir.

29

Oysa ülkemizde bu kontrolün yapılmaması trilyonlarca liralık milli servetin ve binlerce canın yokolmasına neden olmaktadır. 2.8. Çözüm Önerileri Nelerdir Netice olarak, haksız rekabete neden olan durumların giderilebilmesi ve müşteri mağduriyetinin önlenmesi için, lastik üreticisinin ve ithalatçısının birlikte sorumluluk alması halinde ithalata izin verilmesinin doğru olacağını düşünmekteyiz. Böylece ithalatçı firmanın sorumluluktan kaçması halinde bile tüketici, karşısında her zaman sorumluluk alan üretici bir firma bulabilecek ve hakkını arayabilecektir. Ayrıca bu durum, globalleşen dünya ekonomisinin işleyişine uygun düşeceği gibi, rekabetin sağlıklı gelişmesini, esas rekabetin lastik markaları arasında oluşmasını ve daha adil gerçekleşmesini sağlayacaktır. Bu çerçevede aşağıdaki konuların dikkate alınması şarttır. a) Satılan lastiğin garantisi mutlaka üretici ve ithalatçı firmalar tarafından müteselsil olarak verilmelidir. b) Her lastik ithalatçısının müşteri şikayetlerini yorumlayacak kadroya sahip olması ve bu kadronun hem sayıca, hem de teknik olarak yeterli olmaları gerekmektedir. c) İthal edilecek lastiklerin Türkiye şartlarına uygunluğunun ithalatçı firma tarafından garanti edilmesi ve buna bağlı olarak ithal edilecek lastiklerin cins, ebat ve desen listelerinin ilgili Gümrük Müdürlüğü’ne ayrıntılı biçimde verilmesi sağlanmalıdır. d) Sistemin iyi çalışmamasının sonucu olarak özellikle 1999 yılı ithalat rakamları içinde evsafı bilinmeyen ve “diğer” olarak geçen çok fazla sayıda lastik görünmektedir. Bu durum lastik gruplarının pek bilinmediği ve pek çok lastiğin farklı gruplar adı altında ithal edildiğini göstermektedir. Durumun düzeltilmesi ise ancak ihtisas gümrüklerinin devreye girmesiyle mümkün olacaktır. e) E markalaması konusu, gümrük memurlarının ihtisas sahibi olmamasından faydalanarak ithalatçılar tarafından kolaylıkla suistimal edilebilmektedir. Bir lastiğin Avrupa Ekonomik Komisyonu Regülasyonlarına uygunluğu, ancak lastiğin üzerindeki E işaretinin içinde ilgili ülke kodu ve yanında o lastiğe ait onay numarasının bulunması ile mümkündür. Gümrük memurlarının hata yapmasını engellemek için sadece E işaretinin kontrolü yeterli olmayıp lastik ithalatında Tip Onayı Belgesi’nin de istenmesinin kesinlikle gerekli olduğu görüşündeyiz. Haksız rekabeti önleyecek bu tedbirlerin yanında araç muayenesi gibi periyodik diş derinliği kontrolünün yapılması trafik terörüne olduğu kadar pazarın gelişimine de katkı sağlayacaktır.

30

III. BÖLÜM, DİĞER 3.1; Dünyada Lastikle İlgili Önemli Fuarlar Hangileridii? 20-23 Haziran 2000 24-26 Ağustos 2000 6-10 Eylül 2000 31 Ekim-3 Kasım 2000 28 Kasım-1 Aralık 2000 14-16 Mart 2001 Mart 2001 Reifen International World of Tires 2000 Automechanika International Tire Expo/SEMA Tyrexpo 2000 Tyrexpo Europe 01 Tires and Rubber 2001 Essen,Almanya Kuala Lumpur, Malezya Frankfurt, Almanya Las Vegas, USA Shanghai, Çin Londra, İngiltere Moskova, Rusya Nashville, ABD Birmingham,İngiltere Bologna, Italy Singapur

19-21 Nisan 2001 ITRA Expo 2001 29 Nisan-2 Mayıs 2001 Auto. Trade Show/Intertyre 2001 23-27 Mayıs 2001 AutoPromotec 2001 11-13 Eylül 2001 Tyrexpo Asia 2001 3.2;. Sektör İle İlgili Bazi Kuruluşlar4 Brisa Bridgestone Sabancı Lastik San ve Tic AŞ Sabancı Center Levent - 80745 İstanbul Tel : 212-278 00 21 Faks : 212-281 16 81 Good Year Lastikleri TAŞ Büyükdere Cad. Maslak Meydanı 41 Levent 80670 Kağıthane Tel : 212-285 21 68 Faks : 212-285 21 75 Türk Pirelli Lastikleri AŞ Büyükdere Cad. No:117 80300 Gayrettepe – Şişli
4

TOBB kayıtlarna göre düzenlenmiştir.

31

Tel Faks

: 212-217 59 00 : 212-217 58 09

Petlas Lastik Sanayi ve Ticaret AŞ Gölhisar Mevkii 40200 Kırşehir Tel : 386-252 65 50 Faks : 386-252 65 70 Otomotiv Lastikleri Tevzii AŞ Büyükdere Cad. 145/6 Tofaş Han 80300 Zincirlikuyu Tel :212-275 40 40 Faks :212-213 00 19 Birlik Lastik Sanayi ve Ticaret AŞ Organize Sanayi Bölgesi No:12 Bilecik Tel :228-212 48 42 Faks :228-212 48 45 Anlaş Anadolu Lastik San. ve Tic. AŞ Çele Mevkii Kaynaşlı Düzce-Bolu Tel :265 06 80 Faks :265 99 27 (Bisiklet, motorsiklet dış lastiği) Armaç Dolgu Lastik Teker San ve Tic. AŞ Keresteciler Sitesi Çaycılar Sok No:$ Rami - İstanbul Tel :212-576 20 54 Faks :212-576 53 59 Polat Kauçuk Sanayi ve Ticaret AŞ 2. Organize Sanayi Bölgesi Evrenköy Cad. No:2 Konya Tel :332-239 00 99 Faks :332-239 01 05 Rami Kasap 19 Mayıs Sanayi Sitesi İstasyon Cad. No: 69 Kutlukent-Samsun Tel :362-266 96 68 (Lastik Kaplama) Kaynakça European Rubber Journal, DİE, 32

Otohaber 10 Şubat 2000 Dünya Gazetesi Muhtelif Sayıları, Ekonomist, 14 Mayıs 2000 Şirket İnternet Adresleri TOBB

EKLER;
EK I; LASTİKLERLE İLGİLİ BİLMENİZ GEREKENLER Lastiklerde Sırt Aşınma Sınırı Nedir? Lastikler Ne Zaman Yenilenmelidir? Binek lastiklerinin sırt derinlikleri 8-9 mm'dir. Prensip olarak sırt derinlikleri 2mm kalan lastikler eskimiş kabul edilir.Yani %80'i bitmiş,%20 diş derinliği kalmış lastiklerin artık değişme zamanı gelmiştir. Dünyada bu limit 1.6mm olarak belirlenmeye çalışılıyor.Özetlenirse,diş derinlikleri 2mm civarında bulunan lastikler çıkarılmalı yerlerine yenileri takılmalıdır.Lastiklerin omuzlarındaki TWI Tead Wear Indıcator = Sırt Aşınma Göstergesi bölümü,dışarıdan bakılınca lastiklerin aşınma hududuna gelip gelmediğini kolayca gösterir.Çünkü bu bölüm sırtta çıkıntılı olup,örneğin diş derinliği diğer yerlere oranla burada 9mm yerine 7 mm'dir. Lastik 7mm aşındığında sırtın o bölgesi desensiz, düz bir hat şeklinde ortaya çıkar ve bizleri de aşınma hususunda uyarmış olur. Lastikler Hangi Mevsimde Degiştirilmelidir? Araçlara çekiş gücü, ani kalkış, viraja güvenle girebilme ve kısa mesafede durabilme olanaklarını sağlayan lastikler bu özelliklerini kaybettikleri an mevsimlere bakılmaksızın değiştirilmelidir. Çünkü kabak lastikli araçlar dört mevsimde de büyük bir tehlike içindedirler. (Yere yapışma,yeri tutma özellikleri yeni lastikleri yağışlı mevsimlerde - kış ve bahar mevsimleri -ön plana çıkarttığından sonbahar, lastikleri yenilemede ideal mevsim olarak kabul edilmektedir.) Ayrıca en az - altı ay boyunca lastikler yağışlar ve soğuk hava nedeni ile en büyük düşmanları olan ısının olumsuz etkilerinden uzak kalacaklar, hem arızalanmadan, hem de kolay kolay aşınmadan hizmet edebileceklerdir. Lastik Havalarının Önemi Nereden Kaynaklanmaktadır? Birçok sürücünün kontrol etmeyi ihmal ettiği lastik havaları, yaşamla olan bağınızdır. Araçlar, lastiğin üzerinde değil, içindeki havanın üzerinde giderler. Doğru lastik ve doğru hava basıncı ile çok daha güvenli yolculuk yapılacağı bir gerçektir.

33

Her sürücünün kendisine ait bir hava saati olmalı ve stepne dahil lastik havasının kontrolünü bununla yapmalıdır. Çünkü, benzin istasyonlarındaki ortak kullanılan hava saatleri, yüzde 90 yanlış ölçüm yapar. Hava saati bir kere bile yere sert düştüğünde, kalibrasyonları yüzde 30-40 bozulabilmektedir. Bunun için her sürücü, otomobilinden sonra en büyük yatırımı hava saatine yapmalıdır. Lastik havalarını kontrol ettiğinizde bu gerçekle karşılaşmayan sürücü yok gibidir. Çünkü, ne yazık ki büyük bir çoğunlukla lastik havaları gereğinden düşüktür. Yeni alınan otomobilin lastik havaları, genellikle eksik veya değişiktir. Otomobilinize her gün 4-5 kişi binmiyor ve bagajda yük taşımıyorsanız, otomobilinizin önden çekiş veya arkadan itişli olması fark etmeksizin, lastik havaları önler ve arkalarda aynı değerde olmalıdır.. Lastikler her ay ortalama 1lb hava kaybederler. 28 olan lastik havası 4 ay sonra 24 lb’ye düşer. Mutlaka kendi hava saatiniz ile haftada bir kere lastik havalarını, stepne dahil ölçmeniz gerekmektedir. Birçok defa yollarda uzun fren izlerine rastlamışızdır. ABS fren sistemi olmayan araçlarda görülen bu izler, bize şu gerçeği açıklar: Düşük havalı lastiklarin tabanı, yere daha fazla bir yayılma ile basmaz. Omuz diye tarif edilen çok dar kısım ile yere basar. Tabanın dış kenarları olan omuzlar, 2,5-3 cm’lik bir genişlik oluşturabilir. Geniş taban kısmı ise yukarı doğru bükülür ve yolla teması azalır. Ani ağırlık transferinde yani ani frende, aracın yükü arkadan öne doğru ön lastiklere biner. Ön lastiklerin yere bastığı alan ne kadar az ise fren etkinliği de o oranda azalır. Lastiklere daha fazla hava basıldığında, lastiğin orta kısmının aşağıya itilmesi sağlanır. Böylece lastiğin yere bastığı alanı genişletmiş oluruz. Doğru şişirilmiş lastiklerle; daha iyi direksiyon kontrolü sağlanır, daha iyi fren yapılır viraja daha iyi girilir, daha az yakıt tüketilir, lastikler daha az eskir, devrilme olasılığı azaltılmış olur. Fakat inik lastikler her türlü tehlikeyi yaratır. Bir aracın devrilmesi aslında o kadar kolay değildir. Eğer aracınızın lastik havaları inikse, ani ağırlık transferinde, yani direksiyonu ani çevirdiğimizde ya da herhangi bir viraja gereğinden fazla hızlı girildiğinde lastikler, yol ile teması kaybeder ve kayma hareketleri başlar. Kayma hareketleri sırasında aracın tekerlekleri; yol kenarındaki kaldırıma, kaya ya da toprak birikintisine veya bir yükseltiye çarptığında, aracın momentumu durur ve bu da aracın takla atmasına neden olur. Genellikle düşük hava ile kullanılan lastiklerin, gerçekleşen ağırlık transferi durumunda yanakları esner, bükülür ve ilk kayma hareketi çok daha çabuk başlar. Çok esneyen lastik yanaklarından dolayı yere çok yaklaşan jantlar, yoldaki ilk engebeye takıldıklarında takla atar. Eğer lastik havaları gerektiği gibi şişirilirse, lastik yanaklarındaki esneme çok azalır. Böylece ilk kayma hareketinin başlaması gecikir veya azaltılır ve takla atma olasılığı önlenebilir. Ayrıca inik lastik, su kanallarının kapanmasına neden olacağı için kar ve yağmur sularını dışarı atamayacağından, kayma hareketleri çok daha kısa sürede başlayacaktır. 22 hava ile 65 km/s hızda başlayan kayma, 32 hava ile aynı yağmurlu yolda 95 km/s hızda gerçekleşir.

34

Lastik havalarının yağmurlu ve karlı havalarda indirilmesi ve çıkarılması konusuna, birçok sürücü farklı yorumlar getirmektedir. Bu işin tek doğrusu vardır: Yukarıda açıklanan nedenlerden dolayı, kesinlikle hiçbir hava koşulunda lastik havaları indirilmez. Lastiklerin Ömrünü Azaltan Belli Başlı Unsurlar Nelerdir? Fren Ayarı Araç Kullanım Şartlarına Uygun Lastik Seçimi Araç Hızı Lastik Eşlemeleri Yol ve İklim Şartları Lastik Performansı ve Ömürleri Bu bilgilerin ışığında çok pahalı ve o oranda da önemli bir ürün olan lastikten güven içinde yeterli hizmet almak, ancak aşağıda belirtilen temel kurallara uymakla mümkün olacaktır. Araca uygun lastik takmak * Janta uysa bile farklı ebat kullanmamak * Aynı aks (dingil) üzerinde farklı yapıda ve desende lastik kullanmamak * Lastik tiplerini (kar,yol) yerli yerinde kullanmak Lastiği uygun jantlara takmak * Lastiği dar veya geniş jantlara takmamak * Uygun jantların temiz,düz ve pas tutmamış olmasına dikkat etmek Yeni dış lastiğe kesinlikle yeni ve aynı ebat iç lastik takmak * Eski iç lastiği takmamak * Dış lastikten küçük veya büyük ebat lastik takmamak Lastiğe doğru hava uygulamak * Yük hava cetvelleri kullanmak * Havayı belirli istasyon veya stepnecilerde ayarlamak * Bu yerlerdeki basıncın doğruluğunu kontrol etmek * İyi bir hava saati edinmek Lastik havalarını sık sık kontrol etmek * Kontrolü sabah araç hareket etmeden yapmak * Uzun süre yol aldıktan sonra kontrol edip,basıncı düşürmeye kalkmamak *Yazın lastiğin havalarını biraz arttırmak (2-4 psı) * Uzun yola çıkarken ve araç yüklüyken hava basıncını 2 psı artırmak. * Karlı ve buzlu yollarda lastiğinizin hava basıncını kesinlikle düşürmemek * Kullanmadığınız lastikleri şişirilmiş olarak saklamamak Sübap kapaklarını takmak ve devamlı gözlemek 35

* Kapakların takılarak süpapların pislenmesini önlemek * Hava kaçaklarına mani olmak * Sık sık kontrol edip, yenilemek Lastikleri devamlı incelemek * Lastiklerin desenleri arasına giren yabancı maddeleri temizlemek * Aşınmalara,kesiklere ve çatlaklara dikkat etmek * Gerekiyorsa derhal tamir etmek * Düzgün aşınmaları için yerlerini değiştirmek (rotasyon) * Kışın diş derinliğinin 3 mm'den az olmamasına çekişi etkileyeceği için dikkat etmek * Diş derinliği 1.6 mm ye düşen lastikleri mutlaka değiştirmek Stepneyi devreye sokmak * Beşinci lastiği devreye sokarak ondan da yararlanmak * Bagajdaki lastiğinde havasını kontrol etmek * Patlayan ve stepneyle değiştirilen lastiği derhal tamir ettirmek * Eski,kabak lastiği kesinlikle stepne yapmamak Araçların mekanik ayarlarını yaptırmak * Ön düzen,fren,amortisörleri araç üreticisinin tavsiye ettiği aralıklarla kontrol ettirmek * Lastiklerin balans ayarlarını yaptırmak * Tekerlek düzenindeki arızaları derhal tamir ettirmek Aracı dikkatli sürmek * Ani duruş ve kalkışlardan kaçınmak * Freni zamanında ve yumuşak yapmak * Kötü yollarda süratli gitmemek * Kaldırıma çıkma ve inmeleri azaltmak * Lastikleri kaldırımlara veya yabancı cisimlere sürtmemek * Araçta yükün dengeli dağılımını sağlamak * Sökme - takma ve tamir işlemlerini yetkili servislerde yaptırmak Ayrıca * Uzun süre kullanılmayacak aracların takoza alınması * Lastiğinizi parlatmak için petrol ürünleri içeren deterjan veya cilalar kullanılmaması, su ve fırça kullanılarak yapılacak temizlik lastikteki kimyasalların koruyucu bir film tabakası oluşturmasına yardımcı olacağı için tercih edilmesi.

36

EK II: DÜNYA LASTİK ÜRETİCİLERİ Goodyear Ocak 1999’da Sumitomo Rubber Industries ile işbirliğine giden Goodyear dünyanın en büyük lastik üreticisi ünvanını kazanmıştır. Bu birleşme ile Avrupa pazarında ise %13 olan payını %20’ye çıkarmayı başarmıştır. Asya, AB, Latin Amerika, Kuzey Amerika, Doğu Avrupa bölgeleri ile Engineered and Chemical Products adlı 6 bölümden oluşan yapılanmaya sahip Goodyear, ürünleri Dunlop, Kelly, Fulda, Lee, Sava, Pneumant, India ve Debica gibi çeşitli markalar altında satılmaktadır. Başlıca İştirakleri Gran Industria Centroamerican (%75.8) Goodyear Dalian (%75/25) Goodyear Dunlop Tires North America LLC (Sumitomo Rubber Industries ile 75/25 JV) Goodyear Dunlop Tires Europe BV (Sumitomo Rubber Industries ile 75/25 JV) Sava Tyres (%60) Nippon Giant (%65), T C Debica (%50.8), South Pacific Tyres (Pacific Dunlop ile %50/50 JV) Fabrikalarının Listesi; Amerika- ABD: Gadsden (Alabama), Huntsville (Alabama), Freeport (Illinois), Opeka, (Kansas), Buffalo (New York), Fayetteville (North Carolina), Akron (Ohio), Lawton (Oklahoma), Union City (Tennessee), Tyler (Texas), Danville (Virginia), Arjantin: Buenos Aires, Brezilya: Americana, Sao Paulo, Şili: Santiago, Kolombiya: Cali, Guatemala: Guatemala City, Peru: Lima, Venezüella: Valencia Kanada: Medicine Hat (Alberta), Napanee (Ontario), Valleyfield (Quebec), Meksika: Mexico City, Uzakdoğu- Çin: Dalian Hindistan: Hariana, Aurangabad, Endonezya: Bogor, Japonya: Tatsuno,Malezya: Selangor, Filipinler: Manila, Tayvan: Taipei, Tayland: Bangkok, Avustralya: Somerton, Thomastown, West Footscray, Yeni Zelanda: Wellington, 37

Avrupa- Fransa: Amiens, Montlucons, Almanya: Fulda, Fürstenwalde, Hanau, Philippsburg, Riesa, Wittlich, Italya: Latina, Lüksemburg: Colmar-Berg, Polonya: Debica, Slovenya: Kranj, İngiltere: Birmingham, Washington, Wolverhampton, Türkiye: İzmit, Afrika- Fas: Kazablanka, G.Afrika: Uitenhage, Bridgestone 10 yıl boyunca ardarda dünyanın en büyük üreticisi ünvanını elinde tutan Bridgestone halen Good Year ile çekişme içerisindedir. Japon sermayeli bu şirket Kuzey Amerika ve Avrupa pazarında da ülkemiz örneğinde olduğu gibi önemli yatırımlara sahiptir. Dünya lastik pazarının %19’una, Avrupa’da ise %13,5’una sahiptir. Esas olarak Bridgestone ve Firestone markaları ile üretim yapmaktadır. Formula 1 Yarışları Bridgestone lastiklerini tüm dünyaya tanıtmıştır. Son dönemde Rusya’da yatırımlara hız verilmiştir. Önemli Yatırımları; Shenyang Santai (%60), Firestone de Costa Rica (%60), Bridgestone ACC India Ltd (%51) BRISA (%43) Firestone E Africa (%15) Fabrikalarının Listesi; Uzakdoğu- Japonya: Amagi, Hikone, Hofu, Kurume, Nasu, Shimonoseki, Tochigi, Tokyo, Tosu Hindistan: Indore/Madhya Endonezya: Bekasi-Jawa, Kerawan (Batı Java) Çin: Santai (Shenyang), Tayvan: Hsin-chu Tayland: Nong Khae, Rangsit/Patoom-Thani Avustralya: Salisbury Yeni Zelanda: Christchurch Avrupa-Fransa: Bethune Italya: Bari Polonya: Poznan İspanya: Bilbao, Burgos, Torrelevaga Türkiye: Izmit Amerika- ABD: Bloomington (Illinois), Decatur (Illinois), Des Moines (Iowa), Wilson (North Carolina), Akron (Ohio), Oklahoma City (Oklahoma), Aiken (South Carolina), La Vergne (Tennessee), Warren County (Tennessee) Kanada: Joliette (Quebec) Meksika: Cuernavaca, Mexico City Arjantin: Buenos Aires Brezilya: Sao Paulo Şili: Coquimbo Kosta Rika: San Jose Venezüella: Valencia Afrika- Kenya: Nairobi, G. Afrika: Brits, Port Elizabeth Michelin 110 yıla yakın lastik üretim tecrübesi ile dünyanın 3 büyükleri arasındadır. Dünyanın 19 değişik ülkesinde 80’in üzerinde fabrika ile üretim yapan Michelin’in 1 günde ürettiği lastik miktarı çeşitli çap ve ebatlarda 830.000 adedi bulmaktadır. Michelin’in dünya pazarından aldığı pay %16 dolayında olmasına karşın %27 pay ile Avrupa pazarının kesin lideri konumundadır.

38

Continental Dünyanın en büyük fren sistemleri üreticisi ve 4. büyük lastik üreticisidir. Dünyada çoklu marka stratejisinin öncülerindendir. Halen Continental, Uniroyal (sadece Avrupa için), Semperit, General, Viking, Gislaved, Barum ve Mabor adları altında 8 değişik marka ile piyasalarda bulunmaktadır. Gelişen pazarlarda yeralmak stratejisi çerçevesinde Beyaz Rusya, Slovakya ve Arjantin’de yaptığı ortak girişim ve teknoloji anlaşmalarının yanında 1998’de Meksika’da Grupo Carso, Pakistan’da General Tyre and Rubber ve G. Afrika’da Gentyre South Africa fabrikalarını ele geçirmiştir. Avrupa pazarında %21 ile Michelin’in hemen ardından ikinci durumdadır. Başlıca İştirakleri; Barum Continental (%70) GTY Tire (%51) Continental South Africa, MC Projects BV (Michelin ile %50 JV) Co Ecuatoriana del Caucho (%38) GTR Morocco (%34), Mabor Mozambique (%11) GT Pakistan (%10), GT E Africa (%26) Fabrikalarının Yerleri; Amerika- ABD: Mount Vernon (Illinois), Mayfield (Kentucky), Charlotte (North Carolina), Bryan (Ohio) Meksika: Guadalajara, San Luis Potosi Ekvador: Cuenca Uzakdoğu -Pakistan: Karaçi Avusturya: Traiskirchen Avrupa- Belçika: Herstal Cek Cumhuriyeti: Otrokovice Fransa: Clairoix, Sarreguemines Almanya: Aachen, Hanover-Stöcken, Korbach Portekiz: Lousada Romanya:Timosoara Slovakya: Puchov İsveç: Gislaved Afrika- Fas: Casablanca G. Afrika: Port Elizabeth Tanzanya: Arusha Pirelli İtalyan lastik üreticisi Pirelli dünya üretiminde 6. sırayı almaktadır.. Otomotiv lastiğinin hemen her dalında faaliyet gösteren şirket performans ve binek otomobili lastiklerinde Avrupa’nın 1 numaralı şirketi olarak gösterilebilir. Courier, Ceat, Armstrong and the Metzeler markası ile motorsiklet lastiği üretimi de yapmaktadır. Şubat 1999’da Latin ve Kuzey Amerika kıtasında Cooper Tire & Rubber Company ile işbirliğine gitmiştir. Başlıca İştirakleri; Pirelli Neumaticos (%80), Alexandria Tire (%61), Trelleborg Wheel Systems (%40) Fabrikalarının Listesi; Avrupa-, Italya: Bollate, Settimo Veicoli, Settimo Vettura, Tivoli Almanya: Breuberg İspanya: Manresa İngiltere: Carlisle Türkiye: Izmit

39

Afrika- Mısır: İskenderiye Amerika- ABD: Hanford (Kaliforniya) Arjantin: Buenos Aires Brezilya: Feira de Santana, Gravatai, Santo Andre, Sao Paulo,Venezüella: Valencia Yokohama Japonya’nın en büyük 2. dünyanın en büyük 7. üreticisidir. Motorsiklet lastiklerinde önemli bir imaja sahiptir. Uçak, sanayi araçları dahil her tür lastik üretimi yapılmasına karşın Avrupa’da üretim tesisi bulunmamaktadır. Başlıca İştirakleri; Yokohama Tire Philippines (%80), Yokohama Tyre Vietnam (%56) Fabrikaların Yerleri; Uzakdoğu- Japonya: Hiratsuka, Mie, Mishima, Onomichi, Shinshiro Filipinler: Clark Econ. Zone Vietnam: Ho Chi Minh City Amerika- ABD: Mount Vernon (Illinois), Salem (Virginia). Cooper Tire and Rubber Co ABD’li, Cooper Tyres dünyanın 8. büyük üreticisidir. Kuzey Amerika başta olmak üzere belirgin pazarlarına yoğunlaşmak, ana otomotiv sanayin (yeni üretilen araçlara) lastik sağlamak prensibi ile dünyanın en karlı lastik üreticisi konomunda olduğu belirtilmektedir. Mastercraft gibi kardeş bir markaya daha sahip olan Cooper firmaya Avrupa’da bir üretim üssü kazandıran İngiliz Avon Tyres ile de yeni bir markaya adım atmıştır. Şubat 1999’da Pirelli ile varılan anlaşma gereği Cooper Pirelli ürünlerini Kuzey Amerika, Pirelli ise Cooper ürünlerini G. Amerika’da dağıtma konusunda uzlaşmışlardır. Üretim Tesisleri Amerika- ABD: Texarkana (Arkansas), Albany (Georgia), Tupelo (Mississippi) Findlay (Ohio) Avrupa- İngiltere: Melksham Toyo 1945’de kurulan ve lastik üretimi yanında kauçuk, plastik, çeşitli kimyasallar, sanayi ürünleri ve oto yedek parça gibi oldukça geniş bir üretim yelpazesine sahip Japon Toyo dünyanın 9. büyük lastik üreticisi konumundadır.

40

Avrupa’da üretim tesisi bulunmayan Toyo bu bölgede orta-üst marka imajı ile tanınmaya çalışmaktadır. Önemli İştirakleri; GTY Tire (%15.6), Nippon Giant (%30), Chen Shin Toyo (%24) Üretim Tesisleri; Uzakdoğu- Japonya: Kuwana, Sendai, Tatsuno Çin: Kun Shan/Jian Su Amerika- ABD: Mount Vernon (Illinois) Kumho 5 G. Koreli lastik üreticilerinin en büyüğü olan Kumho dünyanın 10. büyük üreticisi konumundadır. Kumho and Marshal adı altında başlıca iki marka altında üretim gerçekleştirilmektedir. Başlıca İştirakleri; Nanjing Kumho (%75), Tianjin Kumho (%70) Üretim Tesisleri; Uzakdoğu- G. Kore: Koksung, Kwangju Çin: Changchung, Nanjing, Tianjin Hankook Tire Manufacturing Co 3 Akü, fren sistemleri ve jant üretimi de bulunan Hankook lastik üretiminde Korenin 2. dünyanın 11. büyük üreticisidir. Çin’de üretime geçen 2 yeni tesis ile Çin’in en büyük 3. üreticisi konumuna gelmiştir. Üretim Tesisleri; Uzakdoğu- G. Kore: Kumsan, Taejeon, Youngdeungpo Çin: Jiaxing, Qingjiang Ohtsu Tire and Rubber Co. 1983’den bu yana Falken markası ile üretim yapan firma dünyanın 12. büyük üreticisidir. Merkezi Osaka’da bulunan Japon üreticinin Miyazaki, Japonya ve Rancho Cucamonga, Kaliforniya’da fabrikaları bulunmaktadır.Ohtsu’da önemil ortaklardan biri olan Sumitomo Rubber Industries varlığı dolayısı ile firma Dunlop teknolojisini kullanmaktadır.

5

G. Kore’de yakın geçmişte yaşanılan ekonomik krizin olumsuz etkilerinin ülkenin lastik üreticilerini de son derece sarstığı ifade edilmektedir.

41

Binek lastikleri için kullanılan Falken dışında kamyon tekerleri konusunda kendi adı ile piyasada bulunduğu bir markaya sahiptir. Diğer bazı önemli lastik üreticileri arasında şu isimleri saymak mümkündür; ABD-Vogue Tyres, Carlisle Tire, Denman Tires, Hercules Tire:, Finlandiya-Nokian Bulgaristan- Dynamic Tyre Factory Hindistan- Apollo Tyres, Balkrishna, Birla Tyres, Ceat Ltd, MRF Tyres: Tayvan- Cheng Shin, Federal Tires, Nankang Tayvan-ABD; Maxxis ÇinHebei Tyre Co, Tayland- Inoue Rubber, Slovakya- Matador: Israil- Mega-T MalezyaSilverstone Yugoslavya- Tigar Romanya- Tofan Group İsveç- Trelleborg Hollanda- Van Leeuwen İngiltere- Viking Tyres

EK 3: AVRUPA LASTİK ÜRETİM TESİSLERİ
FİRMA ADI AVUSTURYA Semperit Reifen A.G. (Continental A.G.) BEYAZ RUSYA Belshina BELÇİKA Trelleborg Industri A.B. (Trelleborg A.B.) Uniroyal Englebert S.A. (Continental A.G.) BULGARİSTAN Dynamic Tyre Factory Kauchuk Co. Vidachim P.L.C. ÇEK CUMHURİYETİ Barum Continental S.R.O. (Continental A.G.) Beltyr A.S. (Czech Rubber Co.) Mitas A.S. (Czech Rubber Co.) FINLANDİYA Nokian Tyres Ltd. Nokian Tyres Ltd. ŞEHİR Traiskirchen Bobruisk † KURUL UŞ YILI 1897 1972 ÇALIŞAN 991 14 000 212 1 100 390 — 3700 659 3467 634 ÜRETİLEN LASTİK TİPİ 1 3 4 6 (r,x) 1 3 4 (x) 7 (x) 2 3 ( r) TAHMİNİ KAPASİTE 1800 t/yıl 5 mil. a/yıl —— 2 070 a/g

Ghent, 1921 Bergougnan † Herstal, Liège 1964 Sofia Pazardjik † Vidin † Otrokovice Zlín † Prague † Nokia † Nokia † 1929 1931 —— 1949 1993 1934 1932 1932

1 2 3 4 7 (x ) 700000a/yıl — 5 7 (x ) 1 2 3 4 7 (r,x ) 125000a/ay 1 2 3 4 5 (r,x) 124578 (r,x) 1 2 3 4 (r,x) 4 7 ( r) 1(r) 7ma/yıl 1.09 m a/yıl 150t/g 1800 t/yıl 3.2m a/yıl

42

FRANSA Continental Holding France S.A.R.L. (Continental A.G.) Dunlop France S.A. (Sumitomo Rubber Industries Ltd.)

Sarreguemine 1962 s Amiens † 1957 1920 1960 1960

1 000 730 1070 1288 1 500

1 ( r) 1 ( r) 2 3 4 5 6 (r,x) 1 2 ( r) 1 2 4 (r,x)

15 050 a/g 17 500 a/g 8500 a/g 30 000 a/g 24500a/g

Montluçon † Bethune Firestone France S.A. (Bridgestone/Firestone Europe S.A.) Amiens Goodyear France (Pneumatiques) S.A. (Goodyear) Groupe Michelin Bourges † Cholet † Clermont-Ferrand, Gravanches † Clermont-Ferrand, Les Carmes † Clermont-Ferrand, Cataroux † Clermont-Ferrand, No. 4 † Clermont-Ferrand (C3M) † Le Puy † Montceau, Mines † Poitiers † Roanne † La Roche sur Yon † St Priest (C3M) † Tours † Pneu Uniroyal Englebert Clairoix S.A. (Continental A.G.) Pneumatiques Kléber Toul † (Groupe Michelin) Troyes † ALMANYA Continental A.G. Hannover, Stöcken Korbach Deutsche Goodyear GmbH Philippsburg (Goodyear) Gummiwerke Fulda GmbH Fulda (Goodyear) Metzeler Reifen GmbH Breuberg, (Pirelli Group) Odenwald Michelin Reifenwerke K.G. (Groupe Michelin) Bad-Kreuznach † Hallstadt, Bamberg † Homburg, Saar † Karlsruhe † Pirelli Reifenwerke (Pirelli Breuberg, Group) Odenwald † Pneumant Reifen & Gummi Fürstenwalde Werke GmbH (Sumitomo †

1953 1970 1988 1889 1921 1993 1997 1977 1970 1972 1974 1972 1996 1960 1936 1969 1963 1939 1908 1967 1946 1957 1966 1971 1971 1931 1945 1906

1300 1600 300 14800 8000 50 150 600 1440 820 800 800 150 2100 1300 800 1000 1800 1700 900 1500 380 2050 850 1470 1050 1680 220

1 2 4 6 8 (r) 1 2 ( r) 1 (r) 346 7 (r) 1 2 3 5 6 9 (r) 1 (r) 1 (r ) 6 ( r) 1 6 ( r) 3 ( r) 1 ( r) 3 (r ) 1 (r ) 1 3 ( r) 1 ( r) 1 2 (r) 1 4 (r) 123467 (r,x) 1 5 7 (r,x) 1 2 ( r) 1 2 ( r,x) 5 ( r,x) 1 2 ( r) 1 ( r) 3 (r) 2 3 ( r) 1 2 ( r) 1 2 ( r)

4400 t/ay 24 000 a/g

6 725 t/ay — 1835 t/ay 3000 t/ay 4200 t/ay 1625 t/ay 3800 t/ay — 6700 t/ay 24 000 a/g — — 16100a/g 25000a/g 19 000 a/g 20 000 a/g 5500 a/g 28 000 a/g 17 000 a/g — 400 000 a/yıl 20 000 a/g 1500 a/g

43

Rubber Industries Ltd.) Riesa † 1945 290 Reifenwerk Heidenau GmbH Heidenau † 1946 80 SP Reifenwerke GmbH (Sumitomo Rubber Industries Ltd.) Hanau † 1946 1150 Wittlich † 1971 690 Uniroyal Englebert Reifen Aachen 1931 1700 GmbH (Continental A.G.) MACARİSTAN Taurus Rubber Co. Ltd. (Michelin) Budapest 1912 1200 Nyiregyhaza 1979 1200 ITALYA Bridgestone/Firestone Italia Bari 1962 659 S.p.A.(Bridgestone/Firestone) Goodyear Italiana S.p.A. Latina 1964 900 (Goodyear) Marangoni Tyre S.p.A. Anagni 1961 255 (Marangoni S.p.A.) S.A. Michelin Italiana (Groupe Michelin) Allessandria † 1971 1350 Cuneo † 1963 2650 Turin, Stura † 1972 1180 Societa Pneumatici Pirelli S.p.A. (Pirelli Group) Milan, Bollate 1988 470 Settimo, Veicoli 1961 620 Settimo, Vettura 1954 1250 Tivoli 1939 460 LUKSEMBURG Goodyear S.A. (Goodyear) Colmar-Berg 1951 1700 HOLLANDA Vredestein Banden B.V. Enschede † 1947 1 073 Stomil-Olsztyn S.A. (Groupe Olsztyn † 1967 2300 Michelin) TC Debica S.A. (Goodyear) Debica † 1939 4357 Stomil-Poznan Poznan † 1928 800 PORTEKİZ Santo Tirso † 1967 500 Companhia Nacional de Borrachas S.A. (CNB/CAMAC) 1946 800 Continental Mabor Industria Lousado de Pneus S.A. (Continental A.G.) ROMANYA Danubiana S.A. Tyre Co. Bucharest † 1962 4530 (Tofan Grup) Olt Tyre S.A. Tyre Co. Caracal † 1983 930 Rotras Tyre Drobeta † 1983 825 Silvania Tyres Co. (Tofan Zalau † 1981 1195 Grup) Victoria S.A. (Tofan Grup) Floresti † 1939 4525 RUSYA Barnaul Tire Barnaul (in 1968 7100 Asia) † Kirov Tire Kirov † 1943 6950 1 ( r) 2579(x) 1 2 3 4 6 (r) 1 2 3 (r) 1 ( r) 6500 a/g ?2000 a/g 20700a/g 7800 a/g 20 000 a/g

2 3 ( r,x) 4 7 ( r,x) 1 2 ( r) 1 2 4 (r) 1 2 ( r) 3 ( r) 1 2 ( r) 1 5 ( r) 1 ( r) 3 ( r) 1 2 9 (r) 4 ( r) 1 2 3 (r) 1 2 4 (r) 1 2 3 4 (r,x) 1 3 4 7 (r,x) 3 4 6 7 (x) 1 2 3 4 (r,x) 1 ( r)

2000 a/g 1000 a/g 12 300 a/g 17000a/g 48 000 a/h 20 000 a/g 26 000 a/g 35 000 a/g 11 000 a/g 2100 a/g 14000a/g 800 a/g 10500a/g 16000a/g 4mil a/yıl 34 000a/g 800t/ay 3500 a/g 21 000 a/g

1 2 3 4 (r,x) 1 46 3 ( r) 1 2 3 4 7 (r,x) 134 134

4500a/g 3 000 a/g 156 a/g 1 023 a/g 8000a/g 3 mil. a/yıl 3.7 mil. a/yıl

44

Krasnoyarsk Tire Matador Omskshina (Matador and Omsk Tire joint venture) Moscow Tire Co. Nizhnekamskshina (Tat Tyre) Omsk Tire St. Petersburg Tire Sverdlovsk Tire Volzhsky Tire Co. Voronezh Tire Co. Yaroslavl Tyre SLOVAKYA Matador A.S. SLOVENYA Sava Rubber & Chemicals Sava d. d. (Goodyear)

Krasnoyarsk (in Asia) † Omsk Moscow † Nizhnekamsk † Omsk (in Asia) † St. Petersburg † Sverdlovsk (in Asia) † Volzhsky † Voronezh † Yaroslavl † Puchov Kranj † Kranj

1960 1996 1945 1974 1942 — 1944 1964 1950 1932 1950 1945 1945

4504 324 3 720 16 000 12 700 1 520 2 650 5 080 7 958 11 051 1600 51 923

1 3 4 (x) 1 ( r) 13 1 3 4 (r,x) 1345 35 35 134 1 3 4 (x) 134 1234679 (r,x) 5 7 ( x) 1 2 3 (r)

2 mil. a/yıl 1 mil a/yıl 2.8 mil. a/yıl 34100a/g 5.7 mil. a/yıl 2.3 mil. a/yıl 2.65 mil. a/yıl 3.5 mil. a/yıl 7 mil. a/yıl 7 mil. a/yıl 70 000t/yıl 1 mil. a/yıl 15539a/g

İSPANYA Bridgestone/Firestone Hispania S.A. (Bridgestone/Firestone) Bilbao 1931 1217 Burgos 1976 1313 Puenta San Miguel 1965 653 Pirelli Pneumaticos S.A. Manresa 1924 1 000 (Pirelli Group) S.A. para la Fabricacion en Espana (Groupe Michelin) Aranda De Duero † 1970 Lasarte † 1934 Valladolid † 1974 8500 Vitoria † 1966 İSVEÇ Continental Gislaved Däck Gislaved 1905 550 A.B. (Continental A.G.) Michelin Gummiringer AB Kungair 1997 X 100 (C3M) † Trelleborg Industri A.B. Trelleborg † 1897 280 (Trelleborg A.B.) UKRAYNA Dnepropetrovskshina Dneprotrovsk † 1961 12 000 Rosava Belaya Tserkov 1972 12 100 Vasla Belaya Tserkov † 1986 — İNGİLTERE Cooper-Avon Tyres Ltd. Melksham, 1889 1250 (Cooper Tire & Rubber Co.) England Dunlop Aircraft Tyres Ltd. Birmingham † 1916 200 Goodyear Great Britain Ltd. Wolverhampto 1927 3 200 (Goodyear) n, England Michelin Tyre plc (Groupe Michelin)

3 ( r) 1 2 ( r) 2 3 4 7 (r) 1 2 ( r) 1 3 (r) 1 2 3 4 5 (r) 1 4 (r) 1 3 6 (r) 1 ( r) 1 (r) 2 4 5 6 7 (r,x) 1345 1 2 3 4 (r) — 1234579 (r) 8 ( r,x) 1 2 3 4 6 (r,x)

2 000 a/g 21 000 a/g 5000a/g 19 300 a/g 11.6 mil. a/yıl 11.6 mil. a/yıl 11.6 mil. a/yıl 11.6 mil. a/yıl 13 000 a/g —— 45000a/ay 4.9 mil. a/yıl 6.8 mil. a/yıl — —— 5000a/g — 27000a/g

45

Pirelli Ltd. (Pirelli Group) SP Tyres U.K. (Sumitomo Rubber Industries Ltd.) Birmingham, England † 1917 1040 Washington, England † 1968 500 Uniroyal Englebert Tyres Newbridge, 1967 1 000 Ltd. (Continental A.G.) Scotland YUGOSLAVYA Rekord Rubber Factory (Fabrika Gumenih Proizvoda Rekord) Belgrade, Serbia † 1925 800 Zrenjanin, Vojvodina † 1986 100 Ruma-Guma Ruma, Serbia † 1964 1 178 Tigar Rubber Pirot, Serbia † 1935 1 125 Products Trayal Corp. Cicevac, Serbia † 1978 690 Krusevac, Serbia † 1976 740 Krusevac, Serbia † 1961 1 052

Ballymena, Northern Ireland † Burnley, England † Dundee, Scotland † Stoke-on Trent, England † Carlisle, England

1969 1960 1972 1927 1969

1050 520 950 2850 750

3 (r) 3 (r) 1 ( r) 1 ( r) 1 2 ( r) 1 2 3 5 9 (r,x) 1 ( r) 1 ( r)

— — 6 000 a/g 22 000 a/g 13 000 a/g 11950a/g 11 500 a/g 14 000 a/g

4 6 (x ) 7 (x ) 4 7 (x ) 1 2 3 4 7 (r,x ) 5 ( x) 1 2 ( r) 4 6 7 (x)

1850a/g 900t/ay 950a/g 11700a/g 12 000 a/g 4 500 a/g 6000a/g

Kaynak: European Rubber Journal/Eylül 1998/vol180/9 sayısı KISALTMALAR Lastik Tipi: 1 – Binek Oto; 2 – Hafif Kamyon; 3 – Kamyon-Otobüs; 4 – Tarımsal 5 – Motorsiklet; 6 – Hafriyat; 7 – Sınai; 8 – Uçak; 9 – Yarış Lastik Cinsi: R – Radyal; X – Konvansiyonel. Fabrika Kapasiteleri: A/G – Adet/Gün, A/H- Adet/Hafta, A/Ay- Adet/Ay, A/Yıladet/yıl, t/g – ton/gün; t/ay – ton/ay, t/yıl – ton/yıl † 1997 yılı verileridir. v.y.- veri yok

46

EK 4: DIŞ LASTİKLE İLGİLİ TSE STANDARTLARI 1) 83.160 Adı____ ARAÇ LASTIKLERI *İÇ LASTIK VE SIBOPLAR DAHIL Tarihi____ Uygulama_

TS 8451 1990.04.14 İHTİYARİ Taşıt Lastiği Sanayiinde Kullanılan Bazı Terimlerin Tarifleri- Şişirme Lastikler TS 8571 1990.11.27 İHTİYARİ Taşıt Lastikleri-Dolma Lastikler-Bazı Terimler ve İngilizce Karşılıkları TS 8572 1990.11.27 İHTİYARİ Taşıt Lastikleri- İç Lastikler- Terimler ve İngilizce Karşılıkları TS 10541 1992.12.12 İHTİYARİ Lastikler - Kimyasal Maddelere Karşı Direnç TS 10615 1993.05.01 İHTİYARİ Lastikler - Fleksometre Deneyi ile Sıcaklık Yükselmesi ve Yorulma Direncinin Tayini - Temel Kurallar 2) 83.160.10 Adı____ TS 567 Oto İç Lastikleri TS 1879 KARAYOLU TAŞIT LASTIKLERI Tarihi____ 1967.12.27 1994.01.18 Uygulama_ İHTİYARİ MECBURİ 47

Supaplar-Tekerlek Lastikleri İçin TS 4823 1986.04.25 İHTİYARİ Oto Lastiği Damak Teli TS 7737 1989.12.19 İHTİYARİ Karayolu Taşıtları - Motosikletler - Dış Lastikler - Metrik - Sınıflandırma ( Bütün Seriler) TS 7738 1989.12.19 İHTİYARİ Karayolu Taşıtları-Motosikletler-Dış Lastikler-Metrik-Sınıflandırma (Lastik Serileri 100, 90, 80, 70 ve 60 Olanlar) TS 8134 1990.03.13 İHTİYARİ Karayolu Taşıtları-Motosikletler-Jantlar ve Dış Lastikler-Kodlanmış Seriler-Lastiklerin Taşıyabilecekleri Yüklere Göre Sınıflandırma TS 8493 1990.10.25 İHTİYARİ Bisiklet Dış Lastikleri ve Jantları- Dış Lastik Tarifleri ve Boyutları TS 9378 1991.05.15 İHTİYARİ Karayolu Taşıtları - Otomobiller - Tekerlek Lastik Havası Basınç Ölçme Cihazı TS 9379 1991.05.15 İHTİYARİ Karayolu Taşıtları- Motosikletler- Jantlar (Kodlanmış)- Sınıflandırma TS 10639 1993.01.19 İHTİYARİ Karayolu Taşıtları-Mopedler-Lastikler ve Jantlar-Dış Lastikler-İşaretleme Boyutlar ve Yük Kapasiteleri TS 10646 1993.01.22 İHTİYARİ Kamyon ve Otobüs Lastik ve Jantları - Dış Lastikler - Metrik Seri TS 10833 1993.04.13 İHTİYARİ Lastik ve Jantlar-Yol Dışı Araçlar İçin-Dar ve Geniş Tabanlı-Jantlar TS 11187 1994.01.25 MECBURİ Karayolu Taşıtları-Bisikletler-Lastik ve Jantlar-Dış Lastikler TS 11188 1994.01.25 MECBURİ Karayolu Taşıtları-Bisikletler-Lastik ve Jantlar-İç Lastikler TS 11189 1994.01.24 MECBURİ Karayolu Taşıtları-Motosikletler-Skuterler ve Mopedler- Lastik ve Jantlar-İç Lastikler TS 11190 1994.01.25 MECBURİ Karayolu Taşıtları-Motosikletler, Skuterler ve Mopedler-Lastik ve Jantlar-Dış Lastikler TS 11374 1994.04.28 İHTİYARİ Araç Dış Lastikleri-Otomobil ve Römorkları İçin TS 11375 1994.04.28 İHTİYARİ Araç Dış Lastikleri-Kamyon,Otobüs,Kamyonet, Minibüs ve Römorkları İçin TS 12152 1997.03.14 İHTİYARİ Araç Dış Lastikleri-Kaplanmış-Otomobil ve Ticari Araçlar İçin 3) 83.160.20 Adı____ UÇAK LASTIKLERI Tarihi____ Uygulama_

TS 8449 1990.04.14 İHTİYARİ Uçak Lastiği Sübapları- Birbirinin Yerine Geçebilen Boyutlar 48

4) 83.160.30 Adı____

Tarım Araçları ve Diğer Makinalar İçin Lastikler Tarihi____ Uygulama_ MECBURİ

TS 1879 1994.01.18 Supaplar-Tekerlek Lastikleri İçin 5) 83.160.99 Adı____

DIĞER LASTIKLER Tarihi____ Uygulama_

TS 10121 ISO 4252-2 1998.04.14 İHTİYARİ İnşaat ve Kazı Makinaları-Lastikler ve Jantlar-Bölüm 2: Yükler ve Şişirme Basınçları

49

You're Reading a Free Preview

İndirme
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->